Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


HAKVAKp 


! 


PAiuuLdGIiE 

—  CURSUS  COMPLETUS 

SITB 

BIRLIOTHBCA  DN1VBUSAL18,  INTBGRA*  DNIFORHIS,  COMMODA,  0BC0N0M1CA« 

IMNIUM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCRIPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUM 

QOI 

AB  ^VO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII   III  TEMPORA 

florubrunt; 
RECUSIO   CHR0N0L06ICA 

OMMLM  QUif:  EXSTiTERE  MOiNUMENTORUM  CATIIOLICiE.TR^DlTlONlS  PERDUODECIM  PRIORA 

ECCLESiiE  Si£CULA, 

JUXTA   E01T10NE8  ACCUiUTISSIlIAS,   RfTER  8E  CDMQDE  N0NNDLLI8  C0DICIBD8  1IANU8C11IPT18  C0LLATA8, 

PERQUAM   DILIGENTER  CASTIGATA; 

DISSERTATIONIBUS,  COHMENTARIIS  LECTI0N1BU8QUE  VARIANTIBUS  CONTINENTER  ILLUSTRATA ; 

OUMBLS  OrERIUUS   POST    AMPL1SSIMA8  EDITIONES  QUJB   TRIBU6  M0V1S8IMIS  SiECULlS  DEBBNTUR   ABS0LUTA8 

DETECTI8,  AUCTA; 
INDICIBUS  PART1CULARIBU8  A^ALTTICIS,  8INGUL08  81VE   T0H08,  81VB  AUCTORES  ALICUJU8  MOMBNTI 

SUBSEQUENTIBUS,   DONATA ; 

CAPITIXIS  INTRA   IPSUM   TEXTUM  RITE   DISPOSITIS,  NEGNON   ET   T1TULI8  SINGULARUM   PAGINARUM  jlARGINBM 

SUPERIOREM   DISTINGUENTIBUS  8UBIECTAMQUB   MATERIaM  SIGNIFICANTIBUS,   ADORNATA; 

opekibus  cum  dubii8  tum  apocrypihs,  aliqua  vbro-  auctop.itate  in  ordine  ad  traditionem 

ecclesiasticam  pollentibus,  amplificata; 

duobirs  ind1c1bus  generalibus  locupletata  '.  altero  8c1licet  rekum,  quo  consulto,  quidquib 

unusquisque  patrum  in  quodlibet  tiiema  scripserit  uno  intuitu  conspiciatur ;  al.tbro 

SCiiiPTURifi  SACRiE,  ex  quo  lectori  comperire  sit  obvium  quinam  patres 

ET  IN  QUIBUS  OPERUM  8U0RUM  L0CI8  SINGULOS  SlNGULORUM  LIBRORUM 

8CRIPTURiE   TEXTUS  COMMENTATI   SINT. 

BDITIO  ACCURATISSIMA,  CiBTERISQUE  OHNIBUS  FACILE  ANTEPONENDA,  81  PERPENDANTUR  :  CHARaCTERUM    N1TID1TA8 

CIIART^    QUALITAS,   INTEGRITAS   TEXTUS,    PERFECTIO  CORRECTIONIS,   OPERUH   REG080RUH    TUH    YAR1ETA8 

TUM  NirMRRUS,  FORHA  VOLUUINUH   PERQUAH  COHHODA  SIBIQUE  IN  TOTO  OPERIS  DECURSU  CONSTANTER 

8IHiLIS,PRETIl  EXIGUlTAS,PR^SERTlHQUe  ISTA  COLLECTIO, UNA,  HETIIODICA  ET  CHRONOLOGIGA, 

8EXCENT0RUH    FRAGHENTORUH     OPUSCULORUHQUE     HACTENUS     IIIG     ILLIC    SPAR80RUH, 

PUIHUH   AUTEH    IN    NOSTRA    BIBLIOTIIECA  ,   EX   OPERIBUS    AD    0HNE8  JBTATB8, 

LOCOS,  LINGUAS  FORHASQUE  PBRTINENTIBU8 ,  COADUNATORUM. 

SERIES  SECUNDA, 

IN  OUA  rnOUEUNT  PATKES.  DOCTORES  SCRIPTORESQUB  EflCLESIiB  UTINA 
A  OREOOUiO  MAGNO  AD  INNQgEMTlUll  111. 

««turanU  3..^.  m^ulfi.i}::':    \^\^\  ;.. 


Bll 


CUllSUUy  COMPLBTORUM  111  SINGULOS  SCIENfhfi.^ECCl^^rjf^tiDJB^^Rimj  ^DtT^ritl 


PATROI.Or.lA    BINA    EDITIONR  TYPIS  MANDATA   E8T,    AUA   NEMPB   LATINA,  ALIl   GRiECO-I.AT^NA.  — 

VENEUNT   MILLE  FRANCIS   DUCENTA  TOLUMINA  ED1T10N1S  LATINiE  ;    0CT1NGBNTI8  ET 

HILl.B  TRECENTA  GRiECO-LATlNiB.  —  MERB  LATINA  UNIYERSOS  AUCTORES  TUM  OCCIDENTALES,  TUM 

OniKNTALBS  EQUIDEM   AMPLECTITUR  ;    HI  AUTEMy  IN  £A«    SOLA  YER8IONB  LATINA  DONANTUR 


PATROLOGIJE  TOMUS  CLXXXI. 

VEN.  IIERVEUS  BURGIDOLENSIS  MONACH.  HILDEBRANDUS  JUNIOR.  AIMO  ABB.  8.  PETRI 
DIV.  ET  PETRUS  MONACII.  GUIDO  CARILOCI  ABBAS.  HERIBERTUS  MONACH.  BARTHOLO- 
M.*:US  CATAL.  EPISC.  BERNARDUS  CARTHUSIiE  PORTARUM  PRIOR  I.  S.  BERNARDU^ 
ABB.  CISTERC.  V.  UUGO  MATISCONENSIS  ANTIbS.  EPISC. 


BXCUDKBATUR  ET  VENIT  APDD  J.-P.  MIUNE  EDITOIVEM, 
\S  VIA  DICTA  D^AMbOISE,  PROPE  PORTAM  LUTETIiE  PARISIORUM  VULCO  D^KNFEli  ROMINATAM 

SBU   PETIT-M0NTR0U6B. 
185^ 


SiECULUM  XII 


VEN.  HERVEI 

BURGIDOLENSIS  MONACHI 

OPERA  OMNIA 

DEMUM  RHSTITUTA  £T  NUNG  PRIMUM  IN  UNUM  GOLLEGTA 


ACCEMHT 


nUGONlS    MATISCONENSIS    ANTISSIODORENSIS    EPISCOPI ,    BARTHOLOM.EI 

CATALAUNENSIS  EPISGOPI,  BERNAKDI  CARTHDSIvE  POKTARUM  PRIORIS  I 

S.  RAINARDI  ABBATIS  CISTERCIENSIS  V,  AIMONIS  ABBATIS  S.  PETKI 

DIVENSIS   ET   PETRI    MONACHI,    C.UIDONIS    CARILOCI    AB- 

BATIS,  HERIBERTI  MONACHI,  HILDEBRANDI  JDNIORIS 

OFUSCDLA.   DIPLOMATA,   EPISTOLJB 


ACCURANTE  J.-P.  MIGNE 


BIBLIOTBBCiC  CLBMI  1JIinr;PB|l«iB 

SITE  '     -  ■       ..y        '  !'  !•! 

--    •  :: 

CURSUCM   COMPLETORUM   i:«   SINGULOS  SClENTIi^  ^^LKSIjimCJB  RAH08  ED1T0RB 

.»:•••••..•!•»      ••  •  • 


>e»ea< 


TOMUS  UNICUS 


VElflT  9  FRARCIS  6ALLICIS 


EXCUDEBATDR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM 
IN  VLV  DICTA  D^AMBOISE,  PROPE  PORTAM  LUTETI^E  PARISIORUM  YULGO  D'ENFER  NOMINAFAM 

SEU   PBTIT-¥ONTROUGE 
185^ 


ELENCHUS 

AUCTOHiM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOO  fOMO  CLZXZI  COIITUimTUH. 


Vl^N.:  HERVEUS  BURtilDOLKNSlS  MONACHUS. 

CpmmenCarfa  in  .  saiam.  eol.       18 

—  in  £pislolas  divi  Paa.i.  591 

HILDEBRANDUS  JUNIOR.' 

Libellus  de  conlemDlatioae.  1691 

AIMO>BBAS  S.  PETRI  DIVENSIS  ET  PETRUS  MONACHUS. 

Aimonis  Epistoia  ad  fralros.  1707 

Pelri  monaclii  Divensis  Gesla  seplem  rbbatum  Beccensium.  1709 

GUIDO  CARILOCI  ABBAS. 
Tractatus  de  correclionc  cantus  ord.  Cieterc  1719 

HERIBERTUS  MONACHUS. 
Epislola  de  btereticis  Petragoricis.  1721 

BARTHOLOMiGUS  CATALAUNENSIS  EPISCOPUS 

Epistola  ad  Sugerium  abbatcm.  1721 

BERNARDUS  CARTHUSI^  PORTARUM  PRIOR  I. 
Epistolffi  tres.  1723 

S.  RAINARDUS  ABBAS  CISTERCIENSIS  V. 

1725 


Iiistituta  capiluli  generalis  oir^iDis  Cislerciensis 
••••.  ::.:•":    :HUpp/jtfA9tk?)*riENSIS  EPISCOPC 


EPISCOPCS  ANTISSIODORENSIS. 


•  F.filstolffi  II  ad  Sugerium 
^  Chaiito....  ... 


•  ••  •  • 

•  • 


1741 
1743 


Kx  lypis  MIG>E,  au  Pclii-Bloiilroiigc. 


ANIIO  DOmiil  MGL 


VEN.  HERVEUS 

BURGIDOLENSIS  MONACHUS 


NOTITIA 

(R.  P.  Ber&ardus  Ptxius,  Dissertatio  isagogica  in  tom.  III  Tkeiauri  Aneedd.^  p.  ir). 


Herreos,  quem  Joannes  Mabillonius  Annalinm  Benedictinonim  tomo  UI,  pag.  357,  snb  flnem  ssculi  ini« 
decimi,  Casiminis  Oudinus  in  Supplemento  Bellarm.  De  Script.  eccles.,  pag.  594,  anno  circiter  415C 
floruisse  scribunt,  illustre  monasterii  Dolensis  sen  Bnrgidolensis  in  dicecesi  Bituricensi  decus  et  omamen* 
tum  fuit.  Porro  hujus  monasterii  fata  non  sine  gemitu  pauds  exponunt  Lucas  Acherius  in  obsenrationibus 
praeviis  ad  tomum  II  Spicilegii,  et  laudatus  Mabillonius  pag.  558,  ubi  memorat  id  anno  1623  destmctum 
esse,  pelente  serenissimo  principe  Gondaeo  Henrico  Borbonio,  qui  ejus  et  monasterii  S.  Salyatoris  loco, 
duo  canonicorum  collegia  (egregia  sdlicet  reformatione}  instituit,  unum  intra  palatium  Gastri-RaduUi, 
altenim  Dolis.  Cxterum  ad  uberiorem  Titae,  ab  Henreo  hic  loci  exactae,  historiam  quod  attinet,  eam  nobis 
egregia  et  ampla  Dolensiuro  monachorum  encyclica  de  iUius  obitu  epistola  praebet,  ex  ms.  cod.  abbatiae 
CbraevaUensis  ab  Acherio  in  supra  ciuto  Spicilegu  tomo,  pag.  515,  pubUcata,  qu»  quia  ob  Acheriani  opo- 
ris  in  bis  regois  rariutem  paucissimis  tisa  est,  hic  totidem  verbis  reddenda  visa  est.  En  igitur  eam  : 

I  Cum  propheta  dicit :  Dominus  virtutem  operum  iuorum  annuntiabit  populo  iiio,  si  ipse  non  pro  sua, 

<  sed  pro  auditorum  salute  proprias  enarrat  laudes,  quomodo  nos,  quorum  toia  salus  in  laudibus  ejus 

<  est,  tacere  audebimns  magnalia  ipsius,  qu»  nostris  temporibus  ostendere  nobis  dignatus  est?  Noverit 

<  iuque  quisquis  hxc  auditurus  est  vel  lecturus,  nos  nequaquam  vanis  vel  falsis  laudibus  veUe  moritM 

<  extoUere,  sed  ad  laudem  et  gloriam  Christi  salatemque  audientium  pro  amore  veritatis  de  veritatis 
€  ipsius  amatore  veraci  stylo  pauca  describere. 

<  Fuit  igitur  vir  tam  viu  qnam  doctrina  venerabUis,  Herveus  nomine,  Dolensis  ccenobii  monachus, 

<  degens  ibi  circiter  quinqnaginu  annis  in  praedicanda  morum  probiute ,  patriae  autem  Cenomanensis 

<  iadigena,  mulu  apnd  nos  suae  fldei  et  sapientis,  nee  non  et  innocenliaB  monimenu  reUnquens.  Jam 
t  namque  juvenis  et  a  puero  Scholarum  dogmatibus  muItipUciter  imbutus,  cum  praedictum  Monasterium 
c  ingressus  fuisset,  totum  se  studio  sancUrum  Scripturarum  dedit,  atque  catholicos  tractatores,  Augusti- 

<  mim  videlicet,  Hieronymum,  Ambrosium,  [Gregorium,  ac  reUquos  frequenUre  coepit,  jugiterque  dic^ 

<  bns  ac  noctibus  eorum  lectioni  incumbere,  mediutioni  inservire  non  destitit,  nec  quolU)et  impedi- 

<  mento  ab  inqnisitione  veriutis  avdli  potuit.  Cumque  singularis  ingenii  atque  inaestimabilis  memoriae 
€  esset,  ccepit  in  vasculo  cordis  sui  mulu  profutura  recondere»  et  columbae  more  meliora  grana  eligere, 
c  sibique  memoria  retinere  scriptoque  commendare* 

<  Fecit  ergo  primum  Expoiitionem  mirabilem  iuper  librum  B.  Dionyiii  De  hierarchiii  angelorum. 

<  Deinde  expoiuit  totum  librum  liaiw  propheim^  et  Lamentationei  Jeremias^  extremamque  partem  E»- 
I  ckUUiy  ibi  incipiens,  ubi  sanctus  Gregorius  papa  dimiserat,  et  ad  finem  usqne  perducens. 

«  Simol  etiam  Deuteronomium  Jfoysi  et  Eeeieiiaitem  Salomomi^  nec  non  qnoque  librum  Judieum^  et  H" 

<  Mlum  HiilA,  lihrumque  Tobim^  omnia,  quae  in  UUs  minus  inteUigentibns  solam  Utterant  sonare  viden^ 
ivr,  lo  convincibiU  ratione  ostendens,  Ghristi  et  Ecdesiae  contesuri  et  praedicare  roysteria. 

Patrol.  CLXXXI.  l 


II  HCRVEUS  BURGIDOLCNSIS  ifONACHUS.  12 

<  Practerea  Apottoli  et  Pauli  Epistoht  cum  tanta  sapiehtiae  afflucntia  erpotuit^  ut  qui  eas  lcgenint,  asse- 
«  rant  nunquain  se  illis  comparabiles  cognovisse,  et  vii  aut  nunquaro  tanta  cxpositas  diligentia  posse 

<  alicubi  reperire. 

<  Ad  ultimum  cum  fama  doctrin»  ejus  circumquaque  spargeretur,  et  jam  nullus  ei,  sicut  attestantur, 
t  qui  eum  veraciter  cognoverunt,  canonicarum  Scripturarum  scientia  primus  baberctur,  Librum  duodecim 

<  Prophetarum  et  librum  Genetit  ex  integro  tam  |roirabili  scnsu  exposuit^  ut  expositionem  supcr  illos  ncc- 

<  dum  potuerimus  invenire,  quae  sua;  aequiparari  possit. 

<  Inter  haec  quippe  fecit  plurimas  Expotitionet  de  leetionibut  tanctomm  Evangeliorumf  Canticorum  ctiam, 

<  quse  in  Ecclesia  leguntur. 

<  Libellum  quoque  de  connexione  quarumdam  leetionum,  ostendens  aliter  in  quibusdam  Ecclesiis  legi 

<  quam  in  sacra  historia  continentur  :'de  quibus  unum  quod  subditur  exempIuDt,  sufficiat.  Legitur  in  Qaa- 

<  dragesima  lectio  quaedam  de  libro  Esther,  et  ita  in  quibusdam  Lectionariis  incipit  lectio  libri  Esther : 

<  oravit  Esther  ad  Dominum  dicens  :  Domine  Deus  rex  omnipotenSf  in  ditione  tua  cuncta  sunt  posita.  Quam 

<  orationem  ipse  illic  ex  auctore  sacrae  historiae  probat  non  fecisse  Esther,  sed  fecisse  Mardochaeum,  et 
c  ideo  non  esse  legeudum  :  oravit  Etther^  sed  legendum  esse  :  oravit  Mardochwus.  Et  mulia  similia  ibidum 
c  asserit. 

<  Librum  etiam  non  minimuro  fecit  de  miracuUt  S.  Marice  Dei  Genitricit,  quae  eadcm  inviolata  Yirgo 
c  temporibus  ejus  gessit  in  Dolensi  templo,  quae  ipse  mox  postquam  gesta  erant,  sicut  audiebat  ab  ipsis,  in 
^  quibus  liebant,  et  a  monacho  custode  monasterii,  sine  aliqua  dilatipne  scribebat. 

<  Demum,  quamvis  propinquuro  Qnis  sui  terniinum  paulatim  vigore  deflciente  sensisset,  tamen  sine 

<  consueto  scribendi  opere  esse  non  polerat,  et  rogatus  a  nonnuUis,  ut,  qui  omnes  Scripturas  super  cun* 

<  ctos  mcrooriter  retinebat,  de  Coena  S,  Cypriani  Ccecilii  Carthaginentit  epitcopi  fere  de  omuibus  libris 

<  canonicis  aggregata,  quae,  quid  intimaret,  eatenus  apud  nos  incogniium  erat,  edoceret,  ipse,  quid  de  ea 
c  seaiiret,  acquievit  rogantibus  dicens,  dum  scriberet,  se  fortassis  cum  ista  prapsentem  vitaro  Onire.  Et 
c  quia  prior  ;liber  Expositionum  suarum  de  dictis  SS.  Patrum,  Dionysii  videlicet  Areopagitae,  exstiterat» 
c  de  eorumdem  SS.  Patrum  dictis  iste  posterior  easet.  Sicque  contigit.  Namque  rum  eamdem  Coenam 
c  Qsque  ad  illum  locum  exposuisset,  quo  dicitur  :  confundebatur  Etitabeth,  ttupebat  Maria,  videbat  de  facto 

<  Sara  :  quo  loco  videlicet  apud  uos  terminabatur,  arbitrarelur  aatem  de  ea  non  nimiam  abesse  partcm, 

<  tam  ipse  quam  domnus  abbas  Girbertus,  qui  boc  ei  tanquam  monacho  et  filio  suo  mandaverat,  eamque, 

<  quae  deerat,  partem  ab  abbate  S.  Saviui,  qui  se  eam  habere  dicebat  et  mittcndam  eis  promiserat,  cxspc- 

<  ctabant.  Multa  siquidem  in  ea  vel  dempturus  fortasse  vel  addilurus  illam,  sicut  erat,  in  aboiitione  reli- 

<  quit. 

<  Et  cum  tempus  Quadragesimae  in  maxima  mentis,  et  majore  corporis,  quam  nuper  fuerat,  virtutc,  in 

<  roulta  abstinentia  multisque  quotidianis  virgarum  verberibus,  devotis  atque  assiduis  orationibus»  et  in 

<  quotidiana  sacrosancti  sacramenti  corporis  et  sanguinis  Domini  reverenda  celcbratiQue,  cum  alacritato 
c  et  gaudio  sancti  Spiritus  consummasset^  in  die  sanctae  Coenae  Domini  nos  dulcifluo  Yerbi  Dei  pane  in  ca- 
c  pitulo  rcfecisset,  in  die  sanctae  Pascha^  missas  hebdomadarius  fuit,  ct  sermonem  in  capitulo  fecit.  Sc- 
c  cunda  feria  missam  in  conventu  cantavit,  et  postmodum  debilitate  correptus,  quarta  fcria  inunclus  cst, 
c  sed  tunc  communicari  nou  potuil,  quod  ipse  postea  aliquanlulum  convalescens  divina  providentia  acci- 
c  disse  asseruit  dicens,  non  Dorainum  ad  se,  sed  se  ad  Dominum  venire  debere,  et  sic  sequenti,  quam 
c  praecedenli  die  non  audierat,  ipsiusque  diei  roissam  audivit,  et  confessus  prius  sacrosancta  mystcria 

<  corporis  et  sanguinis  Domini  in  tutelam  exiturae  in  proximum  animae  devotissime  acccpit,  sicque  per 

<  totam  hebdomadam,  cum  missam  quotidie  audisset,  quam  nulio  modo  omittere  volebat,  et  domnum 

<  abbatem,  qui  tunc  forte  deerat,  antequam  recederet,  multum  vidcre  vellet,  postqnam  vcnit,  ab  eo  visi- 

<  tatus  atque  absolutus,  inter  manus  ipsius,  cui  se  accusabat,  ccepit  acri  quidcm  scd  brevissirao  dolore 

<  fatigari  usque  ad  mortem,  Dominica  in  Octavis  Paschae  Iransiens  ex  hac  vita,  et  scandens,  ut  credimus, 

<  ad  siderea  regna. 

<  Nevero  longius  protrahatur  epislola,  de  omni  tempore  vitaeejus  breviter  dixerimus,  in  diebus  no- 

<  stris  majoris  abslinentiae»  pudicitiae  mundioris,  sanioris  consiiii ,  humilitatis  altioris,  tacilurnitatis  ma- 
c  gis  assiduae,  locutionis  plus  circumspectae  prorsusque  a  vaniute  alienae,  purioris  vel  aniplius  Catholicae 

<  doctrinae,  inque  universa  morum  honestate  praedarjorem  nullum  nos  cognovisse.  Haec  sciibimus Tobis, 

<  quouiam  frater  erat,  ut  de  tauto  fratre  gaudeatis,  et  quod  ei  promiseratis,  devote  persolvatis,  in  regjio 
c  Dei  ad  quod  eum  evolasse  confidimus,  ei  consociari  sperantes.  Yalete,  i 

Hadenus  epistola  funebris  monachorum  Dolensium  de  vita,  moribus  et  doctrina  Henci.  Juvat  nunc  in 
catalogum  operum,  ab  iisdem,  ut  vidimus»  contextum,  nonnulla  observare.  Porro  ex  omnibus  hic  recen« 
fitis  Hervei  operibns  nullum  adbuc  prelo  subjeclam  fait,  nisi  commcnurius  iu  Epistolas  Pauli,  qaem 


«  NOTITIA/  U 

famqiuini  y^vtm  S.  Anselmi  Cantuariensis  archiepiscopi»  sanctissimi  pariter  ae  eruditissimi  riri  opus  tene- 
raadus  et  gentrotut  domima  Renatus  Castenus  a  situ  et  squalore  vindicavit  et  primus  in  folio  edidit  Colonias 
ei  officina  Eucharii  Cervicomi,  anno  1535,  cum  praefatione  Godefridi  Hittorpii  Coloniensis  civis.  Eumdem 
deinde  diligeutius  et  auctius  in  lucem  dedit  sub  ejusdem  S.  Anselmi  nomine  Joannes  Picardus,  canonicus 
regularis  Sancti  Victoris  Parisiensis,  tomo  11  Operum  S.  Anselmi,  quae  Coloniae  ex  ofBcina  Choliu.  anno 
1612,  in  folio,  emerserunt.  Sed  eum  non  Anselmi,  sed  Hervei  Dolensis  genuinum  esse  feium  nunc  viri 
eniditi  omnes  agnoscunt.  Vide  de  hoc  plura  apud  Labbeum  tom.  I  Dissert.  ad  Script.  eccles. ;  Bcllar., 
Casimirum  Oudinum  in  Supplem.,  pag.  395;  Guiilielmum  Cave  in  Hist.  litter.  ad  annum  il30,  aliosque 
recentiores  bibliothecarios  passim.  Atque  haec  ipsa  causa  es^  quod  hi  Commentarii  in  novissima  et  accu- 
ratissima  Operum  S.  Auselmi  editione,  quam  eruditissimus  Glabriel  Gerberon  e  congregatione  S.  Mauri 
Luteti^  Parisiorum  anno  1675  procuravit,  praetermissa,  et  ^ne  quidem  inter  spuria  Canthariensis  archie- 
piscopi  opera  recusa  fuerint. 

Altenim  opus  Hervei,  quod  deinceps  editis  accensebitur,  est  amplissimus  Commentarius  in  Isaiam^  in 
libros  octo  divisus,  qui  totam  primam  hujus  nostri  voluminis  partem  absumit.  Ad  eum  accurate  ac 
emendate  edendum  duobus  codicibus  mss.  membraneis  in  folio  bonae  notae  usi  sumus.  Primum  nobis 
suppeditavit  bibliotheca  celeberrimi  Austriae  monasterii  S.  Crucis  ord.  Cisterc,  studia  nostra  strenue  ibi- 
dem  curante  A.  R.  et  cl.  Daniele,  viro  praestante,  cui  etiam  brevi  plura  debebunt  eruditi.  Is  codex  sex- 
ceniorum  annorum  est.  Alierum  nobis  e  bibliotheca  inclyti  monasterii  Garstensis  prope  Stiram,  nobilem 
superioris  Austriae  urbem,  ordinis  nostri,  misit  A.  R.  P.  Petrus  Oberhueber,  ibidemf>  subprior,  amicus,  et 
Bostromm  studiorum  fautor  acerrynus.  Nec  hic  aetate  multum  Sancto  Crucensi  cedit.  £i  utroque  tcxtum 
resiituimus,  yariautibus  lectionibus,  etsi  perpaucis,  in  marginem  conjectis.  Exstat  et  tertium  quoddam 
mann  exaratum  hujus  operis  exemplum  in  bibliothecse  Campililiensis  codice  membraneo  in  folio,  quingeo- 
torum  annorum,  quod  sine  dubio  illud  ipsum  est  quod  in  catalogo  quodam  a  quadringentis  annis  Campi* 
lOii  confecto  sub  nomine  Curveii  suffer  Isaiam  laudatur.  Postremo  ideo  Hervei  opus  ad  Joannem  abbatem 
EMenMem  in  bibliotheca  Claromontana  Parisiis  ms.  asservari  ex  Labbeo  fidem  facit  Caveus,  cui  addendus 
Oodinus,  qui  id  etiam  in  Bibliotheca  Longipontis  ord.  Cisterciensis  in  episcopatu  Suessionensi  haberi  afllr- 
mat«  Caeterum  luculenti  et  Hervei  charactere  ac  ingenio,  quod  Dolenses  monacbi  supra  depinxerunt,  ple- 
nissimi  hujus  commentarii  editionem  respublica  litteraria  acceptam  referat  R.  P.  Godefrido  Depischio,  so- 
dali  et  contubemali  nostro,  qui  pertinaci  sane  ac  improbo  labore  id  integrum  ex  laudatis  codieibus  ex- 
scripsit  et  singulari  quadam  industria  et  diligentia  prelo  paravit.  Nec  is  defugeret  laborem  eliam  reliqua 
Herveana  opera  eruendi,  modo  codices  quibus  ea  contineri  viri  docti  scribunt,  ad  nos  mitterentur. 

Oudinus  in  Supplem.,  pag.  395,  testatur  vidisse  se  Hervei  PostiUas  breves  in  Deuteronomium  ms.  apud 
S.  Germanum  Parisiensem.  Clarissimus  S.  Edmundus  Martene  iu  Itinere  suo  Litterario,  Gallice  edito, 
part.  I,  pag.  57,  scribit,  in  Monasterio  S.  Mariani  Antissiodorensis,  ord.  Praemonstratensis,  reperisse  se 
Commentaria  Hervei  in  minores  prophetas.  Sed  ab  his  locis  majori  intervallo  disjuncti  sumus,  quam  ut 
inde  quidquam  exspectemus.  Caetera  autem  Hervei  opera,  an  ei  ubi  hodieque  supersint,  hactenus  ne  fama 
quidem  comperimus. 


NOTITIA  ALTERA. 

(Histoire  littiraire  de  la  France  par  des  religieux  binidictins,  t.  XH,  p.  344). 


Hcrv^  naquit  au  Mans,  et  non  en  Bretagne  (1),  comme  Ta  cru  Gen^brard  (2);  ni  dans  le  Limousin, 
comme  Tassure  le  P.  le  LongJ(3).  Un  esprit  vif,  p6n^trant,  et  un  grand  amour  pour  r^lude  furent  les  pn;- 
miers  traiis  qui  se  d^velopp^rent  en  lui,  et  ceux  qui  le  caract^ris^rent  durant  tout  le  cours  de  sa  vie.  Apres 
d^heureux  essais  de  ses  talents,  il  entra  dans  Tabbajfe  du  Bourg-Dieu,  ou  Bourg-Dcols,  en  Berry,  vers 
Fan  1 100.  Cette  ^poque  a  pour  garunt  la  lettre  circulafre  sur  sa  mort,  oii  il  est  dil  qu'il  finit  ses  jours  dans 
sa  cinquanti^me  ann6e  de  religion,  sous  Tabb^  Gilbert ;  ce  qui  revient,  selon  le  P.  Pagi,  h  Fan  1149  (n.  4).  ou 
sdon  les  auteurs  du  nouveau  CaUia  Chnstiana  (t.  n,p.  151),  k  Tan  1150.  Depuis  son  entree  dans  le  cloltre, 
Herv^  n'etudia  plus  que  les  livres  saints,  et  ce  qui  pouvaii  lui  en  faciliter  rintelligence,  c'est-a-dire  les 
interpretes  sacres,  surtout  saint  Ambroise,  saint  Jdrdme,  saint  Augustin  et  saiut  Gregoire.  11  passait  tout 


i 


I)  Fabr.  Bi6/.,  t.  IH. 

S)  Ad.  an.  1110. 

5)  BibL  Sacr.,  t.  H,  p.  775. 


15  HERYCI  BURGTDOLENSIS  BfONACHI  16 

rintenralle  de»  exercices  r^uliers  dans  cette  occnpation,  sans  (pie  rieu  fftt  capable  de  Teft  distralre  :  Nee 
quolibet  impedimento  aif  inquisitione  veritatis  avelli  poluit,  Le  riche  fonds  de  savoir  qu*il  acquit  par  la  le 
mit.en  ^tat  d'entreprendre  des  ouvra^es  consid^rables  sur  l'Ecriture,  qui  lui  firent  une  grande  r^puiaiion. 
Ses  travaux  litt^ralres  ^taient  ennoblis  par  les  motifs  les  plus  purs  du  christiauisme,  et  la  pi^t^  allait  de 
pair  chez  lui  avec  l'^rudition.  C*est  le  t^moienage  que  lui  rendent  les  auteurs  de  la  lettre  circulairc  d<^jk 
cit^e.  Sa  mort  arriva  le  dimanche  de  TocUve  ae  P^ques,  k  la  suite  d'un  redoublement  de  jeAnes,  de  veilles 
et  d^autres  aust^rit^s  dans  lesquelles  il  avait  passe  le  car^me  pour  se  pr^parer  a  ce  moment  terrible,  dont» 
il  y  a  lieu  de  croire,  qu*il  avait  qnelque  pressentiment.  Le  jeudi  saint  pr^cedent,  11  avait  pr^h^  dans  le  cha- 
pitre,  et,  le  jour  de  P&aues,  il  avaitencore  eu  la  force  de  celebrer  la  grand*messe,  et  de  faire  une  exhor- 
tation  k  la  communaute. 

La  lettre  circulaire  des  religieux  du  Bourg-Dien  fait  bonneur  k  Herv^  des  ouvrages  suivants  :  une  expli- 
cation  du  livre  de  la  Hiirarcnie  cilette^  atlribue  k  saint  Denys ;  des  commentaires  sur  toute  la  prophetie 
d*Isaie,  sur  les  Lamentations  de  J^remie,  sur  la  derniere  pariie  du  proph^te  Ez^hiel,  c*est-^-dii  e,  sur 
tout  ce  qui  n^avait  pas  ^te  expliqu^  par  saint  Gregoire  le  Grand ;  d'autres  commentaires  sur  le  Deut^ro* 
nome,  sur  rEccl^siasle,  sur  les  livres  des  Juges,  de  Ruth  et  de  Tobie ;  une  exposition  des  Epttres  de  saint 
Paul,  qui  fut  resard^  comme  son  cher-d'oeuvre,  et  lui  roi^rita  la  reputation  du  premier  homme  de  son 
si^cle  pour  rintelligence  des  livres  saints;  des  commentaires  sur  les  douze  petits  prophetes,  avec  plusieurs 
explications  des  leyons  des  saints  Evangiles  et  des  cantiques  qui  se  chantent  ^  r^lise. 

llerv^  fit  encore  une  esp^ce  de  concorde,  ou  plut6t  une  critique  des  difierences  qui  se  rencontrent  dans 
plusieurs  passages  de  rEcriture,  dont  les  le^ons  variaient  en  diverses  ^lises,  oii  quelquefois  on  avait  altere 
le  texte  sacre.  Par  exerople,  il  faisait  voir  qu'au  lieu  de  lire  :  Oravit  Esther  ad  Dominum,  d:cen$  :  Domine 
Deus  Rex  omnipotem,  corome  portaient  certains  Lectionnaires,  il  fallait  lire  :  Oravit  Mardochieut,  Ce  Livre 
avait  pour  titre  :  De  connexione  quarumdam  lectionum.  Mais  ,ce  litre  ue  8erait*il  pas  lui-ni^roe  con  oropu , 
et  ne  faudrait-il  pas  plut6t  lire,  de  correctione  f 

II  coroposa  de  plus  un  recueil  de  miracles  que  Dieu  op^rait  de  son  temps  dans  reglise  du  Bourg-Dieu  par 
rintercession  de  la  sainte  Vierge. 

{Enfin,  touchaot  au  terme  de  sa  carri^re,  il  fut  en^ag^,  par  son  abb^ilbert,  et  par  quelques-uns  de  ses 
confr^es,  k  comroenter  un  ouvrage  sur  la  Cene,  attribue  k  saint  Cyprieu.  Mais  la  mort  ne  lui  perroit  pas 
d*achever  cette  t4che. 

Tels  sont  les  ^crits  d*Hcrv^,  que  nous  pla^ons  dans  le  ran^  que  les  auteurs  de  la  lettre  drculaire  leur 
ont  donn^.  II  est  k  pr^ume^  qu'ils  ont  suivi  Tordre  cbronologique. 

On  peut  regarder  comme  perdu  le  commentaire  sur  les  livres  atiribu^  k  saint  Denys. 

Son  commentaire  sur  Isaie  a  vu  le  jour  par  les  soins  de  dom  Bernard  Pez,  qui  lui  a  donn^  place  dans  le 
ni*  volume  de  ses  Anecdotes  (p.  776  et  seqq.) ;  mais  il  y  manque  repttre  d^icatoire  qui  se  trouve,  suivant 
dom  Liron,  dans  les  manuscrits  de  Franee  (4).  II  est  partag6  en  huit  livres,  orn6s  d*une  pr^face  adress^;  a 
Jean,  son  abb^.  Nous  n*exaroinerons  point  si  c*est  Jean  i*'  qui  gouveriia  depuis  1105  jusqifen  1158,  oii 
iean  II,  son  successeur;  cette  question,  non  moins  obscure  que  frivole,  ne  merite  pas  qu*on  se  metteen 
frais  pour  rdclaircir.  On  reroarque  dans  ce  commentaire  une  grande  lecture  des  Peres  dont  rauteur  a,^pour 
ainsi  dire,  exprim^  le  suc  dans  ses  explications.  II  parle  de  la  gr^ce  en  vrai  disciple  de  saint  Augustln,  ct 
de  rEglise  corame  un  homroe  fort  attachd  a  son  unite.  Souvent  son  zele  ^late  en  plaintes  contre  les  pastein  s 
de  son  terops,  qull  peini  sous  des  couleurs  gui  ne  rel^vent  ni  leur  savoir  ni  leur  vertu.  A  roccasion  des 
derniers  terops,  il  dit  qu*Elie  vicndra  pour  r^former  les  abus  qu*on  voit  se  multiplier,  chaque  jour,  parmi 
les  Chretiens;  que  comroe  rE^lise  a  eu  les  ap6iresdans  sa  naissance,  elle  aura,  vers  sa  fin,  Elie,  Enoch  et 
d*autres  excellents  docleurs  qui  ne  seroiit  point  inrerieurs  aux  hororoes  aposloliqncs.  llerve  regarde  coinme 
nn  point  de  foi  que  la  perseculion  de  rAiiiechrist  ne  durera  que  trois  ans  et  deroi;  roais  ii  ne  pense  pas 
que  sa  mort  doive  6tre  inini^iateroent  suivie  du  jugement  dernier. 

Le  moine  Alberic  fait  un  grand  eloge  de  cet  ouvrage  (5j ;  mais  il  se  trompe  sur  le  nom  de  Tautenr. 
Magister  Henricus^  dit-il  (il  devait  dire  Hervcus)  degens  in  Bituria^  de  nigro  ordine  monachus^  nobile 
opus  in  Isaiam  et  multa  alia  edidit. 

Le  comroroentaire  d'Herve  sur  les  Epitres  de  saint  Paul  fut  livrd  au  piiblic,  roais  sous  le  nom  de  saint 
Anselme,  par  Ren^  de  Chataigner,  k  Paris,  Tan  1555,  en  un  volume  in-rolio,  chez  Foncet  le  Preiix.  La 
m6me  erreur  d*attribution  a  6i€  copiee  dans  les  deux  nouvelles  ^ditions  qui  en  (urenl  faites,  Fune  k  Yenise, 
in^**,  Tan  1547;  Tautre  k  Paris,  in-folio,  Tan  1549,  chez  les  fr^res  Marnefs;  et  eiifin  dans  plusieurs  recueils 
des  OEuvres  de  saint  Anselme,  o6  cette  "production  se  trouve,  a  coromencer  par  celui  que  publia  Melchior 
Uittorpius  k  Cologne,  Tan  1555,  chez  Euchaire  Cervicorne.  Sixte  de  Sienne  (6)  observa  le  premier  que  les 
anciens  exeroplaires  roanuscrits  de  ce  comroentaire  portaient  le  nom  du  moine  Herve.  D'apres  cette  remar- 
oue,  Francois  Ribera,  jesuite,  coinmen^a  k  douter,  au  rapporl  de  Corneille  la  Pierre,  qifil  {ti  cmaue  de 
larchev^uedeCantorb^ri.Bellannin  (7)enftuitea  decidenettement  qu*il  ne  lui  appartenait  point.  Mais,  pour 
n*avoir  pas  consult^  les  anciens  manuscrits,  il  est  tombe  dans  une  autre  m^prisc  eii  adjugeant  cette  pro- 
duaion  a  Herve  Nedellec,  s^neral  des  Doininicains,  mort  en  1525.  Sun  autorit^  a  fait  illusion  sur  ce  point 
li  d^autres  critiques.  Entin  le  P.  Labbe  ayant  d^couvert  la  source  de  rerreur,  tous  lcs  savants  se  sont  reunis 
li  lui  pour  restituer  ce  commentaire  a  notre  auteur. 

Les  explications  de  quelques  ^vangiles  de  rannee  ont  eu  longtemps  la  m^me  destin^  que  lc  Commentaire 
iur  saint  Paul,  c'est-4-dire,  qu'ellcs  ont  pass^  pour  dtrc  de  saint  Anselme.  On  les  voi'  parini  les  OEuvres 
T^tables  dans  toutes  les  anciennes  ^itions,  sans  excepter  celle  du  P.  Theophile  Rayiiaud  (8),  avec  ce 
tiCre  :  Divi  Anulmi  in  aliquot  Evangelia  enarrationes. 

Les  autres  6crits  d*Herv^  sont  demeures  dans  Tobscurit^.  Plusieurs  bibliotheques  en  conservent  des 
exeoiplaires.  Dom  Rivet  avait  vu  dans  celle  de  Chlrvaux  rexpUcalion  de  la  dernlete  vision  d'Ez^chiel , 

(4)  Sinqularitit  historiquet,  t.  III,  p.  40.  / 

^"^  Chron.  ad  ao.  1156,  p.  528. 
Bibl.  1.  IV,  p.  225. 
Scnpt.,  p.  289. 
,_,  Exsiaat  etiam  in  editione  Gerberonil  quam  Patrologiae  tomo  CLYIH  recudimus»  sed  sub  titulo : 
Romiliee  et  exhortationet.  Yide  Censuram  Operum  S.  Anselmi  Cantuariensis  eidem  tomo  prsfixanSt 
col.  26. 


iV  COMMEMT.  IM  ISAIAM  UBRI  OCTO.  —  Llfi.  I.  |S 


tbeto  manascrit  in-foi.  du  xii*  si^  avec  re  titre  :  Liber  quem  Herveui  compoiuit  iuper  ultimofn 
»  Eseckielii  praphetee.  U  y  avait  pareiHemeiif  vu  ]e  commentaire  sur  le  Deui^ronome,  qui  com- 
en  cette  sorte  :  Addabarim^  id  eit  Deuteronomium  liber  iste  vocatur.  Le  mdme  ouvrage  se  ren* 
contre  k  Saint-Germain  des  Pr^s,  sous  le  titre  de  Courtei  postiltee  iur  le  Deutironome. 

Les  noles  d*Herv^  sur  le  tivre  des  Juges,  sur  celui  de  Rutli,  sur  les  douze  petits  proph^tes,  sur  Ie$ 
Lunentaiions  de  J^r^mie  et  sur  l^Eccl^iastique,  font  partie  des  manuscrits  de  l^abbaye  de  Vauluisant 
an  dloctee  de  Sens.  li  s>n  (ronve  aussi  des  portions  dans  colle  de  Pontigni. 

A  U  catliMrale  de  Tours,  un  manuscrit  de  cinq  cents  ans  renferme,  ^  la  suite  des  lettres  de  saint 
Ciprien,  le  commentaire  d'Herv6  sur  le  sermon  de  la  Cene  attribu6  k  ce  P^  (9).  C*est  le  demier  fruit, 
mais  iion  pas  le  meilleur,  de  la  plume  de  notre  auteur  :  ce  cominentaire  se  ressent  et  des  defauts  du 
texte,  et  de  l*eut  de  langueur  oh  Herv^  le  composa.  La  mort,  comme  on  l*a  dit,  le  surprit  dans  ce  travail, 
ei  ne  lui  permit  pas  d*y  mettre  la  derni^re  main.  Le  rotoe  ouvrage  est  encore  k  Clairvaux,  prec^^  des 
notes  de  notre  auteor  sur  ies  cantiques  d*Anne  et  d*HatMicuc. 

A  ces  productions  litt^raires  d*Herv^,  Id^tiilld^  dans  la  lettre  circulaire  dont  on  a  parl^,  dom  Gerbe- 
ron  (10)  ajouie  un  commentaire  sur  saint  Matthieu,  un  aotre  sur  le  Cantique  des  cantiques,  et  un  troisieme  sur 
TApocalypse.  Ce  savant  bomme  s*^tait  mtoe  propos^  de  les  donner  au  public  avec  tous  les  autres  ^rits 
d*lierv^  sur  ies  livres  saints.  Nous  i^norons  sur  quel  fondement  il  attribue  ces  trois  derniers  ^  notre 
auteor.  Pour  nous,  il  nous  paralt  certain  qu*ils  appartiennent  k  Auseime  de  Laon,  et  nous  en  avuns  donnd 
la  preave  dans  ie  dixidme  volume  de  cette  Histoire  (ii). 

Cnfin,  pour  ne  rien  omettre  de  ce  qui  concerae  les  ^rits  de  notre  auteur,  nous  observerons  que  la 
kttre  circniaire  qui  doit  bcrvir  de  r^le  pour  ies  discemer  a  ^t^  imprim^  trois  fois,  savoir,  dans  le  deuxieme 
lome  du  Spicil^e,  dans  ie  deuxi^me  voiume  des  Anecdotes  de  D.  Pez,  et  dans  ie  sixi^me  volume  des 
Annales  B&6dictines. 

(9)  c  On  peut  remarquer  k  cette  occasion,  dit  dom  Liron  (Sing.  Hist.^  t.  III,  p.  SS),  ie  peu  de  critique 
de  ce  temps-lS ;  car  c*est  un  ouvrage  pitoyable  que  ce  sermon  atiribu6  k  saint  Cyprieo.  II  ^tait  dejk  aii- 
cien  da  temps  d*Herv^;  car  j*apprends  qu*un  certain  Maur  (copiste)  i*a  d6di^  autrefois  k  Lothaire,  roi  de 
France,  mort  l'an  986.  » 


MO)  Ansel^  Opp.  praef 


Vide  Patroiogiaetom.  CLXH  in  Anseimo  Lauduuensi. 


VEN.  BERITEI 

BURGIDOL£NSIS  MONACHI 

COMMENTARIORUM  IN  ISAIAM 

LIBRI  OCTO. 

(Eniit  ex  ms.  cod.  inclyti  monasterii  S.  Crucis  ord.  Cisterc.  in  Austria ,  collato  eum  cod.  inclyti  mona- 

sterii  Garstensis  prope  Styram  ord.  S.  Bened.,  R.  P.  Godefridus  Depisch  Benenedictinus 

Meilicensis;  edidit  R.   P.   Beriiardus  Peziiis,  Thesauri  Anecdot.  U  Ul^ 

parte  t,  p.  2.  Augustae  Vindelicorum  et  Graecii,  surapti- 

bus  fratrum  Veith,  anno  i72t,  fol.) 


LIBER  PRIMUS. 

CAPUT  PRIMUM.  A  Filii  Amoi.  Regnum  quippe,  de  qno  principaliter 

Yeis  1.  —  f  Visio  isai»  filii  Amos,  quam  vidit  est  locuturus,  urbemque  denuntiat,  dicens  :  Quam 

soper  Judam  et  Jerusalem  in  diebus  Oziae,  Joathan,  vidit  super  Judam  et  Jerusalem,  Tempun  etiam  de- 

Achaz,  Ezechix,  regum  Juda.  i  scribit,  adjungens  :  In  diebus  Ozice,  Joathan^  Achaz^ 

Subiuteiligitur  in  primis   Hcec  etl,  ut  iu  integer  Ezechitp^  regumJuda. 

sit  sensus  :  Itec  est  visio  Isais  filii  Amos.  Usus  Nec  movere  nos  debet  quod  non  ait :  visio  mea, 

vero  prophetic»  iocutionis  est,  ut  prius  personam,  sed  visio  Isaim.  Mos  enim  sacne  Scripturx  est,  ut 

regnum  vel  urbem  ac  t^mpus  describat,  et  postmo-  ipsi  qiii  scribunt,  sic  de  se  in  iila  quasi  de  aiiis  lo- 

dum  dicere  mysteria  propbetis  incipiat,  quatenus  quantur  ostendenies  quia  non  ipsi  ioquuntur,  sed 

nd  yeritatem  soiidins  ostendendam,  ante  histori»  Spiritos  sanaus.  Hinc  est  enim  quod  Moysesait! 

radicem  figat,  et  post  fructus  Spiritus  per  sigiia  et  •  Erat  Moyses  vir  mitissimus  super  omnes  homines, 

ailegorias  proferat.  Isaias  igitur  primo  personam  qui  morabantur  interra  {Num.  ih,5).  i  Qui  eniA 

suam  declarat  dicens :  \iiio  liaiw.   Qui  ut  bene  uon   ait :  Eram,  sed  erat,  profecto  aperte  indicat 

personam  indicet,  etiam  genus  narrat,  eum  subjicit :  quia  is  qui  per  ilium  de  ilio  loquebatur,  aiius  erat. 


Hiiic  et  Joannes  ait 

bat  Jesus  {Joan.  xiii,  23).  i  Scriptores  igitur  sacri 
eloquii,  quia  impulsu  sancti  Spiritus  aguntur,  sic  de 
se  in  illo  testinionium  tanquam  de  aliis  proferunt. 
Sanctus  ergo  Spiritus  per  Moysen  locutus  est  de 
Moyse;  Sptritus  sanctus  per  Joannem  locutus  est  de 
Joanne;  Spiritus  sanctus  per  Isaiaro  tocutus  est  de 
Isaia.  Bene  iUque  vir  Deo  plenus  ait :  Vi$io  Itaiag^ 
et  non  yisio  mea ;  quia  per  hoc  quod  repletus  Spi- 
rilu  sancto  super  se  trahitur,  quasi  extra  semet- 
Ipsum  fii,  et  de  se  quasi  de  alio  senientiam  profert, 
etiam  in  hoe  devitans  ne  jactanter  loqui  videatur. 
Qui  visionem  hanc  vidH  tuper  Judam  et  Jerutatem. 
Quia,  licet  de  duodecim  tribubus  prophetaverit,  spe- 
cialiter  tamen  de  tribu  Juda  et  urbe  regali,  in  qua 
templum  erat,  vaticinatus  est. 

Sed  quanrenduffl  nobis  est  cur  exorsus  sit,  dicens : 
Visio  ItaicBj  filii  Amot,  nec  subjungere  videatur 
qaid  Tiderit,  aut  iudicare  quse  sit  ista  visio. 

Ad  quod  respondendum»  quia  tria  sunt  gener^ 
vfsionum,  id  est  corporale,  spiritale  atque  intelle- 
ctuale.  Ecce  enim  iu  hoc  uno  praecepto  cum  legitur: 
i  Diliges  proximum  tuum  sicut  te  ipsum  (Malik.  v, 
i5),  »  tria  occumint  genera  visionum  :  unum  per 
oculos»  quibus  ipsae  litterae  videniur,  allerum  per 
•piritom  hominis,  quo  proximus  et  absens  cogitatur» 
tertium  per  contuitum  mentis,  quo  ipsa  dilectio  in- 
tellecta  conspicitur.  In  his  tribus  generibus  illud 
primum  manifestum  est  hominibus.  In  hoc  enim 


HERTEI  BDRGIDOLENSIS  MONAGHI  ^a 

c  Discipulns  ille,  quem  dilige-  A  pellemus  corporale,  quia  per  corpus  percipitur  et 

corporis  sensibus  exhibetur.  Secundum  autem  spiri- 
tale.  Quidquid  enim  corpus  non  est,  sed  tamen  ali- 
quid  est,  jam  recte  spiritus  dicitur.  Et  utiquo 
non  est  corpus,  qnamvis  corpori  similis  sit,  imago 
absentis  corporis,  nec  ille  ipse  obtutus,  quo  cerni- 
tur.  Tertiura  vero  intellectuale  ab  inteUectu  dlci- 
mus.  Praestantior  est  autem  visio  spiritalis,  qua  si* 
militudines  corporum  spiritu  non  mente  cernuntur, 
quam  corporalis,  qua  per  oculos  corporis  ipsa  cor- 
pora  videntur.  Et  rursum  ambabus  praestantior  in* 
tellectualis,  quia  mente  pura  videntnr  divina  non 
per  aliquam  spiritaliter  vd  corporaliter  figurataro 
significationefflt  sed  puro  el  acuto  intellectu  men- 
tis. 
Ex  his  ilaque  Iribus  visionum  generibus  secun- 


dum  et  tertium  in  visione  Isaiae  invenitur.  Est  enim 
inteilectualis  visio  ejus,  et  nonnunquam  etiam  spiri- 
talis.  In  spiritu  quippe  formatis  imaginibus  vidit 
c  Dominum  sedentem  super  solium  exceisum  et  ele* 
vatum,  >  atque  <  seraphim  >  stantes  in  circuitu  cjus 
(ha.  VI,  i);  sed  mentis  acumine,  quae  vidcrat,  in- 
teilexit  quod  prophetarum  mentibus  est  proprium. 
Nam  signa  per  aliquas  rerum  corporalium  similitu- 
dines  demonstrantur  in  spiritu ;  sed  accedit  mentia 
ofiicium,  ut  etiam  intelligantur.  Spiritus  enim  ho- 
ninis  vocatur  vis  animae  quaedam  mente  inferior, 
«bi  corporalium  rerum  similitudines  imprimuntur, 
sed  vivacilate  mentis  non  intelliguntur.  Quod  au- 


Tidetur  coelum  et  terra,  el  omnia  quae  in  eia  couspi*  r  ^^  ^^^  imaginaliter  sed  proprie  videtur,  et  non 


cua  sunt  oculis  nostris 

Nec  illud  alterum,  quo  absentia  corpora  cogitan- 
lur,  insinuare  diificile  est.  Ipsum  enim  coelum  el 
lerram,  et  quae  in  eis  videre.possumus,  etiam  in  eis 
coustituti  cogitamus,  ubi  nibil  videntes  oculis  cor- 
poreis,  animo  tamen  corporales  imagines  intuemur 
Mti  veras,  sicut  ipsa  corpora  vidimus»  el  memoria 
rctinemus,  seu  ficlas,  sicut  cogitatio  formare  potue- 
lit.  Aliter  enim  cogital  quis  Romam,  quam  yidit, 
ali)er  Jerusalem^  quam  non  vldit. 

Tertium  vero  illud»  quo  dilectio  intellecta  conspi- 
citur,  eas  res  continet,  quae  non  imagines  habent 
Bui  *JmiIes,  quae  non  sunt,  quod  ipsae.  Nam  homo 
quidem  vel  arbor,  aut  sol,  aut  quaecunque  alia  cor- 


per  corpus,  hoc  sola  mente  cernitur  sicut  justitia» 
veritasiei  sapienlia  et  hujusroodi  caetera.  Itaque  vi- 
sio  Isaiae  est  intellectualis,  et  aliquoties  fortasse  spi- 
vitalis  simul  et  intellectualis.  Nam,  ea  quae  in  hoc 
volunine  descripta  sunt,  vitionem  suam  appellat. 
Patet  igitur  causa,  cur  praemittat,  dicens :  Visio 
ItaicSf  filii  Amos^  et  nihil  de  corporea  visione  sub* 
jungat ;  quoniam  coelestis  oraculi  sententiae  quas  ex- 
plicat,  ipsa  est  visio  intelleGtualis  quam  narrat. 
Naro  propter  hujusmodi  visiones  prophetae  voca- 
bantur  videntes ,  id  est  intelligentes.  Visionem  ergo 
suam  narrare  inchoans  ait : 

Vers.  %.  —  c  Audite  coeli,  et  auribus  percipe,  terra, 
quoniam  Dominus  locutus  est :  Filios  enutrivi,  et 


porea  sive  coelestia  sive  terrestria  et  praesentia  vi-  0  exaliavi ;  ipsi  auiem  sprevcrunt  me.  > 


dentur  in  suis  formis,  et  absentia  cogitantur  imagi- 
nibus  animo  impressis,  et  faciunt  duo  genera  visio- 
num,  unum  per  cofporis  sensus,  alterum  per  spiri- 
tom,  quo  iilae  imagines  continentur.  Dileclio  autem 
nunquid  aliter  videtur  praesens  in  specie,  qua  est, 
el  aUter  absens  in  aliqua  imagine  sibi  simili  ?  Non 
utique.  Sed  quantum  mente  cerni  potest,  ab  alio 
magis,  ab  alio  minus  ipsa  cemitur.  Si  autem  aliquid 
imaginis  corporalis  cogitatur,  non  ipsa  dilectio  ccr* 
nitur.  Neque  enim  imaginaliter,  sed  proprie  videtur, 
el  Don  per  corpus»  sed  in  mente  ab  omni  vitiorum 
latte  mundata»  ejub  denique  dilectionis  gratia  re- 
Dleta. 
Hcc  sunt  tria  genera  visionum.  Primum  ergo  ap- 


Omnes,  qui  praedicationis  ofiicium  in  Synagoga 
tenuerunt,  cali  recte  vocati  sunt,  quia  nimirum  sa- 
pere  superna  credebantur.  Terra  vero  plebs  Judaeo- 
rum  appellata  est.  Unde  et  Moyses  cum  sacerdotes 
et  populum  ad  verba  suae  admonitionis  excitaret, 
dixit:c  Audite,coeIi,quaeloquor{Z>eiir.  xxxn,i),>  etc. 
Coetos  videlicet  ordines  praepositorum  appellans, 
terram  vero  subditam  plebem  :  eadem  ratione  coe- 
los  et  terram  nunc  Isaias  affatur.  Sed  coelos  jubel 
audire,  terram  vero  auribus  percipere.  Auditus 
enim  in  Scripturis  sanctis  non  est  iste,  qui  in  aure 
sonat,  sed  qui  corde  percipitur.  Unde  Dominus  : 
i  Qui!habet  aures  audiendi,  atidiat  (Matth.  xi,  15).  > 
Audit  enim,  qui  verba  veriiatis  in  aiire  cordis  intel-^ 


Sl  COMMEMT.  IN  ISkUM  UBRI  OCTO.  —  UH,  I.  SS 

ligendo  siiicipit;  auribus  vero  percipit,  qaisonum  A  led  et  DomiDC  8tto  prophetat.  haiat  quippe  ta/iu 


▼erburom  auribus  corporeis  audiens  interiorem  sen- 
sam  eorum  minime  capil.  Et  quia  sacerdotum  atque 
docioruro  est  intelligere  mystica,  popuii  yero  nudam 
hisloriae  superficiem  auditu  corporis  baurire,  ideo 
c«ili  jubentur  audire  et  auribus  terra  percipere.  Et 
lioc  in  omnibus  Scripturis  notandam  quoties  haec 
duo  verba  junguntur.  Audire  ergo  coeli  monentur 
ci  atiribus  tenspercipere,  quia  Deus  conquestus  sit, 
dicens  :  Filios  enutrivi,  et  exaltavi,  ip$i  autem  $pj^ 
verunt  me.  Et  quos  nunc  appellat  filios  nisi  Judaeos 
de  quibus  ait  Moyses  :  c  Vidit  Dominus,  et  ad  ira- 
cundiam  concilatus  est,  quia  provocaveruut  eum 
filii  sui  et  filiae  (Deut.  xxxii,  19),  »  quos  enutrivit 
manna  pascens  in  deserto  quadraginla  annis,  et 


Domjini  Chrislus  est,  de  quo  idem  Dominus  promi- 
serat:  c  Juxta  est  salus  mea,  ut  veniai  (l$a,  lvi,  i). » 
Pater  autem  Isaiae  vocatus  est  Amos.  Amos  vcro 
rohu$tu%  vel  potem  dicitur.  Et  quis  robustus  et  po- 
tcns  nisi  Pater  Doroini  nostri  Jesu  Christi  ?  Rursus 
Amos  interpretatur  populum  avellens.  £t  Deus  Pater 
populum  Judaeorum  avulsit  de  terra  sua  proptcr  ne- 
cem  Salvatoris,  captivumque  per  omnes  gcntes  dis- 
persit.  haias  itaque  filius  Amos  Unigenitumsummi 
Patris  designat.  Sed  Isaias  vi$ionem  vidit  $uper  Ju- 
dam  et  Jeru$alem.  Et  super  nos  Christus  visionem 
vidit,  id  cst  nostram  salutem  praevidit,  et  gratiae 
suae  illustratione  respexit,  cum  pro  discipulis  orans 
subjungeret :  c  Non  pro  his  autem  rogo  tantum. 


exaltavit  eos  in  terra,  quam  patribus  eorum  promi-  ^  sed  et  pro  eis  qui  credituri  sunt  per  verbum  co 


serat,  sicut  et  Paulus  ait :  c  Deus  plebis  Israel  elegit 
patres  nostros,  et  plebem  exaltavit  ?  (Act.  xiii,  17)  i 
tpst  antem  $preverunt  eum,  quia  legem  ejus  projecerunt 
atque  daemonibus  immoiaverunt  ct  novissime  fiiium 
ejus  unicum  dehonestaverunt.  Unde  et  subditur : 

Vers.  5.  —  c  Cognovit  bos  possessorcm  suum, 
et  asinus  praesepe  domini  sui;  Israel  autem  me 
■00  cognovity  populus  meus  non  intellexit.  i 

Quis  enim  bo$  nisi  Judaicus  populus  exstitit,  cu- 
^s  cenricem  jugum  legis'  attrivit  ?  Et  quis  a$inu$ 
■isi  gentilitas  fuit,  quam  quilibet  seductor,  qui  re- 
perit,quasi  bruturo  animal  et  nulla  ratione  renitens, 
quo  voluit,  crrore  substravit?  Bo$  po$$e$$orcm,  et 


rum  io  me  (Joan,  xvii,  20).  i  Judas  namquc  con/S- 
f^nt  vel  confe$$io  interpretatur.  Et  Dominus  super 
Judam  visionem  videl>at,  cum  diccret  :  c  Omnis 
quicuoque  confessus  fuerit  me  coram  bomiiiibus,  et 
Filius  homiiiis  confilebitur  eum  coram  angeiis  Dei 
(Luc.  XII,  8).  I  Jerusalem  vero  dicitur  vi$io  paei$. 
Et  Dominus  visionem  super  Jerusalem  intucbatur, 
quando  diccbat :  Quia  c  multi  ab  Oriente  et  Occi- 
dente  venient»  et  recumbent  cum  Abraham  et  Isaac 
et  Jacob  in  regno  coelorum  (Matth.  viii,  ii).  i 
Et :  c  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  vide- 
bunt  (Matth.  v,  8).  i  Ibi  namque  eril  perfecta,  ac 
perpetua  pacis  visio,  cum  ipsum  pacis  fontem  sine 


asinu$  prm$epe  domini  coanovit;  quia  et  Hebraicus  r  ^^^  viderimus. 


populus  Deum,  quem  colebat,  sed  ignorabal,  repe- 
rit;  et  gentilitas  legis  pabulum,  quod  non  habebat» 
accepit.  Prag$epe  enim  hoc  loco  sacra  Scriptura  non 
inconvenienter  intelligitur,  In  qua  verbi  pabulo  aiii- 
malia  sancta  satiantur,  de  quibns  per  Psaimistam 
dicitur :  c  Animalia  tua  habitabunt  in  ea  (P$al. 

LXVII,   11).  I 

Hinc  etiam  natus  Dominus  a  pastoribus  in  prae- 
sepi  repertus  est  (Luc,  ii,  16) ;  quia  ejus  incarnatio 
In  ea,  qua  nos  reficiunt  prophelae,  Scriptura  reco- 
gnoscitur.  Bos  itaque  idem  Uebraeorum*  popiilus 
jiigo  legis  edomitus  cognovit  possessorum  suum,  id 
est  Chrisium  in  came  praesentem,  et  asinus«  id  cst 
gcntilis  populus,  qui  voliiptatibus  deditus  erat, 
el  (i2)  gravius  brutus  agnovit  praesepe  Doinini  sui, 
id  est  Scripturam  Dci,  in  qua  pabulum  vitae  perci- 
perel.  hrael  autem,  id  est  pars  illa  Judaici  populi, 
quae  iu  infidelitate  maluit  persistere,  non  cognovit 
ctomdem  possessorem  suum.  c  Si  enim  cognovissent, 
nunquam  Dominiim  glorias  crucifixisscnt  (/  Cor, 
II,  8).  I  Et  qui  peculiaris  papulu$  Dci  crat,  non  in  • 
teiUxit  majestatem  in  carne  latentem.  Debuissct 
cnim  prae  omnibus  eum  intelligere,  quia  caeteris 
eom  agnoscentibus  iste  solus  amisso  cordis  lumine 
Don  inlellexit  occullum  Dei  adventum. 
'  Nec  praetercundum,  quia  ejusdem  Salvatoris  ad- 
\entum  roagnus  Isaias  iion  solum  voce  el  pcrsona, 


Vidit  autem  hanc  visionem  in  diebu$  Ozice,  Joa- 
than,  Achaz^  Ezechite^  regum  Juda,  Nam  bi  quatuor 
reges  quatuorevangelistas  non  incongrue  designant, 
de  quibus  Joannes  ait :  c  Animal  primum  simile  leo- 
ni,  et  secundum  animal  similevitulo,  et  tertium  ani- 
mal  habens  faciem  quasi  hominis,  et  quartum  ani- 
mai  simile  aquilae  volanti  (Apoe,  iv,  7).  i  Ozias 
enim  qui  robu$tu$  Domini  dicitur,  intelligi  mystice 
potcst  aiiimal  simile  leoni.  Joatlian  vero,  qui  con- 
$ummatu$  interpretatur,  animal  simile  vitulo ;  quia 
vitulus  consummari  solebat  in  Dei  sacrificio.  Acbaz 
autem,'qui  in  lingua  nostra  continentem  sonat,  ani- 
mal  habens  faciem  quasi  horoinis;  qiiia  horoinis 
est,  ut  sit  continens  et  caslus.  Ezechias  vero,  qui 
D  dicitur  apprehenden$  Dominum,  animal  similc  aqui- 
lae  volanli ;  quia  quartus  evangclista  quasi  appre- 
hendit  Dominum,  dum  iiicomprehensibilis  divinita- 
tis  ejus  arcana  profundius  rimatur,  sicut  ct  aquila 
sublimius  caeteris  oronibus  avibus  volare  consuevit, 
et  in  reverberatis  obtutibus  radios  solis  respiccre. 
Quae  scilicet  aniroalia,  id  est  sancti  evangelislae  non 
immerito  reges  Juda  vocantur ,  quia  per  eos  usque 
iu  finem  mundi  sancla  Ecclesia  regitur* 

In  quorum  dicbus  Isaias,  id  est  Salvalor  noster, 
visionem  super  Judam  et  Jerusalem,  ul  diclum  est, 
videt ;  quia  in  terris  corporalitcr  conversans  oculos 
roiscricordiae  sux  super  omncs  qui  erant  credituri. 


(12)  Ita  disertc  &mbe  codices. 


S5  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  U 

levaTit.  Cujus  visio  panditar  In  boc  prophetx  ilbro,  A  Cbristlano  censentar,  sed  pnelatos  Ecdesla  magis 


qnia  quidquid  Ipse  fidelibus  NotI  Testamenti  facere 
disposuit,  Iste  liber  saiis  praedixit.  Omnia  enim 
evangelicae  gratiae  mysteria  in  hoc  Yolumine  pr»- 
niintlaia  (13)  leguntur.  Isaias  autem  slcut  persona  et 
Bomine  suo  typum  Salvatoris  gessit»  Ita  praedica- 
tione  sua  eum  praefiguravit.  Unde  mox  Idem  Salva- 
torper  eum  aperirevisionem  suam  incipiens  subdil: 
€  Audite,  cceliy  quae  ioquar,  et  auribus  percipe  terra, 
qaoniam  Dominus  locutus  est.  Filios  enutrivi  et 
exaltavi,  ipsi  autem  spreverunt  me.  i 

Visionem  quippe  uarrat,  dum  ea,  quae  apud  Pa- 
trem  vidit  vel  audivit,  loquitur.  Et  quia  de  coelesii- 
biis  ad  ima  pro  nobis  descendit,  descensionem  hanc 
in  primordio  suae  locutionis  ostendii.  Qui  enim  ab 


dehonestarequaemnt,  quam  eis  obedire'»  Ipsl  sunt 
ingrati  filii,  de  quibus  conquestus  est  Dominus,  quod 
ab  eis  spretus  sit.  De  quibus  et  hoc,  quod  subdicur, 
apte  potest  Intelligi. 

Cognovit  boi  pot$e»iorem  tiium,  et  a»inu$  prmtepe 
domini  sui ;  Urael  autem  non  eognotit  me^  populm 
meu»  non  inteltexit ;  quia  quem  Hebraicus  et  genti- 
lis  populus  Deum  cito  cognovit,  et  ad  ejus  gratiam  a 
pristino  ritu  facile  convolavit,  hunc  populus  iste 
falsorum  Christianoraro,  qui  cum  lacte  caniis  ab 
uberibus  sanctae  Ecclesiae  nutritus  est  et  ex  paren- 
tibus  Christianis  ortus,  cognoscere  non  vaiult.  Nani 
I  qui  dicit  se  nosse  Deum,  et  mandata  ejus  non  cu- 
stodit,  mendax  est  (/  Joan.  ii,  i).  >  Et  :  c  Qui  nou 


initio  docet  in  excelsis  angelos,  ipse  nunc  In  ter-  ^  diiigit,  non  novit  Deum  :  quia  Deus  charius  est 

(IJoan,  IV,  8).  >  Uaec  Igitur  bominum  multituJo, 
quae  fidem  sine  charitate  et  bouisoperibus  habet, 
uequaquam  Deum  videt  (15),  sed  tamen  vocatur 
Israel,  id  est  viden»  Deum;  quia  quem  dilectione  et 
bonis  operibus  nescit,  hunc  fide  in  aliquo  cernit. 
Ubl  et  apte  seu  prophetica  seu  Dominica  voce  sub- 
jungitur  : 

Yers.  4.  —  f  Yae  genti  peccatrici,  populo  gravi 
iniquitate,  semini  nequam,  filiis  sceleratis.  > 

Vas  perpeluum  dolorem  et  gemitum  (16)  designat 
et  amaritudinem  aetemi  supplicil.  Quamvis  autem 
inter  peccatum  el  iniquitatem  nlhil  distare  perhi- 
beal  dicens  :  c  Omnis  qul  facit  peccatum ,  et  ini- 


ram  hominea  docere  venit :  et  ideo  pulchre  coepit : 
f  Audite ,  coeli »  et  auribus  percipe  terra.  >  Quid 
enim  coelorum  nomine »  nisi  ii  qui  in  coeleslibus 
iunt  conditi,  spiritus  angelici  desiguantur?  Et  quid 
appeliatione  terrae  nisi  humana  natura  exprimitur, 
quae  de  terra  esl?  Unde  el  in  oratione  nostra  dicere 
voce  ejusdem  Salvatoris  instruimur  :  c  Fial  volun- 
tas  tua  sicut  in  coelo  et  In  terra  (Matth.  vi,  10) ;  > 
ut  nimirum  voluntas  Dei  slcul  a  superiore  natura 
agitur,  Ita  in  hominibus,  et  ab  humana  infirmitate 
•ervetiir. 

Possunt  etiam  mentes  electorum  nomlnnm  per 
coelos  exprimi  a  cunctis  terrenls  contagiis  intimo 


amore  suspensae,  quae  quamvis  corpore  degant  in  ^  quitatem  facil»  el  iniquius  peccatum  est  (/  Joan, 


lnOmi^  tamen  jam  corde  Inhaerent  supremis ,  vera- 
citer  dicentes  :  c  Quoniam  conversatio  nostra  in 
coelia  est  {Philip.  iii,  20).  Per  terram  vero  peccato- 
res  deslgnari  possunt,  quia  peccanii  homini  dictum 
cst :  Terrae»y  et  in  terramibi»  {Gen.  iii,  i9).>YeI 
certe  non  peccatores  et  reprobi,  sed  ii  qui  terrents 
actibus  ocGupati^  eleemosynarum  et  lacrymarum 
c»pe  ad  aeternam  vitam  perveniunt.  Itaque  vei  ange- 
lica  (li)  et  humana  natura ,  vel  justi  et  peccatores, 
vel  coniemplativi  et  aetivi  per  coelum  et  terram 
eiprimautur.  £t  hi  omnes  audire  querimoniam  ju- 
bentur,  quam  super  Ingratis  fiUis  Deus  facit,  ut 
omnis  rationaiis  ereatura  testis  existat  pravitatis 
eorum.  Ait  enim  :  Ft7tos  enti Iriti  et  esaliavi ,  ip»i 


III,  4),  >  ipso  tamen  usu  ioquendl  plus  iniquitas 
quam  peccatum  sonat ,  et  omnis  homo  se  libere  fa- 
tetur  peccatorem ;  iniquum  autem  dicere  nonnun- 
quam  erubescit.  Nequitia  vero  dicitur  ab  eo  quod 
est  nequicquam,  quia  per  eam  .quisque  tendit  ad 
non  esse.  Scelus  autem  et  pondus  peccati  trausit , 
quia  sceleratos  vocare  solemus  homicidas  et  hujusi^ 
modi  criminosos.  El  quolibet  quidem  peccato  Deum 
quisque  ofiendit,  cui  peccatum  omne  dispiicet;.iui- 
quitate  autem,  ut  magni  ponderis  arcina  gravatur. 
Nequitia  vero  deficit,  atque  a  vero  Dei  esse  longe 
fit,  atque  ab  aeierno  amore  tepescens»  In  appetitu 
temporaliom  exardescit;  scelere  autem  exercet  cro» 
deliutem.  Talibus  ergo  culpis  implicato  Judaeorum 


mutem  epreverunt  mt.  Et  quos  appellat  filios ,  nisi  D  vel  Christianorum  populo  dcbitum  va  perpetui  cru- 


qii.os  per  aquain  et  Spiritum  Ecclesia  gignit?  Quos 
ipse  enutrlt  in  fide  atque  doctrina  coeiesti,  et  exaltat, 
Mt,  I  qu»  sorsum  sunt  >  quaerant,  c  non  quae  super 
terram  {Colo»».  ui,  1).  >  —  c  ConresusciUvit  enim, 
et  consedere  f Kit  nos  in  coelestibus  in  Chrbto  Jesu 
(Ephe».  II,  6)«  >  Sed  nos  post  tanta  beneficia,  proh 
dolorl  spernimus  euro,  quia  praedieatorum  ejus 
verba  contemnimus,  quibus  ait  unigenitus  ejus  : 
«  Qui  vos  audit,  me  audit ;  et  qui  vos  spemit,  me 
spernit;  qai  autem  me  spernit,  spemiieum  qui  me 
roisit  {Luc.  x»  16).  >  Ergo  carnales  Isti,  <^ul  nomine 

fl3>  Cod.  Cruc,  proitiin/tala. 
U)  Cod.  Cmc,  itaque  angeliea  elhuman. 


ciatus  et  amaritudinis  aeteraae  promittitur.  Unde  el 
subditur  : 

c  Dereliquerunt  Dominuin,  blasphemaverunt  san- 
ctum  Israel,  abalienati  sunt  retrorsnm.  >  Dereliqtii^ 
runt  Dominum  Judaei,  sicut  per  Jeremiam  dlctaui 
esteis  :  c  Omnes  dereliquisiis  me,  dicit  Domioiis 
{Jerem.  ii,  19).  >  Sanctus  Israel  Christus  est,  cui 
canebatur  a  turbis  :  c  Hosanna!  benedictus*  qui 
venilin  nomlne  Domini,  rex  Israd!  (Joaii.xii,  13).» 
Ipse  enim  Sanctus  sanciorum  naturaliter  est, 
c  quem  Pater  sanctificavit  et  misit  in  mundum 

(15)  Codic.  Garst.,  n^oiu^fiiam  Domtimm  cofneriL 

(16)  Codic.  Gi^Tsi.yVelgemitum. 


ss 


COMMENT.  IM  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  Llfi.  I.  ^ 

5G).  »  Qaem  Judsi  bioMphemaverunt  di-  A  omnia  aciiouam  membra  infirmanlur  eodem  spiri^ 


ccntes:  c  Daemonium  habet,  et  iiisanit  {ibid.).  » 
Nam  Masphemia  est,  per  quam  de  ipso  Deo  falsa 
dicantor.  Qoi  et  abatienati  sunt  a  Deo  retnnum^ 
sicut  ei  undem  poenitentes  dicunt :  c  Facti  surou» 
sicat  in  principiOy  cum  non  dominareris  nostri, 
neque  invocaretur  (17)  nomen  toum  super  uos 

(/m.  LXIII,  19).  I 

Sed  et  multi,  qui  Christiana  professione  censen- 
tnr,  derelinquunt  Dominum,  qui  reiictis  coelestibus 
lerrena  qiuerunt.  Deserto  enim  Creatoris  amore 
creaturam  diligunt,  desertis  supernis  gaudiis  in 
infirmis  rehus  gaudent,  et  omissis  ccelestibus,  ter- 
renum  est  omne  quod  siliunt.  De  iis  ergo  vere  dici 


tuali  morbo.  Nam  sequitur : 

Yers.  6.  —  c  A  pl^nta  pedis  usque  ad  Terticem 
Don  est  in  eo  sanitas.  i 

Et  quid  per  plantam  nisi  extrema  quaeque,  et 
minima  actio  designatur?  Quid  vero  per  vertieem, 
nisi  fidei  sublimitas  exprimitur?  Undeet  per  Jere- 
miam  tali  animae  dicitur  :  c  Filii  quoque  Mempheos 
et  Thaneos  [a/.,  Taphnes]  constupraverunt  te  us- 
que  ad  verticcm  (Jerem,  ii,  16).  >  Usque  ad  verti- 
cem  quippe  constuprari  est  post  malae  operationis 
usum  jam  in  ipsa  etiam  fidei  sublimitate  corrumpi. 
Cum  enim  nequissimi  spiritus  uniuscujusque  ani- 
mam  in  pravis  operibus  involvunt,  sed  integritateni 


paterit,  quia  dereliquerunt  Dominum.  Qui  et  blas-  p  fidei  vitiare  non  possunt,   quasi  adhuc  inferiora 


phematerunt  Sanctum  Israel;  quia  de  Deo  multa 
loqunntur  inepla,  ct  frequenter  judicia  cjus  audent 
reprehendere,  et  multa  dicunt  non  l)ene  ordinata  ab 
eo  non  recte.fieri.  Atque  retrorsum  abalienantur; 
quoniam  ad  pristinas  iniquitates  suas  revertuntur, 
et  a  Deo  sunt  alieni  (18),  quibus  esset  c  melius  non 
cognoscere  viam  justitiae,  quam  post  agnitionem 
retrorsum  converti  ab  eo  quod  illis  traditum  est, 
sancto  roandato  (//  Petr,  ii,  21),  i  quos  increpat, 
cnm  subjungit : 

YcRS.  5.  —  <  Super  quo  percutiam  tos  uitra  ad« 

dentes  pnevaricationem  ?  >  9 

Smper  quo^  id  est  de  quo  peccato,  jam  ultra  pereu- 


membra  poliuunt,  sed  ad  verticcm  non  pertingunt. 
Quisquis  autem  in  fide  corrumpitur,  jam  usque  ad 
verticem  constupratur.  Malignus  enim  spiritus  quasi 
ab  inferioribus  membris  usque  ad  summum  pertiii- 
git,  quando  activam  vium  poliuens,  castam  celsitu- 
dinem  fidei  difiidentiae  morbo  corrumpit.  Apte  igitur 
de  unoquoque  talium  dicitur,  qnoniam  a  planta  pe- 
dis  usque  ad  verticem  non  est  in  eo  sanitas.  Quia 
peccati  languor  omnia  occupavit  ab  extrema  ejus 
actione  usque  ad  summam  fidei  celsitudinem.  His 
enim,  qui  moribus  insequunturj  quod  credulitate 
venerantur,  divino  judicio  saepe  contingit,  ut  per 
hoc,  quod  nequiter  vivunt,  et  illud  perdant,  quod 
saiubriter  credunt.  Incessanter  namque  se  pravis 


Umm  MM,  inquit,  id  est  de  qua  culpa  vos  emendare  q  actionibus  inquinant,el  super  hoc  vindictam  judicii 


verberibus  tentabo,  qni  non  de  verbere  proficitis, 
led  cnlpas  amplius  multiplicatis»  et  pnevaricationes 
pncvaiicationibus  additis?  Praevaricationes  quippe 
addit  quisquis,  dum  de  culpa  sua  corripitur,  mur-> 
morat,  vel  qui  mala,  quae  pro  correctione  sustinet« 
Bon  deserit  vd  vitia,  pro  quibus  correptus  est,  sed 
magis  impatientiae  se  fadbus  inflammat.  Unde  et 
iequitur : 

c  Omne  caput  languidum,  et  omne  cor  moerens.  i 
Capui  namque  interioris  hominis  mens  est,  Diflert 
autem  mens  a  corde;  quia  quaedam  superior  vis 
animae  vocatur  mens,  ubi  ratio  consistit,  et  veritas 
cemitur.  Cor  autcm  quodammodo  carnale  est;  quia 
ibi  proprie  humana  voluntas  et  affiectio  locum  ha 


retribui  posse  diffidunt.  Et  sa;pe,  dum  bene  vivere 
inteliigunt,  eliam  nuUo  persequente  usque  ad  per- 
fidiam  dihibnnlur.  Nam  qui  imminere  districtum 
judicium  non  credunt,  qui  inulte  se  peccare  suspi 
cantur,  quo  pacto  vd  esse  vel  dici  fideies  possunt? 
Fidem  quippe  perdidisse  est,  incorrectis  malis  ope* 
ribus  digna  supplicia  reddi  posse  non  credere.  Sed 
et  Judaeorum  populus,  dum  digna  fidei  opera  facere 
contemneret,  fldem  perdidit,  quia  caecatus  malilia 
sua  Redemptorem,  quem  venturum  crediderat,  ve- 
nisse  non  credidit.  Itaque  vel  de  Judaeorum  vel  de 
pseudo-Christianorum  populo,  sive  de  unoquoque 
eorum  convenienter  accipitur  dictum  :  A  planta  pe^ 
dis  usque  ad  verticem  non  est  in  eo  sanitas.  Nam 


bet.   Cajmt  ergo  praevaricatorum  languidum  est ;  D  gerpens  antiquus  lethale  virus  suum  per  omnes  ar« 


quia  mens  eorum,  qui  illicita  voluntarie  commit- 
tuni,  infirmatur  languore  peccati.  Et  ubi  caput  lan- 
guidam  est,  efflcitur  cor  mmrens;  quia,  si  mens 
sanitatem  amiserit  et  ab  intentione  coelcitium  desi- 
derium  per  desidiam  et  acediam  languere  coeperit» 
confestim  cor  ex  his,  quae  pro  sua  correptione  pati- 
tur,  fit  moerens  ac  triste,  et  contra  flag«Ila  murmn- 
rans.  Neque  enim  cor  in  adversis  moerere  potest» 
Bisi  mens  languida  fuerit,  sed  magis  cum  Paulo 
^rlabitur  in  tribulationibus.  Sed  honim,  de  quibus 
sermo  est,  infirmato  capite  universos  artus  ianguor 
iDvasit ;  quia  mente  eorum  morbo  peccati  dcbilitata 


tus  actionum  ejus  diffundit,  a  minimis  ejus  inchoans, 
et  usque  ad  summa  paulatim  perveniens.  Sed  tantus 
languor  ex  eo  irremediabiliter  convalescit,  quod  d 
non  est  adhibita  medicina.  Sequitur  enim  : 

c  Vulnus  et  iivor  et  plaga  tumens  non  est  circum- 
ligata,  nec  curau  medicaroine,  neque  fou  oleo.  i 
Aut  hiant,  inquit,  vulneribus  corpora,  aut  livent 
verberibus,  aut  tumenl  plagis.  Quid  autem  nomine 
Tulneris  intdligi  debet  nisi  plaga  luxuriae,  de  qua 
scriptum  est  :  c  Convulneravit  lumbos  meos?  {M 
XYi,  14.)> — «Multos  enim  vulneratos  dejecit,  et  for- 
tissimi  quique  dejecti  sunt  ab  ea,  i  sicut  SalOMOft 


(17)  Codic.  Garst.,  n$  invoe. 


(18)  Codic.X^arst.,  fiunt  alicni. 


^Y  HERVEI  BURGiDOLE^SlS  MOMCHI 

aU  {Pn9.  vu,  26.)  Qoid  vero  livoris  appellatione  A     Vbrs.  7.  —  c  Terra  vestra 


iS 


designatur  nisi  invidia,  quae  mentem  facit  lividam, 
4um  de  alienis  l)onis  torquetur  intrinsecus?  Et  quae 
est  plaga  tumens  nisi  aegriludo  superbi»,  quae  men- 
lem  sauciam  reddit  et  turgidam?  referamus  singula 
slngulis,  ut  dicamus,  quia  vulnut  non  e$t  circumli- 
gatum,  neque  livor  curatus  medicamine,  nec  plaga 
tumens  fota  oleo. 

Vulnus  autem  circumligatur,  cum  luxuria,  quae 
et  conscientiam,  et  carnem  vulnerat,  per  continen- 
tiam  coarctatur,  sicut  praecepit  Dominus  :  c  Sint 
lumbi  vestri  praecincti  (Luc.  xii,  55).  >  Quo  contra 
iste  prophcta  ei  qui  castitatem  amisit,  improperat  : 
i  Non  est  cingulum  ultra  tibi  (Isa.  xxiii,  10).  >  Li- 
vor  vero  tabescentis  invidiae  curatur  medicamento 
benevolentiae,  cum  Paulus  dicit :  c  Omnis  amari- 
lado,  et  ira,  et  indlgnatio,  et  damor,  et  blasphemia 
tollalur  a  vobis  cum  omni  malitia;  estoteautem  in 
TJcem  benigni,  misericordes  (Eph.  iv,  5i,  52).  >  At- 
que  tumens  plaga  superbiae  fovetur  oleo,  ut  sanita- 
tem  recipiat,  id  est  suavi  blandimento  sacrae  admo- 
nitionis,  cum  Dominus  demulcet  dicens  :  c  Discite 
a  me,  quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et  invenietis 
requiem  aniroabus  vestris  (Matth.  i,  29).  >  Sed  Ju- 
daeorum  vel  multitudinis  hujus  camalium  Christia- 
norum  tulnut  el  /tvor,  et  plaga  tumens  non  etl  cir", 
cumligata ,  nec  curatd  medicamine ,  neque  fota  oleo^ 
quia  nullus  in  Synagoga,  et  rarissimus  valde  jam 
in  Ecclesia  praepositus  invenitur,  qui  salutem  ani- 


deserta  ,  civitaict 
vestrae  succensae  igni.  > 

Et  quid  per  terram  nisi  caro  dcsignatur,  quae  de 
terra  facla  est  ?  Unde  et  iii  psaimo  canitur,  quia 
€  Veriias  de  lerra  orta  esl  (Psal.  lxxxiv,  12),  >  id 
esl  Chrislus  de  virgiue  nalus  est.  Terra  vcro  corpo- 
ris  nostri  sacrarum  disciplinarum  exercitio  debet 
excoli,  ut  fruclum  bonorum  operum  proferat,  om- 
niaque  ejus  membra  divinis  actibus  inancipari  de- 
bent,  et  conditoris  imperio  deservire.  Quod  si  haec 
nobis  defucrint,  tunc  et  nobis  dici  poturit :  Terra 
vestra  deserta.  Eorum  quippe  terra  est  descrta,  quo- 
rum  disciplinis  et  actionibus  sacris  caro  non  est 
occupata. 

Quid  autem  per  hujus  terrae  civitates  nisi  sensus 
corporis  exprimuntur,  id  esl  visus,  auditus,  gustus, 
odoratus  et  tactus?Undeet  fideli  servo  Dominus  ait : 
c  Tu  esto  supra  quinque  civitates  (Luc.  xix,  19).  > 
Civitatcs  ergo  succenduntur  igni,  quandoflamma  vi- 
tiorum  exurit  quinque  sensus  corporis,  quando  mu- 
lierum  formas  oculi  libentcr  contemplantur  et  aurcs 
libidinosa  verba  delectabiliter  audiunt,  os  gustus 
illicitos  avide  sumit,  nares  odoribus  pascuntur  illi- 
citis,  manus  ea  tangere  delectantur,  quae  ad  pecca- 
tum  pertinent.  Quomm  enim  sensus  ita  sunt  concu- 
piscentiarum  ardore  inflammati,  horum  profecto  ci- 
vitates  sucoensae  sunt  igni.  Quibus  adhuc  deteriora 
monstrantur  accidere,  cum  subjungitur  : 

c  Regionem  vestram  coram  vobis  alieni  devoranC, 


narum  gregis  sibi  commissi  quaerat,  et  vulneribus  q  et  desolabitur  sicut  in  vastitate  hostiii.  >  Quid  enim 


mentium  adhiberc  spiritalia  medicamina  studeat. 
Sacerdotes  enim  ut  spiritalcs  roedici  deberent  sub- 
jectis  suis  undique  prohibendo  et  constringendo  cir- 
cumligare  vuhius  fornicationis  ac  medicamine  Scri* 
pturarum  curare  livorem  invidiae,  et  eos,  qui  inflati 
sensu  carnis  suae  tumentem  superbiae,  vel  inanis 
gloriae  plagam  sub  pectore  poriant,  fovere  oleo,  id 
est  duici  et  graiiosa  monitione,  quae  demulcet  men- 
tem  et  ungit,  non  quia  superbns,  cum  opportunum 
fuerit,  dura  increpatioue  feriendus  non  sit,  sed  quia 
elatus  ille,  qui  aliter  tangi  non  potest,  blanditiis  sa- 
crae  adroonitionis  quasi  quibusdam  pran^ntationi- 
bus  sit  mitigandus,  ut  humilitatis  mansuetudine  sa- 
uetur. 


rcgionis  nomine  nisi  latitudo  conversationis  eorum 
exprimitur,  decujusmodi  regionibus  dictum  est  apo» 
stolis  :  €  Levate  oculos  vestros ,  et  videte  regiones, 
quoniam  albai  suiit  jam  admessem,et  qui  metit,  mer- 
cedem  accipit,  ct  congregat  fructum  iavitam  aeter- 
oam?(Joan,  iv,55, 56)>AlieniverosuntmaIigni  spiri- 
tusabelectorum  ^orte  in  perpetuum  alieuati.  Horum 
ergo  regionein  coram  eis  alieni  devorant ;  quia  ma- 
ligni  spiritus  conversationem  eorum  jam  ex  integro 
diripiunt,  non  jam  latenter  insidiando  nescientibus. 
Vim  quippe  nonnullis  scientibus  faciunt,  quia  saepe 
sic  bona  opera  tollunt,  ut  haec  se  amittere  ipse,  qui 
vim  patitur,  dolens  cernat.  Nam  gemit  plerumque 
aiiimus,  et  tamen  delectationibus  carnis  superalus. 


Quod  si  verba  singula,  quemadmodum  ostensum  D  bona  quae  fecerat,  amans  perdit ;  ea,  quae  sustinet 


est,  reddita  singulis  non  fuerint,  et  aliquis  fortasse 
quid  aliud  nomine  vulneris  et  livoris  ac  plagae  tu- 
mentis  intellexerit,  quodlibet  peccati  vulnus  primo 
circumligatum  est  inhibendo  atque  coercendo;  dein- 
de  curandum  acri  medicamento  poenitentiae,  et,  cum 
se  in  poeniteutia  peccator  afilixerit,  fovendus  est,  ne 
desperet,  oleo  piae  consolationis.  Unde  et  Samarita- 
nu8,  id  est  Dominus  Jesus  saucium  curaturus,  id 
est  genus  humanum,  c  alligavit  vulnera  ejus  infun- 
dens  oieum  et  vinum  (Luc.  x,  55).  >  Ailigavil  enim 
vuluera  prohibendo  pcccau ;  infudit  vinum  morda- 
.eitatis  terrendo  dc  pcena  futurae  damnationis  peccan- 
tium.  Adhuc  autcm  pravorum  mala  describuntur, 
cuA  subditur  : 


damna,  considerat  et  tamen  violentise  dxmonum 
bona  sua  diripientium  resistere  non  valet.  Aliis 
vero,  uon  necesse  est,  ut  vim  inferant,  quia  para- 
tos  ad  obsequium  voluntatis  suae  scmper  cos  inve- 
oiunt.  Itaque  regionem  istorum  coram  eis  alieni 
devorant,  quia  immundi  spiritus  omnia  bona  con- 
versationis  eoram  videntibus  ipsis  comedunt. 

Et  desolabitur  ipsa  regio  conversatiouis  eorum 
sicut  in  vastitate  hostili ;  quia  super  eam  hostis  an- 
tiquus  cum  omni  exercitu  vitiorum  irmit,  ut  quid- 
quid  in  ea  superest  viride  aut  fertile,  quidquid  pul- 
chrum  aut  utile^  quidquid  justum  et  bonum,  barba- 
rica  cmdelitate  destruat  et  dissipet.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  c  Et  dprelinquetur  fllia  Sion  ut  um- 


COM)IENT.  IN  ISAIAM  LIBR1  OCTO.  —  LIB.  I. 


30 


bneulom  in  Yinea,  ct  sicut  tugurium  in  cucumera-  jn  lummodo  pervcrsi  remaneant  sicut  in  Sodomis,  «ed 


ilo,  et  sicut  civius  quae  vastatur.  » 

Quia  Sion  tpeculatio  dicitur,  /S/ta  Sion  est  aniroa, 
(|uae  solebat  in  alto  residere  velot  in  specula »  et 
adreotus  tentationum  soilicita  circomspectione  pra&- 
videns  refellere.  Sic  enim  vigilabat,  ac  sibi  praevi- 
debat,  dum  Christum  habitatorem  haberet,  qui  eas 
meotes,  qoas  inhabitat,  vigilare  facit,  et  ad  suimet 
costodiam  soUicitas  esse.  Nunc  vero  relinquenda 
dicitor  nt  umbraculum  in  vinea^  et  sicut  lugurium  in 
cucumerario.  In  umbraculo  quippe  vinex  custos 
manet,  qui  eam  diu  noctuque  custodiat,  et  eo  rece- 
dente  orobracolom  remanet  vacuum.  Similiter  et 
bxc  filia  Sion  custodem  in  se  Deum  habuit  habila- 
torem,  dom  actiones  ejus,  quae  per  vineam  intcUigi 
possunt,  bonis  fiuctibus  abondarent.  Sed  quia  nunc  B 
regionem  conversationis  ejus  alieni  devorant,  et 
froctom  jostitiae  jam  in  actionibus  suis  habere  de^ 
sistit,  reiinquitor  a  Deo,  sicut  umbraculum  vine» 
deseritur  a  custode.  c  Spiritus  sanctus  enim  disci- 
plinae  effugiet  fictum,  et  auferet  se  a  cogitationibus, 
qoae  sont  sine  intellectu,  et  corripietur  a  superve- 
niente  ioiquiute  {Sap.  i,  5).  »  Et  relinquetur  iicut 
tmgurium  in  cucumerario ;  quia  quemadmodum  custos 
deserit  mane  tugurium,  ubi  cucumeres  ex  hortulo 
defeoerint ;  iu  Deos  isUm  relinquet,  qoia  jaro  in 
ejos  viu  et  moribns  dokedines  spiritualium  fru- 
ctoom  vdot  cocomeres  deficiunt. 

Relinqoetor  etiam  ut  civitas^  qua  va$tatur.  Qoia 
sicot  ex  orbe,  qoam  hostes  capiunt,  habitato^es 
cjo9,  qoi  possont  evadere,  fugiunt,  et  eam  iniin'^3 
sine  contradictione  delendam  relinquunt;  iU  Pater 
et  Filius,  et  Spiritus  sanctos  exeunt  de  bnb  m^imi, 
quam  hostis  antiqous  ingreditur,  et  ips&m  dagnio^ 
o*bus  praedandam  atque  delendam  relinquunt.  Talfa' 
sostinet  onaquaeque  anima ,  qoae  per  socordiam 
tuara  a  malignis  spiritibus  invaditur,  et  a  Christo 
deseritor.  Ubi  et  vox  eorum,  qui  talia  passi  sunt, 
protinos  sulxlitnr  dicens : 

Ybbs.  9. —  c  Nisi  Dominus  exercituum  reliquisset 
nobis  semen,  quasi  Sodoma  fuissemus,  et  quasi  Go- 
morrba  similes  esseraus  (19).  » 

Omnes  enim  Sodomltae  et  Gomorrbaei  c  pecca- 
tores  et  pessimi  erant  nimis  (Gen.  xiii,  13),  »  unde 


omni  tempore  justi  relinquuntur,  qui  caeteris  exem* 
pla  bonitatis  ostendant. 

Deum  vero  Dominum  exercituum  appellat;  quia 
ipse  judicium  omne  per  angelos  exercet  in  homines, 
et  ejus  imperio  non  solum  bonorum  angelorum 
exercitus,  qui  intueanlur  electos,  ac  subliment, 
famulantur,  sed  etiam  malorum,  qui  iinpoenitentes, 
ac  reprobos  decipiaiit  et  aggravent.  Haec  autem  de 
nequitiis  eorum,  qui  coelestia  quaerere  desistentes  a 
bonis  operibus  deficiunt,  et  propter  vitam  praesen- 
tem  sola,  quae  mundi  sunt,  secUntes  innumeris 
peccatis  implicantur,  propheta  disseruit.  Multa  enim 
in  prioribus  voluminis  hujus  partibus  de  illis,  qui 
posteriora  respiciunt,  ct  retro  converiuntur,  dicit. 

Historialiter  autem  ab  eo  quod  dictum  est:  Terra 
veitra  deserta^  usque  ad  illud  quod  dicit:  Sicut 
civitas  qum  vastatur,  praenuntiatum  est  excidium 
patriae  Judaeorum^  quod  Romani  perpetraverunt, 
quando  facta  est  per  Vespasianum  'terra  eorom 
desertay  urbesque  sucuMce^  et  regio  tota  coram  eis 
ab  exercitu  uUenigenarum  devorata,  quando  obsi- 
dente  et  capiente  filio.  ejus  Tito  Jerusalem,  relicU 
est  sicut  tugurium  in  cucumerario,  et  sicut  urbs^ 
qum  vastatur.  Et  nisi  Dominus  exerciiuum  reliquissei 
eis  umen^  quasi  Sodoma  vel  Gomorrha  fuissent; 
quia  nisi  Christus  apostolos,  et  qui  per  verbum 
eorum  crediderunt,  ibi  reliquisiet  a  Passione  ejus, 
illic  solummodo  reprobi  sicut  in  Sodomis  renian- 
^  sissent.  Sed  quia  perversiUs  eorum  adeo  crcvit«  ut 
'  de  finibv»  suis  omnes  credentes  expellcrent,  sub- 
jcncfieiis  j>rop!ieU  sic  ^of  ali^quitur  : 

Yers.  i6.*^\  Au^iio  Vrbum  Domini,  principes 
SoSotnorum^  percipite  aurlbus  legem  Dei  uostri  po- 
pufus  fromolprlueV  f  ^ 

Merito  enfm  *44&rdOt^vatqjie  pharisaei  et  scribae 
principes'  Sodomorum  vocati  stikit,  atque  Synagoga 
populus  Gomorrka.  Quia  sicut  Sodomitae  c  vallave- 
runt  domum  sancti  Lot  a  puero  usque  ao  senem 
omnis  populus  simul  {Gen^  xix,  i),  >  et  ut  ipsi  deie* 
reiitur  de  terra,  Lot  justus  cum  uxore  et  fiiiabus  de 
medio  eorum  eductus  est ;  sic  et  omnes  isti  primi- 
tivaro  Ecclesiam  unanimi  conspiratione  invaserunt, 
et  ut  ipsi  qui  perirent,  soli  remanerent,  Christum  a 


et  perire  pariter  meruerunt.  Si  igitur  essent  in  hae  ^  ge  cum  suis  'omnibus  roigrare  fecerunt.  Et  quia  se 


camaliuro  roullitudine  soli  peccatores  reprobi,  quos 
gehennae  devoraturom  est  incendium,  tunc  plebs 
isU  foret  ^iuist  Sodoma^  et  Gomorrha,  Sed  ne  Sodo- 
mae  et  Goroorrhae  ex  toto  siroilis  flat,  relinquitur  ei 
semen;  quia  ex  roultitudine  maioruro  nascuntor 
aliquibooi,  qoi  ad  praebendum  sanctitatis  exempluro 
reserventor.  Ne  ergo  tota  simul  religio  in  hac  p(el)e 
sicut  apod  SodomiUs  pereat,  et  soia  regnet  ini<* 
qoitas,  relinqoitor  semen,  quod  salvetur ;  quia  licet 
multitodo  reproborum  semper  in  hoc  saeculo  nimis 
abundet,  et  maxime  circa  mundi  finem  (20),  nequa*' 
qoaun  tamen  electi  omnes  ita  subtrahontur,  ut  so* 

(19)  Ckkt.  G.,  semen^  quasi  Sodoma  et  Gomorrka 


ista  quasi  zelo  legis  facere  caeci  putabant,  recte  ad 
audiendam  legem  invitaiitur.  De  Christo  enim  dixe- 
rat  legislator  :  c  Quoniam  prophetam  »  vobis 
c  suscitabit  Doroinus  Deus  vester  de  fratribus  » 
vestris,  c  Unquam  meipsum,  audietis  juxta  omnia, 
quaecunque  locutus  fuerit  vobis  {Deut.  xviii,  15).  » 
Et  iste,  quem  legislator  in  omnibus  audiendum 
praeceperat  ait :  c  Lex  et  prophetae  usque  ad  Joan- 
nem  :  ex  eo  regnum  Dei  evangelizatur  {Luc.  xvi, 
i6).  >  Bene  igitur  audire  verbum  Domini,  et  legem 
auribus  percipere  jubentur,  ac  de  lege  quasi  trans 
gressores  arguuntur  ,  qui  legem  adhuc  caroaiiter 

(20)  Cod.  G.,  mundi  terminum. 


51  HERVEI  BCRGIDOLENSIS  MONACHI  99 

obscrvare  volebanl ,  quam  ille  tepminatain  esse  a  bonis  suis  plenus  esK,  eiteriori  datione  non  pasci- 


docet,  quem  Muyses  audiendum  esse  dooel,  juita 
offlflia,  quxcunque  loculus  fuerit.  Unde  moi  uni- 
irersa,  quae  secundum  iegem  offerri  ceiebrari  sole- 
l>ant  Dominus  respuens  subdit : 

Vers.  11.  —  c  Quo  mihi  multitudinem  Ticti- 
marum  vestrarum,  dicit  Domiuus?  Plenus  sum,  » 
etc. 

Quo  defertis,  inquit,  mihi  multiludinem  cama- 
lium  victimarum  vestrarum?  Non  indigeo  Tcstris 
muneribus,  quia  pUnus  sum  bonis  omnibus.  Reli- 
qua  veroy  quae  nunc  de  reprobatione  talium  obla* 
lionum  et  solemnitatum  subjiciunturi  quia  sunt 
manifesta,  secundum  litteram  eiponere  superfluum 
ducimus.  Fuerunt  enim  haec  sacrificia  tempore  su6 
quondam  necessaria  propter  rationem  propheti- 
corum  sacramentorum,  quae  continebant.  Sed  ex 
quo  Lei  et  Prophetae  prophetare  desienint,  et  quae 
prophetata  fuerant,  apparuerunt ;  nihil  jam  utilitatis 
conferunt,  sed  magis  Deum  ad  iracundiam  provo- 
cant,  et  idcirco  respuuntur,  quia  yenientc  sole 
effugaiur  umbra.  His  igitur  omissis  ad  spiritalem 
ioteiiigentiam  revertamur.  Ait  enim : 

Audite  verbum  Domini^  principes  Sodomorum  ^ 
percipite  auribus  leyem  Dei  nostri  populus  Gomor- 
fhas*  Et  quos  nunc  principes  Sodomorum  et  popu- 
lum  Gomorrhae  nominet,  manifestum  est  ex  supe<- 
rioribus;  eos  nimirum,  de  quibus  supra  dixii :  Y(b 
genti  peccatrici  ^  popuio  gravi  iniquitate  y  semini 
nequam,  filiis  seeieratis.  £t :  A  pianta 
ad  verticem  non  est  in  eo  sanitas, 


tur.  Qui  et  subjungit : 

c  Holocausu  arietum,  et  adipem  pinguium,  et 
sanguinem  vitulorum,  et  agnorum,  et  bircorum  no- 
lui.  I  Holocaustum  in  lingua  nostra  totum  itieensum 
sonat;  Holou  quippe  roriim  dicitur,  caustis  ifirefMto; 
inde  compositis  partibus  bolocaustum  dicitur,  id 
est  lotum  incensum.  Holocaustum  igitur  offert,  qui 
se  totum  igne  compunctionis  in  oralione  succendit. 
Sed  hoiocausta  arietum  Deus  noluit.  Arietes  quippe 
gregibus  principantur.  Et  quid  nunc  per  arietes  nisi 
ilii  figurantur,  qui  inter  innocentes,  ac  simplices 
velut  inter  oves  positi  se  ipsos  meliores  aestimant 
eis,  ac  praeferunt,  et  quasi  dominationem  inter  eos 
vindicare  sibi  cupiunt?  Quorum  nimis  perversus 
B  cst  conatus ;  quia  dum  secaetefis  meliores  ostendere, 
vel  praeferre  quasrunt,  illum  imitantur,  qui  socialem 
angelorum  vitam  despiciens,  cunctis  sublimior  fieri 
per  superbiam  voluit  dicens :  c  Super  astra  Dei 
exaltabo  solium  meum  {Isa.  xiv,  13).  i  id  est  super 
angelos. 

Respuuntur  itaque  hoiocausta  arietum ;  quia  non 
•uscipiuntur  orationes  superborum,  quando  se  to- 
tos  aliquoties  igne  compunctionis  ad  horam  iucea- 
dunt.  Nam  ut  oratio  divinitus  suscipiatur,  necesse 
est,  ipsam  ex  humilitatis  radice  consurgere,  et  cor 
in  humilitate  deinceps  perseverare.  Possuut  autem 
etprincipes  haereticorum  per  arietes  intelligi,  qui, 
si  ista,  quae  diximus,  holocausta  obtulerint,  non 

ca- 
haere- 


lanta  pedis  usque  r*  si^iipipiuntur.  Neque  enim  solummodo  de  malls 
,  et  c^ni»  <I0f^  :.tfieVcis  nunc  agitur ,  sed  etiam  de  Dounullis  h« 


ibi  locutus  est 

abhorrendo  censentur**^Qaai^*o^qina*6m\i^  ami-  ^ ..  Q^MLv^ro  per  adipem  pinguium  nisi  lacryma)  ex- 
serunt  sanctitatem  ,  *et*  Vmnibus  i^iequi^if  *Mii&\  •  •  |f^uplttt  orantium  ?  Qui  enim  in  precibus  suis  non 
repleti ,  atque  suis  inigui^tUoii  pVW^tim  ef^uBUecr*  *flet,*  macram  victimam  offert;  qui  autem  in  oratione 
dediti.  Sed  audire  vtiji)id».J&€Q^i!rit*iiuribus  per-     lacrymis  infunditur,  victimam  pinguem  immolat.  fic 


cipere  legem  ejus**praecipiunlur,  ut  ibi  se  cum 
omnibus,  quae  agunt,  damnatos  noverint.  Non  enim 
ad  ilios  ista  dicuntur,  qui  Deum  penitus  ignoranty 
sed  ad  eos  potius,  qui  c  confitentur  se  nosse  Deum, 
factis  autem  negant,  cum  sint  abomiuati;  et  incre- 
dibiles,  et  ad  omne  opus  bonum  reprobi  {Tit.  i, 
16).  I 
Fit  tameu  plerumque,  ut  hujusmodi  homines 


sunt  apud  haereticos  nonnulli  velut  religiosiores,  qui 
precibus  et  lacrjmis  occupari  videntur.  Sed  eorum 
fletus  et  supplicationes  Dominus  se  nequaquam  ap- 
probare  designat,  dum  adipem  pinguium  se  noluisse 
tcstatur.  Qui  et  sanguinem  vituiorum  et  agnorum  el 
hircorum  noluit.  Solebat  autem  sanguis  victimarum 
semper  offerri  Domino ;  nam  carnes  earum  comede- 
bantur.  £t  cum  per  sanguinem  peccatum  intelligi 


jejuniis  vacent,  et  pluribus  modis  seipsos  afiligant.  D  soleat,  quid  per  effusionem  sanguinis,  quiofiereba- 


Sed  quoniam  inquinatae  sunt  eorum  et  mens  et 
conscientia,  nihilque  simplici  corde  faciunt,  omnes 
abstinentiae  vei  afilictiones  eonim ,  et  opera  Deo 
placere  nequeunt.  Unde  per  increpationem  sub- 
ditur :  Quo  mihi  muititudinem  victimarum  vestrarum 
dicit  Domnusf  Pienus  sum,  Multitudinem  victi- 
marum  mactant,  qui  camem  multipliciter  edomant. 
Sed  ubi  in  corde  crimiua  regnant,  vel  etiam  ali- 
quoties  in  actibus,  non  potest  exteriorem  honesta- 
tem  approbare  intemus  Judex  mentium,  et  inspo- 
ctor  occultorum  actuum.  Non  enim  extemae  conver- 
sationis  munera  suscipit,  quando  corda  reprobat, 
nec  opera,  quae  foris  ostentantur,  laodat,  quando 
ea,  quae  in  absconditis  fuerint,  damnat;  et  qui 


tur,  nisi  peccati  confessio  designatur?  In  vituiis  au- 
tem  superbos  saeculi  potentes,  humilium  oppresso- 
res,  et  noxia  libertate  dimissos  sibi  accipere  possu- 
mus,  quia  Chaldaeis  Jeremias  ait :  c  Exsuitatis,  et 
magna  loquimini  diripientes  haereditatem  meam, 
quoniam  effusi  estis  sicut  vituli  super  herbam,  et 
mugitis  [mugistis]  sicut  tauri  {Jer.  l,  li).  » In  agnis 
vero  lascivos ;  quia  Salomon  de  meretrice  locutua 
subjecit  de  libidinoso  dicens :  c  Statim  eam  sequitur 
quasi  bos  ductus  ad  victimain,  et  quasi  agnus  lasci* 
viens  {Prov.  vii,  22).  i  In  hircis  autem  quoslibet 
peccatores;  quia  judex  c  statuet  oves  quidem  a 
dextris  tuis,  kaedos  autem  a  sinistris  {Matth.  xxix,. 
33).  >  Sanguinem  igitur  vitulorum,  et  agnorum^  et 


S  COMMEiNT.  LN  ISAIAM  LlBm  OCTO.  ~  Un,  L  S4 

hirconiai  Dofalt  Oeus ;  quia  confessio  eonim  nun-  A  reticae  iinpietalis,  et  ideo  quidquid  faeiunt,  aboml- 
qaamlUi  placuit,  qui  noxia  lil)ertate  dissoluti  sunt     natur  Dominus. 


«l  Titnli  depascentes  aliorum  bona,  et  qui  lasciviam 
sequantar  ut  agni,  cacteronimque  peccantium,  qui 
per  hircos  significantur.  Quoniam  sic  peccata  sua 
coDfiteri  solent,  ut  non  peuitus  ea  relinquere  velint, 
sed  ad  tempus  intermittere,  et  post  repetere,  aut 
etiam  qoaedam  adhuc  in  corde  suo  retineant,  et  qux- 
dam  coufiteantur,  vel  aliquo  errore  mens  eorum  ca- 
pCiTa  tenelur.  Uude  cum  ad  Ecclesiam  haec  et  bu- 
josmodi  sacrificia  delulerint,  sicut  subjungitur,  di- 
dt  eis  Dominus  : 

Veb8.  12.  —  c  Cum  veniretis  ante  conspectum 
meam,  quis  quaesivit  haec  de  manibus  vestris,  utam- 
balaretis  in  atriis  meis?  > 


Possumus  autem  haec  ad  malos  catholicos  re- 
ferre.  Incensi  enim  nomine  virtus  oralionis  expri- 
mitur,  dicente  Psalniista  :  «  Dirigatur  oratio  mea 
sicut  incensum  in  conspcctu  tuo  {Psal.  cxl,  2).  i 
Orationem  ergo  iniquorum  repellcns  Dominus  ait : 
incensum  abominatio  est  mihi,  Nam  juxta  Salomo- 
nem  :  c  Qui  dcclinat  aurcm  suam  ne  audiat  legem, 
oralio  ejus  erit  exsecrabilis  (Prov,  xxviii,  9).  > 

Neomenia  vero  Grsecum  est  vocabulum ;  et  Wov 
Neon  quidem  dicitur  novum,  ftnnj  meni  autem  luna, 
Inde  composito  uomine  vocatur  Neomeniay  festivi- 
tas  novte  Lunce ,  quam  Hebraei  (23)  celebrant  in 
exordio  mensium.  Neomenia  itaque  nova  Luna  in- 


Dicium  est  enim  superius  de  hoc  populo,  quia  a  ^  lerprelatur.  Ei  quid  est  nova  luna,  nisi  nova  vita  ? 


pUmta  pedis  usque  ad  verlicem^  id  est  a  minima  et 
extrema  actione  usque  ad  fidei  celsitudinem  non  est 
fM  eo  samtoi ;  et  ideo  ista  nunc  convenienter  intelli- 
fantur  ad  eos  dici,  qui  iufirmas  actiones  faciunt,  et 
sanam  fidem  non  habent,  id  est  ad  sectatores  haere- 
seos  Simonis,  qui  ordinationes,  et  ecclesias,  caete- 
raque  sacra  vendunt  vel  emunt,  aut  mercatoribus 
hojasmodi  consentiunt.  Nam,  cum  in  Ecclesiam 
eroptitiam  convenerint,  et  oblationes  suas  obtule- 
rint,  dicit  eis,  ut  praemissum  est,  Dominus  :  Cum 
wemretis  ante  conspectum  meum^  quis  quasivit  h(gc  de 
wumihms  vestris^  ut  ambularetis  in  atriis  meis  ?  Ne- 
c|ae  enim  Deus  ista  de  manibus  eorum  quaerit  un- 
qaam,  aut  suscipit.  c  Sine  fide  enim  impossibile 


(Hebr.  xi,  6).   i  Unde  et  sub- 
Ne  afferatis  ultra  sacrificium  (21) 


est  placere  Deo 
dit: 

Vem.  i3.  —  c 
frastra.  > 

C/7ira,  id  est  postquam  per  simoniacam  haeresim 
locum  huuc  cepistis,  noHte  jam  in  eo  sacrificium 
oflerre,  quia  profanatus  est.  Vel  ti/ira,  id  est  post  • 
qaam  infecti  estis  venenis  Simonis,  ne  afferatis  sa- 
crificium^  quia  non  suscipiam  illud  de  manibus  ve- 
stris  amplius,  quoniam  reprobi  sacerdotio  semper 
liabemini.  Sequitur  : 

c  locensum  abominatio  est  mihi.  >  Inoensum, 
qood  a  talibus  ofiertur  in  hujusmodi  loco  detesta- 
turDominus.  Similiteret  omnes  solemnitates  eo- 
ram  se  exsecrari  demonstrat,  subjungens  :  c  Neo- 
meaiam  et  Sabbatum,  et  festiviiates  alias  non  fe- 
ram,  iniqui  snnt  coetiis  vestri.  > 

Vebs.  ii.  —  c  Kalendas  vestras  et  solemnitates 
ireslras  odivit  anima  mea ;  facta  sunt  mibi  molesta» 
laboravi  sustinens.  > 

Qaid  enim  per  Neomeniam^  et  Sabbatum^  et  Xa- 
iendas  ac  solemnitates  exprimitur,  nisi  omne  quo  ab 
Istis  festive  celebratur  ?  Facianl  ergo  Siuioniaci  vel 
jdii  liaeretici  quamlibet  magnas  et  frequentes  solem- 
niutes  (22),  Deo  absque  dubio  nimis  sunt  odil^ilcs. 
Imfui  iunt  enim  costus  eorum  in  festivitatibus  suis 
congregatorum,  quia  omiies  infec^i  sunt  veneno  bae- 


Et  sunt  nonnuUi,  qui  ad  vocem  pracdicationis  quasi 
ex  conversatione  compuncti  habitum,  non  animum 
routant,  ita  ut  religiosam  vestem  sumant,  sed  ante 
acta  vilia  non  calcent,  de  ostensis  quibusdam  bo- 
nis  ante  humanos  oculos  superbiunt,  praesentis 
mundi  lucra  inhianter  quaerentes,  et  de  solo  exte- 
rius  habitu,  quem  sumpserunt,  sanctitatis  fiduciam 
habentes.  Horum  ergo  neomenia,  id  est  fictio  novje 
conversationis  oneros;i  est  Deo. 

Per  Sabbatum  aulem  quid  intelligi  debet  nisi  ces- 
satioroalorum  operum?  (Exo(i.xxxi,13.}  In  Sabbato 
enim  ab  exteriori  actione  jussum  est  cessari.  Sed 
qui  foris  a  perverso  opcre  quiescit,  et  intus  pravis 

p  desideriis  laborat,  hujus  Sabbatum  grave  est  Deo. 
Festivitatem  quoque  agit,  qui  corde  exsuUante 
Deum  laudat.  Sed  festivitas  laudationis  cjus,  de 
quoscriptumest :  c  Confitebiiur  tibi,  cum  benefeceris 
ei  {Psal.  xLviii,  i9),  >  grata  Deo  non  est;  quia  in 
prosperis  laudat,  et  in  adversis  murmurat,  ct  magis 
enm  ob  prxsenlia  bona  quam  ob  futura  diligit. 
Bene  itaque  his,  qui  sub  ostentalione  justitix  vitiis 
suis  deserviunl,  c  habentes  speciem  quidem  pieta- 
tis,  virtutem  autem  ejus  abneganles  (//  Tim.  iii, 
5).  >  Dominus  dicit .  Quia  neomeniam  et  Sabba" 
tum,  et  festivitates  alias  non  feram^  katendas  quO' 
q^ie  et  solemnitates  eorum  odivit  anima  ejus^  id 
est  voluntas  iliius.  Vel,  cum  sit  Deus  cunctis  corpo  • 
ribus  exterior,  cunctis  mentibus  interior,  ea  ipsft 

0visejus,  qua  omnia  penetrat,  omnia  disponit^ 
anima  illius  appellatur. 

Hoc  autem  inter  iLalendas  et  neomeniam  distin- 
gui  polest,  ut  neomenia  sit  nova  conversatio,  ka- 
lendae  vero  exordium  est.  Sed  cum  dicit :  c  Kalen- 
das  vestras  odivit  anima  mea,  >  exsecratur  eorum 
exordia,  qui  sic  ad  fidem  convertuntar  ul  Simon 
ille  Magus  (Act.  viii),  vel  sic  ad  coenobialem  vitam 
convertuntur  ut  Ananias  et  uxor  ejus,  qui  de  pretio 
agri  sui  fraudem  fecerunt  (Act.  v).  Eorum  detesta- 
tur  exordia,  qui  Monachiam  vel  canoniam  (24) 
sive  ordinationem  mercantur.  Eorum  damnat  exor- 
dia,  qui  non  intentione  Deo  placendi ,  sed  ob  alia4 


fil|  Cod.  G.,  saerificia. 


(fi)  Codd.,  ioUmnitates,  qnia  Deo^  etc.1 


(23)Cod.  G.,/iai(rt. 
(24)  Cod.  G 


canomcam. 


55  UERVEI  BURGIDOLENSIS  IfONACHI  SG 

aliquid  veniont  ad  monasticum  ordinem.  Omnes  A  mundus  est,  qui  et  pneteriu   peccaU  plangit,  et 
denique  redarguit,  qui  bonum  opus  nou  bona  inten- 


tioue  incboant.  Horum  igitur  omnium  atque  simi- 
lium  exsecratur  mala  initia,  cum  se  kaiendas  eorum 
odissc  denuntiat. 

Nec  solum  ^Ulium  kalendas  eorum  exordiorum 
abominatur,  sed  et  solemniutes  sequentium  co- 
giutiouum,  quibus  se  Uiiter  incoepisse  laeUntur, 
vel  iilud  quod  iu  coeperunt,  gaudent  retinere,  et  in 
eodem  malo  perseverare;  Quo  contra  de  poenitehte 
dicilurei  :  c  Quoniam  cogiutio  bominis  coufitebi- 
tur  tibi,  et  reiiquia^  cogitationis  solemnia  celebra- 
bunttibi  (25)  (Psalm.  lxxv,  H).>  Prima  igiturcogi- 
Utio  poenitentis  est,  quae  damnat  vitam  prioreni, 
et  incipit  confiteri ;  reiiquiae  vero  cogiutiunis  sunt, 
quae  et  solemnia  Deo  cclebrant,  ut,  qui  liberatus 
est,  a  peccatis,  liberatori  semper  gratias  agat,  me- 
mor  maiorum,  a  quibus  liberatus  est.  Sicut  ergo 
prima  cogitatio  confiuntis  Deo  grata  est,  et  reliqui» 
cogiutionis  solemnia  gratiarum  pro  sua  ereptione 
celebrantis ;  iU  kaiendae  mali  exordii  istorum  et 
solemnitates  sequentium  in  eadem  intentione  cogi- 
Ulionum  odibiles  ei  sunt. 

Qui  et  se  laborasse  denuntiat,  quia  duras  istorum 
praviutes  jam  tempore  miilto  portavit.  In  Jse  qui- 
dem  quietus  semper  el  incommutabilis  permauet ; 
sed  Umen  se,  sicut  dictum  est,  laborasse  dicit  quo- 
niam  duras  iniquitates  eorum  diu  jam  cum  taedio 
sustiuuit.  Qui  etiam  prolixas  orationes  nonnun- 
quam  faciunt,  sed  a  praviutibus  suis  non  corrigun-  q 
tur.  Unde  subditur : 

Vers.  15.  —  c  Cum  extenderitis  manus  vestras, 
averum  oculos  meos  a  vobis ;  et  cum  muitiplicave- 
ritis  orationem,  non  exaudiam  :  Manus  enim  ve- 
strae  sanguine  plenae  sunt.  > 

Consuetudo  namque  orantibus  est,  ut  in  altum 
manus  extendant.  Sed  Deus  extensionem  manuum 
iniquorum  non  dignatur  aspicere,  orationem  quo- 
que  eorum,  licet  multiplicatam  exaudire  recusat. 
Non  enim  propter  prolixiutem,  sed  propter  puram 
devotionem  exaudit  orationem.  Unde  suis  in  Evan- 
gelio  praecipit :  c  Orantes,  noiite  multum  loqui  sic- 
ut  ethnici ;  putant  enim  quod  in  multiloquio  suo 
exaudiuntur.  Nolite  ergo  eis  assimilari  {Matlh,  ,vi. 


plangeuda  non  admittit;  lavatur  autem ,  et  non  est 
mundus,  qui  plaugit,  quod  gessit,  nec  deserit,  et 
post  lacrymas  haec,  quje  fleverat,  repetit.  Post  la- 
vacrum  namque  mundus  esse  negligit,  quisquis 
post  lacrymas  vitae  innocentiam  uou  custodit.  Et 
lavantur  itaque,  et  nequaquam  roundi  sunt,  qui 
commissa  flere  non  desinunt,  sed  rursum  flenda 
committunt. 

Malum  quoque  perversarum  cogitationum  auferri 
debet  ab  oculis  eju$j  ut  .non  solum  in  actione,  sed 
in  corde  purissimus  sit  in  conspectu  ejus.  c  Occul  • 
Us,  inquit  Gregorius  (Moral.  lib.  xxv,  c.  5),  mentis 
noslrae  vias  nullus  bominum  videt ;  et  umen  ante 
|.  Dei  oculos  tot  gressus  ponimus,  quot  affectus  mo- 


vemus.  Toiies  ante  illum  labimur,  quoties  a  recto 
itinere  infirmae  cogiutionis  pede  claudicamus.  Nisi 
enim  in  conspectu  ejus  iste  assiduus  nostrarum 
mentium  lapsus  incresceret ,  minime  clamaret : 
Auferte  malum  cogiutionum  vestrarum  ab  oculis 
neis.  Iljec  nimirum  diceus  vim  coopertae  malitiae 
nastr»  quasi  ferre  se  non  posse  tesUlur,  quae  operta 
ilii  esse  non  potest»  quia  videlicet  importune  cou- 
spectui  ejus  ingeritur ,  quidquid  a  nobis  iilicitum 
occulte  cogiutur.  i  Adbuc  vero  quid  agendum  sit, 
Dominus  insinuat  subdendo  :  c  Quiescite  agere 
pcrverse.  • 

Ters.  i7.  —  c  Discite  benefacere,  quaerite  judi- 
ffum,  subvenite  oppresso,  judicate  pupillo,  defen- 
dite  viduam.  > 

Vers.  18. —  c  Et  venite,  et  arguite  me,  dicit 
^ominus.  > 

Quiescite  jam,  inquit,  a  perversis  actibus,  et  ex 
doctrina  ymiaiils  ditcite  benefaeere.  Quasrite  judi' 
eium  a  sapientibus,  ne,  si  judicium  iuter  dissiden- 
tes  factum  non  fuerit,  praevaleat  iniquus  adversus 
Justum.  Et  misericorditer  subvenite  oppresso^  ac 
judicate  pupillo^  id  est  causam  ejus  in  judicio  de- 
fendite.  Et  cum  haec  feceritis,  veniu  et  arguite  me. 
Quem  arguimus,  rationis  auctoritate  contraimus. 
Et  quid  est,  quod  Dominus  agere  sancta  nos  jubet, 
adjungens  (26)  :  Venite  et  arguite  me,  nisi  quod 
aperte  insinuat,  quantam  bonis  actibus  fiduciam 
7).  >    Frustra  igitur  oratio  multiplicalur  a  pravis  D  praestat?  Ac  si  aperte  dical :  Recte  agite,  et  animad- 


hominibus ;  quia  non  sermo  oris,  sed  aflectus  cor- 
dis  peusatur  a  Domino,  et  viu  eorum  obsistit,  ne 
preces  exaudiantur.  Nam  manus  eorum  plenas  sunt 
sanguine^  opera  eorum  preces  a  Domino  respuun- 
tur,  et  manus  actionum  eorum  plenae  sunt  san- 
guine  mortis  animarum,  quas  interficiunl.  Quibus 
liucusque  in  ira  sua  Deus  locutus  cst,  sed  hinc  se- 
cundum  misericordiam  loqui  inchoat,  dicens  : 

Vers.  16.  —  c  Lavamiui,  mundi  estote,  auferte 
malum  cogiutionum  vestrarum  ab  oculis  meis.  > 

Lavamini  per  poenitentiam ;  mundi  estote  per  con- 
tinuam  observationem  munditiae.  Nam  lavatur  et 


versionis  meae  moUbus  nonjam  per  deprecationis 
gemitum,  sed  per  fiduciam  auctoriutis  obviate. 
Hinc  etenim  Joannes  dicit  :  c  Si  cor  nostrum  non 
reprehenderit  uos,  fiduciam  habemus  ad  Deum  (/ 
Joan.  III,  21).  >  Hinc  est  quod  arguentem  se  Do- 
minus  habuisse  conqueritur,  cum  per  propheUm 
dicit :  c  Quaesivi  de  eis  virum,  qui  interponerel  se- 
pem,  et  staret  oppositus  contra  me,  propterea 
[  Vulg.  ,  pro  terra]  ne  dissiparem  eam  et  non 
inveni  (Ezech.  xxii,  30).  >  Deum  iUque  arguere  est 
irae  lejus  fiducialiter  obviare,  et  impetum  animad- 
versionis  ejus  retinere.  Qui  adbuc  indicat,  quid  illi 


(25)  Alias,  diem  festum  agent  tibi. 


(26)  God.  G.,  admonens  snbjungit. 


27  COMMENT.  IN  ISAIAM 

per  misericordiam  consequantur,  qui  praedicta  pie- 
tatis  opera  feceriDt,  dicens  ad  illos  : 

c  Si  fuerint  peccata  vestra  ut  coccinum,  quasi 
nix  deaibabuntur,  et  si  fuerint  rubra,  quasi  Yermi- 
calus,  quasi  lana  alba  erunt.  i  Idem  vero  coccinum 
est  sivecoccus,  quod  vermicului.  David  autem,  cum 
de  perpetratione  incesius  et  homicidii  posnilentiam 
ageret ,  dixit :  c  Libera  me  de  sanguinibus  {Psal. 
L,  16). »  Et  quemadmodum  apud  David  appeilatione 
sanguinom  ingentia  peccata  signantur,  ita  nunc 
apod  Isaiam  sanguineo  colore  vermiculi  et  coccini. 
yix  autem  et  alba  lana  purgationem  peccatorum 
etcandorem  justitis  insinuat.  Quia  et  praedictus 
PsabnisU  tunc  ait  :  c  Lavabis  me,  et  super  nivem 
dealbabor  {ibid.,  9).  >  Cum  itaque  rubra  peccata 
promittit  dealbanda,  sine  dubio  ingentes  culpas  in 
candorem  justitis  convertendas  pollicctur.  Se- 
quitor  : 

Tcji5.  19.  — c  Si  voluerilis,  et  audieriiis  me,bona 
lerrae  comeditis.  > 

Sl  bonam,  inquit,  voluntatem  habueritis  et  me 
obtemperanter  diaiiertl»,  bona  lerrce  illius  comedetii^ 
de  qua  dictum  est  :  c  Gredo  videre  bona  Domini  in 
lerra  viventium  {Psal.  xxvi,  15).  i  Cum  enim  om- 
nia  elementa  in  motu  sint,  terra  vero  sola  immobi- 
lis  maneat,  et  soiida ,  congrue  per  terram  designa- 
tur  soliditas  aetemx  quietis.  Hujus  lerrcB  bona  sunt 
amcena  jncunditas  patriae  coelcstis,  societas  angelo- 
rum,  praesentia  divinae  visionis,  et  caetera  quae  nec 
c  oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  cor  hominis  > 
excogitare  poluit,  qnae  tunc  animae  justorum  co- 
medout,  cum  in  his  omnibus  sine  fine  delectantur. 
Deinde  subditur  contrariuni : 

Vers.  20.  —  c  Quod  si  nolueritis,  et  me  ad  iracun- 
diam  provocaveritis  gladius  devorabit  vos.  > 

Si  no/tieriiM,  inquit,  bona  Tacere,  et  non  addidit : 
ei  iram  meam  merueritis,  sed  :  me  ad  iracun" 
diam  provoeaveritii,  Iram  quippe  Dei  mereri  est 
eiiam  nesciendo  peccare ;  eum  vero  ad  iracundiam 
provocare  est  mandatis  illius  sciendo  contraire; 
sdre  bonum,  sed  despicere,  facere  posse  nec  velle. 
C/a^tiuautem  vel  sententiam  judicis,  vel  cruciatum 
perpetoae  mortis  designat.  Nomine  enim  gladii  quid* 
quid  occidit,  quidquid  cruciat,  quidquid  punit,  et 
quidquid  urit,  inleliigitur.  Gtadius  ergo  devorabit 
eos,  qui  Deum  ad  iracundiam  provocant,  cum  au- 
dierint  ab  iilo  :  c  Discedite  a  me,  maiedicti,  in 
ignem  aeternum  {Matth.  xxv,  41).  >  Tuncenim,  ut 
scriptum  estj,  c  introibunt  in  inferiora  terrae,  tra- 
deutur  in  manus  gladii  {Psal.  lxii,  x).  >  Quae,  quia 
sanctus  Tir  non  a  semetipso  dixit,  sed  a  Deo  audi- 
Tit,  congrue  sobjungit :  c  Quia  os  Domini  locutum 
est.  >  Osenim  Domini  supema  inspiratioest,  quae 
in  mente  prophetac  sine  verborum  sono  formavit 
omnia,  quae  forls  ipse  narravit.  Sequilur  : 

YcRS.  21. —  c  Quomodo  facta  est  meretrix  civitas 
fidelis,  plena  judicii?Jusliliu  habitavit  in  e^,  nunc 
aotem  homicidae.  > 

(27)  Alias,  Dominui  Deus  exere. 


LIBRI  OCTO.  —  LID.  L  78 

A  Jerusalem  civitas  fidelis  fuit ,  dum  Christum  re- 
gem  suum  in  carne  venturum  fideliter  exspectaret. 
Fuit  et  plena  judicii^  dum  in  ea  rectnm  frequenta- 
retur  judicium.  Sed  tunc  facta  est  meretrix,  quando 
Regem  et  Sponsum,  quem  venturum  cxspectave* 
rat,  venientem  susciperc  noluit,  sed  antiquum  cor- 
ruptorem  animae  admisit.  Respuit  enim  legitimum 
virum,  et  tuscepit  adulterum. 

Justitia  quondam  habitavit  in  ea ;  nune  autem  ho^ 
micid(B,  qui  et  ipsnm  Salvatorem  interfecemnt. 
Hoc  cnim  de  eo  teinporis  spatio  dictum  est,  quod 
a  Passione  Domini  usquc  ad  destructionem  Jero- 
salem  fluxit,  ad  quam  subjungitur  : 

\ers.  22.  —  c  Argentum  tuum  Tersum  est  in 
scoriam,  vinum  tuum  mistum  est  aqua.  >! 
"  Purgamenta  sordesque  metallorum  vocantur  sco^ 
ria^  quae  et  rubigo  potest  appellari.  Argenlum  vero 
uitor  sacri  jeioquii  est,  quoniam  c  eloquia  Domiiii 
eloquia  casla,  argentum  igne  examinatum  {Psal.  xi, 
7).  >  £t  :  c  Argentum  electum  liiigua  justi  {Prov. 
X,  20);  >  scoria  autem  traditiones  Pharisaiorum  de- 
signat;  Argentum  ergo  Jerusaiem  versum  est  in 
scoriam;  quoniam  sordida  interpretalione  Scriba* 
rum  et  Pharisaeorum  obfuscata  sunl  apud  Judaeos 
eloquia  sacra.  yinttm  quoque  spiritalis  sensus  di- 
vinae  Scripturae  est,  quo  mentes  aiidientium  ine- 
briantur  :  aqua  vero  carnalis  inlelligentia  ejusdem 
Scripturae,  sicut  Evangelista  designut,  ubi  Dumi- 
num  aquam  in  \inum  convertisse  refert.  {Jomi. 
ii).  Viiittm  ergo  Jerusalem  mistum  est  aqua^  quia 
sensus  Scripturarum  apud  Judaeos  emoliitus  est  ad- 
mistione  carnalis  intelligentiae.  Sequitur : 

Vers.  23.  —  c  Principes  tui  infideles,  socii  fumm, 
omnes  diligunt  muncra,  sequuniur  retribuliones. 
Pupillo  non  judicant  causa  viduae  non  ingreditur 
ad  eos.  > 

Principcs  tui  infideles^  quoniam  iiec  Deo  nec  ho- 
mini  fidem  scrvant.  Socxi  furum ,  quia  et  consocii 
sunt  et  parlicipcs  furtorura.  Omnes  diligunt  munera^ 
quia  plenisunt  avaritia*  Sequuntur  retributiones, 
quia  vicem  ab  eis  recipere  quaerunt,  quibus  aliquid 
boni  tribuiint.  Pupitlo  non  judicant ,  id  ost  partem 
illius  in  judicio  non  sustenlant.  Et  causa  viduce  non 
ingreditur  ad  eos^  quia  non  dignaiitur  eam  audire, 
|v  vel  ab  injuriis  defendere ,  quoniam  non  habet  mu- 
nera  quae  porrigal.  Tales  crant  principes  Syna- 
gogae,  quando  Salvalor  in  terris  corporaliler  conver- 
sabalur.  Sequitur  : 

Vers.  24.  —  t  Propter  hoc  ait  Dominus  (27) 
exercituum  fortis  Israel  :  Heu !  consolabor  super 
hostibus  meis,  et  vindicabor  de  inimicis  meis.  > 

Vindicavit  se  Dominus  de  inimicis  suis  Judaeis 
per  Roroauos.  Unde  et  Dominum  exercituum  se  di- 
cit,  quoniam  exercitus  Romanorum  licet  nescieiilcs 
ei  servierunt,  dum  Jiidaeos  ob  nccem  ipsius  peri- 
merent  et  exterminarent.  Vindicavit  se  de  eis  ei 
postquam  occisi  sunt,  quia  poenis  gehennalibus  eot 
tradidit.  £t  in  hac  ultione  famulati  sunt  ei  exer^ 


^  UEKVEl  BURGIDOLEiNSIS  MONACHI  40 

citus  angeioram.  Fortem  quo<nie  eum  senserunt ,  A     Vers.  27.  —  c  Sion  in  judicio  redimetor ,   et 
quem  in  passione  putaverunt  inlirmum.  In  quorum     reducent  eam  in  justitia.  i 


ultione  se  consolandum  asscruit ,  quia  malis  actibus 
eorum  contristabatur.  Sed  cum  dicit  :  Heu!  eonso- 
labor^  ostendit  talem  se  noluisse  consolationem. 
Unde  et  alii)i  loquitur  :  c  Nunquid  voiuntatis  meae 
est  mors  impii,  dicit  Dominus,  et  non  magis  ut  con- 
vcrtatur  a  viis  suis  et  vivat?  i  (Ezech.  xviii,  %Z.) 
Invitus  enim  facit,  quando  peccatores  justo  jodicio 
compeliit,  c  qui  omnes  homines  vult  salvos  Geri  (/ 
7im.  II,  4).  I  Deindequod  ad  Jerusaiem  dicit,  ad 
eam  solummodo  partem  Israeliticae  gentis,  quae 
per  novam  praulicalionem  creditura  erat  ,  per- 
tinet. 
\ers.  25.  —  €  Et  convertam ,  i  inquit ,  i  ma- 


Sion  quae  dicitur  specula,  piebs  Judaeonim  (29) 
est ,  quae  Ghristi  prsestoiabatur  adventum.  Hanc 
enim  Ghristus  ipse  veniens  suo  sanguiue  redemii 
in  illo  judicio  discretionis ,  de  quo  dictum  est : 
c  Judica  me  Deus ,  et  discerne  causam  meam  de 
gente  non  sancta  (Psal.  xlii,  1).»  Vcl :  c  Nunc  judi- 
cium  est  mundi,  et  nunc  princeps  hujus  mundi  eji* 
cietur  foras  (Joan.  xii,  31).  i  Et  postquam  red^m- 
pta  est ,  reduxerunt  eam  apostoii  ad  gratiam  Re- 
demptoris.  Et  hoc  fecerunt  tnjttiitita*;  quia  justum 
erat»  ut  ea  iiliis  impierentur,  qu9;  fuerani  promissa 
patribus.  In  hac  justitia>Petrus  eam  reducere  sata- 
gebat,  cum  dicerei  :  c  Yos  estis  filii  propheUrum, 


num  mcam  ad  te,  et  excoquam  ad  purum  scoriam  B  et  testamenii ,  quod  disposuit  Deus  ad  Patres  no- 


tuam,  et  auferam  omne  stannum  tuum.  i 

Vers.  26. — c  Et  restituam  judices  tuos  ut  fueruni 
lirius,  et  consiiiarios  tuossicut  antiquitus.Posthaec 
vocaberis  civitas  jusii,  urbs  fidelis.  i 

Maniim  suam  quippe  convertii  ad  eieciam  par- 
iem,  quia  relictis  infideiibus  signa  etmiracula  po- 
tcnter  per  eos  qui  crediderunt,  operaius  est  ad 
illuminationem  caeterorum.  c  llli  autem  profecti 
praedicaveruni  ubique  Deo  cooperante,  ei  sermo- 
nem  confirmante  sequeniibus  signis  (Mar«.  xvi, 
20).  I 

Et  excoxit  ad  purum  scoriam  eorum  ,  quoniam 
ablata  rubigine  veteris  inteiiigentiae  c  apemit  iJlis 
sensum,  ut  intelligerent  Scripturas  (Ltu;.  xxiv,  45).»  C 
Et  abstulit  omne  stannum  eorum,  quia  ritum  judai- 
zandi  paulatim  ab  eis  removit.  Stannum  quippe, 
quod  argenti  colorem  habei ,  sed  vile  metallum  est, 
doctrinain  Pharisaeorum  designai,  quae  divinis  elo- 
quiis  videbatur  similis.  Stannum  erat  doctrina  eo- 
rum^  de  qiiibus  scriptum  est :  c  Surrexerunt  autem 
quidam  de  haeresi  Pharisaeorum ,  qui  crediderani 
dicentes  :  Quia  oportei  circumcidi  eos,  praecipere 
qiioque  servare  legem  Moysi  (Aet.  xv,  5).  i  Sed  hoc 
stannum  abstulii  Dominus  dicente  Petro  :  c  Quid 
ientatis  imponere  jugum  super  cervicem  discipuio- 
rum  ,  quod  neque  patres  nostri  neque  nos  portare 
potuimus?  (Ibid.  iO.)  i 


siros,  dicens  ad  Abraham :  Ei  in  semine  too  benedi- 
centur  omnes  famiiiae  terrae  :  vobis  primum  Deus 
susciuns  Filium  suum,  misii  eum  benedicentem 
vobis,  ui  convertat  se  unusquisque  a  nequitia  sua 
(ilcMii, 25,26).  >  Deillisvero,  qui  converii  nolue- 
runi,  subjunctum  est : 

Vers.  28.  —  c  Et  conteret  scelestos,  et  peccaiores 
simol.  > 

Sceiesti  namqne,  id  est  ilii  qui  Dominum  occide- 
ront,  ei  caeteri  peccatores  illius  popuii  in  obsidione 
ierusalem  simul  contriti  sunt  pestiientia  ei  fame  ri 
gladiis.  Scelettoi  enim  vocat  homicidas.  De  iilis 
quoqaequirelictoquondam  tempio  Domini  cunversi 
sunt  ad  idola,  sequitur  :c  Et  qui  dereliquerunl  Domi- 
num  consumentur.  i 

Vers.  29.  —  c  Gonfundentur  enim  ab  idolis,  qui- 
bus  sacrificaveruni.  i 

Nam  ei  hi  consumpti  sunt  giadio  Babyloniorum 
et  Assyriorum ;  el  confusi  sunt  ab  idolis  suis,  cuni 
in  iempore  necessitatis  juvari  nequiveruni  ab  eis. 
Ad  quos  versa  locutione  subditur  :  c  Et  erubescetis 
super  hortis,  quos  eiegeratis.  i 

Vers.  ZO.  -  c  Gum  fueritis  velui  quercus  defluen- 
iibus  foliis ,  et  velut  hortus  absque  aqua.  i  Hortos 
eiegerant,  ut  in  eorum  amoenitate  sacrlficarent  idu- 
lis.  Sed  super  eis  tunc  erubuerunt ,  quando  facii 
suni  ut  quercus,  de  qua  decidunt  folia,  etuihortus, 
qui  non  irrigator  aqua.  Quercus  enim ,  c.  m  folia 


£i  restituit  judices  Ecciesiae,  slcut  fuerani  prius ;  p  deponii,  jam  nec  fructum  babet,  nec  foiiorum  viri- 


quia,  quae  patriarchas  et  judices  prophetas  antiqui- 
ius  habuerai,  nunc  vice  eorum  apostolos  ei  prophe- 
ias  atque  doctores  accepit.  Undeei  alias  dictum  esi 
ei  :  c  Pro  patribus  tuis  nati  suni  iibi  fiiii,  consti  • 
iaes  eosprincipes  super  omnem  terram  (Psa/.  xlvi» 
17).  I  Posi  haec  non  jam  Synagoga  Jadaeorum»  sed 
clvitas  jusii  vocata  esi,  id  esi  Ecdesia  Ghristi,  de 
qao  canitur ,  quia  c  jusius  Dominas  in  omnibua 
verbis  (28)  suis  (PsaL  cxliv,  17).  i  Qui  ei  fideiis 
esi,  quia  fidelis  Dominus  in  omnibas  verbis  suis. 
Vei  urbs  ejus  est  fideiis,  quia  fidem  integram  regio 
auo  senat.  Sequitur  : 


ditatem  ;  ei  bortus  siue  aqua  nihii  viride  gignit, 
sedquidquid  in  eo  virebai ,  marcescii.  Sic  et  isti 
per  Assyrios  ei  Ghaidaeos  omnem  venustatem  pri- 
stini  decoris  ei  florem  gioriae,  viroremque  virtoiis 
atque  fructum  l>onorum  suonim  perdiderunt ,  nec 
ad  integrum    postea  recuperaverunt.  Sequitur  : 

Vers.  31.  —  c  El  erii  foriitudo  vestra  ui  fa^  Ufa 
Siupae ,  ei  opus  vestrum  quasi  scintilla  ,  et  suc- 
eendeiur  utrumque  simul ,  ei  oon  erit  qui  exstiu- 
guat.  I 

Pugnaniibus  Ghaldaeis  et  obsidentibus  Jerasalem, 
fortUudo  Judaeorum  contrita  et  arida  fuit  ut  faviUa 


(28)  Cod.  G.,  ttt  onnioui  viU  $ui$.] 


(29)  God.  G.  Hebrmorum. 


II 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  1. 


4t 


stupftram;  et  opic<  rebeiiionis  eorum  sicut  scinlilla  A  sul)jeclos  prava  quae  agit,  ut  justo  Dei  judicio  jam 


Senuit  ignem ,  quo  ipsi  cremarentur.  Nam  si  colla 
sua  jugo  Cbaldaeorum  subjedssent,  non  perinieren- 
tur.  Unde  Jeremias  :  c  Qui  habitaycrit  in  urbe  hac, » 
inqait,  c  morietur  gladio  et  fame,  et  peste :  qui  au- 
tem  egressus  fuerit,  et  transfugerit  ad  ChaldaeoSj 
qui  obsederunt  ^vos,  vivet,  et  eritei  anima  sua  qua- 
si  spolium  {Jerem.  xxi,  9).  >  Opus  igitur  eorum  in- 
star  scintillae  effecit  ignem,  qui  sicut  stupam  incen- 
derel  fortitudinem  eorum ;  quia,  dum  permanerent 
in  Jenisalem,  ut  se  defenderent,  sic  offenderuut 
Chaldxos  f  ut  nullam  mererentur  clementiam.  £t  in 
illa  tribulatione  iuccensum  eit  utrumque  simul ;  et 
fortitudo,  et  opus  eorum,  nee  fuit  qui  exuingueret 
ignem  tribulationis  illius,  sed  diutissime  permissi 
suut  in  eo  decoqui.  Adhuc  autem  ista,  quae  discussi*  ^ 
mus,  retractarelibet. 

c  Quomodo,  >  inquit,  c  facta  est  meretrix  civitas 
idelis,  plena  judicii?  Justitia  habitavit  in  ea,  nunc 
autem  homicid».  >  Civitas  fidelis  est  Ecclesia,  qu^e 
Christo  regi  fidem  suam  servat.  £t  ipsa  est  vel  fuit 
plena  jodicii,  omnia  recte  dijudicaus  et  aequa  lance 
quxque  pensans.  c  Spiritalis  enim  judicat  omnia  (/ 
Cor.  11, 15).  >  Quae  scilicet  £cclesia  non  tota  quidem 
facta  est ,  aut  fiet  unquam  meretrix  ;  sed,  quia  pro- 
pinquanie  mundi  termlno  tanta  jam  reproborum 
abunda»  multitudine,  ut  vix  in  ea  quisquam  justo- 
mm  appareat,  miratur  propheta,  quomodo  tantse 
muititudinis  sensus  corrumpi,  et  castitatem,  quae  in 


non  linguara  bonam  habeat,  qui  habere  bonam 
actionem  recusat ,  quateuus  cum  terrenarum  rerum 
amori  intcnditur,de  terrenis  rebus  semper  loquatur, 
et  locum  regiminis  quasi  ad  fructum  voluptaiis  te- 
neat,  non  ad  usum  laboris.  Argentum  ergo  praedica- 
tionis  hujus  versum  est  in  scoriam  sordidae  locu- 
tionis ;  quia  pro  coelestibus  terrena,  pro  spiritalibus 
carnalia,  pro  bonis  mala  loquitur. 

Vtntim  quoque  ejus,  quo  cxteros  inebriare  posset, 
miitum  e$t  aqua ;  quia  spirilalem  sensum  Scripturab 
sacrae  suo  sensu  cmollit,  ut  delcctet  potius  audien- 
tes  quam  corrigat,  iiec  eos  igne  charitatis  inflam- 
met,  sed  in  suae  sensualiiatis  (30)  frigore  torpentes 
remanere  sinat. 

Yel  potius  plebi  dicitur :  Argentum  luum  versum 
est  in  scoriam^  vinum  tuum  mistum  est  aqua ;  quia 
jam  raro  quisque  eloquia  divina  populo  Dei  sine  ad- 
mistione  loquitur  mendaciorum ,  et  eorum  quae  ad 
aedificationem  non  perti  lent.  Neque  enim  sludent 
observare  moderni  pr^dicatores  hoc  quod  ait  Pe- 
trus  :  c  Si  quis  loquilur  quasi  serroones  Dei  (/  Petr. 
IV,  11).  >  £t  argentum  plebis  hujus  dicitur  argen* 
tum  sacri  eloquii,  quod  ipsa  percipit  a  doctoribus. 
Hoc  quoque  quod  subditui^  evidenter  depiugit  mo- 
res  eorum,  quos  nunc  potentia  saeculari  praeditos  vi* 
demus. 

c  Principes  tui  iufideles,  letcaeiera.  Infideles 
enim  sunt  sxculares  isti  principes ;  quia  jam  fere 


Christo  est ,  amittere  potuerit,  atque  in  vocem  do-  ^  neniini  fidem  servant,  sed  erga  omnes  fraudulenter 


ioris  et  admirationis  erumpit,  dicens  :  Quomodo  fa- 
cta  est  meretrix  civitas  fidelis  plena  judicii?  Mere- 
trix  enim  facta  est  multitudo  maxima  populi  hujus, 
qui  Cbristianitatis  vocabulum  porui ;  quia  legiti- 
mum  virum ,  id  est  Christum  deserens,  fornicatur 
cum  sujs  amatoribus,  dum  divinam  voluntatem  fa- 
eere  respuit,  et  immundorum  spirituum  desideriis 
sese  in  voluptatibus  et  peccatis  molliter  prostituit. 
Nam  et  propheta,  cur  eam  dixerit  factam  meretri- 
cem,  consequenter  insinual,  quoniam  justitia  quon- 
dam  habitavitin  ea\  dum  mandatorum  coelestium 
observatione  plena  esset.  Nunc  autem  redundat  ho- 
micidis,  qibc  alios  vel  gladio  feriunt,  vel  odio  habent. 
Nam  c  et  omnis  qui  odit  fratrem  suum ,  homicida 
est  (/  Joan.  iii,  15),  >  et  omnis  homicida  sine  cha- 
riuteest.  Piebsergo,  quae  justitiam  a  se  expulii, 
et  homicidis  i^ena  est,  merito  dicitur  esse  facta  me* 
retrix;  quia  charitatem  sponsi,  qui  Christusest, 
deseruit ,  et  adulteris,  qui  sunt  daemones,  ardenter 
adbaesit.  Sed  et  nonnulli  sacerdoles ,  qui  ejus  mo- 
res  crrrigere  deberent,  jam  simili  perversitate  sunt 
depravati,  ut  et  ipsi  vitia  subjectorum  nutriant.  Unde 
sequitur  : 

c  Argentum  tuum  versum  est  in  scoriam ,  vinum 
tnum  mistum  cst  aqua.  >  Plerumque  enim  doctor 
qui  docere  audet,  quod  negligit  agere,  cum  desierit 
bona  loqui,  quae  operari  contempsit ,  docere  incipit 

(3(0  God.  G.,  insauibililatii. 
PAnou  CLXXXJU 


agunt.  Sunt  et  socii  furum^  quos  tuentur,  et  cum 
eis  dividunt,  quod  iili  furantur.  c  Omnes  >  non  so- 
lum  accipiunt,  sed  et  c  diligunt  munera  ;  quia  non 
amore  justitiae,  sed  cupiditate  pecuniao»consuiunt 
subjectis  aut  opitulantur.  Nam  c  sequuntur  retri'>> 
buliones ;  >  quia  solummodo  iliis  bona  faciunt,  a 
quibus  retributionem  sperant,  quod  electi  trau-^ 
scendore  jubentur  beneficiis,  cum  audiunl :  c  Si 
bene  feceritis  iis,  qui  vobis  benefaciunt,  quae  vobis 
est  gratia  ?  Nam  et  peccatores  hoc  faciuni.  Et  si 
mutuqm  dcderitis  iis,  a  quibus  speraiis  recipere, 
quae  vobis  est  gratia  ?  Nam  et  peccatores  peccatori- 
bus  foenerantur,  ut  rec.piant  %qualia  {Luc,  vj,  33, 
54).  >  IIoc  est  sequi  retributiones. 
D  Praedicti  vero  principes  c  pupiilo  non  judicant,  et 
causa  viduai  non  ingreditur  ad  eos ;  >  quia,  dum 
pro  muneribus  cuncta  faciunt,  innocentiam  paupe- 
rum  defendere  negligunt,  in  quibus  terrena  lucra 
non  sperant  acquirere.  c  Propter  hoc,  ait  Dominus 
exercituum  fortis  Israel :  IIcu !  consoiabor  super 
hostibus  meis,  et  vindicabor.  de  inimicis  uieis !  > 
Qui  nunc  malis  actibus  istorum  irritatur,  vindiclam 
sumet  de  illis,  quando  de  eis  vindicabitur.  Unde  et 
Dominus  exercituum  appellatur  ;  quia  vindictam  per 
angelos  exercet.  Fortis  quoque  Israel  dicitur,  quia 
fortis  poteutia  salvabit  bumiles,  qui  nunc  aflliguntur 
ct  damnabit  potentes  qui  (31)  eis  non  auxiliantur, 

J 
(31)  C.  Cruc,  potestaiei,  qui. 


41  HERYEI  BURG1D0LENSI9  MONACBI  U 

i  Exiguo  >  euim,  ut  scriptum  cst,  c  concedetur  mi-  A  actiones  suas,  sed  ab  bis  confbnoentur  in  tdTentn 
sericordia  ;  potentes  autem  potenter  tormenu  pa-     judicis.  Sequitur  : 


tientur,  et  fortioribus  fortior  instat  cruciatio  (Sap. 
Yi,  7,  9).  )  Hostes  et  inimici  ejus  sunt  praefati 
principes  propler  mala  quae  descripsit  eos  facere, 
quibusjudicium  damnalionis,  utscriptum  est,immi- 
net.  Sed  b«c  maia,  qu»  df*pinxit  bactenus,  et  qua 
iB  hoc  Cbristiano  popuio  multiplicari  quotidie  cer- 
nimus,  per  Eliam  corrigentur,  ut  credimus,  quia 
Salvator  in  Evangelio  dicit :  <  Eiias  venturus  est, 
el  restituet  omnia  (Maltk.  xvui).  >  Unde  et  liic  sub- 
jungit : 

<  Et  convertam  manum  meam  ad  te,  et  excoquam 
ad  purum  scoriam  tuamy  >  etc.  Avertisse  enin  vi- 


<  Erul>escetis  super  bortis,  quos  eiegeratls,  cum 
fueritis  velut  quercos  defluentibus  foliis,  et  veiut 
bortus  absque  aqua.  >  Hortos  eligit,  quisquis  se  ex 
integro  trausiloriis  volaptatibus  tradit.  Hortos  eie« 
gerunt,  qui  sui  similibus  in  libro  Sapientiae  dicunt : 
<  Yenite,  et  fruamur  bonis  qu»  suuty  et  utamor 
creatura  tanquam  in  juventute  celeriter,  vino  pre- 
tioso  et  unguentis  nos  impleamos,  et  nou  prstereat 
nos  flos  temporis ;  coronemus  nos  rosis,  antequam 
marcescant ;  nuUnm  pratum  sit,  quod  non  pertrau- 
seat  luxuria  nostra ;  nemo  sit  exsors  iuxuriae  nostrae : 
ubiquc  relinquamus  signa  la^titiae,  quouiam  baecest 


detur  ab  bac  plebe,  qua  imnc  tot  mala  operalur,      pajg  nostra,  et  bapc  est  sors  nostra  (Sap.  ii,  6  et 

«nAni.m  £innni*K%    AnAratiAnia    (Vi\   »11».  Sftd  r.tfm  Ifft-  » »  .   e« j-   ^i * j^--__  i -^ 


manum  sanctae  operationis  (52)  suas.  Sed  cvaa  ve- 
nerit  Eiias,  et  restituerit  omnia,  convertet  ad  eam 
rursus  manum  suam,  ut  sancta,  sicul  oiim,  mirabi- 
liter  operetun  Et  per  Eiiam,  inquit,  tscoquam  ad 
purum  tcoriam  tuam,  id  est  purgabo  rubiginem  sae- 
cularis  inteiiigentiae  de  Scripturis.  Et  auferam  omne 
Mtagnum  tuum^  id  est  quidquid  faisi  dogmatis  ba- 
bueris  ;  Elias  enim  restituet  omnia, 

<  £t  reslituam  jttdices  tuos,  ut  fuerunt  prius;  et 
eonsiiiarios  tuos  sicut  antiquitus,  >  ut  quae  in  prin- 
cipio  apostoios  habuisti,  in  fine  simiies  babeas  apo- 
stoiis  Eliam  et  Ilcnoch,  aliosque  doctores  egregios 
non  inferiores  iis  qui  fuerunt  post  apostoi^s. Po$l 
hme,  id  est  postquam  bos  tibidedero,  vocaberis  ctvt- 
ta$  justi,  et  urbt  fidelis^  quae  nunc  autem  accusaris 


seqq.)  >  Ecce  qiiomodo  elegerunt  amoeniutes  borto- 
Tum,  et  quid  est  hortos  eiigere?  Super  his  graviter 
erubescent,  quando  confusione  pleni  stabunt  ante 
tribunal  aeterni  Judicis.  Tunc  namque  erunt  utquer- 
cus,  ex  qua  defluunt  folia  ;  quia  nullum  jam  prae- 
teritae  delectationis  fructum  habebunt,  et  omnenr 
prorsus  decorem  amittentes,  nudi  remanebunt  et 
aridi,  atque  ad  comburendum  idonei. 

Erunt  et  sicut  horlus  absque  uqua  ;  quoniam  sol 
justitite,  appareus  in  judicio»  terreiut  illos,  et  omoem 
bumorem  ac  viridiialem  eorum  exsiccabit;  uode 
Jacobus:  <  Exortus  cst  sol,  inquit,  cum  ardore,  et 
arefecit  fenum,  et  flos  ejus  decidit»  et  decor  vuitua 
ejus  deperiit  {Jacob.  i,  lij.  >  £t  addidit :  <  Ita  et 


facto  esae  mereUix.  FacU  est  mereirix,  sicut  dixi-  C  dives  in  iiineribus  suis  marcescit  (ibid.).  >  Sequi- 

mus«  ingens  multitudo  popuii  hujus,  quia  se  ipsam 

diabolo   prostituit  in  voluptatibus.  Sed  postquam 

Elias,  qui  r^stituetomnia,  reduxerit  eam  ad  castum 

amorem  iegitimi  viri,  non  jaro  meretrix  vocabitury 

sed  civitas  justi,  id  est  pkbs  Dei.  £t  quia  deinde 

veniet  dies  judicii,  congrue  subditur  : 

<  Sion  in  judicio  redimetur,  >  etc.  Sion  namque, 
id  est  Ecclesia  justorum  redimetur  ab  iis  miseriis  ia 
iiio  judicio,  de  qua  redemptione  dicit  ipse  Saivator? 
«  Respicite  et  ievate  capita  vestra,  quoniam  appro- 
pinquavit  redemptio  vestra  (Luc.  xxi,  28).  >  Et  ro* 
ducent  eam  angeii  in  justitia,  quoniam  <  mittet  Fi« 
lius  hominis  angelos  suos  cum  tuba,  et  voce  magna, 


tur 

<  Eterit  fortitudomtra  ut  favilla  stupae,  etopus 
vestrum  quasi  sciniiiia*  et  snecendetur  utrumque 
simul,  et  non  erit  qui  exstinguat.  >  Iniquorum  for* 
titudo,  qui  coofidunt  in  virtute  sua,  et  pro  vitae  hu- 
jus  concupisc^ntiis  tot  lai)ores  fortiter  toierant,  erit 
in  resurredione  coutriia  et  arida,  et  a4  concreman- 
dum  apta  ut£aviUa  stupae.  Unde  etaliasdictumest: 
<  Stupa  coilecla  Synagoga  peccantium,  et  cousum* 
matio  iilorum  flamma  ignis  {Eccli.  xxi,  10).  >  Et 
opus  iliorum  quasi  scintilla  erit,  quaodo  iiicipiet 
eos  iiicendere  recordatio  maiorum,  quae  fecerunt, 
quoniam  scriptum  est:  <  Yenieni  in  cogitalione 


et  eoogregabuut  eicctos  ejus  a  qualuor  venlis  (Malth.  ^  peocatorum  suorum  tinidi,  et  traducent  ilios  ex  ad< 


XXIV,  31),  >  et  tunc  conleret  simul  sceiestos,  id  est 
interfectores  sanctorum  et  alios  peccatores ;  et  qui, 
abAntichrislo  seducti,  dereliquerunlDominumyCon- 
suinentur  selernaiibus  suppliciis.  Cofi/tM^eti^tir  enim 
ab  idoliSf  quibus  sacrilicaveruttt.  Idoiis  sacrificasse 
ilicuutury  quia  juxu  fidem  apocaiyp^ift  Joannia 
<  adoraveruut  draconemy  qui  dedit  polestalem  be« 
stisp,  ei  adoraverunl  besliam  el  imaginem  eju6 
{Apoc.  xui,  4  et  seqq.) ;  >  aul  iiabiienuil  charaete- 
rem  ejus  in  dextera  manu,  el  in  frontibus  suis,  aut 
nomea  eiua,  aut  numorum  uominis  ejus  (Apoc. 
xiY«  9).  talibus  idoiis  saciilicaverunl  nequissimas 


verso  iniquitates  ipsoruw  (Sap.  iv,  SO).  >  Nam  sio- 
ut  scinliila  nulritur  in  slupis  et  incendil  eas  ,  sic 
peccatorum  suorum  memoria  fiet  istis  incboatioper- 
petuae  concremationis ;  et  postqoam  audicrinl : 
<  Disccdite  a  me,  maiedicti,  in  ignem  «temum 
{Matth.  xxvy  4i),  I  succgndetur  utrumque  simul  in 
gehenna,  et  ipsi  sciiicet  el  opus  eorum.  <  Etenim 
quod  factum  esl,  cum  illo  qui  fecit  tormenta,  pa- 
tietnr  {Sap.  xnr»  10) ;  >  sicnt  vir  sapiens  kM|uitur  : 
£f  non  #rtl  qui  estslittguat :  quoniam  <  vermis  eo- 
rum  non  morietury  el  ignis  eorum  non  exstinguo- 
tur  (Isa.  Lxvi,  ^i).  > 


(32)  Cod.  G.,  acftonM 


45  COMMENT.  IN  ISAIAM 

CAPUT  II, 

Yebs.  I* —  c  yerbam,  quod  \idit  Isaias,  filius 
Amos,  super  Juiiain  et  Jeru8alem.  i 

N«Tum  orsums  sermonem  praemiuit  novum  titu- 
Im,  ut  ea,  quae  sequuntur,  distinguat  a  superiori- 
bus.  Qui  se  Terbum  nequaquam  audisse  dicit,  sed 
Tidisse ;  quia,  quando  non  per  sobjectam  ereaturam, 
aed  per  semetipsum  Dominus  loquitur,  de  verbo 
ejus  siiie  verbis  ac  syilabis  cor  audientis  docetnr. 
Oeo  enim  quasi  quaedam  verba  nobis  dicere  est  oe- 
calta  vi  ea,  qus  agenda  sunt,  intimare,  et  cor  ho- 
mini^ignarum  non  adhibito  strepitu  aeternitatis  ser* 
■MNie  doctum  repente  de  absconditis  reddere. 
Nam  quia  auditus  ea,  quae  fiunt  ad  se,  non  simul 
omnia  dicta  comprehendit,  quippe  qui  et  cansas 
per  ?erba,  et  pariiculatim  yerba,  per  syllabas  per- 
cipitf  vlsus  autem  in  eo,  quo  se  dirigit,  lotum  sn* 
bilo  el  simul  apprehendit ;  Dei  locutio  ad  nos  In^ 
triosecus  facta  videtur  potiusquam  auditur;  quia 
dnm  semetipsam  sine  mora  sermonis  insinuat,  re- 
pentina  luce  nostrae  ignorantiae  tenebras  illustrat. 
Bene  itaque  propheta,  verbum  se  vidisse,  testalus 
esC ;  quouiam  in  secreto  visionum  ccelestium  luci- 
dissimo  mentis  intuitu  simul  totura  cognovit,  quod 
non  simul  toturo  foras  loqui  potuil.  Vidit  autem 
tmper  Judam  ei  Jerusalem ;  quia,  quae  vel  Synagogae 
vel  Ecclesiae  veniura  eraiit,  divinitus  agnovit.  Judas 
namque  prtmo  Judaeorum,  ac  deinde  Cbristianorum 
populus  inielligitnr :  et  Jerusaiem  primo  Synago- 
gam,  deinde  ficciesiam  signiflcat.  Propheta  vero, 
€uod  viderat  narrare  incipiens  subdit : 

Vsas.  i.  —  c  £t  erit  in  novissirais  diebus  praepa- 
raios  roons  domus  Domini  in  verUce  montium,  et 
eterabitur  super  coiies.  > 

Sed  quaereodum  est,  cur  incipiat  dicens  :  Et  eHt^ 
el  non  potitts ,  Erit.  Et  namque  est  eopulativa  con? 
janctio;  et  scimus,  quia  non  conjungitur  sermo 
sobsequens  nisi  sermoni  praecedenti.  Hoc  autem  quod 
nsnc  in  eiordio  narrationis  hujus  loquitur,  conti-> 
niiari  soperioriiNis  dictis  non  potest,  quia  prjctitu- 
laiiouis  interpositione  sequestralur  ab  eis.  Quare 
ergo  inehoat,  dicens  :  Et  erit,  cuni  non  sit  sermoj 
€ui  isle  subjungatur?  Sed  hac  in  re  sciendum,  quia 
sicm  Dos  corporalia,  sic  prophetarum  sensus  sp.ri- 
talia  aspiciunt,  eisque  et  illa  sunt  praesentia,  quae 
noslni  ignorantiae  absentia  ^identur.  Ufide  flt,  ut 
in  menle  prophetarum  ita  conjuucta  sint  exteriuri- 
bos  interiora,  quatenus  simul  utraque  videant,  si- 
miilqiie  in  eis  flat  et  iiitus  vertNin,  quod  audinnl, 
et  foris,  quod  dicunt.  Paiet  igitur  causa,  cur  lil- 
dMNivil,  dicens:  Et  erit;  quia  illi  verbnm,  quod 
foris  protulit,  illi  verbo,  quud  intus  audieral,  con* 
juflKit.  Continiiavit  itaque  verba,  quae  foris  protulit 
▼isioni  intiinae,  idcirco  inccepll,  dicens  :  Et  erit  in 
noriuim%$  dtebms.  Subjungit  enlm  hoc,  quod  exte- 
rins  loqui  inchoat,  ac  si  et  lllod  foris  sit,  quod  in- 
lus  videt.  Dies  antem  novissimos  appdlat  tempus 
evangelicac  prdHlicalionis.  Nos  enim  sumus,  c  In  quos 
flucs  saeculorum  devcnerunl  (/  Cor.  x,  11).  i 


LIBRI  OCTO.  -  LIB.  i.  M 

A  <  Erii  in  novissimis  diebus  praeparatus  roons  do^ 
mus  Doniini  in  verlice  monlium.  •  Domu$  Domini 
Israeliticus  populus  fuit.  Mon$  ergo  domns  Domini 
ilie  appellatus  est,  qui  ex  Israelitico  populo  incarnari 
dignatus  est.  Fuerunt  autem  in  eodem  populo  sanctl 
viri,  qui  montes  jure  vocarentur,  qula  per  vitae  me- 
ritum  ad  coeiestia  propinquabant.  8ed  incamatus 
Unigenitus  istis  montibus  aequalis  non  fuit,  qnia 
merila  omniuro  ex  su2(  divinitate  transcendit.  (Jnde 
et  recle  mons  super  verticem  montium  dicllur,  quia 
ex  divinilate  sua  inventus  est  etiam  super  cacumina 
Sanctoruro,  ut  qui  multum  in  Deo  perfecerunt,  cjus 
vesligia  vix  potuissent  tangere  cx  vertice  cogilatio- 
nis.  Itaque  pTcsparatu$  e$t  in  vertice  montium; 
quia  inter  homines  apparuil  super  omnem  pruphe- 

^  tarum  et  apostoloruui  celsitudinem  ;  et  elevatus 
super  colles,  quia  designavit  et  alios  septuaginta 
duos  {Luc,  X,  1)  discipulos,  qui  subliines  quidem 
fuerunl,  scd  tamen  aposiolis  inferioies,  ut  moniibus 
colles.  Ipse  enim  super  cos,  qui  fidem  susceperunt, 
elevatur.  Omnes  quoque  excellentes  sancti,  qui  apo- 
stolos  secuti  sunt,  in  comparatione  eoruin  coHe$ 
vocarl  possunt.  Sequitur :  <  Et  flueut  ad  euui  om- 
nesgentes.  i 

Vers.  3.  —  c  Et  ibunt  populi  multi  et  dicent : 

Yeniie  ascendanins  ad  montem  Domini,  et  ad  do- 

mum  Dei  Jacob,  et  docebit  nos  vias  suas,  et  ambu- 

labimus  in  seroitis  ejus.  > 

Quia  per  praedictos  montes  et  coUes  toius  orois 

Q  ad  Cbristuin  erat  convertendus,  recte  subjuiiclum 
est :  Et  fluent  ad  eum  gente$y  et  ibunt  populi  multi, 
Quia  vero  plurimi  eoruro,  qui  convertebanlur,  sese 
vicissim  ad  conversionero  exhortabaniur,  congrne 
dictun  esse  roemoratl  sunt :  Venite^  ascendamu$  ad 
montem  Domini,  et  ad  domum  Dei  Jacob^  id  est  ad 
Christum  et  ad  Ecclesiam.  Et  docebit  no$  via$  $ua$. 
Via  autem  ejus  pax,  via  ejus  humiiitas,  via  ejus  pa«* 
tientia  est.  Nam  in  munduro  ad  opprobria  ei  ad 
contumelias,  et  ad  passionem  venit,  et  adversa 
aequanimiter  pertulil,  prospera  fortiter  vitavit,  et  ad 
aeternae  viiae  praemia  invitavll.  Ilas  vias  ergo  suas 
docuit  eos,  qui  post  ad  fidem  venerunt,  ut  seque^ 
rentur  vestigia  ejns.  <  Qui  enim  dicit  se  in  ipso 
manere,  debet,  sicut  ine  ainbulavil,  et  ipse  ambulard 

D  (/  Joan,  II,  6).  i  Sed  unde  sensus  iste  gentibus  essel 
fulurus,  ut  ad  Chrisium  coufluerent,  subjunctum 
est: 

t  Quia  de  Sion  exiblt  lex,  ei  verbum  Dominl  de 
Jerusalem.  i  Lex  enim  Moysl  et  verbum  praedica- 
tionis  evangelicae  ab  Jerusalem  per  apostolos  in  uni- 
versum  orbem  exivit,  et  orones  gentes  vias  suas  do- 
cuit.  Sequitur : 

Vers.  4.  —  t  Et  judicabit  gentes,  ei  argnel  po» 
pulos  multos.  t 

Judicavit  gente$  sermo  Domiiii ,  quia  malltlam  eo- 
rum,  ut  ad  bonum  converterentur,  damnavil,  atqne 
populo$  infidelitatis  corum  arguit,  ut  resiplscerent. 
Vel  idco  geiites  dlcil  judicandas,  quia  creJiturae 
eraiit.  <  Qui  eniiu  non  crcuit,  jam  judicatus  esi 


47 


BERV£1  BURGIDQLENSIS  MONACHI 


M 


(Joan.  III,  18).  I  Populos  autem,  id  est  Judaeos  noo  A  *^f^^  nunc  opibus  ut  olim  patres  eoruro.  Vel  iniqoi- 


Judicandos,  sed  arguendos,  quod  ad  se  missum  Fi- 
lium  I>ei  non  receperunt.  Sequitur  : 

c  Et  conflabunt  gladios  suos  in  vomeres,  et  lan* 
cets  suas  in  falces.  •  Hoc  in  eis  cernimus  impleri, 
qui  pro  Christo  arma  deserunt,  et  reiigiosam  vitam 
ducentes  excolunt  terram,  ut  ex  justo  labore  sibi 
Tiaum  acquirant.  Sequitur : 

i  Non  levabit  gens  contra  gentem  gladium,  nec 
exercebuntur  ultra  ad  pradium.  >  Unitas  fidei  et 
cbaritatis  omnes  gentes  in  Chrlsto  pacificavit,  ut 
nunquam  gens  contra  gentem  gladium  arripiat.  Nam 
justorum  Ecdesia,  quae  per  omnes  gentes  est,  gia- 
dium  adversus  quemquam  levare  prohibetur,  cum 
audi;  a  Domino  :  <  Qui  te  percutit  iu  unam  maxil- 


tatibus  et  idoloiatriae  sordibus  repleti  sunt  ut  otim 
ante  legem.  Et  augures  habuerunt^  ut  gens  Phiiisti- 
norum  habere  consueverat;  quia  magos  et  ariolos 
consulebant  sicut  et  gentes,  qu»  nolitiam  Dei  non 
acceperant.  Et  puerit  atiemt  adhmterunty  quia  etiam 
alienigenas  pueros  quaerebant  ad  committendum  illud 
abominabiie  flagltium.  Qui  divitiis  intelliguntur  re- 
pleii^  nunc  exponitur  quomodo  repleti  tunl  ut  oitm, 
cum  subditur : 

Vers.  7.  —  c  Repleta  est  terra  argento  et  auro» 
et  non  est  finis  thesaurorum  ejas.  > 

Vers.  8.  —  c  Et  repleta  est  terra  aquis  et  innu^ 
merabiles  quadrigae  ejus.  > 

Non  ett  finit  thetaurorum  ejut;  quia  semper  ava- 


lam,  prael)e  ei  et  alteram;  et  ab  eo,  qui  aufert  l3>i  B  rufteget,  non  quo  thesauri  finem  non  habeant,  sed 


Te«tiaieutum  etiam  tunicam  noli  prohibere;  omni 
autem  peteiiti  te  tribue,  et  qui  aufert,  qu«  tua 
sunt,  ne  repetas  (Luc.  vi,29,  30).  i  Gens  ergo  contra 
gentem  non  levat  gladium?  quia  sanctorum  Ecclesia 
in  cunctis  gentibus  haec  praecepta  custodit.  Ista 
quippe  senteniia  de  electis  solummodo  prolata  est, 
qui  c  digne  i  ambulant  c  vocatione,  qua  vocali  i 
sunt,  c  cum  omni  humiiitate  et  mansuetudiue,  cum 
patientia  supportantes  se  invicem  cum  chari- 
tate,  soUiciti  servare  unitatem  Spiritus  cum  vinculo 
pacis  (Ephet.  iv,  14).  >  Nam  perversis,  qui  nomen 
Christianitatis  habere  videntur,  et  pro  temporaliims 
discordias  et  pugnas  faciunt ,  improperat  Jacobus  : 


quo  possidentium  animus  non  impleatur.  Et  innu- 
merabilet  quadrigm  ejut,  Quia  dignum  numero  non 
est,  quod  contra  Dei  imperium  possidetur.  Lex 
enim  prohibuit  regibus  Israel  equos  et  currus  mul- 
tiplicare  (i  Reg.  viii,  11).  Sed  quemadmodum  ini- 
quiialibus  et  idololatria  repleti  sunt  utolim,ostendit 
sermo  subjunctus,  quo  dicitur :  c  £t  repieta  est 
terra  idolis;  opus  manuum  suarum  adoraverunt 
quod  fecerunt  digiti  eorum.  > 

Vers.  9.  —  c  £t  incurvavit  se  homo,  et  humllia- 
tus  est  vir.  > 

Nam,  sicut  olim  in  iEgypto  serviebant  idolis,  ita 
et  nunc  fecerunt,  atque  coram  simulacris  se  incur- 


c  Concupiscitis  et  non  habeiis,  occiditis  et  zelatis,  ^  vaverunt;  quod  tamen  non  ad  adventum  Domini,  sed 


et  non  habetis  (35)  adipisci,  litigatis  et  belligeratis 
(/ac.iv,2).  >  Eleclorum  autemEcclesiay  quae  degeii- 
iibus  universis  congregata  esl,  pugnare  nescit  ad 
invicem,  pro  quibus  oravit  Saivator,  dicens  :  c  Ut 
oinnes  uiium  sint  sicut  tu  Paler  in  me,  et  ego  in  te, 
ut  ipsi  in  nobis  unum  sint ,  ut  mundus  credat  quia 
tu  me  misisii  (Joan,  xvii,  21).  i  De  quibus  et  Psal- 
mista  dicit :  c  Pa>x  mulia  diligentibus  iegem  tuam, 
et  non  esl  iliis  scandalum  (PsaL  cxviii,  165).  •  Bene 
itaque  vocalis  ad  Chrisium  gentibus  diclum  est, 
quia  non  levabit  gent  contra  gentem  gladium^  nec 
exercebuntur  uttra  ad  praslium.  Post  haec  Judaicam 
plebem  ad  bujus  gratiae  novitatem  invitat  sul>- 
dendo: 


ad  superiora  tempora  referendum  est.  Quia  quando 
Salvator  in  carne  apparuit,  non  colebant  idoia,  sed 
antiquis  temporibus  ea  coluerant,  sicut  et  caetera» 
quae  scripta  sunt,  perpetraverunt.  Nam  cum  eos 
propheta  dixisset  a  Deo  projectos,  coepit  ostendere 
mala  quae  jam  ipsi  fecerant,  et  opera  quibus  dediti 
erant,  quando  projecti  sunt,  ut  ob  meritum  nimia 
perversitatis  suae  illos  deciararet  esse  projectos. 
Unde  et  post  descriptionem  tantarum  iniquitalum 
subjungit,  dicens  Domino,  cui  hactenus  locutus 
est : 

c  Ne  ergo  dimittas  eis.  >  Nam  sic  populus  ilie 
oflendit,  ut  jam  remissionem  peecatorum  obtinere 
non  possit,  quoniam  Christum,  qui  solus  a  peccatis 


Vers.  5.  —  c  Domus  Jacob  venite,  ambulemus  in  d  liberat ,  suscipere  noluit.  c  Impossibiie  est  enim 


lumine  Domini.  i 

Id  est,  gressus  bonorum  operum  ponamus  in  luce 
Evangelii.  Videns  autem  eos  obstinatis  animis  in 
vctustate  perseverare,  subito  conversus  ad  Do- 
minum,  cur  eos  ad  lumen  venire  monuerit  indicat, 
dicens: 

Vers.  6.  —  c  Projecisti  enim  populum  tuum,  do- 
mum  (34)  Jacob.  i 

Id  est,  gentem  Judaeorum  ob  perfidiam  expulisti. 
£t  causas  projectionis  eorum  adjungit,  dicens : 
c  Quia  repleli  sunt  ut  olim,  et  augures  habuerunt  ut 
Pbilisthim,  et  pueris  aiienis  adhaeserunt.  >  Repleti 


sanguine  hircorum  et  taurorum  peccata  auferri 
(Hcbr.  X,  A).  9  Unde  eis  et  ipse  Dominus  ait :  c  Dixi 
vobis,  Quia  moriemini  in  peccatis  vestris :  si  enim 
non  credideritis,  quia  ego  sum,  moriemini  in  peccato 
vestro  {Joan,  viii,  24).  > 

Possumus  autem  domum  Jacob  ioielligere  plebem 
fidelium,  quia  de  Christo  dictum  est:  cDabitilii 
Dominus  Deus  sedem  David  patris  cjus,  et  regnabil 
in  domo  Jacob  iu  aeternum  (Luc.  i,  32).  >  In  qua 
scilicet  domo  mali  cum  bonis  permisti  sunt,  et  om- 
nes  eodem  Christianitaiis  vocabulo  communiter  ap- 
pellantur.  Quod  autem  nunc  de  domo  Jacob  dicitur. 


(33)  Alias,  non  potettit. 


(34)  Cod.  G.,  domut. 


49  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  l.  M 

Doo  de  justis,  sed  de  hac  multitudine  peccantiuni,  A  Isaias  pnero$   alieno$  vocat ;  et  quod  ibi  dicitur : 


qiue  Gbristi  nomen  adhuc  conGtetur,  debet  intelligi. 
Quibus  recle  dicilur:  DomusJacob  vemteet  ambu- 
iemtu  in  lumine  Domini ;  i  quia  iux  venit  in  mun- 
dum,  et  diiexenint  homines  magis  tenebras  quam 
lucem.  Omnis  enim  qui  male  agit,  odit  lucem  et  non 
Tenit  ad  lucem,  ut  non  arguantur  opera  ejus ;  qui 
aotem  facit  ▼eritatem,  venit  ad  lucem,  ut  manife- 
stentur  opera  ejus»  quia  in  Deo  sunt  facta  {Joan,  iii, 
10  el  seqq,).  i 

Dicit  ergo  peccantibus :  Venite  et  ambutemus  in 
lumine  Domini,  Ac  si  dicat :  i  Abjiciamus  opera  te- 
nebrarum  {Rom.  xiii,  42),  >  et  €  ut  fiiii  lucisambu- 
lemus.  Fructus  enim  lucis  est  in  omni  bonitate  et 
justitia  et  veritate  {Ephe$.  v,  8).  i  Am6ti/emtfs,  dicit. 


irisanivit  in  amatores  sttos,  lioc  est,  quod  hic  dicit : 
Etpueri$  alieni$  adliasserunt.  Quod  autem  dixerat: 
Repleti  sunt  ut  olim^  consequenter  aperit,  dicens : 
Bepleta  est  terra  argento  et  auro,  el  non  est  finis  the- 
saurorum  ejus.  El  lepleta  est  terra  ejus  equis,  et  iiintt- 
merabites  quadrigce  ejus,  Et  manifestum  est  quia 
populus,  qui  taiia  sectatur,  non  quaerit  coelesita. 
<  Non  enim  potestisDeo  servireet  maniinonse  {Matth. 
VI,  2i),  I  id  est  divitiis.  Ubi  et  mystice  subditur : 

Et  repleta  est  terra  idolis.  Nam  qnid  idolorum 
nomine  designetur,  ostendit  Apostolus  :  c  et  avari* 
tiam,  I  inquit,  cquae  est  idolorum  servitus  (Co/oss. 
III,  5).  I  Quia  ergo  populus  iste  praedictas  opes  per 
avaritiam  congregat,  recte  dicitur,  quoniam  repleta 


quia  Cathoiicis  loquitur,  et  idcirco  secum  eos  ad  B  est  terra  ejus  idolis.  Sequitur :  Opu$  manuum  ^ua' 


bene  agendum  hortatur.  Sed  quia  illi,  monitionem 
ejus  sequi  contemnentes,  pertinaciter  in  tenebris  o- 
penim  malorum  perseverant,  deserit  eos,  et  ad  Do« 
mioam  conversus,  terribilem  mox  sententiam  de 
ipsis  profert :  Projecisti  populum  tuum  domum  Ja* 
€ob^  quia  repleti  sunt  ut  olim.  Repleti  sunt  divitiis, 
quas  avide  congregaverunt,  et  retinent  sicut  olim, 
antequam  ad  Chrislum  advenissent,  et  ideo  projecti 
sunt  ab  illo.  Ipse  enim,  projiciens  eos,  dicit :  t  Omnis 
ex  vobis  qui  non  renuntiat  omnibus  quae  possidet, 
non  potest  meus  esse  discipulus  {Lue,  xiv,  33).  > 

Sobduntur  et  aliae  causae,  propter  quas  projecit 
illos .  Quoniam  augures  habuerunt  ut  Philisthiimy  id 
esl  malhematicos  et  divinos,  eonsuluerunt  sicut 
ethnici.  El  pueris  alienis  adhwserunt^  id  est  immun-  C 
dis  spiritibus  in  perpetratione  malorum  velut  in  for- 
nicalione  delectabiliter  coujuncti  sunt.  Unde  ad  Eze- 
cbieJem  Dominus  ait:  <  Fomicata  est  Oolla  super 
me,  et  insanivit  in  amatores  suos,  in  Assyrios,  pro- 
pinquanfes  principes  et  magistratus,  juvenes  cupi- 
dinis  omnes  {Exech.  xxiii,  5).  >  OoIIam  quippe  vocat 
Samariam.  Et  quid  per  Samariam  nisi  muliitudo 
isu  peccantium  exprimitur?  Quid  per  amatores  e|us 
Assyrios  nisi  maligni  spiritus?  Assyrii  namque  toar- 
guentes  sive  eonvincentes  interpretanlur;  et  daemo- 
nes  vocantur  Assyrii,  quoniam  quos  nunc  in  mali- 
lia  sibi  sodant,  in  ftituro  «udicio  accusant  et  con- 
Tincunt  Fornicata  est  igitur  OoIIasupervirum  suum, 


rum  adoraverunty  quod  fecerunt  digiti  eorum.  Opus 
manuum  suarum  adoraverunt;  quia  malum,  quod 
quisque  speciaiiter  operatur,  hoc  quasi  proprium 
Deum  colit,  sicut  edaces,  f  quorum  Deus  vcnter  est 
{Phitip.  III,  49).  I  Sequitur : 

<  Et  incurvavit  se  homo,  et  humiliatus  esl  vir.  > 
Ad  supernam  lucem  iniuendam  homo  conditus 
fuerat ;  sed,  peccatis  exigentibus,  foras  missus  mentis 
suae  tenebras  portat,  superna  non  appetit,  infimis 
intendit,  coelestia  non  desiderat,  terrena  semper  ia 
animo  versat.  Jneurvavit  igitur  se  homo^  et  Mcmt/ta- 
ttfs  est  vir.  Omnis  enim  peccator,  terrena  cogitans 
coeleslia  non  requirens,  sponte  incurvatus  est;  quia 
dum  desideria  inferiora  sequitur,  a  mentis  suae  re- 
cliludine  inclinalur.  Terram  quippe  semper  inlue- 
lur,  qui  incurvus  est,  et  quo  pretio  sit  redemptus, 
non  meminit,  quia  ima  quaerit.  Propter  quae  omnia 
subditur :  <  Ne  ergo  dimitlas  eis.  >  Damnabilia 
enim  sunt  universa  haec,  el  iis,  qui  talia  faciunt, 
repente  superveniet  dies  ultionis  aeternae.  Uiide  el 
sequilur : 

Vers.  10.  —  <  Ingredere  in  pelram,  et  abscondere 
in  fossa  humo  a  facie  timoris  Domini,  et  a  gloria 
majestatis  ejus.  i 

Petra  vero  duritiam  cordis  nostri  designat,  pe- 
Cram  quippe  ingredimur,  cum  cordis  nostri  duritiam 
penetramus :  atque  a  facie  timoris  Domini  in  fossa 
humo  abscondimur^  si  terrenas  cogitationes  egeren- 


et  insaniTit  concupiscenlia  in  amatores  suos ;  quo*  |^  tes,  ab  ira  districti  Judicis,  in  humiiitate  inentis 


niam  plebs  ista,  quae  Christo  desponsata  fuerat» 
mandataChristi  contemnit,  et  desideria  malignorum 
spiritoum  libenlissime  facit.  Qui  sunt  principes  et 
magislralus  adversariae  partis,  quia  <  non  est  nobis 
coUuctatio  adversus  caruem  et  sanguinem,  sed  ad- 
versus  principalus  et  poteslales,  adversus  mundi  re- 
dores  tenebrarum  barum  {Ephes.  vi,  12).  > 

Qui  etjuvenes  cupidinis  appellanlur,  quoniam  ad 
animarum  corrupiionem  fervent,  et  dum  pravas  de- 
lectationes  suggerunl,  seipsos  velut  speciosos  inte- 
rioribus  oculis  deceptae  menlis  ostendunt.  <  Ipse 
enim  Satanas  transfigurat  se  in  Angelum  lucis  (// 
Cor.  XI ;  14).  >  Itaque  malignos  Spiritus,  quos  Eze- 
chiei  Assyrios,  juvenes  cupidinb  appellat    nunc 


nostrae  celamur.  Quo  enim  terra  plus  feriendo  pro- 
jicitur,  eo  pavimentum  semper  inferius  demonstra- 
lur.  Unde  et  nos  si  a  nobis  studiosius  terrenas  co- 
gitationes  ejicimus,  quo  apud  nos  abscondamur. 
humilius  invenimus.  Ecce  enim  quia  divini  judidi 
dies  imminet,  quasi  ipsa  jam  timoris  ejus  facics  ap- 
paret;  tanto  magis  necesse  est,  ut  unusquisque 
illum  lerribilius  tinieat,  quanlo  jam  gloria  majesla- 
tis  ejus  appropinquat.  Quid  ergo  agendum  est» 
quovefugiendum?Quo  enim  quis  latere  cum  po- 
teril,  qui  ubique  est?  Sed  ecce  pciram  ingredi,  ac 
fossa  humo  occultari  praecipimur,  ut  cordis  uostri 
duritiam  dirumpentes,  eo  iram  invisibilem  decline- 
mus,  quo  ab  amore  visibilium  apud  uos  \w  ^qv^^ 


M  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  H 

suhinihimur,  iit  eam  prav»  cogiutionis  terra  eji- A  Utum  et    elevttum   sicut  cedros   LiiMni  {P$al. 
citur,  roensapud  se  ipsam   tanto  tulius,  quanto  et     zxxvi,  55).  > 


tanto 

humilius  abscondatur.  Postquam  autem  prophela 
tonsilium  pncmisit,  quomodo  quis  ab  ira  diei  illius 
oeculuri  posset ;  de  iilis  jam,  qui  sic  ab  ea  seipsos 
abscondere  aegligunt,  subjungit : 

ViRS.  11.  •—  I  Oculi  sublimis  (35)  homiuis  humi- 
liati  sunt,  et  incurvabiiur  altitndo  virorum;  exal* 
Ubitur  autem  Dominus  solus  in  die  iila.  > 

Adhuc  futurum  ezspeaatur  judicium  ,  el  jam 
qiiasi  de  pr»terito  diciiur :  Oculi  tublimii  kominit 
humiliati  iunt.  Sed  apud  Oeum  jain  factum  est  ju- 
dicium.  c  Qui  enim  non  credit,  jam  judicalus  est 
{Joan,  III,  18).  >  Licet  ergo  terrena  potesUte  snbii- 
mis  adhuc  foris  appareat  quiiibet  impetus,  jam  U- 


Quercu»  autem  ingentes  et  robustsB  sunt  arbores. 
Ba$an  vero  bruchu$  sive  pinguedo  dicitur.  Et  quid 
per  hmcbum,  qui  pene  totus  est  venler,  nisi  eda- 
citas  et  ventris  ingluvies  intelligi  polest;  sed  et 
pinguedo  ex  assidua  ciborum  abundantia  nascitur. 
Qnid  ergo  quercu$  Basaii,  nisi  eos  desigiiant,  qui 
ob  poteiitiam  saecularem  et  ob  firmaum  cordis  ela- 
tionem  grandes  et  rigidi  sunt,  atque  per  ventns  in- 
gluviem  saginanl  carnem  ?  Jure  igitur  veniet  die$ 
ultionis  «upfr  onift^f  cedro$  Libani  $ublime$  ei  er<- 
ctae^  et  iuper  omne$  quereu$Ba$an,  Sed  etper  montee 
$xcel$o$  intelligi  possunt  reges  et  imperatores  su- 
perbi,  atque  per  colle$  elevatoe  consules  caeUri  et 


men  intus  ante  Oei  oculos  humiliatus  est,  atque  de«  B  pnncipes  elati,  quihus  ultio  debiu  superveniet. 

Jectus.  Vel  quod  ait :  Oculi  $ubl%mi$  kominie  humi^ 

liati  ««nl,  potest  inteiiigi  dixisse  pro  eo  quod  est, 

humiliabuntur.  Et  iste  sublimis  homo  specialiter 

iile  c  liiius  perditionis »  potest  accipi,  qui  c  adver- 

satur  et  exloilitur  supra  onine  quod  dicitur  DeuSt 

aut  quod  colitur,  quem  Dominus  Jesus  interficiet 

spiritu  oris  sui,  et  destruet  iilustratioue  adventus 

•ui  (//  Tka$$.  II,  4).  > 

c  Et  incarvabitur  altitudo  virorum.  >  Quia  c  om* 
nis,  qui  se  exaiut,  humiliabitur  {Luc.  xiv,  11).  i 
£4Ni/ia6tliir  oiifsm  Dominu$  $olu$  in  die  illu.  Quia 
lonc  perfecte  complebitur  quod  diaum  est :  c  Qm* 
Aii  subjecisti  sub  pedibus  ejus.  Nunc  autem  neodum 


Quid  vero  per  turrim  exceUam^  nisi  quaelibet  ani- 
na  superbiens  exprimitur,  quae  caeteris  in  hoc 
mundo  forti  poteotia  supereminel?  Et  quid  per 
fRttniifi  mMftiriim,  nisi  divites ,  qui  muniuntur  suis 
upibus,  et  aiios  male  agentes  muniunt  et  protegunt^ 
£t  super  hos  igitur  ventura  est  dies  Domini.  Multis 
vero  appellationibus  designavit  superbas  pote- 
sutes  saeculi,  quia  multae  sunt  in  hoc  mundo 
digniutes ,  per  quas  multi  perditionem  sibi  ae« 
quirunt. 

Thani$  auun  mare  dicitur.  Et  quid  est  mare, 
nisi  sseculom  istud  f  Quae  sunt  ergo  natfee  Thareis, 
iiisi  roentes  homimim,  qu»  per  amarum  pelagus 


videmos  omnia  subjecU  ei  {Heb.  ii,  8).  i  PropheU     Beculi  hujus  variis  desideriis    ducuntur?  Rursus 

.    ,. „.-j  . 1.1. i.u..j^«;--^      Tharsis  interprelatur  esploratio  gaudii.    Et  qua 

sunt  nam  emploraiionie  gaudii^  nisi  humanae  roeii- 
tes,  quee  in  hoe  mundo  gaudia  prssentium  volu- 
ptatum  eiperiuntor,  satisfaciendo  concupiscentiis 
suis  ?  Quid  autera  vi$u  pulchrum  e$t,  nisi  omne  quod 
in  mundo  concupiscitor,  dum  fatsa  seu  vana  pul- 
chritudine  falHt  oculos  intuentiuro  ?  Veniet  iUque 
die$  DomiM  $upef  omne$  nave$  Thar$i$,  et  $uper 
omne  quod  vi$u  pulchrum  e$t.  Ubi  et  praemissa  repH- 
catur  sententia,  cum  suhditor  : 

Vers.  17.  —  c  Et  Incurvahiiur  sublimitas  homl- 

num,  et  huiniliaWtur  aUitudo  virorum,  et  elevabltur 

Dominus  solus  in  die  illa.  > 

Tunc  incurvabuntur,  qui  nunc  soperbe  eriguntur; 

D  et  Domifiiii  tunc  etevabitur,  cojos  nunc  humitiUs  ab 

eis  despicitor.  Seqoltur : 

Vers.  18.  —  c  Et  idola  penitus  conterentor.  > 

Idola  tunc  ronlereiifiir,  quia  peccatum  avaritle 

tormentis  »terna!ibu8  ponieiur.  Nam,  slcut  vir  sa- 

piens  ait :  c  Conteretur  cum  delinqoente  delietom 

{Eccl.  xxvii ,  5),  >  Vel  iU  :  Dominue  elevabitur,  tt 

homo  inclinabitur ,  et    idoia  conterentur.  Tandio 

enim  vldetur  liomanos  sermo  habere   ratlonem, 

quandio  dlvlna  scientlse  non  fueril  comparatos. 

Cum  autem  roendaclum  veriUti  qoasi  stipula  Igni 

propinquaverit ,  clto  voratur  et  deficit,  et  omnia 

dogmau  falsiutls»  qo«  hubc  idola  oomhnaiitor,  eo 


vero,  qoi  dixerat»  quod  incurvabitur  aliitudo  viro* 
ruro,  per  partes  enumerando  probat,  a^jungens : 

Vees.  li.  -*  c  Quia  dies  Domini  exercituum  super 
iMDnero  superburo  et  excelsuroy  et  super  oronem  ar- 
roganUro,  H  humiliabitor.  > 

Vers.  15.  —  c  Et  soper  omnes  oedros  Libani 
subiimes  et  erectas ,  et  super  omnes  quercos  Ba- 
san.  > 

Vers.  14.  —  c  Et  super  omnes  monUs  excelsos, 
et  super  omnes  coUes  elevatos.  > 

Vers.  15.  —  c  Et  super  omnem  turrim  excclsam, 
et  super  omnem  murum  munitura.  > 

Vers.  16.  —  c  Et  super  omues  naves  Tharsis, 
el  super  omne  quod  visu  puichrum  est.  > 

Diet ,  inquit,  vindictse  Domini  $uper  omnrnn  $u* 
perbum  rocnte,  et  exceUum  potentia,  id  est  super 
oronero  qui  de  excelieniia  potestatis  intumescit,  et 
soper  oronem  qoi  jacuntiam  arrogantia  secutor. 
Ceidrl  vero  tantae  sunt  altitudinis,  ut  omnem  arbo- 
rum  reliquarum  altiludinem  sua  proceriUU  tran- 
•cendant.  Libanus  auUm  candidatio  dicitor.  Et  qutd 
per  Libanum  nlsi  gloria  hujus  saecull  exprimitur? 
Quid  vero  per  cedro$  Libani  $ublime$  et  erectae  nisi 
illi  figuranlurqul,  in  excellentlssimls  saeculi  digni- 
Utibus  positi,  cervlcem  mentis  in  supeHMam  erigunl? 
Unde  scriptum  esl  :  c  Vldl  Inplom  soperexal- 


(55)  AUu,  •ubiinm. 


S5  COMMENT.  IN  ISAIAM  UfiRI  OCTO.  —  LIB.  I.  84 

q[iiod  simalttt  tunl  atque  conficta,  pentCtts  conferen- A     Vers.  20.  ~c  In  die  illa  projiciet  homo  idola 


tmr  ;  coniqtte  piYore  Domini  quis  fuerit  perterritus, 
priraoiD  in  spetunca  pectoris  sui,  et  in  voraginibus 
terrs  abscondet  hsBC  Idola,  non  audens  proferre 
qvod  male  ftnxerat.  Sic  Deus  enim  perfectus  est, 
m  haee  prius  celata  projiciat,  et  in  se  esse  non  pa- 
liatar.  Sequitar: 

Ykrs.  19.  —  c  Et  introibant  in  speluncas  petra- 
ram,  et  in  TOragines  terrse  a  facie  formidinis  Domini 
da  gloria  majestatis  ejus,  cum  surrexerit  percutere 
lcrram.  i 

Hoc  el  In  Apocalypsi  Joannls  ita  legitur  :  c  Reges 
lerrae  el  principes  et  tribuni,  et  divites  et  fortes,  et 
omnis  serrus  et  liber  absconderunt  se  in  speluncis 
ei  pelrb  montium ,  et  dicunt  montibus  et  petris  : 


argenti  sui,  ct  simulacra  auri  sui ,  qu»  fecerat 
sibi,  ut  adorarel  talpas  et  vespertiliones.  i 

Vers.  2!.  —  c  Et  ingredieiur  fissuras  (56)  petra- 
rum,  et  cavernas  saxorum  a  facie  formidinis  Do- 
mini,  et  gloria  majestatis  ejus,  cum  surrexerit  per- 
cutere  terram.  i 

Dies  namque  pro  eo  tempore,  quo  iux  veritatit 
mundum  per  apostolos  irradiavit,  posita  esl.  Bomo 
autem  vocari  solet,  qui  bestialera  sensum  ratione 
transceudit.  Homo  igilur,  id  estunusquisque  ratio- 
tiabiliter  cogitans,  in  illo  tempore  projecit  idola. 
Adorabat  namque  In  eis  talpas  et  vespertiiiones. 
Talpae  enim  caecae  suni,  et  sub  tcrra  manenles  in- 
leriora  terrae  fodiunt  atque  foras  expellnnt.  Et  quid 


Cadtte  super  nos,  et  abscondlte  nos  a  facic  seden-  B  per  talpas  nisi  daemones  flguranlur,  qui  lucevisionis 


Hs  soper  thronum,  et  ab  Ira  Agni,  quonlam  veniet 
dies  iraeipsonim,  et  quispoteril  stare?i  {Apoc.  vi, 
15-17.)  immlnente  igitur  vicino  adventu  districti 
Jndicis,  qoando  fVequenter  apparebunl  signa  magna 
d  hoiTibiiia  <  arescentibus  homlnlbus  prae  timore 
ci  exspeelatione  eorum,  quae  supervenient  universo 
otIh  {Lue.  XXI,  86;,  i  Intrabunl  in  speluncas  et  In 
voragines  lerrae,  volentes  se  alncondere  a  facle  su- 
pervenienliam  malorum.  Adventum  ergo  Judlds 
vocal  sarrectionem  ejus,  sicut  et  beatus  Job,  cum 
dicil :  c  Quid  enim  faciam,  cum  surrexerit  ad  judl- 
eiam  DeusT  >  (Jok  xxxi,  14.)  Nam  modo  sedet  ad 
dexleram  majeslalls  in  excelsis ;  sed  tunc  surgel 
perealere  lerram ,   quando  veniet  judicare  saecu- 

Haec  umen  el  de  excidio  gentis  Judaeorom,  qaod 
per  Romanos  factam  est,  possunt  accipl.  AK  enim, 
C|nia  dtes  Domini  exercituum  super  omnem  superbum 
ti  exceUum,  elc.  Nam  superbiet  arrogantes  pef 
eedroi  lAbam  et  quercus  Basan;  per  montes  et  colies 
inldllgi  possunl  tam  Pharisaei  quam  onines  qnl,  in 
IDo  populOy  primatum  gerebant ;  per  turres  et  muro8« 
ciTilales  el  praesidla  eorum ;  per  naves  Tharsis^  flli 
c|ai  contra  Romanos  tunc  in  aqais  pugnaverant  siC'* 
ni  in  mari  Galileae;  per  omnequod  visu  puichrum 
ett^  generaliter  quidquidin  eis  formosum  aut  hone- 
stum  videlMlur.  Nam  super  haee  omnia  venit  lunc 
ira  Dei. 


inlimae  carentes,  corda  carnalium  veiut  terram  sug- 
gesliouibus  illicitis  foJiunt,  et  quod  male  suggerunt, 
in  locutionem  et  in  opus  erumpere  faciunt  ?  Vesper^ 
tiiioms  vero  Incumbentibus  lenebris  et  noctu  vo- 
lant,  ac  plcrumquc  per  terram  gradiuntur.  Sic  et 
amatores  tenebrarum  maligni  spiritus,  quoniam 
de  naturat  subtililate  superbiunt,  volant ;  quia  vero 
de  supernis  projecti  ad  spem  coelestium  nulla  jam 
respiratione  se  erigunl,  per  terram  repunt. 

Sed  et  mentibus  hominum,  quibus  Intema  iux 
deficit ,  per  haec  duo  vitia  maxime  illudunt ;  quo- 
niam  alios  per  superbiam,  et  alios  per  luxuriam 
deciplunt.  In  eis  quippe,  quos  in  fastu  superbiae 
,  quasi  alta  sapleutes  elevant,  volant;  in  els  autem, 
*  quos  per  iuxuriam  prosternunt,  per  terram  repunt. 
Has  uaque  talpas  el  vespertiliones  adorabant  in 
Idolls  suis  gentiles;  et  ideo  quisque  rationabiliter 
cogitans  projecit  ea,  ex  quo  praedicationem  verita- 
tis  audivit,  et  ingressus  cst  fissuras  petrarum  et  ca- 
f}emas  saxorum  a  faeie  formidinis  Domini.  Et  Moysi 
diclam  est  in  Exodo  :  c  Ponam  te  in  foramlne  pe- 
Irae,  et  protegam  dextera  mea  (Exod.  xxxiii,  22).  i 
—  c  Petra  autem  erat  Christus  (/  Cor.  x,  i),  » 
foramen  petrae  plaga  lateris  Chrlsti  est,  In  quo 
lutissune  protegitur  quisquis  ad  illud  fideliter  con- 
fngll. 

Sicut  ergo  Christus  ibi  per  pelram,  ita  In  hoc  locd 

per  pelras  et  saxa  intelliguntur  sanetl ;  et  sicut  per 

Eleratos  est  autem  Dominun  soius  in  die  iiiay  id  p  fbramcn  vulnus  Dominlci  lateris,  ita  per  flssura 


in  tempore  fllo;  quia  c  Deos  exaltavit  illnm,  et 
donavit  illi  nomen,  quod  est  super  omne  nomen,  ut 
!n  nomine  Jesn  onme  genu  flectatar  {PfnHp.  ii,  9).  > 
Et  genlibas  ad  fidem  venientibos  idola  penitus  con- 
Irila  sont.  Judaet  autem  iitlroierunt  in  speiuncas  pe- 
trorsm,  et  tn  wragtnes  terrm  a  faeie  fonnidinis  Do- 
flmit,qaando  sarrexit  per  Ronrainos  percutere  terram 
eoram ;  qula,  captls  urbibus,  abscondebantur  in  an- 
tris  el  subterraneis ,  ut  et  Ipse  Josephus  cum  so- 
dis  sois.  Et  quia  tunc  gentiKs  quisque,  cognita 
verilaie,  conversus  ^t  ad  pcenitentiam,  recce  sttl>- 
lonctam  est : 

(M)  Alias,  scissoras. 


petramm  et  cavemas  saxorum  vwTnera  sanctorum 
martyrum.  Ingreditur  itaque  fissuras  petrarum  et 
cavemas  saxomm  a  faeie  formidinis  Domini  et  a 
gioria  majestaiis  ejus,  quae  revelabiiur,  cum  sur- 
rexerii  percutere  terram,  quisquis  peccatorum  cons- 
cius  et  fulurae  discussionis,  timidus,  eorum  quos 
pro  Christo  passos  novit,  patrocinia  fideliter  et  hu- 
militer  rcquirit,  et  ipsorum  meritis  el  inlerveniioni- 
bus  ab  ira  ventura  protegi  deposcit.  Vel  tunc  sur- 
rexit  Dominus  percutere  terram,  quando  corda 
gentilium  concassit  ad  poenitentiam.  Et  qaotidia 
percutit  ipse  terram»  quoties  menlem  peccatoris  eon- 


ri 


K5  HERVEf  BIRGIDOLENSIS  MONACHl  5G 

turbat,  ul  convertatur;  ct  lunc  homo,  id  est  ratio-  A  qualis  cral  Balaam  (Num.  xiii,  5).  Ipse  enim  fuit 


i.abililcr  sapicns,  iugredilur  prxdictas  fissuras  pe- 
trarum, 

Vcl  argcnlum  ct  aurum  scrmonc  ct  sensu  potcst 
accipi,  unde  iiunt  idola  perversorum  dogmatum; 
quse  qui  prcjecerit,  ingredilur  fissuras  pelrarum  et 
cavernas  saxorum^  et  non  in  terra  pulvere  et  vili  lu- 
to,  scd  ut  finna  ratione  versctur  et  inveniat  sibi  di- 
versa  virtulum  foramina,  pcr  quae  ad  vcritatem  per- 
venire  valeat.  Prophela  vero  multa  paulo  superius 
de  excidio  Judacorum  locutus  cst.  Unde  nunc  con- 
siderans,  quia  propler  necem  Salvatoris  liaec  omnia 
passuri  erant,  admonet  illos  ab  ejus  inscctalione 
desistcrc,  dicens  : 

Vers.  22.  —  c  Quiescite  ergo  ab  homine,  cujus 


ariolus,  et  tamen  ei  loquebatur  Dominus,  et  ostciv- 
deliat  pleraque  sccrcta  sua.  Nam  ssepc  etiam  pcr 
alienigenas  futura  dicebanlur,  sicut  ab  isto  Balaam 
legimus,  et  de  divinis  Philistbinonim.  £t  ariolus 
crgo,  id  est  qui  interdum  vcra,  et  interdum  falsa 
nuntiat,  ablatus  est  a  Judaeis,  quoniam  et  vcra  et 
falsa  pariter  amiserunt.  Senex  etiam  id  est  maturis 
moribus  non  est  in  eis.  Qui  iieque  principem  saltem 
super  quinquaginta  jam  ullum  habent,  eo  quod  Do- 
minum  Sabaolh,  id  est  Ghristum  occiderunt.  Nec 
honorabilem  vuUu;  eo  quod  speciosus  forma  prae 
Hliis  hominum  non  sit  visus  eis  habere  speciem  ne- 
que  decorcm.  Neque  consiliarium;  quia  sapicntia 
deseruit  eos,  quae  dicit  :  c  Meum  est  consiiium,  et 


spiritus  in  naribus  ejus,  quia  excclsus  reputatus  cst  j^  aequitas  {Prov.  viii,  14).  •  Recessit  enim  ab  illis  an- 

gelus  magni  consilii.  Jam  non  est  apud  eos,  qui 
possit  dicere  :  c  Quaai  sapiens  architectus  funda- 
mentum  posui  (/  Cor.  iii,  40).  i  Migraverurit  ab  eis 
architecti,  veuerunt  td  Ecdesiam,  posuerunt  fco- 
damentum  Jesum  Ghristum.  Quibus  et  prudenteni 
eloquii  myslici  Dominus  abstulit,  quia  nullus  doclor 
cst  eis  relictus.  Gessavit  autem  apud  eos  iegis  et 
prophclarum  interpretatio :  leguut ,  et  non  intelli* 
ligunt.  Ubi  ct  voce  Dominica  subjunctum  est : 

Vers.  4.  —  c  Et  dabo  pueros  principes  eomnf, 
effeminati  dominabuntur  eis.  > 

Habuerunt  enim  posl  Domini  ascensionem  priHci' 
pes  pueros ,  id  est  puerilia  sapientes  atque  pueriliter 
agentes.  Et  dominati  sunt  eorum  effeminati ,  id  est  qui 


ipse.  I 

Quid  autem  in  naribus  nisi  praescientia ,  ct  quid 
in  spiritu  nisi  scienlia  designatur?  Saepc  cnim  id 
quod  noa  videmus,  odore  comprehendimus,  ita  ut 
nonnullse  res  etiam  cum  longe  jaceant,  flagranlia 
nobis  qualitatis  suae  innotescant;  dumquc  per  nares 
spirilum  ducimus,  plerumque  aliqua  et  invisa  prae- 
sciuius.  Redemptoris  ergo  nostri  spirilus  esse  in  ejus 
naribus  dicitur,  ut  videlicet  scientia  illius  esse  in 
pratscicntia  dcsignctur;  quia,  quaecunquc  sc  scire 
in  nalura  humanitatis  innotuit,  haec  nimirum  ante 
saecula  ex  divinitate  praescivit.  Qui  unde  spiritum 
in  naribus  habuerit,  mox  propheta  subjungit,  dicens : 
Quia  excetsus  reputatus  est  ipse,  Ac  si  diceret :  Infe- 


rius  veniura  dcsuper  praescivit,  qui  ad  ima  de  coe-  G  muliebriter  prostituebantur.  Quid  autem  vulgus  ege> 
leslibus  venit.  Quiescite,  inquit,  ab  hoc  homine.  Nam      rit,  audiamus. 


propter  maium  quod  infertis  ei ,  audite  quid  sequa- 
tur. 

GAPUT  III. 

Vers.  i. —  c  Ecce  enim  dominator  Dominus  exer- 
eituum  auferct  a  Jerusalem  et  a  Juda  validum  et 
fortem,  omne  robur  panis,  et  omne  robur  aquae.  > 

Vers.  2.  —  €  Fortem  et  virum  beliatorem,  ct  ju- 
dicem  et  prophetam,  ct  ariolum  et  senem.  > 

Vers.  3.  —  c  Principem  super  quinquaginta,  et 
honorabilem  vultu,  et  consiliarium,  sapientem  de 
architectis,  ct  prudentcm  eloquii  mystici.  > 

Haec  omnia  post  passionem  Domini  contigerunt 
populo  Judaeorum.  Nam  per  Romanos  abstulit  Do- 


Vers.  5.  —  c  Et  irruit  populus,  vir  ad  virum» 
unusquisque  ad  proximum  suum;  tumultuabitur 
puer  contra  senem,  et  ignobilis  conlra  nobilem.  > 

Antequam  Titus  obsideret  Jerusalem,  pugnabat 
intrinsecus  populus  civitatis  ad  invicem,  et  irruebal 
vir  ad  virum,  atque  perimebat  unusquisque  proxi- 
mum  <iium,  et  puer  non  deferebat  honorcm  seni, 
sed  litigabat  contra  eum,  et  ignobilis  dehonestabat 
nobilem.  Gapta  vero  Jerusalem,  cum  paucae  corum 
reliqui»  in  perniciem  suam  denuo  rebellare  tenta«* 
rcnt,  aildiamus  quid  fecerint. 

Vers,  6.  —  c  Apprehendet  enim,  inquit,  vir  fra- 
trem  suum,  domesticum  patris  sui :  vestimentum 


minus  a  Jerusalem  et  a  plebe  Judaica  validum  et  ^  tibi  est,  princeps  esto  noster;  ruina  autem  haec  sob 
fortem,  et  omne  robur  panis^  et  omne  robur  aqutg^  et     manu  tua 


fortem  et  virum  bellatorem ,  ita  ut  famc  ac  siti  mo- 
rerentur  in  illa  obsidione,  et  ab  hostibus  suis  tan- 
dem  capti  pcrimercntur,  ac  reliqui  serviiute  misera 
ubique  dcprimcrcntur.  Qui  ex  eo  tempore  ;tt(/tcem 
nuUum  habent,  quia  per  orbem  dispersi  nullo  re- 
ctorc  proprio  gubernantur. 

Et  prophetam  abstuiit  eis  Dominus ;  quia  verbum, 
quod  in  propheticis  loqui  solet,  subtraxit.  Jam 
quippe  apud  eos  ultra  non  est,  qui  dicat :  c  Haec 
dicit  Dominus  {Exod.  v,  i).  >  Omnes  enim  conticue- 
runt,  quia  sermo  Domini  recessit  ab  eis.  Nam  neque 
vel  uriolum  habenl  ullum,  id  est  talem  prophetam, 


Tales  enim  meruerunt  habere  principes,  qui  de 
Ghristo,  sicut  legitur,  dixerunl :  c  Nolumus  hune 
regnare  super  nos.  (Luc.  xix,  ik.)  >  Judicabant  enim, 
dignum  principem  eum ,  qui  sallem  vestem  hal>ftre 
poterat.  Et  non  ob  probitatem,  sed  ob  consanguini- 
tatem  eum  praeierebant.  Quod  ait  :  tuina  htBc  sii^ 
manu  tua^  hunc  sensum  habet.  Miseria  et  calamila» 
tuo  sustentetur  et  protegatur  auxilio.  Sed  quilibet 
talis,  quem  sic  eligebant,  quam  invalidus  esset,  ma« 
iiifesutur  etiam  verbis  ipsius.  Nam  protinus  addi- 
tum  est : 
^  Vers.  7.  —  c  Respondebit  in  die  illa,  dicens :  Noi> 


57  COMMENT.  IN  ISAIAM 

sam  medicas,  eC  in  domo  mea  non  est  panis,  neque 
Tesdmenfum,  nolite  me  constituere  principera  po- 
|Mili.  > 

Non  9um^  inquit»  medicus,  id  est  nescio  mederi 
Testrse  infirmitati ,  ut  pristinam  sanitatem  per  me 
recuperetis,  quatenus  resisiere  vestris  hostibus»  ut 
quoDdam,  valeatis.  Ubi  et  propheta  subjungit : 

Tees.  8.  —  <  Ruit  enim  Jerusalem,  et  Juda  con- 
cidit;  qoia  lingua  eorum  et  adinventiones  eorum 
contra  Domiuum,  ut  provocarent  oculos  majestatis 
ejus.  I 

Ruit  JerusaUm^  quia  destructa  est  ab  exercitu 
Romanorum;  et  Juda  conciditj  quia  populus  Judaco- 
rnm  illis  miserabililer  succubuit.  £t  hoc  idcirco  fa- 
(^um  est :  Quia  lingua  eorum  fuerat  contra  Dominum^ 
com  dicerent :  c  Reus  est  mortis  (Matth,  xxvi,  66). » 
—  <  Cnicifigc  eum  (Marc.  &v,  13).  >  Et  adinventio- 
nes^  quaudo  dixerunt  :  <  Quoniam  nos  audivimus 
eum  dioentem  :  Ego  dissolvam  templum  hoc  roanu- 
factom,  et  post  triduum  aliud  non  manufactum  aedi- 
icabo{Mare.xiw,  58).» 

Sed  nunc  repetentes  videamus ,  utrum  et  de  aliis 
quam  de  Judaeis  intelligi  possint.  <  Quiescile,  in- 
quit,  ab  homine,  cujus  spiritus  in  naribus  cjus.  >  — 
1  Eos,  qui  semel  sunt  illuminati,  gustaverunt  bonum 
'  Dei  verbum  (37)  virtutemque  saeculi  venturi,  et 
prolapsi  sunt,  >  dicit  Apostolus :  <  Rursum  crucifi- 
geules  sibimet  ipsis  Filium  Dei,  et  oslentui  habentes 
{Hebr.  vi,  4-6).  >  Et  hi  ergo  necdum  quieverunt  ab 
bomine,  cujus  spiritus  in  naribus  ejus,  Qui  jam  in- 
ttante  adventu  Antichristi  usque  adeo  multiplicati 
snnt,  ct  caeteros  pestileniiaB  odore  suo  infecerunt,  ut 
nro  nunc  Ghristianus  verus  inveniatur.  Unde  et  ex 
parte  magna  jam  completum  esse  dolentes  accipia- 
mos.  Ac  magis  implendumadhuc  esse  non  dubitamus» 
<|aod  subditur : 

«  Ecce  dominator  Dominus  exercituum,  auferet  a 
lerusalem  et  a  Juda  vaiidum  et  fof  tem,  omne  robur 
aqoae,  >  etc.  Nam  Jerusalem  et  Juda  plebs  ista  lide- 
liom  est,  quae  jam  sic  iniirmata  est,  ut  diiliciie  sit 
quemquam  in  ea  reperire  validum  ei  [ortem  ad  opus 
spiritale.  Panis  autem  est  corpus  Redemptoris,  quod 
In  mysterio  sumitur :  aqua  vero  scientia  sacra.  Sed 
ro^air  panis  aufertur;  quia  sacramenti  virtus  ab  eis, 
qui  indigne  illud  percipiunt,  toliitur,  Similiter  et 
To^iir  oipitBf  id  est  virtus  scientiae  aufertur  indignis; 
quia  si  spiritus  defuerit ,  scientia  non  habet  virtu- 
B,  nec  fribuere  faculutem  valet,  ul  bona,  quae 

i,  facias. 
Virum  quoque  bellatorem  spirilualibus  armis  lide- 
literdecertantem  raro  est  jam  invenire.  Judex  etiam 
ecciesiasticus,  qui  juste  judicet,  diificile  reperilur  in 
lege  Dei  habens  scientiam  judicandi ;  sed  jam  fere 
«mnia  vana,  etcaduca,  et  errore  pLna.  Sed  et  pro- 
pheta,  id  est  doctor  quilibet  futura  justorum  gaudia, 
malorumque  supplicia  praenuntians,  jam  rarescit  ni- 
Vix  enim  quis  verbum  praedicationis  huic  po- 


f57)  God.  G.,  putavemnt  etiam  donum  ccsleste^  ei 


LIBRt  OCTO«  —  LIB.  L  58 

A  pulo  jam  erogat  nisi  occasione  acquirendi  pecuniam 
vel  aliud  quid  transitorium.  Et  unusquisque  talis 
praedicalor  per  ariolum  fortassis  exprimitur.  Quia, 
sicut  Balaam  ariolus  superstitione  avaritiae  suae  de* 
seruit  sermonem  Domini,  bonis,  quae  voce  praedicat, 
vivendo  repugnat.  Nam  ct  Samuel  ait :  <  Quoniam 
tanquam  peccatum  ariolandi  est  repugnare  (/  Heg. 
XV,  23),  I  id  est  nolle  obedire,  sed  obsfstere.  Sed  quis-* 
quis  talis  cst  ariolus,  ilatu  novissimae  persecutionis 
subito  rapietur. 

Senem  vero,  id  est  qui  morum  grandaevitate  ma* 
turus  sit,  in  hoc  populo  difficiliimum  est  invenire. 
Quinquagenarius  autcm  numerus  pcenitentiam  et 
remissionem  pcccatorum  designare  soiet.  Unde  Da- 
vid  poenitens  in  quinquagesimo  psalmo  remissionem 

^  accepit.  Poenilens  igitur  iu  quinquagenario  numero 
continetur.  Quis  est  ergo  Princeps  super  quinqua" 
ginta^  id  est  super  poenitentes,  nisi  quicunque  prae- 
bet  exemplum  poenitentiae,  et  annuntiat  poeniten* 
tiam,  atque  convertit  ad  eam  caeteros?  Hujusmoa 
princeps  erat  Joannes,  qui  vestimentum  de  pilis 
cameli  habens ,  locustas  et  roel  sylvestre  cdebat,  et 
aiiis,  ut  <  dignos  |>oenitentiae  fructus  facerent  {Luc. 
III,  8),  I  praecipiebat.  Imo  ct  Christus  princeps  poe- 
nitentiae  est,  et  caput  corum  qui  salvantur  per  poe^ 
nitentiam.  Unde  et  Judaei  nolentes  eum  esse  princi- 
pem  quinquagenarium,  dixerunt  ei :  <  Quinquagiuia 
anuos  nondum  hal)es  (Joan.  viii,  57).  i  Sed  iJle 
sciens  se  e$se  non  solum  poenitentium  principem, 

p  sed  et  justorum,  respondit :  «  Antequam  Abrahani 
fierct,  ego  sum  (i6t(/.,58). » 

Honorabiiis  est  vultu^  cujus  interna  maturitas  ap- 
paret  in  vultu  ejus.  Consiiiarius  est,  qui  dat  consi- 
lium,  quomodo  superentur  astutiae  daemonum,  ei  ro- 
ctitudo  custodiatur.  Architectus  est,  qui  praedicando 
aedificat  Ecclesiam.  Prudens  «/o^tttt  mysiici^  qui  my- 
sticum  doquium  Scripturae  prudenler  inteliigit,  vei 
quicunque  sapiens  mystice  loquilur.  Prudens  elo- 
quii  mystici  videtur  mihi  vir  eruditus  et  exercitatus 
tam  in  lege  et  prophetis  quam  in  Evangelio  et  apo« 
stolis.  Sed  hujusmodi  personae  magis  magisque  quo- 
tidie,  dum  tempus  Antichristi  vicinius  imminet,  sub- 
trahuntur,  et  malilia  remanentium  muitipiicius 
excrescit.  Nam  Antichristo  regnante,  si  qui  tales 

j)  viri  superfuerint,  vel  seducentur  ab  eo,  vel  peri- 
mefitur.  Uiide  Ecclesia  per  Jeremiam  de  lempore 
illo  queritur,  dicens  :  <  Abstulit  omnes  magnificos 
meos  Doroinus  de  medio  mei :  vocavit  adversum  me 
tempus,  ut  contereret  electos  meos  (Thren.  i,  15).  i 
Recte  ilaque  dictum  est,  quoniam  Dominus  auferet 
a  Jerusalem,  et  a  Juda  validum  ei  fortem,  atque  omne 
robur  panis,  et  •  omne  robur  aquas^  fortem^  et  virum 
bellatorem^  et  judicem  et  prophetam^  et  ariolum  ei 
senem,  principem  super  quinquaginta^  et  honorabilem 
vuUu;  et  consiliarium  sapientem  de  archilectis,  ei 
prudentem  eloquii  mystici,  Isti  quidem  auferunturf 
sed  ioco  eorum  inutiies  dantur. 

participes  facti  suni  Spiritus  sancti;  gustaverunt  bvnum 


59  HERTEI BUR6ID0LENSIS  HONACHI  60 

Dabo^  fnqnit,  puero$^  id  est  lasciYos  et  indomabi-  A  ralem  cnram  eligitur,  debet  esse  spiritalis  medieut. 


les,  ae  dissolatos  et  pueriliter  agentes,  principes  eo- 
rum^  id  est  sacerdotes  ac  prselatos,  ei  effeminaliy  id 
est  transitoriae  laudis  aroatores  dominabnntuT  ei$, 
Effeminati  enm  sunt  arrogantes  praeposili ;  quia,  dum 
huroanis  iaudibus  roollia  corda  prostiluuiit,  quasi  a 
•uis  amatoribus  corrumpuutur.  EflTeroinati  sunt, 
quit  laudis  luxuria  corrupti.  Si  enini  virililer  vive- 
wnt,  laus  transitoria  nulla  eos  corruptione  vitiaret. 
Qui,  quoniaro  non  Dei  glorium  quaerunt,  sed  suam, 
magis  dominari  suhjectis  volunt  quam  prodesse,  et 
eis  non  consulendo  loqui,  sed  vix  dominando  di- 
gnantur.  Quibus  peralium  prophetam  dicitur :  <  Vos 
inlem  cum  austeritate  imperabatis,  et  cum  potentia 
(Ezech.  xxxiv,  4).  i  Cum  austeritate  enim  et  cum 


ut  diligenter  mederi  sciat  interioris  hominis  languo- 
ribus;  et  in  domo  conscienliae  suae  debet  habere 
panem  spiritualis  doctrin»,  ut  constitutus  super 
familiam  Domini  sui  €  det  illis  cibum  in  teroporo 
(IfflMA.  XXV,  25).  I 

Ve$timentum  quoque  necesse  est  ut  babeat  in  do- 
mo  sua,  quatenus  vestimento  virtutum  vestitus  sit 
intrinsecus.  Necessarias  ergo  causas  excusationls 
opponens,  ait :  c  Non  sum  medicus,  et  in  domo  mea 
non  est  panis  neque  vestimenturo,  i  cui  diclum  fue- 
rat :  i  vestimentum  tibi  jest,  i  qund  ad  exteriorem 
conversationem  retulimus.  Ille  autem  de  interiorl 
veste  cordis  respondet :  c  quia  in  doroo  roea  vesti- 
mentum  non  est,  i  ac  si  dicat :  Etsi  vobis  honestate 


potentia  imperant ;  quia  subditos  suos  non  tran-  ''  quadam  conversationis  vestitus  appareo,  in  oculis 


quille  ratiocinando  corrigere,  sed  aspere  inilectere 
dominando  fcsiinant.  Et  tales  nunc  sacerdotes  ac 
praepositi  in  Ecclesia  multipliciter  abundanl  propter 
peccata  populi.  Nam  quod  hujusmodi  praelatos  ha- 
bere  populus  subjeclorum  meruerit,  sequentia  in- 
dicanl :  Irruet,  inquit,  populu$  vir  ad  virum^  unut- 
qui$que  ad  proximum  $uum,  id  est  pugnabit  alter 
adversus  allerum,  vel  laedel  eum,  aut  nocei)it.  Et 
quia  mali  bonos  dehoneslare  satagunt,  tumultuabi- 
tur^  inquit,  puer  contra  $enem^  id  est  lascivos  et 
pueriles  actus  habens  litigabit  adversus  eum  qui 
niorum  gravilate  seiiuit.  Et  ignobili$  contra  nobi- 
lem^  id  est  pecr^tor  contra  justum.  Quemadmodum 


tamen  intemi  Inspectoris  nudus  sum.  Ecce  iste  et 
eligitur,  et  se  excusat»  nec  tamen  laude  dignus  est. 
Quid  ergo  de  lllis  aestimabimus,  qui  quaerunt  ad 
hujusmodi  praelationes  eligi,  ut  per  has  magnificen- 
tur  apud  homines?  Quanti  enim  panem  non  haben- 
tes  ct  veslimentom,  com  ipsi  esuriant,  et  nudi  sint 
nec  haheant  spiritalem  cibum  neque  Christi  tuni- 
cam  integram  servaverint,  aliis  et  alimoniam,  et 
vestimenta  promittunt,  ei  pleni  vulneribus  niedicos 
se  esse  jactant !  Post  haec  autem  prophetica  voce 
subditur : 

c  Ruit  Jerusalem  et  Juda  concidit;  quia  lingua 
eorum,  et  adinventiones  eorum  contra  Dominum,  ut 


autem  populus  istepuerosprincipessortialur,  osteii-  q  provocarent  oculos  niajestatis  ejus.  Jerusaiem,  >  id 


dit  sermo  subjunctus. 

c  Appreiiendet  enim  vir  fratrem  suum,  domesti- 
cum  patris  sui :  vestimentum  tibi  est,  etc.  i  Nam 
quid  per  vinim  nisi  quxlibet  persona  designatur? 
£t  quid  per  fratrem  vel  dome$ticum  nisi  quilibet 
carnalis  propiuquusvelamicus  accipitur?Apprehen- 
dit  ergo  vir  fratrem  suum,  ut  in  principem  consti- 
tuat  eum ;  quia  jam,  decrescente  religione,  freques- 
ter  accidit,  ut  ad  ecciesiastieum  regimen  non  san- 
ctiores  eum,  qui  dignus  fuerit,  digant,  sed  potens 
quiiibet  eum,  qaero  carnaiiter  diligit,  praeponat.  Ob 
boc  itaqoe  pueros  principes  habet  Eeclesia ;  quo- 
niam,  non  tam  propler  vitae  meritum,  quam  pro- 
pter  carnaleni  diiectionem  eiiguntur  a  potentibus. 


est  Ecclesia,  ruit;  quia  murus  fldei  et  disciplinae 
circa  finem  saeculi  dissipatus  est,  atque  turres  ar- 
duarum  virlutum  delapsae  sunt.  Et  Juda,  id  est  fide- 
lium  populus  concidit ;  quia  fere  tota  haec  plebs  sta- 
tum  rectitudinis  amisit.  Quia  lingua  eorum  conira 
Dominumy  quoties  ea  quae  Deo  contraria  sunt,  lo- 
quuntur ;  et  adinventione$  eorum^  quoties  novos  male 
agendi  modos  inveniunt.  Unde  provocant  oculo^ 
muje$tati$  eju$ ;  quia  in  suis  adinventionibus  ex  de- 
liberatione  peccant.  Omne  enim  peccatum  aut  per 
infirmitatem,  aut  per  ignorantiam,  aut  per  studium 
deliberationis  comroittitur.  Et  pejus  qnidem  est  ex 
infirmitate  scienter  peccare  quam  ex  ignorantia; 
sed  multo  gravius  ex  deliberatione  qoam  ex  infir- 


£t  dicitur  ei,  qui  sic  eiigitor  :  Ve$timentum  tibi  e$t,  D  mitate.  Et  ideo  ii,  qui  maiorum  adinventionibus  ex 


priHcep$  rnlo  no$ter,  Yestimentom  hic  Intelligitur 
hoiiestas  quaedam  conversalionis,  qua  nounulli  se 
palliant,  ut  irreprebensibiles  videantur  bominibos, 
licet  intus  nibil  verae  aut  perfectae  virtolis  hal)eant. 
Tales  cnim  facile  ab  imperilis  eligontur. 

c  Princeps,  inquit,  esto  noster;  ruina  autem  haec 
sub  manu  tua.  i  Ruina  heec  interioris  hominis  est, 
ruina  haec  mors  est.  Ruina  hmc  tub  manu  tua.  Non 
ait :  Releva  niinam  haiic,  qoia  non  curat  eligere 
talem,  qoi  corruentes  relevet,  sed  tantummodo  qui 
soper  caeteros  appareat.  Sed  ille,  qoi  eligitur,  excu  • 
sat  se,  dicens :  c  Non  sum  medicus,  et  in  domo 
nea  non  est  panis,  neqoe  vestimentom  :  oolite  con- 
flituere  mc  princifiem  populi.  >  Quisquis  ad  pasto- 


studio  deliberationis  prava  committont,  non  pec- 
care  in  conspectu  Domini,  sed,  quod  est  gravius , 
provocare  dicuntor  oculot  maje$tati$  eJM..  Seqoi- 
tur: 

Vers.  9.  —  c  Agnitio  vultos  eorum  respondebit 
eii.  » 

Mens  libidinosa  et  Indiscipllnau  solet  In  ocolis  et 
in  voltu  dignosci;  oculorum  autem  nutos  et  indicia 
vultus  sequitur  nequitiae  perpetraUo.  Cnde  nonc 
apte  dicitur  :  Agnitio  vultu$  eorum  reepondebit  ei$; 
ac  si  dlceretur  :  Culpa  cordis,  qoae  per  signa  vollns 
se  prodere  coeperai,  per  camis  luxoriam  in  operia 
perpetratione  respondebiteis,  ut  quales  interius  alnt, 
ostendat  foris  turpitudo  immundi  operis.  Hi  Tero, 


H  COMMENT.  IN  18A1AM 

pMtqaan  tale  OfNU  in  consaetudinem  vertunt,  om 
aem  ¥erecoiKluim  amiuunt.  Unde  subditur  : 

c  Peccatam  suum  quasi  Sodoma  praedicaverunt, 
nec  abscouderunt.  i  Peccatum  quippe  sttvm  sicut 
Sodoma  pranJicant,  qui  opus  confusionis,  quod  ipsi 
ladant,  aliis  impudenter  sive  giorianter  detegunt,  ut 
cos  ad  siiiiile  opus  (38)  ailiciant.  SiHl  dum  in  talibus 
flonantur,  suLitaueus  iiiis  superveuii  interitus; 
ideoqiie  Yelut  de  praeterito  subditur  : 

f  VjB  aninue  eorum,  quoniam  reddita  sunt  illis 
puda.  >  Pro  maLiD,  quae  lemporaliter  fecerunl  (39), 
perpetua  mala  recipit  anima  eorum.  Uude  nos  ad 
hadem  justi  Judicis  bortatur  proplieia,  subjiciens  : 

Yiaa.  10.  —  f  Dicite  justo,  quoniam  bene,  quo- 
niam  fructum  adinvenlionum  suarum  comedet.  t 

Quis  enioi  justus  iste  est,  nisi  cui  canitur;  f  Ju- 
slus  es,  Domioe,  et  rectum  judicium  tuum?  (P$al. 
civiii,  137.)  >  Cui  debemus  omnes  dicere,  quoniam 
kM  egit»  exierminans  eos ,  qui  peccaium  suum, 
faasi  Sodoma  praedical>ant,  et  adiuveutionibus  stu- 
debaot.  Comedent  enim  fructum  adinwentionum  sua- 
Tum;  qoia  pro  eulpis  suis  aeternaliter  punientur. 
f  PeccaUim  quippe,  cum  cousummatum  fuerit,  ge- 
aent  morlem  {Jacob.  i,  15).  i  Iste  est  fructus  pec- 
cati.  Quia  vero  omnis,  qui  adbuc  simiiia  facit,  simi- 
lem  postmodum  sententiam  accipiet,  uisi  citius  per 
pflwiitenliam  opera  sua  correxerit,  recte  subjungi- 
i«r  : 

Vees.  II.  —  fTse  impio  in  maium  :  retributio 
enim  manaum  ejus  fiet  ei.  > 

Nam,  quaoto  se  l)eatiorem  puut  impius,  dum  ei 
:id  volam  cuncta  proveniunt,  tanto  est  infelicior. 
Qaia,  quo  magis  iniquitates  multiplicat,  eo  amplius 
damnationem  suam  accumulat.  Ae^rt^ttiio  enim  ma- 
nmmm  eju»  pet  ei ,  quia  secttudam  omnia  qwe  nunc 
lactl  recipiet. 

Sei  ei  Jadxis  convenit,  qood  dictum  est :  f  Vae, 
antoiae  eorum,  quoniam  reddita  sunt  eis  mala,  > 
etc.  Nam  mala^  quae  in  Christum  exercuerant,  rece- 
pemnt  a  Romanis;  et  comedeut  in  poeiiis  aeternaii- 
bas  fm^lsm  adinventionum  suarum^  quibus  Domi- 
Biuii  mendaciter  accusaverunt.  Sed  et  quicunque 
adbttc  in  eadem  impietate  Judaica  perdurat,  vo;  iiii, 
quia  relrt^iflio  tniiniMim  ejus  fiet  ei.  Sequilur  : 

VfiBS.  12.  —  f  Popuium  meum  exactores  sui 
spoliaverunt,  et  muiieres  dominatai  sont  eis.  > 

EtaeUne*  vocantur,  qui  tributa  exigunt  atque  cae- 
tera  bujosmodi.  £t  anl^uum  Dei  populum  ii,  qui 
eeDsum  exigebant,  dum  reddere  forsitan  nequirent, 
ipoliabaot  senrientes  avaritiae  principum  atque  uxo- 
res  poientiam  saperlMi  domiuatiom»  opprimeiMint 
com.  Simiiiter  et  nunc  in  hoc  populo  fieri  saepe 
cemimus  et  ab  exactoribus,  et  ab  uxoribus  princi- 
pora.  Et  bM  itaque  sententia  de  illis,  qui  fideles 
sp^liaDt  ac  gravant,  prolata  est.  De  aduiatoribas 
ftro,  qui  eoa  hnraoderatis  favoribus  extoliunt,  sul>- 
«tar: 

(381  Cod.  G.,  ad  stmilem  nequttiam. 
(50)  Ibid.,  e^enmi. 


UBRi  OGTO.  —  UB.  I.  ea 

A  (  Popule  meus,  qui  beatum  te  dicunt,  ipsi  te  de- 
cipiunt,  et  viam  gressuum  tuorum  dissipant.  >  Adu- 
lator  enim  decipit  eum,  quem  dicit  keatum;  quia 
mendacio  failit  eum,  et  in  vanam  gioriam  extoliit ; 
atque  viam  gressuum  operationis  ejus  dissipat ;  quia 
dum  ille  bealum  sc  credit,  suiBcere  sibi  credit  bona 
qu«  fecit,  et  viam  suae  rectitudinis  jam,  ut  consue- 
verat,  tenere  negligit.  Sic  euim  multi  penerunt,  dum 
circa  iinem  remissius  agerent,  vei  in  culpas  decli- 
narent.  Sed  ne  decipiamur  bumanis  favoribus,  iilud 
terribilc  judicium  Dei,  qund  adbuc  nobis  restat, 
semper  cogitare  debemus.  Nam  sequitur  : 

Vers.  13.  —  f  Stat  ad  judicandum  Dominus,  et  ad 
judicandum  popuios.  > 

Non  ait  :  sedet,  sed  $tat  adjudicandum  Domtnus; 
B  quia  iionduin  realiter  exerit  ipsum  judicium,  quod 
in  sessione  Judicis  designatur,  ut  jam  peccatores 
condemnet ;  sed  adhuc  stat^  id  est  in  stadio  vitae 
hujus  currentes  sive  pugnantes  aspicit  et  adjuvat, 
atque  prasmia  illis  praeparata  servat.  Et  e  diverso 
maie  agentes  considerat,  ut  eis  secunduui  opcra 
ipsorum  in  fine  retrihuat.  Nam  qui  modo  stat  ud  ju- 
dicandum^  aiiquando  sedebit,  id  est  ipsum  actualiter 
faciet  judicium.  Sequitur : 

Vers.  14.  —  f  Dominus  ad  judicium  veniet  cum 
senibus  populi  sui,  et  cum  principibus  ejus.  > 

Qui  sunt  autem  isti  sencs,  nisi  qui  sapientia  et 
moribus  maturi  sunt,  id  est  omnes  perfecti?  f  Se- 
Doctus  enim  venerabilis  est,  non  diuturna,  ncque 
numero  aunorum  computata ;  caui  autem  sunt  sen- 
sus  bominis,  et  actas  senectutis  vita  immaculaia 
{Sap.  IV,  8  et  9).  >  Et  qui  sunt  bi  priiicipes,  nisi 
prophetae  et  apostoli,  atque  boni  rectores  Eoclesia- 
rum?  Cum  his  orgo  nnibus  et  principibus  veniet  Do^ 
minu$  ad  judicium;  quia  promisit  eis,  dicens  :  Vos 
qui  reliquistis  omnia,  et  secuti  estis  me  {Matth,  xii, 
29),  >  etc.  Qui  idcirco  maxime  tunc  veniet,  ut  rap- 
tores  atqiie  fidelium  oppressores  puniat.  Unde  pro- 
tinus  causam  eorum  subjieiens  ait : 

f  Vos  enim  depasti  estis  vineam  meam.  >  Vinea 
Domini  plebs  ejus  est,  quam  depascitur  quisquis 
booa  hdeiium  diripit.  Unde  et  evidentius  addit: 
f  Rapiiia  pauperis  in  domo  vestra,  >  et  increpando 
subjungit : 
0  Vers.  15.  —  f  Quare  atteritis  popu.um  meum,  et 
Ibcies  pauperum  commoiitis?  dicit  Dominus  exerci- 
tuum.  > 

Atterunt  namqiie  popviiim  Dei,  qui  servos  ejus 
tribulaiU  el  affligunt;  et  facies  pauperum  commo- 
liunt  vel  attenuant,  id  est  macie  afficiunt,  qui  viaum 
eorum  auferunt.  Hi  ergo  coiitra  se  iram  Dei  vehe- 
menter  accendunt.  Sequitur  : 

Vbrs.  16.  —  f  Et  dixit  Dominus  :  Pro  eo  quod 
devatae  sunt  filiae  Sion,  et  ambulaverunt  extento 
colio,  et  nutibus  oculorum  ibaiit,  et  plaudebant, 
ambuiabant,  et  in  pedibas  suis  composito  gressu  (40j 
iDcedebant.  > 

(40)  Alias,  gradu. 


63  HERYEI BUHGIDOLENSIS  MONACm  M 

Vbes.  17.  —  (  DecaWabit  Dominiis  verticem  filia-  A  pendens  in  pectore,  alicojus  insigne  Tirtutis  in  nocte 


rum  Sion,  et  Dominus  crinem  earum  nudabit.  i 

Historialiter  quidem  possunt  haec  ad  Judaicas  mu- 
lieres»  quje  sic  ob  superbiam  et  lasciviam  agebant, 
referri,  et  intempore  obsidionis  Jerusalem,  quae  su- 
bito  facta  est,  decalvatae  sunt  ac  deturpatae.  Sed 
quia  Sion  interpretatur  specttla,  possumus  subtiiiori 
inteliectu  filias  Sion  accipere  fideles  animas,  quae 
telut  in  specula  positae  venientes  tentationes  ab  arcc 
mentis  solent  circumspectione  cauta  praevidere.  Scd 
plerumque  tales  animae  in  superbiam  elevantur,  et 
omnem  religiosam  conversationem  suam  dissipant. 
Nam  quia  etiam  in  vultu  et  in  gestu  corporis  ap- 
parere  solet  mentis  elaiio,  postquam  bae  filite  Sion 
elevatcs  sunt^  ambulaverunt  extento  coUo^  et  nutibut 


praeseutis  vitae  iucentis,  et  ab  operatione  ad  intelH- 
gentiam  quasi  a  collo  ad  pectus  pervenientis  secun- 
dum  illud  :  c  A  mandatis  tuis  intellexi  {Psal,  cxviii, 
404).  I  Torquet  undique  perfectum  atque  decomm 
booae  operationis  ornamentum,  de  quo  Salomon  ait : 
(  Ut  addatur  gratia  capili  tuo,  et  torques  collo  tuo 
{Prov.  1,  9).  I  Moniie,  quo  sponsae  pectus  signatur 
et  ornatur ,  spiritalis  conjugii  castaeque  dilectionit 
signaculum.  Armiilae,  quae  iacertos  stringunt,  vali- 
dam  operantium  operationem.  Mitra  fluctuantium 
cogiiaiionum  velut  capillorum  cohibitionem.  Discri- 
minale,  quo  crines  dividuntur,  acumen  discretionit, 
quae  bonas  malasque  cogitationes  subtiliter  dis- 
cernit. 


oculorum,  Quo  conlra  sanctus  David,  quia  nec  in  '^     Periscelidae  vero  sunt  apud  feminas  crurium  or- 


corde  nec  in  vultu  superbiam  habebat,  profitebatur : 
(  Domine,  non  est  exaltatuni  cor  meum,  neque  elati 
sunt  oculi  mei  (Ptal.  cxxx,  i).  i  Ibant  etiam  filite 
Ston,  id  est  deambulabant,  et  nutibut  plaudebant 
dissolutionis,  lasciviae  et  inanis  laetiliae,  atque  com^ 
potito  gradu  ineedebant^  quia  disciplinam  cordis 
omnem  abjecerant,  et  idcirco  foris  taliter  agebant. 
Quia  ergo  fiiice  Sion^  id  est  animae  Cbrisiianae,  talia 
facere  non  timuerunt,  decalvabit  Dominut  verticem 
earum,  et  nudabit  crinem  ipsarum. 

Quid  autem  in  decalvatione  figuratur  nisi  nudatio 
ve.recundiae?  Frons  enim,  quae  in  decalvatione  dete- 
gitur,  sedes  est  verecundiae.  Decalvat  ergo  Dominus 


namenta,  quibus  earum  gressus  decorantur,  id  est 
torques  ex  auro  similes  armillis,  et  circa  talos  po« 
nuntur.  Quid  igitur  in  periscelidis  figuratur  nisi  vir- 
tutis  omatus  circa  extremum  actionis  ?  Vel  quia 
juxta  sententiam  Genesis  antiquus  serpens  insidia- 
tur  calcaneo  mulieris  (Gen.  ni,  45),  id  est  labenti 
actioni  animae,  ibi  circumpositum  rounimen  virtutis 
vel  ornamentum  religiosae  operationis  sub  perisce- 
iidarum  appellatione  figuratur,  ubi  serpens  morsum 
infigere  quaerit. 

Murenula  autem  est  quaedam  ordinis  flexuosi  ca- 
tena,  quae  auro  in  virgulas  lentescente  contexitur  in 
timilitudinem  serpentis,  et  ad  coUum  ornandum 


verticem  earum,  cum  illud  in  illis  detegit,  unde  su-  ^  aptatur.  Quid  ergo  per  murenulam  intelligi  debet 


pcrba  mens  earum  gravius  erubescat,  dum  ab  omni 
bus  aspiciatur  ludibriosa.  Sed  et  crinem  capitis  ea- 
Tum  Dominut  nudat,  quando  perversam  cogitationem 
cordis  ipsarum  manifestat.  Et,  quamvis  eiiam  in 
hac  vita  plerumque  ista  decalvatio  atque  nudatio 
fiat,  plenarie  tamen  non  fiet  c  quoadusque  veniat 
Dominus,  qui  et  iiluminabit  abscondita  tenebrarum, 
et  manifestabit  consilia  cordium  (/  Cor.  iv,  5).  > 
Sequitur  : 

Vers.  48.  —  (  In  die  illa  auferet  Dominus  omne 
(44)  ornamentum  calceamentorum  et  lunulas.  > 

Vers.  49.  —  (  £t  torques,  et  monilia  et  armillas 
•t  mitras.  > 

Vers.  20.  —  (  Et  discriminalia  et  periscelidas,  ct 
murenulas,  et  oifactoriola,  et  inaures.  » 

Vers.  24.  —  (  Et  aunulos  et  gemmas  in  fronte 
pendentes.  > 

Vers  22.  -*-  c  Et  mutatoria  et  pallia  (42),  et  lin- 
teamina,  et  acus.  > 

Vers.  23.  —  (  Et  specula,  et  sindones,  et  vittas, 
el  theristra.  > 

Hismuliebribus  ornamentis  spiritalia  mentium  or- 
namenta  congrue  figuranlur.  Caiceamenta  enim,  quae 
ei  pellibus  mortuorum  animalium  fiunt,  et  pcMies 
muniunt,  exempla  sanctorum  Patrum  designare  pos- 
sunt,  quae  nostri  operis  gressus  in  via  Dei  muniunt. 
Lunuia,  quae  est  buila  insUr  lunaefacta,  et  a  colio  de- 


nisi  veritatis  aurea  doctrina,  quae  in  multiplices  sen- 
8US  ordinate  flectitur,  et  in  innumeras  senteutiat  ve- 
lut  in  virgulas  ita  spargitur ,  ut  eas  in  indice  unius 
piae  intentionis  connectat,  serpentinam  habens 
cautelam,  et  sancti  operis  laborem  velut  collum 
astringens,  et  adomans?  Unde  et  in  Canticis  ad 
Sponsam  dicitur  :  (  Murenulas  aureas  faciemus  tibi 
vermiculatas  argento  {Cant.  i,  40).  >  Aureas  dicunt, 
et  argento  vermiculatas,  id  est  variatas ;  quia  inter- 
dum  auri  et  argenti  virgulis  texuntur,  ut  ibi  sa- 
pientia  et  facundia  permiste  significentur.  Auro 
quippe  sapientia,  argento  autem  nitor  eloquentiae 
designari  solet. 
Olfactoriola  vero,  quae  sunt  vascula,  in  quibus 
D  habentur  odoramenta,  possunt  exprimere  corda  bo- 
norum,  ex  quibus  odor  virtutum  suavissimus  spirat, 
Inauret  auditum  obedientium;  annuli  signaculum 
secretorum,  aut  certe  fidem,  qua  sponsatur  anima 
Christo.  Gemmae  pendentet  in  fronte  pretiosum  glo- 
riosae  crucis  signaculum,  quod  in  fronte  gestamus* 
Mutatoria  alternationem  religiosae  conversationis,  at 
in  illis  virtutibus  quis  exerceatur,  et  modo  contem- 
plativam,  modo  activam  vitam  ducat.  PaUia  exte- 
riorem  habitum  bonae  operationis.  Linteamina  mun- 
dum  et  candidum  mentis  ornamentum.  Acut  com- 
punctionem.  Acubus  enim  oraata  crinium  compago 
retinetur,  ne  laxius  fluant   et  sparsi  dissipeutur. 


(44)  Aljas  deesty  omte. 


(42)  AUas  palliota 


(5  COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OCTO.  —  LIB.  1.  66 

Sk  et  compunclioois  virtus  cogitationes  inaniter  A  esl  itaque  quod  nunc  de  elatis  iiUabus  Sion  dicitur : 
luUire  non  sinit,  sed  eas  decenter  et  urdiuate  strin-      Quoniam  erii  ei$  pro  zona  funiculus, 

Sed  et  pro  crispanti  crine  calvitium  erii.  Si  capal 


Specaiani  sanctae  lectionis  est  studium,  in  cnjus 
CBBiideratioae  deprehendimos ,  quid  deformiutis, 
^■id?e  palchritodinis  interior  homo  noster  ha- 
kaU  Simdctie*  subtile  Testimentum  justiti»  eorum, 
qni  dicere  possnnt :  c  Exspoliavi  me  tunica  mea 
(CmU.  ▼,  3)9  >  id  est  Teteri  conversatione. 

Tiltae  quae  capita  mulierum  decenter  occultant,  et 
Qmanl,  honestam  mentis  verecundiam  eiprimere 
lossanu  i 

TherisUiini  vero  quasi  aestivale  dicitur  indumen- 
Ibb;  quia  Tkeri  graece  vocatur  aestas..Fit  enim  hoc 
icstimentum  de  optimolinovalde  subtile,  et  utuntur 


inteliigitur  mens  juxta  Scripturarum  consuetudinem» 
qui  sunt  crines  hujus  capitis  nisi  sensus  et  cogita* 
tioues?  Crines  ergo  crispantur,  quando  sensus  et  co- 
gitationes  pulchris  ordinibus  disponuutur.  Sed  et 
pro  critpanti  crine  datur  calvitium ,  quando  pro 
sensu  formosis  rationabilium  cogitationum  gra- 
dibus  dispositio  pudenda  et  ridiculosa  roentis  exhi- 
betur  in  perversi  operis  ostensione  nudatio. 

Fascia  vero  pecioralis  est  divina  dilectio,  quae 
vagarum  cogitationum  motus  per  amoris  intimi  vin- 
cula  restringit.  In  ciiicio  autem  peccati  asperitas 
et  punctio  designari  solet.  Pro  pectorali  igitur  /o- 


eo  in  aestate  mulieres  Mesopotamiae,  et  Arabiae  atque  B  scia  cilicium  est,  quando  pro  charitate  et  cordis 


Hbpaniyr^  Quid  estergo  Theristrum  animae  nisi  subti- 
fissimas  aique  mundissimus  castae  meutis  habitus 
ioteriory  non  sinens  ^eam  canialium  vitiorum  aestu 
odefieri,  sed  optimum  ei  praestans  refrigerium  in 
aniore  lentalionum  ? 

£t  haec  quidem  tot  et  tanta  bona,  priusquam  deic- 
itBtnr,  habuemnt  filitB  Ston,  id  est  fideles  animae. 
Sed  qoia  post  reiigiosam  convcrsationem  elevatae  in 
nperbiam  el  lasciviam  dissolvuntur,  in  die,  qua 
Ihmimus  veriicem  earum  decalvabit^  auferet  eis  haec 
«ania,  id  esl  partim  in  hoc  saeculo,  et  prorsus  in 
£e  judicii,  sicque  amissionis  tantoruui  bonorum 
(ipcram  causa  et  initium  erit  superbia.  Nihil  enim 
kMoram  operum  remanere  ibi  poterit,  ubi  domina-  q 
ur  saperbia.  Quia  sicut  ventus  puiverem ,  sic  su- 
perbia  omnes  virtutes  rapit.  Unde  et  apte  subjun- 


YcEft.  24.  —  c  Et  erit  pro  suavi  odore  fetor,  etpro 
lona  (uniculus,  et  pro  crispanti  crine  calvitium,  et 
pro  lasda  pectorali  ciiicium.  i 

Mam  suavis  odor  opinio  virtutum  est,  de  qua  di- 
dl  Aposlolus  :  <  Christi  bonus  odor  sumus  Deo 
(//  Cor^  II,  15).  •  Fetor  vero  mala  opinio  est  et  infa- 
mia.  Ubi  ergo  virtutes  auferuntur,  et  vitia  succe* 
dont»  ibi  pro  suavi  odore  est  fetor, 

Zoma  autem  cingulum  castitatis  significat ;  /tim- 
nUw  Tero  peccatum  luxuriae.  Unde  et  de  Domine 


discipiina,  quae  mentem  in  cogitalione  Deum  dW 
ligendi  stringere   consueverat,  peccalorum  aspe 
ritas  et  odiorum  stimuli,  malarum  cogitationum  (43) 
punctione  mcntem  lacerant.  Sequitur  : 

Vers.  25.  —  <  Pulcherrimi  quoque  viri  tui  gladio 
cadent,  et  fortes  tui  in  praelio.  > 

Pulcherrimi  viri  Ecclesiae  sunt,  qui  in  spiritali 
beilo  fortiter  dimicant,  virililer  agunt,  ct  honestissime 
conversantur  in  religione  divina.  Et  fortes  ejos  sunt, 
qui  in  spiritaii  bello  fortiter  dimicant.  Sed  nonnun- 
quam  etiam  tales  viri,  dum  de  sua  pulchritudine 
gloriantur,  cadunt  a  statu  suae  reclitudinis,  glaalo 
nequissimae  deiectationis  transfossi ;  et  qui  fortes  vi- 
debantur,  plerumque  in  proBlio  carnalium  delecta- 
tionum  (44)  victi  succumbunt.  Unde  cl  Jeremias  ait : 
<  Juvenes  eorum  confodiantur  gladio  in  praelio  {Jerem. 
xviii,  21).  I  Juvenes  quippe  gladio  confudiuntur  in 
praelio,  cum  ii,  qui  in  novitate  vilae  fortiter  ambu- 
lant  el  alacriter,  in  articulo  tentationis  transliguntur 
mucrone  delectationis. 

Quod  si  de  animae  statu  intelligimus,  quae  posl 
virtutes  peccaverit,  pulcherriraos  ejus  viros  accipi- 
mus  l)ona  opera,  quae  hostili  gladio  cadunt.  Et  fortei 
ejos  virtutes,  quae  in  spiritali  priBlio  pereunt.  Ubi 
post  tanta  virtutum  detrimenta,  post  tam  muliipii^ 
cem  animarum  ruinam ,  congrue  subjungitur  de  £&• 
clesia : 

Vers.  26.  —  <  £t  mcerebunt  atque  lugebunl 


alias  scriplam  esl :  <  Balteum  regum  dissoivit  et  d  portae  ejus,  et  desolata  in  terra  sedebit.  > 


praedngil  fuae  renes  eorum  {Job  xii,  18).  >  Reges 
enim  soal,  qui  membrorum  suorum  motus  bene  re- 
|ere  sciunl.  Sed  cum  de  ipsa  continentia  elatione 
Dcns  laogilur,  plerumque  Deus,  superbiam  ejus  de- 
&ercns,  hanc  immunditia  operis  cadere  permiltit. 
Beg&im  vero  balteum  dtMo/i>t(,  quando  in  his,  qui 
beae  regere  membra  sua  videbantur,  propier  ela  - 
tMMias  calpam,caslitatis  cinguiumdestruit.  £t  prcscin- 
fU  fume  remes  eorum,  quatenus,  dissoluto  pudiciliae 
nagmlOf  flMmbris  eorum  peccaii  deiectatio  domine- 
t«r,  ol  quos  ia  occulto  superbia  inquinat,  quam 
eiiam  in  pubiico  ostendat.  Hoc 


Portce  euim  Ecclesiae  sunt  sancti  doctores  et  prae- 
positi,  per  quorum  ministerium  Ecclesiam  quisquo 
ingreditur.  Qui  inter  haec  virtutum  damna  praecipue 
moerent  et  iugent;  quia  sicut  iucrum  animarum  soi- 
licite  quaerunt,  sic  detriinentum  earuni  aifectuose 
plangunt.  Qui  quotidie  magis  magisque  vident,  quas 
gravius  defleant ;  quia  venerunt  dies  et  vcniunt,  de 
quibus  ait  Apostolus  :  quod  novissimis  diebus  in- 
slabunt  tempora  periculosa  et  crunt  homines  seapsos 
amantes,  cupidi,  claii,  superbi,  blasphemi,  parenii- 
bus  non  obedientes,  ingraJi,  scelcsti,  sine  afiectione, 
bine  pace,  criminalores,  incontinentes»  immitest 


(13)  Cod.  G»  wialorum  coffitaiuum. 


(44)  Cod.  G.  Untatiottum, 


67 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


sine  benignitate,  prolcnri,  Uimidi,  prodilorc»,  vo-  A  refecUonem  spiritalis  grati»,  de  qna  genas  liumt- 


lupiatum  amatores  magis  quam  Dei,  habeutes  qoi- 
dem  speciem  pietalis,  Yirtutem  autem  ejus  abnegan- 
tea  (//  Tim.  iii,  2-5).  Nam  hxc  omnia  mala  redun- 
dare  cernimus  in  bujus  temporis  hominibus.  Uiide 
et  postmodum  maiis  amplius  excrescentibus,  et  An- 
ticbristo  regnante,  sancu  Ecdesia  desolaU  sf (<eHl  tit 
terra,  id  est  in  humiiitate  ei  tristitia  perdurabit  iu- 
gens,  nec  ab  homine  consolabitur  in  tantis  malis. 
Quod  et  Jeremias  iiituens,  ait :  <  Quomodo  sedel 
soia  civitas  plena  popiilo?  Facu  est  quasi  vidua 
domina  gentiuin  (7/ireii.  i,  1). 

Moraiiter  autein,  quicunque  iocum  dederit  dial)0- 
lo,  et  iioii  oiuui  i  ustodia  servaverit  cor  suum,  iu- 
gent  portm  ejus,  et  abccnte  sponso,  semper  in  iuctu 


numdeparadiso  expulsumy  ait :  <  Pereussus  sum  ut 
fenum,  et  aruit  cor  meum,  quia  oblilus  sum  come- 
dere  panem  nieum  {PsoL  ci,  5).  i 

Ei  vestimeniu  nostrii  operiemur^  id  est  bononim 
operum  iudumentis ,  de  quibus  scripium  ett : 
<  Beatos  qui  yigilat  et  cuatodit  mtimeuta  sua,  m 
nudas  ambulet,  et  videant  iorpitudinem  ejus  {Apo^. 
XVI,  15).  I  Nam  anima  quiecunque  panem  hunc  iiH 
temae  refectionis  inTisibiliter  comedere,  et  his  reli- 
giosarum  actionum  vestibus  indui  negligii,  non  po« 
iest  huic  singulari  viro  piacere,  qui  speciosarun 
Sponsus  est  animarum.  £t  h«c,  inquiuni,  faciemus, 
tantummodo  invocetur  nomen  tuum  super  nos^  ui  tii 
vir  noster  voceris,  et  nos  iu»  conjuges,  vd  ui  a 


est,  ac  de  exceisis  corrueiis  in  terrse  puivere  sedet*  B  Cliristo  Chrisliaiiae  dicamur,  ei  in  nomine  Christi 


llaque  deirimeuta  eorum ,  qui  posl  religiosam  con- 
versationem,  diaboio  insidiaiite,  virtutes  et  bona 
qu;B  focerunt  amittunt,  descripsit  hactenus  pro- 
pheta  muiiipiiciler.  Uinc  ad  illud  tempus,  quo  bcpli* 
fermis  £cch»ia  veiiit  ad  Christum,  reducil  verba 
dicens :  <  £t  apprehendent  septem  muiieres  virum 
unum  in  die  iiia.  •  Sed  historialiter,  ut  superius 
dicere  coepimus,  tempore  obsidiouis  Jerusalem,  de- 
calvavit  Dominus  verticem  (iiiarum  Sioii,  ei  abstuiit 
eis  ornamentum  caiceameutorum ,  el  iunulas,  ei 
iorques  ei  caetera,  quae  describuntur.  Uude  cuin  ad 
crucemducereiur,  ait :  f  Fiiiae  Jerusaiem,  noliie  flere 
super  me,  sed  super  tos  ipsas  flete,  et  super  lilius 
vesiros  :  quoniam  venient  dies,  in  quibus  diceut : 
BcalsB  steriles,  ei  venlres  qui  noii  genuerunt,  ei 
uber^  qu;e  non  lactaveruni.  Tunc  incipient  dicere 
mouilbus :  cadite  super  nos,  ei  coilibus  :  operite  not 
{Luc.  xxiii,  28-50).  I  Quis  enim  pensare  valeai 
aflliaioiiem  ei  tatdiuin  vitae  quod  patiebantur,  atque 
sadguslias ,  dum  dicereut  mouiibus :  Cadite  super 
nosf  Omuia  ergo,  quae  nunc  describuutur,  completa 
sunt  ibi.  Nam  ei  pulcherrimi  Judaeorum  cecideruni 
gladio  Kumanorum,  et  luxeruni  poriae  Jerusalem 
obsessae,  cuin  nemo  posset  egredi,  vel  ingredi,  et 
desuiata  sedit  iii  terra,  quia  dejecla  esl  in  iila  tribu- 
iatione  uou  habens  cousolalorem,  el  ad  ultimum 
destructa.  £t  quia,  quando  vetus  ilia  Jerusalem  cc- 
cidii,  nova  surrexii,  apte  subjungitur : 
CAPUT  IV. 

VEas.  . —  <  £t  appreheudeni  scptem  mulieres  yi- 
rum  unum  in  die  illa,  dicentes :  Panem  nostrum  co* 
medemus,  et  veslimentis  nostris  operiemur :  tan- 
tummodo  invocetur  nomen  tuum  super  nos,  aufer 
opprobrium  nostrum*  » 

Nam  quae  suni  istae  sepum  mutteresy  nisi  septem 
£cciesiae,  quoe  uuam  faciunt  caiholicam?  Quis  est 
vir  nisi  ChrisivLsl  Apprehendent  ergo  septem  mulieres 
virum  unum  in  die  illa;  quia  tempore,  quo  veius 
Jerusalem  desiructa  est,  ei  graiia  novae  praedicatio- 
nis  iliuxit  mundo,  septem  £cclesiae  adhaeserunt 
Christo,  dicciites  :  Panem  nostrum  comedemus,  id  est 


C 


cuncta  faciamus.  Aufer  opprobrium  nostrum,  ut  ooi- 
nem  peccatorum  nosirorum  memoriam  deieas,  na 
postiiuaui  libi  legitime  spiriuhter  sociatat  fuerimos, 
impropereiur  nob.8,  quia  priusquam  ad  te  veol- 
remus,  fornicatae  simus.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  <  in  die  iila  erit  germen  Domini  in 
magniflcentia,  et  gioria,  et  fructus  terrae  sublimis, 
et  exsuitaiio  his  qui  salvati  fuerint  de  Israd.  i 

Germen  Domini  in  magnificentia  et  gloria  fuii^ 
cum  sempiternus  Dei  Fihus,  in  carne  temporaiiur 
apparens  magnitudine  virtutum  el  doclriuae,  mundo 
clarus  efl^ulsit.  Fruetus  quoque  terree  sublimis  eflle* 
ctus  est,  quando  carnem,  quam  de  nalura  nostra 
quae  de  leria  est,  mortalem  Deus  susceperat,  in  vir- 
tute  resurrectionis  immorUlem  jam  reddium  a4 
coelos  subievavil.  £t  lunc  exsuUatio  fuit  bi$  qui  i ai- 
vati  erant  de  Israel^  id  est,  discipulis  ejus ;  quia  sie 
cerliOcati  sunt  de  gioria  resurreclionis  ejus,  ut  eo 
coelos  peteiite  ipi»i  non  solum  i.ulla  tiislitia  aflice- 
renlur,  sed  etiam  gaudio  magno  repleienlur.  Naoi 
sicut  scriptum  est :  <  Recessit  ab  eis,  et  ferebatur 
in  coeluni,  el  ipsi  adorantes  regressi  suiit  in  Jenisa- 
lem  cum  gaudio  magno,  et  erant  scmper  in  ieitiplo 
laudantes  et  benedicentes  Dcum  {Luc.  xxiv,  51, 
55).  I  Et  eanidem  laetitiam  habuil  mulliludo  reli- 
quorum  lideiium  Hebraeorum,  quorum  erat  oor  unum 
et  anima  una.  De  quibus  et  subdilur : 

Vees.  3.—  <  £t  eritomnis,  qui.relicios  nierit  in 
l^  Sion,  et  residuus  in  Jerusaiem,  sanetus  vocabiior» 
omiiis  qui  scriptus  esl  in  viu  in  Jerusalem.  > 

Vers.  4.  —  <  Si  abloerit  Dominos  sordem  (45) 
fiUarum  Sion,  et  sanguinem  Jcrusalem  Uverit  do 
medio  ejus  spiritu  (46)  judicii,  et  gpirilo  ardo- 
ris.  I 

Omnis,  inquil,  ifui  relicm  fuerii  in  Sion  tempori- 
bus  apostoiorum,  e$  residuus  in  JeruioUm  lenrena 
iila  civiuu  Judaeonim,  «oiicim  wocukUur^  sompto 
iiomine  suo  a  Sancto  sanctorum,  ac  si  dicat :  chri- 
slianus  appellabitar.  Ergo  Caiphas  vocabiiur  san- 
ctus?  Annas  vocabiiur  Sanctus  ?  Pharisan  et  Seribaa 
Yocabuntur  sancti?  Noo.  Sed  OMiitta  ^t  seriptm  mi 


(45)  Alias,  sordes. 


(46)  Aiias,  tit  epiritu^  oic 


69  GOMMENT.  IN  ISAIAM 

n  vita  in  Jemulim,  id  est  illi  omnes,  quibus  dici- 
tur  :  <  Gaudele,  qula  nomina  vestra  scripta  sunt  in 
cdis  {Matth.  t»  12).  Jerusaiem  uunc  inleilige  illam 
saperDam,  de  qua  scriptum  est :  c  Non  commovebi- 
tar  iii  aeternum,  qui  babitat  in  Jerusaiem  {PsaL 
cuiT,  1).  >  Omnis  ergo,  qui  tempore  apostolorum 
lelicttts  est  in  Sion,  sanctus  est  vocatus,  qui  iuscribi 
meroent  in  libro  vitae,  sicut  el  Apostolus  ait :  i  In 
boc  teropore  reliquiae  secundum  eleclionem  graiix 
salvae  factae  sunt.  Omnis  ilaque  qui  reiictus  fuerit 
Toeabiiur  sanctus  {Rom.  xi,  5).  > 

Si  abluerit  Dominut  sordem  fitiarum  Ston,  id  est 
si  delererit  peccata  Israciilici  populi,  et  sanguinem 
Jenuaiem^  id  est  realum  effusionis  Dominici  san  ^ 
foinis  laterit  in  spiritu  judidi,  et  spiritu  ordoris, 
sicut  ait  Petrus  jam  corde  compunclis  coiisiiium 
quxrentibus,  quia  Salvalorem  se  crucifixisse  intci- 
kxerant :  c  Pceiiitentiam,  inquit,  agite,  et  baptizetur 
vou^qHi^ue  vestrum  in  noniine  Jesu  Cbiisli  in  re- 
nissionem  peccatorum,  et  accipielis  donum  sancti 
Spiritus  {Act.  ii,  38).  •  Nam  de  spiritu  judicii  di- 
dt :  piBdiitentiam  agite^  et  baplizetur  unusquisque  ve- 
drmm;  de  spiritu  begnini  ardoris  addidit :  et  accipie- 
itf  donum  sancti  Spiritus ;  vel  quia  idem  Spirilus» 
per  quem  (it  remissio  peccatorum,  primum  quidem 
discipulis  datus  est  Spiritus  judicH,  deinde  Spiritus 
ardoris  :  spiritus  jtidtcti,  quando  audierunt :  c  Acci- 
pile  Spiritum  sanctum ;  quorum  remiseritis  peccata, 
remiltuntur  eis,  et  quoruiu  rt:tinueritis,  reteiita  sunt 
(/mh.  XX,  22);  » Spiritus  ardoris^  quando  c  appa- 
raenint  illis  dispertitae  linguae  tanquam  ignis,  sedit- 
que  supra  singulos  eorum,  et  repieti  sunt  omnes 
Spuitu  sancto  {Act.  ii,  3).  » 

Cnm  autem  dicitur :  Si  abluerit  Dominus  sordem 
fOmrwm  Sion^  dubitative  dici  videtur,  uon  quia  boc 
iDeerium  esset  apud  Dominum,  sed  quia  vix  inventi 
nuit  vei  pauci  inter  plurimos,  qui  mererentur  ablui^ 
Per  boc  enim  quod  dicitur :  Si  abluerit  Dominus^ 
qoia  ex  magtia  muliitudine  pauci  forent  abluendi» 
Bonstratur.  Sequitur : 

Yxss.  5.  —  c  Et  creavit  (47)  Dominus  super  om- 
MflD  locum  montis  Sion,  et  ubi  invocatus  est,  nu- 
bem  per  diem,  et  fumum  et  splendorem  ignis  flam- 
msntb  in  nocte.  » 

Appdlatlone  moiilt«  Stoti  designatur  Ecclesia,  sic- 
ot  scriplum  est :  c  Qui  confidunt  in  Domino  sicut 
Aons  Sion  {Psal.  cxxiv,  1). »  Nubes  vero  divinam 
protedionem  significat,  sicut  scriptum  est :  c  Ex- 
pandit  Dobem  in  proteaionem  eorum  {Psal,  civ, 
39).  I  Dies  aotem  prosperilatem  designat,  et  nox 
aihrefsilstem»  sicut  angelica  voce  canitur :  c  Pro- 
jeclu  est  sccusalor  fratrum  nostrorum,  qui  accusa- 
ksl  pllos  ante  conspectum  Dei  nostri  die  ac  nocte 
(Apotf.  XII9  10).  »  Hostis  enim  antiquus  prosperis 
■os  mnle  «ll  stodet  sccusare,  et  in  adversis  patieu- 
tism  MU  bsbere.  Itaque  euper  omnem  locum  montig 
Swm^  id  est  In  quocunque  loco  est  Ecclesia ,  el  ubi 

(47)  Alias,  ereabit. 
(tt'AIiii,<nl. 


LIBRI  OCTO.  —  Ufi.  I.  70 

A  invocatus  est  Dominut,  id  est  ubicunque  vel  unus  fi- 
delium  invocat  eum,  creavit  nubem  protectionis  et 
umbraculi  spiritalis  per  diem  prospcritatis.  Nam 
quia  in  prosperis  solet  mentein  gravius  urere  ca- 
lor  tentationis,  ibi  divina  nubes  necessaria  esl,  quae 
ardorem  carnaiium  desideriorum  semper  amoveal, 
et  mentis  praestet  refrigerium. 

In  nocte  autem  adversitatis  creavit  fumum  ei 
splendorem  ignis,  Quis  est  isle  ignis,  iiisi  de  quo 
dicil :  c  Igneiii  veni  mittere  in  terram,  et  quid  volo» 
nisi  ut  ardeat?  >  (Ltic.  xii,  49.)  Hic  ergo  ignis 
aiiis  fumum,  et  aliis  splendorem  habere  videtur, 
juxta  quod  Apostoius  ait  :  c  Aliis  quidem  sumus 
odor  niortis  in  morlem,  aliis  autem  odor  viue  ad 
vitam  {IJ  Cor.  ii,  16).  >  Dum  enim  unuin  idemquc 

B  miraculum  cernilur  a  pluribus,  et  alii  quidcm  l)la- 
spliemant,  alii  auteui  convertuntur,  vei  pr^dicalio- 
nis  verbuin  aiii  impugnant,  alii  recipiunt,  procul 
dubio  ignis  iste  aliis  fuinum,  quo  caeci  fiaitt,  et  aliis 
splendorem,  quo  illuminentur,  habct.  Sed  adhuc 
eadem  sententia  repelilur,  cum  subditur  :  c  Super 
omneni  enim  gloriam  prolcctio.  » 

Vers.  G.  —  c  Et  tabernacuium  erunt  (48)  in  um- 
braculum  diei  ab  xstu,  et  in  securitatem,  et  in 
absconsionem  a  turbine  et  a  pluvia.  » 

Omnis  namque  electus  quid  est  nisi  gloria  Dei  f 
Ait  cnim  :  c  Oinnem,  qui  invocat  nomen  meuin,  in 
gloriam  meam  creavi  eum  {Isa.  xliii,  7).  »  Super 
omnem  itaque  gloriam,  id  est  super  unHmquemqua 
electum  protectio  et  tabernaculum  est  in  umbraculum 

Q  diei  prosperitatis  ab  asstu  vitiorum.  ut,  quando  pro- 
speritas  arridet  et  aestus  vitiorum  torrere  (49)  men- 
tem  appetit,  divina  protectio  nobis  obuinbret,  ae 
spirituale  prxt)eat  refrigerium.  £t  eadcin  proiectio 
iiobis  flt  tfi  securitatem  a  lurbine  tribulationuin,  et 
tal)ernaculum  illud  in  absconsionem  a  pluvia  blandi- 
mentorum,  ut  sub  Dei  protcctione  securi  simus  non 
timentes  adversitatum  turbines,  et  in  tabernaculo 
obumbralionis  ejus  absconsa  inens  noslra  non  tan- 
gatur  pluviis  blanditiarum,  et  molliuin  scrinonum , 
dicens  ;  c  Quoiiiam  abscoudit  nie  in  tabernaculo 
suo  in  die  mala  :  protexit  me  in  abscondito  laber- 
naculi  sui  {Psal.  xxvi,  5).  »  Hucusque  verba  se- 
cundae  visionis  divinus  vates  protulit  :  hiuc  ad  alia 
transitum  facit 

D  CAPUT  V. 

Vers.  i. —  c  Cantabo,  inquit,  dilecto  meo  canti- 
cum  patruelis  mei  vine»  suae. » 

Canticum  la:titiae  Moyses,  traosito  mari  Rubro, 
cecinJt  (Ef od.xv),  Debboraque,  cum  Barach  peraUa  . 
viaoria  {Jud.  v),  ct  David  liberatus  ab  omnibus 
inimicis  suis  {II  Reg,  xxii);  Jeremias  vcro  canticum 
lamentabile  cecinit,  dicens  :  c  Quomodo  sedet  sola 
civitas  plena  populo  (Thren.  1,  i),  »  ete.  Novissimum 
quoque  Moysi  canticuin  tristitiae  magis  est  quam 
gaudii,  quia  ibi  praedicitur  infidelitas  populi.  Ita  et 
nunc  Isaias  canticum  moeroris  cantaturus  csl :  Can' 

(49)  Cod.  G.,  errore. 


71  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  7S 

tabOf  inquii,  dileeto  meo,  id  est  Deo  Patri»  eanticum  A  et  tiic  loquitur  :  JudicaU^  inquit,  inUr  me  et  inter 
patruetit  mei^  id  est  Domini  Jesu,  qui  milii  futurus     tineam  meam. 


est  consanguineus  assumptione  carnis»  canticum 
dico  habitum  vinew  tuWy  id  est  plebi  suse.  Patruelis 
est  (ilius  patrui,  patruus  vero  est  frater  patris,  sic- 
ut  avunculus  frater  matris.  Patruelcm  ergo  suum 
appellat  propheta  Christum,  propter  generis  propin- 
quitatem»  quia  ex  iiia  piebe  sumpturus  erat  huma- 
nitatem. 

Vel  Christus  est  dUectus,  cui  Pater  ait :  c  Tu  es 
Filius  meus  dilectus  (Marc.  i,  2).  i  £t  ille  dileclus 
carmen  fecit  lugubre  vineae  suae,  quod  ego  cantabo 
dilecto  populo  meo.  Canticum  vero  sic  incipit  : 
c  Yinea  facta  est  diiecto  meo  in  cornu  filio  olei.  i 
£t  in  sequentibus  dicitur :  c  Vinea  enim  Domini 
Sabbaoth  domus  Israci  est.  i  Quid  autem  comu  ni-  B 
si  fortitudincm  regni  designat?  Facta  est  ergu  vinea 
ditecto  meo  in  cornu^  quando  antiquus  Dei  populus 
iuregnum  profecit.  Facta  est  in  comu  filio  olei^ 
quia  virtus  regui  ejus  fuit  ex  gratia  Dei.  Se- 
quitur : 

VcRs.  2.  —  c  £l  sepivit  eam,  et  lapides  elegit  ex 
illa,  et  plantaviti.eam  eiectam.  i 

Sepivit  vel  sepit  eam  angeiorum  custodiis.  Et  lor 
pides  elegit  ex  illa ,  quia  reliquias  Amorrhaeorum 
abstulit,  et  adversarios  expuiit.  Et  plantavil  eam 
eUctam^  quia  elegit  eos  sibi  c  in  peculium  ex  cun- 
clis  gentibus,  quae  sub  coelo  sunt  (Exod.  xix,  5).  i 
Sequitur  : 

c  £t  aedificavit  lurrim  in  meoio  ejus,  >  id  est 


Vers.  4.  —  c  Quid  est,  quod  debai  ultra  facere 
vineae  meae,  et  non  feci  ei  ?  An  quud  exspectavi  ut 
faceret  uvas,  et  fecit  labruseas?  i 

Subaudi :  facere  noq  debui  ?  Nuuquid.  enim  roea 
culpa  est,  quia  fecit  labruscas,  dum  exspectarem 
ut  faceret  uvas  ? 

Vers.  5.  —  c  Nunc  (51),  inquit,  ostendam  vobis 
quid  ego  faciam  vineae  meae.  i 

£t  quod  in  Evaugeiio  dicit :  c  Auferetur  vobis 
regnum  Dei  (Matth,  xxi,  45),  i  hoc  loco  subjun- 
git :  c  Auferam  sepem  ejus,  et  erit  in  direptionem ; 
diruam  maceriam  ejus,  et  erit  in  conculcatio- 
nem.  i 

Vers.  6.  —  c  Et  ponam  eam  desertam,  i  etc 

Auferam  tepem  ejuty  id  est  custodiam  angeiorum, 
et  munimen  defensionis  meae,  et  eril  in  direptionem 
exercitui  Romano.  JHruam  maceriam  ejut^  id  est 
murum  Jerusaiem ,  ol)sidente  Tito,  et  erit  in  concul»' 
eationem  cunctis  transeuntibus;  quia  c  cadent  in 
ore  gladii,  et  captivi  .ducentur  in  omnes  gentes 
{Luc.  XXI,  24).  I  Et  ponam  eamdeurtam  adeo  et  in- 
cuitam,  ut  nuUum  jam  domestici  operis  fructum 
proferat,  sed  agrestia  semper  opera  faciat. 

c  Non  putabitur  et  non  fodietur,  et  ascendent  su- 
per  eam  vepres  et  spinae.  i  Non  putabiiur;  quia 
rami  vitiorum  ab  ea  non  abscindentur,  sed  in  pecca- 
tis  suis  morieutur,  et  ligone  praedicatiouis  non  fodie' 
Ittf,  ut  fruclificet.  Et  atcendeni  tuper  eam  vepret  et 


tempium.  c  Et  exstruxit  torcular  (50),  i  idest  ai-^<ptmp,  id  est  punctiones   peccatorum  ei  crimi 

tare,  in  quo  sanguis  hostiarum  efiundebatur,  ^icut     num. 

c  £t  nubibus,  inquit,  mandabo,  ne  pluant  super 
eam  imbrem.  i  Hoc  el  apostoli  dicunt  huic  vineae : 
c  Vobis  oportebat  primum  loqui  verbum  Dei.  Sed 
quoniam  repeliitis  illud,  et  indignos  vos  judicatis 
vitae  aeternae,  ecce  convertimur  ad  gentes.  Sic  enim 
praecepit  nobis  Dominus  :  Posui  te  in  lumen  genti- 
bus  (Act»  XIII,  46  et  47).  i  Ipsi  enim  sunt  nul>es, 
quia  de  eis  dicitur  :  c  Qui  sunt  isti,  qui  ut  nubes 
volant  (Itai,  lx,  8).  i  His  crgo  jussum  est,  ne  prae- 
dicationis  imbrem^  super  infructuosam  vineam 
pluant ,  quia  missi  sunt  ad  gentes,  ubi  fructum  in- 
veniant.  Hactenus  mystice  iocutus,  jam  evideutery 

Judaea,degeneransafructu  patriarcbarum,  non  justi-  |^  quae  sit  haec  vinea  declarat,  subjungens  : 

tiae  Cructum,  sed  pagauitatis  opera  fecit.  Deiode         Vcrs.  7.  —  c  Vinea  enim  Domini  exercituum 

Tox  ipsius  patrisfamilias  infertur,  dicentis  :  domus  Israel  est,  et  vir  Juda  germen  ddectabile 

Vers.  3. — c  Nunc  ergo,  babitatores  Jerusalem  et     ejus.  i 

viri  Juda,  judicate  inter  me  et  vineam  meam,  i  etc.         Domut  Itrael  decem  tribus  significat,  et  vir  Juda 
Hoc   loco    tacetur  quid  habitatores  Jerusalem '    domum  Juda,  de  qua  ortus  est  Dominus.  Propter 

censentes  responderint.  Sed  in  Evangelio  deciara-     generis  propinquitatem  vir  omnis  Juda  germen  deU" 


exprimilur  uva  in  prelo.  Post  haec  omnia  beneflcia 
subditur  : 

c  £t  exspectavit,  ut  faceret  uvas,  et  fecit  labru- 
scas.  I  Extpectavit^  ut  vinea  sua  secundum  naturae 
suae  duicedinem  fneeret  uvat^  id  est,  ut  populas 
Dei  jucundos  ac  dulces  bonorum  operum  fructus 
redderet;  sed  e  contrario  fecit  labrutcat^  id  est 
amara,  et  agrestia  paganitatis  opera* .  Labrusca 
quippe  racemus  agrestis  est,  et  vocatur  labrusca ; 
quia  in  iabris  terrae  nascitur,  id  est  juxta  vias  in 
sepibus,  significans  opera  gentium,  quae  erant  iu 
circuitu  eorum.  Fecit  iabrutcat  vinea  Domini ,  quia 


tur.  Dixerunt  enim  :  Malos  male  perdet,  et  vineam 
suam  locabit  aliis  agricolis,  qui  reddant  ei  fructum 
temporibus  suis  (Matth.  xxi,  41).  Cumque  se  pro- 
prio  condemnassent  judicio,  subjecit  exponendo 
Dominus  :  c  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabi- 
tur  genti  facienti  fructus  ejus  {ibid.).  i  Simiii  modo 


ctabile  est ;  reliquae  vero  tribus  tantummodo  vinea 
ejus,  id  est  populus  cjus. 

c  £t  exspectavi  ut  faceret  judicium,  et  ecce  ini- 
quitas  :  et  justitiam,  et  ecce  clamor.  i  Inter  me  et 
Barrabbamdebuitfacere  judicium  (Matth  xxvii,2i); 
sed  fecit  iniquitatem,  td  est  legis  transgressionemp 


(50)  Alias,  toraUar  in  ea. 


(5i>  Alias.  Et  nunc. 


75  COMMENT.  IN  ISAIAM 

iKimicidiin,  qofm  lex  damnat  {Ntttn.  xxxviii),  libe- 
rans ;  vofioc,  Domos  qaippe  Graeco  eloquio  vocatur 
kXy  et  inde  andmia  dicilur  iniquitas,  quidquid  sine 
lege  Tel  contra  legem  est.  Et  justitiam  exspectavi, 
at  faceret  conderonans  impium,  et  ecce  clamor  ad- 
Tersum  me  dicentium  :  c  Crucifige,  crucifige 
eum  (Luc.  xxiii,  21).  > 

Nunc  vidcamus  si  hxc  de  iilis  intclligi  possint 
qui  noroine  Christiano  censentur.  c  Vinea,  inquit, 
facu  est  dilecto  meo  in  cornu  filio  olei.  i  Ecclesia 
tsivinea  L>ei,  quse  quot  sauctos  profert,  quasi  tot 
palmites  roiuit,  quibus  ipse  loquilur  :  c  Ego  sum 
viiis,  T<»s  palmites  (Joan.  xt,5).  i  Percomttvero,  id 
est  per  angulum  agri  designatnr  egregia  et  oplima 
pars  ierrae,  et  per  lianc  electa  pars  humani  gencris. 
Facta  e$t  igilur  in  comu  vinea ,  quoniam  in  electa 
parie  bominum  plantata  est  Ecclesia  :  Per  oleum 
aateoi  sancti  Spiritus  unctio  figuratur.  Ait  ergo  : 
c  Yinea  facta  est  dilecto  meo  in  cornu  filio  olei.  i 
Filius  quippe  olei  populus  fidelis  est,  qui  ad  fidem 
Dei  inlerna  sancli  Spiritus  unctione  generatur.  De 
^o  nirsus  oleo  dicitur  :  c  Computrescet  jugum  a 
dde  olei  (ha,  x,  27).  i  Jugum  quippe  a  facie  olei 
compuirescit,  quia  dum  gratia  sancti  Spiritus  un- 
gimnr,  a  captiTiUtis  nostrae  serritute  liberamur, 
dumqiiie  maligni  spiritus  dominatio  superba  repelli- 
tor,  jugum  conteritur,  quo  libertatis  nostrs  colla 
praoebantur.  Yinea  ergo  facta  e$t  dilecto  meo  in 
comu  filio  olei^  quoniam  Ecclesia  facta  est  Christo 
iu  clec^is  et  spiritalibus  viris,  qui  ex  coelesti  graiia 
natj  sunt« 

cEt  sepsit  eam  et  elegit  lapides  exilla,  et  plaiita- 
viteam  electam.i  Sepsit  eam,  sicut  scriptum  est: 
c  Salvator  ponetur  in  ea  murus  (Isa,  xxvi,  i).i 
£t  in  Zacharia  :  c  Ego  ero  ci,  ait  Dominus,  murus 
ignis  in  circuitn  (Zaeh.  ii,  5}.i  Vei  munitio  disci« 
plinae  sepis  nomine  designari  potest.  Sepsit  ergo 
eam,  quia  munimen  disciplinae  dedit  ei.  Quid  vero 
po*  lapides  Tineaenoxiosnisiduritia  figuratureorura, 
qui  in  incredulitate  permanserunt,  dum  fidem  mun- 
dus  susctperet?  £/^9f<  igitur  lapides  ex  t7/a;quo- 
niam  reliquias  infidelium  diligenter  abstulit  de  me- 
dio  habitationis  fidelium,  et  omnia,  quae  Dei  cultum 
impedire  potuerunt. 

tEt  plantaTiteam  elecum.i  Quia,  sicut  alibi  di- 
citar :  c  Qui  seminat  bonum  semen,  est  filius  homi- 
ois.  Bonum  igitur  semen,  hi  sunt  fiiii  regni  (Matth. 
xiiu  57,  58).  I  Licet  igitur  zizania  superseminaverit 
iniinicoSy  Umen  patcr  famiiias  non  nisi  bonum  se- 
men  in  agro  suo  seminavit,  et  vineam  suam  planta- 
nl  eleelam» 

f  Et  aedificavit  turrim  in  medio  ejus,  et  torcular 
exstruxitin  ea.i  ^dificavit  in  ea  turrim;  quia  de^ 
dit  ei  praepositos ,  quorum  conversalio  velut  turris 
excelsa  superemineret,  ac  providerct  ei,  cuslodircl- 
que  illam,  de  quibus  dicitur  :  c  Et  abundanlia  in 
lurribus  tuis  (Psa/.cxxi,7).» 

Quid  autem  per  torcular  iiisi  pressura  tribulalionis 
ctdistrictio  disciprmse  figuralur,  quae  purgat  electos 
Patrol.  CLXXXI 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.  W 

A  a  sordibus  viliorum,  ct  separat  a  reprobis,  sicut 
eliquatur  uva  in  prelo,  et  oleum  ab  amurca  dividt- 
tur?  Unde  et  nonnulli  psalmi  pro  torcnlaribus  in- 
titulantur.  Itaque  tot  ct  tantis  Uei  bcncficijs  acce- 
plis  videamus,  quid  homo  reddiderit.  Sequitur  : 

c  Et  exspcctavit ,  ut  faceret  uvas,  et  fecit  la- 
bruscas;  i  quia  postquam  Deus  ei  tot  bona  tribuk, 
et  reliquias  infidclium  quasi  lapidcs  cjccit,  paccm 
illi  ubique  largiens,  mox  crescente  carnalium  miil-> 
titudine  viliis  adha»it,etin  plerisque,  qui  Christiani 
dicuntur,  gentiliter  vivit.  Non  solum  Ecclesiam,  seJ 
et  unumquemque  nostrum  diu  superna  pietas  aJ 
bene  agendum  exspeclat.  Unde  et  poUicetur  dicens : 
c  Si  venerit  in  sccunda  vigilia,  et  si  in  terlia  vigilia, 
venerit,  et  ita  invcnerit,  beati  sunt  servi  illi  {Luc. 
Ilxii,38).i 

Et  fecit^  inquit, /36rfisras,^quia,  proh  dolorl  ncc 
exspectati  erubescimus  carnaliter  vivcre  et  pcrver- 
sorum  exempla  sectari ,  atque  infideiium  opera 
facere. 

c  Nunc  ergo,  habiutores  Jerusalem,  et  viri  Juda. 
judicate  inler  me  etvineam  meam.i  Habitatores  Je- 
rusalem  ii  sunt  qui  habitant  in  Ecclesia.  Ilaec  enim 
civitas  magni  Regis,  haec  est  visio  pacis.  Pax  quippe 
Jn  nobis,  si  tamen  filii  pacis  sumus,  multiplicatur. 
Sed  et  viri  Juda  nos  sumus  propter  Christum,  qui 
ex  Juda  natus  est.  Ipsum  quoque  nomen  Juda  rcfer- 
tur  ad  Christum,  sicut  scriptum  est :  c  Juda,  te  lau- 
dabunt  fratres  tui,  manus  tua  in  cervici))us  inimico- 
rum  tuoruni,  adorabunt  te  filii  patris  tui  {Gen.  xlix, 
8).i  Nunc  itaque  sermo  est  ad  habitalores  Jcrusa- 
lem,  id  est  ad  eos  qui  sunt  in  Ecclesia,  el  ad  viros 
Juda,  baud  dubium  quin  ad  Christianos.  Et  hoc  cis 
dictum  intelligere  possumus,  qui  sedebunt  c  siiper 
thronos  duodecim  judicantes  duodecim  tribus 
Israel  (Matth.  xix,  38).  i  Nam  et  modo  judicalur 
per  eos  vinea  Domini :  c  quia  tempus  est,  ut  in- 
cipiat  judicium  de  domO  Domini  (/  Petr.  iv,  17),  i 
quae  et  vinea  ejus  est. 

c  Et  nunc,  ioquit,  ostendam  vobis ,  quid  ego  fa- 
ciam  vineae  meae.i  Auferamsepem  muniiionis  et  de- 
fensionis  ejus;  quia  ego  murus  eram  in  circuit» 
ejus.  Et  erit  in  direptionem  avidis  pracdonibus,  id 
est  malignis  spiritibus,  qui  virtutum  boiia  diripicnf . 
D  Dimam  maceriam  ejus^  id  est  munimen  disciplinaa 
cjus  destruam,  ac  religionem  ipsius.  Et  erit  in  coti- 
culcationem;  quia  in  coeno  vitiorum  conculcabitur 
ab  immundisspirilibus.Undeet  alias  dicitur  :  cApe 
rite,  ut  exeant,  qui  conculcent  cam  {Jerem.  l,  26).  i 
Et  ponam  eam  desertam,  ut  jam  nullum  boni  opcris 
fructum  proferat. 

c  Non  putabitur,  ct  non  fodietur,  et  ascendent 
supeream  vepres  etspinae.i  Putnlio  est  aestimatio, 
Quando  enim  vilem  quis  ad  purgandum  sumit,  pu- 
tat,  id  cst  considerat  et  a;stimat  quid  abscinderc  de- 
l)eat,  et  quid  dimitiere.  Ita  et  Dcus  opera  fidclium 
suorum  considerat,  et  bona  quidcm  coiiscrvat,  mala 
vci  0  resccat ;  qui  vero  malis  aclibus  assiduc  sunt 
dediti,  et  obslinalo  animo  praecepta  conciilcant,  non 


75  HKKVEl  BUnCIDOLENSIS  MONACHI  ^^ 

facile  eorura  retldit  vitia,  sed  tcrribili  judicio  dere-  A  Propheta  loquitur  interpretando,  qood  superius  ai- 


Hiiquit  eos  in  roalitia  sua.  El  hoc  est  quod  nunc  mi- 
natur,  quia  non  putabitur,  neque  proscindetur,  nec 
de  raali^,  quae  facit,  increpabitur,  sed  iu  horrore  ini- 
quilatum  suarum  inculta  deserelur. 

c  £t  nubibus  mandabo,  ne  pluant  super  eam  im- 
brem.i  Nubes  sunt  sancti  praedicatores,  qui  arentem 
humani  pectoris  terrara  coelcstis  intelligeniiaB  ffuen- 
tis  rigant.  Sed  jubentur  continere  pluviam,  cum  in- 
digna  fuerit  auditoris  anima  imbre  (52)  coelesti , 
sicut  per  Salomonem  dicitur :  i  In  auribus  insi- 
pientium  ne  loquaris,  quia  despiciunt  doarinam 
eloquii  tui  (Prov.  xxui,  9).»  Nam  propter  nimias 
subjectorum  culpas  sermo  praedicationis  aufertur 
doctoribus.    Unde  Ezechieli   Dominus  dicil :   i  Lin- 


iegorice  dixerat,  vineam  Domini  fecis^e  labruscas/ 
increpans  avaros  et  sectatores  ebrietatis,  et  eos,  qui 
iniquitates  protrabunt,  et  qui  malum  iaudant ,  bo- 
numque  blasphemant,  vel  qui  sibi  sapientiam  arro- 
ganter  vindicant ,  aut  qui  multum  se  bil>ere  vinum 
gloriantur,  et  singulis  istis  vm  perpetuae  amaritudi» 
nis  minatur.  Sed  sicut  hucusque  ea  quae  de  popuio 
Judseorum  dicta  sunt,  ostendimus  et  de  Ghristiano- 
rum  populo  dici :  ita  et  nunc  ad  ilios  pariter ,  qui 
Christiano  censentur  vocabulo,  et  talia  faciunt» 
coraminationes  propheticas  intelligamus  dirigi.  Qui- 
cunque  ergo  aliena  rapere  contendunt,  cum  multi- 
plicare  largae  habiiaiiouis  spatia,  vel  agrorum  fines 
extcndere  cupiunt,   audiant  quod  dicitur  :  Vte  qui 


guam  tuam  adhaerescere  faciam  palato  tuo,  et  eris  B  conjungiti$  domum  ad  domum,  et  agrum  agro  copu- 


mutus,nec  quasi  vir  objurgans,  quia  domus  exaspe- 
rans  est  (Ezeclu  iii,  26).  i  Hinc  et  Ainos  ait  : 
f  Prudens  in  tempore  illo  tacebit,  quia  tempus 
malum  est  (Amos  v,  19). i  Hoc  est  ergo  quod  dici- 
tur ;  quia  nubibus  mandabo ,  ne  pluant  super  eam 
imbrem,  qiiod  nostris  diebus  nimium  compleri  gemi- 
mus,  quia  vix  jam  verbum  Dei  populo  ejus  quis- 
qiiam  loquilur. 

€  Vinca  enim  Domini  exercituum  domus  Isracl 
est,  et  vir  Juda  germen  delectabile  ejus.  Domus 
Israel  est,  cui  per  Apostolum  dicitur :  c  Si  autem 
vosChristi,  ergoAbrahae  filii  estis ,  secundum  pro- 
missionem    hxreJes  (Galat.    iii,  22).    i    Domus 


latis  usque  ad  terminum  loci;  nunquid  habitatis  soU 
vos  in  medio  terrce  ?  Ac  si  dicatur  :  Quousque  vos  ex- 
tenditis,  quasi  habere  in  communi  mundi  habita« 
tione  consortes  minime  possitis?  Sequitur  : 

Vers.  9.  —  f  In  auribus  meis  sunt  haec,  dicit  Do-] 
minusexercituum.i 

Talia  opera,  sicut  ct  supra  dictum  est,  ad  aures 
superni  Judicis  clamant.  Qui  iratus  adjungit :  cNisi 
domus  multae  desertae  fuerint.  i  Defectio  dictionis 
est  signum  vehementer,  ct  quod  minalur,  maxime 
confinnantis.  Unde  cum  Pharisaei  signum  de  coelo 
quaH*erent  ab  iilo  tentantes  illum,  c  ingemiscens 
spirilu  ait:  Amen  dico  vobis,  si  dabitur  generationi 


Israel  Ecclesia  est,  quae  fidera  patriarcharum  se-  ^  jsij  gignam  (Marc.  viii,  12). i  Et  alibi  :  c  Sicut  ju 


quitur ;  et  Ecclesia  viiiea  Dei  est.  Vir  Juda  Chri- 
stianus  quilibet  est ,  sicut  supra  monstraviraus,  et 
ideo  virJuda  germen  delectabile  ejus  esi;  quia^in 
ii^  filiis  delectalur  Deus  c  qui  non  ex  sanguinibus, 
neque  ex  volunlate  carnis,  neque  ex  voluntate  viri, 
sed  ex  Deo  nati  sunt  (Joan,  i,  19). i 

c  Exspectavi,  ut  faceret  judiciura,  et  ecce  iniqui- 
tas;  et  justitiaro,  et  ecce  claMUor.  i  Facere  judicium 
et  justitiam  Dei  est,  ut  in  oranibus  operibus,  quae 
cogitas  facere,  prirao  cogites  Dcura ;  et  si  serundum 
Deum  est  quod  cogitas,  diligenter  examines ;  et  si 
est  rectiim  corara  Doraino,  perficias  illud.  Si  vero 
adversura  fuerit  repertura,  araputes  illud  ab  anima 
tua.  Sed  qui  levitatem  su^  voluntatis  sequuntur, 
dum  exspeclantur,  ut  faciant  judicium  et  justiliam,  d  ^opii/fl,t;.  subjuirgit : 
erumpit  iniquitas  et  clamor.  Qui  enim  minora  pcc- 
cata  comrailtit,  quasi  loquitur  prava  in  auribus  Dei ; 
qui  vero  gravia  raala  perpetrat,  jam  ad  aures  Oin- 
nipotcntis  clamat.  Unde  scriptum  est :  c  Clamor 
Sodomoruni  et  Comorrhae  multiplicatus  cst  (Qen, 
xviii,  20).  I  Talis  ergo  clamor  ad  Dciim  quotidie  ab 
iniquis  ascendit.  Sequitur : 

Vebs.  8.—  c  Vae  qui  conjungitis  domum  ad  do- 
uum,etagrumagro  copulatis  usque  ad  terminum 
loei ;  nunquid  habitatis  (53)  soli  vos  in  medio 
terrai'  i 

Nunc  de  perditis  moribus  populi  sui  manifeslc 


ravi  in  ira  mea,  si  intioibunt  in  requiem  mcam 
(PsaL  Liv,  11).  I  Iratus  ergo,  eis  qui  conjungunt 
domura  ad  doraum  dicit :  Nisi  demus  multce  deserlas 
fuerint ;  qiiia  dum  avari  muUipIicandis  possessioni- 
bus  insislunt,  inopinata  inorte  rapiuntur.  Ilnde  di- 
ves,  qui  dicebat :  c  Destruam  horrea  mea,  et  majora 
faciam,  et  illuc  congrcgabo  omnia  quae  nata  suni 
mi|M  bona  mea,etdicam  animae  meae:  Ai;ima,  halies 
multa  bona  reposita  in  annos  plurimos,  requiesce, 
comede,  bibe,  epulare  (Luc.  xii,  18, 19), i  divinitus 
audivit :  c  Stulte,  hac  nocte  repeteiit  animara  tuam 
ate;  quae  autera  praeparasti,  cujus  erunt?i  (/6t(/. 
XX.)  Hoc  itaque  minatur  dicens  :  ?iisidomus  mulim 
deurtos  fuerint.  Etad  hoc  quod  dixerat :  a^rtim  agro 


Vers.  10.  —  c  Decem  enim  jugera  vinearum  fa- 
cient  lagunculam  unam,  ct  triginta  modii  sementis 
facient  niodios  trcs.  i 

Nara  quia  agros  copulant  agris,  ut  exinde  frugum 
abundantiara  coliigant,  justo  Dei  judicio  fiunt  vineae 
et  agri  eorum  steriles,  ut  decem  jugera  vinearum  vix 
iaguncnlam  musli  reddant,  et  lalitudo  agrorum  ubi 
triginta  modii  semcntis  jacli  siinl,  vix  tres  modios 
rcddat.  Sacpc  ^enira  propter  avarorura  iniquitatem 
accidit  terr;e  sterililas.  Unde  et  Aggaeus  dicit :  c  Uc- 
spcxistis  ad  amplius,  et  ecce  faciura  est  rainus.  > 


(52)  Cod,  Cruc,  rore. 


(55)  Reccnliorcs  ediliones,  habitabitis. 


77  COMMENT.  IN  I8AIAM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  I.  7S 

{Agg.  1,  9).  I  Po6t  iM  Is^sls  ebriorum  luxuriam  x  muilitudinem  devoret.  Sioe  termino  quippe  dilats- 

tus  et  apertus  dicitur,  quia  ad  se  innumerabilestra- 
hit,  et  quos  in  se  suscipil,  quasi  in  quadam  abysso 
suae  immensitatis  absorbet.  Sed  et  beatus  papa  Gre- 
gorius  scribit  {Dialog.^  iib.  iv,  c.  35),  quia  c  prae 


incfepai  diccns : 

Yers.  11. —  c  VaR  qui  consurgitis  mane  ad  ebrie- 
utem  sectandam,  et  potandum  usque  ad  vesperam, 
ul  vino  aestuelis.  i 

VEms.  12.  —  c  Gitbara  et  lyra,  et  tympanum,  et 
libia,  et  vinum  in  conviviis  vestris,  ct  opus  Do- 
mini  uon  respicitis,  nec  opera  manuum  ejus  consi- 
deralis.  » 

Haec  el  siae  expositione  manifesta  sunt.  Talibus 
enim  delectationibus  corrumpuntur,  qui  futurae  vitae 
faudia  non  quaerunt.  £t  dum  musicis  sonis,  ac  vino 
resolTuntur,  opu$  Domini  non  respiciunt,  id  est  quid 
eis  Dominus  agendum  praecipiat,  non  cogitant.  Nee 
opera  manuum  ejui^  qu»  per  ipsum  in  carne  gessit, 


caeteris  locis  in  Siciiiae  insulis  eructaute  igne  tor « 
mcntorum  ollse  patuerunt ;  quae,  ut  solent  narrare» 
quinoverunt,  laxatis  quotidie  sinibus  excrescunt, 
ul  mundi  termino  propinquante  quando  cerlum  est 
illuc  amplius  exurendos  colligi,  tanto  ct  eadem  tor- 
menlorum  loca  amplius  videantur  aperiri.  Quod 
omnipotens  Deus  ad  correctionem  viventium  in  hoc 
mondo  voluit  oslendi,  ut  inOdeles,  qui  inferni  tor- 
menta  esse  non  credunt,  tormentorum  locavideant, 
quae  audita  credere  recusant.  >  Bene  itaque  diciiur. 


conftiderant.  Unde  et  maligni  spiritus  in  omnem  vi-  B  quia,  excrescente.maiorum  multitudine,  diiatavit  in- 


lionim  servitutem  eos  sibi  subjugant.  Nam  sequi- 
tur  : 

Vebs.  13.  ~  c  Propterea  captivus  ductus  est  po- 
pulos  meus,  quia  non  habuit  scientiam,  et  nobiles 
^us  interierunt  fame,  et  multitudo  ejus  sili  exa- 
mit.  > 

Dom  enim  conviviis  et  potationibus  vacant,  spiri- 
tali  fame  et  siti  moriuntur.  Sed  Judaeorum  populus 
idcirco  per  omues  gentes  a  Romauis  ductus  est 
captivos ,  quia  'non  habuit  icientiam  Scriptura- 
rum,  ot  Ghristum,  quem  sibi  Moyses  ct  prophe- 
tx  promiserant,  cognoscens  susciperet.  Scriptura 
vero  sacra  aliquando  nobis  cibus  est  ,  aliquando 
potus.  Gibus  est  in  locis  obscurioribus  ;  quia  ^ 
exponendo  quasi  cibus  frangitur ,  et  mandendo 
glutitur.  Potus  vero  est  iu  locis  apertioribus,  quia 
iia  sorbetur,  sicut  invenitur.^Quasi  cibum  enim 
ac  potom  vidit  propheia  buic  popalo  defuisse  di- 
cens  :  i  •  , 

c  Nobiles  ejus  interierunt  (ame,et  mulliludo  Qus 
siti  exaruit.  >  Paucorum  quippe  est  for:ia  et  occulta 
coignoscere ;  multorum  vero  bistoriae  aperta  sentire. 
Ei  idcirco  Judaeae  uobiles  uon  siti,  sed  fame  inte- 
riisse  asserit ;  quia,  ii  qui  praeesse  videbantur,  dum 
totos  se  exteriori  intelligentiae  dederant,  quod  de 
Litimis  discutiendo  manderent,  non  babebant ;  quia 
vero  subliniioribus  ab  interno  inteliectu  cadentibus 
parvulorum  intelligentia  et  in  exterioribus  exsicca- 


fernui  animam  mam,  et  aperuit  os  suum  absque  uUo 
termino,  c  Et  desccndent,  inquit,  fortcs  ejus  et  po- 
pulus  ejus,  et  sublimes  gloriosique  ejus  ad  eum.  • 
Hoc  de  Judaeis  tunc  maxime  corapletum  est«  quan- 
do  Romanis  obsidentibus  urbem  Jerusalem,  tam  ni- 
mia  multitudo  infidelis  illius  populi  fame  et  peste 
et  gladiis  interiit.  De  quibus  et  additur  : 

Vers.  15.  —  c  Et  incurvabilur  homo,  et  bu- 
miliabitur  vir,  et  oculi  subiimium  deprimentur.  > 

Vers.  16.  —  c  Et  exaltabitur  Dominus  exercituum 
in  judicio  ,  et  Deus  sanctus  sanclificabitur  in  ju- 
stitia.  > 

Nam  qui  se  contra  Romanos ,  imo  contra  Deum 
erigebant,  capta  Jerusalem  inourvall  sunt  catenis 
Romanorum,  et  in  captivitate  depressi.  Et  exaltaius 
est  Dominui  Jesus  conculcans  cos,  qui  se  haclenus 
conculcaverant,  qui  in  se  tanctus  est  in  justitia^  et 
in  conspectu  bominum  juste  condemnans  boslcs 
suos  el  Romanis  tradens,  quibus  deletis  vel  exler- 
minatis  Ecciesiae  praedicatio  vires  oLtinuil.  Nara  se- 
quitur  : 

Vers.  17.  —  I  Et  pascentur  agni  juxta  ordincm 
suum,  et  dcscrta  in  ubertatem  versa,  adveuae  conie- 
dent  ea.  > 

Agnos  dicit  pascendos,  de  quibus  audivit  Pctrus : 
c  Pasce  agnos  meos  {Joan,  xxi,  16).  >  Et  quibus  per 
Jeremiam  dicit  Dorainus  :  c  Dabo  vobis  pastores 
juxta  cor  meum,  et  pascent  vos  scientia  et  doctrina 


tur,  recte  adjungitur  :  Multitudo  ejus  sitiexaruil;  D  {Jerem.  iii,  15).  >  Et  liorum  singuli  pascentur  juxla 


ac  si  aperte  diceret  :  Dum  vulgus  vitae  suae  stu- 
diuni  deserit,  jam  nec  flueuta  bisioriae  exquirit. 
Soquitur  : 

Vees.  14.  —  c  Propterca  dilalavit  infcrnus  ani- 
■lam  suam ,  et  aperuit  os  suum,  absque  ullo  ter- 
mino ;  et  descendeiit  fortcs  ejus  et  populus  ejus ,  et 
subKmes  gloriosique  ejus  ad  eum.  > 

Quisquis  ab  inferiio  rapitur,  in  immensum  devo- 
ratur.  Immensam  namque  ejus  latiludincm  explicare 
Tulcns  propheta  ait  :  DUatavit  infernus  animam 
iuam^  id  est  interiora  sua.  Et  aperuit  os  suum  abs- 
que  uUo  termino,  subaudi,  ul  infinilam  pcccaiilium 


ordinem  suum ;  quia ,  cum  sint  in  Ecclesia  diversi 
ordines,  sancti  doctores  noverunt  qualiier  unum- 
quenique  debeant  instruere.  Deserta  autem  vocan- 
tur  Scripturae  sacrae ,  quae  apud  Judaeos  incultae 
erant,  dum  spiritalis  earum  sensus  non  frequenta- 
retur  (54).  Sed  haec  deserta  in  ubertatem  versa  spiri- 
taiis  inlelligeuliae  comedent  nunc  advenm^  id  est  gen- 
tiles. 

Populus  quoque  Ghristianus  spirilaliter  captiYUS 
ducilur  (55),  quia  Scripturarum  scientiam  habero 
negligit,  dum  litleras  minime  discit.  Et  nobiles  ejus^ 
id  csl  sacerdoles  interierunt  fame  verbi  Dei :  quia 


(54)  God.  G.,  spiritales  e.  s.  n,  frequentarentur,  '(53;  Cod.  Cruc,  dicitur. 


79  HEHYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  80 

nec  Ipsi  Scri|/turas  intelligunt  terrenis  aclibiis  de-  A  qui  peccatum  non  putant,  si  bono  detrahant,  et  non 


ditl.  Et  muUHudo  ejus,  id  est  simpliccs,  scientix  si- 
tim  patitur.  Propierea  dilatat  infernus  animam 
$uam;  quia  propter  cos  ampliGcantur  loca  tormen- 
torum.  Et  descendent  fortes  ejus  ad  eum ;  quia  «  po- 
tenies  potcnter  tormenta  patientur  {Sap.  vi,  7).  > 
Et  populus  ejus ;  quia  sicut  Osee  dicit  :  t  Pppulus 
Don  intelligens  vapulabit  {Ose.  xl,  14).  i  Et  incur- 
vabitur  homo  ad  poenam ,  qui  nunc  erigitur  in  su- 
perbiam.  Ei  oculi  sublimium  humiliabuntur.  Scd 
jiaec  inlelligenda  relinquentes  ad  alia  transeamus. 
Sequitur  : 

Vers.  18.  —  €  Va;  qui  trahitis  iniquitatem  in 
ftiniculis  Tanitalis,  et  quasi  vinculum  plaustri  pec- 
catum.  >  . 

Vers.  19.  —  t  Qui  dicilis  :  Festinet,  et  cito  ve- 
niat  bpus  ejus,  ut  videamus,  et  appropiet,  et  veniat 
consilium  sancti  Israel,  ct  sciemus  illud !  i 

lniquitas  in  funiculis  Irahitur  vaniiaiis ,  cum  per 
augmentum  culpa  protelatur.  Funiculus  enim  vam- 
tatis  peccatum  est,  qui  et  peccatorem  constringit  et 
tamen  in  seipso  nihil  est,  quia  substantiam  non  ha- 
bct.  Unde  per  Psalmisum  dicitur  :  t  Funes  pecca^ 
torum  circumplexi  sunt  me  {Psal.  cxvi,  61).  i 
Quia  enim  funis  addendo  torquetur  ,  ut  cres- 
cal,  non  immcrito  peccatum  in  fune  figMratur, 
quod  perverso  corde  semper  dum  defenditur,  muUi- 
plicatur. 

Vinculum  autem  plaustri  corrijia  est,  qua^  bovem 


aeslimant  delictum,  si  laudent  malum.  Judaei  quoque 
tunc  praecipue  malum  bvnum  vocaverunt,  et  bonum 
malum,  quando  dixcmnt  Domino  :  t  Nonne  benedi- 
cimus  nos,  quia  Samaritanus  es  tu,  et  dsemonium 
habes?  >  {Joan.  viii,  48.)  Posucrunt  tenebras  lucem, 
et  lucem  tenebras^  dicentes  cxco :  t  Tu  discipulus 
ejus  sis;  nos  autem  Moysi  discipuli  sumns  (Joan. 
IX,  28).  I  Posuerunt  amarum  in  dulce,  et  dulce  in 
amarum,  quando  in  Passione  Salvatoris  clamave- 
runt :  i  Tolle  hunc,  et  dimitte  nobis  Barrabam  (Lti^. 
XXIII,  18).  I  Potest  et  aliter  atquc  aliter  adhuc  haec 
scntentia  intelligi.  Sed  ad  alia  festmamus.  Sequitur : 

Vers.  21. — fVae  qui  sapientes  estis  in  oculifl 
vcstris,  et  coram  vobismetipsis  prudentes.  i 

Superbus  semper  sibi  sapicns  videtur,  et  se  pru- 
denter  aeslimat  agere.  Si  qiiis  fratrum  consilium  ei 
dederit,  et  dixerit  ci :  Frater  non  sic  debes  agere, 
non  dignatur  audire,  quia  sapientiorem  se  putat 
quam  illum.  Unde  bene  per  Aposlolum  dicilur,  quia 
t  qui  se  pntat  aliquid  scire,  nondum  novit,  quomod» 
oporteat  eum  scire  (/  Cor.  viii,  9).  >  Providendum 
est  enim,  ne  accepta  sapienlia,  cum  ignorantiae  te- 
nebras  illuminat,  humilitatis  lumen  tollat,  et  sa- 
pientia  jam  essc  nequcat,  qii£  ctsi  virtute  locutio- 
nis  exterius  fulgcat,  elaiionis  tamcn  velamine  cor 
loquentis  obscurat.*Qni  enimsibi  sapiens  arroganter 
videtur,  tanto  longe  est  a  lucc  verx  sapicntiac, 
quanto  apud  se  humilis  non  est.  Talcs  crant  Scrihae 


ligat,  ut  jugum  portet  et  plaustrum  oncratum  4ra-  ^  et  Pharisaei,  qui  se  sapientes  jactabant,  ct  sapicii 


hat.  Et  quasi  vinculum  pl.tustri  peccatum  trahitur, 
quaudo  diaboli  jugum  cum  ingcuti  iniquitatum  one- 
rc  portatur.  Sed  iia  prolrahunl  nequitiam,  qul  ma- 
lis  operibus  digna  qvandoque  supplicia  pali  non 
credunt.  Unde  et  irridentes,  dicunt  :  Festinet,  et 
eiio  veniat  opus  ejus^  quod  facturus  est  in  die  judi- 
cii.  Et  veniat  consilium  Sancti  Israel^  quod  ipse 
cogitavit  de  praemiis  justorum  et  retribulionc  malo- 
rum,  et  sciemus  illud.  Haec  ideo  sic  loquuntur,  quia 
se  puniendos  non  aestimant.  Sequitur  : 

Vers.  20.  —  €  Va5  qui  dicitis  bonum  malum  (56), 
et  malum  bonum  ponentes  tcnebras  lucem,  ct 
lucem  tenebras,  ponentes  amarum  in  dulce,  cl 
dulce  in  amarum.  i 


tiam  Dci,  quae  est  Ghristus,  pcrscqucbantur.  Sc- 
quitur : 

Vers.  22.  — « Vae  qui  potentes  estis  ad  hibcndum 
vinuro  et  viri  fortes  ad  niisccndani  ehrictatcm !  i 

Vers.  23.  —  t  Qui  juslificalis  impiuin  pro  munc- 
ribus,  et  justitiam  justi  auft*rtis  ab  co.  i 

I  Modico  I  quidem  c  vino  >  Timolhcus  sanctus 
c  propter  stomachum  ct  frcqucnies  suas  infirmilatcs 
uti  {ITim.y,  23) >  jussas  est.  Scd  quod  justus  parce 
sumit  necessitate  coactus,  hoc  pervcrsi  immoderate 
capiunl  dclectationc  illccli,  ct  in  co  glorianlur, 
quod  multum  vinum  bibcic  possunl,  quo  ingurgitati 
statum  nientis  amittunt,  ct  in  judicio  proptcr  pccu- 
niam  justificant  rcum,  ct  jiisluni,  quia  muncra  non 


Culpa ,  cui  vw    nunc    indicilur  ,    vix   ab   ullo  D  porrigit,  damnant.  Talia  ciuin  suiit  opera  cbriclalis 


yivente  potest  eviiari.  S«pe  enim  malum,  quod  nobis 
placet,  bonum  dicimus;  et  bonum^  quod  nolumus, 
matum  appellamus.  Sajpe  tenebras  erroris  noslri 
lumen  scientiae  jactamus,  et  lumen  coiisilii  alicujiis 
fratrum  tenebras  imperitiae  vocamus.  Sed  et  ama- 
ritudlnes  quibus  replcmur,  dum  concupisceiiliis 
nostris  servirc  volumus,  dulces  xslimamus,  quia 
prae^ens  saeculum  diligimus;  et  dulccdinem  spiri- 
talis  conversationis  amaram  judicamus.  Et  ejusdcm 
criminis  est  bonum  lucemque  et  dulce  contrariis 
vocare  nominibus,  cnjus  malum^  ienebras,  et  ama- 
i-wm,  vocabulis  appellare  virtiJlis.  IIoc  contra  cos. 


ct  avaritiae.  £a  vcro,  quae  haclcnus  propheta  niora- 
liter  est  locutus,  tain  ad  Judaicum  popiilum  quam 
ad  Ghristianum  rcferunlur;  quxautcm  his  subjun- 
git,  dc  Judaeis  Hitclligamus.  Nam  quia  haec  opcraii 
sunt,  quae  hucusque  rcdarguit,  vidcamus  quid  sub- 
infcrat : 

Vers.  24.  —  €  Propter  hoc  sicut  dcvorat  stipulam 
lingua  ignis  etcalor  fiammae  exurit;  sic  radi^  corum 
quasi  favilla  cril,  ct  gcrmcn  eorum  quasi  pulvis 
ascendct.  i 

Iloc  de  dic  judicli  dicilur,  de  quo  Blalachias  ait: 
c  Eccc  dics  vcnicl  succcnsa  qiiasi  caminus,  el  erunt 


(56)  Alias,  malum  bonum,  bonum  nw»MW,  ctc. 


XI  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  1.  82 

ooines  tuperbi  el  omnes  facienlcs  iniquitatem  sti-  A  Ruam  convocavit.  Unde  et  in  Zacharia  dicit :  c  Sibi* 

iabo  eis,  et  congieffabo  illos,  quia  redemi  eos  (Zack, 
X,  8). )  Ct  congregatis  ad  fldem  genlibus  ecce  festi 
nu$  velociter  veniet  ad  judicium,  ut  reddat  illis  mer- 
ccdem;  quia  juxta  dics  Domini,  juxta  et  velox  nimis 
(Sophon,  I,  14).  >  Cito  enim  transvolat  hujus  vit» 
brevilas,  et  mox  Christas  venit  aeterna  justis  labo- 
rum  praemia  reddere.  Qui  fideliter  baec  cogitant» 
alacriier  omnia  nunc  tolerant,  et  non  deficiunt. 
Unde  subdilur : 
Vers.  27.  —  cNon  est  deOciens,  neque  laborans.i 
Non  est  deficiens  in  eo;  quia  c  Qui  pcrseveraverit 
usque  in  flnem  hic  salvus  erit  (Matth.  xxiv,  49).  > 
Non  est  ergo  in  Salvatore  nostro  quicunque  in  ad- 
versis  deficit,  quia  salutem  non  babet,  nequeChristi 


pala,  el  inflaDunabtt  eos  dies  veniens,  dicit  Dominus 
eiercitauni,  quae  iion  relinquet  eis  radicem  et  ger- 
men  {Maiach,  iv,  i).i  Sicut  ergo  stipula  devoratur 
ab  igne ;  sic  radix  eorum  quasi  favilla  erit.  Stipuia 
eoini,  quae  comburitur,  in  favillam  redigitur. 

Radix  eorum  favillx  fiet  similis ,  quia  et  a  socie- 
Ufe  justoram  evelletur  et  concremabitur.  Et  germen 
eomm^  quod  nou  apparet  viride,  ut  pulvis  ascendet^ 
quando  Judex  ventilabro  purgabit  aream  suam. 
Enint  enbn  quasi  palese  ante  faciem  venti,  et  sicut 
favilla,  quam  turbo  dispergil.  Et  quare? 

c  Abjecerunc  enim  legem  Domlni  (57),  i  quae  per 
Moysen  data  fuerat»  ac  deiode  c  eloquium  sancti 

Uraelyi  id  est  praedicatiooem  Christi,  c blasphema       ^ ^  ^ ^  _^ 

vcrunt.  I  Namsi  legemDomini  non  abjecissent  prae-  ^  membrum  est.  Neque  laborans  in  eo  est,  quia  de- 


dicationeni  sancti  Israel  non  blasphemarent,  qui  ait : 
I  Si  crederetis  Moysi,  crederetis  forsitan  et  mihi. 
De  me  enim  ille  scripsit :  Si  enim  litteris  illius  non 
creditis,  quomodo  verbis  meis  credetis  ?  (Joan.  v, 
46,  n.)  Sequitur: 

Vebs.  25.  —  c  Ideo  iratus  est  furor  Domini  in  po- 
pulo,  et  extendit  manum  suam  super  eum,  et  per- 
cussit  eum,  et  conturbati  sunt  moutes,  et  facta  sunt 
nKNliciniaeorum  quasi  stercus  iu  medio  platearum.i 

Fvror  est  vehementissima  commoti  animi  adver- 
sus  ddinquentem  inflammatio.Deus  autem  furorem 
in  se  habere  non  potest;  quia,  cum  sit  immuubilis, 
non  mente  movetur  irascens,  sed  quod  justum  est, 
tranquiilus  operatur.  Sed  quia  peccatorem  percutit, 
qoasi  furore  commotus  in  eum  videtur. 

Iraiu$  est  furor  Domini  in  populo  Judaeorum,  et 
extendens  in  eum  manum  suam^  percutiens  eum  per 
Tespasianum  et  filium  ejus  Titum.  Et  conturbati 
$uni  montes^  id  est  elati  Judaeorum  oplimates.  Et 
facta  sunt  morticinia  eorum  quasi  stercus  in  medio 
platearum;  quia  in  obsidione  Jerusalem  tanta  mul- 
tiiudo  eorum  mortua  est  fame  et  pestilentla,  ut 
nemo  suOiceret  eos  sepelire.  Scquilur : 

c  In  omnibus  his  non  est  aversus  furor  ejus,  sed 
adhuc  manus  ejus  extenta.  i  Usque  bodie  ii*a  Dei 
saper  reliquias  Judaeorum  juste  perseverat.  Ira  enim 
ejos  non  est  ut  bominis,  id  est  perturbatio  concitatt 
inimi,  sed  tranqailla  dispositio  simpliciter  consli- 


lectabile  sanclis  est,  quidquid  pro  eo   oatiuntur. 
Sequitur : 

c  Non  dormitabit,  neque  dormiet.  i  Divinom  sonn 
iium  dicimus  remotum  Dei,  et  incommutabiie  t 
provisis.  Qui  rursum  vigilat,  dum  providet  eis  do- 
ctrina  aut  salute  deprecantibus  succursum.  Electis 
crgo  magnis,  de  quibus  nuncsermoest,  iiequaquam 
dormit;  quia  semper  utilia  eis  providet,  et  adjuvat 
eos.  Sed  neque  dormilat ;  quia  nec  in  modico  suos 
oculos  ab  eorum  providentia  claudit.  Dormire  enim 
nonnunquam  eis  fortasse  creditur,  quia  injustorum 
crudelitatibus  hic  sine  vindicta  lacerant  ir.  Scd  fa- 
mulis  suis  tunc  magis  vigilat,  cum  injuste  eos  ne- 
Q  quitia  persequentis  afiligit.  Videns  enim,  quid  hio 
humiliter  tolerent,  nimirum  praevidet  quid  illic  eii 
misericorditer  recompenset.  Sequitur : 

c  Neque  solvetur  cingulum  renum  ejus,  nec  rum- 
petur  corrigia  calceamenti  ejus.  i  Ut  infra  legimus : 
c  Fides  est  cinctorium  renum  ejus  (Isa,  xi,  5).  » 
Non  ergo  solvetur  cwgHlum  renum  ejus ;  quia  non 
auferetur  fides  a  nobis.  Saepe  enim  conati  suiit  per- 
secutores  fidem  ejus  exstinguere,  et  de  muudo  tol-i 
lere.  Calceanientum  vcro  praedicationem  evangeli- 
cam  designat,  dicenle  Apostolo  :  c  Calceati  pedes  in 
praeparalione  Evangclii  pacis  (Ep/ies,  vi,  i5).  i  Non 
itaque  rumpetur  corrigia  calceamenti  ejns ;  quia  nun 
dissipabitur  ligatum  calceamentum  evangelicae  prae- 


tou.Nam  quia  ipsi  permanent  adhuc  in  malilia,  j)  ^^lc»^»^'^*»^.  .^*»R^|»  ^^^^"^^ 


ideo  coelestis  ira  adhuc  super  eos  permanet.  Adhuc 
manus  ejuM  extenta  super  eos  esl ;  quoniam  adhuc 
eos  aflDigit.  Sequitur : 

VcRS.  26. —  cEt  elevabit  signum  in  nationibus 
procul,  et  sibiiabit  ad  eum  de  linibus  terrae,  et  ecce 
festinus  vclociter  veniet.  i 

Si^um  victoriae  suae  signum  crucis  Rex  noster 
in  gentibus  levavit,  ut  inde  sibi  milites  aggregaret. 
Ei  sibilavit  ad  eum^  id  est  ad  crucis  signuin  inore 
pastoris  pecora  sua  sibilo  congregantis ;  eteos  de 
finibut  Urres  congregavit,  quia  per  praedicationem 
apostolorani  etiam  uitimos  orbis  reccssus  ad  fidcm 


dibus  praedicantium,  sicut  scriptum  est:  c  Liga  testi- 
monium,  et  signa  legemin  discipulis  meis(/sa.viii, 
16).  I  Nunquam  rumpitur  corrigia,  quae  calceamen* 
tum  hoc  evangelicum  ligat  in  nobis.  Sequitur  : 

Vers.  28. —  c  Sagittac  ejus  acutae,  et  omnes  arccs 
ejus  extenti.  i 

Quid  in  arcubus  nisi  divinae  Scripturae  ttgurautur, 
de  quibus  sententiae  quasi  sagittae  prosiliunt,  ut  ad- 
versariorum  corda  feriantur?  Acutw  ergo  sunt  sa- 
gittcB  ejus ;  quia  ad  eos  quos  pcr  tenorem  corrigir, 
acute  ferienles  et  penetrantes  verborum  sententias 
emittit.  Et  omnes  arcus  ejus  extenti;  quia  omnes 


(57)  Alias,  Ihmini  exerciiuum. 


«3  .    HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  U 

dhins  ScrlplunB  cunciis  peccatoribus  minas  intcu-  A  28).  i   Quia  vero  nulius  ei  eis  deinccps  ad  gaudia 


dnut.  Sequilur : 

c  Ungulae  equorum  ejus  ut  silex,  et  rotae  ejusquasi 
impetus  tempestatis.  >  Solet  in  equi  ungula  laboris 
fortitudo  cognosci.  Qui  sunt  autem  equi  Dei  nisi 
praedicatores  sancti,  in  quibus  sedens  snos  impetit 
adversarios?  Quid  per  ungulas  equorum  nisi  virtu- 
tum  perfectiOy  id  est  recti  cursus  fortitudosignatur? 
UngulcB  igilur  equorum  ejus  ut  silex;  quia  virtus  ve- 
locis  incessus  evaugelistarum,  quo  ad  praedicandum 
currunt,  robustissima  est.  Quid  autem  in  rotis  nisi 
volubilitas  praedicationis  (58)  cxprimitur?  Unde 
Ezechiel  vidit  f  rotam  in  medio  rotae  {Ezech.  i,  16) ;  i 
quia  Novum  Testamentum  intra  vctus  est.  Rotee 
itaque  ejus  quasi  impetus  tempestatis  feruntur;  quia 
praedicationes  ejus  valida  virtute  feriunt  et  contur- 
bant  mentem  peccatoris.  Sequitur  : 

Vers.  29.  —  €  Rugitus  ejus  ut  leonis,  rugict  iit 
catuli  leonum,  et  frendet,  et  tencbit  praedam,  et  am- 
plexabitur,  et  non  erit,  qui  eruat.  i 

Vers.  50.  —  c  Et  sonabit  super  eum  in  die  illa 
ftlcut  sonitus  maris.  > 

Rugitusejtts  ut  leonis  imi;  quia  terribiliter  cla- 
mavit,  dicens :  c  Serpentes,  genimina  viperarum, 
quomodofugietis  a judicio geliennae?  i  (Matth,  xxiii, 
53.)  Et:  c  Omnis  arbor  quae  non  facit  fructum 
bonum,  excidelur,  ct  in  ignem  mittetur  {Matth.  iii, 
10).  Rugiit  ut  catuli  leonum;  quia  terrorem  cjusr 
dem  judicii  per  apostolos,!qui  sunt  filii  prophetarum 


Patriae  coelestis  mentem  erexit,  et  desolaiio  Jerusa- 
lem  atque  capiivitas  ejusdem  populi  |  per  ma- 
nus  Romanorum  secuta  est,  voce  eorum  subjun* 
gitur : 

/  c  Aspiciemus  in  terram,  et  ccce  tenebrae  tribula- 
lationis,  et  lux  obtcnebrata  cst  in  caligine  cjus.  > 
Aspiciemus^  inquiunt,  tn  terram,  qui  ad  coelum  so- 
lebamusaspicere,  id  est  j;im  deterrenis  solummodo 
cogitabimus.  Et  ecce  tenebrm  tribulationis,  cruni- 
peni ;  quoniam  tota  subito  patria  per  Vespasianum 
et  Titum  delebilur.  Et  lux  mentis  nostrae  obtene^ 
brata  est  in  caligine  ejus  ;  quia  fugit  a  nobis  consi- 
lium  atque  sapientia  et  intellectus  prae  confusione 
ac  nimietate  tribulalionis.  Hucusque  ea,  quae  sibi 
sub  Ozia  rege  divinitus  osttnsa  suiit,  Isaias  est  lo- 
cuius,  amodo,  quae  sub  rege  ioathan  viderit  vel  au- 
dierit,  locuturus. 

CAPUT  VI. 

Vers.  1.  —  In  anno  quo  mortuus  cst  rex  Osias, 
vidi  Dominum  sedcntcm  super  solium  excelsum  ct 
clevatum ,  et  ca  quae  sub  ipso  erant  implebant 
•  teinptum.  i 

Vers.  2.  —  c  Seraphiin  sUbantsuper  illnd.  > 

Quandiu  regnum  Ozias  tcnuil,  Isaias  Dominum 

Sabaoih  videre  non  poluit.  Ozias  enim  adversus  vo- 

luntatem  divinac  lcgis  ingrcssus  cst  tcniplum  quasi 

ponlifex,  ct  ob  hoc  Icpra  pcrcussus  cst  in  froiite  iia 


quasi  catuU  leonum,  iu  deserto  saeculi  bujus  cla-  q  ut  extra  civitatem  ejectus  iiitcr  immundos  compu- 

larclur  {//  Purai,  xxvi).  Quia  crgo  |)cr  ncfas  ingres- 
fius  est  sanctnarium,  mcrito  jani,  dum  ille  vivcrct, 
ftrcanum  dtviiiae  visionis  noii  patuit.  Graiidis  cniin 
oQensio  niale  rescrantis  sancluariuni  fuit.  Et  idcirco 
dignuni  fuit,  ut  di\iiiac  habitaiionis  palatiuni  in  die- 
bus  cjus  clausum  pcrmancrct.  Eo  itaque  inortuo  su- 
perna  patcnt  palaiia,  ct  divinaj  niajcsiatis  glorii 
ccriiilur. 

I  Vidi,  inquir,  Dominum  scflcntcm  super  soliura 
cxcclsum  ct  cievalum.  i  Scdere  regnantis  est,  qiiia 
I  sedcbit  Dominus  rcx  in  xlerniim  {Vsal.  xxviii,  10).  i 
Dominatus  vero  cst  non  subdilorum  cxcellentia  lan- 
tum,  scd  omnis  bonoruin  ct  optimorum  perfectis- 
sima  et  omnimoda  posscssio,  ct  vcra  ct  immutabi-' 


mavu.       ^^'i' 

f  Et  frendet,  inquit,  et  tenebit  praetlam,  et  am- 
plexabitur,  et  non  crit,  qui  eruat.  i  Frenduit, 
quando  persecutoribus  respondit;  cEgo  sum  (Joafi. 
3LVIU,  5).  I  Mox  quippe  c  abierunt  rctroi*sum,  ct 
cccideruot  in  terram  {ibid,  6).  i  Tenuit  prwdam^ 
quam  rapuerat,id  est  disciputos  quos  elegerat,  sub- 
jungcns  :  c  Si  crgo  mc  quxritis,  sinite  hos  abire 
(ibid.  8).  I  Ubi  subjecit  Evangclisla  :  c  Ut  scrnio 
Jesu  impleretur,quem  dixit :  quia  quos  dedisii  mihi, 
non  perdidi  ex  ipsis  quemquam  (ibid,  9).  i  Tenuit 
Igitur  et  ampleiatus  est  prcedam  quasi  leo  confldciis 
in  virtute  sna ;  quia  et  hosles  suos  uno  sermone 
prostravit  et  ox  discipulis  electis  nullum  perdi('ix 


Tenuit  prosdam^  cum  de  suis  ovibus  dicerct :  c  Non  ^  lis  firmilas.  Et  idcirco  sohis  ille  summus  impcrator 

jurc  vocalur  Dominus.  Solium  cjus  spccialis  ordo 
s|)irituum  cst  angclicorum,  qui  proprie  throiius  ap- 
pellatur,  excelsum  iii  iiatiira  sua  el  elevatum  conteiii- 
plalione  divfna. 

«  Et  ea  quae  siib  ipso  crant  roplebant  tcmpliim.  i 
Templi  nomine  superiia  coclorum  hahitatio  dcsigiia- 
tur,  Joanne  attestante  qul  ait :  i  Vidi,  et  ecce  aper- 
tum  cst  templum  tabcrnaculi  testimonii  in  co^lo 
(Apoc,  XV,  5).  I  Atque  post  pauca  :  i  Et  nemo  po- 
tcrat  inlroirc  in  templum,  donec  consiiinercntur 
soptcm  plagae  septem  angclorum  {ibid.S),  i  Ea 
crgo ,  qua;  sub  ipso  erant  implcbant  templum;  quia 


rapiet  eas  quisqitam  de  manu  mea  (Joan,  x,  28).  i 
c  £t  non  erit,  inquit,  qui  eruat,  et  sonabil  siiper 
eum.  >  Quis  sonabit?  Qui  prxdam  ei  frustra  cona- 
bitur  eripere,  id  est  popnlus  Judxorum.  Sotiabit  su- 
per  eum  sicut  sonitus  mans,  id  est  tumultuosa  et  coii- 
fusa  multiludineclamans :  c  Reusestmortis,  crucifige, 
crudfige  eum  (Joan,  xix,  6).  i  Sic  autem  sonuerunt 
super  eum,  qui  praedam  ei  tollere  nitebantur,  quia 
idcirco  eum  occiderunt,  ut  multitudines  ildclium  ab 
eo  separarent.  Unde  et  alias  soriptum  est  :  c  Quia 
cogitaverunt  intra  se  dicenttfs  :  fli.c  est  beres,  occi- 
damus  eum,  ut  nostra  fiat  hxreditas  (Matth.  xxi, 


(58)  Cod.  G/i  pnedicutipnuih. 


t5  COMMENT.  IN  ISAIAM  I 

superna  illa  coelorum  liabilalio  plena  esl  innumera- 
bili  frequeniia  multorum  millium  angelorum. 

Seraphin  vocatur  ordo  qui  primus  est  et  sammus 
omDium,  qui  stabani  $uper  templum;  quia  etiam 
loci  positione  super  omnes  reliquos  sunt,  ita  ut  in- 
ter  ho8  et  Deum  nulli  *aHi  spiritus  intersint.  Unde 
et  in  alia  translatione  dicilur,  quia  c  Serapbin  sta- 
bant  in  circaita  ejus.  >  Et  ob  boc  Seraphin,  id  est 
ardentcM  vel  ineendentes  vocantur ;  quia  tanto  magis 
in  amore  conditoris  ardent,  quanto  bunc  vicinius 
vident.  Sequitur  : 

c  Sex  al£  uni,  et  sex  alae  alteri.  Duabus  velabant 
faciem  ejas,  et  duabus  velal)aut  peJes  ejus,  et  dua- 
bus  volabaut.  i  Quia  iste  beatorum  spirituum  ordo 
cbaritate  pro  caeteris  ardet,  quae  in  duobus  prxce- 
plis  distinguitur,  et  inter  duos  praecipue  cognosci- 
tur,  iddrco  dicontur  duo  Seraphin,  cum  sint  innu- 
merabiles.  £t  quod  dicitur  :  Sex  alcs  tim,  tt  sex  alm 
alteri^  non  numerum  indicare  credamus,  sed  quia 
prima,  et  media,  et  extrema  iotellectualium  virtutum 
eorum  absolute  et  libere  in  Deam  volant.  Unde 
circa  facies,  et  medium,  et  pedes,  babere  geminas 
alas  describuntur,  ut  universaliter  volabile  eonim 
iosinuetur  largissime  sursum  in  divina  tendens. 

Sed  per  faciem  Deipotest  accipi  fortasseDivinitas, 
et  per  pede$  eju$  bumanitas.  Velant  ergo  faciem; 
quia  et  ipsis  ea,  quae  suct  de  Deo,  incomprehensi- 
hilia  sunt.  Velant  pede$  eju$,  quia  sicut  Dionysius 
Areopagiu  asserit,  secundum  nos  <  Jesu  divina 
formatio  et  arcana  est  rationi  omni,  et  incognita 
iiitellectui  omni,  et  ipsi  pra^stanti  bonorabilissimo- 
nim  angelorum.  i 

Aut  certe  per  faciem  et  pedes  ejus  altiora  et  pro- 
fundiora  diviuarum  intelligentiarum  |  accipiamus. 
Altum  quippe  Dei  est :  quia  Ipse  nibil  cxistentium 
est,  ueqoe  aliquid  alicui  existentium  cognilum,  et 
neque  verbum  ejas  nequc  nomen,  neque  scienlia 
cst,  sed  exaltatur  in  obscurum  super  omnia.  Pro- 
fundom  quoque  ejus  est  omnibus  existentibus  in- 
comprehensibiiisobscuritas  et  ignorantia.  Dum  ergo 
faciem  ^'us  et  pedes  tegere  dicunlur,  ct  solis  mediis 
alis  volare,  intelligendum  est,  quia  tam  sublimis 
prjDcellentissiiaorum  ordo  spirituum  beatorum  ti- 
midus  est  circa  divinarum,  intclligentiarum  subli- 
miora  et  profundiora,  ct  mediis  alis  in  commensu- 
ratione  ad  Dei  visionem  ct  intelligentiam  cxaltatur. 
Faciem  quippe  ejus  et  pedcs  velantes  incompreben- 
sibilium  illis  notitiam  quadam  venerationis  obum- 
bralione  sibi  ipsis  pie  occultant,  sicque  nobis  exem- 
plom  cautae  formidinis  dant,  ne  quando  praesuma- 
roos  discutere  Deum,  sed  semper  laudemus,  quo- 
niam  ipsi  nunquam  discutiunt,  sed  assidue  laudant. 
Uaque  faciem  et  pedes  ejus  velant,  atque  mediis 
alis  volani;  quoniam  sublimiaet  profunda  divino- 
rum  ulLra  modum  non  perscrulantur,  sed  in  Dei 
scientia  mediocriter  el  temperate  volant.  Mediarum 
quippe  volatus  alarum  incessabile  aclionum  Deum 
iiiiitanlium  in  mensurn  cst,et  altivolum  assiduie  nio- 
iionis  eonim.  Srquitur  : 


JBRI  OCTO.  —  LliJ.  I.  go 

A  Vers.  3.  —  c  Et  clamabant  aller  ad  alterura,  ct 
dicebant :  Sanctus,  sanctus,  sanctus  Dominus  Deus 
exercituum,  plcna  est  omnis  terra  gloria  ejus.  i 

Dum  clamare  dicuntur  alter  ad  alterum,  anim  - 
advertamus,  quia  divinas  suas  intelligentias  sibi 
invicem  copiose  tradaut.  Unde  et  seraphim  vocan- 
tur,  quod  interpretaturprindpittm  ori$  eorum.  Qui 
enim  primi^Iaudes  et  scientias  divinas  loquuntur,  ac 
deinde  cseteris  angelorum  subjectis  ordinibus  lo- 
quendas  tradunt,  merito  et  Seraphin,  id  est  prind* 
pium  ori$  eorum  dicuntur. 

Clamabant  igitur  alter  ad  allerum,  et  dicebant: 
Sanctus,  sanctus,  sanctus,  Dominus  Deus  exerci- 
tuum.  I  Tertio  Sanctu$  clamant,  nec  adjungunt 
Domini  dii,  sed  Dominus  Deu$^  insinuantes  quia  Pa- 
^  ter  et  Filius,  et  Spiritus  sancius  non  tres  Domini 
nec  Dii  sunt,  sed  unus  Dominus  Deus.  Qui  exerci- 
tuum  Dominu$  appellatur ,  quia  omiiis  militia  coelo- 
rum  nului  ejus  deservit.  In  boc  autem  bymno  dili-^ 
genter  animadvertendum,  quia  primus  iste  beato- 
rum  ordo  angelorum  ab  ipso  Deo  tbeologicam  scien- 
tiam  edoctus  est,  per  quam  seipsum  velut  magi- 
strum  demum  reliquis  tradiditclamando  illis :  c  San  • 
ctus,  sanctus,  sanctus  Dominus  Deus.  i 

Et  quia  ipse  trinus  in  personis,  etunusin  substan- 
tia  Dominus  Deus,  a  supercoelestibus  essentiis  usque 
ad  novissima  terrx  extendit  in  omnia,  quse  sunt, 
providentiam  et  bonilatem  suam,  ulpote  benignus 
omnium  Conditor,  et  omnia  regit  et  conlinet.  c  At- 
^  tingit  enim  sapientia  ejus  a  flne  usque  ad  finem  for- 
titer,  el  disponit  omnia  suaviter  (Sap.  vni,  1).  i 
Unde  et  ipse  ccelestium  exercituum  DomiHu$  dici- 
tur,  et  omni$  terra  gloria  ejus  plena  esse  caiiilur. 
Sic  enim  in  coelo  et  in  terra  ubique  dominatur.  Nan» 
et  «  omnia,  quxcunqucvoluitDomimis,  fccit  in  cosle 
et  in  terra  {Psal,  cxiii,  5).  i  Qui  juxta  Auguslinam 
in  supernis  spirilibus  summa  pace  atiiuc  amicitia 
copirfatis,  ct  in  uua  voluntatc  quodaui  spiriiali  igne 
cbaritalis  conflatis  lanquam  iu  excclsa  et  sccreta 
scde  residcns  vclut  in  domo  sua  ct  in  teinplo  suO| 
indc  sc  quibusdam  ordinatissiniis  crcaturae  motibut 
priino  spiritalibus,  deindc  corporaiibus  pcr  cuncla 
diffundit,  et  ulilur  omnibus  ad  incommulabilc  arbi- 
trium  senlcntisc  suae  sivc  incorporcis,  sivc  corporeis 
jv  rcbus,  sive  rationabilibus,  sivc  irrationabilibus  spi- 
rilibus,  sive  bonis  pcr  ejus  gratiam,  sive  niaiis  per 
propriam  voluntatem 

Sed  quemadmodiim  corpora  crassiora  ct  inferiora 
per  subtiliora,  et  pctontiora  quodam  ordine  regun- 
tur ;  ila  omnia  corpora  per  spiritum  vitx  raliona- 
leni,  ct  Spiritus  vil;e  rationalis  descrtor  atque  pec- 
cator  per  spirilum  vita;  rationalem  pium,  et  jusluni, 
et  ilie  per  ipsum  Deum,  ac  sic  universa  creatura 
perCreatorem  suum,ex  quo,  et  per  queni,  ci  in 
quu  etiam  condita  atquc  constltula  est.  Ac  per  Ii04i 
voluntas  Dci  est  prima  et  summa  causa  omniuni 
corporalium  specierum  alque  raotionum.  Nihil  enim 
flt  vibibiliter  et  scnsibiliter,  quod  non  de  interiorc 
iuvisibili,  atqiic  intcUigibili  aula  summa  imperatoris 


S7  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 

aul  Jubeator,  aut  permittatur  secundum  ineffabilem  A     « In  raedio  populi  pollula  labia 


sa 


Justitiam  praemiorum  atque  poenarum,  gratiarum  et 
retributionum  in  ista  totius  creaturae  amplissima 
quadam  immensaque  republica.  Sic  ergo  intellige 
hoc  quod  canitur :  c  Dominus  Deus  exercituum, 
plena  est  omnis  terra  gloria  ejus.  i  Sequitur : 

Yers.  4.  —  c  Et  commota  sunt  superliminaria 
cardinum  a  voce  clamantis.  > 

Quod  est  templi  sive  domus  hujus  ostium,  nisi 
Janua  FegnicQelorum?Etqui  sunt  cardines  iiujus 
ostii,  nisi  iili  Spiritus  angelici,  quorum  ministerio 
patriae  coelestis  ingressus  aperitur  nobis,  vel  clan  • 
ditur?  €  Ejecit  enim  Dominus  Adam,  et  coHocavit 
ante  paradisum  voluptatis  cberubim,  et  flammeum 
gladium,  atque  versatilem  ad  oustodiendam  viam 
ligni  vitse  {Gen.  ni,  24).  >  Et  ascendente  Ghristo  cla- 
matum  est :  c  Tollite  portas,principes,  vestras  {Pial. 
xxiii,  7).  I  Ipsis  ergo  commissaest  janua  vitae,ut  eam 
Tel  claudant,  vel  aperiant.  Et  ideo  cardines  accipi- 
mus  eos,  quia  in  ipsis  velut  in  cardinibus  ostium 
illnd  vcrtitur.  Sed  quae  sunt  superiiminaria  cardi- 
mum  istorum,  nisi  mentes  angelorum  ?  Commofa  ergo 
tunt  superliminaria  cardinum  a  voce  clamantis ;  quia 
dum  majores  cantant :  Plena  est  omnis  terra  ^oria 
ijus,  mentes  minorum  flectontur  abobstinationedis- 
cordise ,  quam  ob  peccatum  protoparentis  habebanl 
adversus  eos,  qoi  in  terra  deguut. 

c  Et  domus,  inquit,  impieta  est  fumo.  i  Subaudi 
a  voce  clamautis.  Hoc  et  Joannes  sic  ait :  c  Et  tem- 
plumimpletum  est  fumoa  majestate  Dei,  et  virtute 
ejus  {Apoc.  XV,  8).  >  Domus  quippe  vel  templum 
impletur  fumo  a  majestate  Dei ;  quia  et  ipsi  spiritus 
angelici,  qui  semper  eum  in  coelis  vident,  poteutiam 
majestatis  cjus  ad  integrum  comprehendere  ue- 
queunt.  Nam  c  nubes  ct  caligo  in  circuitu  ejos  {Psal. 
xcxvi,  2).  I  Et  <  Posuit  tenebras  lalibulum  suum 
(Psal.  XVII,  li).  I  Hanc  caligiuem  Moyses  ingressus 
est,  ut  ibi  gloriam  Dei  videret  {Exod.  xx,  21).  Haec 
eniin  caligo  vel  fumus  iste  lux  illa  inaccessibilis  est, 
In  qua  Deus  inhabitare  dicitur.  Fumus  ergo  a  maje- 
state  Dei  domum  implet ;  quia  omnis  creatura  in  ejus 
cognitione  caligat.  Sequitur: 

Vers.  5.  —  c  Et  dixi :  Vae  mihi  quia  tacui,  quia 
vir  pollulus  labiis  cgo  sum,  et  in  medio  populi  pol- 


habentis  ego  ha- 
bito.  I  PoIIutionem  namque  labiorum  se  habere  do- 
luit;  sed  unde  hauccontraxcriC,  indicavit,  cnm  tit 
medio  populi  poUuta  labia  habentis  se  habitare  per- 
bibuit.  Unde  enim  difiicile  est,  ut  lingua  saecularinm 
mentem  non  inquinet  quam  tangit.  Quia  dum  ple- 
ruroque  eis  ad  quaedam  loquenda  coiidescendimus, 
paulfsper  assueti  hanc  ipsam  locutionem,  quae  nobis 
indigna  est,  etiam  dclectabiliter  tenemus,  ut  ex  ea 
jam  redire  non  libeat,  ad  quam  vel  ex  condescen- 
sione  ducti  venimus  inviti ;  sicque  Ht,  ut  ab  otiosis 
ad  noxia,  a  levibus  ad  graviora  verba  veniamus. 
Sed  propheta  sanctus  unde  se  pollutum  labiis  co- 
gnoverit,  insiiiuat  subjungens :  Et  regem  Dominum 
exercituum  vidi  ocuiis  meis.  Ex  divina  enim  visione 

B  illuminatus  est,  ut  ea  cognosceret  in  semctipso,  qu» 
prius  non  advertebat.  Sequitur: 

Vers.  6.  —  c  Et  volavit  ad  me  uuus  de  Seraphim, 
et  in  manu  ejus  calculus,  quem  forcipe  tulerat  de 
altari.  i 

Vers.  7.  —  c  Et  tetigit  osmeum,  etdixit:  Ecce 
tetigit  hoc  labia  tua,  et  auferetur  iniquitas  tua,  ei 
peccatum  tuum  mundabitur.  i 

Valida  traditione  Patrum  antiquorum,  et  qui  au- 
ditores  apostolorom  fuerant,  aflirroatum  tenemus, 
primas  virtutes  angclicas,  quae  sunt  in  circuitu  Dei, 
nequaquam  huc  descendere.  Curergo  Seraphim,di- 
citurad  Isaiam  venisse?  Sed  in  hac  propheta  (5:!^ 
sententia  vult  intelligi,  quia  ii  spiritus,  qui  miltun- 
tiir,  eorum  vocabulum  percipiunt,  quorum  ofllcium 

^  gerunt.  Quia  enim  ut  peccata  locutionis  incendat, 
de  altari  angelus  carbonem  portat,  Seraphim  voca- 
tur,  quod  incendium  dicitur.  Ex  minoribus  erg« 
fuit  angelus,  qui  missus  est ;  quoniam  summa;  illas 
potestates  in  ministerium  foras  nequaquam  venire 
creduntur.  Qui  et  carbonem  coelestis  ardoris  in  /br- 
cipe  gcminae  dilectionis  attulit,  sive  calculum,  qui 
est  lapis  dorissimus  atque  rotundus  ct  ex  omiii 
parte  lenissimus,  virlutem  sancti  Spiritus  in  eo  de- 
signans,  quod  viruro  fortem  atque  perfectnm  et  in- 
tegrum,  ac  mpnsueturo  reddit.  Altare  vero,  quod 
cst  in  conspectu  Dei  cumulatum  his  carbonibos, 
quid  sentire  debemus  nisi  supernarum  corda  virtu- 
tum,  ubi   sancti  Spiritus  i^nis  seroper  abundat? 


luta  labia  habentis  ego  habilo,  ct  regem  Doininum  o  Unde  ad  prophetam  carbo  missus  est,  id  est  portio 


exercituum  vidi  ego  oculis  mcis !  i 

Reprehendit  se  de  silentio,  et  labiorum  pollutio- 
ne ;  quia  et  nonuulh  bona,  quae  loqui  debuisset, 
tacuit,  et  aliqua  ioculus  est  inutilia.  Tencndus  est 
enim  discretionis  modus,  ut  et  bona,  prout  opportu- 
num  fuerit,  ioquamur,  et  inania  verba  semper  loqui 
vel  audire  caveamus.  Multum  quippe  deorsum  duci- 
nur,  dum  locutione  conlinua  saecularibus  admisce- 
mor.  Quod  bene  in  semetipso  reprchciidit  nunc  pro- 
phela  dicens:  c  Va»  mihi,  quiatacui,  quia  vir  pol- 
lutus  labiis  ego  sum !  iQui  cur  polluta  labia  haberet, 
apeiuit,  cuin  subjungit : 

(59)  Codd..  prophet^. 


quaedam  illius  ignis,  quae  sufliccret  sermonis  peccata 
purgare.  Sed  his  per  anagogcn  dictis  lectionem  a 
capite  revolvamus,  scnsum  in  ea  mysticum  inda- 
gantes. 

Vidit  enim  Isaias  Dominum  non  quidem  sicuti 
csl,  sed  modo  quodam  signiGcativo,  sicut  prophet» 
visio  fuerat  informanda.  Quandiu  enim  in  hac  mor- 
tali  came  viviiur,  nullus  ila  in  contemplalionis  vir- 
lute  proOcit,  ut  in  ipso  jam  incircumscripti  luminis 
radio  mentis  oculos  inflgat ;  neque  omnipotens 
Deus  jam  in  sua  claritate  conspicitur,  sed  quid- 
dam  sub  ilio  spfculatur  anima,  undc  rcfota  proii- 


19  COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  I.  90 

dat,  at  post  ad  Yistonis  ejus  gloriam  pcrlingat.  A  ac  dominationes  el  angelos,  totum  ministerium  co^- 

leste,  condideril?  Et  duabu$  velabani  pedet  ejus^ 
Nam  extrema  quoque  ejus  quis  scire  potesi?  quid 
post  consummationem  saeculi  sit  futurum?  Quld 


CuiD  eDlm  Doniinaro  se  vidisse  propbeta  fatetur, 
dicens  :  c  In  anno,  quo  moriuus  est  rex  Ozias,  vidi 
Dominoai  sedentem  super  solium  excelsum  et  ele* 
vaiQiD ,  »  protinus  subjungit  :  c  Et  ea,  quae  sub 
ipso  erant,  Implebant  templum.  »  Quando  Ozias 
rex  saperbus  ac  prspsumptor  moritur,  Dominus  vi- 
deiur;  quia,  mundi  hujus  elatio  a  desiderio  men- 
tis  abscidiuir,  tunc  ipsa  mens  Dei  gloriam  contem- 
platur. 

Et  notandum,  quod  Dominus  $uper  solium  excel- 
<«m  et  elevaium  sedet.  Quid  namque  est  solium 
ejus  nisi  creatura  angelica  vel  bumana,  cui  per  in- 
tellecrtam,  quem  dedit,  prxsidet;  quod  videlicet  so- 


postquam  bumanum  genus  fuerit  judicatum  ?  Quae 
sequatur  vita,  an  rursus  alia  futura  sit  terra,  el 
post  transitionera  alia  rursus  elementa,  vcl  alius 
mundus  solque  condendus  sit?  In  Deo  etiam  maxi« 
roe,  qui  nec  principium,  nec  finem  habel,  omnis 
ab  hac  cognitione  principii  ejus  et  finis  cxcluditur 
visus.  Ne  quaeras  principium  ejus,  vel  finis  ejus  ar- 
cana ,  qu»  non  sunt.  Habes  praesens  esse  ejus ;  sed 
laudalo,  non  discute. 

c  Et  duabus,  inquit,  volabant.  »  Media  tant  ira 


lium  exctlsum  et  elevatum  dicit;  quia  natura  hu-  ..         e    •  .  i    .• 

,    .        ,               /»  .                 «  cognoscimus,  quae  nobis  ex  Scnpturarum  lecliune 
mana  ad  coelesiem  gloriam  elevata  proficit,  et  crea-  B  _^  ^ j_  _, », ,_  j.,.. 


panduntur,  quando  plasmatus  homo,  quando  dilu- 
vium,  quando  data  lex  sit,  qualiter  ex  uno  homine 
universa  spatia  terrarura  completa  sint,  et  extremo 
tempore  Dei  Filius  caroera  sumpserit.  Caetera  vero, 
quae  dixiuius,  isti  duo  seraphira  in  facie  pedibasque 
texerunt.  Nam  quia  Testamenlum  Yetus  in  lege  et 
in  prophetis  occultat  ea,  quae  fuerunt  anle  mundi 
principium ,  uniis  seraphim ,  duabus  alis  faciem  Dci 
velabat.  Et  dum  in  Evangelio  et  apostolorum  do- 
ctrina  Testamentum  Novum  itidem  abscondit  ea 
quae  fuerunt  ante  saeculi  creatiouem,  alius  scraphim, 
duabus  alis  velat  ejus  faciem.  Eodem  modo  dum 
ipsa  duo  Testamenta  in  lege  et  prophetis  atque  iii 
Evangelio  et  apostoiis  occullant  ea  quae  fulura  sunt 
C  post  saeculi  terminum ,  uterque  seraphiui,  geminis 
alis  pedcs  cjus  velat;  et  duabus  mediis  uterque  vo« 
lat,  dum  per  Icgem  el  prophetas,  dum  per  evangeli- 
cam  el  apostolicam  doctrinam  ea  qu:e  fiunt  ab  initio 
saeculi  usqae  in  fincm,  nobts  panduntur.  Sicque  sex 
alw  uni  sunt^  et  sex  alas  alteri,  Sequitur  : 

c  Et  clamabant  aller  ad  alterum.  >  Pulchre  posl* 
tum  est :  alier  ad  alterum.  Quidquid  enim  in  Veterl 
Testamento  legimus,  hoc  idem  ct  in  Novo  reperi- 
mus ;  et  quod  iu  Novo  fuerit  lectitatum ,  hoc  ex  Ye- 
teris  auctoritatc  deducitur  :  nihii  in  eis  dissonum» 
nil  diversum.  c  Et  dicebant  :  Sanctus,  sanctus, 
sanclus  Dominus  Deus  exercituum.  i  In  ambobus 
testamentis  praedicatur  Trinilas.  c  Plena  est  oranis 


tura  angelica ,  dum  multis  spiritibus  cadenlibus  in 
rflclo  solidata  est,  ne  cadat,  inde  elevata  est,  unde 
confirmata.  Templum  vero  ejus  hoc  est,  quod  so- 
lium;  quia  iElernos  rex  ibi  habitat,  ubi  praesidet. 
Nus  ergo  templum  illius  sumus,  in  quorura  mentibus 
habitare  dignatur. 

St^  ea  qucs  sub  ipso  erant  replebant  templum; 
quia,  quidquid  nunc  de  illo  conspicitur,  adbuc  non 
est  ip3e,  sed  sub  ipso  est.  Sic  Jacob  angelum  vidit, 
et  vidisse  se  Dominum  fatetur  {Cen.  xxxii,  30) ;  quia 
cum  et  mysteria  eju»  conspicimus,  jara  multum  est, 
quod  super  nosmetipsos  levamur.  Notandum  vero 
quod  dicitur  :  implebat  templum,  Quuniara  et  si 
aogelus  apparet,  infirraae  tamen  mentis  desiderio 
satisfacit,  ut  si  adhuc  majus  non  potesl,  jam 
tamen  roinus  qaod  videt,  admiretur.  Ea  ergo, 
qoae  sub  ipso  sont,  implent  templum;  quia,  sicut 
dictam  est,  cum  mens  in  contemplatione  profecerit^ 
non  jam  quod  est  ipse,  sed  quod  sub  ipso  est,  con- 
templatur.  Sequitur  : 

c  Seraphim  stabant  super  illud.  »  Hoc  est  quod 
apud  Moysen,  duo  Cherubim,  stant  super  arcam 
Testamcnti  {Exod.  xxv,  18).  Nara  per  templum  vel 
arcam  Ecclesia;  per  duos  seraphin,  vel  duos  che- 
rabin,  dao  Testameuta  fi)$urantur.  Quae  super  Ec- 
clesiam  stani,  quia  nos  protegunt,  et  omnem  in- 
tellectum  nostium  superant.  Seraphim,  namque, 
fiicut  jam  dixinius,  incendium  dicitur ;  quia  testa- 
menu  Dei  corda  audienUum  igne  charilatis  inflam-  p  ^erra  gloria  ejus.  i  Hoc  de  tempore  evangelicae  prae- 


raant.  Undc  Jeremias  :  c  Nunquid  non  verba  mea 
sunt  quasi  ignis,  ait  Dominus?  >  {Jerem.  xxiii, 
29.)  Et  Moykcs  :  c  In  dextera  cjus  lignea  lex 
(Deui.  xxxiii,  2).  »  Et  Psalmista  :  c  ^gnitura 
eloquium  tuum  vehemenlcr  {Psal.  cxviii,  140).  » 
Sequitur : 

c  Sex  al£  uni,  et  sex  alae  alteri,  duabus  vela- 
bant  facicm  ejus,  et  duabus  velabant  pedes  ejus,  et 
doabus  voIabanL  »  Quid  per  faciem  pedesque  Dei  si- 
gnator,  nisi  hoc  quod  ante  saH^ula  fuit ,  et  quod 
post  finem  saeculi  futurum  cst?  Duabus^  inquit, 
telabani  faciem  ejus.  Quis  enim  ejus  potesl  scire 
principium  ?  quid  antequara  conderet  istum  mun- 
dum,  in  rcrum  fuerit  aitcrnitate?  quando  Ihronos 


dicationis  dicitur.  Ubique  enim  sunt  Ecclesiae  bea- 
torum,  quae  sunt  gloria  ejus.  In  omnibus  quippe,  qui 
conversalione  sua  glorificant  Deum,  gloria  ejus  cst, 
atque  ita  omnis  terra  plena  est  gloria  Dei.  Olim  non 
oranis  terra  plena  erat  ejus  gloria,  sed  unus  angulus 
terrae,  quando  dicebatur  :  c  Notus  in  Judaca  Deus,  in 
Israel  magnura  nomen  ejus  {Psal.  lxxv,  i),  >  nunc 
vero  totus  orbis  gloria  ejus  est  plenus. 

Sed  quid  tibi  prodest,  si  omnis  terra  plena  sit 
gloria,  tu  autem  non  sis  particeps  plenitudinis  glo- 
riae  Dei?  Si  enim  ea  quae  facis,  si  ca  quae  loqucris, 
in  gloriam  Dei  fiant,  si  sermo  tuus,  si  tactus,  si 
proceifsus  et  ingressus  tuus,  si  cibus  ac  potus,  ct 
omnes  aciiones  tuae  in  gloriam  Dci  fiant,  et  parti- 


91 


IIERVEI  BURGinOLENSiS  MONACHI 


C« 


eep«  dicli  hujus  es  :  t  Plena  est  omnis  tenra  gloria  A  nium  adversariorum  potest  contradictionibus  06- 


ejus.  I  Sequitnr : 

c  E't  commota  sunt  superliminaria  cardinum  a 
voce  clamantis.  >  In  alia  translalione  dicitur  :  c  Et 
ablatnm  est  superliminare  a  voce,  qua  clamabant.  i 
Moy»i  et  Aaron  ad  ostium  tabernaculi  scmper  lo- 
quebalur  Dominus  {Exod.  xxix«  4  et  $eq.)  quasi  de- 
signans  ante  Evangelium,  quia  necdum  eos  in  san- 
cta  sanctorum  introduxerit  (60),  sicut  Ecclesia  post 
inlroducta  est,  dicens  :  c  Introduxit  me  Rex  in  cu- 
1  iculum  suum  {Cant.  i,  5).  >  Quando  ergo  Dominus 
descendit  ad  terram ,  superlimimre  iliud ,  id  est, 
qua  i  quodlam  obstacuium  intrare  cupientibus  est 
ablatum.  Vcl  quando  Christus  inferni  portas  confre- 
git  ci  sanctorum  animas  secum  educens  ad  superna 


dere,  calculus  dicilur.  Videnlur  autem  mihi,  el 
LXX  Interpretes  in  eo,  quod  anthraca  traiistule- 
runt,  idem  sensissc.  Anihrax  quippe,  quem  nos 
carbunculum  interpretamur,  genus  est  lapidis  f«l- 
gidi  atque  lucentis,  queni  et  in  duodecim  lapidibus 
inveiiiraus  {Exod.  xxviii,  18).  Sive  igitur  calculum 
sive  carbunculum  lapidcm  accipimus,  et  in  cal- 
culo  quidem  d  vini  sermonis  veritas  et  rigor,  iii 
carbunculo  autem  doctrina  lucens  et  manifesta  mon- 
stratur. 

Quod  autem  serapbim  volasse  dicitur,  intellige 
velocem  divini  sermonis  adventum  super  prophe- 
tam,  ac  Novi  Testamenti  repentinam  cognitionem. 
Quia  ubi  Dcus  magister  est ,  nulla  mora  fit  in  di- 


Yictor  r  meavit,  et  regna  coelorum  apcruit,  tunc  a6/a-     scendo.  c  Etin  manu  ejus  calculus.  i  Caiculus  in 


tum  est  superliminare. 

In  co  autem  qiiod  nova  ediiio  hal)et :  c  Et  commota 
sunt  supcrliminaria  cardinum  a  voce  ciamantis,  i  sic 
illam  admoiiilionem  intelligamus,  ut  (idelibus  aperiri 
possit  superni  templi  janua,et  iulidelibus  clausa  per- 
maneat.  Nam  c  a  diebusJoannisBaptistse  usque  nunc 
regpum  coclorum  vim  patitur  {Matth.  xi,  12).  i  Pos- 
sumus  ergo  vim  iuferre  huic  janux,  et  nobis  eam 
aperire,  si  voluinus ;  quia  commota  sunt  superlimi- 
naria  ejus,  quae  prius  eam  immobiliter  clausam  te- 
ncbanl. 

Et  bene  dicitur  :  A  voce  clamantis^  et  non :  a  voce 
clamantium;  quia  per  gratiam  solius  evangcIicB 


manti  sermo  est  in  operatione.  Novum  eiiim  Testa- 
mentum  per  graliaro  facit  operibus  impleri,  quod 
Vctus  nequivit  per  austeritatem  facere.  c  Quem  tii- 
icrat  de  altari.  i  Quia  evangelicum  sermonem  prae- 
dicationis  de  ara  Dominicx  crucis  acccpit.  Et  dixit : 
c  Ecce  tetigit  hoc  labia  tua ,  i  etc.  Tactu  calculi,  id 
est  divini  se/mOnis,  purgatum  peccatum,  sicut  di- 
scipulis  Dominus  ait  :  c  Jam  vos  muiidi  cstis  pro- 
pter  sermoiiem,  quem  lociitus  sum  vbbis  {Joan.  xv, 
3).  I  Purgatus  itaque  prophetes,  ct  ii^ne  coelitus  suc- 
census  subjungit  : 

Vers.  8.  —  c  Et  audivi  vocem  Domini  dicentis  : 
Quem  mittam,  ct  quis  ibit  nobis?  Et  dixi :  Ecce  ego, 


prauiicationis  aperitur  porta  regni  ccelestis.  Neque  ^  ^^^^  ^^ 


cnim  Moysi  diclum  est,  quoJ  Petrus  audire  meruil ; 
€  Quia  tibi  dabo  claves  regui  coclorum  {Matth.  xvi, 
19).  I  Sequitur  : 

c  Et  domus  impieta  esC  fumo.  i  —  c  Deus  i  no- 
6ter  c  ignis  consumcns  est  {Deut.  iv,  24).  i  Ex  hoc 
igitur  igne,  quia  totam  substantiam  capcre  non  pos- 
sumus,  levior  quaedam  in  universam  Ecclesiam, 
et,  ut  itadicam,  rarior  funii  natura  dispergitur. 
Quam  nos  capientes  dicamus  :  c  Ex  parte  co- 
giioscimus,  et  ex  parte  prophetamus  (/  Cor.  xiii, 
9).  I  Et :  c  Videmus  nunc  per  speculum  in  aenigmate 
(iM.,  xii).  I 

c  Et  volavit,  inquit,  ad  me  unus  de  seraphim,  i 
etc.  Quia  per  duos  scraphim  duo  Testamenta    in- 


Et  hic  dcclaratur  unus  Deus  in  pluralilate  pcrso- 
narum.  Sicut  cnim  in  Genesi  dicitur  :  c  Faciamus 
hominem  ad  imaginem ,  et  similitudinem  nostram 
{Cen.  I,  2);  i  ita  et  hic  puto  dictum  :  Qiits  ibit  no- 
bis  f  Nobis  enim  quibus  aliis  aestimandum  cst  nisi 
Patri  et  Filio  et  Spiritui  sancto,  quibus  vadit,  qui^ 
cunque  eorum  obsequitur  voluntati.  Et  in  eo,  quod 
uiiius  loquentis  persona  praeponitur  divinitatis  est 
unitas;  in  eo  vero,  quod  dicitur  nobis ,  personarum 
diversitas  indicatur. 

c  Et  dixi,  inquit,  Ecce  ego,  mitte  me,  Dcus,  qui 
vocat  ea  quae  non  sunt  quasi  sint  {Bom,  iv,  17),  > 
etqui  dixit :  c  Ego  sum  qui  sum  {Exod.  iii,  U).i 
Quoscunque  vocaverit,  statim  facit  subsistere;  quO' 


telligimus,  Novum  Testamentum  missum  ad  pro-  D  niam  omnia,  qnaeabsque  co  sunt  iion  sunt.  Undtt 


phetam  dicimus,  quod  habens  in  se  utiaquc  mau- 
data,  id  est  et  sua ,  et  Veteris  Instruinenii ,  ignitum 
sermonem  Dei  duplici  prxceptorum  acie  comprc- 
hendit,  et  taclis  labiis,  quidquid  fuerit  ignoranli^e 
(hoc  enim  iabia  uunc  interpretari  possumus  im- 
munda)  purgationis  suae  rcpulit  veritate.  Vere  enim 
carbo,  qui  linguam  puram  faciat  a  peccato,  sermo 
diviuus.  Sed  quia  in  llebraeo  pro  carbonu  caiculus 
iegitur,  vidctur  mihi  sermo  divinus  ex  calculi  ap- 
pcllatione  signari.  Sicut  cnim  calculus  genus  est 
.apidis  durissimi,  et  rotundi,  et  omni  parte  lenis- 
simi,  ita  scrmo  Dei,  qui  nec  haereticoram  oec  om- 


et  propheta  purgatus  a  vitiis  ausus  est  diccre :  Eece 
ego  sum.  Notandum  autem ,  quomodo  ad  id  quod 
dixeratDominus  :c  Quemmittara,  et  quis  ibit  no- 
bis;  I  propheia  ex  parte  responderit  :  c  Ecce  ego 
sum,  mitte  me,  i  et  de  sequenti  tacuerit,  intelligens 
nullum  dignum  esse  hominum,  qui  Deo  pergeret,  et 
omne  iter  suum  ejus  faceret  esse,  qui  milteret,  qui 
cum  diceret :  Mitte  me,  per  activam  vitam  prodesse 
proximis  cupiens  oflicium  praedicationis  appctit.  Illa 
est  enim  vera  charitas,  quae  sic  ad  Deum  festinat, 
ut  proximum  non  deserat.  Purgatus  crgo  per  altaris 
calculum  et  charitate  fervens  ultro  sc»  ut  mituta**» 


(r>0)  CoJ.  G.,  indmcerU. 


95  COMMENT.  IN  ISAIAM 

offert,  qualenus  gratu^,  quam  acceperat,  alios  facc- 
rel  paiticipes.  Sed  qui  praesenlibus  pio  amore  pro- 
desse  Toiebat,  mala,  quae  luturis  erant  vcnturay 
primo  prophetare  visus  est,  ac  deinde  audivit  eorum 
bona.  Nam  sequitur  : 

Vebs-  9.  —  t  Et  dixit  :  Vade,  et  dices  populo 
huic  :  Audite  audientes,  et  nolile  inteiligere;  et  vi- 
deie  visionem ,  et  nolite  cognoscere.  Excxca  cor 
populi  hujus,  >  etc. 

Locus  enim  isle  ad  illud  tempus  pertinet,  quo  Do- 
minus  in  terris  conversatus  cst  nova  doccns  et  mira 
faciens,  qui  de  Judaeis  tunc  ait :  i  Ideo  in  parabolis 
cts  loquor,  quia  videntes  non  vident,  et  audientes 
non  audiunt,  ncque  intcUigunt,  ut  impleatur  in  eis 
proplietia  Isaise  dicens  :  Audilu  audietis,  et  non  in- 
telligetis,  et  videnles  vidcbitis,  el  non  videbitis.  In- 
crassatum  est  enim  cor  pttpuli  hujus,  et  auribus 
graviter  audierunl,  et  oculus  suos  clauserunt,  ne 
quandc  ocuUs  vidcant,  et  auribus  audiant ,  et  corde 
inielligant,  et  convertantur,  ct  sanem  eos  (Matth. 
XIII,  13-15).  I  Quia  ergo  parabolas  Judaeis  non  in- 
teliigeniibus  loqucbatur  Dominus,  et  signa  coram 
cis  facicbat,  iiec  intelligebanl,  quia  lotum  carnaliter 
sapiebant,  merilo  divina  eis  scntentia  pcr  increpa*- 
tioneni  prophctix  dixerat  :  Audite^  subaudi  verba 
Salvatoris  ci  nolite  cognoscerc,  quid  ea  signill- 
cent. 

Vers.  10.  —  f  Excasca,  iiiquit,  cor  popuU  hujus, 
et  aures  ejus  aggrava,  el  oculot  cjus  claude,  iie  forte 
Tideant(Gt)  oculis  suis,  ct  auribus  suis  audiant  (62), 
etcorde  suo  iulelUgant  (05),  ct  convertantur(04),et 
sanentur  (05).  > 

Quis  nunc  in  Isaia  figuratur,  qiii  populum  Ju- 
dxonim  cxca^carc  pnccipitur,  nisi  pcrsona  prophe- 
taniui  et  ipsius  legislatoris  ?  Isaise  crgo  dicitur  : 
c  Exc^a  cor  populi  hujus.  >  Quia  sicut  Apostolus 
ait  :  f  Moyscs  ponebai  vclamcn  supcr  faciem  suam, 
ut  iion  intendefent  filii  Israel  in  faciem  ejus,  quod 
evacuatur,  sed  obtusi  sunt  sensus  eorum.  Usque  in 
bodiernum  enim  diem  ad  ipsum  velamen  in  lect.one 
Veteris  Testamcnti  manet  revelalum,  quoniam  in 
Christo  evacuatur.  Sed  usque  in  hodiernum  diem 
cum  legitur  :  Moyscs,  velamen  est  positum  super 
cor  eorum.  Cum  autem  conversi  fuerint  ad  Domi- 
cuiD^  auferetur  velamen  (//  Cor,  iii,  13-46).  >  Itaque 
qooniam  Scriptura  legis  et  prophetarum  velamine 
littcrae  obumbratur,  ct  carnalis  Judaeorum  populus 
solaro  litterae  superOciem  sequitur,  Isaias  scripto- 
rum  Testamenti  Veteris  personam  gerens  cor  ejus 
excascare  dicitur  : 

Cum  autemdicit  :  Ne  forte  videant  oculis  sttti, 
scienduni,  quia  Deus  in  sua  cscitale  reliquit  eos 
desf^rendo  et  non  adjuvando ;  quod  non  iniquo,  sed 
occulto  judicio  fecit.  Sive  enim  quando  adjuvat, 
niisericordiier  facit,  sive  quando  non  adjuvat,  ju- 
ste  facit;  quia  omnia  non  temeritale  sed  judicio. 

(01)  Alias,  videat. 
(Cti)  Alias,  audiat, 
/t5>)  AUs^,  iiMligat, 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.  Oi 

A  Nam  quia  non  cx  flde,  scd  tanquam  ex  operiLus 
tuinuerunt,  ipso  suo  tumore  csccati  offenderunt  in 
lapidein  offensionis.  In  eo  autem  quod  addidit  :  Ei 
convcrtaniur  et  ianentur,  aut  ^  superioribus  subau- 
dicndum  est,  ut  dicatur  :  non  convertantur,  et  non 
sanentur;  aut  de  supernae  mcdicinde  misericordia 
lactum  inteUigenduin  est,  ut  quoitiam  pervers^  et 
superbae  volunlatis  erant,  etjustitiam  suam  consti- 
luere  volebant,  ad  hoc  in  sua  caecitate  deserentur, 
ut  offcnderent  in  lapidem  offeiisionis,  ct  implerentur 
facies  eorum  ignominia,  et  humiiiati  quaererent  no- 
men  Domini,  et  uon  suam,  qua  inflatur  superbus, 
sed  Dci  justitiam,  qua  justiiicatur  impius.  IIoc  enim 
roultis  eoruro  profecit  in  bonum,  qui  de  suo  scelere 
compuncti  in  Christum  postea  crediderunt.  Aures 

"  autem,  quse  nunc  aggravanlur,  et  oculoSf  qui  clau- 
duntur,  non  exterioris  homiuis  esse  putes,  sed  po- 
tius  interioris.  Propheta  vero,  postquam  ei  dictum 
est  :  f  Excaeca  cor  populi  hujus,  >  subjecit  : 

Vers.  11.  —  f  Et  dixi  :  Usquequo  Domine?  Et 
dixit :  Donec  desolentur  civitates  absque  habilatore, 
et  doraus  sine  homine,  et  tcrra  relinquatur  de- 
serta.  > 

Vers.  12.  —  f  Et  longe  faciet  Dominus  homi- 
iies.  > 

Tam  diu  enim  perduraverunt  in  cxcitate  cordis, 
donec  per  Vespasianum  et  Titum  civitates  eorum 
desolarentur,  ut  non  remaneret  in  eis  habitator,  et 
terra  eorum  reWnqueveiUT deserta,  et  longe  fierent  ho- 

Q  mines  Judaici  generis,  ab  ea  captivi  per  omnes  gen- 
tes  ducti.  Scd  quia  reliquiae  hujus  plebis  circa  fl- 
nem  saeculi  convertentur,  videamus  quid  subjun- 
gat :  f  Et  mullipUcabilur,  quae  derelicta  fuerat  in 
medio  terrae.  > 

Vers.  13.  —  f  Et  adbuc  in  ea  decimatio,  et  con- 
vertetur,  et  erit  in  ostensionem  sicul  terebiiilhus, 
et  sicut  quercus ,  quae  expandit  ramos  suos,  semen 
sanclum  erit»  id  quod  steterit  in  ea.  > 

Medium  terrai  Jerusalem  est,  sicut  per  Ezechie- 
lem  dicit  Domiuus  :  f  Isla  est  Jerusalem ,  in  medio 
gentiumposui  eam,  et  in  circuituejus  terras  (Ezech, 
\,  5).  >  In  hoc  medio  terra  dereliquil  Dominas  ple- 
bem  Judaebrum  dicens  :  f  Ecce  reUnquetur  vobis 
domus  vestra  deserta.  Dico  enim  vobis,  non  nie 

^  videbitis  amodo,  donec  dicatis  :  Benedictus,  qui 
venit  iu  nomine  Doroini  (Matth,  xxiii,  58).  >  Sed 
plebs  ista,  quam  Doroinus,  dum  adhuc  habitaret  in 
Judaea,  reUquil,  et  quae  posfmodum  per  totum  or- 
bem  dispersa  est,  appropinquante  saeculi  termiiio 
multiplicabitur,  ct  ad  fidem  veniet,  sicut  scriptum 
est  :  f  Si  fuerit  populus  tuus  quasi  arena  maris, 
reliquiae  converlentur  ex  eo  (Isa.  x,  22).  > 
j  Decimatio  signiGcat  impletionem  legis  propter 
Decalogum  ejus.  Adhuc  ergo  erit  in  ea  decimatio; 
quia  futururo  est,  ut  legero  suam  impleat,  et  con- 
vertetur  ad  praMiicationem  Eliae.  ECerit  in  ost€Mi<f' 

(64)  Alias,  convertatur, 

(65)  Alias,  sanem  eum. 


Oi;  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONAGUI  06 

nem  $icut  terebinthus  et  quercus ;  quia  longe  lateque  A  nuntiaverunt  domui  David,  id  est  rectoribus  Eccle- 


sparget  exempla  subliinis  conversationis  sux,  et 
magnae  sanctilatis.  Terebinthus  enim  et  quercus 
nimis  magnae  sunt  arbores.  Semen  sanctum  erit  id 
quod  tunc  in  ea  iteterit;  sicut  de  iiia  gente  dicit  Apo- 
stolus :  c  Si  radixsancta  est,  et  rami  (Rom,  xi,  16).» 
fticut  enim  radix  sancta  est  in  patriarchis ;  sic  san- 
cti  erunt  rami  in  his  filiis.  Haec,  regnante  Joathan, 
vidit  Isaias,  vel  prophetavit. 

GAPUT  VIL 

Vers.  1.  —  <  Et  factum  est  in  diebus  Achaz  filii 
loathan,  filii  Oziae  regis  Juda,  ascendit  Rasin  rer 
Syrix  et  Phacee  filius  Romeiiae  rex  Israel  in  Jeru- 
salem  ad  praeliandum  contra  eam,  et  non  potuerunt 
debellare  cam.  i 

Vers.  2.  —  <  Et  nnntiaverunt  domui  David  di- 
centes  :  Requievit  Syria  super  Ephraim,  et  commo- 
tum  est  cor  ejus,  et  cor  populi  ejus  stcut  moventur 
ligna  silvarum  a  facie  venti.  > 

Haec  seciindum  Historiam  veraciter  credimus  fa- 
cta.  Scd  quouiam  <  hxc  omnia  in  figura  continge- 
bant  iilis  (/  Cor.  x,  11),  >  requiramus,  quid  in  istis 
praeOguratum  sit.  Ouia  enim  Ac/raz  iuterpFetatur 
apprehendens,  quid  per  Achaz  nisi  typus  apostolo- 
rum,  ac  temporis  illius  reliquorum  fidelium,  qui 
Christum  in  carne  apparentem  fideliter  apprehende- 
runt  (unde  et  Simeon  <  accepit  eum  in  ulnas  soas 
{Luc.  II,  28),  >  etquid  per  Joathan^  qui  interpreta- 
tur  cujus  et  frater  eorum^  nisi  prophetae  signantur. 


6 


siae.  Requievit  Syria  super  Ephraim :  id  est  gentililas 
Judaico  populo  concordat  in  persecutione  fidelium. 
Sic  enim  legitur  in  Actibus  apostolorum  :  <  Qui  vero 
increduli  fuerant  Judaei,  suscitaverunt,  etad  iracun- 
diam  concitaverunt  aninias  gentium  adversus  fratres 
{Act,  XIV).  >  Et  post  paululum  :  <  Gum  autem  factus 
esset  impetus  gentiiium  et  Judseorum  cum  principi- 
bus  suis  in  apostolos,  ut  coniumeliis  afficerent  eos, 
etlapidarent  (ibid,,  5),  >  id  estPaulum  et  Barnabam, 
<  inteiiigentes  confugerunt  ad  civitates  Lycaoniae 
{ibid.,  6).  >  Itaque  rex  Syriaet  rex  hraet  ascenderuni 
contra  Jerusatem^  dum  fieret  impetus  gentilium  et 
Jodaeorum  cum  principibus  suis  in  apostolos.  Itaque 
requievit  Syria  super  Ephraim,  dum  Judaei  gentilium 
animos  inflammassent  adversus  fratres.  Et  commo^ 
tum  est  cor  ejus^  et  cor  populi  ejus ,  quia  et  praepo*- 
siti  et  subjecti  metu  passionis  titubaverunt.  Gontra 
quam  fluctuationem  venit  S^lvator  noster  roborare, 
ct  consolari  eos.  Nam  sequitur  : 

Vers.  5.  —  <  Et  dixit  Dominus  ad  Isaiam  :  Egrc- 
dere  in  occursum  Achaz  tu,  et  qui  derelictus  est 
Jasub  filius  tuus  ad  extremum  aquaeductus  pisciiae 
superioris  in  via  agri  fullonis.  > 

Vers.  4.  —  <  Et  dices  ad  eum :  Vide,  nt  sileas, 
uoli  timere  et  cor  tuum  ne  formidet  a  duabus  cau- 
dis  titionum  fumigantium  islorum  in  ira  furoris 
Rasin  regis  Syriae,  et  filii  Romeliae.  > 

Vers.  5.  —  <  Eo  quod  consilium  inierit  contra 


qui  satis  declaraveniiit,  cujus  sit  Ghristus,  popuU  ^  te  Syria  malum  (66),  Ephraim  et  filius  Romeliae 

Judaici  an  Ghristiani,  qui  secundum  carncm  frater     dicentes  :  > 

4st  Judaeorum  ?  Didtur  quoque  Joathan  Domini  pep- 

fectio;  quia  a  Domino  data  est  prophetis  perfectio, 

quam  habuerunt.  Quid  vero  per  Oziam,  qui  robustus 

dicitur,  nisi  virilis  patriarcharum  cuneus?  Achaz 

ergo  nascitur  ex  Joalhan,  et  Joathan  ex  Ozia ;  quo- 

niam  apostoli  sunt  prophetarum  filii  et  prophetae 

filii  patriarcharum.  Achax  vero  rex  Juda  est,  quo- 

niam  aposloU  sunt  rectores  Ecclesiae. 

Quid  autcm  per  Syriam,  quae  sublimis  dicitur, 
nisi  superba  gentilitas  exprimitur  ?  Quid  per  Rasin^ 
qui  interpretatuf  placentia  sive  complicatio,  nisi 
principes  gentium  erroribus  implicati?  Quid  per 
israet  nisi  perfldus  Judaeorum  populus  ?  Quid  per 


Vers.  6.  —  <  Ascendamus  ad  Judam,  et  suscite- 
mus  cum  ad  nos  (67),  et  ponamus  regem  in  medio 
ejus  filium  Tabecl.  > 

Vers.  7.  —  <  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Non  stai 
bit,  et  non  erit  istud.  > 

Vers.  8.  —  <  Scd  caput  Syriae  Damascus,  et  caput 
Damasci  Rasin.  > 

Isaias  enim,  qui  dicitur  salus  Domtnt,  egreditur 
in  occursum  Achaz ;  quia  in  angustia  tribulationis 
nostr^  occurrit  mcnti  nostrae,  quomodo  Filius  Dei 
missus  ad  passionem  in  mundo  fuit.  Unde  Aposto- 
lus  :  <  Recogitate,  inquit,  eum,  qui  talem  sustinuit 
a  peccatoribus  adversus  semetipsum  contradictio* 


Phacee  regem  hrael,  qui  dicitur  aperiens^  nisi  doc-  D  nem,  ut  ne  fatigemini  animis  vestris  dcficientes 


tores  Judaeorum,  qui  Scripturas  aperire  deberent 
interpretando?  Romelia  vero  dicitur  Excelsus  Do- 
tntNi,  et  Phacee  filius  Rometice  est ;  quia  isti  cama- 
les  et  perfidi  Judaeorum  magistri  ab  antiquis  patri- 
bus  descenderunt,  qui  vita  subUmes  ante  Deum  fue- 
runt. 

Itaque  rex  Syrice  et  rex  Israet  in  diebus  Achaz  ad 
prceliandum  contra  Jerusatem  venerunt;  quia  princi- 
pes  gentium  atque  Judaeorum  temporibus  apostolo- 
rum  coeperunt  mox  impugnare  Ecclesiam.  Et  non 
potuerunt  debellare  eam:  quia  <  portae  inferi  non 
pra;valebunt  adversus  eam  {Marc.xyi,  18).  >  Et 

(66)  AUas,  tit  malum. 


(Hebr.  xii,  3).  >  Egressio  enim  Isaiae  commemoratio 
Dominici  Adventus  est  nobis.  Jasub  vero  fitius  ejus 
derelictus  quid  significat  nisi  eos,  de  quibus  dictum 
est :  <  Omnis  qui  relictns  fuerit  in  Sion,  et  residuujs 
in  Jerusalem  sanctus  vocabitur?  >  (Isa.  iv,  5.)  Unde 
Jasub  interpretatur  revertens ;  quia  iUi ,  qui  de 
circumcisione  crediderunt,  praedicantibus  apostoiis 
reversi  sunt  adfeum. 

Quid  auteni  per  piscinam  superiorem  nisi  Evan- 
gelium  exprimitur  legi  superpositum  ?  Quid  per 
aqwBductum  nisi  Vetus  Testamentum,  unde  proce- 
dit  Novum?  Egressns  est  igitur  Isaias  ad  extremum 

(67)  Alias,  el  avellamus  eum  ad  nos. 


97  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.  98 

tufumdnetus  fn$cin(B  superioris;  quia  Chrislas  in  fine  A  omne,  quo  perfidus  iste  Judseorum  populus  eamalem 


legis  natus  est,  et  adbuc  inde  nobis  apparcl.  Quid 
fero  per  agrum  fullonii,  ubi  sordes  et  maculae  ve* 
'stinm  purgabanlur,  nisi  Ecciesia  Salvaloris  figura- 
lur,  in  qua  nos,  qui  Christi  vestes  sumus,  remissio- 
nem  peccatorum  consequimur?  Quid  per  viam  agri 
Bisi  actio  Ecclesiae?  Isaias  ilaque  exiit  in  via  agri 
fullomt;  quia  Chrislus  in  actione,  quam  Ecclesia 
serrai,  apparet,  et  ait :  Yide,  ut  iileas;  id  est  ut  vo- 
eem  querete  non  proferas.  Noli  limere,  subaudi, 
c  cos,  qui  occidunt  corpus  {Matth,  i,  ^).  > 

Duas  caadas  titionum  fumigantium  iram  gentilium 
et  Judaeorum  vocat.  Quia  in  prima  parte  comburun- 
tor  igne  suae  malitia^  et  in  uUima  comburendi  sunt 
igne  gehennx,  qui  per  iram  ardent  adversus  Eccle- 


legis  actionem  tenet,  et  quinque  sensibus  corporeis 
servit?  Post  cujus  spatium  Elia  praedicanie  deficiei 
incredulus  Judseorum  populus,  ut  mnUiplicctur  cra- 
dentium  numerus.  i  Nam  caecitas  ex  partc  contigit 
in  Israei,  donec  plenitudo  gentium  intraret,  et  sic 
omnis  Israel  salvus  ficret  {Rom.  xi,  25,  26).  >  Sic 
ergo  quasi  post  sexaginta  et  quinq;:e  annus  aposiala 
Ephraim  desinet  eise  populus,  nulio  jam  ferc  rema- 
nente  incredolo  ex  ejus  muilitudine;  quia  poslquam 
pienitudo  gentium  intraycrit,  omnis  Isracl  salvus 
fieL  Unde  et  subditur  : 

c  Et  caput  Ephraim  Samaria,  ct  caput  Samariae 
fiUus  Romeliae.  i  Samaria  quippe  cusiodia  dicilur, 
et  Romelia^  excessus   Domini,  Custodia  crgo  caput 


siam,  et  per  erroris  nebulam  fumant,  et /ui/am,  id  B  illorum  erit;  quia  tunc  observantix  prsceptorum 


esi  Cbristianum  populum  ab  Ecdesia  quaerunt  avel- 
lere  ad  se,  et  suis  erroribus  involvere.  Sic  enim  Ju- 
4£i  Galatas  aTcllere  coeperant,  cum  eos  per  Episto- 
bm  Paulus  ad  Ecclesiam  revocarct.  Sic  G;entiles 
avulsemnt  omnes,  qui  Chiistum  in  pcrsecutionibus 
negaverunt. 

Tabeel  autem  bonus  Deus  interpretatur.  Et  gen- 
tiles  atqne  Judaei  bonitatem  Redemptoris  nostri  ne- 
gautes  meUora  putant  ea  quae  ipsi  colunt.  Qu:erunt 
igitor  Judam  aveUere,  nt  regem  in  medio  ejus  po- 
aant  /i/tum  Tabeely  id  est  boni  Dei,  qui  sui  erroris 
cultores  cuperent  in  nobis  praepositos  et  doctores 
constituere. 

Sed  non  eritj  et  non  slabit  istud.  Sed  caput  Syrice  ^ 
DamascuSy  qui  dicitur  sanguinis  poculum ;  quia  prin- 
cipes  gentium  sanguinem  fidelium  sitient  (68).  El 
c^pui  Damatciy  id  est  ipsius  crudelitatis  gentilium 
Aasfii,  id  est  cursus  *  quia  veloci  cursu  transibit 
eorum  tyrannica  dominatio.  Vel  complicatio  erroris 
caput  saevitiae  ipsorum  erit.  Rasin  quippe  cursus  vel 
complicatiOy  sive  placentia  dicitur.  Sequitur  : 

Vbrs.  9. —  c  Ei  adhuc  sexaginta  et  quinque  anni, 
et  desinet  Ephraim  csse  populus.  > 

c  Et  capui  Ephraim  Samaria,  et  caput  Samariae 
filius  Romeliae.  Si  non  credideritis,  non  permanebi- 
tis.  > 

A  Nativitate  Domini  nsqoe  ad  rebellioiiem  Judse- 
omm  adversus  Romanos  sexagintd  et  quinque  anni 


Dei  Tcraciter  se  subjicicnt.  Et  caput  liujus  cusiodias 
eril  filiusjxcelsi  Domini.  Quia  principcs  rcligioiiis 
habebunt,  qui  patriarchx  Abraham  iilii  non  soUim 
came  sed  fide  erunt  ac  moribus.  Dt  autcm  ha?c  oni- 
nia  mystice  dicta  esse  declaret,  cxponciido  subjiin- 
git  ad  hos,  qui  contra  Ecclesiain  pugnanl,  dicciid  : 
Si  non  credideritis,  scilicet  iii  Christum,  uon  pcrma^ 
nebitis,  sed  cito  peribitis  ab  orbc  terrariim,  Ecclcsia 
crescente  :  c  Qiii  enim  rccti  sunt,  hahitabiint  in 
tcrra,  et  simpliccs  permancbunt  in  ea ;  iinpii  vero 
de  terra  perdentur,  et  qui  inique  aguiit,  aufercniur 
ex  ea  (Pror.  ii,  21).  > 

Si  quis  autcm  bos  sexaginta  quinquc  annos  hi* 
storialilcr  ad  captivitatcm  dccem  tribuiim  rcfcrre 
voluerit,  videat  quod  tres  reges  Juda  in  hac  narra« 
tione  propheta  posuerit,  sub  quibus  ct  prophelavit. 
c  Et  factum  est,  inquit,  in  diebus  Achaz  filii  Joathan 
filii  Oziae.  >  £t  ideo  computet ,  ut  Ilebraei  volunt,  a 
vicesimo  quinto  anno  rcgni  Oziae  usque  ad  sextum 
annum  regni  Ezechia",  in  quo  Salmanasar  cepit  Sa- 
mariam,  et  transtulit  Israe)  in  Assyrios.  Quando 
enim  Ozias,  sub  quo  et  iste  proplielare  coepil,  iiigres- 
sus  in  templum  adoicre  voluit  incensum,  ct  percus- 
sus  cst  lepra,  voliint  Hebraei  fuisse  annum  regni 
ejus  vicesimum  quinlum,  cujus  reliqui  anni  fiunt 
viginti  septem.  Omnes  enim  anni,  quibus  regnavit, 
quinquaginta  duo  anni  fuerunt.  Post  quem  regiiavit 
Joathan  filius  ejus  annis  sexdecim,  et  hujus  filius 


foerunL  Nam  sexagesimo  sexto  anhorebcllaverunt  D  ^chazsexdecimaliis.EtposthuncregnavUEzechias, 


sob  FuIIo  praeside  (69).  Cujus  rebeUionis  pertinacia 
succedente  post  tempore  in  tantum  convaluit,  ut  et 
ipsi  delerentur,  et  urbes  eorum,  ct  capiivi  duceren- 
tar  in  omnes  gentes.  Bene  ergo  dicilur  :  c  Adhuc 
iexaginia  et  quinque  anni,  et  desinet  Ephraim  esse 
populus.  >  Fortasse  et  aliud  temporis  spatium  per 
omiies  sexaginta  quinque  annos  mystice  designalur. 
Nam  sexies  decem  sexaginta  sunt.  Et  quia  sex  die- 
bus  licei  operari  secundum  legem,  senarius  opera- 
tiooem  designat;  denarius  legem  propter  Decalogum 
quinarius  quinque  sensus  corporis.  Quid  ergoper 
sexaginU  et  quinqne  annos  expriinilur  ni&i  tcmpus 


cujus  sexto  imperii  anno  Samaria  capta  est ;  atriue 
ita  simul  fiunl  anni  sexaginla  quinque.  Sequitur  : 

Vers.  10.  —  f  Et  adjecit  Dominus  loqui  ad  Achaz 
dicens :  > 

Vers.  11.  —  c  Peteitibi  signum  a  Domino  Deo 
tuo  in  profuiidum  inferni,  >  etc. 

Vers.  12.  —  c  El  dixit  Acbas  :  Non  petam,  et  non 
teiitabo  Dominum.  > 

Vers.  13.— c  Et  dixit :  Auditeergo,  domus  David  : 
Nunquid  parum  vohis  est  molestos  esse  bominibus, 
quia  molesti  estis  el  Dco  meo?  > 

Vers.  14.  ^  c  Propter  hoc  dabit  Dominus  ipse  vo^ 


(6^;  Cod.  Cruc,  sitiunt. 


(69)  Cod.  G.  FoUo. 


9J  HERVKl  BURGIDOLCNSIS  MONACIU  100 

bis  gigDum.  Ecce  Virgo  coDcipiei,  ct  pariei  filium,  A  idest  mbucum  Deut,  Nobiscum  Deu$  vocatur;  quia 


ct  vocabitur  iiomcD  ejus  Emmaouel.  i 

Vers  15.  c  Butyrum  et  roel  comedet,  ut  scial  re- 
probare  maluDi,  et  eligere  boDum.  i 

Etsi  bic  Don  posset  inteliigi,  tamen  ex  Matlhaei  vo* 
lumiDC  Dobis  iuDOtesceret,  a  Domioo  dictum :  c  Ecce 
Virgo  concipiet,  et  pariet  iilium  (Matih,  i,23).  i  Et  Do- 
minus,  qui  hoc  dicit  praemittit,  dicens:  c  NuDquid 
parum  vobis  est  molestos  esse  homiDi,  quia  molesti 
estis  et  Deo  meo?  i  Quis  est  ergo  Domiuus,  qui  di- 
«'i: :  Mclesti  eslis  et  Deo  meo  uisi  qui  alias  loquitur  : 
c  AsccDdo  ad  Patrem  meumetPatremvestrum,Deum 
meum,  et  Deum  vcstrum?  i  (Joan.  xx,17.)  Ipse  euim 
propter  mysterium  futune  incarnatiouis  jam  Deum 
suum  dicit  Dcum  Patrem,  et  sic  de  se  incarnando 
quasi  de  alio  loquitur  : 


cum  sit  Unigenitus  Dei,  super  terrani  id  caroe  visus 
est,  c  et  cuDi  homiDibus  couversatus  est  {Baruc,  iii,' 
58),  I  el  corporaliter  asceusurus  iu  coelum  promisit 
DObis :  c  Ecce  ego  vobiscum  sum  oiDDibus  diebus 
ugque  ad  consuDimationem  saeculi  {Matth,  xxviii, 
20).  I  Domus  enim  David,  quae  nomen  ejus  Emma^l 
nuel  vocat,  primo  Maria  ct  Joseph  c  de  domo  et  fa- 
roilia  David  sunt  {Luc.  i,  27),  i  ac  universa  deinde 
Ecclesia. 

c  Bulyrum  ct  mcl  comedet.  i  Butyrum  ex  lacte 
est,  et  lac  ex  carne ;  mel  autera  cadit  ex  aere.  Quid 
ergo  per  butyrum  nisi  scientia  bumanitatis  cjus 
exprimitur?  Et  quid  per  mel  nisi  dulceJo  divinae 
sapienti^e  ejus?  Comedit  itaque  butyrum  et  mel,  quia 
B  humanam  etdivinam  sapicntiam  habuit.  Et  propteiea 


c  Pete,  inquit,  tibi  sigDuro  iu  profuudum  inferni, 
sive  in  excelsum  supra.  i  Signum  quippe  in  profun- 
dum  et  in  excelsum  descensio  Christi  ad  inferos  et 
ascenuoad  ccelos.  Annon  mirabile  signum  fuit,  quan- 
do  infernum  confrcgit  et  spoliavit,  atque  regna  coe- 
lorum  ascendens  aperuit?  Quod  jubctur  signum  pctere 
AcAa^  nonsimplicitersed  sibi;quia  Christus  non  pro- 
pter  se,  sed  proptcr  nos  usque  ad  inferni  profundadcs- 
cendit,  et  usque  ad  solium  paternae  majcstatis  asceh- 
dit.  Sed  Achaz  utpotc  peccaior  ignorans  mysteriaDei : 
c  Non  petam,  inquit,  et  Don  tentabo  Dominum»  i 
Putabat  enim  hoc  tentationem  fore,  si  tale  signum 
peteret.  Et  Dominus  totaro  increduloruro  progenicm 
increpans,  ait : 

Audite  ergo^  domus  David,  quae  signum  ereptionis 
veslrse  et  salvatioois  petere  non  vuliis  :  c  Nuuquid 
parum  vobis  est  molestos  esse  homioibus  quia  mo- 
lesti  estis  et  Deo  meo?  i  Molesti  eraut  hotninibus^ 
id  est  ratione  utentibus,  qui,  quod  humanae  salutis 
exigebat  ratio,  postulare  Dolebaot.  Neque  CDim  genus 
humaouro  salvari  poterat,  nisi  coDfriDgeretur  iDfer- 
nus,  qui  cuDctoruro  auiroas  suscipieus  retiDcbat,  et 
aperiretur  coeluro  populo  sanctorum.  Sed  et  Deo 
molesti  erant;  quia,  quod  Deus  dare  volebat,  ipsi 
nolebant  petere.  Deo  quippe  salutem  humanaro  quae- 
rcDti  roolestus  est,  quisquis  se  saluti  subtrahit,  dcc 
Ulem  exbibet,  qui  facile  salvare  possit.  Propter  hoc, 
inquit,  quod  dod  solum  hominibusj  sed  et  Deo  mo^ 
lesti  estis  uolentes  pelere  signum  triumphi  Christi,  D 
per  quod  salvi  sitis,  dabit  ipse  Dominus  vobis  non 
poslulatus  signum  iiativitatis  suae. 

c  Dabit  Dominusvobissignum.  i  Etquod  signum? 
c  Ecce  Virgo  concipiet,  et  pariet  Filium.  i  Recte 
oonccplio  et  partus  Virginis  vocatur  signum,  quae  sic 
maler  effecta  est,  ut  virginilatis  non  amitteret  sigil- 
lum.  Signum  quippe  sigillum  appellari  solet;  et  ipsa 
propter  lioc  pcrpetuae  virginitatis  intactum  signacu* 
lum  vocatur  \n  Caoticis  canticorum  :  c  Hortus  con- 
clusus,  fons  signatus  {Cant,  iv,  12).  i  Vel  stgnum, 
idest  miraciilum  vocaiur  conceplus  et  partus  ejus; 
quia  totus  orLis  laetus  admirjtur,  quoniain  virgo  con- 
ceperit.ei  pepereritei  in  aeternum  virgopermanserit. 
Et  vocabiiis,  o  domus  David,  nomen  ejus  Emmanuei. 


scivit  reprobare  malum  et  eligere  bonum ;  quia  per 
prudentiam  humani  et  divini  sensus  omne,  quod 
malum  est,  sapienter  respuit,  et  omne  bonum  ele- 
git.  Hinc  enim  factum  est,  ut  ipse  peccaturo  nullum 
committeret,  omnemque  justitiam  adimpleret,  atque 
in  fine  saeculi  gcnus  bumanum  judicet. 

Sed  ut  myslicam  intelligentiam  in  his  prosequa- 
mur,  jubetur  Achaz  signum  pctere  in  profundum^  et 
in  excelsum^  ct  respondet :  Non  petam,  ac  sl  dioere- 
tur  apostolis,  ut  mortem  Salvatoris  et  ascensionem 
optarent,  et  illi  magis  eam  expavescerent.  Scriptum 
est  enim»  quoniam  c  coepit  Jesus  ostendere  discipulis 
suis,  quia  oportct  eum  ire  Jerosolymaro,  et  multa 
pati  a^scnioribus,  et  scribis,  et  principibus  sacerJo- 
^  tum,  et  occidi,  ct  terlia  die  resurgere.  Et  assumens 
eum  Petrus  increpabat  eum  dicens  :  Absit  a  te,  Do- 
mine;  non  erit  tibi  hoc.  Qui  conversus  dixit  Petro  : 
Vade  rctro  me  Satanas,  scandalum  cs  mihi  {Matth. 
XVI,  2t-23).  I  Nam  quod  Dominus  mortem  suam  et 
resurreclionem  praenuntiat  discipulis,  et  Pelrus  ait : 
c  Absit  a  te,  Domiue,  non  erit  tibi  hoc,  i  hoc  est 
juxta  roysterium  quod  Achaz  praecipitur  signuro  iii- 
ferius  et  superius  petere,  et  dicit  :  c  Non  pctaro,  et 
noo  tCDtabo  DomiDum.  i  Et  quod  Petrus  audit : 
c  Scaudalum  es  milii,  i  hoc  est  quod  domui  David 
quasi  discipulis  Christi  dicitur  :  c  Nunquid  parum 
vobis  est  molestosesse  hominibus,  quia  roolesti  estis 
et  Deo  roeo?  i  Molesti  erant  apostoli  non  solum  san- 
ctis  homiDibus,  id  est  prophetis,  sed  etiam  Deo« 
quia  iiolebaut  ut  Diorerctur  Christus  et  resurge- 
ret,  sicut  prophetae  pra&dixeraot,  et.  Deus  disposue- 
rat. 

c  Propter  lioc,  iDquit,  dabit  vobis  sigDum  ipse 
Domiuus;  i  quia  ecce  virgo  Ecclesia  concipiet,  et 
pariel  filium,  id  cst,  masculinae  virtulis  populum 
electorum,  et  vocabitis  nomen  ejus  Emmanuel,  id  est 
Christianum.  Nam  et  in  participatione  sui  nominls 
estCliristus  nobiscum,  dum  ab  illu  Cbristiani  voca- 
rour.  c  Bulyrum  el  niel  comcdet.  i  Butyrum  spirita- 
lis  graliae  pinguedincm  designat,  diccnte  Salomonc  : 
c  Qui  forliter  prcmit  ubcra  ad  eliciendum  lac,  ex- 
primit  butyrum  (Prov.  xxx,  53).  i  Ubera  quippe  for- 
titer  prcmimus,  cum  ubera  sacri  eloquii  subtili  in- 
teUeciu  pensamus.  Qua  pressione  dum  lac  quxrimus 


101 


COMMENiriN  ISAIAM  Llimi   OCTO.  —  LIB. 


lOi 


but^miin  invenimus ;  quia  dum  nutriri  vel  tenui  intel  •  a  convincentes  interprelnntur  vel  coarguxntes ;  qiiia  nia- 


lectQ  quxrimus,  ubertate  internae  pingueJinis  ungi- 
nur.  Mel  vero  dulcedinem  coelestis  doctrinx  desi- 
gnal,  ut  praedictus  Salomon  ait :  c  Comede,  flli,  mel, 
^ula  bonuni  esl,  et  favum  dulcissimum  gutturi  tuo; 
ftic  et  doctrina  sapientiae  tuae  (Pror.  xxiv,  i3). »  Tali 
itaqoe  butyro  et  melle  pascitur  electorum  popahis, 
quem  gigiiit  Ecclesia,  et  per  huc  scit  reprobare  ma* 
lum,  et  eliqerebonum,  Non  enimsuOTicitnobis  erudilio 
Scripturarum,  nisi  et  unctio  Dci  doceat  nos  de  om- 
nibus.  Sequilur  : 

YcRS.  16.  —  <  Quia  antequam  sciat  puer  repro- 
Lare  malum,  et  eligere  bonum,  derelinquetur  ter- 
ra,  quam  tu  detestaris,  a  facie  duorum  regum  suo- 
nim.  » 


ligni  spirilus  eos  ante  tribunal  aeterni  Judicis  con- 
vincunt  ct  coarguuiit,  qui  nunc  eis  iiiiquilalein  per- 
siiadentibus  conseiitiunt.  Cur  autem  dies  proniiserit 
optabiles,  subdendo  manifeslat. 

Vers.  i8.  —  €  Et  erit  in  die  )Up  :  stbilabit  Domi- 
nus  muscae,  quae  est  in  exlremo  fluininum  iEgypli, 
et  api,  quac  cst  in  lerra  Assur.  i 

Vers.  19.  —  I  Et  veiiient  et  requiosccnl  omiios 
in  torrentibus  vallium,  et  cavcrnis  pi^lrarum,  et  iu 
omnibus  frutotis,  el  univcrsis  for.iniinibus.  i 

Quid  enim  in  sibilo  nisi  vel  soiius  divin^e  pnrdi- 
cationis  praeflguralur,  vel  inlerna  aspiratio?  Miisca 
vcro  nimis  insoleiis,  et  inquietum  aiiimal  est  .ilqiie 
immundum  et  nigrum.  In  qua  quid  aliud  quam  sii- 


Qui  snnt  isti  duo  reges^  superius  dictum  est,  sci-  "  pcrbus  quisque  et  inquietus  pcccator  exprimiuii  ? 


Itcct  rex  Syriae  et  rex  Israel  pugnantes  contra  popu* 
lum  Dei.  Et  antequam  puer  Jesus  per  humanitatis 
sensom  discernere  scirct  inter  bonum  et  malum, 
derelicta  est  (erra,  quam  Achaz,  id  est  princeps  ec- 
clesiasticus  detestalur,  conversis  ad  eum  magis  at- 
quc  pastoribus.  Syria  quippe  ab  Oriente  est;  et 
naagi  vcnerunt  ab  Oriente  Jerosolymam,  dicentes  : 
I  Uhi  est,  qui  natus  est  rex  Jud^orum  ?  Vidimus 
cnim  stellam  ejus,  >  etc.  c  Audiens  autcm  Herodcs 
rex  turbatus  esl,  et  omnis  Jerosolyma  cum  illo.  Et 
coDgregans  omnes  principcs  sacerdotum  et  Scribas 
popoli,  sciscitabalurab^eis,  ubiChristus  nasccretur. 
At  illi  dixerunt :  In  Bethlehem  Judae  {Matth.  ii,  2 


Et  quae  sunl  A^gypti  flumina  nisi  defluenlia  earnis 
yitia?Difiert  autem  esse  in  fluminibus  iCgypii,  et 
esse  in  extremo  fluminum  jEgypti.  Est  enim  in  flii- 
niinibus  iEgypli,  qui  moratur  in  viiiis  et  oarciialo 
cordis;  el  est  in  extremo  llumhinm  Auiypli,  qni  ad 
pessimam  flagitiorum  omnium  [)crvenit  licquitiain. 
Qui  itaque  per  muscam  extrcini  fliiniiiium  iflgypii 
designatur  nisi  vel  gcnlililas,  vcl  qiia*Iibct  aniiiia 
omnibus  peccatis  et  erroribiis  dclcnta? 

Quid  vero  pcr  apem,  qna:  e$t  in  lerra  Assur,  i.isi 
philosophi  et  poctae  genlilium  orc  dulcia  fercntos, 
et  in  poslremis  latenter  pungentcs,  et  occiillum  vi- 
rus  infundentes,  vcl  omncs  qui  verba  sua  primitus 


etc).  I  Dum  dicitur :  Uerodes  iratus  et  omnis  Jero-  ^  indutcant,  et  in  flnc  acrilcr  pungunt?  Quae  cst  cnini 


solyma  cum  illo,  patet,  quia  jam  tunc  Syria  coepit 
reqoiescere  super  Ephraim  contra  Judam.  Nam  ex 
duobos  his  regibus  alium  hoc  loco  poseumus  Ilero- 
dem  accipere  qui  gentilis  erat,  et  alium  principes 
sacerdotum  et  Scribas  populi.  A  facie  quorum  dere- 
liquenint  terraro  eorum  magi,  i  quicum  audissent 
regem,  abierunt,  et  invenerunt  puerum  cum  Maria 
matre  ejus,  et  procideutes  adoraverunt  eum  (Matth. 
n,  9  et  10).  I  Pastores  quoque  deseruerunl  terram 
detestabilem,  et  c  veneruut  festinantes,  el  invene- 
runt  Mariam  et  Joseph  et  infanlem  positum  in  prx- 
sepio  (Luc.  11,  16).  >  Quamvis  autem  utrique  loca 
mutaverint  ad  Christum  venientes,  tamen  detestabi- 
lis  terra,  quam  reliquerunt,  magis  inteiligenda  est 
perfldia  Judaeorum ,  et  infidelitas  gentium.  Sequi- 
lur  : 

VcBS.  17.  —  c  Adducet  Dominus  supcr  te,  et  su- 
per  populum  tuum,  et  super  domum  patris  tui  dies, 
qoi  non  venerunt  a  diebus  separationis  Ephraim  a 
Juda  cum  rege  Assyriorum.  i 

Juxta  qnod  hucusquc  tractavimus,  Achaz  aposto- 
loram  gerit  formam  aiqiie  summorum  Ecclesi»  sa- 
cerdotum.  Ait  ergo :  Adducet  Dominus  super  te  et 
super  populum  tuum  ecclesiasticum,  et  super  domum 
patris  tui,  id  cst  super  ordincm  sacerdotuin,  dies 
bonos,  quales  non  venemnt,  ex  quo  separatus  est 
Kphraim  a  Juda^  id  est  populus  Judaicus  a  populo 
idelium,  et  &ociatus  cum  rege  Assyriorum  id  est 
cum  principe  dxroonum  diabolo.  Assyrii   quippe 


terra  Assur  nisi  infldelilas,  vcl  impiorum  mens  et 
voluntas,  ubi  regnat  hostis  antiqiius  :  Iixc  cst  ciiim 
longinqua  rcgio,  in  qua  minor  fllius  dissipavit  bona 
sua  c  vivendo  Iiixuriosc  (Luc,  xv,  15).  >  Et  liuic  crgo 
muscae  vel  api  Dominus  sibilum  vocis  suac  non  de- 
negat. 

Vel  per  muscam  designatur  Judaicus  populiis, 
qui  ad  sacriflciorum  sanguinem  more  muscanim 
concurrebat.  Et  haec  musca,  quoniam  in  sordibus 
ultra  modum  sorduerat,  in  extremo  fluminum  ALgy» 
ptij  exsulabat,  quia,  quantum  plebs  ista  Deo  exsti- 
terat  familiarior,  tantum  ultra  illos,  i  qui  in  tcnc- 
bris  et  in  umbra  mortis  sedebant  (Luc,  i,  79),  »  per 
inobedientiam  deterius  eflluebat 
[)  Per  apem  vero,  quae  melliflca  naturaliter  est,  gon- 
tilitas  exprimitur;  quia,  cum  c  genies,  quae  legcm 
non  habcnt,  naturaliter  ea,  quae  legis  suiit,  faciunt, 
ejusmodi  legem  non  habentes  ipsi  sibi  sunt  lex,  qui 
ostcndunt  opus  legis  scriptum  in  cordibus  suis 
(Rom,  II,  14).  »  Naturaliter  ergo  gentes  sine  duce, 
sine  doctorc  melliflcare  salnaeliant,  cum  sinc  lege, 
quae  logis  crant,  faciebant.  »eo  n^  apis  erat  in  ter- 
ra,  de  qua  dictum  est :  c  Tcrra  os,  et  in  terram  ibis 
(Cen.  III,  10),  I  in  terra  infrucluosa,  in  terra  Assur^ 
quod  inierpretalur  caplivatiOj  vol  elatio,  vel  devasta- 
tio,  ut  a  diabolo  captivitas  ct  clatas  et  devaslatas 
gentilium  aniinas  usquc  ad  advcntum  Domini  inltl- 
li^mus. 

Quid  vero  per  lorrciitcs  vallivm  nisi  doctrlnae  fl- 


103 


HERYEI  DURGIDOLENBIS  MONACHI 


101 


gurantar  humiliuin?  Et  quid  per  cayernas  petrarum  A  Et :  c  Alias  oves  habeo,  qu«  non  sunt  cx  hoc  ovili 


pisi  vulnera  martyrum?  Torrentes  enim  Tocamus 
rivos,  qui  aquis  Kiemalibus  colliguntur,  et  aestivo 
tempore  siccantur.  Jure  ergo  praedicaliones  sancto- 
rum  torrentes  vallium  appellantur;  quia,  dum  in 
praesenti  vita  in  nobis  influunt,  quasi  in  hieme  colU- 
guntur  aquarum  multitudines.  Sed  xstivo  sole  adve- 
niente  se  sublrahunt;  quia,  cum  aetemsB  patriae  lux 
emicuerit,  doctores  praedicare  cessabunt.  ve  caver- 
nis  autem  pelrarum  supra  diximus  :  Requiescunt 
ergo  muscae  ct  apes  in  lorrentibus  vallium  et  cavemit 
petrarum;  quia  conversi  peccatoreset  praedioationes 
doctorum  delectabiliter  bibunt,  et  martyrum  patro- 
'  cinia  quaerunt.  Quid  vero  per  fruteta  nisi  pungens 
asperitas  disciplinse  signatur  ?  Solent  enim  apes  ex 
frutetis  mella  colligere.  Quia»  qui  in  disciplina  con« 
Tersantur»  aetemam  ex  ea  dulcedinem  percipient. 
Quid  autem  in  foraminibut  nisi  mysticomm  eloquio- 
rum  perforationes  iigurantnr  et  apertioncs?  Nam, 
sicut  lapis  pretiosus  diversis  modis  perforatur  ct 
sculpitur,  ita  mysticus  sermo  Dei  diversis  interpre- 
tationibus  aperitur.  £t  in  his  crgo  foraminibus  re- 
quiescunt  muscae  et  apes;quia  in  apiritali  inlclli* 
gentia  Scripturarum  deleclantur  coqversi  peccato- 
res.  Sequitur  : 

Vers.  20.  t  In  die  illa  radet  Dominus  in  novacula 
conducta  in  his,  qui  trans  flumen  sunt,  in  rcge  As- 
syriorum  caput  et  pilos  pedum ,  et  barbam  univer- 
sam. 


B 


(Joan.  X,  16).  >  Lac  vero  introductorius  sermo  est, 
quo  imbuuntur  minus  capaces,  sicut  ait  Apostolus: 
€  Tanquam  parvulis  in  Ghristolac  vobis  potum  dedi 
non  cscam  (/  Cor.  uh  2).  »  Sed  ex  vacca  et  duabus 
ovibus  prce  ubertate  lactit  comedet  homo  butyrum  ; 
quia  Dominus  ab  Ecclesia,  ubi  circumcisio  et  praepu- 
tium  est,  prae  ubertaie  boni  sermonis  pinguedine 
pascitur,  dum  membra  ejus  pascuntur.  Sequi- 
tur  : 

c  Biityrum  enim  et  mel  comcdet  (70)  omnis,  qui 
relictus  fuerit  in  medio  tcrrae.  i  {Medium  terrce  Ju- 
daea  et  Jerusalem  est.  Rclictut  in  medio  terrce  ille 
est,  de  quo  superius  ait :  c  Omnis  qui  relictus  fue- 
rit  in  Sion,  et  residuus  in  Jerusalem,  Sanctus  vo- 
cabitur.  i  Mel  vero  desuper  cadit ;  butyrum  autem 
ex  animalium  lacte  colhgitur.  Mel  igitur  ex  aere ; 
butyrum  vero  ex  carne  est.  Summi  autem  Patris 
Unigenitus,  cum  sic  Deus  super  omnia,  homo  factus 
est  inter  omnia.  Qui  cum  nos  dulcedine  divinitatis 
suae,  et  mysterio  incamationis  replet,  melle  nos  pa- 
riter  et  butyro  satiat.  Quia  crgo  Spiritus  Christi 
mentcs  fidelium  Hebraeorum,  quas  replevit,  et  divi- 
nitatis  cjus  dulcedine  et  incaraationis  fide  laetificavit» 
recte  dictum  cst,  quia  c  butyrum  et  mel  manduca- 
bit  omnis,  qui  relictus  fuerit  in  medio  terrae.  >  Se- 
quitur : 

Vers.  25.  —  c  Et  erit  in  die  illa  :  Omnis  locus 
ubi  fuerint  mille  vites,  et  mille  argentei  (71)  et  in 


Quid  per  caput  nisi  summa  sacerdotii  designatur?  Q  spinas,  et  in  vepres  erunt. 


Quid  per  rasos  capillos  nisi  sacramentorum  subtill- 
tas  ablata?  Quid  per  pilot  pedum  nisi  sacramenta 
levilarum?  Quid  per  barbam  nisi  virtus  regni?  Rasit 
ergo  Dominus  in  hit^  qui  trant  fiumen  tunt^  in  rege 
Attyriorum  caput;  quia  sacramentis  praaceptorum 
suorum  nudavit  sacerdotium  Judaeorum,  qui  per 
baptismum  nolentes  transire  ad  Christum  in  diaboli 
regno  permanent.  Ratit  et  pilot  pedum;  quoniam 
a  ievitarum  ministerio  spiritaiia  sacramcnta  abstu- 
lit.  Ratit  et  barbam;  quia  rcgiium  Israeliticum  de- 
serens  decorem  virtutis  ejus  amputavit.  Rasit  haec 
in  novacula  conducta;  quoniam  gladio  Romani  exer- 
citus  abstulit  eis  regnum,  abstulit  et  templun,  in 
quo  sacerdotum  et  levilarum  complebantur  oflicia. 
Sequitur  : 

Vers.  21.  —  €  Eterit  in  die  illa  :  Nutriet  homo 
vaccam  boum,  et  duas  oves*  > 

Vers.  22.—  c  Etpraeuberute  lactis  comedet  bu- 
tyrum.  > 

Quis  est  iste  homo  nisi  niediator  Dei  et  hominum 
homo  Christus  Jesus  ?  £(  qiiae  est  haec  vacca  frotc m, 
quain  nutrit,  nisi  Ecclesia  apostoiorum  atque  docto- 
rum  quasi  boum  filia  ?  Hanc  enim  vaccamei  in  Abra- 
hae  sacrificio  legimus  (Gen.  xv,  19).  Quae  sunt  oves 
duae  nisi  simplices  ac  mansueti  de  utroque  populo 
fideies,  de  quibus  ait :  c  Non  sum  missus  nisi  ad 
Gves  qiiae  perierunt  domus  Israel  (Matth.  xii,  12).  > 


Vers.  24.  —  I  Cum  sagittis  et  arcu  ingredientur 
illuc.  > 

Quid  per  vitet  nisi  sancti  designantur  botros  ope- 
nim  bonorum  ferentes,  quibus  ait  Dominus :  c  Ego 
sum  vitis,  vos  palmites  t  >  (Joan.  xv,  5.)  Quid  per 
argenteos  nisi  sermones  boni  figurantur  ?  Nam  c  ar- 
gentum  electpm  lingua  justi  (Prov.  x,  20)  est.  >  Quid 
per  millenarium  nisi  plenitudo  numeri  ?  Ubiciinqua 
fuerint  mille  vitet^  erunt  et  mille  argentei;  quia  ubi 
fuerit  copia  virorum  spiritalium,  ibi  et  erit  praedi- 
cationis  copia.  Nam  sub  Veteri  Testamento  vix  in- 
vcniebatur,  qui  scientiam  praedicationis  haberet.  Sod 
in  tempore  revelatae  gratiae,  de  quo  nunc  scrmo  est, 
redundant  ora  fidelium  ubique  verlK)  veritatis.E/  tJi 
^  tpinas  et  in  vepres  erunt ;  quoniam  contra  peccata 
ct  vitia  gentilitatis  directi  sunt.  Quid  enim  per  spi' 
nas  et  vepret  nisi  punctiones  peccatorum  insinuat, 
quibus  velut  desertum  plena  erat  gentiiitas  ?  Cum 
tagittis  et  arcu  ingredientur  illuc ;  quia  nimirum 
sancti  apostoli  ad  feriendam  gentiiium  vitae  duri- 
tiam  cum  districtis  verborum  spiculis  venerunt. 
Scriptura  enim  sacra  arcus  est,  de  qua  ad  corda  ho- 
minum  sicut  ferientes  sagitiae,  sic  terrentes  senten-» 
tiae  veniunt.  Sequilur  :  c  Vcpres  eiiim  et  spinae  erunt 
in  univcrsa  terra.  i 

Vers.  23.  —  c  Et  omnes  montes,  qui  in  sarciilo 
sarrientur,  non  veniet  illuc  terror  spinarum  ct  ve^ 


(70)  Alias  manducrtbit. 


(71)  Alias,  milie  vitet  mille  argenteis^  et  in^  etc 


105  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBKI  OCTO.  —  LIB.  I. 

priom,  et  erit  in  pascua  bovit,  et  in  conculcalionem  A  runt.   Quibus  in   testimonium 


lOA 
adhibitiSy  accessit 


pecons.  » 

Vepres  et  $pin(B  vel  peccaia  vel  peccalores  desi- 
gcant ;  monles  vero  sanctos  conversatione  subli* 
mes.  Sarculum  autem  ferrum  est  fossorium  bidens^ 
verbum  doctrinx  significansacutum  ab  utroque  Te- 
stamento.  Montet  igilur,  qui  in  sarculo  sarrienlur, 
id  est  fodienlury  non  veniet  eis  terror  spinarum  et 
Mpni<m;quia,  qui  verbo  doctrinae  purgabuntur,  non 
timebant  peccata  et  vilia,  quoniam  noxias  viliorum 
herbas  diviui  verbi  sarculo  eradicabunt,  ueque  me- 
tuent  c  eos,  qui  occidunt  corpus  {3Iatth.  x,  28).  » 
Et  erit,  subaudi  terra,  in  pascua  bovis ;  quia  sanctus 
qoisque  praedicator  in  tota  mundi  latitudine  inve- 
niet  quos  sibi  incorporet.  Et  in  conculcalionem  pe- 


Isaias  ad  prophetissam,  ut  imprrcgnaret  eam ;  quia 
sancti  prophcUe  tcstibus  sacerdoiibus  et  magislris 
cordi  Synagogae  fldem  Dominicae  Incarnationis  infu- 
derunt.  Synagoga  cnim  Christum  concepit,  ex  quo 
nasciturum  hunc  cx  sua  carne  credere  coepit ;  quem 
el  pcpcrit,  quando  per  partum  Virginis  eum  nobis  . 
incarnatum  edidit.  Cujus  nomen  propheta  vocavit : 
Accelera  spolia  delrahere,  festina  prwdari ;  quia  prio- 
vidit  eum  mox  tempore  nativilatis  suae  paslores  et 
niagos  ad  se  tracturum.  Et  alacribus  desideriis  eum 
hortabatur,  ut  haic  agere  feslinarct.  Debellaturus 
enim  in  toto  orbe  regnum  diaboli  haec  prima  puer 
illi  spolia  delraxit>  ul  a  perfidia  Judajorum  pastores 
ad  sc  converteret  et  magos  ad  se  adorandum  con- 


cori* ;  qnia  caetera  fidelium  multitudo  Untum  con-  ^  versos  a  pcsieillius  su|ierslitiouis  averteret.  Qui  tune 


culcat  terrena,  nec  conversione  peccatorum  pasci- 
tur  ut  pnedicator :  bos  quippe  doctor  est,  pecus  vero 
plebs  idelium.  Sequitur : 

CAPUT  VIII. 

Tebs.  I.  —  c  Etdixit  Dominus  ad  me  :  sume  tibi 
librum  grandero,  et  scribe  in  eo  slylo  hominis ;  ve- 
lociter  ^olia  dctrabe,  cito  pracdare.  » 

Veks.  i.  —  c  Et  adhibui  mihi  testes  fideles 
Uriam  sacerdotera,  et  Zachariam  filium  Bara- 
chic.  » 

Vers.  3.  —  i  Et  accessi  ad  prophetissam,  et  con- 
cepit,  et  peperit  filiuro.  Et  dixit  Doroinus  ad  me  : 
Voca  Domeii  ejus  ;  accciera  spolia  detraliere,  festina 
praedari.  . 

Vers.  4.  —  c  Quia  antequam  sciat  puer  vocare 
{latrem  suum  et  matrem  suam,  auferetur  fortitudo 
Dainasci,  et  spolia  Samariae  coram  rcge  Assyrio- 
mm.  » 

Quid  nunc  per  Isaiam  nisi  Moyscs  et  prophctae 
signantur  ?  Quid  per  librum  grandem,  nisi  Scriptura 
Vctus?  Quid  per  stylum  hominis  nlsi  scientia  ralio- 
nabiiis  animi  ?  Quid  per  Uriam  saccrdotcm  nisi  qui 
snb  lege  functi  sunt  saccrdotio?  iVias  cnim  inter- 
pretaiur  luxmea  Dei ;  quia  lumen  verilatis  etju- 
stitiae,  quod  in  eis  erat,  donum  esse  Dei  faleban- 
tur.  QuiJ  per  Zachariam,  qui  dicilur  memor  Domini^ 
nisi  doclorcs,  qui,  in  lege  Domini  die  ac  nocte  mc- 
diUntes,  divinam  semper  habebant  meuioriam?  Ba- 
rachia   vcro  interpretatur  benedictio  Domini,    Et  D  ^^^"C  diccns 


ob  infantilem  ignorantiam  nescicbal  vocare  patrem 
suum,  id  est  nutritium  suum  Joseph,  et  n.arem 
suam,  Virginem,  sicut  et  in  Jeremia  dicit :  c  Ecco 
nescio  loqui,  quia  puer  ego  sura  (Jerem,  i,  6).  » 
Sapicntia  cnim  Dei  novitomnia ;  cxpers  autem  agni- 
tionis  infanlia  per  humanam  utique  imprudentiam, 
qliod  adbuc  non  didiccrat,  ignorahat ;  unde  c  pro- 
ficiebat  sapieniia  et  aeiate,  et  gratia  (Luc,  w;  52).  » 
Nam  in  divinitate  non  habuit  proficere.  Sed  tameu 
abslulit  fortitudinem  Damasci  et  spolia  Samaria. 

Syriam  quippe  gentHitatem  significarc  dixirous  ; 
Dnmascus  autcm  sanguinis  pocutum  vel  sangninem 
bibens  interpretatur.  Et  caput  Syrice  Damascus ;  quia 
culturae  daimonura  subdlla  genlilitas  animam  suam 
velut  proprium  sanguinem  dial)olo  in  poculum  iibat. 
Quid  itaque  fortitudincm  Damasci  et  idololatriae  el 
mortis  aniraarum  et  crudelitatis  putaraus  nisi  ma- 
gos?  In  arte  enira  raagica  toiius  crroris  et  pra^dica- 
tionis  virtusconvalesccbat.  Quid  vcroper  Saraariam 
nisi  Judacorura  perfidia  signatur  ?  Dura  ergo  magos 
atque  pastores  ad  se  Pucr  converlerct,  abstulit  vir- 
tutcm  Damasci  et  spolia  Samarite.  Et  hoc  faclura  csl 
coram  rege  Assyriorum  ;  quia  cognovit  diabolus  nia^ 
gorum  suorum  damnum  quod  pcrtulit.  tJnde  et  He- 
rodem  infiamraavii^  ut,  natum  Regem  exstinguere 
quairons,  omncs  pueros  sibi  coaetaneos  occideret 
(^iJatlh.  II).  Sequitur: 

Vers.   5.  —  c  Lt  adjccit  Dominus  loqui  ad  me. 


Barachia  pater  Zachariae  est ;  quia  sancli  doclores 
filii  sunt  benediclionis  Domini,  Quid  vero  per  pro  - 
phetissam  nisi  Synagoga  figuratur  ?  Quid  per  (ilium 
ejus  nisi  Redemptor  noster  ? 

Isaias  ilaque  librum  sibi  sumens,  stylo  hominis  in 
co  scribii  diccns  puero  Jesu :  Vclociter  spolia  de- 
irahe^  cito  prwdare ;  quiaoranes  Veteris  Testauienli 
ecriptores  rationabili  sententia  in  co  scripserunt, 
quod  Dei  Filius,  in  carne  apparcns,  regnuni  diaboli 
festinanter  invasurus  erat,  et  ab  eo  captivos  liorai- 
nes  erepturus.  Cujus  rei  testes  adhibuit  sibi  pro- 
phela  Uriara  et  Zachariam ;  quia  Moyses  et  caileri, 
qui  libros  Testaraenti  Veteris  scripserunt  arcana 
tomm  mysteria  sacerdotibus  et  doclonbus  tradide- 
Patrol.  CLXXXI. 


Vers.  6.  —  I  Pro  eo  quod  abjecit  populus  isle 
aquas  Siloe,  quae  vadunt  cura  sileutio,  et  assumpsit 
magis  Rasiu  et  filium  Romelia^.  » 

Vers.  7.  —  c  Propter  hoc  ccce  Dominus  aijducet 
super  eos  aquas  fluminis  fortes  et  raullas,  rogom 
Assyriorum,  et  omnem  gloriam  ejus,  el  ascendet 
supcr  oranes  rivos  ejus,  el  fluet  super  oranes  ripas 
ejus,  > 

Vers.  8.  — c  Et  ibit  per  Judam  inundans  et  trans- 
iens,  et  usque  ad  collum  veniet,  et  erit  ext'msiO 
alarum  ejus  impleiis  latitudinem  terrae  tux,  o  £m- 
manucl.  » 

Qiioniam  Siloa  missus  interpretatur,  per  Siloam 
intiiligimus  Cbristum,  qui  missus  est  mundum  re« 


107  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACm 

dimere,  et  per  aquas  Siloe  prxdlcationcm  cjus.  Per  A      Nobiscnm  Deus  cst,  id  est  CliristVs 


aquas  enim  doclrina  designatur,  sicut  scriptum  est : 
c  Aqua  sapicntise  salutaris  potavit  illum  {Eccli,  xv, 
13).  >  Qu(Pf  scilicct,  aqusc  vadunt  cum  silentio,  id  est 
mentem  spiritali  polentia  leiiiter  sine  strepitu  et 
clamore  verborum  ingrediunlur ;  quia,  sicut  Salo- 
mon  ail :  <  Verba  sapientum  audiuntur  in  silentio 
(Eccli,  IX,  n).  >  Quid  vero  per  Basin  regem  Syrias 
nisiCaesarem  intelligi  voluit?  Quid  per  Phacee  fi- 
linm  Romeiice  nisi  Pharisseos  et  legis  doctores?  Ab- 
jecit  crgo  populus  Jud^eorum  aquas  Siloe  quia  pnc- 
dicationcm  Domini  respuit.  Et  elcgit  Rasin^  id  est 
regcm  gentium,  dicens  :  c  Non  habemus  regem  nisi 
Cxsarcm  (Joan,  xix,  15).  i  Unde  Rasin  inlerprcta- 
tur  Placeniia ;  quia  secundum  placentiam  et  libi- 


m 

Ait  enim 

ipsc  Christus  Dominus  ad  me :  Sicul  in  forti  manu 
erudivit  me  Deus  Pater  meus,  id  est  sicut  eum,  cui 
validam  virtutem  dedcrat ;  non  enim  ad  mcnsuram 
dat  Deus  Spiritum,  ne  i»cr  viam  populi  hujus  incc- 
derem,  infirmas  actionesejus  imbecillo  animo  se- 
quens ,  et  inerudito  corde  per  iter  insipicntium 
gradiens,  sed  ut  direclionis  mex  viam  fortiter  ct 
sapientcr  tenerem.  Unde  contra  cum  indignantcs 
dixcrunt  apud  sc :  c  Gravis  cst  nobis  etiatn  ad  vi- 
dcndum,  quoniam  dissimilis  cst  aliis  vita  iliius,  ct 
immuiatx  sunt  vix  illius,  tanquam  uugaces  sesti- 
mati  sumus  ab  illo;  ct  abstinct  se  a  viis  nostris 
tanquam  ab  immunditiis  (Sap.  ii,  15,  i6).  >  Non 
crgo  ivit  m  via  populi  hujus^  scd  qui  eum  valiJa 


tum  voluntatis  suse  dixerunt  hoc,  et  assumpserunt  B  manu  confortavit  et  sapienter  erudivit,  ne  in  via  po" 


potius  filium  Romelias,  id  cst  Pharisaeos  et  scribas, 
qui  a  sanctis  Patribus  originnm  ducunt. 

Propler  hoc  adduxit  Dominus  super  eos  aquas  fiu- 
minis  fortes  et  muUaSy  id  est  humani  generis  vali- 
dos  et  copiosos  populos,  rcgem  scilicet  Assyriorum, 
i.l  est  Vespusianum  duccm  Romanorum.  Quia  enim 
Assyrii  dicunlur  coarguentes^  merilo  Romani  vocan- 
tur  Assyrii,  qui  Judaeorum  iniquitatem  argucnles 
ulciscebantur.  Et  quia  populus  Romani  cxcrcitus 
aquas  fluminis  appellavil,  loqnitur  mctaphorice  dc 
60  quasi  de  fluminc  nimium  excrescciite  et  cuncta 
replcnte.  Vel  per  aquas  fluminis  impelum  tribula- 
lionis  illius,  quam  tunc  Judsei  pertulerunt,  intelliga- 
B)us.  Aqu»  enim  vel  populos  vel  tribubtiDDCS  hic 
aignilicant.  ^ 

Et  asccndet,  inquit,  super  omnes  rivos  ejus,  > 
etc.  Rivos  ejus  singulas  tribus  ac  familias  forlasse 
nominat,  et  ripas  tcrminos  tribuum  et  famiiiarum. 
Sed  iste  fluvius  tribulationum  exccdens  omnes  et 
tribus  et  limites  tenuit,  et  per  Judam  inundans  et 
transiens  usque  ad  coUum  excrevit,  ut  submergeret 
omnes  sicut  flumeii,  cum  usque  ad  colluin  vcne- 
rit.  Et  extensio  alarum  ejus  exercitus  iniplevit  lati- 
tudinem  terrce  Emmanuelf  id  est  Judseam,  et  omnem 
Galilaeam;  deinde  cernens  propheta  omnes  Judaeos 
in  Jerusalem  conventuros,  atque  per  Titum  Vespa- 
h.aiii  lilium  superandos,  ait : 

Vers.  9.  —  c  Congrcgamini  populi,  et  vincemi- 


puli  hujus  iret,  ipse  ei  ac  discipulis  ejus  dixit :  Ne 
dicatis :  Conjuratio  flt  adversus  nos  ;  omnia  enim^ 
quce  loquitur  populus  iste^  de  nobis,  conjuratio  esl, 
Ce!)juraveruni  cnim  adversus  Salvatorem,  et  c  con- 
spiraverunt,  ut  si  quis  illum  confiteretur  Chrislum, 
extra  synagogam  fieret  (Joan,  ix,  22),  >  et  quasi 
conjurationem  semper  facientes  nunqdam^  cessa- 
T«rtint  mala  contra  eum  machinari,  donec  intereme- 
runt  cum.  Sic  et  in  discipulos  cjus  quasi  juratas 
sem])er  habuere  discordias,  sempvT  eis  mala  fabri- 
«antes.  Unde  et  subditur  :  c  Et  timorem  eorum  (75) 
RC  timealis,  nequc  pavcalis.  > 

Vers.  13.  —  c  Dominum  exerciluum  ipsum  san- 
cfUicate ,  ipse  ,sit  pavor  vcsler ,  ct  ipse  terror 
vester.  > 

Ac  si  dicereturt  c  Nolite  timete  eos  qui  occi^ 
dunt  corpus,  animam  autem  non  possunt  occidere ; 
sed  polius  eum  limete,  qui  potcst  et  animam  et  cor- 
pus  perdere  in  gehcnnam  (Matth.  x,  28).  >  Sicut  et 
Petrus  ait :  c  Timorem  eorum  ne  timueritis,  ut  non 
conturbemini ;  Dominnm  autem  Chrislum  sanctifi- 
cate  in  cordibus  vestris  (/  Petr,  ii,  14).  >  Sequi- 
tur : 

VcRs*  14. —  c  Erit  vobis  in  sanctificalionem ,  in^ 
lapidcm  autem  ofiensionis,  et  in  pctrain  scandalr 
duabus  domibus  Israel,  in  hqucum  et  iii  ruinam  ha-> 
bitantibus  Jerusalem.  i 

Vers.  15.  —  c  Et  offcndent  ex  eis  (74)  plurimi, 


iii  (72),  et  auditc  univcrsa;  procul  lerrae :  confor-  ^  et  cadent,  ct  contercntur,  et  irrclientur.  ct  capien- 

tur.  > 

In  sanctificationem  fuit  disciptilis,  quia  Spiritns 
8ui  gratiam  dedit  eis.  Sed  duabns  domibus  Isracl^ 
id  est  Judae  et  reliquis  decem  tribubus  factus  est  itt 
lapidem  offensionis,  et  in  petram  scandali.  Sperabaiit 
enim  eum  Judaei  ventorrum.  Scd  quia  venit  hitmi- 
tis  et  occulius,  contempsemnt  eum  et  oflenderunt  in 
illuro.  Nam,  apud  se  superba  sapientes»  dedignali 
sunt  in  eum  credere,  quem  cerncbant  numilein.  FuiC 
ergo  eis  lapis  offensionis,  Quem,  cum  ctiam  mort 
ccrnerent,  gravius  in  illum  pertulcrc  scandalum,  ut 
nulla  ratione  jam  Deum  credere  posscnt,  quem  mo* 

(74)  Cod.  Cruc,  fn  eis. 


lainiiii  et  vincemini»  accingite  vos  et  vinccmini.  > 

Vers.  10.  —  c  Inite  consilium,  et  dissipabitur, 
loquimini  verbum ,  et  non  fiet ,  quia  nobiscum 
Deus.  > 

laec  enim  tempore  obsidionis  el  captivitatis  illius 
completa  sunt.  Neque  enim  cum  Jndaeis  jam  erat 
Deus,  sed  cum  Christiauis.  Nara  sequitur  : 

Vebs.  11.  —  cUaec  enim  ait  Dominus  ad  me :  Sic- 
ut  in  forti  manu  erudivit  me,  ne  irem  in  via 
populi  hujus ,  dicens  :  > 

Vers.  12.  —  c  Nun  dicalis  :  Conjuraiio.  Omnia 
euim  quffi  loquilur  populus  isle,  coujuratio  est.  > 

^2}  Alias  ubique,  vincimini. 
(73)  Alias,  e/iu. 


109 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBIU  OCTO.  —  LIB.  I. 


itO 


rlentem  tiderant,  sicqiie  ctiam  petra  tcandali  factus  A  signum  et  in  portentum  hraelis,  id  esl  ego  et  disci- 


est.  Et  habitatoribus  Jerusalem  fuit  tn  laqueum  et 
in  ruinam ;  quoniam  in  eo  quod  eum  specialiter  per- 
sccoti  sunt,  seroetipsos  laqueo  suae  deceptionis  in- 
Tolverunt,  et  ruinam  sibi  non  solum  animarum,  sed 
et  totius  urbis  acquisierunt,  ut  cum  ipsis  tota  dele- 
retur  ciYitas. 

c  Et  ofTenderUnt,  inquit^  ex  eis  plurimi.  >  Non 
oinnes  oflenderunt,  sed  plurimi ;  quia  intereos  multi 
erant  in  Christum  credenles.  t  El  cadcnt,  inquit,  et 
coiitcfentur.  >  Cadentei  contriii  sunt;  quia  relictis 
«plestibns  terrena  quaesierunt.  Quis  eniin  major 
casuls »  vel  qu«  potest  esse  niajor  contrilio  quam, 
derelitto  Creatorc,  creaturam  quxrere,  desertis  su- 
pernis  gaudlis,  inGmis  rebus  inhiare?  Casum  igi- 
tur  et  contritionem  passi  sunt;  quia,  amissis  C€&- 
lestibus  desidcriis,  terrenum  est  omne,  quod  sciunt. 
Et  irretientur  peccatis  suis  ,  et  capientur  laqueo 
perpetiue  mortis.  Yel  in  obsidione  Jerusalem  sunt 
irretiti,  quando  civitas  capta  est,  et  illi  sunt  capti. 
Qiiia  ergo  multitudo  Judaeorum  offendens  in  lapi- 
dem  offensionis  confracta  est,  electio  autem  veram 
consecuta  est  jastitiam,  idcirco  apte  subjuugitur : 

Vers.  16.— !c  Liga  testinionium,  sigiia  legem  in 
discipulis  meis.  i 

Vebs.  17.  —  c  Et  exspectabo  Dominum,  qui  abs- 
icondit  faciem  suam  a  domo  Jacbb;  et  pnestolabor 
euin.  I 

Nam  tol  Christi  ndnc  ad  prophetath  dirigitur. 
PropbeU  quippe  testimonium  Christi  in  nobis  ligat; 


puli  mei  signa  et  portenta  faciemus  in  populo  Israel. 
Deum  patrem  dicit  habilare  iit  monte  Sion^  id  est  in 
coelis,  non  quia  ipse  Filius  cum  Patre  sempcr  non 
maneret  in  coplis,  sed  quia  corporaliter  conversaba- 
tur  in  terris.  Mons  namnue  Sion  ille  nunc  intollijti- 
tur,  de  quo  dicit  Aposlolus  :  c  Accessistis  ad  Sion 
niontem  et  civitatem  Dci  viventis  Jerusalem  coele- 
stem  et  multorum  millium  angelorum  frequentiam, 
ct  Ecclesiam  primilivorum,  qui  conscripti  sunt  iii 
coelis  (Hebr.  xii,  M).  i  Sequitur  : 

Yers.  19.  —  c  Et  cum  dixerint  ad  vos  :  Qusriie 
a  pythonibus  et  divinis,  qui  strident  incantationibus 
suis  :  Nunquid  non  populus  a  Deo  suo  requiret  pro 
viVis  ac  mortuis?  >  (75) 
B  Vers.  20.  —  c  Ad  legem  magis ,  et  ad  testimo- 
nium.  Quod  si  non  dixerint  juxta  verbum  hoc,  non 
erit  eis  matutina  lux.  > 

Quid  pythonica  divinatio  gerat  artis  in  libro  Re- 
gum  inveuimus  (/  Regum  xxviii),  ubi,  rogante  Saul^ 
pythonissa  vel  aniroam  Samuelis ,  vel  pro  ea  polius 
spiritum  immundum  evocavit  ab  inferis.  Quod  ma- 
gicae  phantasiae  genus  ab  Apolline  Pytliio  repertum, 
atque  ab  ejus  cognoinine  sic  dicunt  esse  vocatumi 
Sed  et  interpreutio  nominis  congruit,  qiiia  Pythoii 
dicitur  o$  abyssi,  Videarous  ergo  senteiitiam  : 
I  Ego,  inquit,  et  pueri  mei  signa  et  prodigla  factiiri 
swnus  in  Israel;  vos  autem,  qui  hsec  exspectatis^ 
videte,  he  mendacibus  signis  pseudoprophetarum 
decipiamini.  Cum  enim  dixerint  vobis  quilibet  se- 


i|uia  fidem  ejus  sermo  propheticus  menti  valde  te-  ^  ductores  :  Quarite  a  pythonibus  et  divinis,  id  est  con- 


nacius  agglutinat,  cum  certum  nobis  sit,  ea  quae 
dixerunt  prophetae,  nullatenus  fingi  potuisse.  Lejem 
quoque  signat  in  nobis,  quoniam  praecepta  ejus 
cordi  nostro  firmius  includit.  Libenter  enim  c  Me- 
nores  sumus  mandatorum  ejus  ad  facienda  ea 
(Psal,  cii,  18),  I  de  cujus  pbtentia  et  promissione 
dubitare  nequimus.  Liga,  iiiqiiil,  teslimonium  Vete- 
ris  testiinehii,  ei  trade  illud  discipuUs  meis^  id 
est  apostolis  et  fidelibus ,  qui  Evangeliuhi  suscepe- 
runt,  et  signa  legem  in  eis.  Quia  ergd  fidbm  Salva* 
toris  et  legem  discipuli  tenuerunt,  quam  Judaei 
roaxime  tempore  passionis  ejiis  amiserunt.  Liga^ 
inquit,  testitnonium^  signa  legem  in  discipulis  miis; 


siilite  magosy  ut  agnoscatis  per  eds  a  mortuis  verita- 
te)n,  respondete  iilis  :  Nunquid  populus  non  requiret 
uDeo  suo  pro  vivis  ac  mortuis^  etc.,pro  omnibus  (75*)  ? 
Omtae  enim  qubd  inquiritur,  aut  pro  vivis  aut  pro 
roortuis  qUaeritur ,  aut  forsitan  pro  utrisque.  Cur 
ergo  daemones  consuleremus,  cum  a  Deo  quacrenda 
sunt  omnia? 

Ad  tegem  niagis  et  ad  testimonium  ejus  attenda- 
iHus.  Quod  si  filii  Israel  itoit  dixerint  juxta  veriitm 
boc,  id  est  ut,  repudiatis  maleficis,  ad  legem  Dei, 
qvae  cuncta  prohibct  maleficia,  ad  testimonium  lc- 
gislatoris  et  prophetarum  de  adventu  Salvaloris  ai- 
tendant,  non  erit  eis  matutina  iux,  id  est  exordium 


Et  mpectabo  Dominum ,   iit  mc  resuscitet ;  quia  ^  novae  gratiae  :  <  quia  si  Moysen  et  proplietas  non 


«  ca?o  rnea  fequiescit  in  spe  (Psat.  xv,  9).  >  Qtit 
abscondit  faciem  suam  a  domo  Jacob;  quia  ex  quo  me 
negaverunt,  et  Palrem  pariter  amiserunt.  c  Omnis 
enim  qui  negat  Filium,  nec  Patrcin  hflbet  {Joan.  ii, 
^).  >  Sequilur : 

Vers.  48.  —  c  Ecce  ego  et  ptieri  mel,  quos  dedit 
mihi  Dominus  in  signum  et  in  portentum  Israelis  a 
Uomioo  exercituum,  qui  habil^t  In  mOnte  Sion.  > 

pKfrt  vocantur  qiii  niandatis  coeleslibus  inser- 
Tiunt,  et  puerorum  nomine  discipulos  suos  nunc  ex- 
priaiit,  qui  praecepta  ejus  specialiter  scrvaverunt. 
Ecce  egOy  inquit,  et  pueri  meijtquos  dedit  Dominus  in 


audiunt,  neque  si  qula  ex  mortuis  resurrexertt,  cre- 
dent  ei  {Luc.  xvt,  51),  >  id  est  Redeihptori  nostro, 
qui  ait :  c  Si  crederctis  Moysi,  credereiis  forsitan  et  / 
mihi.  De  me  enim  ille  scripsit.  Si  enim  illius  litteris 
non  credilis,  quomodo  verbis  meiscredetis?  >  {Joan. 
V,  46.)  Quoniam  igittir  ad  legein  et  ad  testiinniiiuin 
non  attenderunt,  non  sunt  illuslrati  luce  matutina^ 
praedicanle  Domino,  qui  vespertinain  vix  habituri 
Sunt  apparciite  Elia.  Sequitur  : 

Vers.  Sl.  —  c  Et  iransibit  per  eam,  et  corruet^ 
et  esuriet;  et  cum  esutierit,  irascelur,  et  maledicei 
regi.suoetDeo  suo. 


(75)  Alias,  req.  visionem  pro  vivis  a  mortuis.  (75*)  C.  Garst.,  id  est  pro  omnibn$. 


ISf 


IIERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACill. 


1(S 


Trafuibit  Judaicus  populus  per  eam  lucom,  id  est  A  lcdixerunt  ei,  i  qui  cum  malediccrctur ,  non  malc- 


per  illius  temporis  spatia,  quo  Gbristus  mira  faclu- 
rus  est,  el  mira  doclurus,  ct  offcndens  ut  csecus  in 
lapidem  ofTcnsionis  corruet  ab  omni  statu  rectitudi- 
nis,  et  esuriet,  quia  jam  ullra  non  cibabilur  .'pane 
viise  et  inlellectus.  Sicut  enim  fames  carnis  esl  sub^ 
sidium  corporis  subtractum,  ita  fames  mentis  est  si- 
lentium  divinae  locutionis.  Et  quia ,  cum  doctrina 
coelestis  bumanam  mentem  deserit,  contra  enm  tenta- 
tio  convalescit  hostis  antiqui,  poslquam  bic  popu- 
lus  inteiligentiam  Scripturarum  pcrdidit,  et  verl)a 
Salvatoris  intelligere  nequivit,  aut  noluit,  mox 
contra  eum,  instigantc  diabolo,  in  iram  exarsil ,  et 
maledixit  ci.  Hoc  est  cnim|  quod  nunc  dicitur,  quia 
cum  esurieril  iratcetur^  et  maledicet  regi  sno  et  Deo 


dicebat;  cum  pateretur,  non  comminabatur  (/  Pet. 
n,  25).  I  Post  cujus  passionem,  quia  Jerusalem  ob- 
sidenda  erat  ct  capienda ,  rccte  subjuugitur  :  c  Et 
suspiciet  sursum.  > 

Vers.  22.  —  f  Et  ad  tcrram  intucbitur,  et  ecce 
tribulatio  et  tcnebra^,  dissolutio  et  anguslia,  et  ca- 
ligo  persequens,  ct  non  potcrit  avolare  de  angustia 
sua.  > 

Suspiciet  sursum  Judaicus  populus  ad  Dei  cogni- 
tionem  et  auxilium,  et  ecce  tribulatio  adversitatis, 
et  tenebrm  ignoranlise  :  quia  Dcus  cxcsecavit  corda 
ccrum,  ncc  liberavit  eos.  Et  ad  terram^  id  est  ad  ea 
quae  circa  se  iii  terra  iienl,  intuebitur,  et  ecce  tribu- 
iatio.  c  Et  erit,  inquit,  pressura  magna  super  ter- 


suo.  Ghrislus   namque  et  rex  Israel   cst,  et  Deus  B  ram,  et  ira  popuio  huic,  et  cadent  in  ore  gladii,  et 


Israel  est.  Qui  cum  diceret  quia  muiti  leprosi  cvant 
in  Israel  sub  Elisxo  propheta,  et  nemo  eorum  mun- 
datus  est  nisi  Naaman  S)ms,  repleli  sunt  omnes 
ira  in  synagoga,  bscc  audientes,  et  ejecerunt  cum 
extra  civitatem  ct  duxerunt  eum  usque  ad  superci- 
lium  montis,  ut  praecipitarent  eum  {Luc,  iv,  27-27). 
Ettempore  passionis  ejus  atrocius  irati  sunt  ctma- 


captivi  ducentur  in  omnes  gentcs,  et  Jerusalem  cal- 
cabitur  a  gentibus  donec  impleantur  tempora  nntio- 
nuro  {Luc.  xxi,  23, 24).  »  Hoc  enim  ct  hic  dicitur  : 
c  Dissolutio  ct  anguslia,  et  caligo  persequens,  et  non 
poterit  avolarc  de  angustia  sua.  »  Similiter  ct  apud 
Danielem  legimus  :  c  Post  finem  belli  statuta  deso-. 
latio  {Dan.  ix,  26).  i  Sequitur  : 


LIBER  SECUNDUS. 


GAPUT   IX. 

Vers.  i.  —  Primo  tempore  alleviata  cst  terra  Za- 
Lulon,  et  terra  Nephthali,  et  novissimo  aggravata 
est  via  maris  trans  Jordanem  Galilxae  gentium.  > 

Vers.  2.  —  c  Populus,  qui  ambulabat  in  tene- 
bris,  vidit  luccm  niagnam;  habiiantibus  in  regione 
umbnx  inorlis,  lux  orla  est  eis.i 

Nunc  de  co  tempore  seriuo  cst,  quo  Dominus  in- 
tcr  homines  dcgens,  Evangelium  praedicare  per  se 
ipsum  dignalus  est.  Nam  post  baptismum'  ad  jcju- 
nium  ejus  scribit  MalLhseus,  quia  c  secessil  in  Gali- 
keam,  et  relicta  civitate  Nazarclh  venit,  et  habita- 
vit  in  Gapharnaum  marilima,  in  finibus  Zabulon  ct 
Nephthalim,  ut  adimplcrelur  quod  dictum  est  pcr 
Isaiam  prcphetam  :  Terra  Zabulon,  ct  lcrra  Neph- 
thaliin,  via  maris  traiis  Jordancm  Galilxse  gcntiura. 
Populus,  qui  ambulat  in  tcnebris,  vidit  luccm  nia- 
gnam,  ct  sedenlibus  in  rcgione  unibnc  niortis  lux 
orta  cst  cis.  Et  inde  coepit  Jesus  prsedicare  ct  di- 
eere  :  Popnitcntiam  agile;  appropinquavit  eniin  re* 
gnum  coelorum  {Matth,  iv,  12-17). 

Itaque  primo  tempore  Dominicae  pr«nedicationis  al- 
ieviata  est  oncre  peccalorum  ierra  Zabuion^  et  terra 
Nep/itiialim ;  quia  ibi  Salvator,  anlequam  discipulos 
dcgisset,  praedicarc  coepit  rcmissionein  peccatoruin 
ct  ingressum  regni  coclcstis,  promittens  pounitenli- 
bus.  Qui  et  de  rta  maris,  id  cst  de  regione  mari- 
tima,  novissimo  temporc  praedicalionis  ejus  aggra- 
fttta  pondere  pcccatorum,.  in  sequentibus  Evangclii 


ait  :  c  Vxtibi,Gorozaim!  vae  tibi,  Bcthsaida!  quia  si 
in  Tyro  et  Sidone  faclic  fuisscnt  virtutes  quae  vo- 
bis  factae  sunt,  olim  in  cilicio  et  cinere  sedenies  poe- 
nitercnt.  Verumtamen  Tyro  et  Sidoni  remissius  cril 

P  in  judicio  quam  vobis.  Eitu,Gapharnaum,  usquc  ad 
coelum  exallata ,  usque  ad  infernum  dcmergeris 
{Mattii,  XI,  21-25).  i 

Via  itaque  maris  gentium  Gaiila»Wy  quae  erat  trant 
Jordanem,  novissimo  aggravata  est!in  suis  iniquitati-i 
bus ,  quia  pncdicationein  Dominicam  obslinalo 
animocontempsit.  Populus  autem  genlium,  qui  priua 
in  tenebris  ignorantiae  constitutus,  latam  viam  sxcu- 
li,  quae  ducit  ad  perditioiiem,  ambuiabaty  vidit  iucem 
magnam,  praedicante  Domino ,  et  miraculis  coru- 
scantc.  Lucem  vidit  non  parvam,  ut  aliorum  pro- 
phctarum,  sed  magnam  ut  ejus,  qui  dicit  :  c  Ego 
sum  lux  inundi  {Joan,  viii,  12).  i  Atquc  habitatori- 
bus  rcgionis  umbr(B  mortis,  id  est  peccatorum  et  in- 
fidelilatis  nova  iux  juslitiae  et  fidei  est  cxorta.  Uoc 

D  eniin  inter  morlem  et  umbrain  mortis  dislingui  po- 
lest,  quod  mors  corum  intelligatur  csse,  qui  eum 
operibus  mortuis  ad  inferos  dcscenderunt,  quoniam 
c  aniraa  ,  qure  pcccavcrit,  ipsa  morielur  {Ezeciu 
XVI 11,  20) ;  I  umbra  vero  mortis  eorum,  qui,  dum 
pecccnt,  nec  dum  de  vita  egressi  sunt;  quia,  si  vo- 
luprint  agere  poenitentiam,  possunt.  Ilaec  tamen  et 
aliter  possunl  inleliigi.  Ait  eniro  : 

c  Primo  tempore  alleviata  est  terra  Zabulon,  etc. 
Nempe  Zabulon   interpretatur  jusjurandum    f/tca. 


113  CmniENT.  LN  ISAIAM 

Nep1:thaIiYn  discretio.  El  Judxorum  populus  jura- 
mentuni  Dei  pcrcei^erat  sicul  per  Zacbariam  dicilur :. 
c  Juravit  ad  Abraham  patrem  noslrum  daturum  se 
nobis  (Luc,  i,  75).  >  Qui  et  discrelus  erat,  id  est  a 
caeteris  omuibus  populis  sequesiratus.  Primo  igitur 
tempore  alleviata  est  terra  Zabuloitf  et  terra  Neph- 
ihaU;  quia  Dominus  in  terra  Judseorum  docuit,  qui- 
bus  boc  olim  juravcrat ,  et  quos  ex  omnibus  popu- 
lis,  qui  sub  ccbIo  sunt,  elcgerat,  ibique  primo  disci* 
pulos  ad  praedicandum  misil.  Sequilur  : 

c  Et  novissimo  aggravata  est  via  Irans  Jordanem 
Galilxae  gentium.  >  Quid  per  viam  nisi  actio  desi- 
gnatur?  £t  quid  per  mare  nisi  sseculumj?  quid  vero 
per  Jordanem  nisi  baptismus?  Unde  et  Jordanis  de- 
&censio  eorum  interpretatur ;  quia,  qui  haptizantur, 
ad  inia  humiiilalis  ab  elalione  sua  descendunt.  Ga- 
lilcea  vero,  quae  dicilur,  transmtgralio  perpetrata^ 
Iransitus  esl  de  peccatis  ad  justitiam.  Ilaque  via  ma' 
ns,  id  est  actio  saecularis,  qua:  truns  Jordanem,  id 
cst  post  baptismum  est  perpelratae  transmigralionis 
gentium,  novissimo  teropore  aggravata  esl  pondere 
peccatorum  ;  qnia  et  nos,  qui  cx  gcnlibus  ad  Chri- 
slum  vocati  sumus,  postquam  pcr  baptismi  ^sacra- 
inenta  transivimus,  postquam  ad  virtules  a  viliis 
transraigravimus,  nunc  circa  muudi  lcrminum, 
quando  tepuit  charitas  multorum,  et  abundavit  ini- 
quilas,  rursum  saeculi  viam  ingredimur,  et  s.-ecula- 
ribus  negotiis  implicamur,  qui  Deo  militare  debui- 
mus,  sicque  peccatorum  sarcina  nimium  gravamur, 
iit  vix  ad  cQileste  dcsiderium  cor  levare  queamus. 

Yel  etiam  iia  possunt  hacc  cxponi.  Adveniente 
Christo,  et  praedicatione  illius  coruscante  primo, 
ferra  Zabulon  ei  Neplittialim  a  scribarum  et  Phari- 
Bseorura  erroribus  est  libcrata,  et  gravissimum  Ju- 
daicanim  traditionum  jugum  cxcussit  de  cer^icibus 
suis;  postea  vero  Evangelium  apostoli  Pauli,  qui 
uovissimus  apostolorum  omnium  fuit  (/  Cor.  iv,  9), 
ingravata  est,  id  est  multiplicala  praedicatio,  et  in 
lerminos  gentium,  et  via^  universi  maris,  id  est 
saeculi,  Evangelium  Christi  splenduit.  Nam  populus 
gentilis,  qui  ante  sedebat  vel  ambulabat  in  tenebris^ 
et  iJoIolatrix  ac  morlis  vinculis  tenebatur,  clarum 
Evaugelii  lumen  aspexit.  Unde  et  adjungitur  : 

i  Uabitantibus  in  regione  umbrac  morlis,  lux  orta 
esteis.  »  Uegio  en\m  umbra  morlt<  terragentiumest, 
quoniam  umbra  mortis  imitalio  hostis  antiqui  intel- 
ligitur.  Ipse  enim,  quia  mortero  intulit,  mors  voca- 
tur,  Joanne  atteslante  qui  ait  :  c  Nomen  illi  mors 
(Apoc.  VI,  8).  >  Pcr  urobram  igilur  mortis  ejus  imi- 
tatio  designatur,  quia  sicut  umbra  juxta  corpus  du- 
ciiur,  ita  acliones  iniquorum  dc  specie  imitationis 
ejus  exprimuntur.  Ccrnens  itaque  propheta  gcntiles 
populos  in  antiqui  hostis  imitatione  defecisse,  eosque 
ad  veri  solis  orlum  resurgere,  quae  certe  futura  no- 
verat,  quasi  ex  praRteritis  narrat,  dicens  :  c  llabitan- 
tibus  in  regione  umbrae  morlis,  lux  orla  est  eis.  > 
Ac  de  eorumdem  multitudinc  genlilium,  qui  ncqua- 


Liijiu  ocTo.  —  LiB.  n.  m 

A  quam  ejusdem  iucis  gaudia  cognoverunt,  subjun- 
git  : 

Vers.  3.  —  I  MuUipIicasli  gentem,  non  magnifi- 
casti  laeliliaro.  > 

Multiplicata  cnim  fucrat  gens  per  totius  mundi 
latitudincra.  Scd  necdura  roagnificata  fuerat  Ixtitia, 
dum  adhuc  tantum  in  Judaea  nolus  erat  Deus:  quia 
conipletum  adhuc  non  fuerat :  c  Evangelizo  vobis 
gaudium  magnum,  quod  erit  omni  populo  {Luc. 
II,  10).  I  Sed  jam  de  ejus  roagnificatione  sequi- 
tur  : 

c  Lxtabuntur  coram  te,  sicut  laetantur  (76)  in 
messe,  >  etc.  Copiosam  quippc  messem  generis  hu- 
mani  collegerunt  apostoli,  quando  non  solum  Ju- 
daeos,  scd  etiam  gentes  congregaverunt  ad  fidem. 
^  Unde  et  dictum  eis  fuerat :  c  Levale  oculos  veslros, 
ct  videle  regiones,  quoniam  albse  snnt  jam  ad  mes  - 
sem  ;  et  qui  metit,  mercedem  accipit,  et  congregat 
fructum  in  vilam  aeternaro,  ut  et  qui  seminat,  simul 
gaudeat,  et  qui  mclit.  Ego  misi  vos  metere,  quae 
non  laborastis.  Alii  laboraverunt,  el  vos  in  labores 
eorum  inlroislis  (Joan,  iv,  55  58).  >  in  hac  ilaque 
messe  laetali  sunl coram  Domino  sancli  praedicatores, 
dum  de  conversione  gentium  gauderent.  Qui  ct  ac- 
ceplo  dcsupcr  Spiritu  sanclo  antiquum  hoslem  et 
univcrsam  ejus  militiam  supcranles  c  orone  cnim, 
quod  natum  est  ex  Deo  vincit  mundum  (/  Joan.  v,^ 
i),i  sicut  victores  cxsuItaverunL  El  cxsultantos  spo- 
lia  diviserunt ;  quoniam  eloquia  sacra  cunctis  pcr 
P  orbcm  nalionibus  distribucrunt.  Nam  spolioriim  no* 
mine  divina  eloquia  signantur,  sicut  scriptum  cst : 
f  Lsetabor  ego  super  eloquia  tua,  sicut  qui  invcnit 
spolia  multa  {Psal.  cxviii,  16i).  > 

Vel  mullipticasti  gentem  fidclium,  o  Christe,  qni 
Ecclesiam  tuam  toto  orbe  dedicasti ;  sed  non  magni  - 
ficasti  lcetitiam;  quia  dc  i^erfidia  Judaeorum  reliqui- 
sti  nobis  Iristitiaro.  Scd  cum  vencris,  et  Christiano- 
rum  gens  tola  simul  fucrit  congrcgata,  lunc  Ifeta- 
buntur  apostoli  coram  te  sicutmossores;  quia  fructus 
humanae  mcssis  congregatus  crit  in  vitam  aelcrnam; 
et  sicut  exsultant  victores^  qui  captam  dividunt  prae- 
dam ;  quia  tunc  perfectc  victus  erit  diabolus,  et  ho- 
mincs  dividenlur  in  dcxtros  ct  in  sinistros.  jSed 
cur  isti  viclores  in  divisione  spoliorum  exsuliave- 
D  rint^  demonstratur,  cum  de  gentili  populo  subjun- 
gitur : 

Vers.  4.  —  c  Jugum  enim  oneris  ejus,  et  virgam 
humeri  ejus,  et  {sceptruro  exactoris  ejus  superasti 
sicut  in  die  Madian.  > 

Eripiens  quippe  gentilitalem  Dominus  superavit 
jugum  oneris  ejuSy  cum  eam  adventu  suo  ab  illa  dae- 
moniacae  tyrannidis  servitutc  lil)eravit.  Superavit 
virgam  humeri  ejus,  cum  persecutionem  illius,  qua, 
ex  perverso  opere  graviter  deprimebat,  ab  huroano^ 
genere  Rederoptor  compescuit.  Superavit  sceptrum 
exactoris  ejus,  cum  regnum  diaboli,  qui  pestifera 
perpetralione  vitiorum  exigerc  consuevit  debita  poe- 


(76)  Ah^s f  qui  l(Btanlur. 


ii5  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  11G 

narom,  de  fldelium  corde  destnixit.  Sed  quomodo  A  Eadem  nocte  dixit  Dominus  ad  eum  :  Surge  et  do- 


(i«c  acta  $int  audiamus. 

Sicut  in  die  Madian^  id  est  sicut  sanctus  Gedeon 
in  trecentis  viris  innumeram  muUitudinem  Madia- 
nilarum  vioil.  Libet  hoc  loco  digressionem  facere  el 
quare  triumplius  Cliristi  victoriae  Gedeonis  assimi- 
letur  ostendere.  Scripturo  est  enim  in  librq  Judicum : 
c  Omnis  Madian,  et  i\malec^  et  orientales  popuU 
congregati  sunt  siipul.  £t  transeuntes  Jordanem  ca- 
8tra  metati  in  valle  Jezrael.  Spirilus  aulem  Domini 
iuduit  Gedeon.  Qui  clangcn^  buccina  convocavit 
domum  Abiezer,  ut  se  sequeretur.  Misitque  nuntios 
in  univcrsum  Manassen,  qui  et  ipse  secutus  est 
eum;  et  alios  in  Afer  et  Zabulon  et  Nephlh^lim, 
qui  occurreruni  ei.  Dixitque  Gedeon  ad  Domini^m  : 


icende  in  cas.tra,  quia  tradidi  eos  in  manu  tua.  Sln 
autem  solus  ire  formidas,  descendat  tecum  Phara 
puer  tuu^.  Et.cum  audieris  quid  loquanlur,  tunc 
confprtabuntur  manus  tuae,  et  securior  ad  hostium 
castra  descendes.  Dcscendit  ergo  ipse  ct  Phara  puer 
ejqs  in  pariem  castroruna,  ubi  erant  armalorum  vi- 
giliae.  Madian  autem  et  Amalecet  omnes  Oricntales 
populi  fusi  jacebant  in  valle  ut  locustariim  multi- 
tudo.  Cameli  quoque  innumerabiles  erant  sicut  are- 
na  quse  jacet  in  littore  maris.  Cumque  venisset  Ge^ 
deon,  narrabat  aliquis  somnium  proximo  suo,  et  iu 
hunc  modum  referebat  quod  viderat :  Vidi  som- 
nium,  et  videbatur  mihi  quasi  subcinericius  panis 
ex  hQrdep  volvi,  et  in  Madian  castra  descendere. 


Si  salvum  facis  per  manum  m^am  Israe^  sicut  Ip-  ^  Cumq^e   pervenisset  ad    labernacuium,  percussit 

cutus  es,  ponam  veilus  hoc  lanae  in  area  :  si  ros  in 

solo  vellere  fuerit,  et  ^i  omni  terra  siccitas,  scip 

quod  per  manivn  mcam,  sicut  locuti^  es,  liber^bis 

Urael.  F^ctumque  est  ita*  Et  de  nocte  consurgeus, 

expresso  vellere,  cpnc^am  rore  complevit,  dixitqu^ 

rursus  ad  Dominum  ;.Ne  irascatur  furor  (uus  con- 

tra  me,  si  adhuc  semel  tentavara  signum  quaereos 

10  vellcre  :  oro  ut  solum  vellus  siccun^i  sil^  et  pmnis 

terra  rore  madens.  Fecitque  Dominus  nocte  iUa, 

sicut  postulaverat,  et  fuit  siccitas  in  solo  vellere,  et 

ros  in  omni  terra  (Judic.  vi,  33),  etc.  i 

c  Igitur  Jerobaaj,  qui  el^  Gedeon,  de  nocte  con- 
surgens,  et  omnis  populus  cum  co  vcnit  ad  fontem 


illud  atque  subvertit,  et  terrae  funditus  coaequavit. 
Respondit  is  cui  loqucbatur :  Non  est  hoc  aliud 
nisi  gladius*Gedeonis,  iilii  Joas^  viri  kraelitae.  Tra- 
didit  Deus  in  manu  ejus  Madian,  et  omnia  castn 
ejos. 

c  Cumque  audisset  Gedepn  somnium,  et  inlerpre- 
tationem  ejus,  adoravit  et  reversus  est  ad  castra 
^rael,  et  ait :  Surgite,  tr^didit  enim  Deus  in  maous 
vestras  Madian,  divisitque  trecentos  viros  in  tres 
partes,^  et  dedit  lubas  in  manibus  eorum  lagenasquo 
Tacuas  ac  lampades  in  medio  lagenarum,  et  dixit  ad 
eos  :  Quod  me  fecei^e  videritis,  ho«  facite.  Ingrediar 
in  partes  castrorum,  et  quod  fccero,  sectaminl^ 


qui  vocatur  Arralh  (77).  Erant  aulem  castra  Ma-  (^  Quando  personuerit  tuba  in  manu  mea,  vos  quoque 


dian  in  vall^  ad  sepientrionalem  plagam  collis  ex- 
celsi.  Dixitque  Dopiinus  ad  Gcdcpn  :  Mullus  tecum 
est  populus^  nec  tradetur  Madian  in  manus  ejus,  ne 
glorietur  coni^ra  me  Israel^  el  dica^ :  Meis  viribus  li- 
beratus  sum.  Lotiuere  ad  populum,  et  cuii^tis  au- 
dientibus  praedica  :  Qui  fprmidolosus  et  timidus  cst, 
revertatuc.  Recesscruntque  de  monte  Galaad,  et  re- 
Tersa  sunt  de  populo  vigin^  duo  millia  viroriin),  et 
tanlum  decem  mi^ia  rem^nserunt.  Dixitque  Domi- 
nus  ad  Gedeon  :  Adhu^  populus  mullus  est  {  duc 
eos  ad  aquas,  et  ibi  probabo  illos,  et  de  quo  dixcro 
tibii  ut  tecum  vadat,  ipse  pergat ;  quem  autem  pro- 
hibuero,  reverlalur.  Cumque  descendisset  populus 
Hd  aquas,    dixit  Dominus  ad   Gedeon  i  Qui  lin- 


per  circuitum  castrorum  clanglte,  et  conclamate 
Domino  et  Gjedeoni.  Ingressusque  est  Gedcpn  et 
treccnti  viri,  qui  erant  cum  eo,  in  partem  castrorum 
incipientibus  vigiliis  noctis  mcdiae,  et  custodibus 
suscitatis  coeperunt  buccinis  clangere  et  complodere 
inter  se  lagenas.  Cumque  per  gyrum  caslrorum  in 
tribiis  pcrspnarent  locis,  et  hydrias  confregissent« 
tenuerunt  $inistris  manibui  lampades,  et  dextris 
sonantes  tubas^  clamavcruntque  :  Gladius  Domini  et 
Gedeonis,  stantes  singuli  in  loco  suo  per  circuitum 
castrorum  hoslilium.  Omnla  itaque  castra  turbata 
sunt,  et  vociferantes,  ululantesque  fugcrunt.  Et  ni- 
hilominus  instabant  trecenti  viri  biiccinis  personan- 
tes.  Immisitque  Dominus  gladium  in  omnibus  ca- 


gua  lainbuerint  aquas  sicut  solent  canes  larot)ere,  D  stris,  et  mutua  se  capde  truncab^nt,  fugicntes  usque 


aeparabis  eos  seorsuin;  qui  autem,  cunalisgenibus, 
biberint  iii  a^era  parte  erunt.  Fuit  itaque  numerus 
eorum  qui,  manii  ad  os  projiciente  aquas  lambue- 
rant,  trecenti  viri ;  omnis  autem  reliqua  multitudo 
flexo  poplite  biberat.  Et  ait  Dominus  ad  Gedeon  :  In 
trecentis  viris  qui  lambueruut  aquas,  liberabo  vos, 
et  tradam  Madian  in  manu  tua  :  omnis  autem  reli- 
qua  multitudo  revertatur  in  domum  suam. 

c  Sumptis  itaqiie  pro  numero  cibariis  et  tubis, 
omnem  reliquam  multitudinem  abire  fecit  in  taber- 
|[iacula  sua,  et  ipse  cum  trecentis  viris  se  certamini 
^edit.  Castra  autem  Madian  erant  subter    in  vallc. 


Bethsctta,  et  crepidinem  Abelmebula  in  Tabbath. 
Conclamantes  autem  viri  Israel  de  l^cphthalim  et 
Aser  et  omni  Manasse  perscculi  sunt  Madian.  Misit- 
que  Gedepn  nuntios  in  oqanem  montcm  Ephraim, 
dicens  :  Descendite  iii  occursum  Madian,  et  occu- 
pate  aquas  usique  Bclhl>era  atque  Jordanem.  Clama'' 
vitque  oninis  Ephraim,  et  prxoccupavit  aquas  us- 
que  Bethbera^  ajiprehensosquc  duo3  viros  Madiau 
Oreb,  et  Zeb  iiiterfecil,  Oreb  in  Pelra  Oreb,  Zeb 
vero  in  torculari  Zcb,  et  persecuti  sunt  Madian, 
capita  Oreb  etZeb  portartes  ad  Gedeon  transfluenta 
Jordanis  (Judic,  vii,  1  et  $eqq»),  i  llaclenus  Distori;e 


(77)  Alias,  Ewrad. 


117  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBW  OCTO.     -  LIB.  II.  H3 

«acrae  T^^rba  posuiinus.  Sed  quid  prodest  verba  po-  A      <  Misitque  nuntios  in  universum  Manassem,  >  fd 

est  apostolos,  dieens  :  c  lu  viam  gentium  ne  ableri- 
tis,  sed  ite  ad  oves  domus  Israel  (Matth.  x,  5,  6).  t 
c  Manasses  i  enim,  qui  interpretatur  necessila$^  fi- 


suisse,  nisi  et  mysticam  eorum  intelligentiam  sal- 
tem  breviter  altingamus. 

Gedeon  igitur^  ad  proelium  veniens ,.  Redemptorls 
nostri  signat  adventum,  de  quo  scriptum  est  : 
c  ToUite  portns,  principes  vestras,  et  kitroibit  rex 
glorix.  Quis  est  iste  rex  gloriae  ?  Dominus  fortis  et 
potens,  Dominus  potcns  in  proelio  (Psal.  xxiii,  7).  i 
Hunc  Redeniptorem  nostrum  non  solum  operc,  sed 
etiam  nomine  prophetavit.  Gedeon  quippe  intcrpre- 
tatur  circuiens  in  utero.  Dominus  enim  noster  per 
majestatis  potentiam  omnia  circumplectitur,  et  ta- 
roen  per  dispensationis  gratiam  intra  uterum  Yirgi- 
Dis  venit.  Quid  enim  circuiens  in  'utero  nisi  omni- 
potens  Deus  sua  nos  dispcnsatione  redimens,  divi- 


gura  est  iliius  populi,  qui  necessiiate  Deo  servivit» 
id  est  timore.  c  Et  alios  in  Aser,  et  Zabulon,  et 
Nephtlialim ;  >  quia  Paulum  et  Barnabam  misit  ad 
gentilem  populum,  qui  factus  cst  in  Christo  beatus, 
et  fortitudine  plenus,  et  charilate  dilatatus.  Aser 
enim  beatus  dicitur,  Zabutoii  liabitaculum  forlitudi- 
niSj  Ncphthalim  dilatatus  vel  dilatavit  me.  Bos  in 
vellere,  et  siccitas  in  omni  terra  fides  cst  iii  omni  po- 
pulo  Judaeorum,  et  iiindelitas  in  genttbus. 

c  De  noctc  consurgcns,  expresso  veilere,  coiicham 
rore  complcvit ;  »  quia  <Ie  morlc  Christus,  ante  lu- 


nitate  cuncta  complectens,  et  humanitatem  intra  ^  cem  resurgcns,  tidei  gratiam  a  Judseis  abstulit,  qua- 

discipuiorum  menlem  replevil.  Iiem  siccitas  in  vel- 
lere  et  ros  in  onnii  terra  pcrfidia  est  iii  Jodxis,  et 
fides  in  tolo-  orbe.  Gcdeon,  id  est  Christus.  Jero' 
baal  (78),  id  est  judicem  habens,  ad  improperium 
scilicct  diaboli,  qui  rcprohos  habens  non  tamen  po- 
test  judicare,  et  vindicare  destruclioncm  idololatriue. 
Qui  de  noote  consurgens  venit  ad  fontem  nomine  Ua^ 
fud;  quoniam  ante  lucem  de  septilcro  resurgens^ 
veiiit  ad  immortalein  fontem  in  coelum  ascendens. 
Harad  qnippe  consurrectiodescensionis  interpretatur. 
Et  omnis  populus  credentium  cum  eo  resurgens  venit 
ad  hunc  fontem;  quia  c  Deus  conrcsuscitavit,  ot\ 
consedere  fecit  nos  in  coelestibus  in  Christo  Jcsu 
{Ephes.  II,  6).  » 

Madian  erant  in-valle^  id  est  in  prof^ndo  vitiorum^ 
ad  septentrionalem  plagam^  id  est  in  sinistra  et  gla  - 
ciali,  tenebrosaque  inQdclitate.  Collis  excelsus  Ee» 
clesia  est  in  lalere  Christi  lancea  patefacto  consl* 
stens,  qui  est  mons^  in  vcrtice  inontium. 

Mons  Galaad,  qui  inlerpreiatur  acervus  testimonii^ 
praecclsum  et  muUiplex  testiinonium  cst,  quod  iii 
passionibus  martyrcs  reddideruiit.  De  qiio  monte 
reversa  sunt  viginti  duo^  millia  timidorum,  id  est 
muIlKudo  transgressorum  utriusque  Teslamenti  et 
apostatarum.  Nam  viginti  duo  bis  undecim  sunt, . 
et  undenarius  transgressionem  designat,  denarius . 
observantiam  praeceptorum.  Nam  decem  millia  re- 
manserunt  cum  Gedeone.  Sed  quia  noii  omncs  pne- 


uterum  sumens.  in  quo  utero  incarnatus  esset,  et 
clausiis  non  esset,  quia  et  in  utero  fuit  per  infirmi- 
tafis  sabsunliam,  et  extra  uterum  per  divinitatis 
potentiam 

Madian  vero  interpretatur  de  judicio,  Ut  enim 
hostes  ejus  repellendi  destruendique  essent,  non  de 
Titio  repellentis,  sed  de  judicio  juste  judicantis  fuit. 
Et  idcirco  de  judicio  vocantur,  quia  alieni  a  gratia 
Redemptoris  justae  damnationis  meritum  etiam  in 
TOtabolo  nominis  trahunt. 

Amalec  autem  populus  lambens  interpretatur.  Et 
quid  per  lambentem  popuhim  nisi  mentes  saicula- 
rium  designantur,  quae  terrena  cuncta  ambiendo 
quasi  lambunty  dum  solis  temporalibus  delectan- 
lur?  ^ 

Orientales  vero.  dicuntur:  quia,  sicut  orti  sunt, 
ita  permanent  neque  circumcisi,  neque  baplizati. 
c  Omnis  ergp  Madian  et  Amalec  et  orientales  popiili 
congregati  transierunt  Jordanem; »  quoniam  isti 
omnes  unacconspiratione  in  eos,  qui  baplizati  sunt, 
irruenioL  Nos  quippe  baplismum  quasi  Jordanem 
Jesu  dnce  transivimus,  et  jam  quasi  repromissionis 
terram  inhabitamus  Kcciesiam.  Dum  igitur  inOdeles 
adversus  uos  veniunt,  quasi  ad  eorum  dovastatlo- 
nem,  qui  in  terra  traiis  Jordanem  sunt,  prop^ 
rant. 

Et  caslrametati  sunt  in  valle  Jezraet;  quia  in  pc^ 
regrinatione  vitae  praescntis  tyrannice  depresserujit 


et  conculcaverunt   buniilitatcm   (ideliuni.    Jezrael      dicare  sufficiunt  vel  pati  pro  Christo,  qui  legem  ser- 
*  n,-  ji.!..._-  _.        :        :_-.!.  ysire  CTednntur,  adhuc  populus  est  multus. 

Ducli  sunt  igitur  ad  fluvium,  ut  aquas  lamberent, 
et  qui  aquas  flcxis  genibus  hauserunt,  a  bellica  in- 
tentione  remoli  sunt.  Aquis  namque  doctrina  sa- 
pientiae,  stantibus  autem  genu  rccla  operatio  desi- 
gnatur.  Qui  vero  dum  aquas  biberent,  genu  flexc- 
runt,  a  bellorum  certamine  revocati  sunt ;  quia  cum 
illis  contra  hostes  fidei  Christus  pergit  ad^proelium, 
qui  cum  doctrinae  fluenta  bauriunl,  rectitHdinein: 
operum  non  inflectunt,  ul  «apientise  doclrina  et  ope- 
nim  virtutepolleaut.  Nam,  quia  dissolutio  oi^erum 
in  ipsa  genuum  incurvatione  signatur,  Paulus  aiL  .^ 


qcippe  semen  Dei  dicitur;  et  c  qui  seminat  bonum 
iemen,  esi  Qlius  hominis;  bonum  vero  seaien  sunt 
fiiii  regni  (Matth.  xiii,  37).  » 

c  Spiritos  autem  Domini  induit  Gedeon ; »  quia, 
c  Jesubaptizato  et  orante,  descendit  Spiritus  sanctus 
eorporali  specie  sicut  columba  in  ipsum  (Luc.  iii, 
32).  >  <  Qui  clangens  buccina  convocavit  domum 
Abiezer;  >  quia  coepit  Jesus  prxdicart!,  et  eligit  di- 
feipulos.  Abiexer  quippe  Pater  meus  adjutot.  inter- 
pretatur.  Quo  nomine  quid  nisi  prophetarum  et  an- 
tiquomm  patrum  persona  designatur,  cujus  domus 
foit  discipulorum  Domiiii  coliegium? 


(78)  Cod.  G.,  Jeroboami 


119 


HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACUI 


120 


«  Remissas  manus,  ei  dissoluta  geiiua  erigite,  et  A  ro$,  id  est  sanctos  pru;dicatorcs  in  tres  partes  mun* 


gressus  rectos  facite  pedibus  vestris  (Hebr.  xii,  12). » 
«  Fuit  ilaque  numerus  eorum,  qui  manu  ad  os 
projiciente  aquas  lambuerant,  trecenti  viri.  i  Solet 
iii  centenario  numcro  plenilutloperfectionisintelligi. 
Quid  igiiur  in  centenario  ter  ducto  nisi  perfecia  co- 
gnitio  Trinilatis  intelligitur  (79)?  Gum  bis  quippe 
Dominus  sidversarios  fidei  destruit,  cum  his  ad  pra^- 
dicaiionis  l>ella  descendit,  qui  sciunt  de  Trinitate» 
qu»  Deus  cst,  perfecta  sentire. 

Eadem  nocte,  qua  coenavit  cum  discipulis»  dixit 
Dominus  ad  eum  :  Surge  a  coena,  et  descende  in  ca- 
$ira,  id  est  in  locum  quo  venturus  est  Judas  cum 
turba  Judu^orum.  c  Sin  autem  solus  ire  formidas, 
dcscendat  tecum  Pbara  puer  tiius.  i  Hoc,  nisi  fal 


di,  quae  sunt  Asia,  et  Europa,  et  Africa.  c  Et  dediC 
tubas  in  manibus  eorum,  Jagenasque  vacuas,  ac 
Lampados  in  medio  lagenanim.  >  In  tubis  desi- 
gnatur  clamor  pnedicationum  ;  in  lampadibus 
claritab  miraculorum ;  in  lagenis  fragilitas  cor- 
porum^ 

c  Ingressusque  est  Gedeon,  et  trecenti  viri  cam  eo 
in  partem  castrorum.  >  Quia  coepit  Jesus  in  praedi- 
catoribus  suis  parlcm  infidelium  aggredi ;,  ut  eos  sa- 
lubrilerjincens,  subjicerct  sibi.  Incipientilfu$  vigiliis 
noctit  medioB^  id  est  profundi  erroris,  et  custodibus 
$uscitatii ;  quia  saeculi  principes  cceperunt  astutiores 
«rrorum  veterum  custodes  ponere  contra  novam 
apostolorum  prxdicationcm.  Ceperunt  buccinis  clan- 


lor,  Marcus  ita  ait  :  t  Assumpsit  Petrum  et  Jaco-  ^  g.ere,  id  est  Cttperunt  praedicare.   Et  complodere  tit- 


buiii  et  Joannera  secum,  et  coepit  pavere  et  txdere 
{Marc.  XIV,  53).  >  Pliara  quippe,  qui  interprelatur 
laguncula,  typus  est  apostoloruin,  qui  nova  gralia 
Y^^Iut  musto  sunt  repleti.  «  Descendit  ergo  ipse  et 
Phara  puer  ejus  in  pariem  castrorum,  iibi  erant  ar- 
matorum  vigilia^;  i  quia  venit  cum  discipuUs  in 
hortum,  quo  se  capiendum  noverat  a  ministris 
Pbarisaeorum  et  cobortc  mililum.  In  camelis  torti- 
tudo  vitiorum  signatur,  et  in  locustis  inslabilitas 
mentiuni.  Qui  narrabat  sonmium  vel  interpreiabalur, 
divinos  significare  videtur  et  sapientes  saeculi,  non- 
nullos  quoque  vates  gentium,  quibus  pleraquc  de 
Cbristo  revelata  sunt^  sicut  sybillae  et  Nabuchodo- 
nosor. 


Subcinericius  panis  ex  hordeo  Christum,  qui  poc- 
cantibus  asper  et  aculus,  piingensque  esl«  designat. 
Quia  sicut  panis  sub  mole  clneris  coquitur,  et  Chri- 
stus  ignem  passionis  sustinuit  sub  mullitudiue  Ju- 
daeorum,  et  ad  resurreclionis  virtutem  duruit.  Qui 
volvitur  linguis  prxdicanlium,  ut  ad  humana  corda 
descendat. «  Percussit  tabernaculum,  atque  subvcr- 
tit,  et  lerrae  funditus  coaequavit,  i  vel  quando  car  • 
nem  pcrsecutorum,  in  qua  manebant  animaecorum, 
per  mortem  redegit  in  pulverem ;  vel  quando  vitia 
carnis  eorum  gladio  prxdicationis  misericorditcr  fc- 
ricns  destruxil,  et  ipsos  humiles  rcddidit.  Yei  po- 
tius  Scriplura  Veteris  Testamenli  polesl  in  pane  ex 
hordeo  designari,  cujus  interior  sensus  tenacissimus 
littera^  paleis  legitur.  IIoc  cnim  et  quinque  panes  d 
bordeacei  designant  iu  Evan^elio,  ex  quibus  turbas 
pavit  Dominus  (Joan,  vi).  Qui  scilicet  panis  est  sub- 
^inericius;  quia  vetus  Scriptura  secundum  carna- 
lem  sensum  in  pulvere  terrenarum  cogitalionum 
jacct. 

«  Non  est  hoc  aliud  nisi  gladius  Gedeonis  filii 
Jo;is.  I  Joa$,  qui  interprctatur  sperans^  antiquum 
Dci  populum  desigiiat,  qui  Salvatorem  ex  se  nasci- 
turum  sperabaL  Cumque  noster  Gcdeon  audisset,  id 
est  suis  audiri  fecissct ,  somnium  et  interpretationem 
fjus,  admodum  membra  sua  gaudio  replcvit,  et  ad 
|ratiarum  actionem  accendit.  Ditisitque  trecentos  vi- 


ter  se  lagenas,  id  est  corpora  sua  in  passionc  col- 
lidere.  Nam  sonuerunt  tubis,  cum  praedicarent ; 
confregcrunt  lagenas,  dum  solvenda  in  passione  sua 
corpora  hoslilibus  gladiis  opponerent. 

«  Confractis  vero  lagenis,  resplcnduerunt  lampa* 
des,  I  et  posl  solutionem  corporum  miraculis  co- 
ruscaverunt.  Moxqiie  hostes  in  fuKam  versisunt; 
quia  dum  mortuorum  martyrum  corpora  miraculis 
coruscare  conspiciunt,  luce  veritatis  fracti,  quod 
impugnaverant,  crediderunt.  Cecinerunt  ergo  tubis, 
ut  lagenae  fiangerentur  ;  lagenae  fractae  sunt  ut  lam- 
padcs  apparercnt ;  apparuerunt  lampades,  ut  hostes, 
in  fugam  verterentur,  id  est  praedicaverunt  marty- 
^  res,   doncc  eorum  corpora  «olverentur;  corpora. 


eorum  in  morte  soluta  sunt,  ut  mipaculis  corusca- 
rent ;  coruscaverunt  miraculis,  ut  hostes  suos  ex 
divina  luce  prosternerent ,  quateous  nequaquam 
Deo  erecti  resistereui,  sed  eum  subdili  formida- 
rent. 

£t  notandum  quod  stcterunt  ante  tagenas,  fugerunt 
anle  lampades;  quia  nimirum  perseculores  fldet 
praedicatoribus  adliuc  in  corpore  positis  restiterunt, 
post  solutionem  vero  corporum  apparentibusmira- 
culis  in  fugam  vcrsi  sunt;  quia  pavorc  contcr- 
riti  a  perseculione  fidclium  ccssaverunt.  Praj- 
dicationem  scilicct  tubarum  fraciis  lagrnis  cor- 
porum  visis  timuerunt  bmpadibus  miraculo- 
rum. 

«  Cumqiic  pcr  gyrum  castronim  in  iribuf  perso- 
narent  locis,  i  id  est  in  Asia,  Europa  ct  Africa  prae- 
dicarcnt,  «  et  hydrias  confregisscnt,  tcniicrunt  iii 
siiiistris  lampades,  ct  in  dextris  sonantes  tubas.  i 
Pro  dextro  habere  dicimus,  quidquid  pro  magno 
pensamus  ;  pro  sinistro  autcm,  quod  pro  nihilodu* 
cimus.  Bene  igitur  in  dextra  tubas^  et  in  sinistra  ia^ 
genas^  sivc  lampades  tenuerunt ;  qiiia  Christi  marty- 
res  pro  magno  liabenl  praedicatioiiis  gratiam,  et  cor- 
porum  utilitalem  vel  miraculorum  gloriam  pra 
nibilo  (80). 

(  Immisitqiie  Dominus  i  divini  verbi  «  gladium  in 
omnibus  castris,  el  mutua  se  caede  tnincabant, »  i<l 


(79)  Cod.  C..,  exprimilur. 


(80)  Cod.  G..  pro  minimo^ 


121 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LiBrd  OCTO.  -  LIB.  IL 


m 


est  coDTenatioDem  prislinam  ad  inviccm  in  sc  peri-  A  dere  pularent,  occisi  sunt.  Quonim  capUa,  id  est 


iueb:iTit,  c  fugientes  usquc  Bcthsclta,  et  crcpidinem 
Abelmeola  in  Thaebath.  i  Bcthsetta  domus  spince  di- 
cilar  :  Abelmeola  luctu»  parturientis ;  Tliablath  bona 
exceptio.  Et  quae  est  domus  spinx  nisi  mcns  qu» 
de  peccatis  suis  compungitur?  Qux  est  ista  par« 
turiens  nisi  Ecclesia,  quse  spiritualcs  Dco  (ilios  par- 
turire  non  cessat?  Et  quae  est  crepido  luctus  partu- 
rieniis  hujus,  nisi  plaga  lateris  Chrisli?  Inde  enim 
causam  sibi  lugcndi  sumit  Ecclesia.  Fugcrunt  igitur 
usque  Bethsetta,  qui  dc  sceleribus  compuncti  sunt 
agentes  pcenitentiam.  Et  usque  ad  crcpidincm  luctus 
parturientis  fugerunt,  id  est  usquc  ad  fldcm  Domi- 
DJcae  passionis,  unde  luctus  Ecclesiae  coepit.  Et  fu- 
geruni  iit  Thabbath,  id  est  in  bonam  exccptioncm. 


triumphum  de  illis  marty.res  reportaverunt  ad  Ce* 
deon,  id  est  ad  Christum,  tram  fluenta  Jordanit^  id 
est  trans  sacramcnta  baptismi,  per  quae  ad  eum  fll 
transitus,  Bene  itaque  de  gcntiliiate  Deo  dicitur; 
quia  f  jogum  oneris  ejus,  et  virgam  humeri  ejus,  el 
sceptrum  exactorisejussuperasti  sicut  indic  Madian. » 
Etquia  jam  superatum  sitcxactoris  ejus  sceptrum, 
probatur,  cum  subditur  ; 

Vers.  5.  -r*  c  Quia  omnis  violenla  pnedatio  cnm 
tumultu  et  vcstinier7um  mislum  sanguine  erit  in 
combustionem ,  et  cihus  ignis.  i 

Violcnlam  cnim  cum  tumullu  praedam  agere  con- 
suevcrat  cxaclor  improbus  istc  ;  quia  semel  huma- 
no  gcncri  nummuni  dcccptionis  contulcrat,  et  ab 


Conclamantet  autem  voce  pracdiralioiiis  viri  Israel,  "  lioc  quolidie  mortis  debitum  cxpetcrc  non  desistc 

id  est  fideles,  qui  Deum  oculis  fldci  vident  de  Nc" 

phtkalim^  id  est  de  latitudine  charitatis  vcl  amplitu- 

dine  mundi,  et  de  ^ser,  id  est  de  gciite  bcsitorum,  et 

de  omni  Manasse ,  id  est  de  iis  qui  ca  quae  rctro 

sunt,  obliviscuntur,  persequebantur  9tadian  coelc- 

Oibas  armis  instructi.  Ncphthalim  quippe  latitudo 

dicitur  ;    Aser    beatus ;   Manasses    obliviosus    vel 

oblitus. 

c  Misitque  Gedeon  nuntios  in  omnem  montem 
Epbraim,  »  qai  dicitur  ubertas^  id  est  Christus  prae- 
dicatores  in  universum  mundum.  Descendite^  inquit, 
in  oecursum  Madian^  id  est  humilitatem  assumitc, 
ot  hostium  superbiae  rcsistalis.  Et  occupate  aquas 


bat.  Violcntam  cum  tumultu  praedationem  agebat ; 
quia,  cum  impctu  et  clamore  cffrenato  irrucns  tem- 
pore  mortis,  animas  violenter  rapiebat.  Sed  jam 
hxc  violenta  prccdatio  ,  id  esl  antiqui  hostis  im  - 
portuna  crudclitas ,  in  a!tcrnam  ert<  combustio-- 
nem. 

Vestimentum  vero  corpus  nostrum  est,  quo  induta 
est  anima ;  sanguis  autein  peccata  carnis  sunt ,  de 
quibus  dicitur  :  c  Libera  me  de  sangninibus  (PsaL 
L,  15).  >  Vestimentum  sanguine  miscctur,  quando 
corpus  desideriis  carnalibus  inquinatar.  c  Vesti- 
mcntum  crgo  mistum  sanguine  erit  cibus  ignis ;  » 
quia  caro  luxuriantium  gehennalibus  maiicipabitur 


lapientis  usque  Bethbera,  id  est  usque  in  Ecclesiam,  ^  incendiis.  Scd  cur  hxc  violcnta  pnedatio,  ct  vcsti 


iibi  puieus  aquarum  vivenlium  est.  Bethbera  quippe 
domus  dicitur.  Et  usque  ad  Jordanem^  id  est  ad  dc^ 
scensionem  ei  humiliationcm  eorum.  Interpretatur 
CDim  Jordanis  descensio  eorum,  vel  Baptismus  ap* 
peilaiione  Jordanis  intelligi  potcrit. 

c  Apprebensosqoe  duos  viros  Madian  Orcb  et  Zeb 
iDterfecit.  >  Oreb  interprctatur  Corvus,  Zcb  lupus, 
^terque  autpm  et  corvus  ct  lupus  cadavere  pascitur. 
Sed  lupus  quidem  rapit  et  occidit  animalia,  ct  car- 
nibus  eorum  Tcscitur ;  coryus  autcm  licet  carnes  co- 
medal,  occidere  tameu  non  valet.  Quid  ergo  per  lu- 
puro  nisi  insatiabilis  eorum  rabics  designalur,  qui 
nartjres  interficiebant,  et  morlibus  eorum  pasce- 
bantur?  Quid  per  corvum  nisi  illi,  qul  pcccatis  n!gri 


mentum  sanguine  pollutum  in  combustionem  erit? 
Quia  jam  in  carne  apparuit  rex  pacis  ct  justitix,  qiii 
cunctis  in  se  credentibus  non  solum  auimse ,  sed  et 
carnis  munditiam  tribuat. 

Vers.  6.  —  c  Parvulus  natus  est  nobis,  filins  da- 
tus  est  nobis,  et  factus  esl  principalus  super  hunie- 
rum  cjus.  i 

Hic  est  cnim  parvulus  ille ,  qui  c  minoratns  cst 
paulo  niinus  ab  angelis  (ffc6r.  ix),  i  qui  c  noii 
venit  ministrari,  scd  minislrare  (Matth.  xx,  2R).  i 
Regcs  autem  saeculi  non  in  humcris  scd  in  capilc 
portant  insigiie  regium.  Sed  solus  Rex  noster  glo- 
riain  potestalis  sux  in  humcris  extulit.  Umle  ct 
Isaac  cum  ad  immolandum  a  patre  ducerelur,  ligna 


nortc  quidem  et  crucialihus  justorum  delcctaban*  D  sibi  ipsc  portavit  (Cen,  xxii,  6),  cximiam  ejus  pa- 


tur,  sed  eos  perimere  noii  suflicicbant?  Interpretatur 
etiam  Oreb  foramen,  Et  coluber  ingredi  foramen  so- 
\H.  Ei  quid  per  foramen  nisi  illi  designantur,  in  quo- 
mm  cordc  scrpcns  antiquus  ingredi  et  habitare 
coiisueverat. 

Ephraim  itaque  interfecit  Oreb  et  Zeb;  quia  con^ 
versi  gentiles  vel  ad  fidem  converterunt,  vcl  patien- 
do  superaverunt  ct  eos,  in  quibus  scrpentina  malilia 
htebat;  ut  de  poenis  justorum  gauderent  ct  eos,  qui 
martyres  ipsos  peremcrunt.  Et  Oreb  quidcm,  id  est 
in  duritia  sua.  Zeb  vero,  id  est  raptores  cl  devorato- 
res  samctorum;  tn  torculari  Zeb,  id  cst  in  pressura, 
qua  jttstos  aflligebant.  In  co  enim,  quod  a  sanctis 
isqiie  ad  mortem  sunt  tolerati,  dum  se  jusios  occi- 


tientiam  designans  crucem  passionis  sua;  geslantis« 
Itaque  principatus  ojus  est  super  hnmerum  ejus  ; 
quia  dum  crucem  propriis  portarct  humeris ,  vicil 
mundi  principem,  et  iu  iis  quos  rcdemit  principatum 
acquisivit.  Scquilur  : 

c  Et  vocabitur  nomen  ejus  Admirabilis,  Consilia- 
rius,  Deus  fortis,  Pater  fuluri  s?eculi,  Princeps  pa- 
cis.  I  Admirabiiis  consiliarius  est  in  omnibus,  quas 
pcr  se  ipsum  in  Evangclio  docuisse  legitur.  Deut 
fortis  in  resurrcctionc  cognitus  est ;  quia  virtute  di- 
vina  hoslem  anliquum  prostravit  et  suam  carnem 
resuscitavit.  Separatim  quoque  legi  possunt  haec 
noinina  AdmirubiUs  et  ConsiliariuSf  ncc  non  Deus 
atquc  fortis,  Admirabilis  est  onim ,  f\uta  t^  esi 


m  HERVCl  BURGIDOLENSIS  MQNACUI  iU 

c  specioius  forma  prae  filiis  hominum  (P$al.  iliv,  A  suscilatorera  cam  ostendentem,  et  concupita  zelan- 


S)  9 1  c  in  quem  desideraut  angeli  prospicere 
(/  Petr.  I » 12).  >  ConsUiarius  est,  quia  dicit :  c  Ego 
sapientia  habito  in  consilio,  et  meum  est  consilium 
[Prov,  VIII,  12).  I  Deus  est,  ex  substa^tia  Patris, 
Fortis  esl,  quia  ipsc  est  Pci  virtus.  E!t,  sicut  Adam 
paler  esl  praesentis  saeculi  et  princeps  discordiie , 
quae  fuit  inter  nos  et  Deum,  ita*e(  Christus  est 
Pater  futuri  swculi,  et  Princeps  nostrae  pacis  acl 
Deuni.  Nam  <  primus  homo  de  terra  terrcnus ,  se- 
cundus  homo  de  coelo  cgsiestis,  Qualis  terrenus,  ta- 
les  el  terreni ,  et  qualis  ccelestis,  (ales  et  coelestcs 
(/  Cor,  XV,  47  et  seqq,).  i  Et  :  c  sicut  per  unius  de- 
lictum  in  omnes  ho/nines  in  condemnationem ,  it^ 
et  per  unius  jus^tiam  in  omnes  homines  in  justifica- 
tionem  vitae  {Hom.  v,  18).  >  Sequitur  {} 

Vers.  7.  —  c  Mulliplicabitur  ejqs  imperium  ,  c( 
pacis  non  erit  fi nis.  Super  solium  David,  et  supcr 
regnum  eju.s  sedebit,  ut  conUrmet  illud,  et  corro- 
borct  in  judicium  et  justitiam  amodo  et  usque  in 
sempiternum.  > 

Multiplicabitur  ejus  imperium,  c  ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flectatur  coelestium,  terrestrium ,  et  in- 
fernorum  (Philipp..  i\,  IQ).  i  Et  pacis  non  erit  finis, 
quia  nos  in  ^ternum  pacificavit  Deo  per  mortem 
suam.  Et  ubi  fien^  liaic?  SupersoliumDavid^etsuper 
regnum  ejus;  quia  (  dabit  illi  DominusDeus  sedem 
David  Patris  ejus ,  e(  regnabit  in  domo  Jacob  in 
aetcrnum,  et  rcgni  cjus  non  erit  finis  (Luc,  i,  32),  i 


tcm  ,  et  provisis  existentibus  eum  per  semetipsam 
zelaniibus.i  Talisergo  zelus  Domini  faciet  hoc,  quod 
de  incarnaliooe  Christi,  et  regno  supra  dictum  est. 
Sequitur : 

Vers.  8.  —  c  Verbvm  misit  Dominus  in  Jacob,  et 
cecidit  in  Israel.  > 

Jacpb  quidcm  supplantator^  Israel  vero  vir  videns 
Deum  dici  perhibetur.  Et  quid  per  Jacob  nisi  Judai- 
cuspopulus,  quid  per  Isruet  nisi  gentilitas  desi- 
gnatur  ?  Quia  quem  Judaea  per  carnis  mortem  sup- 
plantare  studuit,  hunc  niroirum  per  oculos  fidei 
gcnlilitas  Dcum  vidit.  Verbum  igitur  ad  Jacob  misi 
siim  ifl  Israel  cecidit ;  quia  eum  ,  quem  ad  se  \e- 
nientem  Judaicus  populgs  rcspuit,  hunc  repente 
^  confitens  gentilis  populus  inveni:.  Sequitur  : 

Yers.  9.  —  c  Et  sciet  oninis  populus  Ephraim,  et 
inhabitantes  Samaria^m  in  superbia  et  magnitiidine 
cordis,  dicentes  * 

Vers.  10. —  c  Lateres  ceciderunt,  sed  quadris  la- 
pidibus  aedificabimus  :  sycomoros  succiderunt,  sed 
cedros  immutabimus.  > 

Ephraim  vocabantur  decem  tribus ,  qu»  derelicto 
templo  Domini  vitulos  Jeroboam  adorabant,  et  ter- 
ra  eorum  dicebalur  Samaria.Quid  ergo  per  £p/tratm 
et  per  inhabitantes  Samariam,  nisi  g6ntiris  populus. 
deSignatur  ?  Sciet  itaque  populus  omnis  Ephraim ,  et 
inhabitantes  Samariam^  id  est  universitas  gentium, 
quia  verbum  qupd  in  Jacob  missum  fuerat,  cccidil 


Solium  quippe  David  regia  sedes  est.  Regnum  vero  r  ^"  IsraeU  Superbia  vero  nonnunquam  pro  ereclio 


juxla  Dionysium  estt  omnis  finis,  et  oinat^s  legis, 
el  ordinis  distributio.  Yel  solium  Dat{id  et  regnun^ 
ejus  populus  Oei  est. 

Ut  confirmet,  inquit,  iUud  et  corroboret;  ([\x\^ 
dum  idem  solium  et  regnum  per  evangelicam  gra- 
tiain  innovatum  est,  et  de  carnali  factum  spiritale, 
ita  confirmatum  cst  et  corroboratum ,  ut  sine  fine 
perduret.  Confirmabit  autom  illud  in  judicio  et  ju- 
stitia;  quia,  sicut  Salomon  de  eo  dicit :  c  R^x,  qui 
judicat  in  veritate  paupeies,  Ihrouiis  cjus  in  aeter- 
num  firmabitur  {Prov.  xxix,  U).  >  Et :  c  Quqniam 
Juslilia  firmatur  soiium  (Prov.  xvi,  12).  >  Amodo,  id 
cst  ex  quo  factus  est  principatus  supcr  humerum  ejus 
et  ttsque  in  sempitemum.  Sequitur 


nis  auctoritale  ponitur,  sicutEcclesiae  Dominus  ait: 
<  Ponam  te  in  superbiam  saeculorum  (/sa.Lx,  15).  > 
Et  sapientia  :  i  Mecum  sunt,  inquit,  diviiia;  ct  glo- 
ria,  opes  superbiaeet  justitiae  (81)  {Prov.  viii,  18).  > 
Quia  ergopopulusgentilis,  ad  tidem  conversus,  iioii 
necessitate  timoris  adhuc  astringendus  erat  ut  olim 
Judaicus,  sed  gratia  libertatis  relaxandus ,  quae  ei 
auctqritatem  erectionis  daret,  recte  in  superbia 
locuturus  asseritur,  et  non  in  pusillanimitate. 
sicut  Judaei ,  sed  in  magnitudine  cordis,  Et  quiJ  lor 
quelur  ? 

c  Lateres  ceciderunt,  >  etc.  Quid  per  lateres  nis{ 
luteus  Judxorum  populus  exprimitur?  Et  quid  pcr 
quadros  lapides  nisi  sanclos  accipinus  quorum  vita 


c  Zclus  Domini  exercituum  faciet  hoc.  >  Zelari  D  "'  prosperiute  et  adversitate  novit  fortiter  starc  ? 


dicitar,  qui  cum  cruciatu  incntis  caslitalem  cusio- 
dit  uxoris.  Deus  igitur  quomodo  zelalur,  vel  zelum 
babet,  qui  in  custodienda  caslitate  nostra  nullo  cru- 
cialu  mentis  tangitur?  Sed  tamen  quia  castitatem 
animae  uniuscujusque  custodit,  humano  modo  zelans 
vocatur,  quamvis  cruciatu  mentis  non  tangatur. 
Dlonysius  vero  Areopagita  dicit :  c  Omnium  causa- 
'«i^  bonfff  uin  omniuin  ainore  per  exccllentiam  aina- 
lori»  boniutis  fit  in  existenlia  omnia  providentis, 
et  bonitate,  ct  dilectione  el  amore  fovctur.  Proptcr 
quod  et  zelotem  eum  divina  sapienlcs  appellant  ve- 
iut  multum  in  existentia  optimum  amorcm,  et  ut 


Lapis  enim  quadrus  xque  slat,  in  quocunque  latere 
fuerit  versus.  Quisquis  ergo  prosperitate  non  ex- 
toUitur,  adversitate  non  frangilur,  suasionibus  ad 
mala  non  trahitur,  viluperationibus  a  bono  opcre 
non  revocatur.  Lapis  qiiadrus  est ,  et  quasi  ex  om^ 
ni  latere  statum  habet,  qui  casum  in  quulibct  pcr- 
mutatipne  non;habet.  Cernens  itaque  propheta  Ju^ 
d;Eorum  populum  a  fide  periisse,et  apostolos  iii  Ec- 
clesia  surgere,  per  quos  multi  erant  cx  gcnlibus  ia 
fidei  et  vitae  fortitudine  solidandi,  in  magna  conso- 
latione  locutus  est  voce  gentilitatis,  dicens  :  c  Lalc- 
res  cecidemDt.  sed  quadris  lapidibus  aedifica!)imus.  > 


(91)  Miat»  eves  superbm  et  just^ 


ii3  COMMCNT.  IN  ISAUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IL  m 

Tideiis  quippe  in  Ecclesia  apostolos,  marCyres  et  A  Iraditi,  quoniam  pseudoprophetis  credidcrunt ,  se^ 
doctores  surgere  de  latenim  casu,  id  est  Judxorum      quitur  : 


perditlone,  minus  doluit»  quia  Dei  xdiflcium,  id  est 
sanctaoi  Ecclesiam  de  quadris  lapidibus  xdiflcari 
conspexit. 

Sycomorus  autem,  quse  est  arbor  foliis  moro  si- 
milisv  sed  altitudine  praestans,  ficus  fatua  dicitur. 
Cednis  vero  miri  odoris  est,  ac  natura  imputribilis, 
miraeque  celsitudinis,  Quid  ergo  per  sycomoros  nisi 
iatuitas  camalium  Judacorum  exprimitqr?  Quid  per 
;idros  nisi  sublimisctbeneredolensvita  soiictorum, 
quae  nuila  jam  terreni  amoris  pulredine  corrumpi 
potest  ?  Syeomorqs  itaquo,  id  est  carnales  Judaeo^ 
tuccidemni  roaligni  ^iritus,  et  a  fidei  slatu  dejece- 
rant.    Sed  Ecclesia  cedros  immutavit,  id  est  viros 


Vers.  17.  —  I  Propter  hoc  super  adotoscentuli^ 
ejus  non  Ixtabitur  Dominus,  et  pupiUorun  ejus  et 
\idu9rum  non  miserebitur;  quia  omnis  hypocrita 
est  et  nequam,  ct  universum  os  loculum  est  stulti- 
tiam.i 

Hypocrll^e  erant,quia  populum  Dci  se  essc  simu- 
labant ;  et  loquebantur  shiUitiam,  quia  laucfat)ant 
idola  et  sanctos  propbetas  deridebant.  Sequitur 
versus,  qui  saepius  interponitur  : 

c  In  omnibus  bis  non  est  aversus  furor  ejus,  sed 
adhucmanus  ejusextenta.i  Sed  sciendum  est  quia 
Deus  in  se  ipso  nec  furorem,  nec  iram  habet.  Irasci 
enim  dicitur,  qui  fervore  animi  contra  puniondum 


spiritales  et  odoriferos  loco  eorum  substituit.   Se-  ^  vilium  accenditur.  Deus  ergo  quomodo  irascitur. 


qoitar  : 

TcRS.  If. —  c  Et  elevabtt  Dominus  hostes  Rasia 
laper  eaoi,  inimicos  ejus  in  tumultum  vertet.  > 

£x  libro  Regum  cognovimus  (/  Reg,  xvi),  quod 
Tlieglatphalasar,  rex  Assyriorum^pecuniis  ac  preci- 
kis  Achaz  acquiescens,  Damascum  venerit,  et  Rasin, 
regem  Syri»,  peremerit.  Sequitur  : 

Vcas.  12. —  €  Syriam  ab  oriente,  et  Philisthiim 
iboccidente  »  subaudielevabit  Dominus,  c  etdevora- 
hiDt  (S2)  Israel  toto  ore.i 

MaUam  enini  antiquitas  hae  duae  gentes  populum 
Israel  aOllxenint,  et  praecipue  *pauIo  ante  tcnipus 
captivitatis  decem  tribuum,  ut  in  diebus  Achab  et 
csieronini  tunc  temporis,  ac  deinceps.  Sequitur  :     C 

c  In  omnibus  his  non  est  aiversus  furor  ejus,  scd 
adbuc  manos  ejus  extenla.i  Quia  illi  non  sunt  con- 
versi  ab  iniqaitatibus  suis  propter  n^ala,  quae  passi 
uot  bactentis,  nec  Dominus  aversus  est  a  furore 
sao,  sed  adbuc  tribulationes  eorum  augebit  tradcns 
€ds  ln  captivilatem.  Sic  enim  subjungitur : 

Vtms.  13.  —  c  Et  populus  noq  esl  reversus  ad 
percutientero  se ,  et  Dominum  exercituum  non  in- 
faisierant.1 

Ve&s.  li. —  c  Et  disperdei  Dominus  ab  Israel 
capat  et  caudam,  incurvantem ,  et  refrenantem  die 
yiia.» 

Id  est  qaando  captivi  ducentur  in  Medos.  Quid 
vero  slt  eajmi  vd  cauda,  exponit  ipse  propheta  sub-  «v 
«eodp: 

ToLS.  15.  —  c  Longaevus  et  honorabiiis  ipse  es( 
capot;  ei  propbeta  doccns  mendacium  ipse  est 
canda,» 

Qaid  vero  per  incurvantem  exprimitur  nisi  doctor 
sabditos  sub  disciplina  bumilians?  Et  quid  per  re- 
freimmiem  oisi  doctor  qailibet?  De  falsis  autem  pro- 
pbetis  adhuc  subditur ; 

Tees.  16.  —  c  Eterunt,  qui  beaiificant  populum 
iitum  sedaoentes,  et  qui  bcalificantur ,  praecipi- 
toti.» 

Et  quia  omnes  idcirco  morti  et  caplivitati  sunt 


qui  in  ulciscendis  vitiis  nostris  nulla  |«rturbalione 
animi  commovelur  ?  Sed  qui  culpas  percutit,  m'>do 
humanae  locutionis  dicilur  irasci ,  vel  furorem  lia- 
bcre,  quamvis  nulla  animi  porturbationc  .movcatui\ 
Ita  eniui  Dcus  irasci  non  potest,  sicut  nec  mulari, 
uUateuns  potest.  Cujus  et  mnms  exlenta  dicitur,  ut 
habitu^  in  eo  fericuUs  describatur,  licel  ipsc  nuUis 
roembrorum  lineamcntis  terininetur.  Cur  aul«^n& 
furor  ejus  non  $it  aversus  ab  eis,  ostendil  prophct;^ 
subjungens  : 

Vers.  18.  —  c  Succensa  est  enim  quasi  ignis  im- 
pietas,  veprcm  ct  spinam  vdrabit,  et  snccendetur  in 
deiisitate  saltus,  et  convolveiur  superbia  fumi.i 

Impietas  idololalriae  et  crudelitatis  succensa  est  in 
regibus  Isracl,  et  vorubii  veprem  et  spinam^  iJ  esl 
eos,  de  quibus  in  (^rinine  David  dicilur :  c  Piaevari  • 
catores  autem  quasi  spinae  evelienlur  (//  Reg.  xxiii, 
6)  1  univcrsi.  ht  succendetur  ignis  impietatis  in  deu" 
sitate  saltus,  ut  totum  Israel  devoret.  Sed  cum  im« 
pietas  vpcelur  ignis,  quis  est  isle  fumus  de  hoc  igne 
procedensnisi  doctrina  iinpietatis  ?  Et  <iip«r6fa  fumi 
superbia  perversa^  dQCtrinx  est.  Coiivolvitur  igitur 
in  densitate  saltus  superbia  fumi  duni  in  n\uititudine 
populi  Isracl  arrogantia  idololatriae  implicalur,  ut 
jam  ab  ea  populus  ille  cxpcdiri  nequeat,  in  qua  to- 
tus  est  involutus.  Sequitur  : 

Yers.  19.  —  c  In  ira  Domiiii  exercituum  coniur- 
bala  est  tcrra,  et  erit  populus  quasi  esca  ignis.  1 

Terra  Israel  eonlurbata  est  in  ira  Domini.  Et  quia 
impietas  ignis  est,  populus  quasi  esca  ignis  efficitur; 
quoniain  ab  inipictate  malorum  principum  aOligitur, 
et  unusquisque  proximum  laedit.  Nam  sequitur : 
c  Yir  fratri  suo  non  parcct.i 

Yers.  20.  ^  i  Ei  declinabit  ad  dextram  et  esu- 
riet,  Qt  comedct  ad  sinistram  et  non  saturabi- 
tur.i 

Declinabit  ad  dexteram,  ut  adversetur  bonis  r  et 
ad  lasvam,  ut  noccat  malis.  Sequitur  : 

c  Unusquis(|ue  carnem  bracbii  sui  vorabit.  Quid 
per  brachium  nisi  proximus  quilibet  necessarius ,  in 
quo  fortitudinem  quisquehabeat,  et  per  quem  suas 


(8S)  Cod.  Cmc.f  deverabit. 


127 


IlERYEl  BLRGlDOLEiNSlS  MONACHI 


m 


actiones  impleat  (8^),  dcsignalur?  Carnem  crgo  bra^  A  <  Et  disperdct  Dominusab  Israel  caput  et  caudam» 


chii  sui  vorat,  qui  substantiam  proximi  et  amici  sui 
rapit.  Quod  quia  non  solum  vir  in  virum  sed  etiam 
tribus  in  tribum  agebat,  scquitur  : 

Veis.  21.  — -  c  Manasses  Ephraim,  et  Ephraim 
Manassen  i  subaudi  vorabit :  c  simul  ipsi  contra 
Judam.» 

Sic  conturbata  est  terra  in  ira  Domini.  Post  haec 
dd  iis,  qui  leges  iniquas  in  popuU)  Israel  promuiga- 
verunt,  agitur,  et  caplivilas  eis  debila  promillilur. 
f  Yx,  inquit,^quicondunt  leges  iniqiias,  elc.  {Isa,  x» 
i).  »  Demum  mulia  de  rege  Assyriorum  dicun- 
tur,  quae  nunc  historialiler  tractare  omitlimus.  Sed 
quia  Spiritus  prophetiae  in  eisiiem  verbis  diversa 
complecti  solet,  videamus  si  juxta  supcriorem  sen- 
sum  haec  intelligi  possint. 

c  £t  levabit,  inquit,  Dominus  hostes  Rasin  super 
eum.i  Quia  Rasin  rex  Syriae  fuit,  et  pcr  Syriam  in* 
teiligimus  gentililatem,  quid  per  Basin  ntsi  princi- 
pes  reliquiarum  gentilitaiis,  quae  credere  nolueruiu, 
designatur  ?  Super  quos  elevantur  hostcs  sui  sicut 
Joanues  ait :  c  Yae  terrae  et  mari ,  quia  descendit 
diabolus  ad  vos  habens  iram  magnam  {Apoc,  xii , 
i2).  >  Sequi)ur : 

c  Syriam  ab  oriente,  et  Philisthiim  ab  occideute, 
et  devorabunt  Israel  toto  ore.i  Syria  sublimis  inter- 
pretatur ;  Philistiim  ruina  duplex  vel  ceciderunt  duo. 
Et  quid  per  Syriam  nisi  sublimis  angelorum  nalura 
figuratur  in  excelsis  creata?  Quid  per  Philistlmm 
nisi  genus  humanum,  quod  a  paradisi  feliciUle  de- 
pulsum  est  quasi  in  occidentem ,  id  est  in  Iianc 
Tallemlacrymarum,nbi,  dellciente  Iuce,nox  ct  abys- 
sus  intenninabilis  damnatioiiis  invenitur?  Nam 
quod  Philisthiim  dicitur  :  ceciderunt  duo^  in  ipsis  ap- 
paret  protoplastis,  qui  duo  peccaveruot,  eta  para- 
disi  amoenitate  expulsi  sunt  (84),  alque  corporis  et 
aiiimae  ruinam  perpessi  sunt. 

c  Elevat  ergo  Dominus  Syriam  ab  oriente,  et  Plii- 
listhiim  ab  occidente,  ut  devoret  Israel  toto  ore ;  > 
quia  divino  judicio  et  maligni  spiritus  ab  origine  in 
principio  vitiati  Judaicum  populum  superant,  et  ho- 
mines  de  praesenti  saeculo  a  passione  et  occasu  Sal- 
vatoris  persequuntur  eum.  Nec  vidcatur  absurduro. 


incurvantem  et  refrenantem  in  die  una,i  id  est  Ti- 
tus,  quando  Jerusalem  cepcrit.  In  ipsa  autem  obsi- 
dione,  Joannes  et  Simon  caeterique  Judaeorum  prin- 
cipes  populum  suis  aduiationibus  pemiciose  deci- 
piebant^  asserentes  nihii  esse  Deo  gratius  quam  pro 
Ubertate  pugnare,  dc  quibus  additur  :  c  Et  erunt,  qui 
beatiflcant  populum  istum,  seducentes,  et  qui  beali- 
(icantur,praecipitati.>  £t  quia  omnis  sexus,  et  om- 
nis  aetas  deperiit,  apte  subjungilur  : 

Propter  hoc  super  adolescentulis  ejus  non  laeta- 
bitur  Dominus,  et  pupillorum  illius,  et  viduarum 
non  miserebitur.  I  Et  causa  eorum  adhuc  subditur: 
c  Quia  omnis  hypocrita  est  et  nequam,  et  univer- 
sum  os  locutum  est  stullitiam.i  Omnis  populus  erat 
P  hypocrita  utpote  corruptus  c  fermento  Pharisaeorum 
quod  est  hypocrisis  (JladA.xvi,  6).i  c  Et  universum 
os  eorum  locutum  est  stultiliam,»ruin  dicerent : 
f  ToIIe  hunc,et  dimitte  nobis  Barrabam  {Luc.  xxiii« 
i8).i  Et  c  nos  Icgem  habeinus,  et  secunduin  legem 
debet  mori,  quia  Filium  Dei  se  fecit  (/«aN.xix,  7).» 
£t :  c  Sanguis  ejus  super  nos,  cl  super  iilios  no*. 
stros  (Matth.  xxvii,  S5).i  Sequitur  :  c  In  omnibus. 
hisnon  cst  aversus  furor  ejus,  sed  adhuc  manus 
ejusextenla.»  Et  cur  ad  feriendum  adhuc  manus 
ejus  extenta  sit  subjungitur  : 

c  Succensa  cst  enim  quasi  ignis  impietas,  veprem 
et  spinam  vorabit.  I  Impietas  principum  Judaeorum 
succcnsa  est  ut  ignis  adversus  apostolos  resiirrec- 
tionemj  Domiui  constauler  praedicantes.  Veprem  ei 
spinam  vorabit^  id  est  Judaicum  populum  eadem  im- 
pietas  inflammabit  in  apostolos.  De  qualiLus  spinis 
et  vcpribus  dicitur  :  c  Sicut  lilium  inter  spinas,  sic 
amica  mea  inlerfilias  {Cant,  ii,  2).i  —  c  Et  succen- 
dolur,  iiiquit,  in  densitatc  saltus,»  id  est  in  agresti 
populo  genlilium  eadem  invidiae  flamma  adversus 
Christianos  exardescet.  c  Et  convolvelur  superbia 
fumi;  >  quia  omncsprincipesgcntium  in  hocconspi- 
raverunt,  ut  vclercm  errorcm  idololatriae  defende- 
rent,  et  novam  doctrinae  Christianae  prxdicalionem 
unanimiter  impugnarent.  Et  quia  lotus  mundus 
contra  Christianos  est  commotus,  rectc  subjun- 
gitur : 

c  In  ira  Domini  exercituuin  commola  cst  lerra,  et 


quod  Rasin,  et  Israel  atque  Ephraim  et  caetera  no-  d  e"^  populus  quasi  esca  ignis.  >  Ignis  enim  perse 

mina  sub  diversis  significationibus  accipimus,  Ma- 

gna  enim  legentium  discretio  esse  debet,  ut  in  sacro 

cloquio,  cum  quilibet  sermo  iinus  dicitur,  non  sem- 

per  unam  eamdemque  rem  significare  credatur  sed 

varie  pro  locorum  divcrsitate,  prout  oportuerit,  ac- 

cipiatur.  Sequitur : 

c  In  omuibus  his  non  est  aversus  furor  ejus,  sed 
adhuc  manus  ejus  extenta.  >  Dum  Yespasianus  re- 
giones  Judaeae  vastaret,  noluit  Dominus  propitiari, 
quia  illi  noluerunt  converti.  Nam  sequitur :  c  Et  ])0- 
polus  non  est  reversns  ad  pcrcutientem  se,  ct  Domi- 
Bumcxercituumiioninquisieninl,!  id  cstChristum. 


(83)  Cod.  hic ;  uctionn  kabent. 


culionis  popufum  sanctorum  vorabit.  Unde  cis  Do- 
iiunus  ait  :  c  Tunc  tradent  vos  in  tribulationem  et 
occident  vos,  et  eritis  odio  omnibus  gentibus  propter 
nomen  meum.  Et  tunc  scandaUzabuiilur  inulli,  cfc 
invicem  tradent,  et  odio  habeluint  invicem,  et  nuilti 
pscudoprophetae  surgent,  et  seducent  multos  {Maith. 
xjciv,  9-1  i).  I  Similiter  et  hic  sequitur  :  c  Yir  fratri 
suo  nonparcet.Etdeclinabitad  dextram  etesuriet:et 
comedet  ad  sinistram  et  non  saturabitur,  i  etc.  c  Yir 
fratrisuo  non  parcet.i — cTradetenim  frater  fratrem 
in  mortem  (Matih.  x,  21).  >  Et  declinabit  ad  dex- 
tram  adversus  justos,  ei  esuriet  poenam  eorom;  el 

(8i)  Cod.  G.  Ama^nitate  ceciderunt. 


l^  COMMENT.  IN  ISAIAM 

(omedet  ad  %ini%tram  peccalores,  el  non  saturabttur 
afflictione  eorum.  Per  brachium  vero  jam  iiUellexi- 
mus  amicum  iiecessarium,  in  quo  quis  fortitudinem 
habeat,  et  per  quem  actiones  suas  impleat.  Carnem 
ergo  hrachii  $ui  vorat,  qui  corpus  amici  perimil  aut 
cruciat. 

Quid  vero  pcr  Manassen,  qui  dicitur  obliviosus, 
nisi  gentilis  populus  designalur,  qui  Creatorem 
suam  oblilus  creaturam  adoravit?  £t  quid  per 
Ephraim^  qui  interpretatur  ubertas,  ct  derelicto 
templo  Dei  serviebat  idolis,  nisi  muUitudo  baereti- 
corum  exprimilur?  Et  quid  per  Judam  nisi  Catho- 
liconim  populus  iiguratur?  VorabitigiluT  Manassei 
Ephraim^  et  Ephraim  Manassen ;  quia  et  gentiles 
persequebantur  haereticos  sestimantes  esse  Christia- 
D0s,et  haerelici,  quos  poterantexgentibus,  ad  suam 
sectam  velut  ad  religionem  convertebant ;  rursum- 
qve  simul  ipsi^  id  est  genti)es  et  hxretici  contra  Jw 
dam^  id  est  contra  Eccleaiam  saeviebant.  Sed  post- 
quam  h^  completa  sunt,  nondum  persectttiones 
qaieverunt,  nam  sequitur  :  c  In  omnibus  his  noa 
est  aversus  furor  ejus,  sed  adhuc  manus  ejus  exten- 
ta.  I  Nam  de  principibus  impiis,  qui  tanc  leges  ini- 
quas  CQDtra  Christianos  dederunt,  sttbjuugitur : 

CAPUT  X. 

Ters.  1.  —  c  Tx  qui  condunt  leges  iniquas,  et 
Kribeiites  injustitiaro  scripserunt!  > 

?Eas.  2.  —  c  Ut  opprimerent  in  judicio  paoperes, 
et  Tim  facerent  causae  humilium  populi  mei,  ut 
I  essent  Tiduae  pneda  eorum,  et  pupiilos  diripe- 
I     Tent.  » 

Postquain  enim  martyres  injusto  judicio  condero- 
«averant,  aut  peremerant,  diripiebant  bana  eorum» 
aihil  uxoribus  ac  filiis  eorum  relinquentes.  Quos 
kt  die  futuri  examinis,  in  quo  reddetur  unicuique 
ttcanduiii  opus  suum,  prophetaterrerevolcns,subji- 
dt : 

Tees.  5.  —  c  Quid  facietis  in  die  visitationis  et 
caiamiutis  de  longe  venieutis?  > 

Nam  ilia  discussio  saepe  in  Scripturis  appellalur 
mitatio .  c  Yisitabo,  inquit,  super  orbis  mala,  et 
eontra  impios  iniquitatem  e6rum  (Isa,  xiii,  11); 
fMia  dies  irae  dies  ilia,  dies  calamitalis  et  miseriae 
($Qphon,  I,  15).  >  Quae  calamitas  de  longe  venire  di- 
dtur  juxta  illud  :  c  Ecce  nomen  Domini  venit  de 
iooginquo;  ardens  furorejus  et  gravis  ad  portandum 
{Isa.  xsx,  27).  >  De  cujus  adhuc  diei  districtione 
additor  : 

c  Ad  cujus  fugietis  auxiUum,  et  ubi  derelinquetis 
^oriain  vestram,  ne  incurvemini  sub  vinculo,  et 
csm  interfectis  cadatis?  »  Neque  enim  reges  et  ty- 
ranni  tunc  auxilium  vel  cfiTugium  invenienl,  sed  sub 
TiDculo  perpetuae  mortis  curvabuntur  cum  coolcris, 
qnos  I>ominus  inlerficiet  spirilu  oris  sui,  dicens  : 
c  Ite,  maiedicti,  in  ignem  aeternum  [Matth,  xxv,  41).  > 
Sequitar : 

(S5)  Alias:  existimabit. 


LlbR!  OCTO.  -  LIB.  II.  130 

A     Vers.  i,  —  c  Super  omnibus  his  nOn  est  averius 
furor  ejus,  sed  adhuc  manus  ejus  extenta.  > 

Adhuc  enim  tribulaliones  manent,  adhuc  mala 
crebrescunt.  Yei  ab  impiis  non  est  aversus  furbr 
ejus,  postquam  eos  gehennae  tradidit,  sed  adbuc 
manus  ejus  est  super  eos,  ut  absque  ullo  line  vel 
termino  puniantur.  Sequitur  : 

Yers.  5.  —  c  Yae  Assur!  virga  furoris  mei  et 
baculus  ipsc  cst,  in  manu  eorum  indignatio  mca.  > 

Assur^  qui  coarguens  vel  convincens  interpretatur, 
hoslis  antiquus  est,  qui  cos  in  cxamine  futuri  judicii 
convincet  ei  coarguet,  qni  nunc  suggeslionibus  ojus 
consentiunt.  Et  islc  Assur  virga  vcl  haculus  furoris 
Dei  esl;  quoniam  ipso  fcrfunlur  hi,  qnibus  irascilur 
Dcus.  Et  ipse  esl  in  manu  principum  saeculi,  qui  pcr 
B  cum  mala  faciunt,  et  est  idem  indignalio  Dei.  Nam 
quia  per  se  ipsum  Salunas  nihil  agere  polest,  recle 
tirga  Dei  voca!u;,  qucm  Dominus  in  manu  eorum 
quodammodo  ponit  vel  dimittit,  qui  per  eum  iraro 
Dei  faciunt.  Sequitur : 

YsES.  6.  —  c  Ad  gentem  fallacem  mittam  euro,  et 
contra  populum  Airoris  mei  mandabo  illi,  ut  aufe- 
rat  spoiia,  et  diripiat  pracdam,  et  ponat  ilium  in  con- 
culcationem  quasi  lutum  platearum.  > 

Yers.  7.  —  c  Ipse  aulem  non  sic  arbitrabitur,  et 
cor  ejus  non  ita  aeslimabit  (85),  sed  ad  conterendum 
erit  cor  ejus,  et  ad  internecionem  gentium  non  pau^ 
carum.  > 

Quid  nunc  gentem  fallacem  vel  populum  furoris 
sui  nominat  nisi  plebem  Judaicam?  Ad  quam  misit 
hunc  hostem ;  quia  relaxavit  eum  adversus  eam,  ut 
auferret  ab  ea  virtutum  spotia,  et  pradam  animaruro 
diriperet,  et  poiieret  hunc  populnm  in  cotculcatio^ 
nem  ut  lutum  platearum,  ut  ex  toto  luCum  lieret  ut 
olim  in  iEgypto,  et  ab  immundis  spiritibus  concul- 
caretur  in  operibus  carnis  late  jacens.  Jpse  autem 
Satanas  non  sic  arbitratus  est,  id  est  quod  eum  Do^ 
minus  ad  Judacos  miserit,  et  a  caeteris  gentibus 
proliibuerit.  Sed  ad  conterendum  multos  est  adhuc 
cor  ejus,  et  maligna  cogitatio;  quia  non  paucas 
gentes  exslingucre  adhuc  nilitur.  Unde  sequitur  : 

Yers.  8.  —  c  Dicet  eniro  :  Nunquid  non  principes 
mei  simul  reges  sunt?  > 

Yers.  9.  —  c  Nunquid  non  ut  Carcanus  (8G)  sic 
D  Calano,  et  ut  Arphad  sic  Emath?  Nunquid  non  ut 
Damascus  sic  Samaria  ?  > 

Yers.  10.  —  c  Quomodo  invenit  manus  mea  re- 
gna  idoii,  sic  et  siroulacra  eorum  de  Jerusalem  et 
Samaria.  > 

Yers.  11.  —  c  Nunquid  non  sicut  feci  Samariae 
et  idolis  ejus,  sic  faciam  Jerusaiem  et  simulacris 
ejus?  > 

lloc  post  aposlolorum  tempora  loquitur  hostis  an- 
tiquus.  Dicit  autem  Panlus  :  Quia  i  non  est  nobis 
coLluclatio  adversus  carnem  et  sanguinem  {Ephes, 
VI,  12),  >  id  cst  adversus  ultum  hominem,  c  sed 
adversus  principes  et  potestates,  adversus  mundi 

./80)  .\lias  :  Charcamis, 


I5i  IICRVEl  BUftGIDOL 

rtctores  tenebnirum  harum  (ibid.),  i  id  es(  malo-  A 
nim  et  infidelium  liominum.  Hos  ergo  principet 
8U08»  id  est  malignos  spiritus  Salan  jactat  esse  reget^ 
qnia  sunt  rectores  mundi  tenebrarum  barum. 

Carcanus  vero  civitas  est  juxta  Euphratcn,  ubi 
Nabuchodonosor  percussit  exercitum  Pbaraonis 
{Jeretn.  xlvi,  2).  Calano  autem  intcrpretalur  om- 
ne$  nos.  Prxsumitigitur  improbus  hostis,  quia  sicut 
in  Carcanus  praevaluit  rex  fiabylonis  superans 
multitudinem  iEgyptiorum,  in  typo  cjusdem  antiqui 
hostis  niultitudiiicm  sspcularium  superanlis;  sic 
praevalebil  Calano,  iii  cst  in  omiiibus  nobis. 

Arphad  dicilur  tanatus^  et  Einalh  indignatio.  Et 
ille  malesanus  est,  qui  jam  dicore  ncgiigil  :  c  Mise- 
vcre  mei,  Domine,  quoniam  infirmus  siim  (PsaL  vit 
3).  >  c  la  inuUa  vero  sapienlia,  inuita  est  indignalio  " 
(Eccle.  I,  18).  I  Dicit  ergo  impudciis  adversarius, 
quia  sicut  Arpliad,  id  cst  iiegligens  quisque,  qui 
sonum  se  pulal^  sic  erit  et  Emath,  id  cst  mcns  eo- 
ruin,  qui  de  transiloriis  indignniiles  ad  xterna  fes- 
tinant. 

Damascus  vero  vel  sanguinem  bibens^  vcl  sangninis 
populum  interpretalur,  Samaria  aulein  cuslodia  «o- 
rum.  Et  cogilat  hostis,  quiii^  sicul  sanguinis  pocu- 
lum,  id  est  houiici.jii  peccaluni,  sic  crit  cuslodia 
eorum,  id  est,  quidquid  illi  secundum  cuslodiam 
mandatoruin  Dci  facere  viJeiituri  qui  in  realu  effu- 
sionis  sanguinis  non  tencnlur. 

c  Quomodo,  iiiquil,  invciiit  inanus  mea  regua 
idoli)  »  id  est  onines  gentes  :  c  sic  et  simulacra  eo-  p 
rum  de  Jcrusalem,  i  etc.  Jerusalem  inteiligiaius 
Ecclesiam.  Et  plerique  nuncnpautur  Ecclesi»  fiiii, 
in  quibus  sciuius  esse  avariiiain,  c  quae  est  idolorum 
servilus  {Ephes.  v,  5).  >  Hxc  sunt  simulacra  eorum 
de  Jerusalem^  id  est  eoruin  de  Ecclesia.  Quid  vero 
nunc  Samaria  nisi  iinpiani  hxreticorum  Ecclesiam 
desigiiat?  Cujus  simulacra  sunt  oinnes  hxreticorum 
adiiiventiones  et doctriiue.  Prucsuaiit  itaquc  seductor 
anliquus,  quia  sicut  gcnlcs  sibi  subjecit,  sic  per 
avaritiam  Catbolicos  supcrare  possil,  et  per  faisa 
doginata  haercticos.  Ilursuinquc  addit  : 

c  Nunquid  non  sicut  feci  Saniarix,  >  id  est  do- 
gmalibus  ejus,  sic  fuciam  Jerusalem,  id  cst  £c- 
desiae,  et  simulacris  ejus^  id  est  avaritise  et  adiii- 
Tentionibus  ejiis  falsis  ?  Quia  sieut  haerelieos  a  Deo  D 
separavit,  et  suae  damnationi  sociavit,  sic  et  Chri- 
stianos  adhuc  decipcre  se  posse  prx^suinil.  Taics 
sunt  hostis  nostri  cogitaliones,  conlra  quos  opor- 
tulnos  soilicile  semper  co^ilare,  quia  noquaquam 
taiia  cogitare  nisi  et  ex  parte  ea  nonnunquam 
faceret.  Sequitur  : 

Vers.  iS.  —  c  £t  crit,  cum  implevcrit  Dominus 
cuncta  opcra  sua  iii  nioi.tc  Sioii  et  in  Jerusalem, 
visitalK)  super  fructuni  inagnifici  cordis  regis 
Assur ,  et  super  gloriaiu  alliiudiiiis  oculorum  ejus.  i 

Cuncta  opera  sua  Dominus  in  monle  Sion  impteve- 
raty  cum  in  loco  Caivariae  crucifixus  diceret  : 
c  Consummatum  est  (Joan  xix,  50).  i  Et  post  coe- 
nam  Patri  locUtus  est :  c  Ego  te  clarificavi  super 


.ENSIS  MONACHI  m 

terram,  opus  consummaTi,  quod  dedisti  mibi  ut 
faciam  (Joan,  xvii,  i).  i  Atque  tunc  visitavit  su^ 
per  fructum  magnifici  cordis  regis  Assur^  qiiia  per 
mortem  deslruxit  eum,  qui  liabebat  mortis  iin- 
perium,  id  est  diabolum.  Magnificuin  cor  ejiis 
dicitur,  quia  taiia  facere  cogitat.  Fructus  cordis 
ejus  opus  est  quod  ex  hiijiismodi  cogitationibus 
procedit.  Qui  et  oculorum  hal)et  alliludinem ,  quia 
cunctos  veiut  in  iroo  respicit,  dum  se  super  om- 
nes  superbe  exlollil.  Vel  tn  monte  Sion,  et  Jeru" 
salem^  id  est  Ecciesia  tunc  impleta  erunt  cuncta 
opera  Salvatoris,  cum  in  fine  saeculi  completus 
fuerit  omnis  eiectoruin  numerus,  et  opera  eorum 
consummata.  Qui  tuiie  visitabit  super  fruclum  re- 
gis  Assur ,  quiu  malitiam  ejus  puniens  praecipita-' 
bit  eum,  cunctis  videntibus,  in  ignem  aeternum. 
Sed  adhuc  atite  Redemptoris  adveutum,  quid  istcf 
cogitaverit,  sul)ditur  : 

Vers.  15.  —  c  Dixii  enim  :  In  fortitudine  ma- 
nus  m(^  feci,  et  in  sapientia  mea  inletlexi,  et  abs- 
tuli  terminos  populorumt  ct  principes  eorum  de- 
praedatus  sum,  et  detraxi  quasi  potens  in  sublime 
residentes.  i 

Vers.  lii  —  c  Et  invenit  quasi  nidum  mamis 
mea  fortitudinem  populorum,  et  sicut  coiliguutur 
ova,  qiiae  dcrclicta  sunt;  sic  universam  terram 
ego  congregavi ;  et  non  fuit  qui  moveret  pen- 
oam,  et  aperiret  os,  et  ganniret.  c 

Dixit  hostis  antiquus  :  in  fortitudine  manus  mem 
feci ;  quia  nemo  sibi  resistere  valebat,  sed  omnes 
ubique  vincebat,  postquam  primum  hominem  sibi 
siibjugaverat.  Nemo  quippe  eum  nisi  per  Chri»ii 
gratiam  superat.  Et  dum  primos  parentes  decipe-* 
ret,  male  sapiens  fiiit;  quia  c  serpens  callidior 
erat  cunctis  animantibus  lerrae  (Cerus.  iii,  1).» 
Nam  gciius  humanum  callida  fraude  seduxit. 

Quid  vero  terminos  populorum  nisi  naluralemf 
legem  appellat;  videamus  hos  terminos  -  c  Quoi 
tibi  non  vis  fieri,  alii  ne  feceris.  Et  prout  vulti» 
ut  faciant  vobis  homines,  et  vos  facitc  illis  simi- 
liter  (Luc.  vi,  51).  >  Isti  sunt  termini,  quos  uni- 
cuique  ralio  naiHraliter  posoerat.  Sed  eos  hostis 
ainliquus  abstulit ;  ut  per  omnes  iniquitatis  via9 
humantim  genus  passim  incederet,  et  principew 
eorum  deprcbdatus  est^  ac  residentes  in  sublimi 
arcc  sdnctitatis  detraxit,  ut  Balaam  et  Salomonem 
eicueteros  hujusmodi. 

c  Et  manus  ejus  invenit  quasi  nidum  fortitudi- 
nem  popiiloruin;  >  quoniam  actio.ejus  requiem  inr 
illis  iuveuerat,  qui  pro  defensione  idolorum  vet 
errorum  pugnabanti  Ovis  autem  derelictis  URtoer- 
sam  terram,  id  e3t  omnes  habitaiores  terrae,  com- 
parat;  quia  Creaior  universas  gentcs  ob  iniquita- 
tes  corum  deserueral,  et  hostis  ad  se  congrega- 
vit  eas  in  unilioncm  su»  malitix.  Nam  veluc 
aliena  ova  gcnus  hunianum  diabolus,  quod  non 
creaverat,  occupaverat,  et  quod  non  geniierat,  men-< 
tiio  patris  nomine  possidebat,  nec  confovebai  mK 


f^  C0MM£:NT.  LN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -^  LIB.  II.  154 

aerandam  sobolam,  sed  prcmebat,  et  sub  pondere  x     <  Ei  sublus  gloriaro  cjus  ardcbit,  quasi  com- 

bustio  ignis.  >  Quia  consumelur  iniriusecus  ignc 


serviluiis  captivam  tenebat. 

c  Et  non  eiat  qui  movcret  pennam,  et  aperi- 
ret  os,  et  ganniret.  >  Quia  nondum  ille  venerat, 
qui  se  similavit  gallinsc,  dicens  ad  Jenisalcm  : 
t  Quoties  volui  congregare  lilios  tuos,  queinadmo- 
dom  gallina  congregat  puUos  suos  sub  aias,  et  no- 
hiisti  ?  >  (Maitli,  xxiii,  37.)  Nulla  enim  alia  avis 
sJc  inaier  coguoscitur  ut  galiina,  quas  sic  in  pullis 
S'MS  inflrmatur ,  ut  sit  alis  submissis,  piumis  bi- 
spiJa,  voce  rauca,  omnibus  membris  demissa  et 
abjecia,  ut  etiamsi  ipsi  puHi  non  sequanturi  Olios 
ncn  videas,  matrem  tamen  intelligas.  Sic  erg«  pro 
uobis  inliimatus  est  Jesus,  ut  nos  velut  ova  seu 
puiiis  foveret  et  protcgerct,  ac  nutriret.  Qui  pro- 


malitise  suse,  cum  eos,  quos  possidebat,  amiserit, 
licet  extrinsecus  glorietur,  et  se  principem  sxculi 
jactet,  ut  cum  teutaret  Dominum,  diccns :  c  Tibi 
daho  potestatem  banc  universam,  et  gloriam  co- 
rum,  quia  milii  tradita  sunt,  et  cui  voluero,  do 
illa  (Lttc.  IV,  6).  >  Vel  :  <  Subtus  gloriain  ejiis 
quasi  combustio  ignis  ardcbit;  >  quia,  qui  foris 
gloriatur  Salanas,  ct  angeli  cjus  ubicunque  vel  in 
acre  volitcnt,  vcl  in  lerris  vel  sub  terris  vageniur, 
sivo  dctineantur^  suarum  scmper  sccum  fciunt 
tormcnta  flainmarum  instar  febricitanlis,  qui,  cisi 
in  leclis  eburneis  et  in  locis  ponaiur  apric  s,  f(  r- 
vorem  tamen  vcl  frigus  insiti  sui  languoris  cvi- 


L>-cns  more  pullorum  infirinos   adhuc  discipulos  B  tare  uon  potest.  Sic  ergo  daemones,   etsi  in  tcin- 


1 


quasi  pennam  movit,  et  aperuit  os,  ct  ganniit, 
dicens  persecutoribus  :  <  Ego  sum.  Si  ergo  me 
qaa*ntis,  sinite  hos  abirc  {Joan,  xviii,  15).  >  Ubl 
EvangcLsla  subjecit :  c  Ut  implcrelur  sermo  quem 
dixit  :  quia  quos  dedisti  mihi,  uon  perdidi  ex  ipsis 
qoeniquain  {ibid,  9).  >  Benc  iUque  pullos  prote- 
gens  Eaovit  pennam,  et  aperuil  os,  et  ganniit  ve- 
latgallina  contra  raplorem ;  quia  iie  quemquam 
ex  ipsis  perderct,  solus  teneri  voiuit.  Movit  ergo 
fennam,  fideles  suos  quasi  sub  alis  protegens; 
aperuit  os,  contradicens  antiquo  praedoni;  ganniit, 
quia  ipse  infirmitaies  iiostras  accepit  et  xgrota- 
lioiies  portavit.  Sed  antequam  ille  vcnisset,  com- 
Banis  adversarius  ea  quae  dicta  sunt  cogitans, 
gloriabatur.  Unde  contra  stultitiam  ejus  propheta 
fiskjungit : 

Vees.  15. —  cNunquid  gloriabitur  securis  con- 
tra  eom,  qui  secal  in  ea  ?  Aut  (87)  clevabitur  serra 
contra  eum,  a  quo  trahitur?  Quomodo  si  elevetur 
Tirga  contra  elevantem  se,  et  exaltetur  baculus,  qui 
«ique  lignum  est.  > 

Sicut  enim  sccuris  ant  serra  sive  baculus  per 
le  Mil  secare  aut  ferire  valct ;  sic  et  diabolus  per 
Knihil  agere  potest,  sed  est  quasi  virga  vei  se- 
carts  in  manu  Dei ;  el  quod  ipse  contra  Deum  id- 
circo  snperbit,  quouiam  adversus  multos  praevalct, 
lale  est  ac  si  securis  vei  scrra  sive  bacuius  aut 
Tirga  conira  eum,  qui  percutit,  ex  ca  superbiat. 
Scfditor  : 

YEas.  16.  —  c  Propter  hoc  mittel  dominator 
teaiiiHi3  exercitaum  in  pinguibus  ejus  tcnuita- 
loi,  et  subtus  gloriam  ejus  succensa  ardebit  quasi 
conbastio  ignis.  i 

FropUr  hoc^  qnia  contra  Deum  exaltatus  cst, 
qusi  siue  iUo  posset  aliquid.  Sed  qui  sunt  piii- 
gies€;M  nisi  sacerdotes  idolorum  mundanis  di- 
nuis  et  bonoribus  redundantes,  aut  quilibel  su- 
leriH  divites?  In  his  ergo  pinguibus  inmittetur  te- 
mas;  quia  sacerdotes  idolorum  ab  omni  jam 
fcaiio  coutemnuntur;  et  superbi  nonuunquam 
tBittaot  divilias,  ul  humilientur  : 

(87)  JUias  ezaltabitur. 


plis  colantur  auratis  et  per  aera  discurraiil,  ignc 
scmper  ardent  gehennali,  et  ex  ipsa  pwna  buu 
snnt  commoniti  :  deeeplis  quoque  hominibiis  fo- 
mitem  vitiorumi  unde  et  ipsi  pereant,  invidcndo 
suggerunt. 

Vers.  17.  —  c  Et  erit  lumen  Israel  in  igiic,  ei 
Sanctus  ejus  in  fhmma,  et  succendctur,  et  dc- 
vorabitur  spina  et  vepres  in  die  una.  > 

Sanctus  Pater  Ambrosius  (lib^  i  De  Spiritu  sanet, 
cap.  14) :  c  Isaias,  inquit,  significat  non  solum  lu- 
men,  sed  etiam  Spirilum  sanctum  ignein  cssc, 
dicens  :  Et  eril  lux  Israel  in  igne.  >  Et  adilidit  : 
f  Itaque  prophetat  lum  in  igne  ardcnti,  qnia  in 
istis  tribus  generibus  propensius  majestatem  di- 
vinitatis  advertimus,  quoniam  et  sanctificare  Div  - 
nitatis,  et  illuminare  ignis  et  lucis  est  proprium, 
el  in  specie  ignis  exprimi  vel  videri  divinae  est  con- 
suetudinis.  Deus  enim  ignis  consumens  est,  sicut 
Moyses  dixit  (ibid.).  >Fuit  ergo  lumen  hrael  in  igne^ 
quia  Spiritus  in  igneis  linguis  apparuit  {Act,  ii,3). 

Et  Sanctu*  ejus  in  flamma^  quia  Salvator  passio- 
nem  sustinuit.  Vel,  erit  in  flammaj  quia  veniet  c  in 
flamma  ignis  (//  Thes.  i,  8)  >  reddere  singulis 
secundum  opera  eorum.  Et  succendetur  ignis  Spi- 
ritus  sancti  in  cordibus  humanis,  et  devorabitur 
spina^  id  est  originale  peecatum.  Et  vepres^  id  cst 
vitiorum  asperitates ,  in  die  una ,  id  est  in  tenipore 
gratiae,  vel  in  die  passionis  Christi.  Scquitur  : 
H  Vers.  18.  —  c  Et  gloria  saR!:s  ejus  et  Garmeli 
ejus  ab  anima  usque  ad  carnem  consumetur,  et 
erit  terrorc  profugus.  > 

Yers.  19.  —  c  Et  reliquiae  ligni  sallus  qus  prae 
paucitate  numerabuntur,  et  pucr  scribet  eos.  • 

Quid  per  saltum  nlsi  gentilil^^s  designatur?  Et 
quid  pcr  Carmclum,  qiii  dicitur  cognitio  circumci- 
sionis,  nisi  populus  Judseorum  carnaliter  circum- 
cisus?  Et  qnid  cst  gloria  Salaiiae  in  hoc  saltu  vcl 
carmclo  nisi  peccatuin  ?  Sed  haec  gloria  consumitur 
ab  animausquead  carnemy  quia  pcr  Christi  gratiam 
remittuntur  tam  aninioe  quain  carnis  pcccata.  Et 
primo  quidcm  saltus,  dcinde  Carmdi  gloria  cousu-' 


455  HEUVEl  BUnClDOLEiNSlS  MONAClll  i^S 

inittir,  quki  gemililas  prius  quam  Judsea,  graliam  A  <  Diliges  Dominuin  Dcum  tuum  ex  lolo  cordc  luo. 
percepil,  sicul  scriplum  est :  t  Donec  plenituilo  gen- 
lium  intraret,  elsic  omnis  Israel  salvus  fieret  {Rom 


XI,  25,  26) ;  »  bostis  vero  salutis  humanae  in  fugam 
conveititur. 

Reliquine  aulem  ligni  salius  ejus  sunt  reliquiae 
genliliUlis,  quae  fidein  recipcre  noluerunt.  Sed  jam 
prm  paucilale  nuinerari  possuiif,  quia  raro  invc* 
nilur  quis,  qui  Chrislianus  non  sil.  Quis  vero  ptier 
est ,  scribit  eos  ,  nisi  de  qiio  supradictum  est  t 
f  Puer  natus  esl  nobis,  et  filius  datus  est  nobis?  i 
Scribit  cnim  in  libro  vitx  eos  qui  crcdunt,  sicut 
loculus  esl  eis  :  c  Gaudete  et  cxsullate ,  quia 
nomiiia  vestra  scripta  sunt  in  coelis  {Luc,  x,  20).  i 

Vers.  20.  —  (  £t  crit  in  die  illa,  non  adjiciet 
residuum  Israel,  et  hi,  qui  fugcrunt  dc  domo  Jacob, 
inuiti  super  euni  qui  petcutil  eos,  sed  innitelur 
super  Doiniiium  Sanclum  Israel  in  veritate.  > 

Hoc  de  iHts  diclum  est  Jud^is,  qui  crediderunt 
pradicantibus  apostolis»  Nam  residuum  Israel  est, 
de  quo  Paulus  ait :  c  Iii  hoc  tcmpore  rcliquia;  se- 
cundum  eleclioncm  gratia:  salvae  factae  sunl  (Rom, 
XI,  5).  >  Et  i]li  fugeruni  de  domo  Jacob^  id  est  de 
Synagoga,  qui  tandem  intelligeutes  hunc  esse  Chri-^ 
slum,  quem  crucifixerunt,  c  compuncti  sunt  corde, 
et  dixeruiit  ad  apostolos  :  Quid  faciemus,  viri  fra- 
tres?  I  (Act.  ii,  37.)  Jam  cnim  quaerebant  cfluj^ium. 
Nec  innisi  sunt  ultra  ^ui^er  eum,  qui  percutiebat 
eos,  id  est  super  hostem  antiquum,  qui  perscque- 


et  proximum  luum  sicut  tc  ipsum  (Malth,  xxii, 
57),  >  subjccit :  c  In  his  duobus  mandatis  univcrsa 
lox  peudet  et  propliotu;  (ibid.).  i  Ilaec  est  brevis 
consummatio ,  qujn  juslitiam  aflluenler  inundat. 
Itaque  prophctata  convcrsione  Israelitarum,  conso- 
lalionem  interim  subjungit.  Nam  sequitur : 

VfeRS.  2i.  —  (  Propter  hoc  h«c  dicit  Dominus 
Deus|exercituum  :  Noli  timerc,  popalus'meus,  habi- 
talor  Sion,  ab  Assur.  > 

Id  est,  noli  tiincre  hostem  anliquum,  tu  plcbs 
llebraea,  quae  Saivaloris  exspectas  adventum.  Se- 
quitur :  c  In  virga  percutiet  le,  ct  baculuin  suum 
levabit  super  le  in  via  iCgypti.  >  Dum  in  Ston,  id 
est  in  fide  Doroinici  adventus,  permanseris  ,  non 
tlingette.  Scd  si  coepcris  in  iEgyptum  ire,  id  est  iit 
tcnebras  infidclitatis,  mox  in  virga  percutiet  te,  id 
est  perseculioncra  tibi  ex  perverso  opere  movebit. 
Cur  autem  dixerit :  Noli  iimere  ab  Assur,  mani- 
festat  subdcndo  : 

Vers.  25.  —  <  Adhuc  cnim  paululum  modicum- 
que,  et  cnnsummabitur  indignatio  et  furor  mettS 
super  sceluB  corum.  > 

Quia ,  sicut  de  tempore  gratiae  per  Jeremiam 
dicitur  !  c  Propilius  ero  iniquitatibus  eorum,  ei 
pcccata  eorum  jam  non  memorabor  (Jerem,  xxxvi, 
5).  >  Quod  de  illis  specialiler  accipitur,  qui  com^ 
puncti  sunt  ad  prxdicationem  Petri,  quorum  maxi- 
mum  scelus  fuarat  mors  Salvatoris.  Sed  et  super 


batur  iilos  el  vchiei^iiLat  animas  eoruuirsed^inuisi      boc  scelus  eorum  consummata  est  indignaiio  ejus, 


sunt  super  fundamentum,  quod  est  Christus,  per 
scverautes  in  doctrina  apostoloruro.  Potest  hoc 
etiam  de  illis  intelligi  qui,  praedicante  £lia  credituri 
sunt.  Nam  c  caecitas  ex  parte  contingit  in  Israel, 
donec  plenitudo  gentium  intraret  et  sic  omnis  Israel 
salvus  fieret  (Rom.  xi,  15).  >  Sed  sive  de  illis  qui 
tempore  apostolorum  crediderunt,  sive  de  iilis  qui 
ia  fine  cretlituri  sunt  accipiatur,  evidens  est  quod 
subd.tur : 

Vers.  21.  —  c  1n  veritate  reliquiffi  convertcntur, 
rcliqui^,  inquaro,  Jacob  ad  Deum  fortem.  > 

Vers.  22.  —  c  Si  enim  fuerit  populus  tuus  Is- 
raei  quasi  arena  maris,  reliquiae  convcrtcntur  cx 
eo.  I 


quia  et  huepeccatum  dimisit  illis.  Sequitur  : 

Vers.  26.  —  c  Et  suscitabit  supcr  cum  Dominu§ 
exercituum  flagellnm  juxla  plagam  lladian  in  petra 
Oreb,  et  virgam  suam  super  roare,  et  levabit  eam  i» 
via  iCgypli.  > 

De  plaga  Madian  in  petra  Oreb,  quae  sul)  Gcdeonc 
facla  est,  non  est  nccesse  nunc  dicerc.  Quomodo 
autem  super  mare  Dominus  virgam  suam  levaverit 
agiioscitur,  ubi  locutus  est  Moysi  :  c  Eleva  virgam 
tuam,  et  exlcnde  manum  tuam  super  mare,  et  divide 
illud,  ut  gradiantur  filii  Israel  in  medio  mari  per 
sicciim.  Ego  autem  indurabo  cor  i£gyptiorum,  ut 
persequantur  vos,  et  glorificabor  in  Pliaraone,  et  in 
omni  exercitu  ejus  (Exod.  xiv,  16).  >  Et  iiem  : 


£t  quia  in  Ghristo  perfecUm  secuti  sunt  justitiam,  ^  c  Extende  manuin  tuam  super  niare,  ut  reveruntur 

aquae  ad  i£gyptios  supcr  currus  et  equitcs  eoruni 
(ibid,  xxvi).  >  Mare  aulem  l)aptismum  significat; 
virga  cruccm  Domini  veldoctrinam  ejus;  5tt6mersto 
iCgyptiorum  abolilionem  pcccatorum. 

c  Et  levabit  eam  in  via  i£g)pti.  >  Sicut  or.m 
quando  Moyscs  ivit  in  iEgyptuin  c  portans  virgam 
Dci  in  nianu  sua  (Excd,  iv,  20);  >  sic  cliam  Chri- 
stus  per  aposlolos  vcnil  ad  gentes,  cui  canilur: 
(  Virga  directionis  virga  regni  tui  (Psal.  xliv,  7).  » 
Vei  quia  dial)olus  virgam  suam  et  baculum  levat  ad- 
versum  nos  in  via  A!!gtjpli  sicut  olim,  ut  virtutL*» 
feriat,  Cliristus  econtrario  benignam  extendil  vir- 
gam  disciplinse  in  via  iEgypli,  ut  vitia  corrigat.  Se- 
quilur : 


qai  in  lege  non  poterant  justificari,  pulchre  subjun-* 
gitur  :  c  Gonsummatio  abbrcviata  inuudabit  juhti- 
tiam.  >  —  c  Omnis  enim  lex,  sicut  Paulus  ait,  in 
uno  sermone  impletur  :  Diliges  proximum  tuum 
aicut  te  ipsum  (Galat,  iv,  14).  >  Sequitur  : 

Vers.  25.  —  c  Consuniinationem  enim  et  abbre- 
viationem  Dominus  Deus  cxercituum  faciel  iu  medio 
omnis  terrae.  > 

Dominus,  cum  per  se  ipsum  doceret  infterra  Ju- 
daeoruin,  quiestme(/fttm'u/iioers(F(err(P,  fecit  ronsttm- 
mationem  ei  abbreviationem,  dicens  :  c  Omnia  quae- 
cunque  vultis  ut  faciant  vobis  homines  bona,  ita 
et  vos  facite  illis  :  haec  est  enim  lex  et  prophetae 
{Matih,  VII,  12).    >   Rursuinque  cum   dixissetj 


137  COMMENT.  IN  iSAlAM  LIBIU  OC  TO.  —  LIB   II.  |«;g 

VcEs.  17.  —  I  Et  eril  in  die  illa  :  AQferetor  otius  A  persecutionem  gentilium  perteeutio  fkcu  ett  hvro^ 
ejas  de  bamero  tuo,  et  jugum  ejus  de  collo  tuo,  et     ticonim»  recte  subjungitur : 


oomputrescet  jugum  a  facie  olei.  i 

Onus^ijugum  ejus  a  coUo  mentis  nostrae  Doroi- 
ms  abstulit,  quia  nos  ab  iila  daemoniacx  tyrannidis 
senritute,  qua  gra?iter  deprimebamur,  liberavit, 
dioens :  c  Yenite  ad  me  omnes,  qui  laboratis  et  one- 
rati  estis,  et  ego  reliciam  vos.  Toiiite  jugum  meum 
super  Tos ,  et  discite  a  me  quia  mitis  sum  et  bu- 
milis  corde,  et  invenietis  requiem  animabus  vestris. 
iugum  enim  meum  suave  est,  et  onus  roeum  leve 
{Matik.  XI,  28-30).  i  Nam  contra  jugum  asperum 
inimici  posuit  in  nobis  jugum  suavc,  ct  contra  onus 
grave  dedit  nobis  onus  leve. 

c  Et  computrescet,  iuqoit,  jugum  a  facie  olei.  i 


\  Obstupuil  Rama,  id  est  Ecclesia  sanctorum,  qu» 
dicit :  c  Nostra  conversatio  in  coelis  est  {Philip.  iii, 
80).  I  Rama  quippe  dicitur  Ecciesia.  Et  Dominus 
baereticorum  ac  sequacium  Antichristi  persecutio* 
nem  praenuntians  ait :  c  Exsurgent  pseudocbristi, 
et  pseudopropbetx,  et  dabunt  signa  ct  portenta  ad 
seducendos,  si  fleri  potest,  etiam  eleclos  (Marc,  xiii« 
22).  Propter  baec  obstupuisse  dicitur  Rama,  id  est 
Ecclesia,  et  propter  iropiam  eorum  doctriiiam.  Post 
baec  exspectamus  Israelttarum  conversionem.  Undo 
sequitur : 

c  Gabaath  Saulis  fugit.  i  Gabaath  namque  colli» 
pa/ru^/ii  dicitur ;  Saul  vero  expetUus.  Ei  quis  ca 


S»b  jogoqoippe,  ut  dictumest,  tenebamur  daeroo- "  expetitus  nisi  Rederoptor  bumaui   generis,  qiicin 


Biacae  servitutis.  Sed  oncti  surous  oleo  Spiritus 
taocti.  Et  quia  nos  unxit  gratia  libertatis,  daeroo- 
Biacae  damnationis  jugum  computmit,  Paulo  atte^ 
slanle,  qui  ait :  Ubi  Spiritus  Domini,  ibi  libertas 
(//  Cor.  III,  17).  I  Sequitur : 

Yems.  28.  —  c  Veniet  in  Aiatb,  transibit  in  Ma- 
gron,  apud  Macbmas  commendabit  vasa  sua.  i 

^EBs.  29.  —  c  Transierunt  cursim,  Gabea  (88) 
SMes  Dostra  *  obstupuit  Rama ,  Gabaath  Saulis 
fsgiu  » 

Vebs.  SO.  •—  c  Uinni  voee  tua  fllia  Gallin,  attenda 
Laisa,  panpercula  Anatbotb*  i 

Vtis.  Zi^  THigravit  medemena,  babitatores 
Gabim  confortamini.  i 

Vebs.  32.  —  c  Adbuc  dies  est  ut  in  Nobe  stetur, 
agiiabit  manam  suam  super  montem  flliae  Sion, 
coUem  Jerusalem.  i 

Aiath  dicitur  condemnatio^  Magron  guttur.  Veniet 
ifitor  tii  Aiath^  id  est  iu  conderonationero,  quia 
c  Princeps  mundi  hujus  jadicatus  est  (Joan.  xvi, 
II).  I  TroMi^il  i»  Magron^  id  est  in  guttur,  id  est 
ipiB  damnato  ejus  dominio  cultores  idolorum  jam 
100  audentes  errorem  publice  praedicare,  docebunt 
occuile  superstitiones  suas.  Machma»  autem  vile 
trihutum  interpretatur.  Vasa  vero  Satanae  suiit  bo- 
fliiiies  reprobi,  de  quibus  ait  Apostolus,  guia  c  Deus 
sostiDait  in  multa  patientia  vasa  irae  apta  in  inter- 
itnm  {Rim.  ix,  22).  i 


expetebant  propbetae,  dicentes :  c  Ostende  nobis , 
Domine,  misericordiam  tuam,  et  salutare  tuum  da 
nobis?  I  (PsaL  lxxxiv,  7.)  Qui  el  tilius  David  est  di- 
cente  MattbaK) :  c  Liber  gcneralionis  Jesu  CbrisLt 
filii  David  (Matth.  i,  i),  i  etc.  Cxleros  autem  Ju- 
daeos,  qui  fuerunt  tempore  David,  fratres  ejus  acci- 
pimus,  id  est  patruos  Domini,  quorum  fllii  patnic- 
les  cjus  sunt,  id  esl  nepotes  David.  Omnes  vero  do 
genere  David  post  eversionem  Jerusalem  perimt 
jussit  Doffiitianus,  ui  soli  patrueles  Domioi  rema- 
nerent  peremptis  ejus  fratribus,  id  est  flliis  David. 
Cxsa  igitur  Judaeorum  prosapia,  quae  descendit  a 
fratfibus  David,  id  est  ab  antiquis  Patribus,  coUu 
Q  patruelis  Saulis,  id  esl  Cbristi  vocatur.  Itaqoe  Ga  • 
baath  Saulis  (ugit^  dum  populus  Israel  Cbristo  pro« 
pinquus  fugieus  ab  ira  ventura  fidem  recipit.  Ubi 
congrue  subditur : 

c  Hiniii  voce  tua  filia  Gallin,  i  id  est  filia  trans^ 
migrantium.  Tunc  enim  adventu  Eliae  roborata 
binniet,  id  est  jubilabit  ct  praedicabit  exsulians  £c« 
clesia,  quae  tribulationibus  pressa  moerens  silaerst. 
Hinniet  autem  non  voce  praedicatoruro  Anticbristi, 
non  infldelium  Judaeorum,  non  haereticorum,  non 
gentiiium,  sed  voce  dulci,  voce  domestica,  voca 
propria.  GaUin  vero,  id  est  transmigrantes,  sunt  ilii 
qui  radicem  cordis  in  amorem  saeculi  bujus  non 
flxerunt,  sed  ad  coelestia  feslinant,  dicentes :  c  Non 
enim  babemus  bic  mancnlem  civitatem,  sed  futu- 


Commeiidat  ergo  vasa  sua  apud  vile  tributum,  D  ram  iiiquirimus  (Hebr,  xni,  14).  i  Quoruro  fUia  ex 


quia  semper  iniqui  manent  in  tributo  flagitiosa 
actioais,  quod  el  reddere  non  desistunt.  Sed  tamen 
eadem  vasa  ejus  praecipua  iraniterttnf  cttrftm,  quo- 
Riam  reliquias  infidelium  cursus  vitae  temporalis  per 
aortem  cilias  abstulit.  Quibus  abiatis  Go^ea,  id  esl 
e&Ufg  facti  sont  sedes  nostra,  illi  scilicet  colles,  de 
quibas  ait  Jacob :  c  Donec  veuiret  desiderium  col- 
liiuD  stersonim  {Gen.  xlix«  26),  i  id  est  prophe- 
tanuD  et  apostoloruro.  In  sede  vero  auctoritas  ma- 
fisierii  designatur.  CoUes  igitur  sedes  nostra  sunt, 
qoia  doctrinam  apostolonim  et  propbetarum  sancla 
Ecclesia  cum  auctoritate  praedicat.  Sed  quia  pnst 

(S8)  Alias,  Caba, 

Patbol.  CLXXXI. 


Ecclesia  ex  praedicatione  eorum  et  imitatione  gene- 
rata.  Ad  cujus  consolationem  subjungitur  de  exter- 
minatione  Antichristi. 

c  Attende  Laisa,  paupercula  Anatbotb,  migravit 
medemena.  i  Quod  interpretatum  sic  dicitur :  Atun- 
4e  leonem  fpavpercula  obediens;  mij^ravti  a  saltii 
cjus,  attende  leonero,  considera  Cbristuro,  quia  roo- 
riens  migravit  a  saltu  ejus,  id  est  a  gentibus,  in 
quibus  regnans  saeviebat  ut  leo  in  saltu,  o  pauper- 
cula  obediens,  id  est  bumilis  Ecclesia  Cbristo  ser- 
viens. 

Deinde  eos  alloquitur,  qui  in  ultiroo  flne  saeculi 


^ 


iZ^  IIERVK!  BIJRCIDOLEXSIS  MONACHI  146 

liujus  pf>sl  uioricm  Auliclinsli  pflRuilculiam  agciit:  A  cccidil,  quia  ClirisUis  j»m  muridi  gloriaro  slravit, 
0,  iufpiil,  habiinlorcs  Gabin,  id  csl  fossarum,  qui  in 


proitindis  uialilisc  lalibulis  liucusquc  mansislis,  con- 
fortafunn  cl  pugualc  coiilra  Salan.  Adimc  enim  diei 
€81,  itl  csialiquaiitulum  \itac  liujus  spatiolum  supcr- 
est,  ut  in  ^obe  «/c/mi,  id  est  conlra  latratum  suggc- 
stiouum  diaboli  slctur.  Nobe  quippc  latratu»  dici- 
lur.  Nam  posl  morlcm  Anliclirisli  supcrcrunl  qua- 
«Iragiula  quiuquc  dics,  sicut  cx  libro  Daniclis  colli- 
gitur,  ct  tuuc  ad  ))csnitenliac  rcnrcdia  muHi  coufu  • 
gicni  quos  Antichristus  scduxcrat.  Et  quia  in  Jeru- 
f.alcm  cl  in  locis  illis  praecipue  sacviel  Anticbrislus, 
idcirco  forsilan  subditur : 
(  Agitabit  manum  siiam  super  monlem  filiae  Sion, 


eollcm  Jerusalem.  >  Potest  et  de  tentatione,  qua 
cuncios  impctit  liostis  antiquus,  intelligi.  Quid  enim  B 
pcr  manum  cjus  nisi  tentatio  designatur  ?  Manum 
ci  f^o  suam  super  montem  et  super  coUem  agitat,  q*iia 
fideles  universos  el  majores  et  minores  teotationibus 
vcxal.  Sequitur : 

Vers.  33.  —  «  Ecce  dominator  Dominus  exerd- 
tuum  confringci  lagunculam  in  lerrore,  et  excelsi 
«tauira  succidentur,  et  sublimes  bumiliabuntur.  > 

Ykrs.  3i.  —  c  Ei  subvertentur  condensa  sallus 
ferro,  et  Libanus  cum  excelsis  cadet. » 

Confringet  Lominus  in  terrore  lagunculam,  sicut 
olim  in  pra^lio  Ccdeouis  factum  ^st  (Judic,  vii,  20). 
la  lagcna  quippe  fragilitas  corporis  figuratur.  Con- 
licgit  ergo  Dominus  in  terrore  lagunculam;  quia, 
moriente  Cbristo,  c  tenebrac  factae  sunl,  ct  veium 
teinpli  scissum  est,  et  terra  mota  est,  et  petraescissa: 
sunt,  et  monumenta  aperta  sunt,  et  multa  corpora 
sanclorum  ,  qui  dormierant  surrexerunt  (Matth. 
xxvii,  45-52).  »  Centurio  autcm,  et  qui  cum  co 
erant  custodientes  Jesum  viso  terrse  motu,  et  liis, 
qu^e  fiebant,  timuerunt  valde  dicentes  :  c  Vere  Dci 
Filius  erat  iste  (ibid,  54).  %  Sic  in  terrore  conhacia 
esl  laguncula  Dominici  corporis. 

£t  post  baec  excelsi  statura,  id  est  priiicipes  Ju- 
da^i^rum  alii  succisi  suut  a  Romanis»  id  est  percm- 
pli,  et  alii  bumiliati,  id  est  in  capiivitatem  ducli. 
Condensa  saltus  subvcrsa  sunt  ferro,  quia  Jerusalcm 
(icsiructa  est;  et  Libanus  cumexcelsis  cecidit,  quia 
iemplum  cst  incensum,  et  sacerdotcs  ejus  sui^erbi 
dejijtli. 

Vel  excelsos  statura  reges  et  principes  saeculi  sive 
qnoslibet  in  sublimitate  constitutos,  aut  ccrte  su- 
pi.;  l)os  possuinus  accipere,  quos  Christus  Evangelio 
r^orusranie  vel  pcr  niartem  succidit,  vel  per  poeni- 
lenliaui  bumiliavit.  c  Et  subvertentur,  inquit,  con- 
lieusa  sailusferro.  i — c  Jamenim  securisad  radicem 
^rboruni  posiia  est.  Omnis  ergo  arlor  non  faciens 
frucluin  boiium  excidetur  el  in  ignem  mittetur 
(Maiih,  '11,  iO).  >  Libanus  eriim  quid  est  nisi  mun- 
d»na  gloria  ?  Libanus  emm  candidatio  dicitur,  et 
qui  digiiilalcm  s^eculi  consequunlur,  caudidati  sunt 
exlriiisecus  et  ornnti.  Hic  crgo  Libanus  eum  excclsis 


cl  clatos  bumiliavil,  Sequitur : 
CAPUT  XL 

Vers.  i.  —  (  £t  egredietur  virga  de  radice  Jesse» 
et  llos  de  radice  ejus  ascendet.  > 

Jesse  patriarcba  regalis  famili?c  fuil.  Radix  Jesse 
familia  rcgalis.  Virga  Maria,  flos  Mariae  Cbristus 
qui  bonum  odorem  fidei  toto  sparsurus  orbe  virgi* 
iiali  ex  utero  germinavit,  sicut  ipse  dixit:  c  Ego  flos 
campi,  ct  lilium  convMlium  (Canr.  ii,  1).  >  Flos  odo- 
rcm  suum  et  succisus  rcser\'at,  ct  contritus  accu- 
mulat,  nec  avulsus  amiltit.  Ita  et  Dominus  Jesus  \n 
illo  patibulo  crucis  nec  conlritus  emarcuit,  nec 
avulsus  cvanuit,  el  illa  lanceae  punctione  succisus, 
sacro  spcciosior  fusi  cruoris  colore  vernavit,  mori 
ipse  nescius,  et  mortuus  aeternae  vita",  munus  exba- 
lans.  Virga  etiam  caro  Domini  potest  forsitan  accir 
pi,  quae  de  radice  terrena  ad  superna  se  subrigens 
odoriferos  sacra;  religionis  fructus  circumtulit  mun- 
do,  mysterio  divinx  revelalionis  gratiam  coelestibuft 
altaribus  superfundeos.  Poiest  et  ipse  Christus  et 
virga  et  flos  intelligi.  Virga  ei,  qui  suppliciis  plc- 
ctilur^tir^a  ei,  qui  indiget  incrcpatione ;  Wr/^a  ei, 
qui  necesse  hal>et,  ut  arguatur.  Flos  vero  ci,  qui 
jam  eruditus  est ;  flos  ei,  qui  valet  a  flore  incipere, 
et  ad  perfcctum  fructum  provebi.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  c  Et  requiescet  super  cum  Spiritus 
Domini,  spirUus  sapientiae  et  intelligentia;,  spiritus 
consilii  et  fortitudinis  ,  spiritus    scieiitiae  et  pie* 

C  tatis.  » 

Vers.  5.  —  c  Et  replebit  eom  spiritus  fimoris  D<> 
mini.  i 

Ideo  super  Cbrislum  tania  dona  Spiritus  praedi- 
cantur,  quia  in  co  non  ad  mcnsuram  Spiritus  san- 
ctus  babitat  (89-90)  sicut  in  nobis,scd  tola  inest  pte- 
nitudo  divinitatis,  ct  gratiarum.  Qui  quoniam  dc 
coelis  ad  nos  dosccndit,  dcscendendo  potius  istos 
gradus  propbcta  supcr  eum  numerat,  id  est  sa- 
pientiam,  intelIcclum,consilium,fortitudincm,scien- 
tiam,  pietaiem,  limorem.  Nam  cum  scriptum  sit : 
c  Inilium  sapientiae  timor  Domini  (Psal.  cx,  9),  » 
conslat,  quod  a  tiinoie  ad  sapiontiam  ascenditur, 
non  a  sapienlia  ad  timorem  reditur,  quia  perfectaiii 

D  babet  sapientia  cbaritatem,  ct  c  perfecla  cliarilai 
foras  mittit  timorem  (/  Joan.  iv,  18).  »  Propbcta 
ergo  quia  de  coelcstibus  aJ  ima  loquebatur,  cor^pil 
magis  a  sapiciitia.  et  dcsccndit  ad  timorem.  Sed 
nos,  qui  a  terrenis  ad  coelestia  tendimus,  ascenden- 
do  numeramus,  ut  a  timore  ad  sapientiam  pcrve- 
niamus.  lu  meiite  enim  nostra  primus  ascensionis 
gradus  est  timor  Domini,  secundus  pictas,  ter 
tius  scientia ,  quartus  forlitudo,  quintus  consiiium, 
sextus  iniellectus,  septimus  sapientia.  Est  enim 
timor  Domiui  in  mente.  Sed  qualis  cst  istc  timor, 
si  cuin  eo  pictas  non  cst  ?  Qui  cnim  proximo  misc- 
reri  iiescit,  qui  compali  ejus  iribub.tionibus  dissi- 


(89-90)  Coii.  C,  cohabitat. 


lil  COMMENT.  IN  ISAIAM 

mulal,  hujus  timor  ante  Dei  oculos  nuUus  est,  quia 
i.on  sublcvatur  ad  pietatero. 

Sed  saepe  pietas  per  inordinatam  miscricordiam 
mare  soiet,  si  peccata,  quae  feriri  gehennae  ignibus 
possunt,  disciplinae  verbere  non  corrigit.  Ut  ergo 
\era  et  ordinata  sit  piclas,  ad  gradum  est  alium  sub- 
levanda,  id  est  ad  scicntiam,  ut  sciat  vel  quid  pcr 
severiiatem  punial,  vel  quid  ex  misericordia  di- 
mitut.  Sed  quid  si  sciat,  quid  agere  debeal,  virlu- 
tem  vero  agendi  non  habeal  ?  Scientia  ergo  nostra 
crescat  ad  fortitudinem,  ut,  cum  vidct,  quid  agon- 
dam  sif y  hoc  agere  per  incntis  forliludinem  possit. 
Sed  saepe  fortitudo  si  improvida  fucrit,  ct  minus 
fontra  vitia  circumspccta,  ipsa  sui  pra^sumptionc  in 
casum  ruit.  Ascendat  ergo  ad  consilium,  ut  praevi- 
deDdo4>ra:niuniatomne  quod  agere  fortitcr  potest. 
Sed  esse  consilium  non  potcst,  si  inteUectus  deest; 
quia,  qui  non  intelligil  nialum  quod  agentem  gravat, 
qoomodo  potest  bonom  solidare  quod  adjuvat?  Ita- 
qoe  ascendamus  a  consilio  ad  intcllectum.  Scd  quid 
&i  intellectus  magno  quidem  acumine  vigilct,  et  mo- 
dfrari  se  nescial  per  maluritalera?  Ab  intellectu 
ergo  ascendator  ad  sapientiam,  ut  hoc,  qnod  acute 
imellectus  invenit,  sapientia  mature  disponat.  Itaque 
per  timorem  snrgimus  ad  pietatem,  per  pietatem  ad 
tcieniiaro  ducimur,  per  scientiam  ad  fortitudinem 
roboramur,  per  fortitudinem  ad  consilium  tendi- 
mus,  per  consilium  ad  intellectum  proHcimus,  pcr 
iDieiiectum  in  sapicntiam  maturescimus.  Sed  ut 
banc  ascendere  scalam  valeremus,  ipse  Creator  ad 
niis  «sque  descendere  dignatus  est,  et  ad  nos  eam 
afferre ,  ac  in  se  ipso  ostcndere.  Et  de  cseteris 
qaidem  gradlbus  perspicuum  est.  Sed  dc  timore 
Dei  fortasse  quis  ambigit,  an  in  co  fnerit.  Sed 
absque  dubio  rcplevit  eum  spiritui  timoris  Domini^ 
qoi^,  ut  superbum  honiinem  redimeret,  contra  su- 
perbiam  nostram  menlem  hnmilem  assumpsit,  in 
qui  Umuit  Deom.  Sed  iste,  qui  talis  in  primo  ad- 
TfBtu  apparuit,  ut  nos  ad  imitationem  suam  infor- 
iiaret,  quid  in  secundo  facturus  sit,  audiamus. 
Sequitar  :  t  Non  secundum  visionem  oculorum  ju- 
dicabit»  neque  secundum  auditum  aurium  ar- 
gact.  » 

Vem.  4.  —  I  Sed  judicabit  in  justitia  paupe- 
rcs,  et  arguet  in  aequitate  pro  mansuetis  terrse.  i 

Qui  coDscientiarum  testis  est,  non  juxta  visum 
etteriorem  vel  auditum  judicabit  ut  sxculi  judiccs, 
qui  corda  non  agnoscunt  et  testibus  indigent,  scd 
secundum  intentionem  cordium  judicabit  opcra. 
Paaperes  vero  sunt,  de  quibus  ait :  i  Beati  paupercs 
{Matth.  V,  3).  >  Quos  tn  justitia  judicabit,  quia  par 
justum  judicium  eos  liberabit,  et  pro  mansuetis 
terrm  arguet  eos,  qui  afllixerant  illos.  Sequitur  : 

c  El  percutiet  terram  virga  oris  sui,  et  spiritu  la- 
liorum  suonim  interficiet  impium.  >  Terra  est 
pefcatomm  quisque,  quia  post  transgressioncm 
dictum  est  homini :  i  Terra  es,  et  in  terram  ibis 
[Cen,  III,  19).  >  Virga  oris  Domini  scntentia  judi- 
ciaiis  C8t.  c  Percutiet  ergo  lerram  virga  oris  sui,  > 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  U.  U2 

A  quando  dicet  pcccaloribus  :  c  Disccditc  a  mc,  nu]<*- 
dicli,  in  ignem  xtcrnum  (Matth.  xxv,  41).  >  --c  El 
spiritu  labiorum  suorum  inlcrficiet  impium,  >  id  ost 
Antichristum,  sicut  Paulus  ait  ;  c  Quem  Dominus 
Jesus  interficict  spirilu  oris  sui  (//  Thess.  ii,  8).  > 
Et  notandum  quia  his  vcrbis  cvidcnter  declaratur 
Spirilus  sanclus  coaetcrnus  Filio,  ct  sic  cx  eo  pn>- 
ccdcre,  ut  scmper  in  eo  maneat;  quia  spirilus  labid- 
rum  ejus  cst,  ct  spiritus  oris  ejus.  Deinde  primuni 
cjus  adventum  proplieta  respiciens  subjungit  : 

Yers.  5.  —  c  Et  erit  juslilia  cingulum  lumboruni 
cjus,  et  fides  cinctorium  renum  ejus.  > 

In  lumbisesse  luxuria  solet  hominibus  aliis;  hlc 
auicm  solus  contra  vitiorum  noslrorum  langucres 
sanitatcm  in  se  ipso  virtutuni,  quam  nobis  infuo- 
B  deret,  atlulil.  El  ideo  recte  dlciiur  justiiia  cingutum 
lumborum  ejus ,  quia  ibi  maximc,  justitia  circum- 
datus  est,  ubi  caieri  homincs  juslitiam  magis  amitle- 
re  solent,  et  ad  peccalum  solvi.  Quod  si  mysierium 
Incarnationis  cjus  in  lumbis  dcbet  accipi,  et  jusli- 
tiam,  qua  cingilur,  nostram  oportet  intelligi,  justitia 
noslra  cingulum  est  lumborum  ejus,  dum  Dco  pro 
nobis  incarnato  bonis  operibus  inhxremus.  In  rcni- 
bus  designari  potcst  idem  Incarnationis  mvslcrium. 
Fides  crgo  nostra  einctorium  renum  [ejus  est,  dum 
firmissime  eredimus  veritatem  Inearnalionis  illius. 
Quem  quia  secuta  est  Ecclesia,  recte  subjiciiur  : 

Vers.  6.  —  c  Habitabit  lupus  cum  agno,  ct  pardus 
cum  haedo  accubabit;  vilulus  et  Ico  et  ovis  siniul 
p  morabuntur,  ct  puer  parvulus  minabit  eos.  > 

Yers.  7.  —  c  Yilulus  ct  ursus  pascentur  simul, 
requicsccnt  catuli  corum,  el  leo  quasi  bos  paleas 
comedct.  > 

c  Nos,  inquit  beatus  Gregorius  (lib.  ii  in  Ezech, 
honfil.  4),  qui  religioso  habilu  induti  vidcmur,  ex 
divcrsa  mundi  qualilatc  convenimus,  atque  ex  dissi- 
milibus  iniquitatibus  in  Sanclse  Ecclcsiai  concordia 
congregali  sunius,  utjam  pntentcr  factum  esse  vi- 
dcatur,  quod  de  Sanctae  Ecclcsiae  promissione  di- 
cilur :  c  ilabilabit  lupus  cum  agno,  >  etc.  Nam  per 
sanctae  charilalis  viscera  lupus  cum  agno  babilat, 
quia  ii,  qui  in  saK^uIo  raplores  fucrant,  cum  man^ 
sueiis  ac  miiibus  in  pace  quiescunt.  Et  pardus  cum 
hxdo  accubat,  quia  is,  qui  peccatorum  suorum  ma- 
D  culis  vnrius  fuit,  cum  eo  qui  se  despicit,  ct  pccca- 
torcm  fatelur,  humiliari  conscntit. 

c  Vituluset  Ico,  etovis  simul  morabuntur,  quia  ct 
is,  qui  pcr  contritum  cor  ad  quotidianum  se  Deo 
sacriGcium  pra;parat;  ot  alius  qui  tanquam  leo  e\ 
crudelitatc  saeviebat  :  et  altcr,  qui  vclut  ovis  in  in- 
noccctiae  suxsimplicitatc  perdurat,  in  caulis  sanclae 
Ecclesiae  convcnerunt.  • 

c  Et  puer  parvulus  ininabit  eos.  >  Quis  est  isto 
puer  parvuluSf  nisi  de  quo  scriptum  est  :  c  Puer 
natus  est  iiobis,  filius  datus  est  nobis  ?  >  Qui  simul 
habitahtes  minat;  quia,  ne  in  terrcnis  rcbus  corda 
nostra  inhaereani,  haec  pcr  intcrnum  desiderium 
quolidie  inflammat.  Et  hoc  ipsum  ejus  minare  est, 
ad   sunimum  amorcm  inccssantcr  accendcre,  ne. 


m 


BERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACm 


lU 


cum   nos  Ticissim  diligimus,  menle  in  hoc  exsilio  A  custodiam  agitur,  et  tamen  Inter   actionem,  qu» 


remaneamus,  ne  quies  hujus  vitac  sic  placeat,  ut  ad 
obiivionem  patrise  perducat ;  ne  delectata  mens  pro- 
spcris  torpeat,  dum  Domini  flagella  sui  pertimescit, 
sed  nobis  omne,  quod  nos  in  saeculo  delectabat, 
aniarescat,  et  iliud  incendium  insurgat  in  animo, 
quod  nos  semper  ad  coeleste  desiderium  inquiete 
[/*.  in  quiete],  excitet,  alque,  ut  ila  dicam,  delecla-> 
Lililer  mordeat,  suavilerque  crucict,  hilariter  con- 
tristet.  Puer  ergonos  parvulut  minat;  quia  is  qui 
paulo  minus  quam  angcli  minoratus  est,  per  chari- 
tatem,  quam  nobis  tribuit,  nos  in  hoc  mundo  men- 
tem  figere  non  pern.itlit. 

(  Vilulus  et  ursus  pasccntur  simul ,  i  quia  is , 
qui  Deo  sacrilicium,  et  ille  qui  saevus  et  horridus 


bona  ostenditur,  cor  ad  appetenda  subltmia  non 
elevatur.  Quid  itaque  utilitatis  agit,  qui  in  se  mun- 
ditiam  viUe  custodit,  si  per  intentionem  infimam  ia 
ore  leonis  hujus  Inveniendum  se  in  terra  dereliu- 
quit?  Sequitur: 

Vees.  8.  —  f  Et  delectabitor  infans  ab  ubere  su- 
per  foramine  aspidis,  et  in  caverna  regull,  qui  abla- 
ctatus  fueril,  manum  suam  mittet.  i 

Vers.  9. — €  Non  nocebil  [Vtt/gf., nocebunt],el  non 
occident  in  universo  monte  sancto  nieo.  i 

Quem  nunc  infantem  ab  ubere,  vel  eum,  qui  abla» 
etatus  fuerity  nisi  Dominum  appellat?  Quid  autem 
foramine  aspidit  vel  cavernis  reguli  nisi  corda  siRiia- 
vit  iniquorum?  Quia  hostis  antiquus  dum  totum  so 


fuerat,  eadem  doclrinae  sanclae  pabula  percipiunt.  B  in  eorum  consensu  contulit,  quasi  in  foramine  pro- 


c  Et  catuli  eorum,  i  id  est  illi,  qui  de  imitatione 
ipsorum  nati  fuerint,  jam  in  eodem  ovili  requiescunt 
ftimul.  Sed  dum  haec  de  electis  propheta  loqueretur, 
ccriicns  vitam  peccanlium  ab  antiquo  et  insatiabili 
hosie  devorari,  ait  : 

f  Et  leo  quasi  bos  comedet  paleas.  i  Quid  enim 
palearum  nomine  nisl  carnalium  vita  designatur  7 
Sed  cur  iste  /eo,  id  est  diabolus  in  comessatione 
palearum  non  equo  sed  bovi  comparetur,  agno* 
scimus,  si  utrisque  animalibus,  quse  sit  nutrimen- 
torum  distantia,  perpecdamus.  Equi  namque  fenum 
quodlibet  sordidum  comedunt;  aquam  vero  non 
nisi  mundam  bibunt.  Boves  autem  quamlibetaquam 
sordidam  bibunt,  sed  feno  vel  paleis  non  nisi  mun- 
do  vescuntur.  Quid  est  ergo,  quod  bovi,  qui  mundo 
pabulo  vescitur,  leo  iste  comparatur  nisi  hoc  quod 
de  isto  hoste  antiqno  per  prophetam  alium  dicitur : 
(  Esca  ejus  clecta?  i  {Habac,  i,  16.)  Neque  enim 
eos  se  rapere  gaudet,  quos  pravis  ac  sordidis  actio- 
nibus  implicatos  in  imis  secum  respicit  voluuurie 
jacere.  Paleat  ergo  comedere  sicut  bot  appetit,  quia 
suggestionis  suae  dente  conterere  mundam  spiritua* 
lium  vilam  quasrit. 

Sed  quomodo  leo  iste  sictit  bos  paleas  comedens 
vilam  spirilualium  consumere  dicitur,  si,  ut  supra 
dictum  est,  palearum  nomine  vita  carnalium  signa- 
tur?  Esca  quippe  ejus  electa  jam  non  erit,  si  paleas 
comedens  carnales  rapit.  Sed  nonnulli  hominum  et 


prio  coluber  lortuosus  sinus  astuliae  suae  colligendo 
glomeravit.  Quem  et  aspidis  appellal  nomine  occulte 
saevientem,  et  reguli  aperte  ferientem.  Manum  ergo 
fttam  Dominus  in  foramine  reguli  atque  atpidis  mi- 
sit,  quando  iniquorum  corda  divina  potentia  tenuit, 
el  comprchensum  exinde  reguhim  vel  aspidem,  id 
est  captivum  diabolum  traxit,  ut  in  monte  sancto 
ejus,  quod  est  Ecclesia,  electis  fidelibus  non  noceret 
ipse  vel  angeli  ejus. 

Tunc  vero  primum  delectatus  est  infant  ab  uber} 
tuper  foramine  aspidis^  quando  jacens  adhuc  in  ci^' 
nabulis  orienlales  magos  ad  se  convertit.  Cur  autem 
de  cavernis  suis  serpens  ejeclus  sit,  ostendit  propheta 
subdendo : 

c  Quia  repleta  est  terra  scientia  Domini  sicut  aquae 
maris  operientes.  i  Jam  enim  Evangelium  quasi  pe- 
lagus  totum  orbem  implevit,  jam  universum  mun- 
dum  scientia  veritatis  quasi  diluvium  quoddam  ope^ 
ruit^  et  omnia  faisiutis  dogmata  submersit,  Et  quo* 
modo  aqu<e  marit  operiunt  profunda  maris»  id  esl 
terram,  quse  operta  est  fluctibus;  sic  oronis  ierra 
complela  est  teientia  Domini.  Et  bene  sacra  scientia 
mari  comparatur,  quia  navibus  mare  transimus» 
cuni  ad  desideratas  terras  tendimus.  Nebis  auteio 
quid  est  in  desiderio  nisi  illa  terra,  de  qua  scriptuin 
estic  Portio  mea  in  terra  viventiuin?  i(Psal,  cxli,  C.) 
Ligno  autem,  ut  dixi»  evchitur,  qui  mare  transit. 
Nobis  ergo,  qui  ad  patriam  tendimus,  scientia  divi- 


apud  Deum  palea  sunt,  et  apud  homines  sanctiutis  d  noe  praedicationis  mare  est,  qu»  crucem  annuntiat. 


nomine  censentur,  cum  et  ante  oculos  humanos 
aliud  ostendit  viu,  et  ante  divina  judicia  aliud  in- 
tendit  conscientia.  Nunc  enim  sermo  de  iis  est,  qui 
ficto  corde  religiosam  conversationem  inter  vere 
religiosos  ducunt.  Hi  iuque  apud  humaua  judicia 
electi  sunt,  sed  apod  subtile  Dei  examen  paleae. 
Quia  ergo  nonnulli  mundam  quidem  vium  per  stu* 
dium  ducunt,  sed  ei  illa  intus  placere  non  aj^tunt, 
recte  et  esca  ejus  elecu  dicitur,  et  Umen  paleas 
sicut  bos  comedere  leo  iste  perhibetur.  Quasi  enim 
ante  os  ejus  munda  palea  in  terra  atqoe  in  inflmis 
jacei,  cum  et  vita  quasi  innocens  per  mandatorum 


quia  nos  ad  terram  viventium  ligno  porut.  Sequiiur : 
V£RS.iO.-— f  In  die  iila  radix  Jesse,  quae  (91)  stat 
in  signum  populorum,  ipsum  gentes  deprecabuntur, 
et  erit  sepukrum  cjus  gloriosum.  i 

Quomodo  radix  Jeste,  id  est  Cbristus  filius  David 
stet  in  tignum  poputorum,  ipsumque  gentet  depre- 
centurjpse  exponit,  dicens :  <  Sicut  Moyses  exalu- 
vil  serpentem  in  deserto;  ita  exaluri  oporlet  Filium 
bominis,  ut  omuis,  qui  credit  in  ipso,  non  pereat, 
sed  habeat  vium  aeternam  {Joan,  iii,  14).  >  Sicut 
enim  illi,  qui  faerant  percussi  a  serpentibus,  cum 
aspicerent  aeneum  serpentem,quem  pro  signoMoyses 


(91)  Alias,  ^iit. 


*i5  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBKI  OCTO.  —  LIB.  H.  i46 

exalUYeral,  a  lemporaii  morte  liberabanlur  el  salu-  A  qualuor  orbis  parlibus  in  Ecclesia  Calholica  con- 

gregabit  omnes  eiectos,  qui  dispersi  fucrant  ubiquc 


tem  recupasabanl  (Num.  xxi,  9);  ita  omnes,  quibus 
naligni  spiritus  vulnera  peccatorum  inflixerunt ;  si 
Christum  in  cruce  cxaltatum  fideliter  aspexerint,  ac 
deprecaii  faerint,  a  periculo' mortis  xternx  liberan- 
tur  et  Yitaro  sempiternam  consequuntur.  Sic  enim 
radix  Jesse  stal  in  signum  populorum  exaltatus  iu 
cruce,  ul  ipsum  deprecentur  omnes,  et  per  eum  salvi 
fianL  Unde  el  per  omnes  basilicas  imago  sacra  sta- 
tuta  esC  reprsesentans  eum  in  cnice  suspensum. 
Sepulcrum  vero  ejus  gloriosum  est,  quia  praeter  iliam 
reverenliam,  quam  ob  illius  sepulturam  el  resurre- 
ciiiineni  habet,  locus  iile  coruscans  miraculis  gloriie 
8U2  causa  ad  se  omnem  contrahit  mundum. 
Sequilor : 

Yees.  il.  —  €  Ei  erit  in  die  illa  :  Adjiciet  [Yulg.  * 
tdjicial]  Dominus  secundo  manum  suam  ad  possi- 
dendnm  residaum  populi  sui,  quod  relinquetur  ab 
Assyriis  ,  ei  ab  iEgypto ,  et  a  Pbetros ,  et  abiElbio- 
pia,  el  ab  iElam ,  et  a  Sennaar,  et  ab  Emalh,  et  ab 
insulis  roaris. » 

Post  Judaeorum  vocationem »  quae  siiperiiis  de- 
•cripia  esl,  cum  diceretur :  <  Habitabil  lupus  cum 
a^o, » elc.  c  adjicTd  Dominus  seeundo  maoum  soam 
ad  possidendam  residuum  populi  sui ,  i  fticul  ipse 
iit :  c  Alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili, 
et  illas  oportel  me  adducere,  el  vocem  meam  au- 
ilienl,  el  fiel  uoum  ovile  et  onus  pastor  (Joan.  x, 
16). »  Qood  residuum  populi  cjus  relinquitur  ab  Assy- 
n» ,  qoia  maligni  spirilus  gentilitatem,  quam  posse-  ^ 
deranl,  amitlenL  Assyrii  namque  convincentes  inter- 
preuntor  :  el  sicut  frequenter  diximus,  et  jugi  me- 
Boria  semper  retinendum  esl,  idcirco  daemones  vo- 
ranlor  Assyrii,  quia  illos  iniquitatis  coovincent  ante 
tribonal  jodicis,  qui  nanc  eis  persuadentibus  ini- 
qnltatem  faciunl. 

iEgyplos  vero  tenebra  dicitur,  Phetros  dissotvens. 
^thiopia  caligo,M\aLm  oppositi  vel  abjecti^  Sennaar 
/leforeonim,  Emalh  indignatio^  insulaautem  sic  ap- 
peUalor,  eo  qood  In  salo,  id  est  in  mari  sit  posita. 
GentilHas  vero  veniens  ad  Christum  relinquetur  ab 
JEgtfpto^ldtiiSi  tenebris  infldelitatis  et  ignorantlae, 
H  a  PkeiroSf  id  est  a  dissolvente  negligentia  vel  pl- 
gritla,  et  acedia,  et  ab  jEthiopia^  id  est  a  caligine 


exsules  a  paradiso,  et  tunc  fugient  ab  ira  ventura. 
Quid  autem  Israel  desigoat,  qui  intcrpretatur  videns 
Deum^  nisi  fldem,  qua  nuuc  vidciur  Deus?  Juda 
vero  dicitur  confessio.  Et  bene  Isracl  ct  Juda,  id 
est  fides  et  confessio  fit  ad  salutem.  Potesi  clevatio 
signi  atque  dispersorum  congregaiio  ei  ad  diem  ju- 
dicii  forsitan  referri,  quia  i  tunc  apparebit  siguum 
Filii  hominis  in  coelo,  ct  miltet  angclos  suos  cum 
tuba  et  voce  magna,  et  congregabunt  electos  cjus  a 
quatuor  ventis,  a  summis  coelorum  usque  ad  termi- 
nos  eorum  (Matth,  xxiv,  50).»  Sequitur: 

VcES.  13.  —  f  El  auferetur  zelus  Epliraim,  ei 
bostes  Juda  peribunt. » 

Et  quid  per  Judam  nisi  Ecclesia  Christum  confl- 
lens?  Quid  per  Ephraim  nisi  perfldus  Judaeorum 
populus  exprimitur?  Et  in  primis  quidem  magnum 
contra  uos  zelum  populus  Judaeorum  exercuit,  scd 
succedente  tempore  zelus  eorum,  quo  nostros  per- 
sequebantur,  tepuit.  Ilosies  quoque  Juda,  id  est  ad- 
versarii  catholicae  confessionis  jam  de  mundo  perie- 
runt,  et  adhoc  magis  peribunt.  Sequitur : 

c  Ephraim  non  aemulabitur  Judam,  et  Judas  non 
pugnabit  contra  Ephraim. » Ita  nunc  inter  nos  el 
Judaeos  videiur  agi,  quia  nec  ipsi  nos  aemulantur, 
ut  servitutis  suae  observationl  nos  subjicere  coneu- 
lur,  nec  nos  frequenlibus  disputationibus  cum  eis 
pugnamus,  quia  cor  eorum  obcaecalum  ceriiimus» 
et  obduratum.  Sequitur : 

Vers.  14.— f  Et  volabunt  In  humeros  Philisthlim 
per  mare,  simul  praedabunl  filios  orieutis.  Idumaea 
el  Moab  praeceptum  manus  eorum,  et  filil  Ammoa 
obedientes  erunt. » 

Philisthiim  interpretantur  cadentes  potione.  Casos 
vero  nonnunquam  in  bona  parteponitur.  Video  enim 
Saulum  bene  cecidisse,  ut  iterum  surgens  dicerel : 
€  Vivo.  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in  me  Chri- 
stus  (Galat.  ii,  20).»  Est  autem  quaedam  potio 
amara  quidem,  sed  salutifera,  quae  talibus  propi- 
nari  solet.  Unde  Dominus  :  cPoteslis,  iiiquit,  bibere 
caiicem,  quem  ego  bibiturus  som?  %(Matth,  xx,  21.) 
Hac  enim  potioue  cadunt,  cum  martyrio  corpus  eo- 
rum  in  mortem  prosternitur.  Quid  Igitur  hoc  loco 


ef  mbJSlam,  id  esl  ab  immundis  spiriti-  tv  Philisthiim,  id  est  cadentes  po/tonenisi  vel  martyres 


tes,  cpii  a  consonio  bealorom  abjecii  sunt  angelo- 
nn,  ei  se  inter  nos  el  coelum  opponere  nituniur, 
w  iUod  ascendamus,  omnibusqoe  bonis  actibus 
sostris  opposili  sonl  el  conlrarii;  et  a  Sennaar,  id 
tu  a  felore  pristinx  conversationis,  quem  de  se 
sptrseral;  ei  ak  Emath^  id  esl  ab  indlgnatione  Oel, 
^«e  toper  eam  manserat;  et  ab  insulis  maris,  id  esl 
a  renolis  mondi  excessibos  procul  in  mari  positis 
vd  adversis  genlibus,  ul  gentes  per  Insulas  accipia- 
ms.  Se^iior : 

VBas.  l^ —  €  El  levabil  signum  In  nationes,  et 
cmigregahit  profogos  Israel,  et  dispersos  Juda  coili- 
fei  a  qoauior  plagis  lerrae. » 

Sigmm  erocts  l$9abi$  Oominus  ad  geutss,  el  a 


accipere  debemus,  vel  quoslibel  in  casu  ct  crectiono 
Saul08imiles?Philisthiim  itaquedoctoressanctos  bic 
accipimus.  Voiant  ergo  popuii  in  humeros  Philisthiim 
cumad  fidem  certatim  currentessanctisdocloribusse 
portandoscommittunt.Et  volant  permare,  id  est  per 
fluctus  saecuii.  Mare  enim  fluctivagos  tumultus,  fu- 
roresquebujus  mundi  desiguat,  ubi  homines  improbi 
quasi  pisces  avidissimi  se  lovicem  persequuntur,  el 
devoranL  £t  inter  liaec  discrimina  voiant  ad  Chri- 
stum,  et  t»  humeros  sanctorum  portandi  insiliunL 
qui  portum  salutis  invenire  cupiunt. 

Quos  autem  filios  orientis  nuncupat  nisi  eos»  quk 
secuudum  qood  ex  Adam  orti  sunt,  ita  permancr< 
solsiit,  uaque  circumcisioiiemi,  neque  baptismuiik 


Ul 


HERYEl  BIJRGIDOUENSIS  MONAChi 


143 


coiiseculi?  Sed  et  islos  pradabuntur  et  diabolo  tol-  A  i\x  operationein  et  Spiritus  sui  virlutein  stultam 


lunt  prasdicaiores  sancti,  et  ad  Christum  ducuni. 
Quid  vero  per  lduma*am,  quse  est  Esau  regio,  ct 
intcrpretatur  terrena  vel  rubeoj  nisi  qui  primitiva 
sua  perdidity  tcrrenus  Judseorum  populus  sanguine 
Christi  cruentatus?  Qui  et  per  Moab^  et  Ammon 
designalur.  Quia  sicut  Gliae  Lot  inebriaverunt  eum, 
ut  cum  e>  dormientes  conciperent  (Cen,  xix,  35); 
slc  domus  Israel,  et  domus  Juda  spiritalem  legis 
sensum  soporaverunt,  ut  carnales  gignerent  Glios. 
llnde  Moab  dicitur  ex  patre,  quia  ei  carnali  intel- 
ligcnlia  legis  bic  populus  est  geuitus  quasi  ex  patre 
ebrio  ac  dormiente.  Ammon  quoque  filius  populi  mei 
interpretatur,  quia  de  aotiqua  populo  Dei  nati  sunt 
bi,  quos  intideles  videmus,  Judxi. 


fecit  sapientiam  bujus  mundi.  El  percussit  cumdem 
mundana;  doctrinx  fluvium  in  septem  rivis,  in  qui- 
Lus  erat  coutrarius  septem  donis  Spiritus  sancri. 
Quo  percusso,  transierunt  per  eum  calceati^  quia 
praedicatoribus  ibi  via  patuit,  quibus  dicitur  :  c  Et 
calceatipedes  in  praeparationeEvangelii  pacis  {Ephes. 
Ti,  16).  »  Calceatos  enim  evangelistas  bic  accipimus» 
id  est  divini  verbi  ministros.  Calceaii  ergo  transie- 
runt  per  /ftivttim,  quia  praedicationis  ibi  viam  inve* 
nerunt,  doctrinae  saecularis  fluenta  copiosius  cma- 
nare  solebant.  Deinde  baptismi  sacramcntum  evi- 
denti  prsenuntiatur  oraculo,  cum  subditur  : 

Vers.  16.  —  €  Et  erit  via  residuo  populo  meo,  qui 
relinquetur  ab  Assyriis  sicut  fuil  Israeli  in  die  illa. 


Itaque  Idunma  et  Moab  prceceptum  est  manus^  id  ^  qua  ascendit  de  terra  ^Egypti.  > 


est  operationes  eorum^  quia  justum  est  apostolis, 
ut  salutem  populi  bujus  operarentur  praedicando. 
Yei  bic  populus  perccpit  pra;ceptum  manus  eorum^ 
id  est  exemplum  aclionis  aposlolorum,  quia  facie- 
bant  omnia,  qua^  praecepturi  erant.  Et  filii  Ammon, 
id  est  illi,  qui  nasoentur  ex  boc  perfido  Judaeorum 
populo,  obedientes  erunt  praedicationi  Eliae. 

Nolandum  vero '  quia  propbeta  raro  servat  ordi- 
iiem.  Nam  et  paulo  superius  de  passione  Salvatoris 
locutus,  de  Nalivitate  subjicit  oraculum,  dicens : 
«  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  >  etc;  ac  dein- 
ceps  nuDc  gentium  vocationcm,  nunc  Judaeorum 
hucusque  multifarie  vaticiqatus  est  varialo  nonnuu- 
quam  ordine.  £t  ita  fere  semper  in  libris  Propheta-  q  mea  Dominus,  et  factus  est  mibi  iu  salutem.  > 


Sicut  enim  populus  Isiael  ad  promissam  baeredi- 
tatem  per  mare  Rubrum  transiit;  ita  nunc  populus 
acquisitionis  ad  coelestia  regna  per  sacramentura 
baptismi  transit.  Yel  sicut  Israel  per  medium  maris» 
ita  populus  fidelium  per  divcrsum  flumen  doctriuae 
sa:cularis  incedit.  Unde  et  subditur  - 

CAPUT  xn. 

Vers.  1.  —  c  Et  dices  in  illa  die  :  Confitebor  tibi» 
Doniiue,  quoniam  iratus  es  mihi,  conversus  est  fu- 
ror  tuus,  et  consolatus  es  me.  > 

Vers.  2.  —  c  Ecce  Deus  salvator  mcng,  fiduciali- 
ter  agam,  et  non  timebo,  quia  fortitudo  mea«  et  laus 


Tum  agitur,  ut,  quod  ordine  primuro  est,  saepe  sit 
in  n^ratione  postremum  vel  medium.  Sequitur : 

Vers.  15.  —  c  Etdesolabil  linguam  maris  iEgypti, 
et  levabit  manum  suam  super  flumen  in  fortitudine 
spiritus  sui :  et  percutiet  eum  in  septem  rivis,  ita 
ut  transeant  per  eum  calceati.  > 

Liugua  maris  est  scientia  doctrinae  saecularis. 
Bene  autem  nare  ^gyptium  dicitur,  quia  peccati 
obscuritate  fuscatur.  Linguam  ergo  maris  JSgypti^ 
Dominus  desolat,  id  est  extemiinat,  quia  hujus 
mi.ndi  falsam  sapientiam  per  carnem  se  ostendenda 
destruxit.  Ubi  est  euim  ounc  academicorum  error, 
qui  certe  conautur  astruere  certuro  nil  esse,  qui  im- 
pudenti  fronte  asscrtionibus  snis  fidem  ab  auditori-  ^ 
bus  e]^igunt,  cum  vera  esse  nuUa  testantur?  Ubi 
mathematicorum  superstitio,  qui,  dum  signorum 
cursus  suspiciunt,  vitas  hominum  in  siderum  mo- 
menta  suspendunt,  quorum  aperte  doctrinam  saepe 
geminomm  nativitas  dissipat,  qui,  cum  uno  eodem- 
que  mofflento  horae  prodeant,  iion  uua  conversatio- 
uis  qualitate  perdurant?  Ubi  tot  pnedicamenta  falsi- 
tatis,  qua&  enumerare  longum  nimis  est? 

Desolavit  ergo  Dominus  tinguam  maris  ^tjypti, 
quia  apparens  iu  carne  omnra  erromm  pnedica- 
mcnta  damnavit.  Ejus  quippe  veritate  cognita  illae 
falsitatis  doctrinae  tacuerunt.  Unde  et  super  flumen 
praefatae  maris  linguae  manum  suam  levare  dicitur 
t«  [ortitudine  sui  Spiritus^  quia  per  evangelicae  gra 


Nam,  sicut  olim  Ilebraeorum  populus  de  iEgypto 
ascendens  post  maris  Rubri  traiisitum  cecinit  car- 
men  Domino,  sic  nunc  percussa  lingua  maris  i£gy- 
pti,  et  flumine  illius  arefacto  atque  conciso  Cbri- 
stianorum  populus  Deum  glorificat,  dicens  :  c  Coq- 
fitebor  tibi,  Domine,  >  etc.  Confiletur  enim  et  gra- 
tias  agit  Deo  populus  fidelium,  eo  quod  linguam 
maris  iCgypti  desolaverit,  et  fluvium  ejus  percusse- 
rit.  Nam  sustinuit  iram  Dei,  dum  adhuc  idcm  fluvius 
manarct,  impediens  viam  ejus,  sed  siccato  flumine 
(uror  Domini  conversus  est  in  misericordiam,  ct  Ca* 
mulos  suos  consolatus  est. 

Vei  confessio  peccatorum  fortassis  intelligi  po- 
test.  Quid  enim  confitetur  iste  populus  uisi  quia 
c  conversati  sumus  in  desideriis  carnis  nostrae  fa- 
cientes  desideiium  carnis  nostrae  et  cogitatiouum  ?  > 
{Ephes,  II,  5,)  Quid  est ,  quod  ait :  Iratus  es  mihi ,  nisi 
quia  c  eramus  natura  filii  irae  sicut  et  caeteri?  > 
{ibid,)  Sed  c  coiiversus  furor  tuusest,  inquit,  et 
consolatus  es  me,  >  quia  c  Deus,  qui  dives  est  in 
roisericordia,  propter  nimiam  charilatem  suam,  qua 
dilexit  nos,  cum  essemus  mortui  peccatis,  convivi- 
ficavit  nos  Christo  (ibid,).  > 

Deinde  :  c  Ecce,  inquit,  Deus  Solvator  meus.  >  — 
c  Iratus  oHm  Dominus  contra  Israel  tradidit  eos  in 
manus  Cusankasathaim  regis  Mesopotamiae,  servie- 
runt  quoque  ei  octo  annis.  Et  clamavemnt  ad  Domi- 
num,  qiii  suscitavit  eit  Saivaterem,  et  liberavit  eos;» 


Uf  COMMENT.  W  ISAIAM 

Oihoniel  Tiilelicet  filium  Ccnez  (9^)  fratrera  Caleb 
miiiorem.  Rursus  addiderunt  iilii  Israel  facere  ma- 
lum  in  conspectu  Domini,  qui  confortavit  adversus 
eo3  Eglou  re^em  Moab,  servieruntque  ei  dccem  el 
ocio  annis.  Et  postea  ciamavcrunt  ad  Domiuum : 
Qui  suscitavit  eis  Saivatorem  vocabulo  Ahoth  {Judic. 
111,  8  et  ieqq.).  i  Multosque  salvatores  alios  anti- 
qoilus  habuisse  legitur  populus  Israel,  ut  liberaren- 
tur  per  cos  a  calamitatibus  suis.  Ab  illa  vero  capti- 
vilate,  qua  non  hoslis  antiquus  lcnebat,  eripi  non 
▼alebamus,  nisi  nos  eripere  venirct  ipse  Deus.  Unde 
nunc  bene  fidelium  populus  ab  ea  per  eum  solutus 
cxsultat,  dicens  :  c  Ecce  Deus  Salvator  meus.  >  Non 
enim  proplieia,  non  patriarcha,  non  angelus,  non 
arcbangelus ,  sed  Dei  Unigenitus  salvator  nobis 
datus  est. 

Et  quia  per  Apostolum  nobis  dicitur :  c  Non  ac- 
cepistis  spiritum  servitutis  iterum  in  timore,  sed 
aceepistis  Spiritum  adoptionis  fiiiorum,  in  quo  cla- 
namus  :  Abba  pater  {R^m,  viii,  15);  i  —  c  fiducia- 
liter,  inquit,  agam,  et  non  timebo.  i  Abstuiit  criim 
&lvator  a  nobis  timorem  servitutis  antiquae,  et  de- 
dit  gratiam  novae  libertatis,  ut  bonum  quod  agimus, 
Don  ex  timore  faciamus,  sed  ex  charitate. 

<  Qoia  fortitudo  mea  et  .laus  (95)  mea  Dominus, 
Bt  dicam  :  <  Omuia  possum  in  eo,  qui  me  confortat 
(Phitip.  lY,  13).  I  Et :  c  In  Domiho  iaudabilur  aniroa 
mea  {Psal.  xxxiii,  5).  i  Ilie  enim  fortitudinem  suam 
esse  Dominum  non  aestimat,  qui  se  per  sc  ipsum 
aliquid  boni  facere  posse  putat ;  et  Dominum  habere 
budem  negligit,  qui  de  bonis,  quae  operatur  huma- 
nas  lacdes  requirit.  c  Et  factusesl  mihi  in  salutem.  > 
lion  quia  ipse  aliquid  coepit  esse,  quod  non  erat, 
sed  quia  ego  salutem  in  eo,  quam  aversus  non  ha- 
bueram,  coBpi  habere  conversus.  Sequitur  : 

Vejis.  Z.  —  c  Haurielis  aquas  in  gaudio  de  fonti- 
bus  Salvatoris.  i 

Fontes  Salvatorii  corda  apostolorum  Domini  Jesu 
sunt,  de  quibus  fluenta  veritatis  emanant.  Ad  eo- 
nim  quippe  doctrinam  sitientes  pergimus,  et  veri- 
late  plenas  cordium  nostrorum,  lagunculas  reporta* 
mus.  Et  bene  antea  fluvius  linguae  maris  percuiitur, 
ac  deinde  fontes  Salvatoris  aperiuntur;  quia,  prius 
doctrina  saecularis  contemnitur,  et  tunc  apostolica 
praidicatio  sitienter  bilulur.  Scquitur : 

YcES.  4.  —  c  Et  dicetis  in  illa  die  :  Confilcmini 
Domino  et  iuYOcate  nomen  ejus  :  notas  facite  in  po- 
pulis  adinventiones  ejus,  memcntotc  quouiaui  excel- 
svro  est  nomeu  ejus.  i 

Ycas.  5.  —  c  Cantate  Domino,  quoniam  magni- 
fice  fecit  :  annuntiate  hoc  in  universa  terra.  i 

c  Confitemiui,  inquit,  Domino,  et  invocnte  no- 
mencjus(Psa/.  civ,  i).  i  Noli  antequam  confilearis, 
invocare.  Confitere,  et  invoca.  lUum  enim,  queni  in- 
Tocas,  in  te  vocas.  Quid  est  enim  invocare  nisi  in  te 
ipsum  vocare?  Si  invocatur  a  te,  id  est  si  vocatur 
in  le  a  te,  ad  quem  accedit?  Ad  superbum  non 
accedit.    Conflterc    ergo    et    invoca.    Confitcndo 

(92)  Cod.  G.  Em*. 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  11.  450 

A  cnim  munilas  templuro ,  quo  veniat  inTocatus. 
c  Notas  facite  adinventiones  ejus,  i  subaudi,  qul- 
bus  antiqui  hostis  fefellit  astutias.  Cum  cuim  dia< 
bolus  in  iila  nos  parcntis  primi  radice  supplanlatos 
sub  captivitate  sua  teneret,  amittcrc  nos  justc  nequi- 
bat,  nisi*deIereturcuFpa,quxnisi  pcrsacrificium  de- 
lcri  non  poterat.  Sed  pcr  quod  sacrilicium  ?  Nequo 
enim  justum  erat,  ut  pro  honiine  brutorum  anima- 
lium  victimaec^erentur.  Ilomo  namque  pro  homini- 
bus  oficrri  debuil,  ut  pro  rationabili  peccantcrationa- 
bilis  hostia  mactaretur.  Sed  homo  sine  peccato  invcniri 
non  poterat,  qui  ex  peccali  commislione  desccndc- 
rct,  et  oblata  pro  nobis  hostia,  quando  nos  a  peccato 
mundare  potuisset,  si  ct  ipsa  hostia  pcccati  contagia 
non  carerct.  Inquinata  quippe  inquinatos  mundare 

^  non  possct.  Proinde  venit  proptcr  nos  in  uterum 
virginis  Dei  Filius;  ibi  pro  nobis  faclus  cst  homo  : 
sunipta  est  ab  illa  natura,  non  culpa,  fecitpro  nobis 
sacrificium  corpussuum,  exhibuitpro  peccatoribus 
victimam  sine  pcccato,  quae  et  huinanitate  inori,  et 
justitia  mundare  potuisset.  Namquc  quia  pcr  fcmi- 
nam  mors  in  mundum  introierat,  congrua  dispen- 
satione  fecit  Salvalor,  ut  et  vita  rcdirct  per  fenii- 
nam,  atque  salutcm  nostram  in  ligno  crucis  consti-> 
tuit,  ut,  unde  mors  oriebatur,  indc  vita  resurgcrct, 
et  hostis,  qui  in  ligno  praevaricalionis  vincebat,  in 
ligno  redcmptionis  vinceretor.  Nam  unde  accepit 
extcrius  potestatem  Dominicae  cariiis  occidcnd.^e , 
inde  interior  potestas  ejus,  qua  nos  tcnebat,  occisa 

P  est.  Ipse  enim  interius  victus  est,  dum  quasi  vicit 
exterius,  et  qui  nos  jure  debitores  mortis  tcnuit, 
jure  in  nobis  jus  mortis  amisil,  quia  pcr  satellitcs 
6U0S  ejus  carnem  perimcndam  appctiit,  in  quo  nit 
ex  culpae  debito  invenit.  Has  itaque  et  hujusccmodt 
adinventionet  Salvatoris  prsecipitur  fidelibus,  ui  notd$ 
faciant  in  omnibus  populis.  Post  quas  et  aptc  subdi- 
lur : 

c  Mementote  quoniam  excelsum  est  nomcn  ejus,» 
quia  c  Deus  illum  exakavit,  et  donavit  illi  nomcr., 
quod  est  super  omnc  nomen  {Philip.  ii,  9).  i  Et  quia 
tunc  ejus  triumphos  sancti  praedicatores  in  toto  orbe 
decantaverunt,  pulcbre  subjunctum  est :  c  Cantate 
Domino,  quoniam  magnifice  fecit  i  Dominus  Jesus 
mortem  destruens  et  hostem  religans  atque  homi- 

j)  nem  liberans,  etde  morte  resurgens,  qui,  licethu- 
manitate  in  coelum  ascenderit,  divinitate  tamcn  hic 
scmper  nobiscum  manet.  Uude  et  sequiiur : 

Vers.  6.  —  c  Exsulta  et  lauda,  habitatio  Sion, 
quia  magnus  in  medio  tui  Sanctus  Israel.  i 

Nam  habitatio  Sion  babitatio  esl  Ecclesiae  in  prse- 
senti  s^eculo,  quae  jubetur  exsultare  et  laudes  decan  - 
tare,  quia  Sanctus  Israel,  id  cst  Cbristus  magnus  est 
in  medio  ejus.  Nam,  ut  dictum  est,  carne  quidem 
uscendit  in  ccelum,  et  sedet  ad  dexteram  Palris,  sed 
tamen  et  hic  est.  Non  enim  rccessit  praesentia  majc- 
statis.  Nam  secundum  majestatem,  secundum  pro- 
videntiam,  secuudum  inefikbil^m  et  invisibilem  gra^ 
tiam  impletur,  quod  ab  eo  dictum  est :  c  Ecce  ego^ 

(93)  Cod.  Cruc,  quia  sors  mea  $t  iiiiM^eic 


i.M  nERYEi  burgido;je:nsi8  MONACm  Ui 

vol;iscum  111111  omnlbus  diebus  usque  ad  consumma"  A  gere.  Ira  vero  ejus  nunc  ea  dicilur,  qua  domaiur 


tionero  sxculi  {Matih.  xxviii,  20).  »  Per  fldem  quo- 
que  tenemus  hiceum,  per  evangelistarum  etaposto- 
lorum  doctrinam,  per  crucis  signaculum,  per  bapti- 
um\  sacramnntum,  per  allaris  cibum  et  potum.  Per 
h£C  igitur  omnia  Sanctus  Israet  est  in  medio  Eccle- 
si»  magnificm  et  gloriosus,  omnesque  suo  spiritaii 
gaudio  replet,  et  ad  laudandum  accendit. 
CAPIJT  XIII. 

Yers.  I.  —  f  Onus  Babylonis,  quod  viditlsaias 
fllius  Amos.  I 

Ntmc  novo  rursus  genere  prophetare  incboat.  De- 
ceni  quippe  describit  onera  illos  deprimentia,  qui 
per  observantiam  decem   praeceptorum  leve  onus 


hostis  antiquus,  et  de  manu  ejus  peccator  eripitur. 
Uude  et  in  Psalmo  de  hac  ira  dictum  est : «  Exsurge, 
Domine,  in  ira  tua,  et  exaltare  in  fmibus  inimico- 
rum  tuorum  (P$aL  vii ,  6).  >  /n  hac  ergo  ira  Domi- 
nus  fories  suos  vocavit,  quia  genus  humanum  de 
potestate  inimici  eripere  volens  praedicatores,  quos 
nulla  posset  ftdversitas  vincere,  ad  pnedicanduro 
ascivit.  Qui  exsultaverunl  in  gtoria  ejus^  quia  non 
6uam  sed  Dei  quaesierunt.  Sequitur  : 

Yers.  4.  —  t  Yox  multitudinis  in  monlibus 
quasi  populomm  frequentium,  vox  sonitus  regum  et 
gentium  congregatarum.  > 

Montes  sunt  apostoli,  in  quibus  vox  muUitudinis 


Cliristi  respuunt  ferre,  seu  respuerunt.  Nam,  sicut     resonat,  quando  secundum  doctrinam  eorum  (it  Ec- 

r.lim  ^gyptus  percussa  est  decem  plagis  contra  sa-  **  -*-- e^^^i^ 

lulem,  quam  per  decem  mandata  Dei  accepturus  erat 
populus  Israel,  ita  nunc  qui  suave  Cbristi  jugum 


portare  nolunt,  quod  cos  sublevet,  describuntur  gra- 
vari  decem  oneribus.  De  cujusmodi  fasciculis,  et 
Apostolus  ait  :  i  Unusquisque  onus  suum  porta- 
bit  (Cat.  VI,  5).  i  Et  inter  haec  onera  primum  poni- 
tur  onti<  Babytonis,  quia  principale  est,  et  ejus  an- 
geli,  qui  primus  peccavit,  aliorumque  malorumprin* 
cipum  damnationem  et  poenam  habet  (94),  Babyton 
quippe,  que  confusio  interpretatur,  civitas  illa  ma- 
gna  iniquorum  est,  contraria  nostrae  Jerusalem,  cu- 
jus  cives  sunt  omnes  aposlatae  angeli ,  et  universi 
iiominesreprobl,  cujus  onus  propheta  loqui  incipiens 
ait: 

Yers.  2.  —  f  Super  montem  caligosum  (95)  !e- 
vate  signum,  exallate  vocem,  levate  manum,  et  in-t 
grediantur  portas  duces.  > 

Dicit  autem  beatus  Gregorius  Hib.  xxxiii  MoraL 
€.  4),  qoia  per  montem  angelus  apostata  designa- 
tur,  sicut  sub  regis  Babylonis  specie  de  antiquo  ho- 
•te  praedicatoribus  dicitur  :  c  Super  montem  caligo- 
9um  levate  signum.  >  —  <  Praedicatores  quippe  san-r 
cti  super  montem  caligosum  signum  elevant,  quando 
contra  Satanae  superbiam,  qui  saepe  sub  nebulis  si- 
mulationis  absconditur,  virtutem  crucis  exaltant.  i 
Qui  et  vo€em  pnedicationis  atque  manum  bonae  ope^ 
rationis  exattare  contra  eum  jnbentur,  ut  et  dictis  et 
actibus  eam  impugnent.  Portas  quoque  Babylonis 


clesiae  confessio. 

Reges  vero  gentium  sunt  rectores  ecclesiamm, 
Vox  sonitus  regum^  vox  praedicationis  doctoruro  est, 
qiiia  f  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum  (Psat. 
XV1I1,  4).  >  Gentes  vero  sunt  congregatai^,  quia  de 
universisgentibuscoadnnataest  Ecclesia.  Sequitur  : 
f  Dorainus  exercituom  praecepit  militiae  (96-97) 
suae.  > 

Vers.  5,  —  f  Venientibus  de  terra  procul,  a  sum- 
mitatecoeli :  Dominusetvasafurorisejus,  utdisper- 
datomnem  terram.  i 

Miiitia  betti  exercitus  sanctorum  est  contra  ma  • 
lignos  spiritus  in  hoc  saeculo  pugnantium,  de  cnjus- 
^  modi  militia  dicit  Apostolus  :  t  Nemo  militans  Deo 
implicat  se  negotiis  saecularibus  (//  Ttm.  ii,  iv).  > 
Quibos  proeujnt  Dominus^  quia  sicut  bonus  dux, 
qualiter  in  hac  acie  praelientur,  disponit  eis.  Qui  de 
terra  proeut^  id  est  de  gentilitate  ad  eum  veniunt,  el 
a  summitate  cceti^  id  est,  ab  oriente  et  occidente,  e^ 
aquilone  et  ausiro.  Cum  hoc  igitur  exercitu  Domi- 
nus  contra  Babylonem  venit,  quia  zelo  suo  istos  ac- 
eendit»  ut  confusam  peccantium  vitam  insequaniur. 

Possunt  isti  bellatores  et  angeli  inteliigi,  qui  in 
fine  mundi  mittentur,  ut  zinaniorum  manipulos  iu- 
cendant.  Omnis  quoque  terra  disperditur,  cum  ter« 
rena  opera  subvertuntur.  Quae  sunt  autem  vasa  fu^ 
roris  ejus  nisi  maligni  spiritus?  Non  solum  quippi 
sanctos  praedicatores  adversus  Babylonero  adducit. 


polenter  ingrediuntur,  et  capiunt  eam,  quando  vir-  D  qui  peccalores  ad  pcenitentiam  provocent,  sed  et 


tute  praedicalionis  suae  conscientias  peccantium  ape- 
riunt,  et  in  eis  mansionea  Cbrista  parant.  So- 
quitur :  \ 

Vers.  5.  —  c  Ego  mandavi  sanctificatis  meis  el 
▼ocavi  fortes  meos  in  ira  mea ,  exsultantes  in  gloria 
mea.  > 

Sanctificati  sunt,  qui  in  Christo  iesu  sanctitatis 
gratiam  adepti  sunt^  Quibus  ipse  mandavit,  quod 
praemissum  est,  videlicet :  c  Super  montem  caligi- 
nosum  levare  signum,  et  ingredi  portas  Babylonis.> 
Fortes  autem  sunt,  quos  nulla  potest  94versitas  fran- 


apostatas  angelos,  qui  corda  inpoenitentium  magis 
aggravent.  Unde  et  supra  disit :  <  Vae  Assur,  virga 
furoris,  et  baculus  ipse,  in  manu  eomm  indignatio 
mea.  Ad  gentem  faliacem  miltam  eum,  et  contra 
populum  furoris  mei  mandabo  illi.  >  Ipse  ergo  vasa 
furoris  sui  mittit,  id  est  malignos  spiritus  relaxat, 
ut  eos  gravius  possideant,  qui  in  malis  perseverare 
eligunt.  Etcumomnibushisvenit,  f  ut  disperdat  om- 
nem  terram  ;  >  quia  sic  finem  hujus  saeculi  adducit, 
ut  alii  quotidie  per  sanctos  praedicatores  a  peccatis 
suis  convertantor,  et  ad  vitam  transeant;  alii  vero 


% 


Wi)  Cod.  G.,  et  pcenam  continet,, 
^5)  Aliat,  eiHfrincsum^ 


(96-97)  Alias,  mltititB  betti ;  cod.  G.,  milHim  cceti^ 


155  COMMENT.  IN  ISMXSi  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  IL  iSi 

per  liiiqaos  angelos  In  malitia  pcrmanere  cogantur,  A  ignis  ille  concremans  oninia,  quae  in  munilo  suiit, 
ut  pereant.  Unde  mox  de  novissimo  die,  quo  pccca 


tores  punieiitur,  nos  terret,  ct  ad  lamentum  pceni- 
tcntiae  nos  provocat,  subjungens  * 

VcBS.  6.  —  4  U1ulate,quiapropeest  dies  Dominl, 
quasl  rastitas  a  Domiiio  veniet.  > 

«  Prope  est  dies  Domini,  i  dies^  in  quo  Judlcabit 
muiidum,  vel  ununiquemque  de  hac  vita  egressum, 
€t  ostendet  potentiam  suam,  quia  sicut  et  alius  pro- 
plieta  loquitur .  i  Juxta  est  dles  Domini,  juxta  et  ve- 
lox  nimis.  t  —  c  QuasivastitasaDominoveniet  (So« 
phon.  I,  li),  I  quia  tuuc  sic  mundus  iste  vastabitur, 
ut  in  terra  nihil  relinquatur.  Sequitur : 

VcRS.  T.  —  f  Propter  hoc  omnes  manus  dissol- 


consumet,  ci  in  barathrum  perditionis  impios  ra- 
pieL  Sequitur : 

VcRs.  10.  —  c  Quoniam  steliae  coeli,  ct  splcndor 
carum  non  expandent  lumen  suum  :  oblcncbratus 
est  sol  iu  ortu  suo,  ct  luna  non  splendcbit  in  lumine 
suo.  I 

Hoc  et  alibi  ita  dlcit  Dominus .  c  Sol  obscurabi*' 
tur,  ct  luna  non  dabit  luinen  sunin,  et  stellaft  cadent 
de  coelo  {Afatth,  xxiv,  20).  >  Cum  dics  Domiiii  cru- 
delis  advcncrit,  et  furor  ejus  oinnia  vastaverit,  tunc 
limorismagnitudiiicinortalibus  cuncla  tenebrescent, 
ei  lumiuaria  sui.ni  videbuntur  ncgarc  fulgorem,  et 
premenlibus  nialis  nil  aliud  senticnt  homines,  nisl 


ventur,  et  omae  cor  bomiuis  Ubescet,  et  coute-  b  ^"^  ^"™"*^  tribulalio  videre  coinpellct.  Vel  fulgore 


retur  > 

VcRS.  8.  —  c  Torsiones  et  dolores  tenebunt,  qua- 
81  parturiens  dolebunt.  > 

Netu  futuri  judicii  dissohentur  manus,  qus  fortes 
crant  in  opcre  malo,  et  cor  /lomtnis,  id  est  rationa- 
Liliter  cogilantis,  dolore  poenitentis  tabescet,  el 
contereiur.  Torsiones  ventris  tenebunl  eos,  quia 
unusquisque  torquebitur  propria  conscientia.  Par- 
Uiriens  vero  cum  dolore  ejicit,  quod  inlus  diu  cum 
pondere  gestavit.  Poenitentes  ergo  c  quasi  partu- 
riens  dolebunt,  >  quia  peccata  diu  latentia  et  se  in> 
tiis  gravantia  per  confessionem  cum  dolore  cjicienL 
Sive  cum  di><judicii  vel  dormitionis  advenerit, 
tiinc  omnes  manus  dissolventur,  qula  nullum  opus  ^ 
dignum  justitia  Dei  reperietur,  et  omne  cor  tabescett 
eonscientia  peccati  sui.  Sequitur : 

€  Unusquisque  ad  proximum  suum  stupebit,  facies 
combustae  vullus  eorum.  >  Vnusquistiue  stupebit  ad 
pr§jimum  suum  prse  magnitudiue  pavoris,  et  admi- 
ralionis,  ubi  de  illa  nimis  borrenda  reproborum 
daranatione  cogitare  coeperit.  Et  facies  combusttg 
cruiit  vultus  eorum,  quia  igne  timoris  et  squalore 
poenilenttae  decor  facierum  illorum  immutabitur. 
Vel  facies  habebunt  eombustas  illo  igne,  quem  sibi 
•occendemnt.  El  c  unusquisque  stupebit  ad  proxi  • 
Dium  soQm  >  videns  eum  in  iisdem  esse  tormen« 
tis,  qaibus  ipse  cruciatur.  Cur  autem  sic  sliipeant 
•iqiie  tabescant,  adhuc  consequentcr  indlcatur,  cum 
dicitur :  D 

VcRS.  9.  —  €  Ecce  dies  Domiiii  veniet  crudelis  et 
indignationis  plenus,  et  irae  furorisqne  ad  ponen- 
<iam  terram  in  solitudinem,  et  peccatores  ejus  con- 
terendos  de  ca.  > 

Crudelis  vero  dicitur,  qui  districte  feriendo  non 
parciL  Dies  vero  veniens  crudelis  erit,  quia  non  jam 
cum  venia,  sed  cum  districtione  peccatores  feriet. 
Ptenus  quoque  indignationis  et  irm  ac  furoris  erit, 
qoando  reprobis  dicetur  :  c  Discedite  a  me,  male- 
dicti,  iii  ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diabolo  et 
angelis  ejus.  Esurivi  enim  et  non  dedistis  mihi  man- 
docare  {Matth.  xxv,  Al  et  seqq.)^  >  etc.  Atque  Ur- 
ram  ponet  in  soUtudinem,  et  peccatores  ejus  de  terra 
emiteret,  qnia  tunc  universam  terrae  siiperflriem 


suo  Christus  obscurabit  oninia  sidcra.  Sequiiur  : 

VcRS.  i  1 .  —  c  Et  visitabo  super  orbis  mala,  et 
contra  impios  iniquitatem  corum ;  et  quiescere  fa- 
ciam  superbiain  infidelium,  et  arrogantiam  fortium 
humiliabo.  > 

Visitabo  super  orbis  mala,  quia  publicum  cxanicn 
faciet,  et  omnia  reproboruin  peccala  coraiu  oinni- 
bus  angelis  et  hoiiiinibus  in  Iticein  producct.  Et 
tunc  in  faciem  iinpiorum  ostendet  omiicin  iniquita- 
tem  ipsorum,  ut  confundantur,  et  pereaut.  Superbia 
qooque  ipsorum  quiescet  jam,  id  esi  cessabit,  quia 
sic  humiliabunlur,  ut  ultra  soperbire  uou  addanL 
Et  nolandum  quam  patentcr  hoc  loco  prophcta  se 
loqui  in  hac  visioue  demonstret  non  de  ea  Babylo- 
ne,  in  qua  populus  Judseorum  captivus  fuit,  sed  de 
ca  potios,  qu9e  per  tolum  orbem  est  usque  in  flnem 
sxculi.  Nam  sicut  Jerusalem,  id  est  Ecclesia  civitas 
cst  corum,  qui  coelestia  diiigunt,  sic  Babylon  dviias 
illorum  est,  qui  praesens  amant  sa^culum.  Quicun- 
que  temporalia  intimo  corde  diligit,  civis  est  Baby- 
lonis  istius ;  ct  quicunque  aeternorum  amore  pasci- 
tur,  civis  est  nostrae  Jerusalem.  Sed  quia  iiiler  mul- 
tiludinem  civium  Babylonis,  qui  tunc  pereunt,  raro 
quisquam  civis  Jerusalem  invenitur,  qui  de  sorte 
eorum  tollatur,  ideo  fortasse,  cum  de  mullis  dictum 
sit  reprobis,  quia  visitabo  super  orbis  mala^  quasi 
singulari  numero  de  electis  nunc  subditur  : 

VcRS.  12.  —  c  Pretiosior  erit  vir  auro,  et  homo 
muiido  obrizo.  > 

Vir  namque  vocari  solet,  qui  viriliter  et  strenue 
agit,  sicut  scriptum  est  :  c  Viriliter  agite,  et  confor- 
tetur  cor  vestrum  oroiies,  qui  speratis  in  Doniiiio 
{Psal.  XXX,  25).  >  £/omo  autem  dicitur,  qui  rationali 
sensu  a  bestialibus  moribus  distinguitur,  dicente 
Domino  :  c  Vos  auiem  greges  pascuae  meae  homiiies 
estis  {Ezech.  xxxiv,  51).  >  Ciijuslibet  ergo  talis  viri 
vel  hominis  futuram  gloriam  praenuntians,  ait : 
c  Pretiosior  erit  vir  auro,  et  homo  muiido  obrizo.  > 
Nam  cx  quo  Jesus  reformaverit  corpus  humilitatis 
nostrae  configuratum  corpori  clarilalis  sux,  vir  quis- 
que  strenuus ,  licet  nunc  vilis  ac  despccius  appa- 
reat,  erit  pretiosior  auro,  qnia  corpus  ejus  inconta- 
minatum  et  indcficientem  largumque  splendorem 


433  HERYEl  BUUGIDOLENSIS  MONACIIl  i^S 

liabebil.  El  omnis  homo,  qui  niinc  inlcr  Ijcsliales  A  runl,  sed  propter  affeclum  cordls  cocpcrunt  cxirc. 

impiorum  mores,  raliouabililcr  vivit,  cril  tunc  pre- 

tiosior  mundo  obrizo,  \d  cst  purgalo  el  reccnii,  no- 

voque  ac  fulgenti  auro.  Quia  sicut  gloria  resurre- 

ftionis    ac  demutationis   innovabunlur  sanctorum 

corpora,  ut  pcrpetuam  fulgoris  (08)  claritatem  reli- 

Deaiit,  nulloque  jam  senio  vctcrascant. 

£t  hoc  congrue  ad  omis  Dabylonis  pertinct,  quia 
el  in  eo  valde  gravalur  multitudo  reproboruni  in 
iilo  die,  quod  non  solum  de  sua  confusioiie  duplici- 
tcr  crubescit,  sed  et  iilorum  gloriam,  quos  contem- 
pserat,  priusquam  in  barathrum  perditionis  corruat, 
intuctur.  Vcl  qiiando  tanla  (icnt  ab  Antichrisio  si- 
gna  et  portcnta,  ut  in  errorem  ducantur,  si  potest 
jQeri,  eliam  Ciccti,  tunc  i  pretiosior  erit  vir  auro,  et 


Incipit  enim  exirc,  qui  incipit  amarc.  c  Unusquis- 
que  ergo  ad  populum  suum  convcrtetur,  et  singuli 
ad  teiram  suam  fugient,  i  quia  quicunquc  pra^desti- 
natus  ad  vitam,  quicunque  de  populo  sanctorum 
futurus,  quicunque  terram  vivcnlium  hxreditatnrus 
adhuc  in  Babylone  per  peccatum  esl,  nequaquam 
ad  subvcrAionem  ejus,  id  est  usquc  ad  mortcm  suam 
manebit  in  ea.  Sequitur  : 

Vers.  15.  —  f  Omnis,  qui  inventus  fuerit,  occi- 
detur,  et  omnis,  qui  supcrveuerit,  cadct  in  gladio.  » 

Invenilur  in  Babylonc,  ct  occiditur,  qui  praesen- 

tem  vitain  in  pcccatis  linicns  a^tcrnoe  morti  traditur. 

Supervenit  autem  in  ca  et  gladio  cadit,  qui  diu  rc- 

ligiosc,  prout  vidcbatur,  viierat,  sed  circa  fiucm 

homo  mundo  obrizo.  »  Pretiosior  autem  intcliigitur  B  viise  labitur  in  aliquod  crimen,  et  ita  dcmum  siue 


rarior.  Omnc  enim,  quod  raruin  cst,  dicitur  et  pre- 
tiosum.  Rarus  ergo  tunc  crit  vir,  quia,  i  cum  vene- 
nt  Fiiius  hominis,  pulas  invcniet  lidem  super  tcr- 
lam  ?  »  (Luc.  xviii,  8.)  Sequitur  : 

Vers.  13.  —  €  Super  lioc  coelum  turbabo,  el  nio- 
vebitur  terra  de  loco  suo  propter  indignatioiiem 
Pomini  cxerciluum,  ct  propter  diem  irae  furoris 
cjus.  > 

Super  hoc,  id  est  quia  visitabo  super  orbis  mala, 
eoslum  turbabo^  et  movebitur  terra,  quia  coelum  pari- 
tcr  et  terra  concutietur  in  adveiitu  Judicis.  Et  intc- 
r  m  plerique  (00)  Babyloniorum,  id  est  peccalorum 
tcveritatem  animadversionis  illius  ad  mentem  saga- 
eiter  addocentcs  atque  formidantes  praecavent  eani 
fugiendo  ad  poenitentise  remedium.  Unde  protinus 
de  Babylone  subditur : 

Vers.  14.  —  f  El  erit  quasi  damula  fugiens,  el 
f  uasi  ovis,  et  non  erit  qui  congreget.  » 

Damula  quippe  vel  ovis  timidum  et  mansuetum 
animal  est.  Babylon  igitur  sicut  damula  fugiens,  et 
sicut  ovis  eritf  quia  peccatores  conversi  deposita  fe- 
rocitnle  et  superbia  mansueti  ac  pavidi  poenitendo 
fugientiram  Judicis.  «  Elnon  eril,  qui  congreget 
eos,  »  rursus  ad  cives  Babylonis,  quia  deceptor 
antiquus  non  valebit  illos  jam  per  actionem  iiiiqui- 
tatis  adjungere  peccantibus,  sed  per  opera  justitiac 
sociabuntur  civibus  Jerusalem.  Unde  et  sequitur  : 

c  Unusquisque  ad  populum  suum  couverietur,  et 


pcenitcnlia  moriens  per  sententiam  animadversionis 
divincX  pra;cipitatur  in  tartarum. 

Vcl  diabolus,  et  omne  dogma  contrarium  vcrilati 
fufjiiet  quasi  damula^  nec  erif,  qui  discipulos  cjus 
congreget. Quia  Iil)erati  a  magistris  pessimis  coiivei- 
tentur  ad  populum  ecclesiasticum,  unde  abducti  fuc- 
rant,  et  ad  terram  stiam,  qui^  est  Ecclesia,  fugient^ 
ct  unusquisque  ipsorum  in  eo,  in  quo  invenitur. 
occiditur,  ut  haereticus  esse  desistat,  et  quicunq*jc 
superveneritf  cadet  gladio  spiritali.  Scquilur  : 

Vers.  16.  —  f  Iiifantes  eorum  allidentur  in  oca- 
iis  eorum,  diripientur  domus  eorum,  et  uxores  eo- 
vum  violabunlur.  » 

Qui  infanlum  appellationc  nisi  tenera  (100)  adhuc 
opera  designantur?  Infantes  igitur  Babyloiiiorum 
allidunlur  (101)  in  oculis  eorum^  quia  S9cpe  mens 
recia  ccrnit,  nec  tamen  audeiiter  contra  perversa  se 
erigit,  et  renitens  vincitur,  dum  hoc  ipsum,  quod 
agit,  dijudicat  et  carnis  su^  delectatione  superatur. 
Nam  saepe  et  recta  operatio  exterius  perditur,  ct  ta- 
men  adhuc  rationis  lumen  in  cordc  retinetur,  sicut 
Jercmias  insinuat,  qui,  dum  Sedechiie  capliviiatcm 
narrat,  ordinem  captivitatis  intcrnai  denuntiat,  di- 
cens  :  f  Occidit  rcT  Babylonis  fiiios  Sedcchia".  in 
Reblatha  in  oculis  ejus,  et  omnes  nobiles  Juda, 
oculos  quoquc  Sedechiae  eruii  {Jerem,  lii,  10). »  Rcx 
quippe  Babylonis  cst  hostis  antiquus,  posscssor  in^ 
tim»  confusioniSy  qui  prius  filios  anic  intuentis 


singuli  ad  terram  suam  fiigient.  »  Homines  plurimi  j^  ocolos  trucidat,  quia  s?e|)C  sic  bona  opcra  interficit. 


prsedestinati  in  gloriam  Dei,  qui  futuri  sunt  per  ado- 
ptionem  cohseredes  Cbrisii,  nunc  captivi  tenentur 
!n  hac  Babylone  pcr  peccatum.  Incipiunt  aulem  inde 
exire  prius  corde  per  confessionem  iniquilatis  ct 
amorem  justitiae,  deinde  in  fine  saeculi  etiam  cor- 
pore  inde  separandi.  Exeunl  enim  multi  latenter  de 
bac  Babyloncj  quoe  est  confusio,  et  excuntium  jiedcs 
sunt  cordis  affectus.  Qui  primo  confusi  erant  simi- 
libus  cupiditalibus,  iiicipiunl  charitale  distingui. 
Jam  distincti  non  sunt  confusi,  et  si  adhuc  corpore 
permisii  sunt,  dcsiderio  tamen  sancto  separanlur. 
Et  proptcr  commistioncm  corporalem  nondum  exie- 

(08)  Cod.  G.,  perpettm  fulg. 

(09)  Cod  C,  plurimique. 


ut  haec  se  amittere  ipse,  qui  captas  est,  dolcns  ccr-* 
uat.  Nam  gemit  plcrumquc  animus,  ct  tamen  carnis 
suae  delectationibus  victus,  bona,  qu%  geinit,  amaus 
perdit ;  ea,  qux  patitur  damna,  considcrai,  nec  ta- 
nien  virtutis  brachiiim  conlra  regcm  Babylouis  Ic- 
vat.  Sed  dum  vidcns  nequltix  perpctratioiie  percu  • 
titur,ad  hoc  quandoque  pcccati  usu  perducitur,  ut 
ipso  quoque  rationis  luiuine  privetur.  Unde  Baby- 
louis  rex  exstinctis  prius  filiis  Scdechix  oculos  cruit, 
quia  malignus  spiritus  subductis  prius  bonis  operi- 
bus  post  Iiaec  intelligcntiac  lumeu  tollit.  Qiiod  recLc 
Scdcchias  iVi    Beblatha   patitur.   Reblallia  qiiipi^t: 

(!00)  Cod.  G.,  terrena. 
((01)  Ibid.  aliideniur. 


4S7  COMMENT.  IN  ISAIAM 

muUa  hiBe  interpreUlur.  Ei  enim  quandoque  et  lu- 
men  rationis  tollitur,  qui  pravo  usu  ex  iniquilatis 
so£  multitudine  gravatur.  Beue  itaque  de  Babylo- 
niis  hic  dicitur  :  i  Quia  infantes  eorum  aliideutur, 
iii  oculis  eorum.  » 

Quid  autem  dumos  eorum  appellat  nisi  mentes 
Ipsorum?  Diripiuntur  ergo  domus  eorum  dum  a  ma- 
lignis  spirilibus  omnia  mentium  eorum  bona  devo- 
rantur.  Nam,  poslquam  (ilios  suos  in  oculis  allidi 
suis  sinuntt  ad  hoc  usque  infelicitatis  deinde  deve- 
niunt,  ut  oninium  virtutum  supellectilem,  quae  in 
domibus  cordium  ipsorum  erat,  amiitant. 

Uxores  vero  intelligenlias  ipsorum  accipe,  cum 
quibus  rationalis  animus  opera  bona  velut  legitimos 
filios  gignit.  Unde  et  per  qucmdam  de  sapientia  di- 
Ciuro  est :  t  Ilanc  amavi,  ct  exquisivi  a  juventute 
nica,  ei  quxsivi  mihi  sponsam  assumere,  et  amalor 
factus  sum  formae  illius  (Sap,  viii,  ^).  i  Vxores  crgo 
violantur,  cum  inlelligentiae  corrumpunlur.  Nam 
quod  hic  uxores  Babyloniorum  violari  dicunlur, 
Loc  ferme  est  quod  apud  Jcremiam  Sedechias  ocu- 
los  amisisse  refertur.  Vel  Medi  intelliguntur  ma« 
gistri  Ecclesiarum,  qui  alliilunt  infantes  haereiico- 
rum,  eos  videlicet,  qui  necdum  ad  perfcctam  vene- 
runt  xtatem  erroris.  Diripiunt  domos^  id  est  Eccle- 
sias  eorum.  Violant  uxores^  id  est  pravam  eorum 
sapientiam,  doctrinamque  perversam.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  €  Ecce  ego  suscitabo  super  eos  Me- 
dos,  qui  argentum  non  qua;runt,  nec  aurum  ve- 
lint. » 

Vers.  48.  —  €  Sed  sagittis  parvulos  interficient, 
et  Uictentibus  uteri  non  miserebuntur,  et  super  fi- 
Hos  eornm  non  parcet  oculus  eorum.  » 

Medi  interpretantur  mensuraii,  Et  quid  per  Medos 
nisi  da:mones  exprimunlur,  qui  nocere  nequaquam 
valent  nisi  secundum  mensuram,  qua  divinitus  re- 
laxantur,  qui  necargentum  nec  aurum^  sed  inlernas 
divilias  rapcre  quaerunt?  Quid  auiem  parvulorum 
iiomine  nisi  cogitatus  designantur.  Quid  appella- 
tione  lactentium  nteri  nisi  tenera  opera,  qux  adbuc 
velut  iacte  indigent  admonitione  bIanda?Etquidper 
filios  nisi  viriles  actus?  Medi  itaque  sagittis  parvutos 
interficiunt  ^  quia  el  nia!igni  spiritus  spiculis  tenta- 
tionum  bonos  cogilatus  aliidunt.  i  Et  lactenlibus 
uteri  non  miserentur,  »  quia  bona  opera  mox  ut 
cala  fuerint,  et  antequam  roborentur,  impie  quae- 
runt  exstinguere.  c  Et  super  filios  non  parcit  oculos 
eorum,  »  quia  ubicunque  vidcnt  robustos  et  virilcs 
actus,  non  desistunt  eos  impugnare.  Tanto  enim 
quisque  gravioribus  urgeri  plerumque  solet  daemc»- 
num  infestationibus,  quanto  ipse  forlior  est  in  ho- 
nis  operibus.  Vel  nos  utinam  nec  argeiitum  hec  au- 
rum  velimus  eloquentiae  et  sapientise  saecularis,  sed 
filios  haereticorum  et  omnium,  qui  decepti  sunt, 
interficiamus  sagittis  spiritaiibus,  id  est  Scriptura- 
rum  testimoniis,  et  qui  lacte  nutriuntur  erroris, 
absque  rlla  misericordia  trucidentur,  ul  elementi 
cnidelitate  pereaut,  nulliusque  misereamur  infani- 
tiae,  ut  illa  beatitudine  digni  simus !  c  Beatus,  qui 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  11.  iW 

A  tenebit,  et  allidet  parvulos  tuos  aJ  petrain  (Pi^aL 
cxxx,  9). »  Post  filiorum  aulem,  id  cst  post  bonorum 
oprruni  amissionem  subjungiiur  et  ipsius  civitatis 
seterna  perditio.  Nam  sequilur  : 

Vers.  19.  —  c  El  erit  Babylon  illa  gloriosa  in  re- 
gnis,  inclyta  in  superbia  Chaldaeorum,  sicut  sub- 
verlit  Dominus  Sodomam  et  Gomorrham.  > 

Babyion  gloriosa  est  in  regnis^  quia  confusa  sae- 
culi  dignilas  amaioribus  mundi  praeclara  videtur, 
et  divitise,  voluptatesque  carnalibus  aestimantur 
optimae.  Cbaldaei  vero  iuterpretantur  captivantes^ 
vel  quasi  dtemones,  luiqui  etenim,  qui  et  ipsi  ini- 
quitatem  perpetrant,  et  ad  iniquitatem  alios  persua- 
dendo  trahunt,  nimirum  captivantes  sunt.  Qui  recte 
quoque  et  quasi  damones  interpretantur,  quia  ii, 
B  qui  alios  ad  iniquitatem  persuadendo  pertrahunt,  in 
semctipsis  ministeria  daemonum  ad  iniquitatem  sus- 
cipiunt,  quamvis  daemones  pcr  naturam  non  sint. 

In  istorum  ergo  mente  superba  valde  est  Babylon 
f/ic/t//a,-quoniam  c  laetantur,  cuin  malc  fecerint,  et 
cxsuUanlin  rebus  pessimis  (Prov,  ii,  14).  »  Sed  istai 
Babylon  quandoque  erit  sicut  Sodoma  et  Gomorrha, 
ul  perpetuo  subversa  devoretur  incendio.  Sed  in- 
tcrim  quid  patiatur,  audiamus.  Sequitur : 

Vers.  iO.  —  c  Non  habitabitur  usquc  in  finem,  et 
non  fundabitur  ad  generationem  et  generatioucm. » 

Christus  namque  manere  in  Ecdesia  se  pollicitus 
est  usque  in  finem  saeculi.  Quo  contra  Babvlon 
c  non  babitabitur  usque  in  finem,  »  quoniam  c  ia 
malcvolam  animam  non  introibit  sapientia  (Sap» 
^  I,  4), »  quse  est  Christus,  c  nec  habilabit  iu  corpore 
subdito  peccatis  (t6td.).  »  Usque  in  finem  vcro  dicil 
eam  non  habitari,  quia  notum  est  omniLus,  quod 
in  ea  mente  Deus  post  finem  vitae  pr%sentis  nuUa- 
tenus  habitat,  in  qua  prius,  quam  finiret  tempora- 
lem  vitam,  nullatenus  habitavit.  Et  non  fundabitur 
in  fundamento,  quod  est  Christus,  usque  ad  genera- 
tionem  et  generationem,  id  est  nec  in  generatioue 
antiqui  populi  Dei,  qui  prascessit  adveutum  ejus^ 
nec  iu  ^eneralione  novelii,  qui  vocatur  Chrisliauus. 
Sequitur : 

c  Nec  ponet  ibi  tentoria  Arabs,  nec  paslores  re- 
quiescent  ibi.  »  Ara6i  interpretatur  occidentalis  sive 
campester.  Et  occideulalis  jure  vocatur,  qui  per  oc- 
D  casum  veri  solis,  id  est  per  mortem  Christi  morluus 
est  peccato.  Campester  quoque  est,  qui  charitate  di- 
latalus  copiosos  boni  operis  fructus  facit  ut  ferlilis 
campus.  Ilic  igitur  Arabs  in  Babyloiie  tenloiiuin 
non  ponit,  quia  mentem  in  ca  non  locat.  Nec  pa- 
stores  animarum  requiescent  ibi,  sed  potius  laborant, 
quia  sermoncm  suum  conlemni  vident.  Urbs  ilaqiic 
confusionis  subvertetur  sicut  Sodoma,  ut  nulium  iu 
eo  maneat  pristinae  mansionis  vestigium,  sed  post- 
qiiam  fuerit  coelum  novum,  et  lerra  nova,  et  prae- 
terierit  figura  hujus  mundi,  non  habiiabitur  iu 
perpetuum,  nec  eumdem  staium  reeipiet.  Non  ponet 
ibi  tentoria  Arabs,  qui  dicitur  occidentalis  et  vespcr- 
tinps,  eo  quod  praeleritorum  obliviscatur,  et  senipor 
se  extcndat  ad  priora.  Nec  requietcent  ibi  pai(<iv<*^ 


I5S  HEIKVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI  ICO 

qiii  gregem  Domini  pascunt,  vel  angeii,  qui  praesuiii  A  tendentes  submergcre  quacrunt.  Delubra  vero  vo/u- 


bumano  generi.  Nam  in  fine  saecuii  vel  moitis 
utiiuscujusque  decidet  omnis  praesens  gloria  et  su- 
perbia,  nec  iste  mundi  status  eril  ultra»  sed  peribit 
iB  apternum.  Sequitur : 

Ybrs.  21.  —  f  Sed  requiescent  ibi  bestiae,  et 
domus  eorum  replebunlur  draconibus,  ei  habita- 
bunt  ibi  struthioues,  et  pilosi  sailabunt  ibi.  > 

Yers.  22.  —  f  Et  respondebunt  [  Vulg.  ibi  ] 
ttlulae  in  aedibus  ejus,  et  sirenes  in  delubris  volu- 
ptatis.  » 

Bene  iidem  saevi  daemones  semper  in  Babylone^ 
quae  est  confusio,  requiescunt.  Domui  vero  Babylo- 
iiiorum  mentes  sunt  saecularium.  Quid  autem  per 
dracones  nisi  malitia,  et  quid  per  strulhiones  nisi 


ptatit  corpora  sunt  voluptuosorum,  vel  mentes  eo- 
rum.  Vel  per  omnes  has  bestias  intelliguntur  dae« 
niones,  quibus  traditur  Babylon  ad  puniendum.  Se- 
quitur  : 

CAPUT  XIV. 

Vers.  i.  -—  c  Prope  est,  ut  veniat  tempus  ejus,  el 
dies  ejus  non  elongabuntur.  > 

Id  est  temput  et  die$  Babylonis,  quo  pereat,  jam 
imminet,  sicut  et  Moyses  cecinit :  c  Juxta  est  dies 
perditionis,  et  adesse  (estinant  tempora  {Deut. 
XXXII,  35).  I  Sequitur  : 

c  Miserebitur  enim  Dominus  Jacob,  et  eliget 
adhuc  de  Israel,  et  requiescere  eos  faciet  super  hu" 
mum  suam.  i  —  c  Miserebitur  enim  Dominus  Ja- 


bypocrisis  designatur?  Struthio  quippe  avis  est,  quae  B  cob,  et  eliget  adhuc  de  Israel,  i  quia  in  veritate  re- 


pennas  quidem  habet,  sed  nequaquam  volat.  Sic  et 
hypocriia  pennas  quidem  bonae  operationis  habere 
▼idetur,  sed  uunquam  a  terra  per  desiderium  eleva- 
tur.  c  Domus  ergo  Babyloniorum  replentur  draconi- 
bus,  et  habitant  ibi  struthiones,  >  quia  in  confusis 
deiiciorum  (102)  meutibus  in  latens  (103)  malitia 
callide  occultatur»  et  simuiatiobonitatis  forasosten- 
ditur.  I 

Quid  vero  piiosorum  appellatioiie  nisi  quorum- 
libet  peccatorum  asperiias  designatur  ?  PiTost  enim 
ab  humana  cffigie  superius  inchoant,  sed  ab  extre- 
ma  parte  in  bestias  desinunt.  Sic  et  peccatum  llcet 
quasi  ab  obtentu  ralionis  plerumque  incipiat,  sem- 
per  tamen  ad  irralionabilem  finem  perducit.  Pilosi 


iiquiae  convertentur  Elia  praedicante,  reiiquiae,  in- 
quam,  Jacob  ad  Deum  fortem,  id  est  ad  Christum, 
quia  c  vocabitur  nomen  ejus  Admirabilis,  consilia- 
Tius,Deusfortis(stipra  ix,6).  >— cEtrequiescereeos 
faciet  super  humum  suam,  i  sicut  per  Ezechielem  pel- 
licetur,  dicens  :cEcce  ego  aperiam  tumnlos  vestroi^ 
et  educam  vos  de  sepulcris  vestris,  populus  meus,el 
inducam  vos  in  terram  Israel  {Ezech.  xxxvii,  12).  > 

Illud  tamen,  quod  ait :  c  Prope  est,  ut  venial 
tempus  ejus,  >  id  est  Babylonis,  ut  destrualur,  po- 
tcst  ad  adventum  Salvatoris  referri,  in  quo  per  to- 
tum  orl>em  suhversa  est  Babylon,  id  est,  veteruci 
errorum  ac  vitiorum  confusio  gentibus  ad  fidein 
conversis.  c  Miserebitur  enim  Dominus  Jacob,  id 


igitur  in  Babyloniorum  domibus  saltant,  quia  In      est,  populo  Judaeorum,  qui  per  mortem  carnis  eum 


ecnfusis  mentibus  peccata  dura  atque  aspera  quasi 
grege  facto  concorditer  ludunt. 

Vluloe  vero  sunt  aves  a  planctu  et  luctu  nomina- 
le.  Cum  enim  damant,  aut  fletum  imitantur,  aut 
gemitum.  Sirene$  aulem  monslra  sunt  partim  virgi- 
iies  et  partim  volucres,  ut  fertur,  quae  cantu  suo  ni- 
mium  delectabili  navigantes  ad  periculosa  ioca  per- 
trahuni.  Quid  igitur  uiularum  nomine  nisi  daemo- 
jies  fignrantur,  qui  saeculi  tristitiam  suggerunt,  quae 
mortem  operatur?Quid  autem  per  $irene$  nisi  dece- 
l^tonim  spiritus  exprimuntur,  qui  vanam  suadendo 
ketltiam  ad  periculum  aeternae  mortis  inrauius  tra- 
bont?  Itaque  in  aedibus  Babylonis  sunt  ululae  atque 


supplantare  studuit,  cum  in  die  Pentecostes  ex  ipsis 
tria  millia  Petro  praedicante  crediderunt.  c  Et  eliget 
adhuc  de  Israel  {Act.  ii,  41),  i  quia  deinceps  multa 
miilia  per  doctrinam  apostolorum  conversa  sunt* 
c  Et  requiescere  eos  faciet  super  humum  suam,  » 
id  est  in  Ecclesia,  dum  saeculi  cupiditatibus  exuti 
omnia,  quae  mundi  sunt,  reliquerunt,  et  apostolicae 
doctrinae  adhaerentes  cor  unum  et  animam  unam 
omnes  habuerunt.  Sequitur  :  c  Adjungetur  advena 
ad  eos,  et  adhaerebit  domui  Jacob.  > 

VcRS.  2.  —  c  Et  tenebunt  eos  popull,  et  adducent 
eos  in  locum  suum  :  et  possidebit  eos  domus  Israel 
super  terram  Domini  in  servos  et  ancillas,  et  erunt 


sirenes,  quia  in  confusis  mentibus  nunc  tristitiam  D  capientes  eos,  qui  se  ceperant,  et  subjicient  exacto- 


nunc  laelitiam  faciunt  neqiiissimi  spiritus.  Respon- 
•cient  igitur  utulw  in  (gdibus  eju$,  dum  in  turbulentis 
inejitibus  tristitia  tristitiae  occurrit,  et  planclus 
[ilanctum  adducit. 

Et  $irene$  respondent  sibi  tn  delubris  votuptalis^ 
qnia  in  illis,  qui  voluptatibus  carnis  deserviont, 
beiitia  fallax  inani  laeiiliae  rependitur,  et  gaudium, 
quod  ex  alicujus  delectationis  opportunitate  nasci- 
tur,  occuiTit  gaudio,  quod  ex  aliciijus  peccati  per- 
petratione  pruvenit.  Tales  sirenes,  \d  est  fallaces 
Istitiae  semper  sunt  in  mari,  id  est  in  hoc  saeculo, 
el   navigantes,  iJ  est  ad  portum  coeiestis  patriae 


res  suos.  > 

Adjungetur  advena^  id  est  gentilis  populus  ad  eos^ 
qui  de  circumcisione  crediderunt,  ul  ex  utroque 
fiat  unum  oviie.  Et  tenebunt  eos  populi  gentilium, 
quia  praedicationem  eorum  avide  suscipient.  Prxdi- 
catores  enim  non  tenet,  qui  doctrinam  eorum  abji- 
cit.  Et  adducent  eoi ,  id  est  gentiles,  in  locum  suum^ 
id  est  iii  Ecclesiam.  Et  possidebit  eos  domus  hrael^ 
id  est  apostoli»  $uper  terram  Domini,  id  est  iii  Eccle* 
sia,  in  $ervo$  et  ancillaSf.  quia  obedientea  erunt 
doctrinae  eorum.  Et  erunt  capientes  eo$y  qui  u  cepe- 
rant^  id  est  convertent  eos,  qui  se  dccipiebant.  Ft 


(102)  Codd.,  dxlccloYum. 


(105)  Cod.  G.,  /ii<#M. 


161  COMMENT.  I!f  18AIAM 

$mbjicient  exactorts  f«of ,  quia  malignos  spiritus  vin- 
cenl.  Exactorea  enim  sunt  daemones,  qui  malae  pcr- 
saasionis  nuromum  semel  hominibus  commendalum 
quotidie  cum  usurls  cxigere  solent.  Sequilur  : 

Vers.  3.  —  f  Ei  erunt  in  die  illa  :  cum  requiem 
dederit  tibi  Deus  a  labore  tuo,  et  a  concussione  tua, 
et  a  servitutc  dura,  qua  ante  servisti,  sumes  para- 
bolam  istam  contra  rcgem  Babylonis  et  dices  : 

Yers.  4.  —  c  Quomodo  cessavit  exactor,  quie- 
\it  tributum  ?  » 

Yers.  5.  —  c  Contrivit  Dominus  baculum  impio- 
rum,  Tirgam  dominantium.  » 

Yers.  6.  —  c  Caedentem  poptilos  in  indigna- 
tione  plaga  insanabiii,  subjicientem  in  furore  gcn- 
tes,  persequentem  crudciiter.  > 

c  Cum  requiem  dedcrit  tibi  Deus  a  labore  tuo, » 
id  est  universas  tibi  concupiscentias  abstulerit,  et 
6ua  gratia  te  foverit  juxta  illud :  c  Yenitc  ad  me 
omnes,  qui  laboratis  et  onerati,  etc.  {Maiih.  xi, 
28).  »  Quid  enim  in  hac  vita  laboriosius  quam  ter- 
renis  desideriis  aestuare?  Aut  quid  hic  quietius 
quam  hujus  saeculi  nihil  appetere?  c  Et  requiem 
tibi  dederit  a  concussione  tua,  »  ut  jam  non  sis  par- 
vulus  fluauans,  ct  circumferaris  omni  venlo  doc- 
trinae,  sed  dicas  ei :  c  Susceptor  meus,  uou  movebor 
io  acternum  {PsaL  lxi,  3).  »  Est  autem  dura  quae- 
dam  servitus,  de  qua  Dominus  ait :  c  Omnis,  qui 
facit  prccalum,  servus  est  peccati  {Joaa,  viii,  34j.  • 
£t  Peirus  :  c  A  quo  enim  quis  superatus  est,  hujus 
et  ser^iis  est  (//  Petr.  ii,  19).  » 

Sed  ab  hac  servitute  Dominus  liberat,  qui  dicit : 
c  Si  vos  filius  liberaverit,  vere  iiberi  eritis  {Joan, 
TUi,  36).  > 

•  Sumes  parabolam,  inquit,  contra  regem  Baby- 
loois,  id  est  contra  diabolum,  qui  est  rex  confusio- 
nis.  Exactor  etiam  est  importunus  iste  persuasor, 
qul  semei  in  paradiso  humano  generi  pecuniam 
peccati  commodavit,  sed  crescente  iniquitate  hanc 
ninltiplicato  fenore  quotidie  exigit.  7n6ti/ttm  quo- 
que  est,  qaod  unusqaisque  ei,  dum  peccat,  solvit. 
Sed  per  Christum  c  oessavit  exactor,  et  quievit  tri- 
butum,  1»  quia,  sicut  Joannes  ait :  c  Omiiis,  qui 
natas  est  ex  Deo,  non  peccat,  sed  generatio  Dei 
conservat  eum,  et  maligiius  non  tangit  eum  (/  Joan. 
Y,  18).  »  Unde  et  additur  : 

c  Contrivil  Dominus  baculum  impiorum,  virgam 
dominantium.  »  Impii  namque  dominatores  erant 
Bialigni  spiritus  in  boc  muiido.  Baculus  et  virga 
eorum  potestas  laedendi,  quam  habebant,  potesl  in* 
telligi.  Sed  banc  baculum  et  virgam  Christus  jam 
contrivit.  Caedebat  enim  haecvirga  poputos  inindigna» 
iione  plaga  insanabili^  qaia  daemones  bumanum  ge- 
nos  graTiter  iUgeliabant,  et  ei  mortiferas  peccati 
plagas  inferebaat,  atquc  snbjiciebant  in  furore  gen- 
tes^  quia  suae  f  yrannidi  violenler  eas  affligendo  sub- 
debant,  et  pectatis  servire  cogebant,  et  perseque- 
bantur  eas  crudetiter  iiitus  et  foris,  non  solum  ani- 
mat  ipsaruro  laedendo,  sed  etiam  corpora  vexando 


LIBlil  OCTO.  —  LfB.  n.  151 

A  miserabiliter  ac  occidendo.  Possuot  haee  et  de  fi>if 
saeculi  intelligi. 

c  Et  erit,  inquil,  cum  requiem  dederit  tibi  Deus.  i 
Requiem  enim  a  labore  tuo  dabit  tunc  tibi  Deus, 
sicut  scriptum  esl :  c  Beati  mortui,  qui  in  Domino 
moriuntur.  Amodo  jam  dicit  Spiritus,  ut  requie- 
scant  a  laboribus  suis  {Apoc.  xiv ,  13).  i  Et  a  con- 
cussione  tua^  c  quia  jusiusin  aeternum  non  comm(H 
vebitur  {Psat.  cxi,  6).  »  Et  alibi  scriptum  est :  c  Non 
dabit  in  aeternum  fluctuationem  justo  (Psat.  liv, 
23).  »  Et  a  sertitute  dura,  de  qua  dicit  Apostolus  : 
c  Non  enim  quod  volo  bonum,  hoc  ago,  sed  quod 
odi  malum,  illud  facio  (Rom.  vii,  15).  »  Et  pust  ali- 
quanta  :  c  Igitur  ego  ipse  mente  servio  legi  Dei ; 
carne  aiitem  legi  peccati  {ibid.^  25).  »  Ab  hac  servi- 
B  tuteliberi  erimus,  quandojammorti  insuUantcs  di- 
cerous  :  <  Ubi  est,  mors,victoria  tuaTUbi  cst,  inors, 
stimulus  tuus^  Stimulus  enim  mortis  peccatum  est 
(/  Cor.  XV,  55).  »  Exactor  vero  nondum  pcnitut 
cessavit  a  nobis,  neque  tributum  quievit,  qu'a  dum 
hic  vivimus,  diabolus  nos  ad  peccandum  incitard 
nititur,  ct  vilare  peccatum  cx  toto  non  possumus, 
sed  c  in  multis  offendimus  omiies.  Non  est  enini 
homo  justus  in  terra,  qui  faciat  bonum,  et  non  pec- 
cet  {Jac.  III,  2).  »  Sed  postquam  mortale  boc  in- 
duerit  imroortalitatem ,  exactor  jam  cessabit,  et  trt- 
bvtum  jam  quiescet,  quia  nec  diabolus  ultra  sua- 
debit  cuiquam ,  ut  peccet,  nec  aliquis  peccabit. 
Bene  ergo  tunc  electorum  populus  in  reguo  trium- 
phans  exsultal,  dicens  :  c  Quomodo  cessavit  exactor, 
^  quievit  tributum  ?  » Ibi  enim  vera  libertas  erit.  Nam 
et  hoc  tunc  vere  coinplebitur,  quod  subjunctnm 
est :  c  Contrivit  Dominus  baculum  impiorum,  »  ctr. 
Cum  cnim  Christus  diabolum  et  angelos  ejus  de  hoc 
mundo  expellens  in  infernum  perpetualiter  inclusc- 
rit,  tuiic  omnino  conteret  baculum  et  virgam  eo- 
rum,  ne  jam  nos  deinceps  percutere  valeant,  sed  ct 
ipsi  persecutionibus  aetcrnalium  tormentorum  sub- 
jaceant.  Sed  ad  superiorem  sensum  reverlentPS  vi- 
deamus  sequeniia.  Nam  ligato  niundi  principe  et 
gentibus  ad  fldem  conversis  impletum  est,  quod 
nunc  subjungitur  r 

Yehs.  7.  —  •  Conquievit  et  siluit  omnis  lerra,  ga- 
visa  est  et  exsultavit.  » 

Yers.  8.  —  c  Abietes  quoque  laetatae  swnt  super 
^  te,  et  cedri  Libani.  Ex  quo  dormisli,  iion  ascendit, 
qui  succidat  nos.  » 

Yers.  9.  —  c  Infernus  subler  conturbatas  est,  in 
occursum  adventus  tui  suscitavit  tibi  gigantes.  Oni- 
nes  principes  terrae  surrexerunt  de  soiiis  suis,  om- 
nesiprincipes  nationum.  » 

Yers.  10.  —  c  Universi  rcspondebunt  et  dicent 
tibi,  ct  to  vulneratus  es  sicut  et  nos,  nostrl  similis 
effectuses.  » 

Gentibus  enlm  ad  Christum  converf  is  conquievH 
omnis  terra,  sicut  ipse  ait :  c  Tollite  jugum  meum 
super  vos  et  discile  a  me,  {Watth.  xi,  21)),  etc.  »  Et 
siluit  sedatis  pravae  actionis  tumultibus.  Nam,  sicut 
et  supra  diximus,  omnis  iniquius  babcH  apud  secreu 


165 


nERVEl  BURGIDOLCNSIS  MONACIIl 


iU 


judicia  Dci  voccs  damoris.  Unde  scriptiim  csl  :  A  dcccpli.  Nam  el  divcs,  qui  ardcl)al  apud  inferos, 


«  Clamor  Sodomorum  ct  GomorrhaB  muUiplicaius 
cst  (Gen.  xviii,  20).  >  Siluil  igitur  omnis  terra,  quia 
totus  orbis  Christi  gratia  repletus  cst,  ct  a  malitiaj 
lumultibus  liberatus  esl  in  bis,  qui  credidcrunt. 
Gavisa  est  et  exsuUavit ,  sicul  scriplum  cst :  «  Do- 
minus  rcgnavit,  exsultel  tcrra  (PsaL  xcvi,  4).  i 

Libanus  autem  candidalio  dicitur.  Et  quid  per 
Libanum  nisi  mundus  iste  signatiir,  qui  amatoribus 
pulchcr  et  candidus  est?  Quippe  per  abieles  et  cc- 
dros  Libani  nisi  principes  sseculi  bujus  flgurantur? 
Abietes  igitur  et  cedri  Libani  laHattB  sunt  super  Ba- 
bylonis  regcm ,  quia  ct  potcntes  ac  nobilcs  hujus 
mundi  gaudcnt  supcr  rcligatione  boslis  antiqui.  Scd 
prius  terra  siluit  ac  gavisa  est,  ac  deinde  abietes  et 


cupicbat,  ne  quinquc  fratrcs  sui,  quos  reliquerat, 
iii  eodcm  loco  tormentorum  descendcrent  (Luc.  xvi, 
50).  Consequcns  crgo  cst,  ut  quo  amicos  venire 
nolcbat,  iUuc  inimicos  oplarct  demergi.  Non  ilaquc 
dubium  cst  eos,  qui  in  infcrno  sunt,  cupere  diabo- 
lum,  pcr  quem  scducti  sunt,  ibidcm  cruciari,  ut  vel 
sic  vindicentur  de  eo,  licet  a  poenis  non  liberentur. 
Dicunt  igitur  insultantcs  ei  :  «  Et  tu  vulneratus  es 
sicut  nos ,  nostri  similis  efTectus  es,  >  atque  adjun- 
gunt : 

Vers.  11.  — «  Detracta  est  ad  inferos  saperbia 
tua,  concidit  cadaver  tuum  :  subter  te  sternetur 
tinea,  ct  opcrimcntum  tuum  crunt  vermes.  > 

Qui  se  extollcbat  super  omnia,  detractus  est  ad 


cedri  latata  sunt^  quia  prius  crediderunt  populi,  B  inferos,  ut  sit  infra  omnia.  Cadaver  ejus,  id  est  ipse 


post  cliain  principes.  Lxlata:  sunt  itaque  ccdri  di- 
ccnlcs  :  Ex  quo  dormisti,  id  cst  cx  quo  sopila  est 
sxvitia  tua,  cx  quo  tibi  polestas  cst  ablata,  cx  quo 
rcligatus  cs  in  abysso  pcr  triumphum  Christi  cru- 
c.s,  non  asccndit  aliquis  dxmonuin  dc  abysso,  qui 
succidat  nos,  ut  tu  facicbas,  id  cst  qui  supplantct 
iios,  ct  a  statu  rcctitudinis  corruere  faciat.  Viclo 
isto  forti,  ct  dircptis  vasis  cjus  etiam  cxteri  satcUi- 
tes  cessavcrunt. 

«  Non  ascendit,  qui  succidat  nos.  >  Quantos  isli 
lignorum  succisores  suis  securibus  succidcrunt  et 
corruere  fecerunt!  lerra  quidcm  conquicvit  ct  ga- 
visa  est,  ex  quo  perdidisti  polestatem  Isedendi.  Sed 


dcjeclus  a  supernis  sedibus.  Cadaver  caim  a  ca- 
dendo  dicitur.  Siclit  autcm  hoc  cadaver,  duro  Sala- 
nas  in  mundo  regnarct.  Scd  concidit  cadaver  ejus, 
quando  ipsc  prxcipitatus  csl  in  abysssm. 

Tinea  vcro  veslimentorum  vcrmis  cst  dicta,  quod 
teneat,  ct  eo  usqiic  iiisidcat,  ut  crodat.  Sternetur 
crgo  tinea  sub  antiquo  hoste,  quia  sub  ipso  erunt 
tormcnta  inordacia,  ubi  perpctuo  jaccns  corroda* 
tur.  Quid  autcm  nominc  vcrmiiim  nisi  inquietudo 
pocnaram  dcsignatur?  Natura  cnim  vermium  est 
momcntis  singulis  incessanter  moveri.  Satanse  igi- 
tur  operimentum  erunt  vermes^  quia  super  eum  uni- 
Tcrsa  mordacissimanini  poenarum  genera  stipabun- 


fernus  subter  conturbalus  est  pr^  magnitudine  sttt-  p  tnr,  quibus  sine  flne  putrefactus  inccssabiliter  agi- 


poris  ct  admirationis ,  cum  tu  caplivus  illuc  dcdu 
cereris,  quem  nunquam  vinci  posse  pulabat.  Et  t/i 
occursum  tuum  suscitavit  tibi  giganteSf  id  est  roLu- 
stos  sxculi  principes,  quia  jam  iliuc  erant  damr.ati 
insultantcs  ruinx  tux.Nam  qiios  gigantcs  suscitavc- 
ril,  subditur : 

«  Omncs,  inquit,  principcs  tcrrae  surrcxcrunt  dc 
soliis  suis,  I  clc.  Quid  cnim  hic  soliorum,  id  cst 
sedium  nomine  nisi  loca  pcenarum  designanlur,  in 
quibus  isti  principcs  erant?  Surrexerunt  crgo  de 
soUis  suis  in  occursum  Satanx  corruenti  insultaiitcs 
ci.  Undcct  Ezechicl  ait : «  Loqucntur  ei  potcntissi- 
mi  robuslorum  de  mcdio  infcrni,  qui  cum  auxiliato- 
ribus  cjus  dcscenderunt,  ct  dormienint  incircuin- 
cisi  interfccti  gladio  (Ezech.  xxxii,  2i).  >  ] 

Omnes  principes  nationuni  dc  iiiferno  responde- 
biint  ci  victo  post  dicm  judicii.  Simililcr  rospondc- 
ruiit  post  passionem  Domini,  diccnles  : «  Et  lu  vul- 
ncratus  cs  sicut  nos ,  nostri  siinilis  cffcclus  cs.  >  Ac 
si  dicant :  Nunc  minus  dolcmus  intcrfcclos  nos  csse 
divinae  animadversionis  gladio,  cum  et  tu  codcm 
vulneratus  gladio  corrueris,  qui  nos  occidi  focisti. 
Licet  enim  dolor  et  Iristitia  eorum  sit  semper  im« 
mcnsa,  qui  torqucntur  in  illis  suppliciis,  et  ex  con- 
sortio  SatandB  tunc  credatur  crcscerc ;  aliquoJ  ta* 
mcn  solatium  crit  cis,  dum  hunc  vidcrint  cadcm 
tormenta  suslincre,   qux  ipsi  patiuntur  per  cum 


tabitur  ct  laccrabitur.  Hoec  requies  diaboli,  hic  lc- 
clus  ejus  est. 

Pulrcdo  et  tinca  ct  operimentum  verroium  poenae 
sunt  a*tcrna;,  quas  propria  gignit  conscientia,  vel 
siipplicioram  materia,  quse  ex  propriis  peccatis  na- 
scitur.  Sicut  enim  quaiidiu  cadaveris  materia  est, 
ct  aiiquis  humor  in  cadavere,  vcrmes  nascuntur  ex 
putrcdine;  sic  ex  ipsa  materia  peccatorum  supplicia 
gignuntur.  Sed  intcr  haecad  mcmoriam  propheta  re* 
vocat,  quantse  dignitatis  olim  miser  iste  fucrit,  et 
quot  lapsuum  gradibus  inde  corruerit.  Nam  subdit : 

Vers.  12.  —  «  Quomodo  cccldisti  de  ccelo  Lu- 
cifer,  qui  manc  oriebaris  ?  Corruisti  in  terram,  qui 
vulncrabas  gentes  ?  i 

I  Vers.  13.  —  «  Quid  dicebas  in  corde  tuo  (104) : 
In  coelum  consccndam,  super  astra  coeli  cxaltabo 
solium  meum,  sedebo  in  monte  Testamenti  in  latcri- 
bus  aquilonis.  i 

Vers.  li.  —  «  Asccndam  super  altitudinem  nu- 
bium,  similis  eroAltissimo.  > 

Vers.  15. — « Verumtamen  ad  infernuro  detrahcris 
in  profundum  laci.  > 

Sicut  Lucifcr  omnibus  aliis  sideribus  est  darior, 
sic  angelus  istc  omnibus  reliquis  angelis  iucidior 
fuit,  ct  splcndidior.  Qui  et  mane  oriebatur,  quia  in 
exordio  npvx  lucis  gloria  conditionis  clarus  admira* 
bili  splendore  radiabat.  Sed  tam  felix  crcatura  quo- 


(iOi)  Alias,  dc  c^rdc  tuo. 


\n 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IL 


m 


inodo  tam  infeliciter  cadere  poiucrint,  propbeta  mi-  A  ct  islc  c  est  rex  supor  omi:es  filios  snperbiae  (Job 
ratur.  xli,  25).  >  llle,  c  cum  in  forma  Dei  essel,  non  ra- 

pinam  arbitratus  est  esse  se  xqualem  Deo  (Pltilip» 
II,  6) ;  >  iste  per  rapiiiani  usurpare  similitudinem 
Dci,  quam  naturalitcr  non  habuit,  cupiens :  c  Siroi- 
lis,  iiiquit,  ero  Altissimo.  >  Sicut  illc  est  caput  om- 
niuin  justorum,et  omnes  justi  membra  ejus,  sicct 
iste  caput  est  omnium  iniquoi  um,  et  omnes  iniqui 
mcmbra  hujus.  Sicut  ille  super  omiiia  est  Allissi* 
mus,  sic  ct  iste  iufra  omnia  dejectissimus,  ct  omni* 
bus  modis  omnino  contrarii  sunt  Satanas  et  Altissi- 
mus. 

Poslquam  praesumptioiiis  hujas  Satanae  cogita- 
tioncs  Spiritus  sanclus  per  prophetam  nobis  indica* 
\il :  <  Yeruintamen,inquit,  ad  infernura  delrahcris;  > 
B  licct  in  coelum  conscendere  cogitares ;  c  et  in  pro- 
fundum  laci  >  demergeris,  qui  ad  Aitissimi  simililu- 
dincm  cxaltari  opiasti.  Infernus  vcro  dicilur  lacus^ 
quia  hos,  quos  semcl  ceperit,  semper  fluctuantes  et 
trepidos  tormentis  circumfluentibus  absorbet.  In 
quem  prxcipilari  adversarium  hunc  non  suflicify 
nisi  et  i/i  profundum  ejus  novissimum  demergatui', 
ut  crucietur  infra  omnia,  qui  gloriari  Yoluit  super 
omnia.  Quem  quia  electi  in  regno  constituti  sem- 
per  visuri  sunt  perpeluae  ignominiae  mancipart« 
ut  inde  gaudium  eorum  crescat,  rccle  subjungi- 
tur: 

Vers.  16.  —  c  Qui  lcviderint,  ad  le  inclinabun- 
lur,  leque  prospicient ;  nunquid  isle  cst  vir,  qui  con- 
turbavittcrram,  qui  concussit  regna?  > 

Vers.  17.  —  c  Qui  posult  orbcm  desertum,  et  ur- 
bcs  ejus  dcslruxit,  vinctis  ejus  non  aperuil  carcC'- 
rem  ?  • 

Qui  te  viderint  in  novissimo  profundi  lad  lara- 
ihro,  ad  te  inclinabuntur  vclut  ad  aliqucm  in  iino 
putci  constitulum.  Teque  prospicient,  quia  loiige  eris, 
el  te  mirantcs  in  poenis  dicent :  c  Nunquid  istc  est 
vir,  quia  conturhavit  terrain?  »  Diabolusenim.para- 
bolice  i'tr  appellalur,  sicul  el  in  Ev-rmgclio  diiilur 
de  illo :  c  Inimicus  homo  hoc-fecit.  Qui  coiitiirbavil 
et  concussit  regna  [Matth,  xiii,  28);  >  quia  tribu- 
lationes  et  bella  movetin  mundo,  ot  omnia  malare- 
liq^ua. 

c  Qui  posuit  orI>cm  dcsertum,  quia  vcri  Dci  cuh 


Primo  cnim  de  coelo  cecidit,  amissa  l>eatitudinc, 
el  siatu  dignilatis  angclicx,  et  in  mundo  principa- 
tum  iniquitalis  super  idololatras  gentcs  habuit.  Unde 
ct  c  princeps  mundi  (Joan,  xii,  31 )  >  appellatus  est. 
Sed  prxdicantibus  apostolis  corruit  fit  terram,  qui 
Tulnerabat  gentes,  id  est  qiii  mucrone  tentationis 
sauciabat  menles  corum,  quia  eos,  quos  per  idolo- 
latriaro  possederat,  amisil,  et  Judicos  paucasquo 
gentium  reliquias  inndeles  nunc  tcnet.  Dc  genlibus, 
quas  vulneraliat  in  tcrram  cccidil,  id  cst  dc  corura 
ineniibus,  qui  ad  fidem  vcnerunl,  in  coida  illorura, 
qui  in  incredulitatc  permanserunt;  non  quia  in  eis 
et  antc  nonesset,  sed  quia  ab  istisexclususamplius 
illis  dominari  ccepit. 

Ruinam  vero  ejus  excepil  lcrra,  quoi;iam  tcr- 
reiia  sapientuin  menles  invasit  totus,  qui  dc  su|)er- 
nis  projeclus  praesumcbat  iii  corde  suo,  diceiis  :  /n 
ccclum  conscendam ,  id  est  super  sanclos  Dei  pr?e- 
claros  exattabo  sclium  mcum.  Annon  iii  CGelura  Sa- 
lanas  conscendit,  quando  cor  Salomonis  intravit? 
Annon  super  astra  Dei  solium  suum  posuit,  quanda 
Saul  et  Salomonem  et  Judam  et  septimura  diaco- 
ncm  sibi  subjecit  ?  Quod  si  in  priraordio  superbise 
siise  ista  cogitavit,  antequam  decoelo  projectusesset, 
coeli  nomine  electoruni  mentes  dcsignantur  angelo- 
rum,  quam  ingredi  superbus  iste  adversus  Dcuin, 
el  occupare  voluit.  £t  aslrorum  vocabulo  singul» 
])eatorum  spirituum  personse,  quas  siibjugare  sibi  c 
It^^nlavit,  quando  ex  ipsis  eos,  qui  nunc  d;enioncs 
appcllantur,  in  perniciera  traxit. 

Deinde  c  scdebo,  inquit,  in  monte  Testamcnti  in 
laleribus  aquilonis.  >  Malignus  enira  Spirilus  mon- 
tem  Testamenti  tcnuit,  quia  Judaicuni  popiilum, 
qui  legem  accepcrat,  sibi  in  perfidiam  subjuguvit. 
Quando  enim  corda  dcclorum  tcnel,  montem  Testa- 
menti  diabolus  possidct.  Qui  ctiara  in  lateribus  aqui- 
lonis  sedet,  quia  mentcs  horainum  frigidas  pr^su* 
meiido  inhabitat.  Adhuc  autem  superbus  iste  prae- 
sumptor  adjungel)at,  dicens : 

€  Ascendam  super  altitudinem  nubium,  >  id  est 
angelorum  vel  praedicatorum.  c  Et  similis  ero  allis- 
sinio.  >  Et  utbeatus  Papa  Gregorius  loquitar  (lib.  j)  ^^^^  genlibus  abstulir.  c  Et  urbcd  ejus  dcstruxit,  > 


xxiii  Mor.  c.  6) :  c  ^Quisquis  bonum  se  haberc  sin  • 
gulariter  gaudel,  quisquis  videri  sublimior  exteris 
quaerit,  illum  imitatur,  qui  dcspecto  bono  socictatis 
anf^eloruni,  sedem  suara  ad  aquilonera  ponens  et 
AUissimi  similitudinera  siipcrbe  appetcns  per  ini- 
(|uum  desiderium  quasi  ad  quoddam  culmcn  cona- 
lus  est  singularitatis  erumpere.  >  Ad  cujus  similitu- 
dinem  ducilur,  qui,  singuiarc  culmen  appetens  et 
socialcm  angelorum  vitam  despiciens,  ait :  c  Asccn- 
dam  super  altitudinem  nnlnum,  similis  cro  Aliis- 
simo.  >  Qui  quoniam  perverso  ordine,  id  est  pcr  su- 
p«i  biam  Dco  similis  ficri  voluil,  a  contrario  dissimi- 
ruuJinem  habere  meruit.  Nam  ille  ait:  c  Discitc  a 
uWy  quia  inilis  sum,  et  huniUis  cordc  (Matth.  xi) ;  > 


quia  verx  religionis  aedificia  de  cordlLus  hominum 
sulncrtit.  Vel  terramconturbavitf  idest  eos,  qui  au- 
diunt  cum  Adam :  c  Tcrra  es ,  et  in  tcrram  i!)is 
(Gen.  III,  19).  >  Et  regna  Ecclesiac  concuisit  tcn- 
tando,  non  subvcrlit.  Et  orbem  fccil  esse  desertum, 
ut  nullam  haberct  virtulcm,  scd  vitiis  subjacercl, 
quibus  plena  csl  gcntium  solitudo.  (Jrbes  quoque ejus 
destruxit,  ut  de  Ecctesiis  Christi  faceret  Synagogas 
Salan%  hacrctica  pcstc  corrunipens  fidcm  earum. 
\inctis  ejus^  id  esl  illis,  qui  peccatorum  vinculis 
erant  astricti,  no;t  aperuit  carcerem  cordis  corum, 
quia  non  dedit  eis  libertatem,  ut  egreJerentur  pcr 
confcssionem.  Omnisenim,  qui  maleagit,  conscien* 
tiaai  suam  sibi   caiccrom  facit.  qni:i,  dum  viiidi 


1^7  nERYEl  BURGIDOLENSIS  ITONACin  468 

i:;tnte  (t05)  Deo  \n  maitti»  suae  (encbris  relinquitur,  A  quant»  sit  turpitudinis  et  immunditias.   c  Et  obvc- 


quasi  inier  seroetipsum  includitur,  ne  evasionis  lo* 
cum  inveniat,  quem  invenire  non  meretur.  Talibus 
ergo  vinctis  Salaiias  carcerem  non  aperit,  quos  in  se 
ipsis  semper  iuclusos  tenere  satagit.  Sequilur: 

Vers.  18. —  c  Omnes  reges  [gentium^  universi 
dormicrunt  in  gluria,  vir  in  domo  sua.  > 

Vers.  19.  —  c  Tu  autem  projcctus  es  de  sepul- 
cro  tuo  quasi  stirps  inutilis,  poUulus  et  obvolulus 
cum  bis,  qui  interfecti  sunt  gladio,  ct  descenderunt 
ad  fundamcntalaciquasicadaver  putridum.  i 

Vers.  20.  —  c  Non  babebis  consorlium  neque 
cum  eis  in  sepuUura.  Tu  enim  terram(106)  disper- 
didistiy  tu  populum  tuum  occcidisti.  » 

Si  nunc  isti  reges  mystioe  sunl  accipiendi,  quos 
intelligcre  debemus  nisi  rectores  Ecdesiarum,  qui  B 
defuncti  dormiunt  in  gloria^  quoniam  apud  Deum 
requiescunt  in  bonore?  Et  unusquisque  in  domosua^ 
id  estin  mausionesua,  quia  c  in  domo  Palris  man- 
siones  roult»  sunt  {Joan.  xiv,  2),  >  ubi  quisque  pro 
merito  suo  roansionem  accipit. 

c  Tu  autem  projectus  es  de  scpulcro  tuo,  >  id  est 
dc  corde  genlilium,  ubi  vclut  in  sepulcro  pulridus  ja- 
cebas.  Sepulcra  enim  mortuos  tegunt.  Et  quis  alius 
mortem  pertulit,  quam  is,  qui  conditorem  suum 
despiciens  vitaro  reliquit  ?  Quem  videlicet  roortuum 
cum  humana  corda  per  consensum  malitiae  susci* 
piunt,  ejus  procul  dubio  sepulcra  iiunt.  Scd  de  se* 
pulcro  suo  projicitur^  cum  per  Dci  graliam  de  corde 
faominum  expellilur. 


lutus,  >  quia  coelestium  judicioruro  potentia  simul 
undique  coarctatus  est  et  circumobsitus.  c  Proje- 
ctus  est,  inquam,  cum  iis,  qui  interfecti  sunt  gl> 
dio  Dei,  et  descenderunt  ad  fundamenta  laci;  i 
quia  cum  cxteris  peccatoribus  in  tartarum  novis* 
sime  praecipitatur. 

Non  babebit  in  sepultura  eonsortium  tcI  eum  eit, 
qui  interfecti  sunt  gladio  judicis,  quia  alterius  poe- 
nx  est  auctor  delicti,  et  alterius,  qui  ab  auctore 
compulsus  est.  Et  illis  quasi  quxdam  requies  crit, 
quod  ad  comparationem  hujus  utcunque  tolerabi* 
lius  cruciabantur.  Ipse  enim  omnero  terram  disper- 
didit,  quia  huroanuro  genus  post  se  in  perniciem 
traxit.  Sequitur  : 

c  Non  vocabitur  in  aetemum  semen  pessimo- 
rum,  >  quia  nulla  unquam  erit  apud  Deuro  recor- 
datio  eorum,  qui  semel  ob  id  apud  inferos  dam« 
nati  sunt,  quia  daemonuro  malitiam  pessimorum 
quasi  patrum  vcstigia  sequebantur.  Vel  quia  prope 
est,  ut  omnis  impiorum  generatio  per  adventum 
judicis  exterminetur.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  21.  —  c  Praeparate  filios  ejus  occisioni  in 
iniquitate  patrum  corum  (1U7).  > 

Tuitc  enim  angeli  pneparabunt  oceisioni  filios  ha- 
jus  Satanae  tii  iniquitate  pessimorum  partum  eorum^ 
quam  imitati  fuerant,  id  est,  daeroonuro  vel  penrer. 
sorum  hominuro,  quando  c  roittet  Filius  hominis 
angelos  suos,  et  coliiget  de  regno  ejus  omnia  scan- 
dala,  eteos  qui  facient  iniquitatero,  et  roiltent  eos 


Stirps  autero,  ut  dictum  reperi,  pruprie  est,  quod  C  in  caminum  ignis  (Matth.  xiii,  il).  >   Nam  quod 


inradicibus  arborum  nascilur  juxta  stipitem,  ideo- 
que  dicitur  tntt(f7ts,  quia  virtutcm  aufert  arbori 
poroa  ferenti,  neque  fructuro  gignit.  Si  cniro  inde 
abscinderetur,  proficeret  plurimum  arbori  ad  rccu- 
perandam  virtutem,  et  ad  fructiticandum.  Ita  et  ho- 
stis  antiquus  in  radice  cordis  huroani  juxta  illud, 
quod  in  eo  principale  est,  quasi  stirps  juxta  stipitem 
arboris  pierumquc  per  imroissionem  roalaruro  cogi- 
tationum  velut  nascitur,  crescit  ac  roboratur  et  vir- 
tutem  rationis  auferens  nou  sinit  facere  fructum 
lK>ni  operis.  Sed  exinde  nonnunquam  absciditur  ferro 
vcrbi  Dei,  ut  in  ignem  mittatur,  et  homo  virtuiem 
recuperat  bene  fruclificandi. 

Apte  ergo  Satanas  de  sepuicro  suo  quasi  stirps  in- 
utilis  dicitur  esse  projectus.  Et  projectus  est  pollu- 
tus  et  obvolutus  veiut  cadaver  putridum^  quod  nemo 
tangere,  vei  ejus  fetorem  teterrirouro  suflerre  po- 
test.  Cadaver  enim  diaboli  putridum  ob  magnitudi- 
nem  peccatorum  dubitare  non  poterit,  qui  legerit 
peccatis  esse  fetidissimum  ipso  peccatore  dicente  : 
c  Putruerunt,  et  corrupt^e  sunt  cicatriccs,  etc. 
(Pm/.xxxvii,  6).  >  Hinc  econtrario  virtusboni  odoris 
e&t. 

€  Projectus  est  pollutus,  >  quia,  qui  pulcher  in 
hQmanamente  videbatur?  dum  adhuc  ibi  malitia 
ejus  plaaTCt,  tandem  ut  ejiceretur,  cognitum  est 

(105)  Cod.  G.Judicante, 
(iOO)  Alias,  terram  tuam. 


hic  subjungit :  c  Non  consurgent,  nec  haereditabutit 
terram,  nec  implebunt  faciem  orbis  civitatum.  > 
Hoc  est  quod  alibi  de  Antichristo  legimus  :  c  Non 
erit  semen  ejus,  neque  progenies  in  populo  suo, 
nec  ullae  reliquiae  in  regionibus  ejus  {Job  xviu,  19). 
Hoc  enim  caput  roalorum  cum  omni  eorpore  suo 
peribit  in  adventu  judicis.  Inde  est  quod  sequitur  : 

Vers.  22.  —  c  Et  consurgam  super  eos,  dicil 
Dominus  exercituum,  et  perdam  Babyiouis  noroen, 
et  reliquias,  et  gerroen,  et  progeniem,  dicit  Doiui- 
nus.  > 

Vers.  23.  c  Et  ponam  eam  in  possessionero  eri« 
cii,  et  in  paludes  aquaruro  et  scopabo  eam  in  scopa 
terens,  dicit  Dominus  exercituum.  > 

In  die  enim  judicii,  in  die  ultionis  consurget  Do- 
roinus  super  eos  ut  perdat  Babylonis  nomen  et  reii" 
quiuSf  ne  vel  roemoria  ejus  remaneat,  vel  aiiquis 
de  progenie  ejus.  Qui  facit  peccalum,  semen  dia- 
boli  est.  Cujus  seroinis  fiiii,  id  est  pessima  cogita- 
tiones  et  actiones  ejus»  quae  ex  diemonibus  nat« 
sunt,  trucidand^  sunt,  ne  ultra  consurgaot,  et  pos- 
sideant  terram  cordis  nostri,  et  iropieant  urbibus 
vitiomro.  Et  quia  non  est  horoinis  perfecta  victoriay 
consurgit  ipse  Doroinus  adversuro  pessiroos  fiiiosi 
et  disperdit  ex  nobis  nomen  et  reiiquias  coufusio  • 
nis,  atque  germen  ejus. 

M07^  Aiios,  suorum. 


m 


C0M5IENT.  IN  ISAIAM  LIBm.  OCTO.  —  LIB.  11. 


m 


€  Et  pooet  eam  in  posscssioncin  ericii,  el  in  pa-  A  sidBeorum  finis  ad  conflrmationem  est  juramentiim. 


ludes  aquarum.  >  Quis  cst  islc  ericius  nisi  anti- 
qous  hostiSy  cujus  omiic  corpus  aculcis  et  spinis 
est  circumdatum  ?  Ipse  enim  caput  oinnium  malo- 
nim  esty  et  omnis  muUitudo  malorum  corpus  cjus, 
et  unusquisque  perversorum,  qui  infirmiores  ope* 
rarios  inhquitatis  obumbrat,  et  protegit,  et  quos 
tangit  bonos,  per  malitiam  pungit,  in  hoc  corpore 
spina  est.  Tot  namque  spiiias,  quibas  circumtcga- 
tur,  et  muuialur,  hujus  ericii  corpus  habet,  quot 
defensores  malorum.  PoTttfur  ergo  Babylon  in  pos- 
sessiontm  ericii^  quoniam  asperrimo  diabolo  perpe- 
tualiter  in  tormentis  possidenda  traditur,  cum  au- 
dit :  c  Ite,  maledicli,  in  ignem  aetemum,  qui  prae- 
paratus  est  diabolo,  et  angelis  ejus  (Matth.  xxv, 
41).  I  Patudes  vero  aquarum  lartareos  lacus,  qui- 
bus  aninue  sufTocantur,  et  ardent  velut  in  aquis 
ferventibus,  inteUige,  de  quibus  infra  scriptum 
est :  €  Quia  convertentur  torrcntes  cjus  in  picem 
(Isa,  xxxrv,  9).  » 

c  Et  scopabo,  inquit,  eam  in  scopa  terens.  > 
Quia  sicut  contra  scopam  forliter  prcssam  nihil 
sordium  stare  valet,  aut  palearum,  sic  ante  distri- 
ciam  judicis  sententiam  resistet  nullus  reproborum. 
Undc  etJoannes  de  eo  pnevidens  hanc  scopam 
ait  :  c  Cujus  ventilabrum  in  manu  ejus  et  purga- 
bit  arcam  suam,  ct  congrcgabit  triticum  in  bor- 
rcum  suum,  paleas  autem  comburet  igne  inexstin- 
guibili  (Matth.  iii,  42).  i   Nam  judicis  sententiam. 


in  quo  abundantius  volens  Deus  ostendcre  poIUci^ 
tationes  hseredibus,  immobilitatemque  consUii  sui, 
interposuit  jusjurandum,  ut  per  duas  res  immobiles, 
quibus  impossibile  est  mentiri  Deum,  fortissimum 
solatium  habeamus ,  qui  confugimus  ad  tenendam 
propositam  spem  (Hebr.  xiii,  6  et  seqq. 

Dum  ergo  Deus,  qui  nunquam  mentitur,  jurat, 
immobilitatcm  consiUi  sui  firmissime  constitutam 
insinuat,  quam  sine  dubio  completurus  est,  cum  et 
homines,  qui  saepe  mentiuntur,  juramenta  custo- 
diant,  et  nihU  juramento  fiimius  habeant.  Defectus 
quoque  dictionis  indicium  est  validissimae  confirma- 
tionis,  cum  dicit :  c  Si  noD,  ut  putavi,  ita  erit,  et 
quomodo  mente  tractavi,  sic  eveniet.  i  Non  tameu 
nostro  more  Deus  aliquid  futurum  aestimat,  sed 
quodcunque  vult,  disponit,  ut  fiat,  et  quaUter  ac 
quando  fiat.  Sed  quid  est,  quod  tam  firmiter  asse- 
rit  futurum  ?  Non  enim  pro  modica  re  jurare  Deus 
credendus  est. 

IJt  conteram,  inquit,  Assyrium,  id  est  diabolum 
in  terra  mea,  id  est  in  mente  electorum  meorum, 
vel  in  Ecclcsia,  sicut  eidcm  Assyrio  dictum  est  in 
Genesi  :  c  Ipsa  conteret  caput  tuum  (Gen.  iii,  15).  i 
Caput  quippe  diaboli  iniiium  est  pravae  suggestio- 
nis.  Quod  videlicet  caput  Ecclesia  conterit,  quia 
suggesliones  diaboU  in  ipso  mox  initio  ad  nibUum 
redigit.  Jurat  ergo  Dominus,  quia  in  terra  sua ,  id 
est  in  mente  suorum  conteret  Assyrium ,  ut  in  cor- 


qua^  hic  appeUatur   scopa,  ipse  ventilabrum  nomi-  ^  ^^  ^^^^^^  ^^„^^  ^.^^  tentaUonem  vincat.  Quem  et 


oaL 

Vel  joxta  senteutlam  Domini,  qui  curas  hujus 
saecuU,  et  fallaciam  divitiarum  spinas  appellavit 
(Marc.  IV,  18),  ericius  intelUgi  potest,  qui  gaudet  in 
incerto  divitianun,  et  punctionibus  peccatorum  ar- 
matur.  £t  tales  habitatores  habet  Babylon  descrta 
virtutibus,  ubi  non  est  ager,  qui  fructus  afierat,  sed 
paludes  infertiles  limosae  ac  lulosae,  id  est  im- 
mundae  conscienliae ,  in  quihus  sordidi  spiritus 
quasi  animaUa  cceno  gaudentia  rcptant.  Quani- 
obrem  clementissimus  Dominus  scopabit  eam  vehe- 
mcntissime  terens,  et  quasi  quodam  everticuload 
puiiimusque  mundabit,  ut  Babylouis  semina  per- 
dat.  Sequilur  : 

Vers.  24.  — 
ccns  :  si  non  ut  putavi,  ita  erit ;  et  quomodo  mcnte 
tractavi.  i 

VcRs.  25. —  cSiceveniet,  ut  conteram  Assyrium 
i:i  terra  mea,  et  in  montibus  meis  conculcem  eum, 
( t  auferetur  ab  eis  jugum  ejus ,  et  onus  iUius  ab 
huroero  eorum  tolletur.  > 

Ue  juramentis  Dei  nos  instruens  Apostolus  ait : 
c  Abrahae  namque  promittens  Deus,  quoniam  ue- 
Biiiiem  habuit,  per  quem  juraret  majorem ,  juravit 
per  Bemctipsum  dicens  :  Nisi  bencdicens  benedicam 
te,  et  rouItipUcans  multiplicabo  te.  Et  sic  longani- 
niiter  ferens,  adeptus  est  repromissionem.  Homiues 
enim  per  majorem  sui  jurant,  et  omnis  controver- 

PATaoL.  CLXXXL 


in  montibus  suiSj  id  est,  in  apostolis  et  majoribus 
sanctis  conculcat,  sicut  eis  loquitur  :  c  Ecce  dedi 
vobis  potestatem  calcandl  supra  serpentes  et  scor- 
piones,  et  nihU  vobis  nocebit  (Luc.  x,  19).  >  —  c  £t 
auferetur  ab  eis  jugum  ejus,  i  de  quo  dicit  Aposto- 
lus  :  c  Nolite  jugum  ducere  cum  infideUbus  (// 
Cor.  VI,  14).  I  Et  onus  UUus,  id  est,  tyrannica  do- 
minatio  toUctur  ab  humero  cordis  eorum.  Sequi- 
lur  : 

Vers  26.  —  c  Hoc  consiUum,  quod  cogitavi  su- 
per  omnem  terram,  et  haec  est  manus  extenta 
super  universas  gentes.  > 

Cogilavit  hoc  quod  supra  dictum  est,  in  toto  orbe 

i^  facere,  ut  in  gentibus  cunctis  ad  fidem  venientibus 

Juravit  Dominus  exercituum  di-  ^  ^^.^^^  ^^^^^^^  Assyrium,  et  conculcet  in  electis 

suis,  atque  jugum  servituUs,  quo  deprimebat  eos, 
aufcrat.  Rursumque  hoc  inevitabiUter  esse  fulurum 
ostcndit,  subjungens  . 

Vers.  27.  —  c  Dominus  enim  exercitunm  decre- 
vit,  et  quis  poterit  infirmare?>  Id  estdecretum  ejus 
debilitare?  c  Et  manus  ejus  exteuta,  et  quis  avertel 
eam  ?  >  Manus  ejus  extenta  esty  ut  Assyrium  fe- 
riens  conterat,  et  nuUus  averteteam,  quia  omni- 
polens  est.  Hactenus  ea,  quae  temporibus  Achaz 
Isaias  vidit,  tractata  sunt;  caetera,  quae  scquuntur 
usque  ad  finem  Libri  sub  glorioso  rege  Ezechii 
prophetavit. 


171 


HERVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACHI 


171 


LIBER  TERTIUS- 


SEQUITUR  CAPUT  XIV. 

Vers.  28.  —  c  \u  anno  quo  mortuus  cst  rex 
Achaz  factum  est  onus  istud.  i 

Vers.  29.  —  €  Ne  Ixteris  Philisthsea  omnis  tu, 
quia  comminuta  est  virga  percussoris  tui.  De  radice 
enim  colubri  egredietur  regulus,  et  semen  ejus  ab- 
sorbens  volucrem.  > 

Binarius  numerussigniGcare  solet  opus  immundi- 
tioe,  quoniam  bina  de  siiigulis  animalibus  immundis 
ingressa  sunt  in  arcam  {Gen.  vii,  2).  Unde  et  nunc 
onus  Philisthaeae,  quae  interpretalur  ceciderunt  duo^ 
vel  ruina  pocuii^  in  secundo  gradu  ponitur,  ot  ad- 
vertamus,  quia  de  immundis  agitur.  Nam  in  abomi- 
natione  fornicationis  est  ruina  duorum.  Et  poculo 
cadit,  qui  terrenis  cupiditatibus  debriatus  slalum 


A  tamen  vincitur,  quas  illis  homines  cavernis  inrerunl* 
in  quibus  delitescit,  et  occidilur  ab  eis.  Similiter  et 
Antichristus,  qui  rex  iniquorum  est,  flalu  suo,  id  est 
doctrina  sua  cornimpct  omnia,  et  aspectu  suo  ra- 
tionabilia  sapientes  in  auima  perimct,  et  eos,  qui  in 
altum  coniemplationis  volabani,  devorabit ;  ab  agili- 
bus  tamen  et  parvulis  fidelibus,  qnos  venena  ejus 
inflcere  non  poterunt,  velut  a  mustelis  superabitur. 
Quod  autem  propheta  subjunxit : 
•  €  Et  semen  cjus  absorbens  volucrem,  i  potest  in^ 
tclligi  semen  ejus,  id  est  colubri,  ipse  Antichristus, 
qui  etiam  contemplalivos  vclut  aves  volantes  absor- 
bebit.  Vel  illud  ejus  non  ad  colubrum,  sed  ad  regu- 
lum  referamus  dicenics  :  Semen  ejui,  id  est  reguli 
discipulos  Antichristi ,  qui  eiiam  spiiitales  contem-i 


rectitudinis  amitlit.  Quid  autem  rex  peccator  Achaz  ^  plationi  studenles   in  suam  pe:  niciem  perlrahenl. 

Haec  idcirco  dicuntur  iis,  qui  de  sua  impunitate  dum 
dclinquunt,  et  de  praeposili  sui  ruina  Ixtanlur,  quo- 
niam  vcl  colubri  hujus  vcneno,  vel  reguli  flaiu  pe- 
rimuntur,  vel  seminis  ejus  ore  trahuntur.  Sed  licct 
Achax  mortuus  sit,  id  est  pastor  in  culpam  dela- 
psus,  flet  tamen  quod  sequilur  : 

Vers.  30.  —  I  Et  pasccntur  primogeniti  paupe- 
rum,  et  pauperes  fiducialiter  requiescent.  i 

Potens  est  enim  Deus  scnsus  et  virtules  electorum 
suorum  nutrire,etiamsi  praedicatordefuerit.Qui  sunt 
enim  pauperes  isti,  nisi  de  quibus  dicitur  :  c  Beati 
pauperes  spiritu  ?  *  (Matth.  v,  3.)  Et  qui  sunt  pri- 
mogenili  eornm  nisi  primi  boni  cogiiatus,  quos  in 
eorum  cordibus  gratia  prscveniens  generat,  primus  • 
queardor  justevivendi?Unde  diclum  est  in  lege  : 
€  Primogenitum  filiorum  tuorum  dabis  mihi  {Exod. 
XXII,  29).  >  Vel  primogenitos  eorum  ,  quaecunque 
praecipua  et  optima  sunt  in  operibus  eorum,  accipe; 
de  quibus  ait  Dominus  :  c  Primum  quaerite  [regnum 
Dei,  ei  justitiam  eius{Matth.  vi,  33).  >  Tales  ergo 
primogeniti  pascenlur  gratia  Dei.  Et  liccl  Antichri- 
sti  persecutio  saeviat,  pauperes  tam  fiduciaiiter  re- 
quiescent,  quia  scriptum  est :  c  Qui  timet  Deum  nihil 
trepidabit  et  non  pavebit,  quoniam  ipse  est  spes 
ejus  {Eccii.  XXXIV,  16).  >  Sequitur  : 

€  Et  inlerire  faciam  iii  fame  radicem  luam,  et  re- 
liquias  tuas  interficiam.  >  De  elcctis  dixerat,  quia 
pauentur  primogeniti  pauperum,  licet  Achaz  mor- 
tuus  csset,  id  est  prxdicator  spiritualiter  exstiiictus. 
Et  nuuc  e  contrario  dicitur  Philisthaeas,  id  est  im- 
mundorum  et  indisciplinatorum  mullitudini,  qui  de 
morte  ejus  et  impunilale  sua  liclanlur,  quia  interire 
faciam  in  fame  verbi  Dei  radicem  tuam ,  id  esl  cogi- 
tationem  cordis  tui,  quoniam  verba  salutis  ab  ho 
mine  tu  non  audies,  et  ego  mcntes  eleclorum  meo- 
rum  intrinsecus  pascam.  c  Et  reliquias  tuas  inlcrfl- 
tiam,  >  id  est  si  qua  bona  in  te  remanserant,  exsiiw- 
guam  ea  :  quia  penitus  tollam  a  te  gratiam  mcam. 
Unde  ct  subjungitur : 


nisi  vel  quemlibet  Ecclesiae  praepositum,  vel  omnes 
malos  Ecclesise  rectores  designal?  Quid  PlniisthcBa 
nibi  carflalium  multitudinem  subjectorum?  Quid 
mors  Achaz  nisi  grave  peccatum  cujuslibet  praeposi- 
ti  ?  Si  vero  praelatus  aliquid  turpe  commiserit ,  mox 
indisciplinatorum  turba  subditorum  quasi  de  morle 
Achaz  Philisthaea  gens  laetatur.  Sed  c  iii  aiino  quo 
mortuus  est  rex  Achaz  factum  est  onus  istud,  > 
quod  8equitur:|quiadumpraelatus/0ffendit  etvulgus 
insuliat,  gravem  sibi  peccatorum  sarcinam  imponit. 
Quicunque  enim  disciplinam  oderunt,  valde  laetari 
aolent,  si  praepositus  eorum  ita  corruat,  ut  eos 
libere  corripere  jam  non  [audeat,  sed  eis  dicitur : 

«  Ne  laeteris  Philisthaea  omnis  tu,  quia  comminuta  ^ 
cst  virga  percussoris  tui.  >  Id  est  quia  praeposilus, 
qul  te  virga  disciplinae  pro  culpa  solebat  percutere, 
virgam  justa>  severitatis  pro  suarum  pudore  vel 
metu  culparum  amisit.  Dum  enim  te  disciplina  gau- 
des  exutam,  Antichristi  jugum  in  te  suscipis. 

«  De  radice  enim  colubri  egredietur  regulus.  > 
Colttber qiiippe  occulte  mordet,  et  virus  infundit.  Sic 
et  nunc  diabolus  humana  corda  latenter  vulnerat, 
et  veneno  maliliae  suae  inficit.Sed  de  huius  radice 
colubri,  id  est  de  eccultis  Satanae  suggestionibus  ct 
latenti  malilia  egredielur  regulus,  id  est  pestifera 
Antichristi  perversitas.  Reguluh  enim  non  morsu  pe- 
rimit,  sed  flatu  consumit.  Saepe  quoque  flatu  aerem 
adscit,  et  quidquid  vel  longe  positum  conligerit, 
8oIa  narium  inspiratione  tabefacit.  Sic  et  Antichri-  D 
fttus  odore  pestiferae  exhalationis  totum  orbcm  afli- 
ciens ,  hunanis  mentibus  mortiferum  virus  im- 
inittet. 

Reguluseiihn  ipse  estbasiliscus.Etdiciturregulus 
eo  quod  rex  serpentium  sit,  adeo  ut  eum  videntcs 
fugiant,  quia  flatu  suo  eos  necat  Nam  et  homines, 
si  vel  inspiciat,  interimit;  siquidem  ejus  aspcctum 
necavis  ulla  volans  illaesa  transit,  sed  quamvis  pro- 
cui  siJ^ejus  ure  combusta  devoretur.  A  mustelis 


173 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  III. 


04 


V«RS.  3i.  —  I  Ulula,  porta;  clama,  civilas,  pro-  A  ctans  in  fide  vigilavit,  et  cor  ad  coelestium  amo- 


sti*ata  est  Fyiistbasa  omnis.  > 

Porta  enim  ululare,  id  est  fidelis  vel  pra&dicator 
sanctus  quilibet  lamenlari  jubetur,  et  eiviioiclamare^ 
id  est  plangere,  quia  pcr  Anticbiistum  in  perfidiam 
c  prostrala  est  Pbilistbxa  omnis,  >  id  est  religioso- 
rum  (108)  multitudo  univcrsa.  Quod  autcm  jam  fa- 
rtuffl  propbetico  more  dixerat,  futurum  adbuc  osten- 
dit  subdendo  : 

t  Ab  aquilone  enim  fumus  vcnict,  et  non  est,  qui 
elTugiat  agmen  ejus.  >  Nam  frigidus  aquilo  malignus 
spiritus  est,  cui  dicitur  in  Canlico :  Surge,  uquilo 
(Cant.  IV,  16),  id  est  fuge,  diabole ;  fumus  autem 
noxias  est  oculis  (Prov,  x,  26).  Veniet  igitur  ab 
aquilonc  fumus,  id  est  a  diabolo  per  Anticbristum 


rcm  levavii.  Sed  quia  venientem  bunc  agnoscere  ac 
suscipere  noluil, *in  nor^e  infldelitatis  vastata  esf  Ar, 
id  est  vigilia  eorum,  et  omnes  obdormierunt.  Dor- 
mire  cnim  animae  est  oblivisci  Deum  suum. 

Vastata  ut  ergo  Ar,  id  est  vigilia  fidei ;  conticue- 
runt  omncs  a  eonfessione  Cbristi :  c  Conspirave- 
runt  omnes,  ut  si  quis  illum  confiteretur  Cbristum, 
extra  Synagogam  licret  (Joan.  ix,  22).  >  Et  quia  fidei 
vel  disciplin»  murus  in  nocte  incrcdulilatis  ac  ne- 
gligentise  vastatus  est  a  malignis  spiritibus,  Mtmk 
isle  conlicuit,  a  vcrilalis  confessione.  Sed  quoniam 
populi  bujus  convcrsionem  baud  dubie  prxstola- 
mur,  sicut  et  per  Jeremiam  dicitur :  c  Convertam 
captivitatcm   Moab  in  novissimis  diebus,  dicit  Do- 


tcnebrosa  errorum  doctrina ,  qua;  cxcabit  oculos  B  minus  (Jer.  xlvih,  47),  >  nunc  de  poenitcntia  ejus 

bumanorum  cordiam.Nunc  quoque  multorum  oculos     subditur : 

excsecat  jam  fumus  exaltationis  ejus,  et  suggeslionis 

illius.  Et  non  e$t,  qui  effugiat  agmen  exercitus  ejus^ 

qui  totum  replebit  orbcm,  et  omnes  ei  subjiciet.  Sed 

quia  nanc  populus  electorum  videbatar  ab  illo  posse 

superari,  quoniam  dictum  erat :  c  Non  est,  qui  cfTu- 

giat  agmen  ejus,  >  ideo  subjungitur  : 

Vers.  52.  —  c  Et  quid  respondebitur  nuntiis 
gemis  ?  Quia  Dominus  fundavit  Sion,  et  in  ipso 
spcrabunt  pauperes  populi  ejus.  1 

€  Quid,  inquit,  respondebitur  nuntiis  gentis,  >  id 
estquid  respondebunt  fidAlcs  legatis  Anticbristi? 
Uoc  scilicet  respondebunt,  quia  Dominus  supra  Ur- 
mam  pctram  fundavit  Sion^  id  est  Ecclesiam.  c  £t 
in  ipso  sperabunt  pauperes  populi  >  sui,  id  estsan- 
cli  bumiles.  Ilaec  enim  erit  electorum  fiducia. 
CAPUT  XV. 

Vees.  1.  —  I  Onus  Moab.  Quia  nocte  vastata 
est,  Ar  Hoab  conticuit ;  quia  nocte  vastatus  est  mu* 
rus  Moab,  conticuit.  > 

Non  multum  aedificationis  affert,  si  nunc  bistoria* 
liter  de  populo  Moabitarum  loquamur,  et  vastalio- 
nem  ejus,  atque  captivitatem,  quoe  primo  per  As- 
syrios,  deinde  per  Cbaldxos,  sicut  bic  praedicitur, 
facla  est,  referamus.  Videamus  ergo,  quid  mystice 
per  Maab  accipiendum  sit,  ct  mystica  propbetse 
verba,  reserante  Deo,  mystice  discutiamus. 

Moab  quippe,  qui  interpretatur  de  patre,  Judaicum 


Vers.  2.  —  f  Ascendit  domus  et  Diboii  ad  excelsa 
in  planctum  super  Nabo,  et  Medaba  Moab  ululabit.» 

Dibon  quippe  intelligens  saiis  inlerprelatur,  vel 
sufficiensad  intellectum  siye  abundanter  intetligens; 
Nabo  sessio,  Medaha  aquce  imminentes.  Et  quid  per 
domum  nisi  Synagoga  figuratur  ?  Et  quid  per  Dibon 
Bisi  doctores  legis  designantur,  qui  sapientes  erant 
in  oculis  suis  ?  Quid  per  Nabo  nisi  auctoritas  ma" 
gisterii  eorum  ?  Solel  cnim  magister  sedens  docere 
Quid  per  Medaba  nisi  aqua  sapientiae  eorum,  quar 
videtur  eis  esse  excelsa  ?  Ascendit  ergo  domus,  id 
est  Syiiagoga,  el  etiam  Dibon,  id  est  legisperiti  m 
planctum  poenitentirE  ad  excelsa  fidei,  et  recognita 
!  veritalis,  atque  virtutum.  Super  Nabo  plangent,  id 
est  super  sessionem  et  magisterium  Pbarisaeorum. 
Nam  c  super  caibedram  Moysi  sedcnint  Scribae  et 
Pbarisaei  (Matth.  xxiii,  2).  >  Et  super  Medaba,  id 
est  super  eminentes  aquas  sapientiae  et  doctrinas 
eorum.  Sequitur  :  c  In  cunctis  capitibus  ejus  calvi- 
tium,  omnis  barba  radetur.  > 

Vers.  5.  -  c  In  iriviis  ejus  accincti  sunt  sacco, 
super  tecta  ejus,  et  in  plateis  omnis  ululatus  de- 
scendet  in  fletum.  > 

Quid  in  capitibus  nisi  mentesexprimuntur?  Quid 

in  calvitio  iiisi  verecunda  delectio  intentionis  men- 

tis.  Quse  enim  frons  est  mentis  nisi  intentio  ejus, 

ubi  et  verccundia  quasi  in  fronte  babere  sedem 

populum  designare  solet.  Quia  sicut  filia  Lot  ine-  |v  solet  ?  Igitur  in  cunctis  capilibus  ejus  calvitium  erit, 


briavit  eum,  et  dormivit  cum  eo,  atque  concepit,  et 
peperit  filium,  quem  idcirco  vocavit  Moab,  id  est  ex 
patre:  sic  etSyiiagoga  spiritalem  legis  intellectum 
carnali  Iraditione  inebrians  ac  sopiens,  genuit 
exinde  camalem  bunc  populum  velut  Moab  ex  patre 
jiesciente. 

Civitas  autem  metropolis  Moabitarum  vocabatur 
iir,  quod  interpretatur  vigilia  vel  vigilans  sive  coit- 
surgens.  £l  Judasorum  populus  quondam  babuit  Ar^ 
id  est  vigiliam,  et  vigilantem  sensum  in  electis  suis, 
et  ad  superna  consurgentem  velut  fortissimam  ciVi- 
tatem,  ubi  lutus  iubabitabat :  quia  Cbristum  exspe^ 


quia  unusquisque  conscientiam  suam  per  bumilem 
confessionem  deteget,  ac  de  peccatis  suis  erubescer» 
Et  omnis  barba  radetur,  quia  omnem  proprise  vir- 
tutis  confidentiam  a  sc  rejicient.  In  barba  quippe 
robur  virile  notatur.  Et  barba  raditur,  quando  fido- 
cia  propriae  virtutis  amputatur,  ac  propriae  infirmi- 
tatis  fragilitas  incipil  aperte  cognosci. 

Trivia  autem  eorum  in  boc  sunt,  quod  omnes 
canonicas  Scripturas  in  tres  partes  dividunt,  in 
legem,  in  propbetas ,  in  bagiograpba.  /n  trivii» 
igitur  accincti  sunt  sacco^  quia  poenitentiam  agent 
se  in  omnibus  divinis  Scripiuris  errasse,  dum  re- 


(103)  Cod.  G.,  id  est  irreliposorum. 


175 


IIEKVEI  BlUGluOLLNSlS  MONACHI 


i'6 


^puerant  Chrislum.  Illi  vero,  qui  ex  eis  in  sanctilalo  j^  spirilu  dicens  de  ea  :  i  Ploians  ploravil  iu  nocle,  ot 


Ytdebantur  excrevisse,  erant  quasi  super  tecta  cor- 
porum  ;  reliquus  autem  populus  in  plaleis  iatae  con- 
vcrsationis.  Vlutatus  ergo  desuper  tectis  et  de  pla- 
ids  ascendet  in  flelum,  quoniam  et  eminentiores, 
ot  populares  ululatum  planctus  atlollent,  et  in  poe- 
hitentiae  fletibus  humiliabuntur,  Sequitur : 

Vers.  i.  —  c  Clamavit  Hesebon,  et  Eleale,  usque 
jasa  audita  est  vox  eorum.  » 

Hesebon  cognitio  m(Broris^  vel  cingulum  moeroris 
dicitur,  aut  etiam  cogitalio  moeroris.  Eleale  ad  ascen- 
2um,  Jasa  dimidia  vel  factum  mandatum,  Clamavit 
ergo  lugens  Ilesebon^  id  est  cognitio  moeroris,  vel 
cingulum  moeroris,  et  clamavit  Eleale,  id  est  ad  as- 
censum  arduae  viae,  quae  ducit  ad  vitam.  Usque  Jasa^ 


lacrymae  cjus  iii  maxillis  ejus  (Thrcn.  i,  2),  >  quia  iii 
adversitate  Ecclesiae  illi  amplius  plangunt,  qui  vitani 
carnalium  confringere  praedicando  noverunt.  Per 
ipsos  quippe  sancta  Ecclesia  iniquos  a  viliis  conteii!, 
et  quasi  glutiens  in  sua  membra  convertit.  Per  as- 
censum  ergo  Luith^  id  est  maxillarum  flens  ascendct^ 
quia  cum  poenitentiam  egerit,  per  praedicatores  du- 
cetur  ad  alta  virtutum,  et  in  profectu  juslitiae  imi- 
tabitur  quotidianum  ascensum  eorum. 

Oronaim  vero  foramen  moeroris  dicitur.  Et  quod 
est  for&men  moeroris  eorum  nisi  plaga  Dominici 
lateris  ?  c  Clamorem  ergo  ^ontritionis  levabunt  in 
V  a  Oronaim,  >  quia  veuientes  ad  fidem  passionis 
Christi  vehementer  plangent.  c  Aqux  enim  Nem  - 


id  est  usque  ad  dimidiam  vel  usque  ad  medietatem  B  rini,  >  id  est  doctrinae  apostatarum  Pharisaeorum, 


audita  esl  voxeorum^  quia  solummodo  de  Veteri 
Tcstamcnto  loqui  noverant,  ubi  medietas  est  elo- 
quiorum  Dei,  nec  aliam  medietatem,  quae  in  Novo 
ost,  recipiebant.  Vel  usque  Jasa,  id  est  usque  ad  fa- 
ctum  mandatum  audita  est  vox  eorum,  quia  glorian- 
tur  quasi  ex  operibus.  Sequitur : 

c  Super  hoc  expediti  Moab  ululabunt,  anima  ejus 
ululabit  sibi.  >  Expediti  soleut  dici,  qui  uxores  aut 
fllios  Don  habent  et  ad  bella  sunt  idonei,  quia  exer- 
cilus  vel  equitatio  dicilur  expeditio.  Igitur  c  expediti 
Moab  ululabunt  >  super  hoc,  id  est  de  hoc,  quod 
«  usque  Jasa  audita  est  vox  eorum,  >  quia  et  hi,  qui 
ad  spiritale  bellum  expediti  videbantur,  ululatum 
doloris  ex  hoc  poenitentes  dabunt,  quod  se  quasi  de 


qui  suorum  maculis  peccatorum  varii  sunt,  c  desertae 
erunt,  quia  aruit  herba,  >  id  est  virorem  gratiae  spi- 
ritalis  aroisit  actio»  quam  docent ;  defecit  germen 
bonae  cogitationis  et  justitiae,  vel  fidei  viror  omnis 
de  eis  interiit.  Nemrim  quippe  pardorum  vel  aposta  - 
tarum  interpretatur,  sxviiiam  et  varietatcm  apo- 
sutarum  Pharisaeorum  atque  Scribarum  designans. 
Sequitur : 

Vers.  7.  —  c  Secundum  magnitudinem  opcris  ct 
visitatio  eorum.  > 

Quia  sicut  immaniter  peccaverunt  occidendo  Au- 
ctorem  vitae ;  sic  et  magno  misericordiae  respectu 
visitabuntur,  cum  venerit  Elias,  qui,  sicut  Dominus 
ait :  «  Restituet  omnia  {Matth.  xvii,  ii).  >  Scd  Anii- 


opcribusjactabant,  etsolam  legis  antiquae  doctri-  C  chrisli  praedicatores  ducent  eos^  quos  de  illis  sedu- 


nam  prxdicabant.  «  Anima  ejus  ululabit  sibi,  •  quia 
unusquisque  se  ipsum  planget.  Cujus  doloii  pro- 
plieta  compatieus  subd.t : 

Vers.  5.  —  « Cor  meum  ad  Moab  clamabil.  > 
Atque  post  adjungit :  « vectes  ejus  usque  ad  Segor 
vitulam  consternantem.  > 

Segor  una  de  quinque  civitatibus  esl,  interpre- 
tatur  parva.  Et  quia  lex  in  quinario  librorum  nu  • 
mero  continetur,  atquc  eorum  actio,  qui  sub  lege 
sunt,  parva  est,  et  saepius  in  peccatum  consternitur, 
vectes  ejus  usque  ad  Segor^  vitulam  lascivam,  seque 
constemantem,  Vectes  namque  ejus  doctores  Syna- 
gogae  sunt,  qui  nunc  usque  ad  Segor  captivi  feruntur, 
quia  camalem  legis  observantiam,  quae  similis  est 
lascivienti  vitulae  ,  miseri  adhuc  praedicant.  Se- 
quitur : 

(  Per  ascensum  enim  Luith  (i09)  flens  ascendet, 
et  in  via  Oronaim  clamorcm  conlritiouis  leva- 
JDunt.  > 

Vers.  6.  —  c  Aquae  enim  Nemrini  desertae  erunt 
quia  aruitherba,  defecit  germen,viror  omnis  interiit.  > 

Luith  inlerpretamur  genas  vel  maxillas.  Et  saii- 
ctos  praedicatores  genas  Ecclesiae  vocat  sponsus  in 
Canticis  dicens :  c  Pulchrx  sunl  genae  tuac  sicut  tur- 
turis  {Cant.  i,  iO).  >  Rursus  eosdem  prxdicatores 
niaxillas  Ecclesia:  Jeremias  nuocupat  sub  Judxac 


cere  poterunt,  ad  torrentem  salicum,  id  est  ad  dc- 
cursum  infructuosorum  hujus  sxculi  amaiorum.  Slc 
enim  sequitur  :  «  Ad  torrentem  salicum  ducent 
cos.  > 

Vers.  8.  —  c  Quoniam  clrcuiit  clamor  terminum 
Moab.  > 

Per  torrentem  quippe  decursus  geneiis  Iiumaiii 
exprimitur,  per  salices  infructuosi  hemlues.  Ad  tor- 
rentem  igitur  salicum  captivus  ducilur,  quisquis  nd 
defluxum  carnalis  conversationis  saecularium  illici- 
tur.  (Quoniam  circuiit  clanior  terminum  Moab,  > 
quia  circumquaque  audietur  poenitentia  de  Israel. 
Sequitur :  c  Usquc  ad  Gallim  ululatus  ejus,  et  usquc 
ad  Puteum  Elim  clamor  ejus.  > 

Vers.  9.  —  c  Quia  aqu%  Dibon  replelae  sunt  san- 
guine.  > 

(  Usqne  ad  Gallim,  >  id  est  usque  ad  « transmi- 
grantes,  ululatus  ejus.  >  Quia  per  poenitentiae  lu  • 
ctum  pertinget  ad  socictalem  eorum,  qui  de  vitiis  ad 
virtuteset  de  temporalibus  ad  %terna  transmigranl. 
Elim  vero,  qui  dicitur  Aries^  Christum  dcsignat.  Et 
Puteus  Elim  profUndilas  est  divinilatis  Christi,  ct 
mysteriorum  ejus.  Igitur  «  usque  ad  Putcum  £li:n 
clamor  ejus,  >  quia  per  hoc,  quod  se  reum  cbnia- 
bit,  dum  pocnilcntiam  egerit,  usque  ad  arcana  Divi- 
nitatis  penctrare  merebitur  ut  inde  potam  vilae  hau« 


<I09)Cod.  G.,  L/«r//. 


i77  COMMENT.  LN  ISAJAM 

TiDl.  i  Quia  aqu;B  Dibon,  i  id  est  doctrinx  sci  iba- 
mm  cl  Pharisxoruni,  qui  sibi  \idcntur  sapicntes, 
f  repleto  suiit  sanguine,  »  id  est  morlibus  anima- 
rura.  Sequitur :  i  Ponam  enim  super  Dibon  addi- 
tanaenta  bis,  qui  fugerint  de  Moab  leonem,  >  id  est 
Antichristum.  Et  quibus  bxc  ponam?  c  Ilis,  qui  fu- 
geriDt  de  Afoab,  >  id  est  qui  dc  populo  Judaeoruro 
Eliae  praedicationcm  effugerint  nolentes  convcrti. 
€  Et  reliquiis  terrae,  i  id  est  aliis  omnibus  reprobis, 
qai  in  mundo  fucrint.  Antichristi  enim  persecutio- 
nem  triom  serois  annorum  futuram  iides  Ecclesiae 
lcnet ;  sed  ne  haec  improvisa  venieus  omnes  pas- 
sim,  quos  imparatos  invenerit ,  involvat,  Henoch  et 
Eliam  ante  hujus  exortum  vcnturos  in  mundum,  qui 
Israeliticam  plebem  ad  fidci  gratiaro  convertaut,  et 
ad  pressuram  tanti  turbiiiis  in  parte  electorum  in- 
soperabilem  reddant.  Qui,  cum  in  primos  tres  semis 
annos  praedicaverint,  tunc  exardescens  illa  horrida 
persecutio  ipsos  in  primis  martyrii  virtute  coro- 
n«C  (110),  deinde  caeteros  fideles  corripiens  vel  mar- 
lyres  vel  apostatas  faciet.  Bene  ergo  Judaeis,  qui 
fugerint  Eliae  praedicationem  Leo  Antichristus  poni 
dicjtur,  et  caeteris  gcntium  infidclibus.  Sed  iuterim 
propbeta  considerans,  quia  hic  populus  Christum 
venientem  suscipere  primo  noluerit,  rogat,  ut  de  eo 
Cn^nseat  ad  Ecclesiam.  Nam  subjungit: 

CAPUT  XYI. 

Vees.  1.  —  c  Emitte  Agnum,  Domine,  dominato- 
rem  ternc,  de  Petra  deserti  ad  montem  filiae  Sion.  • 

Eum  quippe  dicit  c  Agnum,  qui  toUil  pcccata 
liHindi  {Joan,  i,  29).  i  Quem  et  terriB  dominatorem 
asserit  juxta  illud  :  c  Et  dominabitur  a  mari  osque 
ad  mare  (Psal.  lxxi,  8j,  •  etc.  c  Emille,  inquit, 
o  Dominf^,  Agnum,  i  id  est  Christum  tuum  c  de  Petra 
deserti,  i  id  est  de  duritia  gentis  hujus  Judaicas, 
quam  ob  infidelitatem  suam  deseruisti,  c  ad  mon- 
tem  filiae  Siiii,  i  id  est  ad  celsitudinem  novae  con- 
versationis  Ecclesiae.  Sequitur  : 

Vees.  2.  —  c  Elerit  sicut  avis  fugiens,  et  pulli  de 
nido  avolaules,  sic  erunt  filiae  Moab  in  transcensu 
Arnon.  > 

Sicut  avis  foeta  et  jmlli  ejus  a  nido  avolant,  et  Tu- 
giont,  si  venientem  ad  nidum  suum  viderint  rapto- 
rem ,  sic  doctores  Judaeorum,  et  illi  quos  fovebant, 
de  nido  veteri  fugient,  judicii  diem  cerncntes  immi- 
nere  propinquun.,  et  ad  suam  devorationem,  si  in 
nido  vita»  veteris  inventi  fueriut,  inhiare  diabolum. 
€  Sic  enim  eront  filiae  Moab  in  transcensu  Arnon.  • 
Amon  quippe  maledictio  eorum  interpretatur :  Et 
maledictio  eorom  est,  qui  dixerunt  de  Christo  : 
«  Sanguis  ejus  super  nos,  et  soper  filios  nostros 
{Hatth.  xxvn,  25).  >  Sed  hanc  maledictionem  trans- 
cendent^  cum  ad  Chrislom  transierint.  Sequitur  : 

Ver8.  3.  —  c  Ini  consilium,  coge  cQncilium,  pune 
qoasi  ooctem  umbram  tuam  in  roeridie,  absconde 
fngienteft,  et  vagos  ne  prodas.  i 


\m\\  OCTO.  -  LIB.  III.  «78 

A     Vers.  i.  —  c  Habitabnnt  apud  le  profugi  mei : ' 
Moab  esto  latibulum  eorum  a  facic  vastatoris.  • 

Ut  praefataro,  inquit,  maledictionem  transcendas, 
et  hostem,  qui  te  devorare  venit,  evadaj,  ini  consi- 
lium,  0  plebs  Judaica,  et  quid  agendum  tibi  sit,  di* 
ligenter  tracta,  et  acccpto  simul  consilio,  ut  praedi- 
catores  Christi  accipias,  pone  quasi  noctem  umbrani 
tuam,  in  qua  celes  eos  ab  infidelibus  tVi  meridie^  id 
est  in  fervore  persecutionis.  Tunc  eniin  quicunque 
iuventi  fuerint  Christiani,  trahentur  ad  supplicia. 
Sed  absconde  fugientes  rabiem  persecutionis,  et  va- 
gos  ne  prodas,  qui  in  uno  consistcre  loco  non  au  • 
debunt,  sed  per  diversa  latitantes  vastabuntur.  Se- 
quitur  :  c  Finitus  est  enim  pulvis,  consummatus  est 
miser,  dcfecit,  qui  conculcabat  terram.  i 

Vers.  5.  —  c  Et  praeparabitur  in  misericordia  so  - 
lium,  ct  sedebit  sup«r  euin  in  veritate  in  taberna- 
culo  David  judicans  et  quaerens  judicium,  et  veioci- 
tcr  reddens,  quod  justum  est.  • 

Finitus  est  putvis,  id  est  mortuus  est  Antichri- 
stus,  qui  se  pulverem  esse  non  cognoscebat,  sed  ex^ 
tollebaiur  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod 
colilur,  et  omnem  terram  sua  tyrannide  conculca- 
bat.  Percusso  aulem  divinitus  illo  perditionis  filio 
non  mox  dies  judicii  secuturus  esse  credendusest; 
alioquin  scirc  possent  homines  illius  sevi  tempus 
judicii,  si  post  tres  semis  annos  inchoatae  persecu- 
tionis  Antichristi  confestim  sequeretur.  Nunc  au- 
tem,  quia  ante  consummatum  tempus  persecutionis 
Q  illius  dies  judicii  non  veniat,  scire  omnibus  licet; 
post  quantum  vero  consummatae  ejusdem  persccu- 
tionis  veiiturus  sit,  nemini  prorsus  scire  conccditur. 
Unde  nunc  bciie,  postquam  de  morte  Antichristi 
dictum  est  :  c  Dcfccit,  qui  conculcabat  terram,  i 
adhuc  venturus  post  aliquantulum  dies  judicii  in- 
nuitur,  cum  de  futuro  subdidit : 

c  Et  praeparabitur  in  misericordia  solium.  •  Pras- 
parabilur  enim  Christo  solium  judicii,  ut  sedeat 
super  sedcm  majestatis  suae  judicans  orbem  in 
aequilate.  In  misericordia,  sicut  et  alio  loco  de  ti- 
menlibus  Deum  et  cogitantibus  nomen  cjus  dicitur  : 
c  Erunt  mibi,  ait  Dominus  exercituum,  fn  die,  qua 
ego  facio,  in  peculium,  et  parcam  eis  sirut  parcit 
vir  filio  suo  servieiili  sibi  {Malach.  iii,  17).  i  Sic 
I)  clectos  iu  misericordia  judicabit,  ct  in  scrvis  suis 
miserebitur. 

Et  sedebit  super  eum  in  vcritate  •  judicii,  ut  red- 
dat  unicuiquc  secundum  opus  ejus.  Et  hoc  fiet  c  in 
tnbernaculo  David,  i  id  est  in  domo  regali,  quae  cst 
Ecclcsia,  ct  velociter  post  mortem  Anlichristi.  Vcl 
hic  dum  vivimus  praeparatur  in  misericordia  solium 
cjus,  quia  per  misericordiam  ipsius  prasparatur  in 
cordibus  nostris  sessio  et  mansio  ipsius,  non  enira 
nostris  meritis  praeparari  potest.  Nunc  quidcm  pa- 
ratur  misericordia,  scd  futuro  saeculo  sedebit  super 
cum  in  veritate,  quia  c  universap  viae  Domini  niise- 
ricordia  ct  verilas  {Psal.  xxiv,  10).  i  In  misericor- 


(110)  AIlos  coionabit^ 


179 


HERVCI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


180 


dia  paratur,  sed  ia  Terilate  sedetur,  sicot  scrlptjm  A  id  est  plebs  ipsa  Judaeoruni,  quse  solebat  cxcclsum 


est :  €  Miser.cordiam  et  judicium  cantabo  tibi,  Do- 
mine  {Psal.  i).  >  Deinde  vatcs  ad  descriptionem  Ju- 
daic»  perversitalis  revertitur  dicens  : 

VcRS.  6.  —  c  Audivimus  superbiam  Moab,  su- 
perbus  est  valJe  :  superbia  ejus,  et  arrogantia  ejus, 
et  indignatio  ejus  plus  quam  fortitudo  ejus.  >  Et 
addit  : 

VcRS.  7.--f  IJcirco  ulubbit  Moab  ad  Moab,  ulu- 
labit  universus.  > 

Audivimus^  inquit,  in  spiritu  nos  prophetae  super- 
tiam  Moaby  id  est  Judaeorum  apostatarum  isio- 
rum.  Superbus  est  valde,  >  quia  de  operibus  legis 
singulariier  glorians  omne  genus  humanumdcspicit, 


laudibus  eYtoilere.  c  Vinea  enim  Domini  ciercituum 
domus  Israel  est  (supra  v,  7),  i  et  Sabama  dicilur 
exlollens  exceUum,  Domini  gentium,  id  est  Vespasia-* 
nus  et  Titus  exciderunt  flagclta  ejus,  id  est  occide^ 
runt,  ct  captivos  duxenint  filios  ejus. 

Jazer  interpretatur  auxilium  vel  fortiiudo.  EU 
c  usque  ad  Jazer,  >  id  est  usque  ad  auxilium  et  for- 
litudinem  eorom,  scilicet  usque  ad  Jerusalem  ct 
templum,  ubi  confldentia  virtuiic,  et  auxiiii  eorum 
erat,  c  pervenerunt  domini  gentium,  >  ut  fortitudi* 
Dcm  corum  destruerent.  Sed  c  erraverunt  in  deser- 
to  >  paganitatis  et  ipsi  domiiii  gentium,  quia  Chri- 
stum,  qui  dedit  eis  vicloriam,  non  cognovenint. 


et  se  solum  Dei  populum  esse  jactat.  Superbia  ejus  _  c  Propagines  ejus  reliclae  sunt,  >  id  est  planlarium 


est,  quod  c  ignorantes  juslitiam  Dei,  et  suam  volen- 
tes  statuere,  justitiae  Dei  non  sunt  subjecti  Rom, 
X,  ui).  >  Arrogantia  quoque  ejus^  quod  de  justis  ope- 
ribus  arroganter  se  jactat.  Indignatio  ejus  est  quod 
peceatores  dedignatur,  et  Christianis  irascitur,  et 
haec  plus  quam  fortitudo  ejus,  quia  plus  quani  ipse 
justitiam  operari  valeat,  superbit,  et  arrogat  de  ju- 
stitiae  operibus;  et  plus  indignatur  aliis,  quia  justi 
noo  sint,  quam  ipse  fleri  justus  possit,  atque  fldeli- 
bus  plus  optat  malefacere,  quam  potest.  Idcirco 
ululabit  alter  ad  alterum,  cum  veneril  tempus  con- 
Tmioais  corum.  Sequitur : 

c  His,  qui  laetantur  super  muros  coeti  lateris,  lo- 
quimini  plagas  suas.  % 


aliquod  Judaicae  plcbis  post  destructtonem  Jerusa- 
lem  remansit,  quod  cresceret.  Quae  propaginca 
c  transierunt  mare,  >  quia  transcenderunt  malitiam 
saeculi  vel  gentilitatis.  3!are  enim  saeculum  vel  gen- 
liHtatem  designare  solet.  Transierunt  ergo  mare 
propagines  islae,  quia  reliquia  hujus  populi  scele- 
ratiores  sunt  quam  gentilcs,  aliive  saeculares.  Se- 
quitur : 

Vers.  9.  —  c  Super  hoc  plorabo  in  flelu  Jazer, 
vineam  Sabama  :  inebriabo  te  lacryma  mea  Hese- 
bon  et  Eleale,  quoniam  super  vindemiam  tuam  et 
supcr  messem  vox  caicantium  irruit.  > 

Condolens  propbela  miseriis  et  perditioni  gentis 
suae,  super  hoe^  inquit,  id  est  cx  hoc  quod  supra 


Vers.  8.  —  Quoniam  Sttburbana  Hesebon  deserta  c  diclum  est,  plorabo  vineam  Sabama,  id  est  plebcm 


sunt,  et  vinea  (111)  Sabama,  Domini  gentium  exci- 
derunt  flagella  ejus,  usque  Jazar  pervcnerunt,  erra-» 
\erunt  in  deserto  :  propagines  cjus  rcUctae  sunt, 
transierunt  mare,  » 

Voi,  inquit,  o  apostoli,  h(fuimini  ptagas  suas  /ifs, 
qui  latantur  super  muros  eocti  lateris,  id  est  qui  con 
iiduntincamali  ol)servantia  legis.  Per  htcrero  quippe 
signiticatiir  opus  carnale  et  terrenum;  quia  et  hic 
p»)pulus  in  iEgypto  Pbaraoni  latcres  faciebant.  Sed 
later  coquitur,  cum  opus  caniale  flt  ex  tiniore.  Mu- 
nis  autem  prsesidium  est  justae  operationis,  in  quo 
tutus  quis  ab  invisibilibus  adversariis  manet.  Lae- 
latur  itaque  super  muros  cocli  lateris,  quisquis  ex 
boc  gaudet,  quod  justiflcatus  est,  ut  arbitralur,  ex 


Israeliticam,  in  fletu  Jazer,  id  estauxilii  et  fortitudi- 
nis  eorum,  quia  sic  auxilio  destituti  sunt  et  fortitu- 
dine.  c  Inebriabo  te  lacryma  mea,  >  id  est  continua 
te  lacrymarum  inundatione  plangam,  o  Uesebon  ei 
Eleale^  id  est  cogitatio  mteroris  ad  ascensum,  scilicot 
quod  hic  moerore  quis  aflicitur,  ut  ad  superna  gau- 
dia  conscendere  debeat.  c  Quoniam  super  vindc- 
roiam  tuam,  et  super  messem  tuam,  >  id  est  supcr 
obilum  tuum,  vox  calcantium^  id  est  clamor  daeroo- 
num,  rrrttt^  Viudeipia  quippc  vel  messis  finis  est 
uniuscujusque  eorum,  qui  de  saeculo  migrant.  Vox 
calcatorum  hujus  vindemiae  calumnia  nunc  mali- 
gnorum  spirituum  est,  qui  animam  rapere  nitun- 
tur.  Quia  ergo  Judaei  cujuslibet  morientis  animam 


operibus  l?gis,  et  munitus  conlra  Satanam.  Prophe-  D  daemones  rapere  veniunt,  c  super  vindemiatd  el  mes- 


ticus  autem  Spiritus,  qui  jussit  praedicatoribus,  u| 
bis,  qui  Lrttantur  super  muro  hujuscemodi  h>que- 
reiitur  plap^as  suas,  ipse  jam  eos  loqni  et  annuntiare 
per  se  ipstem  inchoat. 

c  Quoniam  suburbana  Heseben  deserla  sunt,  et 
vinea  Sabama.  i  Uesebon  namque  dicitur  cingulum 
moeroris  give  cogitatiomeeroriSy  et  designat  Irislitiam 
pQMii:entiae.  Deserla  sunt  igitur  Judaeis  suburbana 
Uesebon,  quia  quidquid  in  eis  extra  pcenitentiam 
liect  in  proximo  vcl  contiguo  fuerit,  Christus  de- 
servit.  Nihil  enim  Deus  ab  eis  nisi  primo  poeuitcn 
tiam  suscipit.  A  quo  c  descrta  est  et  viuea  Sabama,  > 


sem  eorum  vox  calcanlium  irruit.  >  Unde  et  se 
quitur : 

Vers.  10.  —  c  Et  auferetur  laetitia  et  exsulutio  dc 
Carmclo,  et  in  vincis  non  exsultabit,  neque  jubila- 
bit,  vinum  in  torculari  non  calcabit,  qui  calcare 
consueverat,  vocem  calcantium  abstuli.  i 

Vers.  11.— €  Super  hoc  ventcr  meus  ad  Moal* 
quasi  cilbara  sonabit,  et  viscera  mea  ad  niurum 
cocti  lateris.  i 

Nam  in  obitu  siiigulorum  c  auferetur  laetitia  de 
Carmelo,  >  id  est  de  cognitione  circurocisionis , 
quia  Judaeus  quisque  moriens  non  ad  gaudium,  sed 


(111)  Elit.  rec.  vineam. 


181  COMMENT/IN  ISAmi  UM(  OCTOT^LIB.  lU;  m 

ad  pcenam  ducitur.  i  £i  in  \ineis  non  exsuUabit,  A     Deinde,  c  hoc  est,  >  inquit,cverbum,quodlocutiiS 

«st  Dominus  ad  Moab,  >  id  est  ad  Judaicum  popu^ 
lum,  extunc,  id  est  ex  qno  legem  dedil  eis,  qui  per 


neque  jubilabit,  >  quia  in  suis  aclionibus,  cum  mor- 
tttus  fuerit,  non  gaudebit,  nec  in  vocem  erumpet 
Letiiis. 

c  Vinum  in  torculari  non  calcabit,  qui  calcare 
consueverat,  >  quia  Judaeorum  animas  de  corpore 
exeuntes  a  Domini  passione  jam  Christus  aut  bonus 
augelus  non  suscipit,  ut  ante  consueverat.  Torcular 
quippe  pressura  mortis  vocalur,  dicente  Domino: 
c  Torcular  calcavi  solus  {Isa,  lxiii,  3).  >  Anima  quo* 
^ue  vini  Uquore  significari  potest,  quia  Job  dixit : 
c  Quomodo  si  lecedant  aquae  de  mari,  et  fluvius 
vacuelaclus  arcscat :  sic  homo,  cum  dormierii  (Job 
iiT»  !!)•  I  Animam  quippe  comparat  aquis  mari«  et 
fiuvio.  Torcular  itaque  contritio  el  angustia  mortis 


Moysen  praedixit  eis  omnes  plagas  has,  el  nunc  quo- 
que  per  me  vel  caeteros  prophetas  locutus  est  di* 
ceiis  :  c  In  tribus  anni8,>  etc.  Tres  anniiria  tempor». 
sunt :  a  Moyse  usque  ad  David,  a  David  usque  ad- 
captivitatem  Babylonix,  a  captivitate  usque  ad  Chri- 
stum,  in  quibus  Judaeorum  populus  non  ut  filius, 
sed  ut  mercenarius  Deo  servivit,  quia  propler  car- 
naiem  lcgis  observantiam  non  aetemam  haeredila- 
tem  exspectavit,  sed  temporales  mercedes  quxsivii. 
Dum  ergo  propter  suas  impietates  per  faaec  tria 
tempora  frequenter  ab  hostibus  captivaretur,  ac 
perimeretur,  ita  ut  pauci  saepe  remanerent  de  pluri- 


es4 ;  vtjtvifi  autem  anima.  Sicut  enim  cum  uvae  ex-  B  bus,  in  tribui  annis  ablata  est  gloria  ejus  super  om- 


primuniur  in  torculari,  vinum  exit,  et  acinum  re- 
manet ;  «c  per  mortis  angustiam  elicitur  anima  de 
cirpore.  Vimm  ergo  calcat  in  torculari,  qui  ani- 
mam  in  morte  urget  egredi  de  corpore,  et  egredien- 
lem  suscipit. 

Yocem  calcanlium  abstulit,  quia  sancti  angeli, 
qui  juslorum  animas  suscipiunt,  pro  defensionc 
a.iimarum  Judaeorum  contra  malignos  Spiritus  nou 
l)quentur,  sed  eis  sine  contradictione  relinquent 
animas.  Ubi  mox  prophela  pius  adjungit:  Super 
hoc^  id  est  ex  hoc,  quia  si  reiictus  est  daemonibus, 
c  venter  mrus  ad  Moab  quasi  cithara  sonabit,  >  id 
e.4  mens  mea  muliiplices  doloris  modos  in  planctu 
Judaici  populi  formabit,  et  cogitanti  de  eo  nil  nisi 


ni  populo  multo  quasi  gtoria  anni  nicrcenariiy  et  de- 
cun>is  his  tribus  annis  post  eversionem  Jerusalein, 
relictus  est  in  eo  sicut  post  vindemiam  racemus 
parvus  et  non  multus,  parvus  quantitate,  et  non 
muUus  numero.  El  haec  sunt  plagae  eorum,  c  qui 
Lclaiitur  super  muros  cocti  latcris.  >  Sed  jam  ter- 
ininata  hujus  visionis  explanatione  addendum  exi- 
slimo,  qu9d  hoc  onus  in  terlio  loco  posl  duo  sih 
peiiora  positum  est  propter  hos  tres  annos,  vel 
propler  hoc,  quod  supra  dictum  est :  c  In  triviis  ejus 
accincti  sunl  sacco  (supra  xv,  3),  >  vel  propter 
allud  quodlibct  lateus  sacramentum.  Sequitnr  : 
CAPUT  XVII. 
Vers.   (.  —  c  Onus  Damasci.  Ecce  Damascus 


flere  Hbebit.  c  Ei  viscera  mea  sonabunt  ad  murum  ^  desinct  csse  civitas,  et  erit  sicut  acervus  lapidum  ia 
cocti  iateris,  >  quia  totis  visceribus  cordis  et  com-     rulna.  > 


passione  cfaaritatis  dolebo  super  his,  qui  operibus 
jegis  sine  gratia  Christi  putant  se  tutos  a  morte 
anims,  et  inimicis  invisibilibus.  Sequitiir  : 

Vees.  12.  —  c  Et  erit,  cum  apparuerit,  quod  la- 
boravit  Moab  super  excclsis  suis,  ingredietur  ad 
soncta  ,sua,  ut  obsecret,  et  non  valebit.  >  Atque 
subjungitur : 

Vers.  13.  —  c  Hoc  verbum,  quod  locutus  est  Do- 
minus  ad  Moab  extunc.  > 

VcRS.  14. —  c  Et  tunc  locutus  est  Dominus  di- 
cens :  In  tribus  annis  qiiasi  anni  mercenarii  aufe- 
relur  gloria  Moab  supcr  omni  populo  muUo,  ct  re- 


Damascus  sanguinis  pocuium  vel  sanguinem  bibens 
interpretatur,  slxesanguinem.propinans.  Quld  ergo 
per  Damascum  nisi  persecutorum  crudelitas  expri- 
mitur?  Et  bene  persecutorum  onus  in  quarto  gradu 
positum  est,  quia  quatuor  genera  persecutorum 
tolerat  Ecclesia.  Patitur  enim  persecutiones  a  Ju- 
daeis,  et  a  gentilibus  etab  haereticls,  et  a  falsis  fideli- 
bus.  Sed  et  in  quatuor  orbis  partibus  afiligitur 
clectorum  populus  ab  his,  qui  diyinaB  reiigioni 
adversantur.  Nam  et  Daniel  omnes  fidelium  perse- 
cutores  sub  spccie  quatuorbestiarum  comprehendit,. 
dicens :  c  Quatuor  bestiae  grandes  ascendebant  do 


lin.^jetur  in  eo  sicui  racemus  parvus  et  modicus,  ^^  ""^***  diversae  intcr  se,  prima  quasi  leaena,  secunda 


ucquaquam  muUus.  > 

in  fine  saeculorum  c  cum  apparuerit,  quod  labo- 
ravit  c  isie  >  Moab  super  exc(*lsis  suis,  id  est  quod 
meruit  pro  labore  camalium  operum  legis,  quae  pu- 
tabat  justa,  et  praeexcelsa,  c  ingredietur  ad  sancla 
soa,  ut  obsecret,  >  id  est  revertetur  ad  cor  suum, 
et  cogitabit  inlentionem,  qua  fecit  haec  carnalia  le- 
gis  opera ,  ut  iiido  inisericordiam  a  Judice  postu- 
let,  cujus  legem  se  servare  putavil :  c  Et  non  vale- 
bit  >  obsecrare,  quia  recognoscens  se  haec  opera 
non  fide  fecisse  Christi,  non  audebit  ab  eo  veniam 
petere,  cujus  fidem  et  gratiam  in  qperibus  suis  ha- 
bere  noluit.  Hucusque  multipliciter  exposuit  plagas 
corum.qui  •  Ixianiur  super  muro  cocti  lateris.  > 


similis  urso,  tertia  quasi  pardus,  quarta  teriibilis^ 
atquc  mirabilis,  et  fortis  nimis  {Dan.  vii,  3  et  seq.).  > 
Et  Angelus  in  Apocalypsi :  c  Clamavit  voce  magr.a 
quQtuor  angelis,  quibus  datum  est  nocerc  terrae  et 
inari,  dicens :  Nolite  nocere  tcrrac  et  mari,  neque 
arboribus,  quoadusque  signemus  servos  Dei  in  fion- 
tibus  corum  {Apoc.  vii,  2).  >  Bene  in  quarto  loco  est 
onus  persecutorum,  quia  quatuor  angeli,  quoruni 
oflicium  est  noccre,  cohibentur  a  laesione,  et  apud 
Danielcm  quatuor  bestiarum  potcstas  aufertur. 
Unde  et  hic  diciUir  :  <  Ecce  Damascus  desinct  csse 
civitas ,  ct  erit  sicut  acervus  lapidum  in  ruina.  > 
Damascus  enim  desinet  esse  civitas^  quia  scelerat»  et 
homicidae  atque  scrvoruio  Dci  pcrseculores  potea-. 


IS3 


IIERVEl  BURGlDOLEiNSIS  MONACUl 


iS4 


tiam  et  dignilalein  ac  regoum  velociter  amitiejites  A  credideriut,  tam  gentiles  (fuam  Judxi.  Gloiiam  enim 


ad  nibilum  redigenlur.  Et  evers;e,  eiril  ^icut  acervus 
iapidum  in  ruina  civitaiis  cum  corpora  eorum  per 
mortis  sententiam  redacta  in  terram  fuerint. 

Potest  et  genlium  vocatio  per  Damascum  iutelligi, 
quae  prius  erudelitate  et  sanguinc  pascebantur,  sed 
postquam  in  Cbristum  crediderint,  pristinae  conver- 
sationis  civitas  esse  desistent.  c  Et  erit  sicut  acervus 
lapidum  in  ruina.  >  Quomodo  enim  acervi  lapidum, 
qui  in  agris  dispersi  sunt,  in  uuum  tumulum  com- 
portantur;  sicde  universis  nationibns  acervus  cre- 
dentium  congregandus  est  in  ruina  Judaeorum,  illis 
cadentibus,  et  nobis  resurgentibus.  Sequitur : 

Vers.  2.—  €  Dereiictae  civiiates  Aroer  gregibus 
erunt,  et  requiescent  ibi,  et  non  erit,  qui  eiter- 
reat.  i 

Aroer  dicimus  myrieas.  Myricae  autem  parvae  sunt 
arbores  infrpctuosae,  et  semper  nimis  virides  et 
amarissimae  in  desertis  nascentes.  Et  quid  per  my  • 
ricas  nisi  homines  amari  et  infructuosi,  et  huic 
mundo  per  desiderium  inhaerentes  figurantur?  Gre- 
ges  vero  nuncupat  ovium  Dei  ccetus,  de  quibus  per 
Zachariam  dicitur,  quia  i  visitavil  Dominus  gregem 
suum  domum  Juda  (Zach.  x,  3).  >  Et  Ezecbiel : 
€  Multiplicabo,  inquit,  eos  ut  gregem  hominum,  ut 
gregem  sanctum,  utgregem  JerusalemXEji^cA.  xxxvi, 
37).  I  His  ergo  «  gregibus  derelictae  erunt  civitates 
Aroer,  i  id  est  myricarum,  quia  ubi  infructuosi  et 
amari  infideles  habitaverunt,  ibi  populus  fidelium 
manebit.  i  Et  non  erit,  [qui  exterreat,  >  quia  defi- 
cient  persecutores  sive  per  mortem  subtracti,  siva 
ad  Deum  conversi.  Sequitur  : 

Vees.  3. —  «  Et  cessabit  adjutorium  ab  Ephraim, 
et  regnum  a  Damasco  :  et  reliquiae  Syrix  sicut  glo- 
ria  filiorum  krael  erunt,  dicit  Dominus  exerci- 
Uium.  > 

<  Cessabit  adjutorium  ab  Ephraim,  >  id  est  a  mul- 
titudine  gentilium  populorum.  Ephraim  quippe  di- 
eitur  ubertas.  «  Et  regnum  a  Damasce  cessabit,  > 
quia  sanctorum  persecutores  omnem,  quam  habe- 
bant  in  mundo,  potentiam  amittent.  Vel  peccatum 
nltra  non  regnabit  in  eis,  sed  justitiae  servient,  ct 
cultores  rengionis  obtinebunt  regnum  et  gloriam  in 
loto  orbe.  « Et  reliquiae  Syriae,  >  id  est  gentilitatis, 
quae  conversae  foerint  ad  Deum,  enmt  «  sicut  gloria 
filiorum  Israel,  i  quia  pares  crunt  credcntibus  cx 
chrcumcisione. 

Vel  per  Ephraim  perfidus  Judaeorum  populus  de- 
slgnari  potest,  et  per  Damascum  principatus,  ct  ca- 
put  gentilium.Damascus  enim  metropolis  est  Syrise. 
«  Cessabit  igitnr  adjutorium  ab  Ephraim,  >  quia 
nemo  Judris  auxiliabitur  adversus  Titum.  «  Et  rc- 
gnum  a  Damasco,  >  id  est  a  paganis  impcratoribus, 
quia  omncs  saeculi  principes  erunt  Christiani,  ct 
hostes  religionis  exterminabuntur. «  Et  reliquiaeSy- 
riae,  >  id  est,  qui  de  gentibus  in  incrcdulilatc  pcrdu- 
raverunt,  erunt  «  sicut  gloria  filiorum  Israol,  >  id 
cst,  sicut  ignominia  Judaeorum,  quia  ad  summam 
pervenient  ignominiam   et  abjectionem,  qui  non 


ironice  pro  ignominia,  etdedecorc  posuil.  Sequitur . 

Vers.  4.—  «  Et  erit  in  die  iila  :  attenuabitur  glo- 
ria  Jacob,  et  pingues  cames  ejus  emarcescent.  > 

Vers.  5. —  «Eterit  congregans  sicut  in  messe, 
quod  rcstiterit,  et  brachium  ejus  spicas  leget,  el 
erit  sicut  quaerens  spicas  in  vaille  Raphaim.  i 

Vers.  6. —  «  Et  relinquetur  in  eo  sicut  racemus» 
et  sicut  excussio  oleae  duarum  aut  trium  olivarum 
in  summitate  rami,  sive  quatuor  aut  quinque  in  ca- 
cuminibus  ejus  fructus  ejus,  dicit  Dominus  Deus 
Israel.  i 

Jn  die  t7/a,  qua  praedicabitur  Evangelium,  atte" 
nuabilur  et  exilis  flet  gloria  Jaeob^  id  est  Judaid  po- 
puli,  qui  Christum  per  mortem  supplantare  voluit, 
^  quia  ingloriosi  erunt  in  universo  orbe  Judaei^  et 
pinguei  carnes  eorum  tabescent  non  habentium  pro- 
phetas,  non  signa  atque  virtutes,  nou  templi  digni- 
tateni,  sed  omne  corpus  gentis  eorum  emarcescet,  et 
rediyetur  ad  nihilum. 

Ei  quomodo  paucae  spinae  et  olivae  remanere  so- 
lent  in  agro  vel  in  arbore,  sic  relinquentur  pauci  in 
Isracl.  Et  cum  de  gentium  vocatione  dicatur : 
(  Messis  quidem  multa ,  operarii  autem  pauci 
(Maith.  IX,  37),  i  illi  pauperes  messis  reliquias,  quae 
per  apostolos  salvatae  sunt,  et  rarissimas  spicas  le- 
gent  non  in  montibus,  sed  in  valle  Raphaimy  id  est 
in  valle  gigantumt  qui  sunt  scribae  et  Pharisaei,  id 
est  in  vilitate  litterae.  Raphaim  enim  gigantes  soiiat. 
P  Plebs  Judaeorum  audivit:  «  Olivam  fructiferam 
vocavit  te  Dominu3  (Jer.  xi,  46),  >  sed  tamen  Chri- 
stus  vix  paucas,  id  est  duas  in  ea  rcperit  esuriens, 
Nam  duae  et  tres  olivae  et  quatuor  et  quinque  duode- 
cim  apostoli  possunl  intelligi,  id  esl  duodecim,  quos 
refert  Evangeiium  atque  Paulus  ct  Barnabas.  Vel 
duae  et  trcs  olivae  Petrus  et  Joannes  et  Jacobus  ac- 
cipe,  qui  Dominum  in  monte  transfiguralum  vide- 
runt,  et  ad  filiam  archisynagogi  suscitandam  cum  eo 
intraverunt.  Quatuor  autem  et  quinque  reliquos  no- 
vem  apostolos  faciunt,  qui  utique  pro  diversitale 
graiiarum,  quae  nobis  ignoia  est,  inquatuor  et  quin* 
que  olivas  separati  sunt,  ut  Evangcliorum  numeruu 
et  legis  in  se  volumina  demonstrarcnt  quasi  pra:- 
dicatores  utriusque  Testamenti. 
Q  Vel  ita  secundum  historiam.  «  Et  crit  >  iste  Ja 
cob  «  sicut  congregans  iu  messe,  quod  restiteril;  > 
quia  dum  per  Vespasianum  perimetur,  quaeret  et 
congregabit  ad  rcpugnandum  adhuc  eos,  qui  supcr- 
erunt.  «  £t  brachium  cjus  spicas  leget,  >  quoniani 
ea  virtute,  qua  poterit,  singulos  Judaeorum  coliiget. 
«  Et  eril  sicut  qu»rcns  spicas  in  valle  Raphaim,  i 
id  est  gigantum^  quia  capla  per  Tilum  Jerusalem 
quacret  aliquas  Judaeorum  rcliquias  in  humiliationo 
superborum  principum  suorum,  qui  se  quasi  gi- 
gantes  aestimabuiit  forlcs.  Sicut  enim  rarissim.ne 
remanent  spicae  post  terga  metentium,  ita  paucis- 
simae  Judaeorum  reliquiae  posteversionem  Jerusaicm 
remanebunt. 

«  Et  relinquctur  in  eo  fructns  ejus,  >  id  est  poste- 


!55 


COMMENT.  LN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  IIL 


186 


rilas  ejus,  i  sicul  racemus  »  unus  post  vindemialo-  A  brusca  inUdelilalis  eril  in  planlatione  tua.  Ei  quam- 


res,  vel  c  sicut  cxcussio  oles  duarum  aut  trium 
olivarum  in  summilale  rami  ejus,  seu  quatuor  aut 
quinque  olivarum  in  cacumine  ejus  >  remaneutium. 
Quando  enim  olivx  excutiuntur  ex  olea,  remanere 
ftolent  in  cacumine  ejus,  vel  iu  summitate  rami  ali- 
CQJus  duae  vel  tres,  aut  qualuor  oiivae.  Sic  et  Ju- 
dseorum  reliquiae  fuerunt  paucae  post  excidium  Je- 
msalem.  Post  exterminium  autcm  Judaeorum  sub- 
jungitur  conversio  gentium,  cum  dicitur  : 

Vers.  7. — c  In  die  iila  incliuabitur  bomo  ad  Fa- 
ctorem  suum,  et  oculi  ejus  ad  sanctum  Israel  re- 
spicient.  > 

VeRS.  8. —  c  Et  non  inclinabilur  ad  altaria,  qus 
feceninl  manus  ejus,  et  [quae  operati  sunt  digili 
eJQS.  > 

Hoc  enim  manifestum  esL  Sequitur  :  c  Non  re- 
spiciet  lucos  et  delubra.  >  Lucus  nemorosa  dicun- 
tur  et  opaca  loca,  in  quibus  propter  amoeniiatem 
pooebant  idola  sua,  et  omnem  voluptatem  ante  eo- 
rtim  aras  explebanL  Delubra  vero  templa  erant  a 
deluendo  vocata,  vel  quia  ibise  putarent  delui(112), 
id  est  mondari  a  peccatis  suis  per  muUitudinem  sa- 
cri6ciorum,  vel  quia  non  longe  erant  rivi,  in  quibus 
se  deluebant  et  bostias  lavabant.  Rursus  vero  de  Ju- 
daica  plebe  subditur : 

YEy.  9.—  c  In  die  illa  crunt  civitates  forlitudinis 
eJQS  derelictae,  sicut  aratra  et  segetes,  quae  dereli- 
ctae  sunt  a  facie  filiorum  Israel.  > 

Nam,  sicut  olim  ante  filios  Israel  temporibus  Jo- 
sue  Cbananxi  deseruerunt  regiones  suas,  sic  nunc 
Judsei  civitates  suas  a  facie  Romanorum.  Ubi  et  ad- 
jicitur  :  c  Et  erit  deserta.  > 

Tebs.  10.  —  €  Quia  oblila  cs  Dei  Salvatoris  tui, 
et  foriis  adjutoris  tui  non  es  recordata.  > 

Nam  quia  genshaec  Deum,  qui  se  semper  adjuvare 
poteuti  manu  solebat,  oblivioni  tradidit,  deserta  est 
ab  eo  in  manus  Romanorum ;  desertse  sunt  et  spiri- 
tales  ejus  virtutes  in  manus  hostium  internorum  ct 
invisibilium.  Nam  sequitur : 

c  Propterea  plantabis  plantationem  fidelem ,  et 
germen  alienum  seminabis.  >  Plantalio  quippe  fide- 
lis  est,  quando  vineam  quis  plautat,  et  ejus  ipse 
fructum  colligit.  Plantatio  autem  infidelis  est,  et 


vis  semen  tuum  inprimis  sub  specie  rcligionis  Ho^ 
ruerit,  non  tamen  fruclum  ex  eo  percipies  in  die  has 
reditatis.  Sequitur : 

Vers.  11.  —  c  In  die  plantationis  tuae  labrusca, 
et  mane  semen  tuum  florebit :  ablata  est  messis  in 
die  haereditatis,  et  dolebis  graviter  (113).  > 

Ille  plantat,  qui  in  se  ipso  vel  iu  aiio  virtutes  a*d!* 
ficat.  Sed  Juda^a  labruscam  in  die  plantationis  suae 
perficit,  quia  dum  plantare  se  virtutes  aestimat, 
agrestia  gentilitatis  opera  facit  aut  docct.  Quid  enin; 
tam  paganum,  quam  mactare  hircum  et  immolare 
bovem  ?  Talia  cnim  sunt  idolorum  sacrificia.  Dum 
igitur  actiones  bujusmodi  Judaca  pro  virtutum  ope- 
ribus  docct  aut  facit«  in  die  vlantationis  labruscam 
B  habct. 

Semen  quoque  nostrum  opus  bonum  quod  nunc 
agimus,  ut  in  futuro  metamus  fructum  retributionis 
ejus.  Sed  seinen  Judseorum  vel  hypocritarum  mane 
fioret,  quiade  bonis,  quae  faciunt,  bumanos  fuvo* 
res,  et  transilorias  retributiones  quserunt,  de  quibus 
Judex  dicit :  c  Amen  dico  vobis,  quia  recepcrunt 
mercedem  suam  (Matth.  vi,  2).  >  Unde  et  hic  addi* 
tur  :  c  Ablata  est  mcssis  in  die  baeredilatis,  >  id 
est  fructum  non  invenies  in  die  retributionis,  quia 
in  flore  nunc  exinanescit  nebula  humanx  laudis  ct 
infima^  appetitionis. 

c  Et  dolebis  graviter,  >  quia  alibi  dicitur :  c  Cum 
intraverit  palerfamilias,  et  clausei  it  ostium ,  inci  - 
pietis  foris  stare,  et  pulsare  ostium  dicentes  :  Do- 
mine,  Domine,  aperi  nobis,  et  respondens  dicet  vo- 
bis :  Nescio  vos,  unde  sitis,  recedite  a  me  operarii 
iniquitatis.  Ibi  erit  fietus  et  stridor  dentium  {Lue, 
xiii,25).  >  Sicquinque  fatuarum  virginum  semen  m4* 
ne  floruit,  et  in  die  hwreditatis  ablata  messe  dolue- 
runt  graviter^  quae,  quia  c  oleumin  vasis  suis  [Matth. 
xxv)  >  non  servaverunt,  veniente  sponso,  exstinctis 
laropadibus,  foras  remanserunt.Post  Judaeorum  vero 
reprobationcm  et  calamitatem  subjungi  reor  de  ad- 
venlu  Antichristi,  quem  exspectant  exerciius  ejus* 

Yes.  12.  —  c  Vae  mullitudini  populorum  multo- 
rum  ut  multitudo  maris  sonantis,  et  tumultus  tur- 
barum  sicut  sonitus  aquarum  multarum  !  > 

Vers.  13.  —  c   Sonabunt  populi  sicut  sonitus 


germen  alienum,  quando,  quod  quis  plantat  aut  se-  |^  aquarum  inuiidautium.  > 


niinat,  non  colligit,  sed  hostes  diripiunt  illud.  Quod 
igitur  ait :  c  Propterea  plantabis  plantatiouem  fide- 
lem,  ironice  dictum  intelligatur.  Quodque  subjun- 
git :  c  Et  germen  alienum  seroinabis,  >  aflirmando 
legendum  est.  Quidquid  enim  virtutis  plantat  in 
agro  cordis  sui,  et  quidquid  boni  operis  seininat  isle 
populus,  nullum  ex  eo  fructum  percipiet,  scd  mali- 
gni  spiritus  devorabunt  illud. 

Vel  piantationem  fidelem  plantabis,  unum  Deum 
praedicans,  et  germen  alienum  seminabis  non  recipiens 
FUium,  qui  consubstanliaiis  est  Patri,  scd  blasphc- 
miam  contra  eum  seminans.  Ideo  non  uva  seJ  /a- 

(lli)  Cod.G,,  dilui. 

(115)  Quae  hinc  sequuntur  ex  cod.  Crucensi,  lic- 


Nam  legiraus  in  Daniele  quia  quasi  tenipeslas 
c  veniel  rex  aquilonis  (Dan.  xi,  15),  >  qui  est  An- 
tichristus,  c  contra  regem  Auslri  (ibid.),  >  id  est 
iEgypti,  in  curribus  et  in  cquitibus  et  in  classe  m^ 
gna,  et  ingredietur  terras,  conteret,  et  pertransiel^ 
de  cujus  exterminio  subditur:  c  Et  increpabit  curn^ 
ct  fugiet  procul,  et  rapietur  sicut  pulvis  montium  a 
facie.venii,  et  sicut  turbo  coram  tempestate.  > 

Vers.  U.  —  c  In  tempore  vesperi  et  ecce  turba- 
tio :  in  matutino  et  non  subsistet.  > 

Nam  juxta  Danielem  c  fiet  tabernaculum  suuid 
super  montcm  incl)  tum,  et  sanctum  (ipse  cst  mon& 

sidcrantur  omnia  in  cod.  Garstensi  usquc  ad  ca- 
pilis  sequcntis  vers.  7. 


<87 


IlERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIfl 


ISS 


OHvetij  et  veniet  usque  adsummiiatemejus,  et  nemo  A  est,  qui  alarum  cymbalum  Tocatur  quia  hi,  qui  per 


auxiliabitur  ei  (Dan,  xi,  45),  »  quem  sicut  Aposto- 
lus  ait :  c  Dominus  Jesus  iuteriiciet  Spiritu  oris  sui, 
ct  Jestruet  illuslralione  adventus  sui  (//  Thess,  ii,  8).  > 
Increpabit  eum  Judex  veniens,  sicut  et  sanctus  Job 
significat  dicens :  c  Quis  arguet  coram  eo  viam 
ejus,  ct  quae  fecit^quis  reddct  illi?  (Job.  xxi,  31.  >  — 
c  Et  fugiet  procul,  i  a  facie  Judicis  alque  c  rapietur 
eicut  pulvis  montium  a  facie  venti,  et  sicut  turbo 
coram  tempestate,  >  quando,  sicut  scriptum  est, 
€  expcllet  de  luce  in  tenebras,  et  de  orbe  transferet 
eum  (Job,  xvni,  18).  i  Nam  c  ignis  in  conspectu 
ejus,  et  in   circuitu  ejus  tempestas   valida  (PiaL 

XLIX,  4).    I 

Hujus  ergo  turbine  tempestatis  rapietur  iste  filius 
perditionis,  ^i  in  gehennam  praecipitabitur.  In  tem^ 
pore  vesperi,  id  est  finis  saeculi  tyrannidem  adhuc 
exercere  volet,  et  ecce  super  eum  iurbatio  repentina 
veiiiet ;  in  matuiino,  id  est  in  tempore  resurrectio- 
nis  omnium  visitabitur,  et  non  subsistet. 

Yel  de  paganis,  qui  persecuti  sont  Ecclesiam,  po- 
tuit  dici :  c  Vae  multitudini,  ctc.  i  —  c  Sonabunt  po- 
puli  I  in  spectaculis  theatralis  luxuriae,  et  amphi- 
theatri  crudelitate,  et  circi  furoribus.  c  Sicut  sonitus 
aquarum  inundantium,  i  quando  consona  impieta- 
tis  voce  blasphemabunt,  et  ducent  christianos  ad 
leonem  et  cxtera  hujusmodi.  Sed  illis  instar  maris 
fureiitibus,  incrcpabit  Dominus  auctorem  seditionis 
eoi  um,  et  fugabit  illum  ab  eis,  et  sicut  pulvis  mo- 


superbiam  in  altitudine  cogitationis  evoIant,eumdem 
perversum  hominem  praedicando  sonant.  Quae  sci- 
licet  terra  recte  <  irans  flumina  ililthiopiae  i  esse 
perhibetur.  iEthiopia  enim  nigrum  populum  mitlit. 
Et  omnem  hominem  mundus  iste,  quia  pcccatorem 
profert,  qunsi  iEthiopia  nigrum  populum  parit.  Scd 
terra,  cui  90!  dicitur,  trans  flumina  AHthiopite  esse 
perhibetur,  quia  damnatus  ille  homo  tanta  immen- 
sitate  iniquus  est,  ut  omnium  peccantium  peccata 
traiiscendat.  c  Qui  mittit  in  mare  legalos,  >  quia 
praedicatores  suos  in  saeculo  spargit.  De  quibus  rc- 
cte  subditur,  qualitcr  mittantur,  cum  dicilur  : 

c  In  vasis  papyri  super  aquas.  i  Ex  papyro  quippe 
charta  csl.  Quid  ergo  per  papyrum  nisi  saccularrs 
scientia  designatur  ?  Vasa  ergo  papyri  sunt  corda 
doctorum  saecularium*  /n  vasis  itaque  papyri  super 
aquas  tegatos  mittere,  est  praedicationem  suam  in 
sapientium  carnalium  sensibus  ponere  et  defluentcs 
ad  culpam  populos  vocare.  Blittit  igitur  in  mare 
iegatos^  diceus  :  /fe,  angeli  veloces^  id  csl  nunlii 
mei,  ad  gentem  Judaeorum  convulsam  a  solo  proprio^ 
et  dilaceratam  ab  hostibus,  ad  populum  olini  terri- 
biiem^  qui  Dei  utcbatur  iinperio,  post  quem  non  fuit 
aiius^  id  est  ad  cujus  potentiam  nullus  alius  compa- 
randus  erat,  gentem  exspectantem  Salvatoris  advcn-< 
tum,  rursumque  exspectantem  Antichristum  iolva- 
tore  negato,  et  concuicatam  interim  ab  hostibus. 

Fiumina,  quae  diripuerunt  terram  ejus^  Titum  et 


tus  in  montibus  quanto  excelsior  est,  tanto  fortius  r  Vespasianum  cum  exercitibus  suis  possumus  acci- 

rapietur,  et  sicut  turbo,  qui  de.terra  consurgit  sub- 

ita  tempeslate  fertur  in  sublime,  ita  et  ille  raptus  a 

credentium   populo   separabitur,    et  fugiety.nQin 

•ibysso  religetur.  Cumque  dies  consummationis  ad- 

veuerit,  quod  est  vespera,  tunc  eri:  tribulaiio  sua 

peccata  noscentis,  et  in  tempore  matutino,  id  est  die 

resurrectionis  non  subsistet. 

I  Haec  pars  eorum,  qui  vastaverunt  nos,  et  sors 
diripientiuni  nos.  i  Hanc  sibi  partem  ac  sortem 
yasutores  Ecclcsiae  acquirunt,  ul  tam  horribili  ple- 
ctaiitur  exterminio,  praecipue  tamen  sequaces  Anti- 
christi,  de  quo  rursum  subditur : 
CAPUT  xvin. 

Vers.  I.  —  c  VapteiTa;  cymbalo  alarum,  quae  est 
trans  flumina  iGthiopiae !  i 

Vers.  2.  —  c  Qui  mittit  in  mare  legatos,  et  in 
vasis  papyri  super  aquas.  Itc,  angeli  veioces,  ad  gen- 
tem  convulsam,  et  dilaceratam,  ad  populum  lerribi- 
lem,  post  quem  non  esi  alius,  gentem  exspectan- 
tem  et  conculcatam,  cujus  diripuerunt  flumina  ter- 
ram  ejus.  i 

Nam,  sicut  incamata  Veritas  in  praedicatione 
sua  pauperes  idiotas  et  simplices  elegit,  sic  econtra 
ille  condemnatus  homo,  quem  m  Ane  mundi  apo- 
stata  angclus  assumet,  ad  praedicandam  falsitatem 
astutos  ac  duplices  atque  hujus  mundi  sapientiam 
habentes  clecturus  est.  Undc  nunc  rccte  dicitur  : 
c  Vae  terrae  cymbalo  alarum  !  >  etc.  Terra  quippe, 
eui  Yje  dicitur,  Ule  principaliter  damnatus  homo 


pere,  quia  superius  ait :  c  Aquas  fluminis  fortes  et 
multas  regem  Assyriorum,  et  omnem  gioriam  ejus 
(supra  VIII,  7).  > 

Post  hujus  autemadversariipersecutionemdies  ju« 
dicii  venlura  est,  sicut  ait  Dominus  :  c  Slatim  posl 
tribulationem  dierum  illorum  sol  obscurabitur,  et 
luna  non  dabit  lumcn  suum  ,  et  stellir  cadent  de- 
coelo  {3latth.  xxiv,  29).  i  Unde  ct  hic  sequilur: 

Vers.  5.  —  c  Omiies  habitatores  orbis,  qui  mo- 
ramini  in  terra,  cum  elcvatum  fuerit  signum  in 
montibus.  i 

Ver.  4.  —  «  Videbitis,  ct  clangorem  tubae  au- 
dietis.  I 

Omnes  enim  habitatores  orbis  videbunt  signum 
D  crucis,  et  ciangorem  tubce  audient,  quia  c  virtutes 
coelorum  commovebuntur,  et  tunc  apparebit  signum 
Filii  hominis  in  ccelo,  et  tunc  plangent  se  oinnes 
tribus  terrae,  et  videbunt  Filium  hominis  venientem 
in  nubibus  cocli  cum  virtute  magna  et  majestale. 
£t  mittet  angelos  suos  cum  tuba  et  voce  magna,  ct 
congregabunt  electos  ejus  a  quatuor  veniis  et  a 
summo  coelorum  usque  ad  terminos  eorum  (ibid.).  i 
Elevabit  ergo  signum  in  monlibus,  id  est  in  excelsis, 
quia  apparebit  inter  agmlna  virtutum  coeleslium  iii 
nubibus.  Et  clangor  tubae  audictur  c  Canet  eniin 
luba,  et  morlui  rcsurgcnt  (/  Cor.  xv,  52).  i  Scd 
quia  Judex  singulorum  opera  intuetur  subjungit 
prophcla  : 

(  Quia  haccdiclt  Dominus  ad  m9  :  Quicscam,cl 


«9  COMMENT.  IN  !SA'AM  LIBRI  OCTO.  -  LIS    llf.  150 

eonsiderabo  in  loco  mco,  sicul  meridiana  lux  clara  A  pmeciduntur  falcibus,  cum  singulos  homines  ab  hac 

Tita  scnlenlix  Judicis  abscidunt.  Et  qtia  derelicla 


C6t,  ei  sicut  nubes  roris  in  die  messis.  >  Quis  ^cro 
esl  locus  Dei  nisi  cor  angclorum  vei  hominum  ele- 
ctorum?  c  Templum  cnim  Dei  sanctum  est,  quod 
esiisTOS  (l  Car,  iii,  17),  >  ait  Apostolus.  Qui  cum 
iDcorrigibiles  ad  poenitenliam  provocat,  laborare  dici 
potest.  Hinc  namque  ait :  f  Laboravi  sustinens  {su- 
pra,  ly  14). »  Sed  cum  peccantes  in  malitia  sua  de- 
relinquens  in  solis  electis  rcsidct,  non  jam  suadens 
iniquis  pcenitentiam,  sed  ad  futurum  eos  judicium 
reservans,  quasi  post  laborem  invenit  quietem. 
Proinde  nunc  dicit :  c  Quiescam  in  loco  meo,  >  id 
est  tanium  in  corde  sanctorum,  ubi  requies  mihi  cst, 
habiCabo,  nec  in  correptione  perversorum  ultra  la- 
torabo  quia  incassum  fatigor  in  eis.  Et  ita  quie 


fuerinty  abscidentur,  cum  totus  orbis  pariter  finie- 
lur.  Et  abscissa  excutientur,  qnia  in  judicio  discu- 
tientur  et  cxaminabuntur. 

El  postquam  isti,  qni  ante  messem  efilorucrant,  in 
judicio  damnati  fuerint,  c  relinquentur  avibus  mon- 
tium,  >  id  est  malignis  spiritibus  in  corde  superbo- 
rum  habitantilms,  c  et  bestiis  terrae,  id  est  saevis 
dspmonibus,  qui  peccatores  vel  terram  conculcant. 
Aves  enim  daemones  esse  Dominus  insinuat  dicens 
de  scminibus  :  c  Aliud  cecidit  secus  viam,  et  con- 
culcalum  est,  et  volucres  coeli  comedcrunt  illud 
{Luc,  VIII,  5).  >  Et  inferius  exponens  ait  :  c  Quod 
autem  sccus  viam,  hi  sunt,  qui  audiunt,  deinde 


fcam,  €  sicut  nubes  roris  est  in  die  messis.  >  Quia,  ^  venit  diabolus,  et  tollit  verbum  de  corde  eorum 
sicut  messoribus  fatigatis  gratissima  est  nubes  roris,      {ibid,  42).  > 


sic  mihi  dulce  erit  refrigerium,  quod  in  mentibus 
electorum  invenio  fatigatus  ab  iniquorum  malitia, 
quorum  mens  terrcnis  cxuritur  desideriis.  Nec  im- 
merito  Dominus  messori  comparatur,  quia  velut  ab 
agro  segctes,  quotidie  ab  hoc  saeculo  pcr  mortis 
Mnlentiam  abscidit  honiincs.  c  Et  considerabo,  > 
ioquity  actiones  unluscujusque  ita  manifeste,  c  sicut 
meridiana  lux  clara  est.  >  Nunc  enim  omnia  quae 
fiaicimus  Judex,  qui  latet,  sine  intermissione  consi- 
derat,  ut  pro  his  quod  justum  fuerit  quandoque 
retribuat.  Sequitur  : 

Veks.  5.  —  €  Ante  messem  enim  totus  efHoruit, 
et  immatura  perfectio  germinavit  (114),  etpraeciden- 
lur  ramusculi  ejus  falcibus,  et  quae  derclicta  fuerint 
abscindentur  et  excutientur.  > 

Yers.  6.  —  c  Et  relinquentur  simul  avibus  mon- 
tium,  et  bestiis  terrae,  et  erunt  aestate  perpctua  super 
eum  Tolucres,  et  omues  bcstix  terrae  supcr  illum 
hiemabunt.  > 

Sicut  seges  vel  arbor,  quas  ciiius  quam  debuerat 
florescit,  opportunum  fructum  non  facil ;  sic  qui  non 
propter  exspectationem  supernae  retribulionis,  scd 
propter  mundanarum  rerum  cupiditatem  operatur 
qux  facit,  fructum  boni  operis  faccre  nequit,  quo- 
niam  ante  tempus  florens  cxinanescit.  Flos  enim 
foturi  operis  praecedens  cogitatio  cst.  Sed  qui  in 
opere,  quod  agendum  esse  proponit,  non  aetcrnam 
retribntionem  appetit  scd  temporalem,  ante  messem  , 
floret,  quia  flos  cogitationis  ejus  ad  messem  futurae 
vitae  non  germinat.  Messis  enim  consummatio  saeculi 
est.  Et  immatura  perfectio  illius  germinat,  qui  ante 
diem  novissimum  suflicere  sibi  quae  fecit  aestimat , 
quasi  jam  perfectus.  ^. 

Appropinquante  igilur  orbis  tcrmino  dicitur,  quia 
totus  €  ante  messem  eflloruit,  et  immatura  perfectio 
germinaTit,  >  quia  tunc  prxcipue  genus  humanum 
pnesentia  diliget,  et  exspectare  futura  negliget.  Ra- 
musculus  ejus,  id  cstorbis  vel  humani  generis,  quasi 
alicujus  arboris ,  singuli  homines ;  falces  vero  scn- 
lenliae  superni  Judicis.  Et  ramusculi  arboris  hujus 


Besliae  quoque  sunt  ipsi  daemones,  qui  ad  rapien- 
das  mortis  tempore  peecatorum  animas  violenlia 
crudelitatis  cflerantur,  contra  quos  dicitur  :  <  Ne 
tradas  bestiis  animas  confidentes  tibi  {PsaL  Lxxiiiy 
19).  I  Montcs  sunt  superbi  quique,  quia  c  montes 
sicut  cera  fluent  a  facie  Domini  {P$al.  xcvi,  5) ;  > 
terra  vero  peccator  est,  qui  audire  meruit :  c  Terra 
es,  et  in  terram  ibis  {Gen,  iii,  49).  >  Aves  ilaquo 
montium  et  bestiae  terra^  quibus  excussi  isti  relin  - 
quuntur,  maligni  spiritus  sunt ;  aestas  vero  perpetua 
regnum  Dci  post  judiciiim  est.  Comparavit  enim 
illud  aestati  dicens  :  c  Videte  ficulneas  et  omnes 
arbores,  cum  producunt  jam  ex  se  fructum,  scitis, 
quoniam  prope  est  aestas ;  ita  et  vos,  cum  Tideritis 
haec  fieri,  scitote,  quoniam  prope  est  regnum  coelo- 
rum  {Marc.  xxi,  29).  > 

Hiems  autem  damnatio  reproboiiim  quia  c  ibi 
erit  fletus  et  stridor  dentium  (Mallh,  viii,  42).  t 
Nam  propter  nimium  frigus  solcnt  stridere  dentcs. 
Et  Job  dicit  :  c  Ad  calorem  nimium  transeat  ab 
aquis  nivium  (Job.  xxiv,  19).  »  Aquae  enim  nivium 
frigidissimae  sunt.  c  Erunt  igitur  a^state  perpetua 
super  eum  volucres,  >  quia  quando  jusli  fulgebunt 
sicut  sol  in  rcgno  Patris  eorum,  tunc  maligni  spi- 
rilus  fasciculos  leizaniorum  comburcnt. 

c  Et  omnes  bestiae  terrae  super  eum  hiemabunt.  i 
Quoniam  omncs  saevissimi  do^mones,  qui  nullum 
omnino  charitatis  sentiunt  calorem  in  frigore  dam 
nationis  perpetuae,  supcr  eos  constricti  lorpebunt, 
atque  contracli  super  cos  in  poenis  jacebunt,  ac 
pariter  punientur.  Post  hsec  de  conversione  Israel, 
qiiae  sub  Elia  fiet,  sequitur  : 

Vers.  7.  —  c  In  tempore  illo  defcrcfur  munus 
Domino  excrcituum  a  populo  divulso,  et  diliceralo, 
a  populo  terribili,  post  quem  non  est  [Vulg,,  fuit] 
alins,  a  gente  exspectante  ct  conculcata,  cujiis  diri- 
pucrunt  flumina  terram  ejus  ad  locum  nominis  Do- 
mini  exercituum,  montem  Sion.  > 

Id  est  ad  Ecclesiam.  Tunc  enim  gratum  fidel 
munus  operumque  bonorum   Ilebraicus    populus 


{Mi)ViiIgM  germinabit. 


m  IIERVLI  BUUCIDOL 

Cliristo  deferet  ad  Ecclcsiani,  uLu  confessio  noniinis  A 
cjus  habitat. 

Vel  ila  :  ramusculiy  qui  inulilcs  sunt,  prcecidentur 
fulcibus  dicente  Domino  :  t  Ego  sum  vitis  vcra  ct 
Pater  meus  agricola  est.  Omnem  palmitem  in  me 
iion  ferenlem  fructum  toUet  eum  (Joan,  xv,  1).  >  Et 
quae  praccisa  sunt,  relinquentur  avibus  et  bestiis 
terroB^  id  est  daemonibus,  iia  ut,  qui  a  Dco  prxcisus 
fuerit  et  delectus,  et  dc  corpore  illius,  quod  est 
Ecclesia,  separatus,  tam  in  sestate  quam  in  hiemc, 
id  est  et  in  prosperis,  ct  in  adversis,  volucrum  ct 
bestiarum  iiat  roausio.  Ac  sicut  hi,  qui  infrucluosi 
siint  in  Ecclesia,  ampulantur  ct  projiciuntur,  ne 
fcrmentum  modicum  totam  roassamcorrumpat;  i!a 
econtra  potest  fieri,  ut,  qui  haeretico  errore  sunt  de« 
c  *pti  et  avulsi  a  Deo,  alque  lacerati,  et  horribiles  " 
ob  blasphemiam,  frustraque  mendacia  praestolantes, 
et  conculcati  a  daemonibus  et  a  fluviis  in  partes  va- 
rias  dissipati,  veniaiit  ad  Ecclcsiam. 
CAPUT  XIX. 

Vers.  !.  — f  OnuSiEgypti.  Eccc  Dominus  ascen- 
det  super  nubem  levem,  et  ingredictur  iSilgyptum, 
et  movebuntur  simulacra  a  facie  ejus,  et  cor  i£gy- 
pti  tabescet  in  medio  ejus.  > 

Onus  istud  et  in  quinto  gradu  est,  et  in  eodem 
ita  dicitur,  quia  c  quiuque  civitates  erunt  in  terra 
iEgypti  loquentes  lingua  Chanaan  (infra^  v.  18),  » 
ut  advertamus,  quia  de  illis  nunc  agitur,  qui  quin- 
que  sensibus  corporis  sunt  dediti.  iEgyptus  enim, 
qui  interpretatur  tribulatio  vel  tenebroe^  mundum  si- 
gnificat  tribulationibus  et  angustiis  pjenum,  sive  gen- 
tilitatem  tenebris  errorum  coopcrtam.  H»c  enimi 
quse  de  iEgypto  dicuntur,  ad  Salvatoris  adventura 
et  mundi  reconciliationero,  gentium  conversionem 
referenda  sunt. 

c  Ecce  enim  Dominus  ascendet  super  nubem  le- 
vem.  I  Nubem  levem  aut  proprie  corpus  Domini 
accifC  e  debemuSy  quia  leve  fuit,  id  est  nullo  pec- 
cato  praegravatum,  aut  certe  matrem  ejus  Virgincm 
nullo  humano  semine  praegravatam.  Super  nubem 
ergo  levem  Dominus  ascendit,  et  in  iEgyptum  venit 
quaudo,carnem  humanitatis  nostrae  assumens,  sine 
peccati  gravedine  in  roundo  apparuit. 

Vel  nubem  levem  apostolos  ab  omni  terrena  pos- 
sessione  exoneratos  accipere  possumus,  de  quibus  jv 
dicitur :  c  Qui  sunt  isti,qui  ut  nubes  volant  ?  i  (Isa, 
i.x,  8.)  Super  quos  Doroinus  sedens  ingressus  est 
.Egyptum,  quia  per  eos  venil  ad  gentes.  Et  com- 
mota  sunt  simulacra  jEgypti  a  facie  ejus^  quia  veri- 
tate  coguita  fugati  sunt  errores,  et  idola  destructa 
suntf  ubi  Deus  innotuit  gentibus.  Et  cor  jEgypti^ 
ii  est  tenebrosa  meus  eorum  qui  in  infidelitate 
perduraverunt,  nimio  dolore  contabuit,  cum  vide- 
rent  idolorum  evacuari  culluram.  Sequitur : 

Vers.  2.  —  c  Et  concurrere  faciam  ^gyptios 
adversus  iEgyptios,  et  pugnabit  vir  contra  fiatrem 
suum,  et  vir  contra  amicum  suum,  civitas  advei  sus 
civitatem,  regnum  adversus  regnum.  i 

Uoc  prjedicatio  Domini  Jcsu  fccit  in  toto  orbe, 


ENSiS  xMONACUl  102 

dum  alii  fidcm  suscipercntf  et  atii  earo  penllus  iin- 
pugnare  conarentur.  Unde,  et  pcr  sc  ipsum  hoc 
idem  praenuntiavcrat  dicens  :  <  Nulite  arbritrari, 
quia  venerim  mittere  pacem  iu  terram.  Non  veni 
pacem  mittcre  sed  gladium.  Veni  enim  separare 
hominem  adversus  patrem  suum  et  flliain  adversus 
matrcm  suam,  et  nurum  adversus  socrum  suam, 
ct  inimici  hominis  doroestici  ejus  (Matth,  x,  54).  i 
Sequitur  : 

Vers.  3.  —  c  Et  dirumpetur  spiritus  i£gypti  in 
visceribus  ejus,  et  consilium  ejus  praecipitabo.  » 

Diruptus  est  spiritus  JEgypti,  qui  prius  erat  inle- 
gcr  in  malitia,  id  est  gentilium  voluntas  divisa  est 
aliis  credere  volentibus,  aliis  recusantibus.  Et  con- 
silium  impioruro  quo  fidem  impugnare  sagaciter  vo- 
luerunt  pcrsecutiones  excitando  praecipitatum  cst 
quia  fides  perseverat,  et  ilii  sunt  exterminati.  Se- 
quitur  : 

c  Et  interrogabunt  siinulacra  sua,  et  divinos  snos 
ct  pythones,  et  ariolos.  >  SoUicite  sciscitati  sunt 
infideles  ct  a  diis,  et  a  sapientibus  suis,  quare  talia 
in  mundo  iiunc  cssent  exorta,  ut  genus  humanum 
consuetudinem  antiquam  desereus  nova;  religionis 
cultum  susciperet.  Sequitur  : 

Vers.  4.  —  c  Et  tradam  iEgyptum  in  manu  domi- 
noriim  crudelium,  et  rex  fortis  dominabitur  eorum, 
ait  Dominus  Deus  exercituum.  i 

Crudelis  dicitur,  qui  districte  feriendo  non  parcit. 
Si  ergo  ^gyptus  in  eis,  qui  corripiuntur,  hic  acci- 
pitur,  quid  appellatioiic  dominorum  crudelium  nisi 
pia  severitas  magistrorum  Ecclesiae  designalur  qui 
zelo  Dei  ferventes  peccata  subjectorum  non  deli- 
nlunt  ?  Aut  hoc  loco  crudeles  districte  peccata  ferien- 
tes  intelligamus,  et  ulciscendis  culpis  non  parcen- 
tes.  Nam  et  ipsi  Deo  beatus  Job  in  afilictione  positus 
ait :  c  Mutatus  es  mihi  in  crudelem,  et  in  duritia 
manus  tuae  adversaris  mihi  (Job,  xxx,  21).  »  Si 
ergo  Deum  vir  sanctus  crudelem  dicere  non  timuit, 
quia  sibi  non  parcebat,  cur  nos  sanctae  Ecclesiae 
pracpositos  benigne  crudeles  non  dicamus  qui  culpas 
deliuqucntium  misericordiae  severitate  feriunt?Ta- 
libus  itaque  Dominis  crudelibus  traditur  JEgyptus^ 
id  est  hic  mundus,  ut  sub  eorum  disciplinis  compo» 
natur. 

Et  rex  fortis,  id  est  Christus  dominator  corum. 
Quod  si  in  reprobis  iEgyptum  intellexerimus,  ^gy- 
ptus  datur  in  manus  dominorum  crudclium;  quia, 
qui  converti  nolunt,  tradunturacrius  possidendi  ma- 
lignis  spiritibus.  Sed  ne  ipsi  daemones  ultra  modum 
saeviant,  rex  fortis  Dominus  Jesus  dominatur  eorum, 
Post  haec  de  doctrinis  falsitatum,  quomodo  ad  ni- 
hilum  redigendae  erant,  subjungit  dicens  : 

Vers.  5.  —  c  Et  arescet  aqua  de  mari,  ct  fluvius 
desolabitur,  atque  siccabitur.  i 

Vers.  G.  —  c  Et  deficient  flumina,  attenuabuntur, 
ct  siccabuntur  rivi  aggerum.  Calamus  et  juncus 
iiiarcascei.  i 

Yers.  7.  —  I  Nudabilur  alvcus  rivi  a  foiilc  suo^ 


m 


COMMENT.  IN  ISiVTAM  LinRI  Oi:T0.   —  LB.  IIL 


104 


et  omnis  scmi.ntls  irrigua  siccabitur,  arcscct,  et  iion  A  rum  doctrina;  in  liamo  quippc  csca  monslra^r,  cH 


e.il.  > 

Qu'ul  est  enim  aqua  maris  nisi  scicntia  doctrinae 
sectilaris?  Et  quid  est  fluvius  aquae  istius  nisi  exu- 
berans  fluxus  carnalis  sapientise?  Arescel  igitur  aqua 
de  mari^  qoia  mundanadoctrina  deliciet  de  saeculo. 
Ei  flmnus  liumanae  sapientiae  siccabitur,  quia  stultam 
faciel  Deos  sapientiam  hujus  mundi. 

£l  deficient  flumina  diversarum  doctrinarum,  quse 
per  orbem  defluebant.  c  Et  siccabuntur  rivi  ag<;c- 
rum,  >  id  est  camales  scientiae  dc  cordibus  huma- 
nis.  Qui  enim  rivum  per  aggerem  ducere  nititur, 
ttrram  excavat,  ut  aquam  ducat  illuc,  quo  naturaii- 
ler  iropetus  eam  non  dirigebat.  Similiter  qui  scien  - 
tiae  scx  rivulum  in  cor  alterius  studet  emanarc,  ip- 


sum  cor  ejus  in  altum  fodit,  et  cogitationes  velut  ^  sent. 
terram,  quae  rivulum  currere  non  sinebat,  ejioit.  Sic 
faciebant  doctores  gentilium,  ut  scientiam  sui  er- 
roris  sine  obice  ponereut  in  cordibus  audienlium. 
Sed  jam  per  praedicationem  evangclicam  talcs  rivi 
aggerum  attenuati  sunt,  atquc  siccati. 

Quid  autem  percalamum,  quo  scriptura  fiebat  anti- 
qnitus,  nisi  peritia  scribentium  dcsignatur?  Quid  per 
juncam  nisi  auditorum  viriditas?  Marcescet  ergo  ca- 
tsmus  et  juncus,  id  est  doctor  el  discipulus  terrenae 
ftapientiae,  cum  fides  Cbristi  florcre  cceperit. 

yudabitur  alreus  rivi  scientiae  saecularis  a  fonte 
sttOy  id  est  a  suggestione  diaboli,  quia  ipse  deceptor 
antiquus  ultra  non  infundet  eis  aquam  fallacis  sa- 


aculcus  occultatur.  Sic  et  in  doctrina  gentilium  dul- 
cedo  verI)orum  praetenditur,  et  vcnenum  deceptionis 
abscondilur.  Mittebant  igilur  in  flumen  hamum,  qiil 
doctrinam  deceptionis  in  humunum  genus  porrigc- 
Imnt.  Quid  vero  per  rete  eorum  nisi  fallax  praedica- 
tio  eiprimitur?  Quasi  enim  rctia  quaedam  suut  coin- 
plexae  praedicantium  dictiones,  quae  eos,  quos  ce- 
perint,  non  facile  amittunt;  unde  et  retia  quasi  re- 
tinentia  dicuntur.  Expandebant  igitur  retia  superfa^ 
ciem  aquoSy  qui  falsitatis  praedicationcm  super  cor 
populi  spargebant.  Aqua  enim  populus  est.  Ui  ita- 
quc  piscatureSf  qui  ante  gaudebant  dum  roultos  ca« 
porent,  luxerunt,  et  dolucrunt  temporibus  evange- 
licx  praedicationis,  cum  jam  neminem  capere  pos- 


Et  confundentur,  inquit,  philosophi,  qui  opera- 
bantur  linum^  id  est  subtiliorem  doctrinam.  Nam  de 
virtutibus  et  vitiis  atque  rerum  secrctioribus  natu- 
ris  et  causis,  interdum  etiam  de  Deo,  subtilia  multa 
tractabant,  et  omnis  doctrina  eorum  sublilior  erat 
quam  poctarum.  Pectcbant  enim  subtilia^  cum  divi- 
derent,  et  minus  subtilia  velut  stupas  extrahcronr, 
ct  abjicerent  sicut  in  dialeclicis  divisionibus  agiiur. 
Texebant  subtiiia,  cum  aculas  ratiocinationes  con- 
cluderent,  sententiasque  sentemiis  connecterent,  et 
libros  implerent.  Sed  omnes  isti  confundentur^  cum 
Salvatoris  doctrina  gentibus  illuxcrit.  Et  irrigua  flu- 
minis  hujus,  id  cst  corda  hominum,  quae  irrigaban* 


pientiae,  cum  per  Ghristi  gratiam   siccata  fueriL  p  tur  saeculari  doctrina,  erunt  flaccentia  et  marcida, 
Undc  et  per  Jeremiam  de  Babylune  vel  ejus  rege  di-      quia  virorem  amoris  praesentium  amittent,  ut  ia 


cium  est  :  c  Desertum  faciam  mare  ejus,  et  siccabo 
venaro  ejus  (ier.  l,  36).  >  Semen  autem  irrigabatur, 
dum  crroris  doctrina  suggestionibus  diaboli  hume- 
ctaretur.  Omne  ergo  <  semen  irriguum  siccabilur, 
arescct,  et  non  erit,  >  quia  diaboli  vena  rigans  ob- 
strnctur,  et  doctrina  saeculi,  quam  irrigabat,  deflciet. 
Sed  inter  haec,  quid  hujuscemodi  doctoribus  accide- 
rit,  audiamus.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  <  Et  moerebunt  piscatores,  el  luge- 
bunt  omnes  mitlentes  in  flumen  hamum,  et  expan- 
dentes  relc  super  faciem  aquae,  et  emarccsccut 
[  Vulg.  amarescent].  > 

Vens.  9.  —  <  Confundentur,  qui  operabantur  li- 
num,  pectentes  et  texenles  subtilia.  > 

Vers.  10.  —  <  Et  erunt  irrigua  ejus  flaccentia, 
OTunes  qui  faciebant  lacunas  ad  capiendos  pisces.  > 

Quid  enim  per  piscatores  nisi  philosophi  designan- 
tnr,  et  caeteri  tales  quasi  pisces  iu  mari  homincs 
nas«iros  in  hoc  saeculo  decipientes ;  nam  de  captura, 
qnae  per  evangelicam  praedicationem  facienda  erat, 
d«ctum  est  apostolis  :  <  Venite  post  me,  faciam  vos 
fieri  piscatores  hominum  (Matth.  iv,  19).  >  Sic  et 
lioc  loco  piscatores  hominum  sed  in  malam  partem 
accipimus.  Quid  vero  per  flumen  designatur  nisi  ge- 
nus  humanum,  quod  ab  ortu  usque  ad  finem  defluit, 
et  quasi  aquae  more  usque  ad  competentem  termi- 
nuiA  ex  camis  liquore  percurru.  Quid  autem  per 
bamnm  nisi  deceptoria  philosuphorum  atque  pocta- 


amore  fulurorum  virescant.  <  Lacunas  faciebant  ad 
capiendos  pisces,  >  qui  doclrinas  errorum  fodicbant, 
ei  construcbant  ad  deceptionem  hominum.  Scqui- 
tur : 

Vers.  11.  —  <  StuUi  principes  Taneos,  sapientft 
c«nsiliarii  Pharaonis  dederunt  consilium  insipiens  : 
quomodo  dicetis  Pharaoni  :  Filius  sapieniium  ego» 
filius  regum  antiquorum?  > 

Ver3.  12.  <  Ubi  sunt  nunc  sapientes  tui.  Annun* 
tient  tibi  et  indicent  quid  cogitaverit  Dominus  exer- 
cituum  super  iEgypium.  > 

Tanis,  quae  dicitur  mandans  humilia  vel  manda- 
tnm  /ittmt/6,  doctrina  sapientium  saeculi  est.  Praece- 
Dptorcsenim  saecularium  litterarum  ncsciunt  jubere 
nisi  humilia  et  iufima^  quaepropter  pnesenlem  vitam 
observentur.  Al  vero  praecepta  doctrina"  coelestis 
alta  et  sublimia  sunt,  quia  propier  regna  coeloium 
data  sunt.  Sed  principes  Taneos^  id  est  saecularis 
scientiae,  stulti  fueruut,  nescientes  praevidere  futura. 
Pbarao  autem  diabolus  est,  sicut  Ezechiel  indicat 
dicens  <  Ecce  ego  ad  te,  Pharao  rex  iEgypii,  draco 
magne,  qui  cubas  in  medio  fluminum  tuorum  {Dan. 
XXIX,  3).  Unde  Pharao  interpretatur  nurfari/ eiim  vci 
dissipavit  eum^  quia  diabolus  in  primo  bomine  gc- 
nus  humanum  vcste  immortalitatis,  et  indumeuto 
justitiae  nudavit,  et  mentem  ejus  ab  unitate  cogita- 
tionis  dissipavit,  et  per  varia  desideria  sparsit. 

Qui  vero  consiliarii  hujus  Pharaonis  nisi  daemo- 


195  HCRVEl  BURGIDOLENSIS  MONACUI  m 

nes  ?  Qiii  danl  eoniiUiuminsipiens^  quando  prava  ho-  A  Splrilnni  fertigiDis :  el  errarc  fceemnl  Mgj^tnm  in 


roinibus  quasi  ratiouabililer  congulendo  snfgerunt. 
Vel  pliilosophos  atqne  idolonini  saccrdoie&  et  hxre- 
ticos  inleliigamus  consiliarios  ejus,  qui  dederunl 
principibus  hujus  saeculi  consilium  insipiens^  sciiicet 
iit  Ecclesiam  persequerentur,  et  fidem  Dei  labora- 
reiit  exstiiiguere.  Vel  ipsi  Pbaraoni  dederunt  consi- 
/ticm,  quia  sunt  nonnuiii  homines  tam  prompti  ad 
inveniendum  maluin,  ut  astuliam  diaboli  praecurrere 
videanlur  in  adinventionibus  suis.  Dederunt  ergo 
Zabulo  consilium^  ut  crrorum  dogmatibus  mundum 
replcret,  quatenus  omnes  fortius  irretitos  leneret, 
quia  tam  vcioces  fuerunt  in  seminandis  erroribus, 
ul  ipsi  magis  suggercre  taiia  videantur  diabolo, 
quam  liaec  ab  illo  discere.  Quando  enim  vel  ipse  dia- 


omni  opere  suo  sicnt  erat  ebrius  ct  vomens.  i 

Vers.  15.  —  c  Et  non  erit  iEgypto  opus,  quod 
facicbat ,  caput  et  caudam,  incurvantem  ct  refie- 
nantem.  i 

£x  quo  Deus  stuUam  fecit  sapientiam  hujus 
mundi ,  stulti  facii  sunt  ct  principes  Taneos^  id  est 
ejusdem  mundanx  sapienlix,  quae  cst  mandans  hu- 
milia  et  terrena  :  et  emarcuerunt  principes  Mem- 
pheos,  id  est  doctores  vaniloquiorum.  Memphis 
enim  inlerpretatur  ab  ore,  Deceperuni  jEgyptum,  id 
est  saecuium ,  angulum  populorum^  id  est  dolosarum 
impurarumque  mcnt.um  duplicitale  plcnum.  Quid 
enim  per  angulum  (duplices  quippe  semper  sunt  i.i 
angulo  paricies)  nisi  impura  corda  signantur  qux. 


bolus  ca  posset  cxcogitare,  quae  adinvenit  Arius?  ^  ^^^  verilatis  simplicitatem  fijgiunt,  ad  semctipsa 


Quando  ca  linxisset,  quae  caeteri  repererunt  inven- 
tores  errorum?  Dederunt  itaque  consi/ium  Pharaoni, 
8cd  consilium  eorum  fuit  insipiens ,  quia  errores 
jam  destructi  sunt,  et  scientia  verilatis  jam  illu- 
minatus  est  mundus,  et  a  jago  Pharaonis  libe- 
ratus. 

0,  inquit,  sapientes  mundi,  quomodo  dicetis  unus- 
quisque  vestrum  Pharaoni ,  id  est  principi  hujus 
s^pcuii  praedicantibus  apostolis  :  t  Filius  sapientium 
ego,  et  regum  anliquorum ,  i  id  est  philosophorum, 
id  est  quoinodo  vos  in  auxilio  Satanae  patris  jacla- 
bitis  vos  esse  filios  veterum  sapientum ,  qui  haec 
errorum  dogmala  invenenint ,  quae  vos  advcrsus 
Evangelii  praedicatores  defendere  non  valelis  ?  Vbi 
sunt  nunc,  o  Pharao,  sapientes  tui?  Annuntient  tibi,  ^ 
si  possunt  quid  cogituverit  Dominus  super  ^gy- 
ptum  ,  id  est  super  gentilem  populum ,  scilicet 
errores  universos  destruere  ,  et  lumen  veritatis 
omnibus  notum  facerc ,  cuuctosque  mortales  litMV> 
rare. 

Vel  ita  :  stulti  erunt  principes  Taneos  quae  dicitur 
mandatum  humile.  Omnes  enim  haeretici  contrariam 
altitudinein  humiliati  docent,  et  delrahunt  ad  infe- 
ros,  et  sunt  principes  humilis  dejectique  mandati. 
Coiist/iartt  quoque  Pharaonis,  qui  rex  iEgypli  est, 
et  recle  dissipator,  et  divisus,  cl  iit  partcs  varias  se- 
parat,  insipiens  arguentor  dedisse  consilium^  quan- 
do  disperdet  Dominus  sapientiam  sapienlium,  et  re- 


quodammodo  duplicitatis  perversitate  rcplicantur 
quibus  aperte  per  Jacobum  dicitur  :  c  Purificatc 
corda  duplices  animo?  {Jac,  iv,  8.)  i  Benc  ergo 
mundum  vel  gentilitatcm  vocat  angulum  populorum^ 
quia  in  omnibus  populis  el  nationibus  erat  ista  du» 
plicitas,  et  iste  dolositatis  angulus. 

c  Dominus  miscuit  in  mcdio  ejus  spiritum  Ycr- 
tiginis,  I  id  est  erroris,  quia  justo  judicio  lumen 
cognilionissuae  abscondens,  spiritum  erroris  iu  eam 
permisit  ingredi.  Et  errare  fecerunt  ALgyptum  in 
omni  opere  suo  praedicti  principes  ,  id  cst  magistri 
perversorum  dogmatum.  Sicut  errat  ebrius  et  vo- 
mens  ,  quia  rationem  ei  toUcntes  idololalriae  maii- 
cipaverunt  eam.  Qui  cniiu  ebrius  est ,  et  vomit,  sic 
'  ratiunis  sensu  privatus  est,  cl  mente  coofusus  aut 
alienatus,  utea,  quae  facit,  aut  patilur  nesciat.  Sed 
verligiuc  ducebatur,  ut  mala,  quae  operabatur,  non 
intelligcret,  ct  nimiam  ebrielatis  suae  crapulam 
vomebat ,  id  est  spurcitiam  erroris ,  qua  roplela 
erat,  ore  proferebat,  dum  laudaret  idoIa,aique  aurc s 
audieniium,  et  meutes  quasi  vicinas  auras  fcelidissi- 
mo  odore  polluelat. 

Et  cum  praedicalorcs  gra(i?e  venerint ,  non  erit 
ASgyplo,  id  esl  parti  eorum,  qui  in  inridclitale  per- 
manserunt,  opus  quod  faciebat^  ut  eos  inhibere  pos- 
sit :  caput  et  caudam ,  id  est  primuin  et  ullimum 
errare  fccerunt  supradicti  principes ,  incurvaniem^ 
id  est  alios  sub  disciplina  tenenteni ,  et  refrenantem. 


probabit.  Solent  autem  hxretici  huic  regi   suo,  id  ^  id  est  regentcm  subditos.  Sequitur 


est  tumido  scnsui  dicere  :  Filii  sumus  sapientium^ 
qui  ab  initio  doctrinam  nobis  apostolicam  tradide- 
runt.  Filii  sumus  regum  antiquorum,  qui  appellan- 
tur  reges  philosophorum ,  et  habemus  scicntiam 
Scripturarum  junctam  scientiae  sa^culari.  Quem  re- 
gem  interrogant,  ubi  sint  sapientes  ejus,  qui  con- 
temiiebant  ecclesiasticam  simplicitatem.  Sequi- 
tur  : 

Vers.  13.  —  c  Stulti  facti  sunt  principes  Taneos, 
emarcuerunt  principes  Mempheos,  deceperunt  i£gy- 
ptum  anguluro  populorum  (il5).i 

Veas.  14.  —  c  Dominus  miscuit  in  medio  ejus 


Vers.  16.  —  «  In  die  illa  erit  iEgyptus  quast 
mulieres,  et  stiipebunt,  ct  timcbunt  a  facie  comino- 
tiouis  manus  Domini  exercituum,quam  ipse  movebit 
super  eam.  > 

Ves.  17.  —  i  Elerit  terra  Juda  iEgyplo  in  festi- 
vitatem  (116)  omnis,  qui  illius  fuerit  recordalus,  pa- 
vebit  a  facie  consilii  Domini  exerciluum,  quod  ipse 
cogitavit  super  eam.  > 

jEgyptus,  id  esl  gentilitas  erit  pavida  id  est  imbe- 
cilla  quasi  mulieres,  Et  stupebunt  iEgyptii,  id  cst 
gentiles,  atque  timebunt  ^ro  iniquitalibus  a  facit^ 
commotionis  manus  Domini ,  quia  commovebit  om- 


(115)  Alias,  popu/ornm  ejus. 


(116)  Alias,  tit  parorm. 


497  COMMENT.  IN  ISAIAM  L 

Diuni  corda ,  eC  omnes  terrendo,  ac  concutiendo  ad  A 
pcERitentiara  excitabit.  Et  post  commotionem  per- 
Curbationis  ac  pavoris  ex  malorum  couscientia  eril 
terra  Juda ,  id  est  Ecciesia  Catliolica ,  extra  quam 
confesslo  verilatis  non  est,  JSgypto^  id  est  geulili- 
tati,  tft  feslmtatem ,  id  est  in  Iselitiam  et  veneratio- 

Omnis  iEgyptias  qui  recordatus  fuerit  iilius,  id 
est  Ecclesiae,  pavebit  a  facie  consiUi  Domini^  qui  co- 
gilnvit  gentes  a  simulacris  vanis  ad  Deum  \ivum 
convertere,  et  eos,  qui  converli  noluerint ,  acerhius 
damnare.  Comparatione  Cliristianorum  omnes  pa- 
gani  quasi  mulieres  sunt  infimas  habentes  sententias, 
'et  quidquid  dixerint,  vcrtitur  in  stultitiam ,  dnm 
stupent  tant^e  gcntis  conversiouem,  atque  miranlur, 
et  intelligunt  manum  Domini.  Et  qnicunque  corum  B 
fnerit  nominis  Christiani  retmdatus^  imbecillilatem 
idololatriae  timore  faietnr ;  si  vero  conversus  fuerit , 
fit  ei  terra  Judm  in  festivHulem^  id  est  scientia  Scri- 
pturaruar  :  Lex  et  Prophetae,  Evangelium,  et  apo- 
stoforum  Episiolae,  omnisque  qui  hujus  terrae  fueril 
ruordatus^  pavebit,  sed  pavore  (117),  qui  ducit  ad 
vitam.  c  Principium  eiiim  sapientiae  timor  Domini 
{Prov.  1, 17).  >  Sequitur  : 

Vebs.  18.  —  c  In  ditf  illa  erunt  quinque  civitates 
in  tenra  iEgypti  loquentes  lingua  Chanaan ,  et  ju- 
rantes  per  Dominum  exercituum  :  civitas  solis  vo- 
cabiiur  una.  > 

Quid  nunc  per  quinque  civitates  nisi  quinque  sen- 
sas  corporis  designantur?  Nam  ut  hoc  innuerct  pro- 
piieta,  addidit  exponendo,  quia  civitas  solis  vocabi-  C 
tur  una  cx  illis.  Quae  est  enim  civitas  soiis  in  homine 
Dtsi  visus ,  qui  totum  corpus  illuminat  sicut  sol 
mundum  ?  Chanaan  vero  mutatus  dicitur.  Quinque 
ergo  ctritales  tit  terra  j€gtjpti  Ungua  Chanaan ,  id 
esl  lingua  mutata  loquuntur,  dum  quinque  sensi- 
Ims  corporis  in  gentibus  a  peccato  mutatis  serviunt 
jastitiae.  Qui  enim  hos  quinque  a  pravis  delectatio- 
nibos  non  refrenat,  loquitur  adhuc  lingua  i£gyptia. 
Qui  yero  jam  eos  virlutum  operibus  occupat,  iingua 
Chanaan  loquitur  in  suis  quinque  civitatibas,quia  de 
Titiis  ad  virtutes  est  mutatus.  Deo  enim  uon  tam  ver- 
bis  loquirour  quam  operibus. 

Nonnulli  quinque  civitates  vel  legein  Domini,  quae 
in  Alexandria  primum  interpretata  est ,  vel  Eccle- 
siae  ordines  ,  episcopos,  presbyteros,  diacones,  li- 
deles ,  catechumenos  senserunt ,  aut  certe  spirita- 
iem  legis  inteUigcntiam,  de  qua  et  Apostolus  ait  : 
<  Volo  quinque  verbis  loqui  in  Ecclcsia  sensu  mco, 
quam  decem  millibus  in  lingua  (/  Cor.  xiv,  19).» 

Et  icTia  quinque  civilatum  appellatur  civitas  soUs 
justitiae,  qua»  mihi  videtur  referri  ad  visum.  Sicul 
enim  civitas,  ut  videatur,  sole  et  luna  indiget ;  ila 
ut  oculi  nostri  illumincntur,  indigemus  sole,  qui 
estChristus.Lcx  ergo  iingua  Chanaan,  id  est  lingua 
mutata  loquitur,  dum  Grace  interpretatur  vel  spiri- 
taiiter  exponitur.  Et  jurat  ver  Dominum  eurcituum , 


(117)  Ambo  Codd.,  et  pavore. 


IBRI  OCTO.  —  LIB.  IIL  108 

quia  omnes  scntcntias  suas,  in  Christo  conArmat. 
Quantuni  vero  ad  nos,  quserondum  est,  cur  non  lin- 
gua  Hebraea,  sed  Chananitide  loquantur  hae  civifa- 
tcs.  Sed  Uebraeus  transitorem  sonat,  qui  de  loco 
transit  ad  locum.  Et  nos  licct  sancli,  quandiu  in 
iEgypto  sumus,  id  est  dum  in  hujus  mundi  tcnebris 
versamur,  non  possumus  lingua  Hebraea,  id  esl  lift^ 
gua  transeunte  loqui,  sed  iingua  Ciianaam,  Chanaan 
quippe  interpretatur  ^tcast  motio,  vel  quasi  respon' 
dens,  Quando  igitur  ak^  iCgypto  rcccdcre  volumus, 
et  exire  de  polestate  Pbaraonis  cupientes  peccato 
prorsus  carere,  et  in  patria  sanctorum,  ubi  justitia 
regnat,  haliitare,  tunc  movemur,  et  quasi  respon- 
dcuius  Christo  nos  vocanti ;  el  tamen,  quia  adhuc 
in  pra^sonli  saeculo  detincmur ,  lingua  Uebrsea  ncc  • 
dum  loqui  possumus,  donec  ab  hac  vita  transeamus. 
Sequitur  : 

Vers.  19.  —  c  In  die  illa  erit  altare  Domini  in 
medio  terrx  ^gypti,  et  titulus  (118)  juxta  terminam 
ejus  Doniini.  > 

Vers.  20.  —  Et  erit  in  signum,  et  in  testimo- 
nium  Domino  exercituum  in  terra  ^gypti.  ; 

In  iEgyto,  id  est  in  gentibus  erit  aitare  Domini, 
ut  ab  ortu  solis  usque  in  occasum  in  omni  loco 
juxta  Malachiam  offeratur  nomini  ejus  c  oblalio 
munda  (Maiach.  i,  1).  >  Sicut  autem  una  est  Ec- 
clesia,  sic  et  unuro  est  altare  in  tolo  orbe,  quia  et 
unum  sacrificium.  Tituius  juxta  aitare  est  Evange- 
linm,  et  apostolorum  doctrina. 

Vel  aitare  fides  est,  in  qua  offcrimus  hostias,  de 
qui^jus  aii  Petrus  :  t  SupeRedificamini  domos  spi- 
ritales,  sacerdotium  sanctum,  offerentes  spirit^les 
hostias  ( /  Petr.  ii,  5).  >  Tituius  juxta  aitare  hoc 
bona  operalio  est,  et  Dominicae  passionis  imitatio.  Et 
erit  illud  aitare  vel  tkutus  in  signum  et  in  testimo  - 
mum  resurrectionis  ejus,  Sequilur  :  c  Clamabunt 
enim  ad  Dominum  a  facie  tribulanlis,  et  mittet  eis 
salvatorem  ac  propugnatorem,  qui  liberet  eos.  > 

Vers.  21.  —  c  Et  cognoscetur  Dominus  ab  JE* 
gypto,  et  cognoscent  iEgyptii  Dominunr  in  die  illa, 
et  colent  eum  in  hostiis  et  muneribus,  et  voia  vove- 
bunt  Domino,  et  solvent.  > 

A  facie  hostis  antiqui  tribuiantis  cos  in  perversis 
operibus  ciamabunt^  tandem  ad  Dominum  sicut  Cor- 
nelias,  qui  c  erat  deprecans  Deum  semper(i4c/. 
X,  2).  >  Et  mittet  eis  per  apostolos  Christum  saiva- 
torem,  qui  liberet  eos. 

Vel  martyres  et  cscteri  fideles  afilictionibus  pressl, 
clamabunt  ad  Dominum  a  facie  mundi  Irf6ii/aitltsct 
impugnanlis  eos.  Et  spiritaliler  mittet  eis  suivatorem 
suum,  quia  per  (Miristi  gratiam  liberabit  eos,  et 
contra  infideks  pro  eis  pugnabit.  Quoties  enim  a 
persecutoribus  vel  impugnationc  daemoiium  afll  g*- 
mur  vel  qualibet  adversitate,  et  Dei  auxillo  lilera- 
mur,  ac  protegimur,  Deus  Fillum  suum  ad  nos  quo- 
dammodo  mittit  salvatorem  ac  propugnatorem,  qui 
nos    liberat.  Sic  igitur   fidelibus  suis  tunc  misit 

(118}  Alias,  titulus  Domiuici  juxU  terminum  cjus. 


m  IIERVEI  BURGIDOL 

etim ,    dum   post    niartyrum     afflictioncm   paccm  A 
dcdit« 

I  Et  cognoscetur,  inquit,  Dominus  ab  iEgypto,  i 
quia  postquam  persecutiones  quicverunt,  universus 
credidit  orbis.  t  Et  cognoscent  iEgyptii  Dominum  in 
dic  iila,  et  colent  eum  in  hosliis  et  muneribus  > 
spiritalibus  bonorum  openiro,  et  vota  pise  convcr- 
sationis  ei  vovebunt  et  tolvent.  Yoturo  enim  Domino 
offert,  et  solvit,  qui  est  sanctus  corpore  et  spiritu. 
Scquitur  : 

V.ERS.  2i.  —  c  Et  percutiet  Dominus  iEgyptum 
plaga,  et  sanabit  eam,  et  revertentur  ad  Dominuro, 
e4  piacabitur  eis,  et  sanabit  eos.  i 

Duobus  modis  vulnerat  Deus,  quos  ad  salutem 
rcducere  curat.  Aliquaudo  enim  carnem  percutit, 
ct  roentis  duritiam  suopavore  taberacit.  Vulnerando  ^ 
crgo  ad  salutem  revocat,  cum  electos  suos  aflligit 
oxterius,  ut  interius  vivant.  Aliquando  etiam,  si 
flagclia  exterius  cessarc  videantnr,  intus  vulnera  in- 
nigii,  quia  mentis  nostrse  duritiam  suo  desiderio 
pcrcutit.  Sed  percutiendo  sanat,  quia  terrore  sui 
jaculo  (ilD)  transHxos  ad  sensuni  nos  rectitudinis 
revocat.  Cordu  enim  nostra  male  sana  sunt,  curo 
luillo  Dci  amore  sauciautur,  curo  peregrinationis 
siiffi  a^rumnam  non  senliunt,  curo  erga  infirmitatero 
proxinii  nc  quolibei  minimo  affectu  languescunt. 
Sed  plaga  percutientur,  ut  sanentur,  quia  amoris 
spiculis  mcntcs  Dcus  insensibiles  transfigit,  rooxque 
lias  sensibiies  per  ardorcm  charitatis  reddit.  Unde 
dicit  et  sponsa  in  Ganticis  :  c  Yulncrata  charitatc 
cgo  sum  ( Cant,  iv).  i  Male  eniro  sana  anima, 
atque  hnjus  exsilii  statu  caeca,  securitate  prostrata 
nec  vidcbat  Deuro,  nec  videre  qua^Tcbat.  Percussum 
autem  cor  charitatis  ejus  spiculis  vulneratur,  quia 
in  intimis  affectu  pietatis  ardet  desiderio  contero- 
plalionis,  et  roiro  modo  vivificatur  ex  vulnere,  qaae 
prius  mortua  jacebat  in  salute;  aestuat,  anhelat,  et 
jani  videre  desiderat,  quero  fugiebat. 

Percussione  ergo  ad  salutero  reducitur»  qu»  ad 
securitatem  quietis  intimae  amoris  sui  perturbatione 
revocatur.  Pulchrc  it^que  dicturo  est,  quia  i  per- 
cutiet  Dominus  iEgypium  plaga,  et  sanabit  eam.i  Et 
revertenlur,  inquit,  ad  Dominum  charitate  stimulati 
a  quo  recesserant  concupiscentiis  illecti.  Et  placa^ 
biiur  ei$  pxnitentiam  agentibus  quibus  iratus  fue-  t^ 
rat  pcccantibus.  El  sanabit  eos  a  languore  peccati, 
nlque  torporis  intimi.  Yel  iEgyptum,  id  est  creden- 
ies  ex  gentibus  percussit  Dominus,  quia  tradidit 
roartyres  passioni.  Sed  rursuro  eos  in  resurrectione 
ftanabit.  c  Quero  eniro  diligit  Dominus,  corripit; 
flageUat  autem  omnero  filium,  quem  recipit  {Prov. 
III,  12).  •  Sequitur  : 

Vers.  25.  —  c  In  die  illa  erit  via  de  iEgypto  in 
Asyrios  cl  intrabit  Assyrius  in  iEgyptum ,  et 
^gypius  in  Assyrios,  et  servieut  iEgyptii  As- 
sur.  I 

Via  erit  de  JHgypto  in  Asiyrios,  id  est  de  genti- 

(119)  Ita  utcrque  God.  pro  terroris  sni  iaculo 


ENSIS  MONACIll  200 

iitatc  in  sanctorum  Ecclesiam,  qui  se  et  alios  bene 
dirigunt.  AssyTii  quippe  dirigentes  interpretantur,  et 
Assur  dirigens.  Et  inlrabit  Assyrius^  id  est  prapdica- 
tor  JSgyptum^  id  est  gentilitatem  ,  et  JEgyptus  in 
Assyrios,  id  est  gentilis  in  Ecclesiam.  Et  servient 
JEgyptii  Assur^  quia  gentiles  obedient  Christo. 
Assur  enim,  ut  dictum  est,  interpretatur  dirigens. 
Et  quis  est  iste  dirigens  nisicui  dicitur :  c  Dirige  me 
in  veritate  tua^  et  doce  me,  quia  tu  cs  Deus  salvator 
meus?  (Psal.  xxiv,  5.)  i  Tunc  autem  primuro  via 
patuit  de  iEgypto  in  Assyrios,  quando  jussum  est 
Gornelio  ut  ad  Simonen  Petruro  roitteret  (Actor.  \). 
Et  intravit  Assyrius  JEgyptum^  quando  Petrus  esi 
ingressus  dorouro  Cornelii.  iEgypius  intravit  in 
Assyrios,  id  est  gentilis  incorporatus  est  sanctonim 
Ecclesiae,  quando  c  cccidit  Spiritus  sanctus  super 
omnes  qui  audiebant  verbum,  et  jussit  eos  baptizari 
Petrus  (ibid.  xliv).  i  Et  servierunt  JSgypiii  Assur^ 
quando  Gomelias,  et  qui  cum  eo  baptizati  fuerant» 
custodierunt,  quod  a  Petro  audieraut,  quoniam 
c  non  est  personaruro  acceptor  Deus,  sed  in  oroni 
gente,  qui  tiroetDeuro,|t  operatur  justitiaro,  acce- 
ptus  est  illi  (ibid.  xxxiv).  Sequitur  : 

Yers.  24.  —  €  In  die  illa  erit  Israel  tertius  iEgy- 
ptio,  et  Assyrio  :  Benedictio  in   medlo  terra^.  » 

Yers.  25.  —  c  Cui  benedixit  Dominus  eierci- 
tuum,  dicens  :  Bcnedictus  popuius  meus  iEgypti* 
et  «pus  mauuum  mearuro  Assyrio  hacreditas  auteni 
nea  Israel.  i 

Israel,  id  est  vir  videns  Deum^  erit  tertius  jEgyptio^ 
id  est  gentili  converso,  et  Assyrio^  idest  piaedicatori, 
Yel  Israel  et  iEgyptius  circumcisioetpraeputiuro  est 
Et  curopraedicator  est  in  gentibus,  Israel,  id  csl 
Hebraeoruro  populus,  additur  eis  tertius.  BenedictiQ 
in  terra^  id  esl  in  Ecclesia.  c  Gui  benedixit  Domi- 
nu8  dicens  :  Benedictus  populus  rocus  iEgypli,  > 
id  est  gentilitatis,  et  opus  manuum  mearum  erit  As^ 
syrio ,  quia  cooperabor  praedicatoribus ,  sicut  ait 
Marcus  :  c  Pnedicaverunt  ubique  Deroino  coope- 
rante,  et  serroonero  confirroante  sequentibus  signis 
(Marc.  x).  i  £t  Paulus :  c  Qui  operatus  est  Petro 
in  apostolatu  circumcisionis,  operatus  est  et  roihi 
inter  gentes  (GaL  ii,  8)  i  —  c  Ilsreditas  autem  roea 
Israel,  i  quod  iuterpretatur  vir  videns  Deum  sive 
princeps  cum  Deo,  quia  itli  erunthaereditas  Dei,  qui 
sine  fine  videbunt  euro,  et  regnabunt  curo  eo.  ILec 
quidem  ad  electos  :  sequenlia  vero  spectant  ad  re- 
probos,  curo  dicitur : 

CAPUT  XX. 

Vers.  i.  —  c  In  anno,  quo  ingrcssus  est  Thar- 
than  in  Azotum,  cum  misisset  eum  Sargon  rcx 
AssyrJorum,  ct  pugnasset  contra  Axotum,  et  ce- 
pisseteam.  i 

Vers.  2.  —  c  In  teinpore  illo  locutus  est  Dominus 
in  roanu  Isaiae  filii  Amos,  dicens  :  Vade  et  solve  sac- 
cum  dc  lufhbis  tuis,  et  calccamenta  tua  toUe  de 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LlB.  III. 


26i 


pcdibiis  tuis.  £t  fccit  sic  vadcns  nudus  ci  discal-  A  crit,  cl  supcr  yElhiopiam ;  sic  minabit  rcx  Assy- 


cealiis.  > 

ViiRS.  3.  —  c  Et  dixil  Dominus  :  Sicut  ambulavit 
senus  meus  Isaias  iiudus  ct  discalccatus,  trium 
aniionnii  sij^nuiii  ct  portenlum  supcr  i£gyptum  erit, 
ct  .%ii|icr  Altiiiopiam.  i 

Vf.hs.  ii.  —  i  Sic  minal)it  i*cx  Assyriorum  capti- 
Tiiateiii  yKj^ypti.  ct  transinigralioncm  ^lliiopisc, 
juvcnriii  ct  seiiem,  iindam  et  discalccatam  discoopcr- 
tis  iiatibus  ad  igni)iniiiiam  yE<(y))li.  i 

Vkks.  r>.  —  I  Et  timcbunl,  cl  confundcntur  ab 
^lliiopia  spe  siia,  ct  ab  iEgypto  gloria  sua.  > 

Vkiss.  0.  —  f  Et  dicet  babitator  insulx  hujus  in 
dic  illa  :  Eccc  bax  crnt  spcs  uostra,  ad  quos  conru- 
gimus  iii  auxilium,  ut  lilicrarcnt  nos  a  facic  regis 


riorum  caplivilatem  /Egypli,  i  inlelligilur  proprtieta 
tril)us  diebus  nudus  ambulasse,  ut  trium  annorum 
caplivilatem  signincarel  triuni  dierum  impudciida 
deambulalio.  Solet  cniin  nonnunquam  in  Scripturis 
dies  annuin  signillcare,  sicut  E/.ecbieli  dictiim  cst : 
<  Dicm  pro  anno,  dicm,  inquam,  pro  anno  dcdi 
tibi  (Ezech.  iv,  C).  i  Et  sub  Moyse  rcvcrsis  cvplora- 
toribus,  ac  lcrra;,  quam  inspexerant,  dclrabentibus, 
cum  dolerent  iiiii  Israel  dc  i€)gyplo  se  cgressos, 
dicit  Dominus  :  <  Juxta  iiumerum  quadraginta  die- 
rum,  quibus  considerastis  terram,  annus  pro  die 
impulabitur,  ct  quadraginta  amiis  recipietis  iniqui- 
tates  veslras  (Num,  xiv,  54).  i  Sic  et  in  lioc  loco 
propbeta,  ut  triennium  figuraret,  triduo  nudus  am- 


Assyrionini,  ct  quoinodo  cffugcrc  potcrimusnos?  i  B  bulavit,  potult  eliam  uiia  deambulatio  vel  trien- 


Qiiitl  autem  nunc  de  tcmporc,  quo  Tbarthan  cepit 
Azotiiiii,  ad  captivitatcm  iEgypti  ct  Althlopiac  pcr- 
tiiict?  Scd  qiinnto  miiius  congruere  videtur  sensus 
hisloricus,  tanto  compclentior  cst  spirilalis  intclli- 
gcnlia*  ratio.  Quid  cnini  ncr  Azotum^  quxdicitur 
ignis  gencratiomi,  nisi  genuinus  libidinis  ardor  ex- 
priniitur?  Quid  pcr  Thartan ,  qui  superfluui  vel 
etongans  inicrinctatur ,  nisi  superfluus  et  a  Deo 
scparans  cogitatus  dcsignatur  :  <  Perversae  enim 
cogitationcs  scparant  a  Deo  (Sap.  i,  5).  i  Et  ipse 
dicit :  <  Contrivi  cor  corum  fornicans  et  recedens  a 
iTiC  (Ezech.  VI,  9).  i  Cor  cnim  quod  fornicationem 
diligit,  a  Dco  rcccssit. 

Quid  pcr  Sargon,  qui  dicitur  princeps  horti,  id  est 


nium  vel  quanlum  voluit  Dominus,  signihcare. 

Quid  igitur  pcr  hoc  captivitatis  triennium  expri- 
mitur  nisi  Chrislianorum  tempus  a  Domini  rcsur- 
reclione  usque  ad  mundi  terminum,  in  quo  sic  capti- 
vantur,  qui  Domini  gratiam  transferunt  in  liixunam? 
<  Sic  cniin  minabit  rex  Assyriorum  captivitatcm 
iEgypti,  et  transmigrationem  i£thiopi;£,  i  ct  caetcra. 
Ut  jam  diximus,  rex  Assyriorum  diabolus  cst.  Quid 
autem  iEgyptus,  quae  dicilur  tenebras^  et  iElhiopia, 
quae  caligo  interpretatur,  designat  nisi  obscuratas 
nonnullorum  conscientias?  Daemones  cnim  juxta 
Apostolum  <  rectores  sunt  mundi  tenebrarum  harum 
(Ephes.  VI,  12).  I  Minatergo  rex  Assyriorum  capti" 
vitatem  jEgypti ,  ct   transmigrationem  jEthiopias « 


Toliiptatis  ct  luxuri.T,  et  csl  rex  Assyriorum,  nisi  C  quoniam  hostis  antiquus  eos  secundum  desidcrium 

suum  de  vitio  in  vitium  captivos  ire  facit,  quorum 
mens  scicntia  doctrinse  Dei  non  est  illuminata,  vel 
post  illuminationem  consensu  peccati  rursum  cst 
obscurata. 

Minat  juvencm,  quia  et  eum,  qui  spiritali  robore 
ac  sanilate  mentis  floridus  putabatur,  captival,  et 
senem^  quia  et  cum  quoque,  qiii  maturus  niorilius 
atque  perfectus  vidcbatur,  in  viam  iniquitalis  im- 
pellit.  Sic  miiiari  nolebat,  qui  prccabatiir  dicens : 

<  Manus  peccatoris  non  moveat  inc  (Psal.  x\\\\ 
12).  I  Nudam  minat  cam,  id  cst  iiidumcnto  jiisti- 
tiac  spdialam  et  discalceatam  cxeinplis  patriim. 
Pcdcs  ciiim  operum  nostroriim  a  morsii  S('r|)entis 
antiqui  inuiiiuntur  quasi  inortuorum  pi  llibiis  ani* 
maliiim,  dum  intra  rcgiilam  vit;c  painiin  teiieiitiir. 
Discalceatus  crgo  vadit,  qiii  r.iilliiis  pra^ccdcntium 
patruin  in  suis  oiieribus  iinitatur  exeiiiida. 

i€gyptus  qiioqiie  pcrscqucns  vel  tribulnns  inter- 
prctatur,  et  iEtliiopes  humilcs  atque  dejecliy  quia 

<  omnis  qui  sc  cxallat  huniiliabilur  (Luc.  xiv,  II). i 
Qui  ducendi  sunt  iii  captivitaleni,  in  quam  ibunt 
juvenes  et  senes,  quia  nialitia  roboraii  suiit,  ct  ad 
perfectau  aetalis  vitia  i^cnenerunl ;  iiudi,  iit  oinnia 
eorum  sa^lera  pateant.  <  Nihil  cniin  occnllum,  qiKHl 
non  reveletur  (Luc.  vin,  1 7).  i Et  discalceati,  iie  i^ascha 
Domini  comedere  valeant,  scd  a  scrpeiitibiis  inor- 
deantur.  Quid  autem  in  discoopcrtis  natibuSy  pcr 
quas  stercora  digeruntur,  nisi  turpium  atqiic  vud\i!\- 

1 


princcps  d.-emoniim  diabolus?  mittit  itaque  Sargon 
rex  Assyr  orum  Tharthan  contra  Azotum,  ut  expu- 
gncl  cam,  et  capiat,  quia  hostis  antiquus  supcrfluas 
et  fornicarias  cogilaliones  iti  corde  suggcrit,  quae 
genuinnm  ignem  libidinis  cxagitent,  ut  urbcm  casti- 
tatis  expugnent.  Et  tempore  quo  Tharthan  Azotura 
ccp  t  (in  qua  comprehcnsionc  caro  vel  mens  genuino 
ardorc  acstuans  signilicata  est  per  immissionem  co- 
gilationum  a  diabolo  supcrata)  <  lociitus  cst  Doini- 
nus  iii  inanu  Isaiac,  i  quia  cx  cjiis  actionc  verba  sua 
foimavit.  «  Solve ,  inquit,  saccum  dc  luinbis  tuis,  i 
etc.  Quid  est  autcm,  quod  propheta  solvit  saccum 
de  lumbis  siiis,  ct  calceumenta  de  pedibus  iiisi  hoc 
quod  muiti  lunibos  suos  a  cingulo  caslitalis  erant 
soluturi,  quos  aiitea  pQcnileiitia;  vel  disciplin»  cili-  ^ 
cio  vcslitos  constrinxcrant,  ct  opcrum  grcssus  a 
muiiimine  pateniorum  cxcmplorum  nudatini?  Et 
forte  quia  (diires,  qui  niembra  Cliristi  putabantur, 
lani  ignoniiniosc  captivantur  in  luxiiriam  et  iiiiqui- 
tatcs  a  diabolo,  Isaias,  qui  salus  Domini  dicilur,  ct 
Christum  signiriearc  solet,  soluto  de  iumbis  cilicio 
vadil  nudus  et  discalceatus.  Idcirco  eiiiin  per  tri- 
duuro  nudus,  ut  inteiligi  datiir,  ambiilavit,  triennii 
captiviiatem  portendens,  ut  nonnulios  ex  eis  sic 
captivari  designaret,  qui  Trinitatis  fidem  confi- 
Uniur.  Nam  dicente  Domino  :  Sicut  ambulavit 
servus  meus  Isaias  nudus  et  discalceatus,  trium 
aunorum  sigoum  et  portentum  super  iEgypturo 
Patrol.  CLXXXI. 


fOS  BERVEI BUR6ID0LEN3IS  MONAGHI  m 

damm  actionam  deteciio  liguratur,  unde  fama  fe-  A  veniunt,  quae  malum  subruant  aedlBcium ;  sic  a 


tentis  odoris  egreditur? 

Et  h»c  ignominia  jEgffpt^  id  esi  eorum,  qui  ob 
ftui  capcitatem  cordis  usque  ad  detCBtandas  actiones 
perducti  sunt.  Nam  propter  has  ignominiosi  haben- 
tur  et  infames.  GapliTatis  ilaque  tam  miserabiliter 
nonnuUis,qui  sanctitate  magniputabantur)  minores, 
qui  scquebantur  eos,  aiite  casum  eorum  timihunt^ 
ne  et  ipsi  similiter  cadant,  i  et  confundentur  ab 
iEthiopia  spe  sua»  et  ab  i£gypto  gloria  sua^  i  quia 
nunc  ab  his  erubesceuti  in  quibui  salutis  sue  spem 
magnam  babebanti  et  in  quibus  gloriabantur,  quia 
Tcro  sanclos  ffistimabant  eos»  Hoc  enim  ssepe  ei  no- 
stris  diebus  contigit. 

f  Et  dicct  habitator  hujus  insulae » >  id  est  qui 


deserto  multitudinis  daemonum  e  contrario  venii 
turbo  tenlationum  statum  mentis  concutiens  atque 
subvertens.  Quod  ct  aliter  intelligi  potest. 

Quid  enim  per  Africum»  nisi  calidus  inimicaruaa 
suggestionum  flatus  designatur?  Quid  per  desertum 
nisi  destitutio  boni  ?  Yacua  enim  timore  Dei  pectora 
et  ab  irroratione  gratiae  coelestis  arenlla  de$€rto 
squalentis  eremi  comparantur.  In  hoc  deserto  vidil 
Joannes  «  mulierem  sedentem  super  bestiam  cocci- 
neam  plenam  nominibus  blasphemiae  (Apoc.  svti, 
5).  I  Mulier  enim  Babylon,  beslia  diabolus*  iStcffl 
ergo  turhines^  id  est  vitiorum  perturbationes,  quae 
cor  evertunt,  ab  Africo,  id  est  a  calida  suggestiune 
veniunt  inimici ;  ita  et  de  deserto^  id  esl  de  eo,  qui 


permanierit  stabills  in  hac  religione.  £cce  isti  surtt*  ^  bonum  sponte  deseruiti  venit  onus  hujus  deserti 

maris,  quia  juita  propheum  alium  c  ex  scmetipso 
judicium   et  onus  (jus  egredientur.   (Habac,  i, 

Yuio^  inquit,  dura  nuntiata  est  mihi  divinitus  de 
terra  horribiii,  daemonum  terribililer  amaioribug 
saeculi  praevalentium.  Undeetper  Joanncm  dicitur . 
«  Vae  terrae  et  mari,  quia  descendit  diabolus  ad  vos 
habens  irlam  magham  {Apoc.  xii,  12).  i  Uaec  est 
visio  dura^  quae  nuntiata  e$t  prophetae;  itaquc  visio 
vel  poacius  contra  higus  saeculi  mare  ceruitur;  a 
quantis  tenlationitms  mundus  iste  plenus  sit,  pro** 
piieta  cousiderat.  Haec  autem  ipsa  tentationum  tem- 
peslas  a  deserto  venit,  in  quo  'teiitaius  et  Doraintit 


in  quibus  spem  habebamusi  et  ad  quomm  consi- 
lium  et  adjuloriilm  confugiebamus,  ut  no$  instmendo 
atque  orando  iiberarent  a  facie  reyff  Assytiorum^ 
id  est  ab  impugtiatione  Satan«i  qui  nunc  semelip' 
80S  liberare  non  Yaluemnt !  Ei  ^uomodo  no$  infirmi 
poierimu*  resistere  vei  tfugere^  ctim  isti  fortes  tim 
encrviter  vacli  sintiil  certamine  tentationum  ?  6^ 
quitnr : 

GAPUT  XXI. 

VsESt  L  -^  €  Onus  desertt  maris.  t 

6eito  gradu  positum  est  onus  istud,  quia  eomm 
est,  qui  neque  ad  Babbatum  quietis  animarum  post 
mortem  perttngunt,  iieque  ad  ocMvam  beate  resu^- 


reetimiife^  lied  preeienti  vit«i  qu»  per  sei  dies  libo-'  q  est,  atque  Israelitae  serpentium  morsilMs  exstincti 


Hoeos  eipriMitflrv  Mi  antmaitler  inserviunt^  Est 
Mitem  BabylaDis  <et  h^  tmus^  el  illiid  gcneraliter 
omnium  pec<Atonmi^  id  e^t  et  reproborum  et  «h 
mm  qui  ad  peemtcntiam  redeunt.  Mare  enim  eos 
signiflcat,  de  quibus  iste  propheta  dicit :  i  Impii 
autem  quasi  mare  fervens,  quod  quiescere  non  po- 
test  (ha.  Lvii,  i0).  •  €k)rda  quippe  heminum  tei^ 
rena  quaerentium  diversis  eegttatimium  flactibus  in- 
tumescunt,  ^ni  elatione  superbiae  coneitati  dua 
alterna  intentioae  «e  impetunt,  quasi  advereauti  so 
unda  coNtdfiBt.  Mare  ei^  cor  iniquerum  cst,  qirad 
videlicet  mare  desertum  est,  quia  a  Deo  derelictum 
ac  reprd)atum.  Sed  videamus,  quod  onus  hoc  maro 
snstineat.  Sequitnr :  i  Sicut  turbines  ab  Africo  ve* 
niunt,  de  deserto  venit,  de  terra  horribili.  i 
Vers.  2. — « Visto  dura  nuntiata  est  mifai.  » 
Quid  per  desertum  vel  terram  borribilem  niii 
mens  reproboram  designatur  angdomm  ?  Quid  per 
Afrlcum  qui  caKdus  est  ventus,  nisi  Spiritns  sancti 
fittus  exprimitnr?  Unde  Zacharias  ait :  i  Dominus 
Deus  in  tuba  dnel,  et  v«det  In  turt>i«e  austri  (Zmck. 
iXy  ik). »  Ausler  enim  et  Africus  idem  significant. 
Deus  quippe  in  tnba  caitit,  cum  Ghrittus  vel  per 
saos  praedicatores,  vd  per  -seipMm  prffdicat.  El 
vadit  in  tvrbine  «Htri,  q^aia  cmn  nostra  meiis  dl- 
vlna  formidiue  vehaneMicrconcutitvr,  Deos  ad  em 
veuit.  Turbo  enim  auslri  timor  cst,  quem  dtvifta 
]U*atia  peocatori  incutit,  ut  convertalur.  Sed  sicvl 
in  divinae  formidines  ab  Africo  Spirilus  sandft 


In  his  tentationibus  et  angusiiis  horribilis  et  dura 
viiio  auditur.  Recte  enim  turbines  atque  tempeslates 
dc  deserto  veniunt,  et  de  terra  horribiii,  ubi  noa 
est  habitator  Deus,  et  ubi  tuiiversa  terrena 
sunt. 

£t  quicuuque  incredulus  est,  agit  rem  congmam 
infidelitali  suae,  et  qul  depopulator  esl,  vastaU  Nam 
hoc  sequitur  : 

«  Qui  incredulus  est,  infidelaler  agil,  et  qui  depo«- 
pubtor  est,  vtstat.  >  Quicunque  sancUs  praedicato^ 
ribus  nou  credit)  infidelitatii  opera  facit^  Ei  ^ui  de- 
populator  ue  diu^paft  ese,  va$tat  Eede^iam  ut  Sau>^ 
lus  (Acl.  viii,  5).  Yel  bostis  aniiquus,  qui  depopula- 
tor  bonorum  est^  visiat  iiitdnsecus  Babylonem,  id 
D  est  saecularium  cor.  Sequitnr 

c  Ascende  iElam,  obstde  Mede :  omnem  gemitum 
qjus  cessarc  feci.  >  iElam  inlerprelatur  $meulum 
vel  anie  fore$^  vel  pro  fmib%$^  ant  tmwlaria;  Medus 
vero  memiiraffct,  vd  ««fiMiraaii.  Quid  eiigo  per 
JSiam  nisi  omnia  temporalia  tignificaiitiir  ista, 
quac  nobil  ante  fores  suni,  id  ett  prm  ocuKs;  el 
quid  per  Medum  nisi  Satttnas,  qHi  nocere  non 
potest  nisi  juxta  meiMdraR^  qua  divinitns  felaiatur» 
Ascendit  itaque  crnitre  eum  ^^m,  cujns  mcntem 
smcularia  et  visibtlia  per  ddectattonem  euperare 
nAnntur;  et  Medlt  obsMet  cum  diabolus  undiqne 
mmitem  teutatiofnibus  diutwtiis  cireiHnvallat  et  im« 
pmim.  Et  interlNee  omnit,  inquit^  yemifnm  eju$^  id 
ett  MtbvlftniSi  otnfnim  scilicet  meniis»  cm$are  fkci^ 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —   LIB.  111. 


m 


quta  saeculari  gaudio  debriata  nequaquam  genlire  A  1*68  et  subjectos  suos  Babylonio  cibo  pascunt  et  inc* 
Taiet  spirituaiia  damua,  qu»  patitur  intus,  et  id^* 
eirco  nescit,  cur  gemat.  8ed  propbeta  pius,  quan- 
tum  de  tali  anima  doleat,  atque  roiretiir,  ostendil 
sufajungens : 

yERs.  5.  —  €  Propterea  repieti  sunf  lumbi  mel 
dolore,  angustia  possedit  me  sicut  angustia  partu- 
rientis :  corrui  oim  audirem,  conturbatus  sam,  cum 
Yidereni.  i 

Vers.  4.  —  c  Emarcuit  cor  meum,  tenebrse  stupe- 
fecenint  me.  > 

An§M$tia  parturientiB  tenuit  prophetam,  qula  cnm 
Bimio  dolore  proferebat,  quod  intus  habebat,  rooe- 
stam  seilicet  Yisionem,  quae  sibi  ostensa  fuerat  su- 
per  Babyloiiem,  qaam  audlens  stare  non  potuit,  sed 


briant,  id  cst  doctrina  confusionis,  qua  dcbriati,  li 
quos  ab  Eccicsia  possunt  abducere,  •bibunt  in  els 
Yinum  confusionis  et  amentidB,  suosque  laudanl 
errores.  Seil  in  nocie  ejusdem  confusionis  et  temu* 
lentise  perimuntura  diabolo  quia  sine  cognitiona 
veritatis  moriuntur.  <  Qui  enim  dormiunt)  nocte 
dormiunt,  et  qui  ebrii  sunt,  nocte  ebrit  sunt  (/ 
Thes.  V,  7).  I 

In  hac  ergo  nocte  menlis  et  ebrietate  ct  somno 
occiduntur  ab  hoste  antiquo.  Unde  et  divitt  DomU 
nus  ait :  <  Stulte,  hac  nocte  repetunt  animam  tuam 
abs  te  (Ltie.  xii,  20).  »  Gontra  hanc  ebrietatem,  ei 
somnum  et  mortem  Petrus  nos  caute  admonet, 
dicens  :  <  Sobrii  estote,  et  vigiiate,  quia  adversa* 


dolore  emarcuit,  et  elanguit  ad  terram  jacens,  et  A  rius  Ycster  diabolus  tanquam  leo  rugiens  circuit, 


tenebrse  eonfkisl  eordis,  ocnlorumque  corporis  stu* 
pefecerunt  eum,  ut  iromensa  absorptus  tristitia  dia 
sine  corporis  Yisu,  el  animi  sobrio  inteliectu  stu- 
pefactas  et  languidus  }aceret.  Qni  cur  talia  pertu- 
lerit,  Yix  tandem  dicere  valens  adjungit : 

<  Babylon,  dilecta  mea,  posita  est  mihi  in  miracn- 
lum.  >  Affiectu  pietatis  et  compassionis  vir  sanclus 
fiabylonem  dileciam  suam  vocat,  quia  in  omnibns 
hominibus  naturam  suam  diligit,  et  omnium  mise- 
riis  benifne  compatitur.  Qoanta  enim  charitate  pu- 
tabw  hunc  plenam,  qul  ct  Babylonem  sic  dillgitf 
Qux  est  autem  haec  Babylon  nisi  ea  pars  humani 
generis,  qiiaemundum  hunc  solum  amat?  Quae  po- 
stta  est  propheia  in  miraculum,  quia  vidit  eam  in 
punclo  florentem,  et  mox  eiterminatam.  Yidetur 
vita  praesens  longa  his  qui  de  setcrna  non  cogitant. 
Sed  propheta  coelestibus  et  anternis  intentus  consi^ 
deraYit,  qaam  cito  gloria  hsec  temporalis  rmiatur. 
Qui  et  adjecit,  dicens  fiabyloni : 

Yers.  5.  —  <  Pone  mensam,  contempfarc  in  spe- 
cula  :  ccmedentes  et  bibentes,  surgtte,  prlnclpes,  ar- 
ripite  clypeum.  > 

Pone^  inqnit,  tibi  wansttm^  id  est  ssecularem  do- 
ctrinam,  in  qua  variis  camalis  Scientise  fcrculis 
pascaris.  Vel  iiieiiiam,  id  est  apparatum  dclcctatio- 
num  pone  tibi.  Sed  dum  ad  hanc  mensam  sederis, 
contemfiare  in  speeula^  id  est  ab  alto  mentis  cminus^ 
prospice  quanta  tibi  pernicie^  Immineat.  Et  vos, 


quaerens  quem  devoret  (/  Petr.  v,  8).  i  Hoc  itaque 
convivium  et  immmentem  nocte  mortem  propheta 
oonsiderans  ait  :  <  Pone  mensam,  conteroplare  lu 
specula,  comedentes  et  bibenles  surglte  principes^ 
arripite  Clypeum.  >  Sclre  euim  debent  hujusmodi 
conYivse^  <|uia  inimicus  eorum  Satanas  improvisam 
eis  necem  praeparat,  et  se  munire  contra  eum  non 
possunt. 

Yel  prophetse  prsecipitur,  ut  vescens  in  itiensfl 
Domini,  et  iliius  saturatus  cibo  diligenter  contem^ 
pletur,  quse  vetitura  sunt  mundo,  diciturque  per 
eum  ad  orones  credentes,  ut  comedentes  et  bibentes 
corpus  et  sanguinem  Domini  vertantur  in  principes 
,  Ecclesiae,  etcumapostolisaudiant:  <  Surgitc  {Joan. 
'  XIV,  31),  >  arripiantque  clypeum  fidei  de  armalurt 
apostoli  Pauli,  in  quo  possint  <  ignita  diaboli  jacula 
etstinguere  (Ephes.  vi,  16).  >  Sequitur :  <  Haecenii!! 
dixit  mihi  Dominus.  > 

Vers.  6.  — «  Tade  et  pone  speculatorem,  et  qiiod- 
cunctue  vidcrit,  annuntiet.  > 

Vers.  7.  —  <  Et  vidit  currum  duorum  eqoitum, 
ascensorem  camcli,  ct  contemplatus  esi  diligentef 
roulto  intuitu.  > 

Vers.  8.  —  <  Et  clamavit  leo  :  Super  speculani 
Domlni  ego  suin  slans  Jugiter  per  diem,  et  super 
custodiaro  meani  cgo  stans  (120)  totis  nociibus.  i 

VeRS.  9.  —  <  Ecce  isle  vcnll  ascensor  vir  bigaft 
equitam,  et  rcspondlt  ct  dixit :  Cecidit  Babylon,  cl 


principes  Babylonis,  id  est  sapienies  roundi,  qui  et  D  omnia  sculptilia  ejus  coiitrita  sunt  in  terram.  > 


obscuram  et  roanifestam  saecularem  scientiaro  coroe^ 
ditis,  et  bibitis,  surgite  ab  hoc  convivio,  cl  arripite 
ctypeum  proteclionis,  quem  diaboli  jaculis  oppona- 
;is,  ut  ab  imminenti  gladio  roortis  vos  pvotcgatis. 
<  Baithasar  enim  rex  Babylonis  fccit  grandc  convi- 
viumoptimatibus  suis,pnecepitque}aro,  teroulentus, 
alTerri  vasa  quae  fuerant  in  teroplo  Domini,  el  bi-' 
berunt  in  eis  rex  et  oplimates  eJuSi  uxoresque  ct 
coiicubinae  ejus ;  bibebant  in  eis  vihum,  et  lauda- 
baot  deos  soos,  et  eadem  iiocte  inieffeetas  est  Baf'^ 
thasar  (Dan.  v,  I  et  seqq.).  > 
Ita  et  sapientes  hujus  sttcuH  et  Kseretic!  hmilia-^ 


Pone,  inquit,  in  cordc  tuo  speculatoremy  id  est 
providam  mentis  vigilantiam,  qnse  veniura  vittonim 
ac  djcmonum  ccrlaminacx  alta  considcraiioiie  pr»* 
noscat,  et  quae  in  roundo  futura  sunt,  prophetico 
spiritu  prajvidcal.  Prophciarum  quippe  sensus 
afflatibas  intirois  rcpletus  ab  imo  levalur,  et  ad 
supema  conScendil,  atquc  iiidc  quasi  de  quodam 
rerum  vertice,  qnac  infra  str  vcntura  sunt,  videt. 

Speculator  itatiue,  clut^m  {jfopheta  posuit,  sensus 
ejus  oon  incortgi*ae  accjpUttr.  Qul  super  speeulam 
prophetieae  con^Uteralionis  Jfosltus  vidit  in  hoc  sa- 
culo  currum  duorum  r^Mfram,  id  est  supcrbam  pora-» 


(lii)  Aiias,  €§0  $tm  <i«iti,  eic« 


«17 


IlERVEl  BtlRGtDOL^NSlS  MONACHt 


m 


pam  «lialioli  ct  Anriclirl.sii.  VUni  ascemorem  nslni^  A  fornicalionis  suas  potavit  omnes  genles  {Apoc.  xiv. 


id  est  ilialioliiiii,  cl  (ncnisorcm  camcli,  \\\  csl  Anti- 
clirisluiii ;  asiuus  ciiini  slulius  cl  irriuionaljilispoini- 
lus  genlium  csl,  (|ui  anlc  Rcdcniploris  ailvcnium 
posscssus  a  diabcilo  csl;  caincliis  vcio  tortuosa  pcr- 
Ycrsisslmurum  iiominum  multiludo,  quac  Anticbri- 
fttum  soquctur : 

El  coHtemplatns  cst,  inqnit,  astutias  eorum  dili' 
^enier  multo  intuitu,  Kt  nc  qnalilKt  arte  corum  de* 
.ciperclur,  clamatit  leo  coufidcnicr  diccns  ac  forti- 
ter  :  t  Supcr  speculam  Domini  ego  sum  stans,  i  elc. 
Stat  cnim  supcr  speculam  Domini^  cujus  mens  in 
appelitioiic  palri.x  supern.nc  forti  siabililate  figitur.  A 
cunctis  quippc  cxternis  inotihus  camdem  intcntio-* 
nem  siiam  quasi  quemdam  secrctissimiiin  reccsHiink 


8).  I  £t  alius  augolus  sccutus  est,  dicens  :  c  Si  quis 
adoraverit  bestiam  et  imaginem  ejus,  ri  acccperit 
cliaraclerero  in  fronte  sua,  hic  bibot  de  vino  irae  Dei 
{ibid.  9).  I  llaccerunt  iuncsculptilia  deorumBabylonis^ 
bcstia  scilicet,  id  est  Antichristus  et  imago  alquc 
character  ejus,  et  numerus  nominis  ejus.  Sed  iiaec 
sculptilia  conterentur  Babyione  cadente,  quia  per- 
cunlibus  impiis  destruetur  Antichristus,  ct  idoia 
ejus. 

Alio  scnsu  vir  ascensor  bigm  eqnitum,  incarnatus 
Dominus  intelligiiur,  sedens  super  bigani  EcclesiiC, 
in  qua  sunt  equites  prsedicatores  atque  roctores. 
Qui  asccnsor  bigae  desideranti  prophetae,  et  verba 
ejiis  aiiilire  volenti  c  respondit  et  dixit :  Cecidit,  ce- 


peliit,  ibique  incommulabiliter  inhajrcijs,  ct  muta-  ^  t'id  t  Babylon;  >  totius  orbis  confusio,  et  in  advenlu 


biiia  cuncta  transccndcns  ipsa  jam  tranquiilitate 
quictis  siix  iii  mundo  extra  mundum  cst. 

Slat  el  super  custodiam  suam,  qui  pcr  solertiara 
disciplinx  terrenis  dcsideriis  non  succumbil,  sed 
iupcieminct,  ut  dum  scmper  slantem  appetit  aeter* 
nilatem,  infra  sit  ci  omne  quod  transit.  Sanctorum 
namque  provida  discrctio,  dum  sollicite  circumqua- 
que  rcspicit  in  alto  posita  prius,  quam  veniat  cul- 
pa,  deprehcndit,  eamque,  quo  vigilanter  praenoiat, 
co  fortiler  declinat. 

Polest  quoque  specula  per  diem  custodia  virtutum 
accipi ;  custodia  vcro  in  noctibus  cauta  observatio 
advcrsus  tentamcnta  vitiorum.  Sed  diei  speculam 


meo  cccidit,  ct  penitus  corruet  in  fine  saeculi,  et  ido- 
la  cjiis  contrita  snnt.  Ilucusque  propheta  retulit, 
quomodo  Babylon  posita  sit  ei  in  miraculum  et  in 
stiiporem,  et  cur  lanio  mocrore  affcctus  sit  in  hac 
visione.  Et  post  liasc  ad  plebem  fidelium  conversus 
subjungit : 

Vers.  iO.  —  €  Tritura  mea,  et  filia  areae  me», 
quoi  audivi  a  Domino  e&erciluuin  Deo  israel,  annun- 
tiavi  vobis.  i 

Id  est  ruinam  infidelium  subitaneam,  duro  in  suii 
iniquitatibus  extolluntur.  Tritura  vero  est  Ecclesia, 
quae  praescntibus  nialis  atter.tur,  ut  per  haec  a  paleis 
grana  separentttr»  id  est  a  reprobis  justi  coeiestibus 


Domino  attribult ;  cuhtodiam  noctium  suam  esse  q  horreis  digni. 
testalur,  quia  virtutos,  si  quas  habemus,  ex  Deo 
iunt,  ct  non  ex  nobis  ipsis  sunt  nobis.  Et  quocun- 
que  modo  accipiatur  haec  sententia,  nox  ^i  ea  nobis 
attribuilur,  ct  Domino  dies. 

Quidam  sic  interprctatus  est,  ut  ascensorem  asini 
juxta  evangclicam  lectionem  Christum  diceret 
(Matth,  xxi),  ct  econtrario  ascensorem  cameli  con- 
trariam  fortitudincm  proptcr  foeditatcm  tortuost 
animantis.  Alii  vero  duos  ascensores  iitterae  ei  spi- 
ritus  ad  duo  rcferunt  testamenta. 

Ecce^  inquit,  ecce  spcculator  venit  iste  vir^  id  csl 
Anticlnistus,  qui  homo,  non  angelicus  spiritus  erit, 
ascensor  big(e  equilum,  id  est  possessor  gloriae  sae- 
ciili  potcntum.    Et  respondit   speculator  iniquitati 


Vers.  11.  —  c  Onus  Duma.  Ad  me  clamat  ex 
Seir  :  Custos  quid  de  nocte?  custos  quid  de 
nocte?  I 

VcRs.  i2.  —  c  Dixit  cnstos  :  Venit  mane  et  ncx: 
si  quaeritis,  quasrite,  coiiverlimini,  et  venite.  > 

Onus  istud  Judaeorum  est  prope  fincm  saeculi 
credere  velle  inchoantium,  et  iii  seplimo  gradu  pro- 
pter  Sabbatum  esi. 

Duma  qiiippe  silentium  vel  gaudium  interpreta- 
tur.  El  a  coufessione  Redcmptoris  siiucrunl  Judxi, 
cx  quo  c  conspiraveruut,  ut  si  quis  iilum  conliiere- 
turChristum,extra  Synagogam  ficret(Joa».  ix»  22).  > 
Qui  tunc  jure  gaudebunt,  quando  rursus  eum  cjii- 
fiteri  incipient.  Iloc  ergo  pr<csens  silenlium  Juda&- 


cjus  ct  dixit :  c  Cccidit,  cecidit  Babylon.  >   Tanta  D  orum,  et  qiiod  adhnc  futurum  est  gandium  ipso- 


enim  perversitate  consurget  adversus  Doininalorem 
coeli  peslifer  homo  illc,  ut  propter  cjus  malitiam  d'' 
niatur  mundus,  et  ipse  cum  tola  Babylonc,  id  est 
iniquorum  omnium  congrcgalionc  praccipitettir  in 
tanarum,  qiii  extollcbatur  siipra  omne  quotl  dicitur 
Dcus,  aut  quod  colitur.  Unde  nunc  recte  post  ejus 
adventum  dicitur  :  c  Cecidit,  cccidit,  liabyion,  i  id 
est  et  anima  ct  corpore  missa  est  in  tenebras  exte- 
riores.  c  Et  omnia  sculptilia  dcoruni  cjiis,  i  id  cst 
univcrsa  figmenta  falsorum  dogmatum  cjus  contrita 
sunt  in  lcrram  tcnebrosam,  et  opertam  mortis  cali- 
gine.  Sicul  autcm  spcculator  ista  dicit  apitd  Isaiam  : 
similiier  et  Juanni  visus  est  angelus  dicens  :  c  Ce- 
ddit,  cecidit  Babyion  iUa  magna  quae  a  viuo  inc 


runi,  porial  onus  istud,  quod  nuiic  prophcta  dcscri- 
bit  :  Ad  me^  iiiquil  Salvator,  clamal^  qnisqiic  ex 
Seir,  id  est  ex  spinoso  populo  Judasorum,  qucm  dc- 
slgnavit  Seir,  id  csl  Esau,  qui  natus  est  totus  in 
moJum  pellis  hispidus  (Seir  namqiie  pHosus  dicitur 
sive  liircus)  t  Custos  quidde  noele?  cuslos  quid  dc 
noctc?!  Subaudis  venisli  ?  Cus/os  quippe  iioster  c/e 
nocte  veiiit,  (|uia  pioiector  liuinani  gcncris  et  inani- 
feslus  iii  carne  apparuit,  et  t;imeii  hunc  pressa  pcr- 
fidia*  suic  lenebris  Jjdxa  minime  a;$novit.  Uiidc  ta- 
men  nsipiscire  insipicns  conqueritur,  quarc  ipse  tii 
ttocte  venorit?  Cui  custos  pcnigil,  qui  custodit 
Isrucl  dixit  :  V^iiil  maue  illuiisinatioiiis  gentiuin,  et 
Nos  cxcaxatiouis  Judacorunu  Nam  per  cjus  pra^u- 


S09  COMMENT.  IN  ISAlAM 

i.am  et  nova  lui  mundo  inclaruit,  et  tamcn  in  corde 
infidelium  vetus  caecilas  rcmaiis.t.  Inio  etcsecali 
funt  quidam  in  adventus  ejus.  Si  me,  inquit,  fide 
jam  quarilU^  quosrite  me  cl  operibus,  convertimini 
a  vetustale,  et  venite  ad  novilatem.  Hoc  enim,  ut 
praemisimus,  els  diciiur,  qui  jam  aiiquatenus  cocoe- 
niDt  credere. 

¥el  Eoclesia  potest  dicere,  quod  Dominusde  Scir, 
id  est  de  U^rrenis  locis  ad  se  vociferclur,  scque  pro- 
vocet  ad  salutem,  et  ad  ipsum  loqui :  0  custos,  qui 
de  j;cicte  consurgens  vei^aris  in  tcuebris,  qui  absque 
peccalo  in  canie  es  peccatrice,  qua  causa  voluisii 
bumanum  curpus  assumere  :  rcspondet  cusios,  id 
est  Samaritanus,  qui  vulnera'um  junieiito  suo  iiu- 
posuit  (Lttc.  X,  33  et  seqq,) :  Venit  mane  et  nox^  id 
est  gentium  muilitudini  ortus  cst  Sol  jtistiti.x,  ct 
Judaeis  Yenerunt  tenebrae.  Et  gentibus  dicit :  Si  nic 
^fMmfit,  studiosius  quarite^  convertimini  ab  errori- 
bos  et  venite  ad  me. 

Yebs.  i3«  —  €  Onus  in  Arabia.  In  saltu  ad  vespe- 
ram  dormietis  in  seinitis  Dodanim  (121).  > 

Vsaa.  14.  —  €  Occurrentes  silienti  ferte  aqiiam, 
qoi  liabitatis  lerram  austri,  cum  paiiibus  occurrite 
fogieoti.  > 

Veiis.  45.  —  <  A  facie  cnim  gladiorum  fngcrunt, 
a  facie  gladii  imminentiSy  a  facic  arcus  cxteiitiy  a 
iadc  gravis  praeiii.  > 

Ycas.  46.  —  c  Quia  [bxc  dicit  Dominus  Deus 
(122)  :  Adhuc  in  uiio  anno  quasi  in  anno  mercena* 
rii,  et  auferclur  omnis  gloria  Gedar.  > 

Ybas.  17.  —  f  Et  reliquiae  numeri  sagittariorum 
fortium  de  filiis  Cedar,  imminuentnr  :  Domiuus 
eoiin  Deus  Israel  locutus  cst. 

Oiius  boc,  nisi  fallor,  posnitentium  est,  ideoque 
m  octavo  positum  est  ordine  propter  metum  scilicel 
futari  examinis.  Nemo  enim  poenitentiam  agit  nisi 
diem  judicii  metuens.  Qui  dies  erit  octavus,  qtiia 
post  tcmporalia  saecularia,  quae  septem  diebus  per- 
aguntur,  vcniet.  In  ArMbia  vero  dicitur  onus  istud, 
quoniam  ad  eos  spectat,  qui  de  suis  hiiiniliantur 
peccatis  ^^  vii»  suae  termiiium  propinquare  creduiit 
Tcl  dc  co  cOi^itaiit. 

Araliia  qiiippey  qu»  humitii  interpretatur  vel  oe- 
eideutttlis^  vel  mpertina  termiiium  hujus  vilae,  aut 
setic<*lntcm  designat.  In  Arabia  ergo,  id  esl  in  iiu- 
mili  Hientc  pcpnitcntis,  et  ad  finem  vilae  se  propiii- 
quare  considerantis  cst  oitiis  istud.  Vos,  iiiquit,  o 
poMiilentes  dormietis^  td  est  a  strcpitu  cupiditatum 
quiescetis,  in  taltn^  id  cst  in  aspera  et  horrida  con- 
versionepoenitcntia^,  adtefperam^  id  est  occunibcntc 
solc  desideriorum  camalium,  vel  prope  finem  pras- 
seiitis  viue. 

Vel  in  saltu,  id  est  in  remota  ct  secreta  conversa- 
ti;Kie  «^omrfelts  aslrepitu  mundi,  in  semitis  Dodanim^ 
id  est  in  viis  Ghrisli,  qui  nobis  propinquus  fieri  di- 
guatus  est.  Dadanim  quippe  patruelis  dicitur ,  quod 
nobis  specialiter,  qui  ex  gentibus  credimus,  est 

(121)  Alias  IMoKlfii. 

iiO)  Alios  Qnomam  hm  dicUDomisms  adme^ele. 


LIBRI  0€T0.  -  L1B.  IB.  210 

A  Christus.  Duo  eti^nim  fratres  sunt  populus  Jodaeo« 
nim,  et  gentium.  EtChristus  quidem  Judaici  popnli 
filius  est ;  nos  vero  nali  sunius  ex  geiitili  popiilo. 
Christus  ergo  patruelis  est  nobis,  id  est  patrui  no* 
slri  filius.  In  semitis  itaque  Dodanim  dormit,  qui 
turbulenlis  saH^uIi  actionibus  dcreliuis  angustas 
Cliristi  vias  quieto  cordc  sectatur.  In  his  quippe 
scmitis  dormiebat  Jacob  quando  scalam,  cujus  sum* 
mitas  coelos  tangebat,  in  somnis  vidit  {Cen.  xxviii, 
42  et  seqq,), 

Vel  ila  :  Arabia  dlcitur  vespera^  quae  noctis  tene* 
braruinque  priiicipiiiin  cst;  omnisque,  qui  habctini- 
liuin  peccntoruin,  versatiir  in  vcspcra;  qui  autcm 
vcnit  ad  suiuniuin,  iii  nicdia  nocic  consistit;  ctqui 
in  nialitia  ciriicrunl  cssc,  ac  pcccatoruin  viain  in-* 

B  grcdiuntur,  non  donniunt,  vcl  inoraiitur  in  agris  et 
segetibus,  scil  in  iiifructuosis  saltibus.  Reclequc, 
qnia  vcspcra  priiicipiiiin  maloruin  cst,  tii  semitis 
Do(/a#tfm,  quaeiiitcrpretaturji((/fna,  dicuntur  habi* 
tarc.  Quotonim  habciit  pcccatoruin  gcncra,  tot  ju- 
diciorum  incrciilursciitciilias.  Potcslctiani  Dodanim 
grande  judicinm  intcrpretari. 

Jain  vcn>  spiritales  adnioncl  prophcta,  quod  hu- 
manilatis  ofiertorium  impcndaiit  cuilibcl  pocnitcnti. 
Ferte,  inquit,  aquam,  spiritalis  doctrinx  silienli  po« 
culum  divinx  prtcdicationis,  vos  qui  habitatis  terram 
austri,  id  cst  qui  in  Ecclesia  spiiitalitcr  vivitis;  cum 
panibus  sacri  pabuli  occurrite  unicuique  fugienti  in- 
quinationes  niundi,  atque  supplicia  futurae  damna- 
tionis.  Aqua  quippe  scienliam  sacrae  Scripiurae  si- 

^  gnificat,  quia  scriptum  cst :  c  Aqua  sapientiae  salu- 
taris  potabit  illum  (Eccli.  xv,  5).  >  Et :  «  Aqua  pro- 
fiinda  verbo  ex  ore  viri  (Pror.  xviii,  4).  >  In  terra 
vero  austri  habitant,  qui  in  sancta  Ecclesia  positi 
sancli  Spiritus  aura  perflanlur. 

In  panibus  quoquc  eruditio  doctrinx  coelestis  de- 
signatur,  sicut  srriptum  est  :  c  Cibabit  ilhiin  pane 
vitaeet  intellectns  (Eccli.  \v,3).  >  Fugit  autein,qui 
bujus  mundi  mala  evadere  concupiscit.  Qui  ergo  in 
tcrra  ausiri  habitat,  fugientibus  cum  panibus  occur- 
rat,  idest  qui  jam  sancto  Spiri.u  iulra  sanctain  Ec- 
clesiam  plenus  est,  eum,  qui  malu  sua  cvadcrc  ni- 
titur,erui}ilionis  alloquioconsoletur.  Fii(jfiVnrtquippe 
cum  panibus  uccurrere  cst,  mctuenti  aeterna  siippli- 

ry  cia  doctrinae  sacra;  cscas  offcrre,  et  modo  tiinorcm 
tcrrorc  comprimcre,  niodo  pavorcm  per  cxhortalio- 
ncin  fovere. 

Locns  hic  proprie  advcrsus  cos  intcUigi  potcst, 
qui  tradentes  se  otio  atque  desidiae  propria  saluta 
conlenti  sunt,  nec  poeniteniibus  atque  convcrsis  ma- 
num  poiTigunt.  Fugerunt  enim^  inquit,  pocnileiiieSy 
isti  a  facie  gladiorum,  quos  saiicli  in  juilicio  tene- 
bunt,  sicut  scriptum  est  :  c  Gladii  aiicipitcs  iii  ma- 
nibus  corum  ad  raciendam  viiidictain  (Psal.  cxlix, 
G).  •  A  facie  gladii  immineniiSy  dc  quo  dicil  Job  : 
c  FugiU^  a  facie  gladii  (Job  xix ,  29)  >  tmttttneti(t<. 
De  quo  tantus  (12:2*)  gladius  est?  c  Et  scitote  essd 

(122*)  Uterquo  cod.  lanUm. 


IH 


HERYEI  BURGIOOLENSIS  MONAC{il 


lli 


ludiciam  (ibid.),  i  A  facie  arcus  extenti^  de  quo  di-  A  tria  sunt  novem  ,  recte  noyenarius  numerus  myst^ 


citur  :  c  Dedisli  roelueiilibus  te  signillcalionem,  ut 
ittgi^nl  a  facie  arcus  (P«a/.  lix,  £i).  >  Nam  et  gladius 
«t  arcus  judicialem  seutenliam  itoc  iooo  deaignant. 
A  fneie  gravitpneiiif  futuri  sciiicet  examinis,  de  quo 
Pominus  ait :  i  Quis  rex  ilurus  committere  bellum 
atfverguB  alium  regem  non  sedens  prius  cogitat,  si 
l^sait  cum  decem  miliibus  occurrere  ei  qui  oum  vi- 
finti  millibus  venit  adversus  sc  9  Alioquin  adhac  illo 
longe  agente  legalionem  mittens  rogat  ea,  qute  pacis 
«unt(Itcc.  XIV,  31).  >  Rex  quippe  eal  unnsqaisque 
^i  seipaum  bene  regit.  Qui  est  ilurus  commitlere 
£eUum  adveraus  alium  regem,  quia  in  fln^aDoroino 
judioandus  est.  Sed  cum  decem  millibaa  oeeurrere 
non  potest  ei,  qui  cum  vigiuti  millibus  venil  adver- 
Bug  eum,  quia  cum  perfectione  operam  respondere  " 
judici  nou  sufllcit,  quia  non  solum  de  operibus,  sed 
etiam  de  cogitationibus  rationem  quserel.  Mittat  ergo 
prccum  et  pcenitentise  ad  eum  interiro  legationem, 
rogans  ea  quae  pacis  sunt.  Itaque  fiituram  discussio- 
nem  grave  prslium  nominat,  quia  nemo  laro  sanctus 
est,  ut  pondus  illud  distriai  examinis  portare  queal, 
si  remota  pieute  discutiatur.  Yei  gladios  haeretico- 
rum  fugerunty  dpctrinam  genliliuro,  blasphemias 
Jadcorum.  £t  quia  multos  viderunt  eorum  jaculis 
inierfectos,  et  cecidisse  in  pnelio  plurimos  ipsi  co- 
piunt  vestro  auxilio  liberari. 

Deinde  quid  in  hac  vita  conseqaantur»  qoi  lolo 
cordo  poenitentiam  agunt,  demonstrat :  AdhuCy  in- 


rio  fidei  optatur.  Vel  fidei  traiisgressores  potest  lo- 
cus  isic  vocare.  Nam  cum  Ecclesia  sit  mons,  cur 
modo  vuiltB  dicitur,  nisi  ut  omnes  perversorum 
dogmatum  principes  qui  corruerunt  de  sablimitato 
sensus  Scripturarum,  et  ad  ima  devoluti  sunt,  sciao- 
tur  in  valle  versare  visionis? 

Vallis  quoque  vi$ionis  Ecclesiaegt,  quae  in  virtute 
humilitatis  consisteng  oculos  cordis  iiluminalos  ha- 
bere  solet.  Sed  et  bsc  nimis  grave  portat  onus,  qui 
reproborum  multitudine  premitur,  et  tentationam 
pondere  multipliciter  gravatur,  praecipue  tamen  circa 
finera  saeculi.  Unde  nunc  eis  didtur  :  i  Quid- 
nam  ttbi  quoque  est,  quia  ascendisti  el  tu  omnis 
in  tecta?  > 

Vbbb.  9.  -^  €  Clamoris  plena,  artMfreqaens,  ei- 
Yitas  exsultans?  > 

Ac  si  dicalur :  Decsteris  quos  hucuiqae  deBcripa!, 
mirum  valde  non  est,  si  diversa  mabrum  onera  sii- 
Btinent.  Sed  Hbiquoquequidnam  aocidit,  qala  etfti  orn- 
nis  ascendisti  in  lecia,  idestsupercalmina  domoram, 
prospicere  undique  mortes  flliomm  tuorara,  elamore 
lamentationis  plena^  quse  eras  maUitadine  civlum 
frequens,  ct  in  filiis  tuis  vei  in  prosperitate  exiui* 
tans?  Quid  autem  in  tectis  nisi  terrena  corpora  si- 
gnantor?  Ascendunt  igitur  in  iecta ,  qal  corporis  ita 
Iranscendunt  desideriis,  ut  Apostolus  ait :  c  Yos  aa- 
tem  in  carne  noii  estis,  sed  in  spiritu,  sl  tamen  spi- 
ritus  Dei  habitat  in  vobis  {Rom.  viii,  44).  >  Quibus 


quit,  in  uno  anno^  id  est  in  residuo  vit»  eorum  spa^  q^^  ^  Domino  dicitur  :  <  Quod  in  aure  audistis,  prai- 
lio,  auferetur  ab  eis  omnis  gtoria  Cedar,  id  est  pec-      dicate  super  tecta  (Matih.  x,  27).  > 


catum  eorum,  iii  quo  principes  tenebrarum  daemo- 
nes  gloriabantur.  Cedar  eiiim '  tenebrm  dicitur. 
Sed  annus  iste  erit  quasi  annus  mercenarii,  quia  8e 
judicabunt  indignos  appellari  filios  Dei  solo  merce- 
nariorum  nomine  contenti.  Unde  et  in  persona  eo- 
mm  poenitens  lUe  dicit :  c  Pater,  peccavi  in  coeIura« 
et  coram  te,  jam  non  sum  dignus  vocari  filius 
tuus  :  fac  me  sicut  unum  de  roercenariia  tuis  (Lue. 
if,  48).  > 

Vel  qaia  mercedero  snpemae  remuuerationis  a  Do- 
mino  merebuntur,  annus  iste  quasi  innua  merceM- 
rii  vocatar.  Unde  foeatus  Job  de  tali  servo  loquitur : 
c  ftecede  paululum  ab  eo,  ut  qaiescat,  donec  optata 


Itaqoe  Eeclesia,  quae  pacis  quondam  tempore 
mansit  in  tectis,  irruente  novissiraa  tribulatione 
ascendet  omnis  in  tecta ;  quia  quae  terrenis  licite  ute- 
batur  ad  corporis  cororoodum,  omnia  tunc  mun- 
dana  relinquens  arcem  mentis  conseendet,  et  Inlmi- 
eorum  tontationes  andique  sibi  praevidendo  refellens 
de  suoruro  dvium  spiritali  morte  lugebit.  Nihil  enim 
Christianus  quisque  in  terra  tunc  possidere  poterit 
Bcientibus  Antichristi  fequacibus.  Sequitur  : 

c  Interfecti  tui  non  interfecti  gladio,  nec  mortuL 
tui  in  beilo.  >  Haec  est  vehementis  causa  doloris,  qui 
non  materlali  ghidio  corporaliter  occiduntur  cives 
sanctae  Ecdesiae,  sed  invisibili  macrone  tdntationum 


Teniat  bIcuI  mcrcenarii  dies  ejus  (Job  vii,  1).  >  In  D  spiritaliter  perfossi  moriuntur.  Et  quid  faciunt  pa- 


boc  itaqoe  mercenarii  anno  auferetur  ab  eis  omnis 
gloria  Cedar^  id  est  tenebrarum,  ut  audiant.  c  Fui- 
Btis  aliqaando  tenebrar,  nunc  autcro  lux  in  Doroino 
(Ephes.  v,  8).  >  £t :  c  Quem  fructuro  habuistis  tunc, 
in  quilHis  nunc  erubescitis?  (Rom.  vi,  Sl).  >  —  f  Et 
reliquiae  numeri  sagittariorum  de  iiliis  Cedar  imroi- 
Baentur,  a  qaia  fiiii  tenebrarum  daemones  paulatim 
qaotidie  minus  minusque  tentationum  jacula  cordi- 
buB  eorum  audebunt  immittere.  Sequitur  : 
CAPUT  XXII. 
Ybrs.  4.  ~  c  Onus  vallis  visionis.  > 
In  nono  gradu  posituro  est  onus  istud,  ut  insinue« 
tur  nobis,  quia  eorum  est»  qui  inlra  fidd  sacramen- 
fgmmEcdmsk  eontineri  videntur.  Nam  quia  ter 


stores,dum  sic  perimuntur  oves?  Seqaltor : 

Vers.  3.  —  c  Cuncti  principes  tui  fugerunt  si- 
nul,  dureque  ligati  sunt :  omnefi  qul  inventi  sunl, 
Yincti  sunt  pariter,  procul  fageront.  > 

Huic  ioco  consonat  quod  in  Evangdio  Domlnus 
ait :  c  Mercenarius,et  qui  non  est  pastor,  cujus  non 
sunt  oves  proprix,  vidct  lupum  venientem,  et  di- 
mittit  oves  et  fugit  (ioan.  x,  42).  >  Nunc  enim  de 
inutilibus  Ecclesiae  principibus  sermo  est,  qul  viden- 
tes  iniquitatem  contradtcere  non  audent,  sed  se  sub 
silentio  abscondant.  Fugiaut  eniro  hujusmodi  prir^' 
cipes  non  matando  locum,  sed  subtrahendo  solatium; 
fugiuut,  quia  injustitiam  vident,  et  tacent.  Quia  igi- 
lur  drca  fiimB  sttcali  miiiB  fere  qai  viddMmtor 


8i5  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  111.  «14 

Ecdesi»  pnviposlt!,  sub  sUentio  se  abscondunt,  dum  A  tem  Ecdesice^  quia  sublimiorc^  saiK^os  nnrabilibug 
resistere  injuslllia;  perverserura  nequaquam  prajsu-      aggredielur  tcntationibiis. 


inant.  CunrH,  inquir,  princlpes  tui  fugerunt  simul^ 
non  quia  omnes,  qui  in  toto  orbe  fuerint,  tunc  fu- 
gtaut,  sed  quia  omnes,  qui  in  plerisque  re^ionibus 
crunt,  perculsi  formidine  cedent,  sicque  suorun^ 
^inciilis  peccatorum  dnre  ligantur  quibus  datapote- 
stas  fucrat,  ut  aliorum  vincqla  solverent.  c  OmneS| 
qui  inventi  sunt,  vincti  sunt  pariter,  i  quia  universi, 
qul  in  nonnullis  reperti  fuerint  provinciis,  ab  Aqti- 
thristo  vincenturi  sicuti  p.unc  quoque  iQulti  ab  ini- 
quitatibus  varlis  superantur.'Procii/,  inqui(,  (uge* 
runt :  quia  longe  a  Justitla,  dum  sibi  meluerenl,  re- 
ct^sserunt. 

Vel  ita  :  c  Quidnam  tibi  quoque  est,i  etc.  Id  est 
CL  m  philosophl  tumeant,  et  omnis  sapienlia  ssecu- 
laris  de  subiimibus  disputans  simplicitatem  coiitem- 
nat  Ecclesias  :  cur  tu  quoque  excelsa  sectaris; 
«  Clamoris  plena,i  etc.  Doclrina  hsereticorum  non 
in  tensu,  sed  in  multiloquio  ct  clamore  versatur. 
l-ndc  ob  mullitudinem  deceplorum  frequen^  civitai 
appcllatur,  et  exsultans  propter  superbiam.  c  Inter? 
tecii  tui,>  etc.  MaxSma  p^rsabsque  ullo  cerumiuQ 
et  disceptatione  haereticorum^deceptionibus  supplan- 
tatur,  nec  vulneratur  ^ladio,  sed  sponte  sua  transit 
ad  hxreticos.  Et  pmnes  eorum  principes  ab  Ecclcsif^ 
migraverunt  ad  synagogam  Salanse ,  et  transierupi 
simul  discordes  in  perlldia,  concordes  in  transcr^ 
ptionc,  Ideoque  dure  ifgaii  sunt  in  ^rroribus  sui^,  ^ 
procul  a  Deo  fugerunt.  Sequitur  : 

Vers.  4.  —  c  Propterea  djxi :  Recedije  a  n^e , 
aroare  flebo ,  nolite  incumbere,  ut  consolemini  iqq 
snper  vastitate  flliae  populi  mei.  > 

Solito  morc  vir  mjsericQrs  vislQnem  mmUm  ¥h 
dens  prae  nimio  dolore»  pi  fallQr,  ceoidi^  et  aico^ 
dentibus  amicis,  qteum  erigerent  vel  con^o|arentur ; 
liecedite  a  me,  inquit,  amare  fl^h*  TlintO  enim  m9H 
rore  ab  intimis  animi  medullis  erat  ^ff^ClM^»  titnuUa 
ratione  consolationem  reciperet.  Cnmque  protiniis 
ad  cum  j^centem  inclinareui^r,  qui  mis«iiliiim  ejU4 
lenire  volebfint,  acUecit :  c  Noli^  incumbere ,  u( 
consolemini  roe.iBJt  cur  ^n^U^i^P^  f^&pu^ti 
ostendit  ;|iihuc,  diceng : 

Vers.  5.  -^  c  Diet  cnim  interfectionls  el  coneulcv 
tiouis  et  fletuuro  a  Domino  Deo  exercituuro  in  valle 
visiooi»  scrutans  roururo  et  magniliciis  auper  rooii- 
tes.t 

Teropore  enlm  extrcroae  persecuiionis  fnterflcient 
opera  justoruro,  et  qui  ad  iniquitatero  consenserint, 
oonculeabuntur  a  dsmonibus  in  coeno  vitiorum. 

Vel  animae  eorum  interficienlur,  qui  consensuro 
Antichristo  praebuerint ;  caBleri  vero  copculcabuntur, 
ct  ab  omnibus  alfligentur,  ct  inter  hsec  pii  quique 
flebunt.  Et  ista  dies  a  Domino^  quia  divinitus  est 
olim  dispositum,  ut  tenipus  Irihulationis  illius  ve- 
Diat.  Scrutans  muriim,  quia  tunc  uiidique  nientem 
pulsans,  quantum  uniuscujusque  conscicntia  virtu- 
tilNia  sit  muBiia,  probablt.  tt  magnificu$  $uper  moth' 


Vel  dies  judicii  et  interfcctiopis  a  Domino  in  vailt 
visionis  oritur,  et  ut  singulorum  opera  demonstretf 
scrutalur  murum  haerelicoruin,  quem  conira  Ecdo- 
siam  quasi  flrmissimum  propugnaculum  construxe^ 
runt;et  magnificum  gloriosumque,  id  est  quemli« 
bet  doclorem  corum,  qui  sc  super  ChristQ  monto 
conslstere  glorialur.  Sequitur : 

Yfifis.  6.  —  c  Et  ^lam  sumpait  phareuaro,  eiuN 
ruro  bproinis  equitis,  et  parietero  nudabit  clypeus.i 

4i:iam  intcrprctalur  swculum  vei  ^m  fore$  sive 
pxo  foribus,  vcl  certe  sacularia,  ct  signiQcat  bune 
munduro,  et  omnia  ha^o  visibilia ,  qu«  nobiA  vclut 
ante  fores  oculorum  $unt.  Rursus  JEhm  iulcrpre- 
Uiur  Qppositi,  significans  orone#  qui  nobis  in  via 
Qci  sunl  oppositi.  Quid  vero  per  phareiram  nisi  ]»• 
(]endi  consilium  acQipitur?Quid  per  carmm  nisi 
pempoiia  m^uii  gloria?  Qui4  per  boroiBem  equitero, 
cnju^  est  ii^e  i^urrus,  nibi  Aaiidiristut,  qui  iu  s»cii« 
ifiri  glorU  F«  Quuiibui  iiomuial^itur  ? 

iElaro  ergo  vailem  visiouis  obsideiis  sumit  p/iar#« 
iram,  quia  vcl  hic  mundus,  vel  hoslis  antiquus  Del 
fainulos  e^pugiiare  fokins  maligiium  tractat  conti* 
liuro,  de  quo  roortifera  subito  jacula  quasi  de  pha« 
reira  sagitias  in  eos  roittat.  £t  quae  est  hsec  phare« 
tra!  ourruB  hominis  equitii^  id  est  gloria,  quaro  An« 
tiehristus  possidebit.  Per  hec  eniro  roultos  supera- 
bit,  quod  ille  tunc  perditionis  fllius  oronem  roundl 
C  gloriam  obtinebit. 

Vel  sumet  pharetram  currus  hominis  equitis  ;  quii^ 
ut  fldelium  corda  vulncret,  temporalem  eis  gloriam, 
quam  quisque  potens  In  saeculo  possidet ,  ofleret. 
Et  parietem  nudabit  clypeuSy  quia  muUi  fideles,  qul 
exterioribus  Ecclesiae  ministcriis  dedill  erant  velut 
parietes  templi,  fldem,  qua  repellere  universa  dia« 
boli  machinamentapoterant,abjicientes  nudi  rema- 
nebunt  ante  ejus  pharetram  currum  gloriae  ssecula- 
ris  amantes.  IJnde  et  Joanni  dictum  est :  c  Atriuni 
autem,  quod  cst  foris  lemplum,  ejice  foras,  et  ns 
metiaris  illud,  quoniam  datum  est  gentibus  {Apoe. 
XI,  2).  I  Quod  enim  apud  Isaiaro  paries^  hoc  apud 
Joannem  dicitur  atrium,  et  quod  paries  clypeo  nu* 
m  datus  describitur,  hoc  est  quod  <  atrium  foras  eje- 
ctum  ct  gentibus  datum  i  ostenditur.  Clypeus  naro- 
que  fldes  est,  quia  Paulus  ait :  c  !n  omnibus  suinen- 
tes  scutum  lidei,  in  quo  possilis  omnia  tela  nequls- 
simi  ignea  exstiuguere  {Ephes,  vi,  i6).iPaWefem 
itaque  nudabit  clypeus,  quia  exterioribus  Qccupatio* 
nibus  fldem  amittent. 

Vel  ifilam,  qui  interpretaiqr  Qseen$u$  eprvm,  «iye 
Elamitse,  qui  contemptores  dicuutur,  sumpsoruiK 
pharctram,  c  ut  sagittent  in  obscuro  rcctos  corda 
{PsaL  X,  2),i  qui  suntin  curruet  equites  homineSt 
ut  parielem  Sion  et  Ccclesiae  firroamciituro  suo  cly-> 
|)eo  ei  inipugnatione  denudent.  Erunt  autem  eleeim 
valles  et  huniilia  dogroata  plcna  qua<iri^aTu«a  voe» 
perbiae,  et  per  ecc\esiaft\ico%NVco%  \^^%  t^^a^ 


«15 


> 


HIlRVEI  iiURGIDOLENSlS  MONACHl 


ei6 


opcrimenta  Judts,  et  omnia  secrcta  eorum  qui  in  A  necNoi^um  secuti  sunC,  quia  Novuro  Yeieris  testi' 


confessione  (Idei  constituri  sunt.  Sequitur  : 

Veis.  7.  —  €  Et  erunt  electae  \alles  tuae  plens 
qQadriganim,  et  equites  ponent  sedes  suas  iu 
porta.» 

Vers.  8.  —  <  El  revelabitur  operimentum  Judse, 
et  videbitur  in  illa  die  armamentarium  domus  sal* 
tus.i 

EUelm  valles,  id  cst  illi  qui  propter  humilita- 
tem,  quam  ostendebant,  aestimabantur  elecli,  reple- 
buntur  in  (empore  ilio  quadrigis  inanis  gloriaB.  Tanta 
enim  tunc  animarum  erit  pernicies,  u(,  qui  jam  in 
eiectorum  sorte  per  nimi«ne  bumilitalis  gratiam  com- 
putati  videbnntur,  prob  dolor!  in  stiperbiam  elali 
divilias  et  honorcs  saecnli  Clirislo  praeferant. 


moniis  roboratur.  Propterea  inter  duos  muros,  vc- 
terem  ct  novum  fecerunt  sibi  novas  aquas,  quas  in- 
teriores  esse  putant,  et  majora  continere  mysteria, 
quam  in  Testamento  Veteri  continentur,  nec  pu- 
teum,  qiii  vitales  ct  perpetuas  baberet  aquas,  sed 
lacum  coenosum,  qui  continere  nnn  possit  aquas, 
fecerunt  tnUr  duoi  muroi  Veteris  et  Novi  Testa- 
menti  el  aquam  piicina  veterii,  id  est  antiquae 
Legis  umbram.  Et  non  respexerunt  Dcum,  qut 
Veteris  Teslamenti  conditor  est.  Et  a  ionge  nolue- 
ruot  eum  vidcre,  dum  adliuc  differi  ad  judicium 
venire.  Sed  ipse  nollet  eos  perire  sed  rcspicere.  Nam 
sequitur : 
Vers.  42.  —  c  Et  vocabit  Dominus  Deus  cxerci* 


Et  equitei,  id  est  maligni  spirilus,  qui  siiper  cer-  D  tuum  in  die  illa  ad  flelum,  ct  ad  planctum  et  ad 
Tices  iniquorum  equitant,  ponent  sedei  iuai  in  porta     calvitium  et  ad  cingulum  sacci.  i 


fideiy  quia  roultis  obstruent  confessionis  januam. 
f  Ore  enim  confessio  fit  ad  salutem  (Rom,  x,  tO).i 
Sed  quia  multi  tunc  erunt,  qui  prae  timore  sc  Ghri- 
•tianos  non  contitcbuntur,  licet  fidei  veritatem  in 
corde  leneant :  <  Equitei  iedei  iuai  in  porta  >  illo- 
rum  positori  dicuntur,  quiafidei  eoruro  domina' 
bunior. 

.  c  £t  revelabitur  operimentum  Judae^i  quia  con- 
acientia  eorum  qni  se  Christianos  tempore  pacis 
COnliu^bantur,  patebit.  Judas  quippe  confeaio  dici' 
tnr.  Armamentarium  vero  locus  cst,  ubi  conser« 
vantur  arma.  Et  quae  sont  arma  fidelium  nisi  vir- 
tutes  et  verba  sacri  eloquii  ?  Quod  est  armamenta" 
rium  talium  armormn  nisi  cor  justoruni?  Quae  est 
enim  domu$  ialtui  nisi  perfec  torum  conscieniia,  quae 
repulso  strepiiu  desideriorum  carnaliuin  vacat,et 
Tidet,  quoniam  Dominus  est  Deus?  c  Videbitur  ergo 
in  illa  die  armamentarium  domus  saltus,»  quoniaro 
tribu1ati3  tentalionis  roentem  elcctorum  ,  qua;  erat 
munJanis  remota  tumuUibus,  ct  armis  repleta  coe- 
lestibus,  manifestabit.  Post  baec  roanifcstius' hae- 
reticorum  pervcrsitas  describitur.  Sul)jungit  enim  : 

Vers.  9.  —  c  Et  scissuras  civitatis  David  videbi- 
tis,  quia  roultiplicatae  sunt.i 

Civitas  quippe  David  Ecclesia  Dei  est,  quaro  hse- 
retici  in  reprobis  per  varias  secias  scindcre  nitun- 
tbr.  Quibus  congruit,  ct  quod  subditur  :  c  Et  con- 
gregastis  aquas  piscinae  inferioris.i 

Vers.  40.  —  c  Et  domos  Jerusalem  noroera- 
fttis,  et  destruxistis  doroos  ad  munienduro  ma- 
rom.i 

Vers.  il.  —  c  Et  lacuro  fccistis  inter  duos  mu- 
ros,  et  aquam  piscinae  veteris  :  et  non  suspexislis  ad 
eoro  qui  fecerat  earo,  et  operatorem  ejus  de  longe 
non  vidist.s.i 

Quae  est  enim  piscina  inferior  nisi  doctrina 
eonim  tendens  semper  ad  ima?  Qui  et  domoi  Jeru- 
Bttlem  numerant,  quia  noii  profectu  sed  copioso  nu- 
mero  discipulorum  gaudent.  El  destruunt  domoi^  id 
est  subvertunt  roentes  fidelium,  quos  seduccre  pos- 
cunt,  ut  mtirum  suae  protectionis  adversus  Ecclesiam 
muniant.  Doroque  Vetos  reprobant  Instrumentum, 


^  Quotidie  eniro  Dominiis  haereticos  et  peccatores 
vocat  ad  fletum  poenitentiae,  et  ad  planctum  malo- 
rum,  quae  feccrunt,  et  ad  cahitium,  ut  froi/t^m,  quae 
sedes  cst  vcrecundiae,  detegaiit,  cl  peccaia  de  qui- 
biis  erubescunt,  vel  erubescere  habcnt,  confitendo 
denudent,  et  ad  cingnlum  sarn ,  ut  asperilate  poeni- 
tentiae  accingantur.  Sed  illi  econtra  pro  fletu  ct 
plaiictu  habent,  vei  habuerunt  gaudlum  et  betitiam» 
et  quasi  morte  omnia  finirentur,  occidentes  vitulos 
et  arieies  jugulantcs,  dum  comedci-ent  carnes,  et 
biberent  vinuin,  locuti  sunt  verba  blasphemantium. 
Dum  in  pracsenti  saeculo  sumus,  dcliciis  aflluarous. 
Craslina  enim  dies,  id  est  futurum  tempus  sine 
sensu  crit. 

Vel  in  die  roortis  ad  fletnm  et  ad  planctum  voca- 
bitur,  qui  ante  mortem  noluit  plangerc  roala,  quae 
fecit.  In  calvitio  quoque  et  cingulo  sacci  habitus 
plangentiuro  ostenditur.  Quam  videlicet  diem  bene 
Dominus  in  Evangclio  super  unumqueroque  hiijus- 
roodi  pnclaturo  ostendit  vcnturam,  diccns  :  c  Si 
dixerit  roalus  ille  servus  in  corde  suo ;  rooraro  facit 
doroinus  roeus  venire,  ct  coeperit  percutere  conser- 
Yos  :  roanducet  autem  et  bibat  cum  cbriis  :  veniet 
dominus  servi  illlus  in  die  qua  non  sperat,  et  hora 
quae  ignorat,  et  dividet  euni,  parteniqiie  ejus  ponet 
com  hypocritis  :  illic  erit  fletus  et  stridor  dentiuro 
(Matth.  XXIV,  i8 ;  Luc.  xii,  45).  i  Qui  enim  supe- 
|.  rius  tot  roala  fecisse  describunlur  quasi  percutiendo 
conservos,  et  post  haec  ad  fletum  vocandi  dicunlur; 
nunc  interim  epulari  et  bibere  cum  ebriis  declaran- 
tur,  cum  subditur 

Vers.  13.  —  c  Ecce  gaudium  et  la^tiliam  occidere 
vitulos  et  jugulare  arietes,  coroedere  carnes,  et  bi- 
bere  vinuro.  Coroedarous  et  bibarous,  cras  enim 
morierour. 

Naro  qui  se  roorituros  non  ambigunt,  duro  adhuc 
pot?statero  habent,  inanibus  gaiidiis  et  potationibus 
et  luxuriis  occupantur,  ut  nullo  roetu  roalorura, 
qua^  futura  sunt,  mordeantur,  sicut  ct  alibi  loquun 
tur  :  c  Vino  pretioso  et  unguer.to  nos  implearous,  et 
non  praetereal  iios  flos  teroporis.  Coronerous  nos 
rosis,  antequam  marescant;  nuUum  piatum  ail| 


217 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  lll. 


218 


quod   non  pcrtranseat  hixnria  nostra,  nemo  no-  A  posilos,  sicul  Sannicl   increpavit   Heli  principem 
sirum  sit  exors  luxuriae  nostrae.  ubiquc  relinquamus     saccrdolum. 


sigira  tx&iti;e;  qiioniam  lisec  cst  pars  noslra,  ct  haec 
est  sors  nostra  {Sap,  ii,  7). 

Hoc  iUiqiic,  quoil  iii  gaudio  cl  hclitia  dicuntur  co 
medere carne$,  at  bibere  linum  diccntis  :  i  Comcda- 
mus  et  bibamus,  cias  enim  moricniur,  v  manireste 
declarat,  quia  alii  rcproborum  idciico  p.xsentilius 
resolvunlur  dclccUitionibiis,  quoniam  se  in  liac  vila 
diu  mansiirosputant:  alii,  quia  facultalem  se  cilius 
amissuros  aBslimant,  luxuiinsiuseisdein  voluptatibus 
serviunt  diccntes,  ut  prxmisimus  :  c  Qiioiiiam  haec 
est  pars  nostra,  et  huec  sors  nostra.  i  Adeo  eiiim 
prxsentis  vit«  deleclationes  ainant,  ut  nuiiain  deiii- 
ceps  spcm  delectationis  habeant.  Sjepc  etiani  unus 


Sed  V  dcamus,  quid  dicat  tali  prnclato  ;  i  Quid, 
inquil,  tu  hic  agis?  Ac  si  dical  :  .Nihil  hic  subjcdis 
proficis.  c  Aut  quasi  qnis  liic  ?  »  Id  cst  :  Tti  cs  hic 
^iiasi  quis,  quia  locum  teiics  pndalioiiis,  ct  opus 
piU'iali  nt)ii  imples.  c  Quia  excidisti  libi  hic  scpul- 
cruin,  I  id  cst  tu  spiritualiler  mortuus  corda  liouii* 
nuui  corrupisti,  ut  te  diiigorcnt,  ct  in  mentibus  tibi 
favei.t:uin  quasi  in  scpulcro  coiidcrciis.  Inutilis 
eniin  sacerdos,  cum  favores  hoininuui  acquirit,  cor 
eoiuin  sib.  sepulcrum,  in  quo  spiritualiter  jam  inor- 
tuus  qnicscal,  facil. 

Excidisli  in  eiceiso  memoriam  tiiam,  qiiia  quav- 
sivisli  etiam  post  niorlem  laudibus  huiiiaiii»  in  ioii« 


idemque  homo  et  diu  se  hic  vivere  putat,  ct  facul-  B  guni  extoili,  diU(jenter  in  petra,  id  est  in  dura  mente 


tat-m  frucndi  voluptatibus  carnis  per  mo.tem 
amiliere  vclocilcr  metuit,  ut  et  longilu  lineni  vitae 
simul  et  viciuitatem  mortis  sibi  proiniitat,  ncc  la- 
men  ab  iniquitatibus  desislat.  Sed  de  his  propheta 
divinain  annuntiat  seiitentiam  scquiiur : 

YcRs.  U.  -—  c  Et  revelata  sunt  iu  auribus  meis 
Domini  cxercituum  (125^).  > 

Merito  enini  in  iiiiquitatibus  suis  morituri  asse- 
runtur,  qui,  quanto  viciniorem  suspicantur  mortem, 
tanto  magis  augcnt  iiiiquitatem  dicentes ;  c  Come- 
damus  et  bibamus,  cras  enim  moriemur.  >  Cum  e 
contrario  deberent  dicere  :  c  Jejuneinus,  et  oremus, 
cras  enim  moriemur.  i  Non  dimittetur  eis  haec  ini- 
quitas,  doncc  aul  peccato  moriantur  et  vitiis,  aut 


su;cularium  excidisti  tabernaculum  tibi^  iu  quo  te 
protegeres.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  I  Ecce  Dominus  asportari  te  faciet 
sicut  asportatur  gallus  gallinaceus,  et  quasi  amiclum 
sic  sublevabit  te.  i 

Vers.  18.  —  I  Curonans  coronabit  le  tribulatione, 
quasi  pilam  mittel  lc  in  terraro  latain,  et  spauiosam; 
ibi  morieris,  et  ibi  erit  currus  glori»  tuie,  igiiominia 
domus  Domini  tui.  i 

Vers.  19.  —  I  Ei  expellam  te  de  staiione  tua,  et 
de  ministerio  tuo  depoiiam  te.  > 

Gallus  gailinaceus  est  eunuchizatus  cui  compa- 
ratur  inutilis  praepositus.  Quia  sicut  iste  galius 
fecundare  gallinas  nequit,  sic  et  hujusmodi  praepo- 


«|uift«9,     uviivv     au»   |/^wcifcv    iiivri  luiitui    \.*     Tiiriia,   au»  •«^-wuntiwi  v    ^uiiiifuij  iiv\|ui»,     9i\<    %ih  iiuiuaiiiuui  Ui«VUU" 

cum  delictis  suis  ad  inferos  pertrahantur.  Dic^nte      situs,  amissa  virilitate  mentis  spiritalc,   seuien  in 


autem  Domino  :  i  Si  dimitiemur  haec  iniquiias  vo- 
bis,  I  defectus  sermonis  indicat  aflfectum  vchemen- 
ter  indignantis  et  comminationem  coiiGrmantis, 
qaemadmodum  et  in  Psalmo  cum  dicit  :  c  Sicutju- 
ravi  in  ira  mea,  si  iqtroibunt  in  requiem  meam 
{P$al.  xciv,  11).  I  Sequitur : 

VcRS.  15. —  i  Haec  dicil  Dominus  Deus  cxerci- 
tiiuin  :  Vade  et  ingredere  ad  eum,  qui  hahital  in 
tabernaculo  ad  Sobnam  praepositum  lempli,  ct  dices 
ei  :  I 

Vcas.  16.  —  c  Quid  tu  bic,  aut  quasi  quis  hic? 
Quia  excidisti  tibi  bic  sepulcrum,  excidisli  in  ex« 
celso  memoriam  diligenter  in  petra  tabernaculum 
tibi.  I 

Tabernacuium  vcl  templum  Ecc1es:a  prxscns  est, 
de  qua  dicitur :  c  Ecce  tabcrnaculum  Dci  cum  ho- 
minibus  (Apoc.  xxi,  5).  i  Et  :  c  Templum  Dci  san- 
clum  cst,  quod  eslis  vos  (/  Cor,  iii,  17).  i  Praipo- 
sitas  hujus  teinpli  quilibet  superbus  pontifex  inutilis 
est,  qiii  in  Evnngclio  mercenarius  appcllatur  (Joan, 
X,  12).  Unde  Sobnas  iaterprctatur  revertens,  quia 
sacerdotes  hujusmodi  revertuntur  ad  ea  quse  retro 
sunt  :  non  extenduntur  in  ca,  quae  ante  sunl.  Cum 
autein  dixit  Dominus  :  c  Vade  et  ingredere  ad  eum 
qui  babiut  iii  tabcrnaculo,  i  ostendit,  quia  perfectus 
quilibet  sanctus  increpare  debct  secreto  lales  prae- 


corda  subjectorum  mittere  non  valet.  Sed  sicut 
vulpcs  gallos,  sic  dolosius  daemon  asportat  hujug 
animam.  Et  sicut  amictum^  id  cst  ve3tlmentura 
praedo  sublevat,  ila  corpus  ejus  in  resurrectione 
tollet  raptor  aniiquus ;  et  cui  corona  vit£  promissa 
fuerat,  si  recte  ageret,  nunc  perpetua  tribulatione 
coronabitur,  id  est  circumdabitur. 

Pila  vero  globus  est  pilorum,  qiio  juvenes  ludunt. 
Tunc  ergo  mittelur  iste  quasi  pila  m  terram  iatam 
et  spatiosam,  quia  ludibrio  daemonum  longe  lateqae 
jactabitur,  et  ab  omnibiis  fcrietur,  et  agitabitur,  t6t- 
que  aelerna  morte  morietiir.  Et  ibi  erit  currus  giorim 
ejus,  id  cst  ad  hoc  rcdigetur  pompa  jactanlise  c\ 
])  elationis  cjus.  Qiii  videlicet  currus  giorio!  ejus  t^no- 
minia  domus  Domini  vocatur,  quia  sacerdolis  poni- 
posa  elatio  ignominia  est  toiius  Ecclesiae  :  et  idcirco 
lalis  plcrumque  etiam  anle  morlem  expellitur  dt 
statione  sua,  ut  in  loco  cjus  melius  subslituatur. 
Unde  et  subditur  : 

Vers.  20.  —  c  Et  erit  in  die  Wm  :  vocabo  servura 
meum  Eliacim  lilium  llelciae.  i 

Vers.  21. —  c  Et  induam  illum  tunica  tua,  et 
cingulo  tuo  coiiforlabo  cum,  et  poteslatem  tuam 
dabo  iii  manus  ejus,  ct  erit  quasi  patcr  habitantibus 
Jerusalcm  et  domui  Juda.  i 

Vers.  22.  — -  c  Et  dabo  clavem  domua  David  su- 


(133)  Alias,  revelata  e»t  in  auribus  meU  vos  Dmitd  etcncHuum 


819  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  540 

par  hamerum  ejus,  et  aperiet,   et  non  erit  qui  ^  ^^^^  ^^^^  sursum  tcndere  facit.  Vasa  craterarum 
d&udal  et  claudet,  et  non  erit  qui  aperiat.  > 

YiES.  23.  —  c  Et  figam  illum  paxiiium  in  loco  fi- 
deli,  et  erit  iu  solium  gloriae  domui  patris  sui.  i 

Vers.  24.  —  I  Et  suspendam  super  eum  omnem 


gloriam  domus  palris  ejus,  vasorum  diversa  gcncra, 
omne  vas  parvulum  a  vasis  craterarum  usquc  ad 
emne  vas  musicorum.  i 

VBtg.  25.—  c  In  die  illadicitDominusDeus  exer- 
oituum  auferetur  paxillus,  qui  flxus  fuerat  in  loco 
fldeli,  6t  frangetur  et  cadct,  ct  peribit,  quod  pepen- 
dcrat  in  eo  quia  Dominus  locntus  cst.  i 

Quid  enim  per  Eliacim  intcUigendum  est,  qui 
interpreUtur  Dei  resnrrectlo  vel  Deus  resuscitavit, 
niai  divinae  gratiseresuscitatio?  Et  sanctoe  religlonis 
ac  piaa  conversationis,  qu«  per  bonos  pastorcs  divi- 
nitus  excitatur,  reformatio?  Saepe  enim  sub  malis 
rccloribus  sanctae  religionis  ac  sacri  ordinis  insli- 
tBta  labuntur.  Sed  poslquam  loco  malorum  boni 
pastores  suocesserini,  qui  sunt  filil  Hclciae,  qui  in- 
tcrpretatur  pars  Domini,  id  cst  qui  sunl  filii  dile- 
ctionis,  omnia,  quae  ceciderant,  rcsuscitantur. 

Deposito  itaque  Sobna  succcdit  Eliacim  niius 
HelciaB,  qui  ait  pater  habitantibus  Jerusaiem;  quia 
plerumque  morientibus  vel  ob  culpam  suam  dcgra- 
datis  inutilibus  Ecclcslae  pastoribus  loco  eorum  dul- 
ccs  ac  pii  paslores  subrogantur,  qui  paterno  aflfcctu 
cuncta  provideant,  el  palernis  visccribus  singuli§ 
consolantur  fidelibus. 

Jerusalem  ct  domus  Juda  catbolica  est  Ecclesia, 


illi  sunt,  qui  mentes  fldelium  poculo  sanctic  pracdi- 
calionis  incbriant.  Vasa  musicorum  ,  qui  djvinis 
cantibus  auditorum  corda  dcniulcent.  Aut  ccrle  vas 
musicum  cst,  quicunque  veraciter  dicit :  t  Cantabi- 
les  mihi  erant  justificationcs  luae  in  loco  peregri- 
natiouis  meai  {Psal.  cxviii,  54).  i  Omnes  crgo  istl  et 
caeteri ,  qui  describuntur ,  suspendentur  in  eo,  quia 
in  ejus  exemplis  ac  sermonibus  attendentes  ima  de- 
serent,  ct  ad  superna  erigentur. 

c  In  die  illa  aufcrctur  paxillus ,  qui  fucrat  (ixus 
in  loco  fideli,  ct  frangctur;  i  quia,  sicut  dictum  est, 
succcdcntc  bono  praepositus  inutilis  dejicitur. 

Si  autem  nomine  vallis  visionis  Ecclesiam  signari 
generaliter  intellexeris,  id  est  ab  Initio  sacculi  usque 
])  in  finem,  potcris  per  Sobnam  sacerdotes  Instrumenti 
Veieris  et  dociriuam  eorum  acciperc,  et  per  Eliacim 
sacerdotium  Ghrisli,  quod  in  Novo  Testamento  est| 
ac  saccrdotcs  cjus  praedicaiores  resurrectionis  il- 
Irus.  Quis  est  enim,  qui  habitat  in  tabernaculo  Ju- 
daiorum  et  in  domo  quondam  Dei  nisi  Judaicus  s^r 
mo,  ct  ralio,  quae  in  Vetcris  Inslrumenti  IcclionQ 
vcrsata  cst?  Iluic  itaquc  traditioni  dicitur  alque 
doclrinai  :  c  Quid  hic  agis?  i  Cur  tibi  vis  acdificare 
domum  in  occidente  iittera,  et  tabernaculuni,  quod 
non  habet  fundainentum  in  duritia  ejusdcmlitterae? 
Ob  hoc  aulcm  dico  tibi,  quod  in  cxcisione  scpulcri 
ubi  morluos  recondas,  vel  ipse  mortuus  jaceas,  la- 
borare  non  debes,  quia  transfcrct  Domini  sacerdo- 
lium  tuum  sicut  transferri  solet  gallus  efTeminatuSt 


El  quamvis  pastores  saepius  delcriores  melioribus  ^  Q"*  "^^  gencrarc  valet,  nec  cantarc. 


Biicccdant,  quam  mellores  |deterioribus,  prophela 
tamen  divinae  gratiae  praenuntiator  illud,  quod  per 
gratlam  Dei  faciendum  novit,  pr.doquitur  :  Et 
dabo^  Inquit,  clavem  domus  David^  Id  est  Ecclesiae 
twpet  humerum  ejus^  qula  ipse  portabit  onus 
curae  pastoralls,  et  In  operibus  velut  in  humeris 
portabil  discreiionem  ac  potesUtem  aperiendi  el 
claudendi,  id  est  solvendi  ct  ligandi,  ul  quae  solvcrit 
et  llgaverit ,  operibus  suls  demonstret  esse  solvenda 
sive  liganda,  id  esc,  faciat  ca  pro  quibus  alios  sol- 
vcrit,  et  non  faciat  ea,  pro  quibus  alios  ligaverit. 

f  Et  aperlct^  et  non  erit,  qui  claiidat,  i  quia 
€  quodcunque  solverit  super  terram ,  erit  solulum 


Sobnas  enim  interpretatur  convertens  vel  conver" 
sio,  Dicitur  ergo  principi  Juda^orum,  ut  convertatur 
de  lege  ad  Evangelium,  et  viclimarum  ipnaginibus 
derelictis  transferat  se  ad  spiritalis  sacrificii  verita- 
tem.  Eliacim  vero,  qui  dicitur  Dei  resurrectio^  vel 
Deus  resuscitavitf  interpretatione  sui  nominis  desi- 
gnat  Christum  a  mortuis  resuscitalum.  Qui  et  filiu^ 
Helci^Sy  id  est  patris  Domini,  est.  Hunc  euim  paier 
signavit  Deus,  et  ait  illi :  c  Tu  cs  Filius  meus  dilc- 
ctus,  in  te  complacuit  mihi  {Matth,  iii,  17).  i  De- 
posito  igitur  in  Sobna  veteri  sacerdolio  surgit  no- 
vum  in  Eliacim  juxta  ordinem  Helchisedech.  c  Vo- 
cabo,  inquit,  servum  meum   Eliacim,  et  induam 


et  In  coelis  (itfa^^A.  XVI,  19).  i  — cEtclaudet,  et  non  «v  illum  tunica  tua,  i  etc.  Chrislqs  sacerdotali  tunica 


erit  qui  aperiat,  i  quia  c  quodcunque  ligaverit  su 
per  lerram,  erit  ligatum  et  in  coelis.  i 

Vcl  ita  :  clavem  David  intelligc  discretloncm  ct 
scientiam  interpretandi  Scripturas,  quia  aperiuntur 
ea  quae  exponuntur  et  clauduntur,  quae  nobis  abs- 
conduntur.  Quae  portatur  in  humero,  ul  doctor, 
quod  intelligit,  aut  loquitur,  faciat. 

c  Et  llgam  illum  paxillum  in  loco  fldcli,  i  id  est  in 
Ecclesia,  ut  omniiim  actio  pendeat  ex  ejus  magistc- 
rio  et  omnes  erigat,  atque  sustincat  ejus  firma  re- 
ctitudo.  c  Et  erit  in  solium  gloriae  domus  patris 
8ul,  I  quia  requlescent  et  gloriabuniur  in  co  omncs 
electi.  Pater  enim  ejus  Uelcias  est,  qui  dicitur  pars 
Domini.  Va$a  qn»  auspenduntar  in  eo,  homines 


est  indutus,  id  est  propria  carne  vel  sancta  Ecclesia, 
et  cingulo  sacerdotali  confortatus ,  quia  c  iiuUitus 
est  Dominus  fortitudinc,  et  praecinxit  se  viriule 
(Psal.  xcii,  1).  I 

Vel  sacerdoiale  cingulum  cst  justitia,  quia  scri- 
plumcst :  c  Sacerdotes  tui  induaiiturjustitia  {Psat, 
cxxxi,  9).  I  Quo  cingulo  Dominus  esl  confortatus, 
quia  de  illo  prxdicium  fuerat  :  c  El  erit  justiiia 
cingulum  lumborum  ejus  {Supra  xi,5).i  Cui  dala 
est  clavis  domus  David^  sicut  ipse  loquitur  :  c  Ihcc 
dicit  Sanctus  et  verus,  qui  habct  clavem  David,  qui 
aperit,  et  nemo  claudit;  claudit,  ct  nemo  aporit. 
Scio  opcra  tua  {Apoc.  iii,  7).  i  Quam  vidclicet  cla- 
vem  habct  super  humerumf  quia  per  crucem,  quam 


221 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  III. 


2tt 


iD  fiamero  gestavit,  regna  coelorum  nobU  aperuit,  j^     Quiil  igitur  istos  nisi  naves  mam  dixerimus?  Sed 


et  omnia  Le^is  et  Prophetarum  arcana  patcrecit. 
Sed  et  primo  pastori  personam  caeterorum  gerenti 
dedit  eam  dicens  :  t  Tibi  dabo  claves  regni  ccelo* 
nira  (Maith.  xvi,  19).  i 

c  Et  iigam,  inquit,  illum  paxillnm  in  loco  fideli,  i 
quia  ipse  continet  Ecdesiam  suam,  et  iirmat,  ne 
port»  inferi  praevaleant  adversus  eam.  c  Et  erit  in 
solium  gloriae  domui  patris  ejus,  »  quoniam  c  dabit 
illi  Doroinus  Deus  sedem  David  patris  ejus,  et  regna- 
bit  in  domo  Jabob  in  a^ternum  (Luc.  i,  32),  >  —  c  ut 
sedeat  cum  principibus  ct  solium  glori^B  teneat 
(/  Reg.  II,  8).  > 

f  Et  saspendam  super  eum  omnem  gloriam  do- 
jnu$  patris  ejus»  >  ut  omnes  honorificent  Filium» 


quia  Jam  in  plerlsque  monasteriis  rcligio  nimium 
defecit,  Ululate,  inquit,  naves  marU.  Qui  enim  de 
religione  monastcrii  sui  gioriabantur  et  exsultabant, 
nunc  de  ejus  irreligiositate  erubescunt  et  contri- 
stantur.  Et  cur  eos  ululare  et  lamentari  praeceperit, 
addidit :  <  Quia  Tastata  ett  domus,  unde  venire 
consueverant,  i  id  est  de  monasterio  eorum  internas 
rapuere  divitias  hostes  invisibiles,  et  destruxere  vir- 
tutum  munitiones. 

c  De  terra  Getblm  revelatum  est  eis,  i  quia  ple- 
rumque  destructionem  religionls  suae  magis  ad- 
Ycrtunt,  dum  bonam  saecularium  vitam  aspiciunt, 
aut  loquuntur  cum  eis.  Quid  enim  per  terram 
Cethim,  quse  et  Grsecia  signiHcatur,  nisi  conver- 


SJCQt  honorificant  Patrem,  c  qui,  cum  sit  splendor  B  satio  saecularium;  nam,  quia  viri  saeculares  non- 


gloria;  et  figura  substantiae  ejus,  portansque  omnia, 
sedet  ad  dexleram  majestatis  in  excelsis  (Hebr.  i, 
3).  I  Bene  ergo  super  eum  omnis  gloria  domus  pa- 
tris  ejus  suspendi  asseritur,  qui  portans  omnia  di- 
citur,  c  in  quem  desiderant  angeli  prospicere  (1  Petr. 
I,  12)f  >  et  ipsi  in  eum  suspensi.  Neque  eniin,  quis- 
quam  glorificatur  in  domo  Patris  ejus  per  eum : 
c  Quia  non  est  in  alio  aliquo  salus  (Act.  iv,  42).  > 

£t  diversa  vasorum^  id  est  bominum,  genera  sus- 
pendantar  in  eo,  sicut  ipse  ait :  c  Ego,  si  exaliatus 
faero  a  terra,  omnia  traham  ad  roeipsum  (Joan.  xii, 
32).  I  Quomodo  autem  caeteri?  sacerdotibus  haec 
conveoiant,  facile  ex  superioribus  intelligitur.  Jn  die 
illo^  id  est  in  tempore  Antichristi,  auferetur  paxil- 


nunquam  recte  vivunt  et  futuram  discussionem 
metuunt,  Cethim  interpretantur  signati  et  formi^ 
dantes.  Signatus  enim  merito  dicitur,  in  cujas 
conversatione  videtur  similitudo  bonitatis  divhiae ; 
formidans  vero  est,  de  quo  Salomon  ait :  c  Beatus 
homo,  qui  semper  pavidus  (Proi;.  xxviii,  14).  > 
Jure  Igitur  de  terra  talium  revelalur  eis  vastitas 
domus  suae,  quia  ex  consideratione  religionis 
eorum  cognoscunt  suos  amisisse  religionem. 

Yel  omnis  anima  vitiis  occupata,  et  pravis  co- 
gitationibus  Tyrus,  id  est,  angustia  vocari  potest. 
Naves  maris  sunt  mentes  dedltae  saeculi  desideriis 
et  actibus,  quae  jubentur  ulnlare  poenitentiam 
agendo,  quia  c   Mundus  transit  et  concnpiscentia 


iau,  qui  fii^us  fuerat  in  ioco  fideii,  et  frangetur,  quia  ^  cjus   (/  Joan.  n,  17),  >  et  cuncta  saecnlaria.  Mare 


multi  rectores  de  Ecclesia  toUentur»  et  adversitati- 
bas  frangentur  ac  dejicientur,  et  fracto  paxillo,  id 
est  justo  pastore  cadet  a  fide  populus,  qui  perpen-' 
derat  in  eo,  et  peribit,  Ut  autem  haec  omiiia  inevita- 
biiiter  sic  ventura  forc  monstraret,  in  fine  subjun- 
^t :  c  Quia  Dominus  locutus.  > 
CAPUT  XXIIL 

Tbes.  1.  —  f  Onus  Tyri.  Ululate  naves  maris, 
quia  vastata  est  domus,  unde  venire  consueverant : 
de  terra  Ceihim  revelatum  est  eis.  i 

Onus  istud  io  decimo  gradu  positum  ad  eos 
pertinet,  qui  praecepta  Dei,  quae  per  denarium  nu- 
weram  designantur,  speciali  professione  se  custodi- 


enim  hoc  uUra  non  poterit  navigari,  sed  omnla 
congelascent.  Jam  enim  torpet  hoc  sxculum,  eC 
quasi  .  glaciali  frigore  conslringitur ,  ita  ut  ejtts 
actiones  vix  queant  exerceri.  Unde  patet,  qula 
ipsemundus prope flnem  est.  Sequitur : 
,  Vers.  2.  —  c  Tacete,  qui  habitatis  in  insula  : 
negoiiatores  Sidonis  transfretantes  mare  repleve- 
runt  te :  i 

Yers.  5.  —  c  In  aquis  multis  semen  Nill,  mes- 
sis  fluminis  fruges  ejus  :  et  facta  est  negotiatio 
gcntium.  > 

Tacete,  Inquit,  tacete  tos,  qui  habitatis  in  insula^ 
id  est  monasterio,   qula  prae  confusione  non  aa- 


turos  promiserunt.  Tyrus  namque  dicitur  angustia,  j^  debitis  aperire  ultra  os.  Habitamus  in  insula,  quanr 

conversationem  eorum  significans,  quibus  dicitur  :      " 

c  Intrate  per  angustam  portam,  quia  lata  et  spatiosa 

via  est,  quae  ducit  ad  perditionem,  et  multi  sunt, 

qui  intrant  per  eam.  Quam  angusia  porta  et  arcta 

via  est,  quae  ducit  ad  vitam,  et  pauci  sunt,  qui  in- 

veniunt  eam !  (Matlh.  vii,  13.)  >  Inde  et  Tyrus  posita 

est  in  insula,  sacrorum  coenobiorum  figuram  tencns, 

iibi  degunt  hi  qui  turbines  et  naufragia  saeculi  eva- 

ieront,  et  ad  stabilitatem  solidae  conversationis  per- 

veoerant.  Quibus  nonnulli  ex  ipsis,  ui  victui  neces- 

#aria  praeparent,  aiiquas  saeculi  actiones  sustinere 

compelluntur,  et  nunc  velut  naves^  ut  victum  defe- 

rint,  per  saeculi  pelagus  incedunt,  nunc  ad  mona- 

•teriiim  velut  ad  quietum  liitoris  refogiuut. 


diu  tentationibus  hujus  saeculi  tundimar,  et  ex 
omni  parte  nostra  insula  atque  uavicula  marinis 
feritur  fluctibus.  Cujus  insulae  negotlatores  de  Si- 
done  sunt,  quae  interpretatur  venatrix^  et  in  qua 
venatores  habitant,  de  quibus  scriptum  est  :  c  Li- 
beravit  me  de  laqueo  venanlium  (Psal.  xc,  5).  > 
Omnes  autem  negotiatores  gentium  scgetibus  com- 
parantur,  quae  cito  arescunt,  vcl  messibus  /Itimt- 
niSy  qux  de  coelo  non  habent  pluviam,  sed 
aquam  de  terra,  et  in  eo  cum  gentibus  sunt  periturse. 
Sed  ad  priorem  sensum  redeamus.  Sidon  dici* 
tur  venatio  inutilis.  Quae  est  igitur  negotiatio  ve- 
nationis  inutilis  nisi  actio  quoramdam  professo- 
rum  religionisi  qul  lo\o  tot^^  \m^SA^^ 


tS5  [HEtlVCi  BURGIDOLENSIS  MONACHI  m 

mnndanis  aciioiiibus  e^  negollis  semper   inservire  A  ait  (In  praf.  ad  lib.   i  Moral.) :  <  Homo  "gentilis, 

homo   sine  lege  ad  medium  ducilur,  ul  eorum  , 


taiagunt  ?  Qui  transfntantes  mare,  iJ  esl  euntes 
per  roundum  replenl  negolialionem  istam  iti  aquis^ 
id  esl  in  populis  midtis,  quia  liuc  illucque  discur- 
rentes  in  diversis  locis  aggregant  temporales  di- 
?iti;:s. 

Semen  Niti,  id  csl  qnod  seminalur  juxla  Nilum, 
et  fruges  ejus,  id  est  Tyri,  et  messis  fluntiuis  *?jus- 
dem,  id  est  qux  mundalionilius  Nili  crevit,  et 
fruges  ejus.  Qiiaiitum  aJ  littoram  lerra  Clianan.neo- 
l^m,  in  qiia  Tyrus  cst,  inrecunda  est;  iOgyptus 
Tero,  quain  Nilus  irrigat,  rcrtilissima  est,  ideo- 
quft  negotiaioros  Tyri  de  ^Egypto  rruiiionlum  na- 
vihus  afferebant.  Et  lioc  esl  quod  dicit,  qiiia  quod 
iCgyptii    seniinahant,   Tyrii   sumehant,  et  messis 


qui  suh  legc  suiit,  pravitas  coiiruiidatur.  Quod 
bene  per  propheUin  ac  hreviler  dicilur  :  i  Eru- 
besce,  Sidon,  ait  mare.  >  1n  Si  !one  qiiippe  figu- 
ratur  stal.ililas  in  lege  positorum  ;  in  inari  au- 
tem  vita  gentilium.  Erulrscc  ergo,  Sidoii,  ait 
roare,  qiiia  ex  vila  gentiliuin  redarguilur  vila 
8uh  lege  positoruin,  atque  ex  actione  s;vcularium 
conruiiditur  actio  religiosorum,  diim  illi  etiam 
promittendo  non  servant  qiise  iii  pra^ceplis  audiiint ; 
el  isli  vivcndo  ea  cust(»diunt,  in  quiLus  mandatis 
nequaquam  legalihus  aslriiiginilur.  » 

Item  Gregoiiiis  in  Pastorali  (part.  iii,  cap.  28). 
Plerumque,  inquit,  in  actione  s£culariutn  vita  con« 


^gypliuruin  erat  Truges  Tyriorum.  Sic  et  rcligio-      fuuditiir  conlinentium  cuin  et  illi   ultra  hahilum 


nis  saiKUe  proressores  a  s;ccularihiis  viris,  vel  ah 
JSgyptiis  ea,  qux  ad  victuin  perliiienl,  accipien*« 
tes,  spiritalia  dona  recompeiisare  eis  soent.  Ve- 
rum  si  talis  r.egoiiatio  immoderatc  fiat,  nocei 
plurimum  religiosis.  Et  ideo  nuiic  suh  specie  Tyri, 
qiiie  friiges  iF.gyptiorum  percipit  reprchenditur 
vita  eoruin,  qui  sapculo  renuntiasse  se  dicunt,  et 
nihil  maiiibus  suis  operantes  bona  saecularium 
Yirorum  sumere  semper  omni  aviditate  quae- 
runt. 

Et  fucta  est  vita  eorum  negotiatio  gentium.  quia 
plurimi  dantes  eis  carnalia  accipiunt  spiritalia. 
Quae  tamen  negotiatio  non  secundum  perversita- 


assumunt  opera ,  et  isti  juxta  ordincm  pro- 
priuin  noii  excitant  corda.  Unde  benc  per  pro- 
plietam  dicitiir :  c  Eruhesce,  Sidon,  ait  mare.  » 
Quasi  eiiim  pervocem  marisad  verecuudiam  Sidoii 
adducitur,  quando  per  comparatioiicm  viue  sxcu- 
lariuin  atque  in  hoc  muiido  fluctuantium  ejus, 
qiii  munilus  et  quasi  stahilis  videtur,  viia  repro- 
batur;  i  fortitudo  autem  maris  virtus  bonse  aclio- 
nis  saecularium  est. 

Quae  dicit  :  c  Non  parturivi  et  non  peperi,  » 
quia  sxculares  viri  per  praedicationem  filios  parere 
non  student.  Uhicunque  autem  hoc  duo  verba  si- 
mul  ponuntur,  parturire  est  ante  partom   dolere. 


tem    Simonis    agitur,  sed  sccundum   quod  servi  p  parere  vero  partum   effundere.  Et  illi  spiriialiter 


Dei  pro  suis  benefactoribus  orarc  consucverunt, 
eisque  spiriulia  reddere  beneficia,  et  secundum 
Apostoli  sentenliam,  qui  de  pauperihus  sanctis, 
qui  erant  in  Judaea  loquens  ait :  c  Si  spiritalium 
eorum  participes  facti  sunt  geniilcsy  dclient  et  in 
carnalibus  miuistrare  eis  {Hom.  xv, .  27). »  Se- 
quitur  : 

YfiRS.  4.  —  c  Erubesce  Sidon,  ait  mare,  forti- 
tudo  maris  dicens  :  Non  parturivi  ct  non  pepcri, 
et  non  enutrivi  juvenes,  nec  ad  incrcmcntum 
perduxi  virgines.  > 

Sjeculi  hiijus  mare,  in  quo  sunt  animalia  pu- 
ftlila  cum  magnis,  et  draco,  quem  plasniavit  Deus 
ad  illudendum  el,  videns  a  venatoribus  Cliristi  dc 


parturiunt,  ct  pariunt,  qui  labores  sanctae  conce- 
ptionis  toleraiit,  et  proferendos  Deo  filios  intra 
uteriim  charilatis  porlant,  ut  eos  in  sancta  con- 
versationc  pariant  sicut  viri  religiosi,  qui  lucran- 
dis  animahus  invigilanl,  qui  Deo  filios  generant 
convertcndo,  et  cnutriunt  boiiis  moribus  infor- 
mando.  Juvettes  autcm  et  virgines  fortasse  pro- 
pter  ulrumquc  scxum  dicit,  quia  et  sancti  viri 
juvcnes  boo  nutriuiit,  et  religiosae  fcminae.  Sidon 
itaque  verecundiam  fncicns,  c  ait  mare  et  fortitudo 
maris  :  Non  parturivi  et  non  pepcri,  et  non  enu- 
trivi  juvcncs,  ncc  ad  incrcmentum  perdiixi  virgi- 
ncs.  >  Ac  si  vila  saccularium  exprohret  ordini  re- 
ligiosorum,  dicens  :  Tu,  qui  alios  parere  Deo  spi- 


onmi  roonte  et  colle  venatos  et  captos  illos,  qiii  d  ritaliter,  ac  nutrirc  solehas,  ct  bonis  morihos  us- 


prius  a  daeinonihus  capti  fuerant,  loquitur  ad 
contrariam  fortitudinem  venatorum,  qui  intcr- 
pretaiur  Sidon,  et  dlcit  ei  :  f  Erubesce  Sidon, 
ait  mare.  »  Non  enitn  parturivi  nee  peperi^  nec 
captos  a  te  nutrivi  juvenes^  nec  educavi  virgines^ 
quarum  stultitia  in  Evangeiio  condemnetur.  Mala 
enim  parturitio,  et  partus,  et  nutrimenlum,  et  edu- 
catio  virgiiium  apostoloruni  Christi  parluriiione 
deleta  est,  quorum  unus  loqiiebalur  :  c  Filioli 
mei,  quos  iterum  parturio  (GaL  iv,  19).  »  Et  : 
c  Lac  vobis  poium  dedi  (/  Cor,  iii,  2).  >  Et :  c  De- 
ftpondi  vos  iini  viro  virginem  castam  exhibere 
Christo  (i/  Cor.  xi,  %).  » 
SaJicius  Papa  Gregorius  de  beato  Job  loqueDS 


que  ad  pcrfeotionem  informare,  non  ohsemns 
illud  Apostoli  :  c  Ne  forte  cum  aliis  praedicavcrim. 
ipse  reprobus  elTiciar  (/  Cor,  ix,  27).  >  Qood  prae- 
dicare  cacteris  consuovisti,  ipse  non  agis,  cum 
cgo,  qiix  niinquam  alios  convertendo  pepitri,  aut 
cnulrivi,  sancla  faciein  opera,  de  qua  tam  mi- 
rum  non  esset,  si  saecularitcr  viverero,  quam  de 
te,  qui  saeculo  renuntiasti.  Sequilur  : 

Vers.  5.  —  c  Com  aiiditum  fuerit  in  ^gyplo, 
dolehunt  cum  audierint  de  Tyro.  > 

Quia  boni  ssecuhires  dolent  audientes  casum 
rcligiosorum.  Vel  cum  audierit  ^gyptus,  qus 
interpretatur  tribulans  et  coarctans,  etiam  ipsa 
terrehitur/  se  quociue  inteliigens  eadem,  que  Tf- 


»5 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  -  MB.  III. 


m 


nis  passa    cst,  cssc    passuraiii.     Qiiod   ciiiii  ad  A     Tynis  ergo  quondam  coronain  craf ,  qiiia  hi  qui 

saiciilo  rciiiimiaveianl,  alios  verlio  cl  o\eiiiplo  con- 
vcrlenlcs ,  rrcqiiciilia  discipuloriiir.  oriialjantiir. 
Cujus  negotiatores  pniicijjes  eraiit,  Pr:C(licaloret 
cnini  sunl  negolialores,  qiiia  talenlum  vcrbi  citH 
ganl,  cl  bona  coiivcrsalionc  auililorum  lociiplc- 
tanlur.  Undc  cis  palerramilias  dicil  :  c  Ne^oliami- 
ni,  dum  vcnio  (Luc.mx,  15).  i 

Inslilor  antcm  vocalur,  qiii  scm]>cr  ncgotiis  in- 
sisiit.  Instilor  ergo  spirilalis  os(,  qui  faeil,  qiiod 
Aposlolus  ait :  c  PraHlica  vcrbum,  insla  oppor- 
tunc  (//  Tim.  iv,  2).  lli  ilaqiie  negotiatores  et  fi«/i- 
tores)  Tyri  cranl  principes  et  iitcltjii  terrm^  qula 
praenciebanlurccclcsiis,  ct  babebanlur  ubiquepne- 
clari.  Scd,  quia  prosperis  succedenlibus  snpcrbira 


omiiia  vitia  rereratur,  potest  eliain  iii  ha:resiiim 
divcrsitalc  scntiri,  qiiando  alia  capta  Ihxrcsi  alia 
pcrtimcscit,  ct  in  aileriiis  coiifusionc  aitcr  capicn- 
duDi  cssc  sc  seiilit.  Scquitur  : 

Vers.  6.  —  €  Transitc,  maria,  ululatc,  qui  lia- 
bitatis  in  insula.  i 

i  Q«jid  pcr  maria  nisi  aniari  fluctus  actionum 
ssBCuIarium  designanlur?  Religiosis  ergo,  qui 
mundanas  aciiones  cxerccrc  cupiunt,  per  fcrien- 
tem  scntcntiam  divinilus  dieitur  :  ut  transeant 
maria^  quia  sxcularinm  vitam  in  terrenis  iiego- 
liis,  ct  turbulcnlis  actionibiis  supcrarc  pcrmiltuii- 
tur.  Tyrus  qiiippe  transit  maria,  quaiido  rcligio- 
sus  amaritudincs  terreiiariim  actionum  magis  quam 


saeculares  viri  scctalur.    Scd  bis  maria  sic  trans-  B  ^^P^^  l^^c  Tyriis  et  dc  sanclitatc  foris  g!oriari,  di- 


euiitibus  ulularc  julicntur,  id  est  lapsum  reli- 
gionis  eorum  plangcre  illi,  qui  in  monastcrio  ha- 
biunt  Tclut  in  insula^  ct  ordinis  adhuc  recliludi- 
ncm  scrvare,  si  fieri  posset,  vellent. 

Vcl  transilo  animo  maria^  id  cst  soecularia,  fesli- 
nantes  ad  porlum  cocleslis  patrix,  et  lugete  pcccata 
Tcstra  vos,  qui  habitatis  in  insula,  qiii  ex  umni 
parte  expositi  estis  tentationum  fluctibus.  Sequi- 
tur  : 

Yers.  7.  —  c  Nunqiiid  non  hxc  vestra  cst ,  quae 
gloriabafjr  k  diebus  pristinis  in  anliqiiitate  sua  ? 
Ducentcam  pcdcs  sui  longe  ad  peregrinandum.  > 

Tyrds  t  gloriabalur  a  dicbns  pristiiiis  in  antiqui- 
tate  sua,  i  quia  pleriquc  monachi  cl  religioniHO 
professores  plus  de  longo  temporc  conversationis,  ^ 
qiiam  de  morum  pcrfectionc  gloriari  solcnt.  Scd 
c  duceot  eam  pedes  siii  loiige  ad  pcrcgrinandum, » 
quia  instigante  occulto  insidiatore  iioiuiuitquam  ta« 
les  fugiunt  de  monastc*rio. 

Vel  pedeselnSf  id  cst  affcctiones  cordis  cjus  (/»- 
cent  eam  longe  a  justilia ,  ct  ad  peregrinas  actiones, 
id  est  ad  iniquitates,  qiias  non  novcrat. 

Vel  qux  in  autiquis  crroribiis  gloi  iabatur ,  nunc 
ab  bis  longe  recedct,  ct  Evangelium  devota  susci- 
piet,  ut  (leregrina  sit  et  bospes  super  tcn-am.  Se- 
quitur: 

Vebs.  8.  —  c  Quis  cogitavit  hoc  super  Tyrum 
qnondam  coronatam,  ciijus  negotiaturcs  principcs, 
iustitores  ejus  inclyti  ternc?  » 

Vers.  9.  —  Dominiis  cxcrcilimm  cogilavit  hoc, 
ut  detraheret  superbiam  oninis  glori.c,  ct  ad  igno- 
miniam  deduceret  univcrsos  inciytos  tcrric.  » 

c  Quis ,  inquit,  co^ilavit  hoc  siipcr  Tyrum  ?  » 
Ac  si  dicat  :  Quis  hoc  arstiniarct  vcntnriim  supcr 
Ecrlesiam  religiosorum,  ul  sic  cadcrct?  Tyruin  in- 
quit  quondam  coronatam^  id  cst  discipulis  ornaliim. 
Corona  enim  doctorum  discipnli  eoium  snnt.  Unde 
Paulus  his,  quos  Doinino  acqiiisiverat  dixit :  c  Qnu! 
enim  cst  spes  nostra,  aul  gautlium  aui  coroiia  glo- 
ri«!  Monne  vos  ante  Dominum  Jcsum  cstis  iii  ad- 
Tenluejus  (/  Thess.  ii,  iO);»  Itcmque  :  c  Gaudium 
et  coroiia  mca  sic  state  in  Doriiino,  cba- 
u(PhUip.xw).  » 


vino  judicio  permissa  est  ip.  culpas  foris  cadcre,  de 
quibus  in  conspeclu  hominum  erubesceret,  sicque 
per  cxtcriorcm  confusionem  bumiliata  rediret  ad 
gratiam,  a  qua  pcr  clalioncm,  duin  laudes  huma- 
nas  quicrcret,  reccsscrat. 

Nam  Dominus  exercituum  cogitavit  hoc,  ut  detra^ 
heret  ab  ea  superbiam  omitis  gloriaj  cjns,  et  ad  igno»  . 
miniam  deducerel  universos  inclytos  terrw,  id  cst 
igiiominiosos  osicnderct  omncs,  qui  se  sanctitate 
inclytos,  dum  adliuc  siipcr  lcrram  essent,  jacti- 
bant,  vel  qui  putabanlur  meritis  intlyti.Vei  incltjtoe 
terrm  ejns,  id  cst  egrcgias  viriutcs  mcnlis  ejus  pro- 
plcr  clationem  dcducerct  ad  ignominiam  ct  coiifu* 
sioiicm.  Seqnitur  : 

Vers.  10.  —  c  Transi  terram  inam  quasi  flumcn 
filia  niaris,  non  cst  cingnlum  ulira  tibi.  » 

Vers.  ii.  —  c  Blannni  siuimextendet  snpcr  mare, 
conturbablt  regna ,  Doininiis  mandavii  advcrsum 
Chanaaii,  iit  coiilercrci  fortcs  cjus.  > 

Vers.  i2.  —  c  Et  dixil  :  Non  aJjiries  nltra,  ut 
glorierii  calumniam  snsliiicns  virgo  filia  Si;ionis  : 
in  Cethim  consnrgens  trans  freta,  ibi  quoqne  iion 
erit  rcquies  libi.  > 

Sicutfluvius,  cum  vchcmcnter  cxcrcvcrit,  aquam 
suam  intra  alvcum  cohilicrc  non  valet,  sic  iiLmuiu- 
que  prava  aiiinia  co  usquc  cogitatioiium  illiciiarum 
fluclit  rcplctur,  ut  exuberantem  iicquilias  fluvium 
jam  in  secrcto  cordis  continere  nequeal,  scd  in 
D  actioiiem  foras  cruniperc  siiiat.  IJmie  iiiinc  apte 
per  incrcpationem  subditiir  ;  i  Tran^i  terrani  tuam 
quasi  flumcii  fllia  maris.  >  Tcrram  quippe  corporis 
sui  transit  nrjre  fliiniinis  ripas  extendontis,  qiii  ma- 
Lliam  iii  cordc  conceplam  actii  corporco  promit. 
El  rccic  iion  lilia  Jerubalem,  sed  filta  maris,  id  est 
s.xculi  vocatnr  li:vc  aniniu,  qnia  iion  cx  aniorc  su- 
pcrno,  sed  cx  malitia  prxsentis  ssrcnli  ncqiiam  ge* 
nerala  sunt  in  cordc  cjiis  hujnsmodi  desidciia,  et 
saicnlarcm  intra  sc  maliliam  suscipiens  cflecta  cst 
filia  sicculi. 

Qiiia  vero  post  immundas  cogitationes  deperit 
carnis  integritas,  c  iion  est,  inquit,  eingulum  ultra 
tibi.  »  In  cingulo  quippe  rcstrictio  luxuriae  desi- 
gnator.  Uiide  et  Dooiinus  ait  :  c  Siul  UiVcAA  h^imV 


|2t  HERVEt  BtlRGIDOLENSIS  MONACHI 

pnecincti  {Lue.  iii,  S5).Lambo8  enim  praecinglmus,  A  posiu  tranure  ad  aliud,  ut  verbi  gralia 

eam  carnis  luxuriam  per  conlinentiam  coarctamus. 

Qiii  ergo  carnem  in  luxuriam  reiaxat,  recte  cingu- 

lum  jam  non  babere  perbibetur.  Sed  quia  in  pro-* 

gperitate  sic  cogitat  anima  perversa,  et  cingulum 

continentia  deponit,  Juslum  est,  ut  adversitatibua 

tnrlatur»  aC  forte  vel  in  adversis  reslpiat. 

Extendet  ergo  Donlinus  mannm  $uam  iuper 
maret  commovens  tumultuosas  saeculi  tempestates 
idversas  eam,  et  eonturbabit  regna  mundi  contra 
eam  :  quod  enim  quasi  de  una  atiima  dicitur,  de 
multis  est  intelligendum.  Et  ideomare,  ideststecu* 
lum  consurgit  adversus  quamlibet  lalem  animam, 
ei  regna  conturbantur  adversus  eam,  quia  in  om-» 
nibns  regnis  terrarum  detestantur  viri  saeculares 
religiosos,  et  disponente  Deo  consurguut  in  eos  ad- 
versa  sseculi. 

Chanaan  vero  rnotm  eomm  ibterprctalur.  Et  mo* 
los  eorum  est,  de  quo  per  Psalmistam  dicitur : 
c  Nei  autem  petie  moti  sunt  pedes,  penc  cfTusi  sunt 
gressus  mei  (Psal.  lxxii,  2).  i  Et  dc  quo  rursum 
dicit :  c  Non  veniat  mihi  pes  superbise,  ct  mamis 
peccatoris  iion  moveatme  (P$aL  xxxv,  12).  >  Quia 
trgo  vel  blanda  seculi  diligehtes,  vel  de  virtutibus 
superbientes  impellente  manu  Satansc  movcntur  t 
statu  perseverantise.  c  DominUs  mandavit  adrersus 
Chanaan,  »  id  est  adversus  motum  eorum  multi- 
rooda  scandala  movit,  ut  adversiiaiibus  eenteret 
forte$eju$f  id  est  virtutes^  de  quibus  supcrbire 
coeperant,  et  contritis  forlibus,'  id  esl  confractis  q 
virtutibos  dixit : 

Non  adjicies  ultra,  ttl  de  religiosa  (^onvcrsatiotte! 
ffiorierii  (iiia  Sidonis^  quondam  virgo^  Sed  nunc 
ignominiosas  actionis  eaiumniam  et  opprobrlum 
sustinem.  Permittit  enim  Dominus  viriutes  conteri, 
dequibus  meus  elalionem  sumebat,  ut  ci  vanae 
pnesumptionis  glofiatimiem  aufetens  huiriilitatis 
aensum  infkndat.  Qu»  tirgo  dlcitur ,  non  quia  jam 
virgo  sit,  sed  postquam  stalum  salutis  amisit,  ad 
eonl^sionls  su»  cumulum  appelbtur,  quod  fuit. 
Et  ob  boc  etiam  fHa  Stdonie  vocatUr,  cum  in  Si- 
done  stabilitas  vil»  conlinemiara  esprimatur.  De- 
iiide  per  increpationem  alt  t 
c  In  Celhin  consorgens  Irftns  flncta.  i  Ac  si  di- 


cat :  Yade  in  Bsteulttm^  o  religlose  :  c  ibi  quoque  D  dicens 


quiroiii* 
tiam  male  experti  sunt,  flant  negotialores ,  rursom* 
qUe  causidici  arripiant  arma ;  tamen,  qui  salvandi 
Bunt  ex  eiSy  dispensantc  Deo  semper  laborem  ct 
miserias  inveniunt,  ut  discant  non  in  sua  industria 
aed  in  Deo  confldero.  Sequitur  : 

Vers.  13.  —  c  Eccc  terra  Chaldffiorum,  talis  po« 
polus  non  fuit.  Assur  fundavit  eam ;  in  capiivitatem 
transduxerunt  robostos  ejus,  suffodemnl  domos 
ejus,  posuerunt  in  ruinam.i 

Cbaldaei  iiuasi  verba^  vei  quasi  ferri  dicuntur.  £l 
homines  iiii  quasi  verl)a  sunt,  de  quibus  Salomon 
ait:  c  Fili  mi,  si  iaclaverint  te  peccatores,  tie  ac- 
quicscas  eis  (Prov.  i,  10).  i  Illl  autem  ffuasi  feri 
funtf  id  est  ferarum  more  viventes»  de  qnlbus  a 
^  Domino  discipulis  didum  est :  c  Ecce  ego  mitto 
vos  sicut  agnos  inier  lupos  (Litc.  x,  3).  Hos  igitor 
Chaldoeos  inteilige,  qui  Tyrum  subverterunt.  Ho- 
mincs  namque  perversi,  vei  etlam  daemones  doobus 
modis  iios  decipere  conanturi  Id  Ost  blandiendo  et 
lerrendo. 

c  Talis  populus  non  fuil,  i  qoia  valde  sunt  ad 
decipiendum  astuti.  Quorum  terram »  id  est  gravi* 
dam  eorum  moilcm  c  fundavit  Assur^  i  id  est  dia^ 
bolus ,  sicul  et  conlrario  Dominus  fundavil  Sion* 
Nam  sicut  Christus  fundamenlnm  congregationis 
est  religiosorum ;  ita  diabolus  fundameiilum  esl 
congregationis  reproborum.  Et  hujusmodi  homines 
sive  maligiii  spiritus  in  captivitatem  transduxerunt 
robustos  7yri,  quia  vel  blandis  persuasionibus,  vel 
asfieris  terroribus  traxerunt  In  peccatum  religiosoSi 
qui  mentis  fortitudine  robusti  puubanlur. 

Domus  vero,  id  est  menics  eorura,  sufrodluntan 
quia  dcserente  Deo  corda  eorum  Internum  refribii- 
tionis  praemlum  non  requlrunl,  el  In  eo  sufiodiun-» 
tur,  quia  falluntur,  ut  pro  aelema  gloria  de  tcmpo- 
rali  gratalentur.  Suffodiuntur^  qniil  diHn  fbtura  e»- 
leslis  palriae  neglignnt,  In  suls  volaptallbus  caduni; 
Suffossis  etiam  domibus  ponitmr  ^ri  ruinam  ryms, 
quoniam  ablato  fundamento  chsFritatis  rnit  Ecclesit 
religiosorum.  Nam,  si  in  charitate  radicati  et  fdn'* 
dati  lirmiter  persisterent ,  nullatenus  a  Chaldsels 
iii  nilnam  poni  valeret  civitas  eorum.  Qua  subver- 
sa  sententiam  in  Inltio  prsemissam  repetit  prophela 


non  eril  requies  tibi ;  i  quia  et  ibi  graviora  nimis 
adversa  patieris.  Omnlsdiam  anima,  qusinsae- 
culi  Oudibus  posila  esl,  et  drciimferlur  omni  venio 
dodrlnae,  Chanaan  appellanda  est ,  quod  interpre- 
latm  quasi  fluetuaiio  sive  ceifimotto.  Prodest  igitur 
Tyro  et  ejus  angusiiis  robur  perire  Chananaeorum, 
ut  dicatar  ejos  habitatoribus,  quod  uitra  non  va- 
leant  injurias  facere,  d  opprimere  iniquitate  vir- 
ginem  flllam  Sidonis.  Quicunqne  a  diabolo  captus 
est  in  diversorum  perturbalione  vitiorum,  ei  tradi- 
lus  in  contamelias  ignomini»,  ut  polluat  corpus 
•ttum  volupt^Ubtts  ei  turpitudine,  iste  filius  vel  fllia 
Sidonis  est.  CeMm  vero  didtur  plafu  eonsummata» 
El  wpe  videmiH  In  sseetilo  i|iio9d«m  de  alio  pro» 


Yers.  14.  — '  c  Ululate,  nates  iiiaris,  quia  vastata 
est  lortitudo  vestra.  > 

Dissipata  emm  de  monasteriis  religione  et  elapsO 
ordine  robur  amiserant,  qul  foras  ad  utilitaies  ne- 
cessarias  egredi  solebant. 

Yel  omnia  bona  ssecuH  hujus  et  aniversus  iliorta- 
lium  labor  incerto  navium  cursut  comparaAtttr,quod 
cito  peritura  sint,  cl  cuncta  navYgantiom  fortitudo 
solvatur.  Sequitur  : 

Vers.  15.  —  c  Et  erit  in  die  illa  :  In  obiivionem 
eris,  oTyre,  septuaginla  annis  sieut  dfes  regis  nnlus. 
Post  septuaginta  autem  annos  erit  Tjro  quasi  canti^ 
enm  mereiricis. » 

Per  Tyrum,  ut  saepe  dictam  est,  inH^dllmp  iMi 


*i»  ''.OMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  III.  2J0 

rotlgtosoniin,  vel  Ecclcsia  eorum,  sivc  anima  qiix-  A  qua^  quondam  fucrant  relaxaUc,  in  laudes  com- 


libet  religiosa.  Sed  Tyrus  in  ruinam  posila  erit  in 
oklMonem,  qiiia  qua;  fama  celebris  ubique  habeba- 
tur,  dum  sancle  viveret,  jam  a  siaiii  suo  lapsa  in 
oblivionem  data  cst  omnibus,  et  vilis  effccta,  atque 
in  nibilum  tam  Deo  quam  hominibus  cst  deputata 
sepluaginta  annis,  id  cst  usque  ad  completionem 
septuaginta  annorum,  boc'cst  usque  ad  perfectioncm 
bonorum  opcrum.  Anni  enim  septuaginta  quibus 
ct  Israel  servivit  bonorum  operum  plenitudinem 
designant,  qux  per  sancli  Spiritus  graliam  datur 
secundum  legis  Decalogum.  Nam  septics  decem 
septuaginta  sunt,  et  septenarius  ad  sepliformem 
graijam  pertinet :  dcnarius  ad  numerum  praecepto- 
rum  Dei. 

c  In  oblivionem,  iuqult,  eris  sicut  dies  re^\n 
uuius»  »  id  est  sicut  aliquo  regemortuo  dies,  qui- 
bus  regiiavit,  oblivioni  traduntur;  ita  dies,  quibus 
iu  te  juslitia  regnum  habuit,  erunt  in  oblivionem^ 
quouiam  juslitia,  quae  rcgnavit  in  te,  mortuaest» 
et  loco  ^'us  successit  alius  rcX|  hl  est  peccalum; 
scriptuiu  quippe  est :  %  Etiamsi  dixero  justo,  quod 
vita  vivat,  et  co&fisus  in  justilia  sua  fecerit  ini» 
quitatem,  omnes  justiUae  cjus  oblivioui  tradentur 
(Etcck.  xuiii^  13).  > 

c  Post  s^ptvia|!nu  Iktiieftt  annOs,  i  Id  «&t  post 
tempus  quo  Injustitiv  ^rvivit,  c  erit  Tyro  quasl 
canticurti  taietetricis,  >  fd  est  Malortitn  suorum  re- 


pone.  Frequenta  canticum^  id  cst  saepe  lamentare, 
ttt  apud  Deum  memoria  tui  si/,  qui  te  oblivioni  tra- 
dlderat,  quia  et  tu  prxceptorum  ejus  oblita  ftieras. 
Sequitur  : 

Vers.  17. —  c  Eicril  post  sepluaginta  annos:visi- 
tabit  Dominus  Tyrum,  ci  reducet  cam  ad  mercedes 
Buas,  et  rursum  fornicabiiur  cum  uiiiversis  regnis 
terrae  super  faciem  lcrrx.  i 

Vers.  18. —  €  Et  erunt  negotiationes  cjus,  el  mer- 
cedes  ejus  sanciificat»  Domino :  non  condentur,  tie- 
que  reponentur,  quia  his,  qui  habiUverint  co** 
ram  Domiiio,  erit  negotialio  ejus,  ut  manducent 
usque  ad  saturitatem,  et  vesiiantur  usque  ad  teta- 
2  statem.  > 

Po$t  sepluaginta  annos^  id  est  post  actam  p<e- 
iiitentiam  et  operum  bonorum  plenltudinem  vl* 
sitabit  Dominus  Tyrum,  pristinam  ci  gratiam  red- 
dens,  et  post  baec  reducet  eam  ud  mercedes  suas^  id 
est  ad  lucra  sua,  ut  iterum  bona  iemporalla  sulfi- 
cientcr  acquirat. 

Et  rursum,  ut  solebat,  fornicabitur^  id  est  nego- 
liabitur.  Fornic^uo  enim  pro  uegotiationc  vel  divi- 
tiarum  acquisitione  ponitur.  Nam  quod  ait :  i  For- 
nicabilur,  et  erunt  mercedes  ejus  sanlilicataB  Do- 
mino ;  quia  his,  qui  liabitaverint  coram  Dominc 
erit  negotiatio  ejus  >  ei  sententi»  coosonat,  qua 

ronlalh).  M  Wt  plartwu»  pttnlttmU*.  Mefelrii  cnlm.     ^«"^Tl^JrM  "';/  *  *'7'»«J»«'«  »"''«>''  <««  «»•'»- 
•          .      .  j    .    ,       ,      ^                      r«  ^^^^  iniquitatis  {Luc.  iix,  9).  >  Mamiuona  quippe 
postquam  fornicari  desierlt  solel  tttcercAs  eofum  i«  .^. .......  j.....-..--    /:_.......  i..  __._.. 

recDtdaH,  qtls  gessit,  et  Cum  liigtibri  caAticb  roe- 


morare  ea.  Similiter  et  artim&,  qudti  immiiudoriim 
spiritttutn  sQggesttoAibUft  tetut  (Cotruji^torum  ilbidini 
subjcct^  d\tl  CoAseii^it,  tahdcM  t^sipiscchs  coii- 
fulidUur  sUpdf  hU,  qU^  fedt,  ct  plangit  ea  qudi 
turpilcr  egit.  Canticum  enim  non  gaudii  sed  moe- 
stitiai  ac  lametiUtiohiS  voC^m  hunc  designal.  5e- 
qditur  : 

Vers.  16.  —  c  Sume  citoaram ,  circui  civitalera 
rocretrix  oblivioni  tradita  :  beue  caota,  frequeiHa 
canticum ,  ut  memoria  tui  sit.  > 

Qiiid  in  cithara  nisi  clirms  castigatio  figuratur? 
Citbara  quippe  ab  inferiori  parle  sonum  reddit»  iu 


intcrpretantur  diviticB^  quae  licet  justo  labore  aqui- 
sitae,  Umen  divitiae  iniquitatis  appeliantur,  quia  ini- 
quum,  id  est  ab  aequitate  discrepans  est,  ut  alias 
diviliis  abundet,  alius  egeat.  Quarum  appetitus  di- 
cilur  fornicatio,  quia  ille  solus  amor  castus  estf 
quo  Deus  ac  proximus  diligitur;  quidquid  iiifra  di« 
ligitur,  praesertim  ab  his,  qui  saeculo  reuuotiaveninti 
iion  casto  amore  diligitur  :  et  ideo  sicut  dictum  est| 
appetitus,  et  acquisitio  JiK)tiorum  temporalium  appel^ 
latur  fornicatio. 

Sed  ejus,  qui  sic  fomicatur^  negotiationes  mc  mMr^ 
cedes  sanctificatm  suot  Domino^  atque  iSris,  ^t  ha- 
bilant  coram  Domino^  flt  ntgotiatio  ejns,  qciandn 
facit  sibi  amicos  de  mammona  iniquiutis ;  quando 


et  corporis  raaceratio  atque  hamills  pcniitentia  ab  D  divitias  non  ob  aliad  acquirit,  nisi  ut  eas  minU 


kno  caiKicum  dnlce  sursum  in  aures  supemi  inspe« 
ctoris  modulatur.  Sume  ergo,  inquit,  citharam^  id 
e&t  camis  mortiftcationem,  in  qaa  dulce  melos  co- 
ram  Deo  reioties,  et  circm  eivitatem  Ecclcsiae,  id 
est  esto  inter  txeaitentes,  q«i  sure  solent  eiira  do" 
mirni  oralionif,  vel  esto  inter  ultimos  fldelium.  Alii 
enim  fldelium  sant  in  medio  civiutis  sanclie  hujusi 
alii  in  extfemis  ejtis.  Nam  sanetissiml  quique  sunt 
in  medio  ejtts,  qttl  vero  minfml  suht  ih  corpore 
Christi,  Hei^nf  iit  eatremis  ejus.  Civiutem  ergo  clr- 
ciiit,  qai  inter  istos  huMilfler  se  compuUns  opefa  «u- 
slitise  secutur. 

Rene^  itiquU,  c^ne,  id  est  cont^ienter  inalA,  qhae 
gestisti,  piinK^  H  «oiversas  chordas  iinatiimi 


stret  servis  Dei.  lUque  fornicabitur  itemm  enm 
regnis  universie  Urrm  snper  fneitm  terrmi  qiiia  ia 
omnibtts  regnis  et  gentihiis  compeiluntur  hujns 
vitae  necessilatibus  acquirere  justi  I)ona  terapo^ 
ralia. 

c  £t  erunt  negotiationes  ejul  ct  merccdes  ejus,  i 
quas  in  ipsis  negotiationibus  asscquitur,  snnciificaH 
Domino^  quia  in  usus  deemosynarBm  ac  pieUlum 
eipendent  eas.  Non  enim  rondefiUr  avare^  netfuo 
reponentur  in  proprios  usus  conservand».  His  enim^ 
^tit  habitaverint  eoram  Domimo^  id  est  qai  in  mo^ 
nasteriis  roanserint,  servlet,  nogoHntio  ejnSf  ut  maa- 
dncent^  et  vestiantnr  et  ea.  Mnndneent  in  fal«Hl«* 
tem^  id  est  non  ad  luiuriamy  led  ad  satitUtiQfli 


ftl  IIERYEI  BCUGIDOLENSIS  MONACHI  ^Si 

jMAuvx.  Terminalis  vero  decero  oneribus,  aiqiie  A  minenius ,  ut  aliis  voluminibus  explanemos  se- 
traclaiibus  eorum  jam  praescnlem  .  iibellum  ler-      qucntia. 

Explicil  Uber  terlius. 


LIBER  OUARTUS. 


CAPUT  XXIV. 

Vers.  1.  —  €  Ecce  Deus  dissipabit  terram,  einu- 
dabil  eam,  et  ailliget  fuciem  ejtis,  et  disperdet  Uabi- 
latoresejus.  > 

Vers.  2.  —  c  £t  erit  sicut  populus  sic  sacerdos, 
et  sicut  servus  sic  dominus  ejus,   sicut  ancilla  sic 


perbi  cum  superbis,  avari  curo  avaris,  bomiddae 
cum  homicidis,  rallaccs  cum  f;illacibus,  et  qui- 
que  similes  cum  similibus.  Quod  auiem  sequi- 
lur: 

c  Eterit  sicut  popnlussic  sacerdos,  >  etc.,usque: 
c  Sicutqui  rcpelit,  sic  qui  debct,  >  juxta  illud  in- 


domina  ejus,  sicut  enicns  sic  ilie  qui  vendit,  sicut  B  tclligendum  est,  quod  ait  Dominus :  c  In  dicbus  Lot 


fenerator  sic  qui  muluum  accipit,  sicut  qui  repetit 
sic  ille  qui  debet.  > 

Vers.  5.  —  c  Dissipatione  dissipabitur  terra,  et 
direptione  prasdabitur :  > 

Hsc  ct  sequentia  de  Judxorum  captivitate  et 
excidio  specialiter  intelligi  possunt,  quia  ct  per  se- 
ipsum  Dominus  ipse  pra!nunliavit,dicens  :  cCumvi- 
derilis  ab  exerciiu  circumdari  Jcrusaleni,  tunc  sci- 
toie  quia  appropinquavii  desolatio  ejus.  Tunc  qui 
iu  Juda>a  sunt,  rugiant  in  montes,  ct  qui  in  medio 
cjus,  discedant,  etqui  in  regionibus,  non  iulrent  in 
eam :  quia  dies  ultionis  hi  sunt,  ut  implcantur  om- 
nia  qune  scripta  sunt.  Vae  auiem  pr«cgnantibus  ct 


edel)ant  et  bibeliant,  et  emebant,  et  vendeLant^pIan- 
tabant,  ct  xdincabanl;  qua  dieautem  cxiit  Lot  de 
Sodomis  pluit  ignem  et  sulphur  de  coelo,  ct  omnes 
perdidit.  Secnndum  haec  erit,  qua  die  Filius  homi- 
nis  revelabitur  (Luc,  xvii,  28).  >  Itaque  sicut  in 
Sodomis  omnes  diversis  mundi  actionibus  inlenti 
simul  perierunt,  sic  cl  in  nne  sxculi  omncs  pariter 
hi  peribunt,  de  quibus  nunc  propheta  loquijlur,  quia 
cum  suis  habitaloribus  mundus  terniinabitur.  El 
tuiic  c  diss'>patione  dissipabilur  terra,  »  quoniam 
ab  hac  specie,  quain  nui  c  habet,  toia  immutabi- 
tur.  c  £t  diicplione  prasdabitur,  >  quia  peccatores 
universi  de  ca  rapientur.  Scuuitur :  c  Dominus  enim 


nutricntibus  in  illis  diebus.  Eriteniin  pressura  ma-  ^  loculus  cst  verbuin  hoc 
gna  super  terram,  el  ira  populo  hiiic,  et  cadent  in  ^      "'        '  -      • 

oregladii,  et  caplivi  duccutur  inoiunes  gentcs(Luc. 
XXI,  20).  > 

Itaque  circa  sensum,  qui  in  his  Domini  vcrbis 
est,  intelligi  pnlest  versari  serino  proplielicus  ab  eo 
loco,  quo  ait :  «  Ecce  Doniinus  dissipabit  terrani,  > 
usque  att  eum,  qiio  dicitur  :  c  ronniJo  et  fovea  ct 
laqupus  sitper  te,  qui  habitalor  es  terra.*.  i  Tunc 
eniin  pcr  Vespasinnuin  et  Tituin  oqinis  Ima  Jud;eo- 
runi  i.i  vindiclam  Doininici  san^uinis  dissipata  est 
et  vastata,  ah  oninibiis  bonis  niidata,  et  habitato- 
res  ejiis  in  captivilatem  suntdispersi  perouincsgen- 
tes,  et  populus  ac  sacerdotes,  et  servi  ac  liberi, 
atque  divjies  et  paupcres  in  eodem  excidio   parilcr 


Vers  4.  —  c  Luxitetdefluxit  tcrra,  ct  inflrmaia 
est  altiludo  populi  terrx.  > 

Vers.  5.  —  c  Et  lcrra  interrccta  [  Vuig.  infecta] 
est  ub  habitaloiibus  suis,  quia  traiisgi-cssi  sunt 
leges,  inutavcrunt  jus,  dissipaverunt  foedus  seinpi- 
ternr.in.  > 

Vers.  6.  —  i  Propterhoc  maledictio  vorabit  ter- 
rain,  et  peccabunt  habitatores  cjus;  idcoquc  insa- 
nicut  cultores  cjus,  et  rcliuv^uentur  honiiiics  pau- 
ci.  I 

Blala,  qiix  prope  flnem  sxculi,  id  esl  temporibus 
uoslris  vcntura  eranl,  his  verbis  deiiuntiat  Domi- 
nus? Luxtf,  iiiqult,  lerra,  Sicutlerra  Li:laturin  vir- 
tutibus  accolarutn,  sic  iugetin  viliis  ct  iniqiiitatibus 


perierr.nl,  aut  in  caplivitateui  ducti  suiit,   cetera  d  earum.  Etdefluxil  orliis,  quia  ubique  exulierat  ne- 


vrro,  qu«e  sequuiitur,juxlahunc  moduni  inlclligenda 
stiidiusisob  brevilatcni  rclir.quinius.  Sed  exordium 
sermui.ii  rcpetentes  ad  diem  judicii  gcneraliter  ista 
referainus. 

Tunc  eiiim  c  Dominus  dissipabil  terram,  >  quia 
moutcs  requabit  vallibus,  et  omnia  quae  in  terra 
Bunt  igiie  consumet,  c  et  nudabit  cain  >  ab  univer- 
sis  habitaloribiis  alque  herbis  et  arboribus,  et  ab 
omiii  sorde.  c  Et  ainiget  faciem  ejiis,  >  qiiia  omnis 
superflcics  terrae  ardehit.  c  Et  disperdet  habitatores 
ejus,  >  quia  congregabunlur  ante  euin  onines  gen- 
tes,  et  separabit  eas  ab  invicem  sicut  pastor  sepa- 
rat  oves  ab  haedis  {Matth.  xxv,  52).  >  Sed  et  ipsos 
reprobos  in  diversa  disperdet,  ut  sint  seorsum  su- 


quitia.  Nequilia  ciiim,  qujd  dicilur  ab  eo,  quod  est 
nequidquuin,  dcfcctio  boni  est,  qua  quisqiie  tendit 
ad  nihiluin.  El  ideo  terra  defluerc  dicilur,  et  inlir- 
roari,  quia  ejus  habilatores  nequitia  defluuiit,  ac  de- 
ficiunt,  et  meiiie  inliriuantur  a  Lono.  Defluxil  orbis, 
quia  in  tolo  orbe  iion  solum  cordis,  sed  etiani  cor- 
poris  bona  valde  sunt  immulata,  et  pene  in  nihilum 
redacia.  c  Inflrmata  est  altiludo  populi  tcrne,  >  quo- 
niam  elatio  terrenorum  honiiiium  deliilitaia  est. 
f  Et  tcrra  interfecla  est  ab  habitatoribus  suis,  > 
qux  solitam  fertil.tatem  perdidit  proptcr  maiitiam 
lubaliitantium  in  ea. 

Vel  tropica  locutione  posituro  est  terram  interfe- 
ctam,  dum  terreni  homines  dicantur  nudis  operU 


S3S 


COMMfiNT.  IN  ISAFAM  LIBRI  OCtO.  —  LIB.  IV. 


m 


bus  interempti.  ExpDsuU  enira,  qtiomodo  intcrre-  A  tari  foris \ideantur,  intus  tameneorum  conscientia, 

dum  liic  peregrinaniur,  semper  irislis  esi ;  reprobl 
autem  in  prosperitaiibus  mundanis  toto  corde  Ise- 
tantur.  Unde  per  Salomoncm  dicitur :  c  Cor  stulto* 
rum  ubi  Ixlitia,  et  corsapicnlium  ubi  trislilia  (Ecclc. 
VII,  5).  •  Qui  crgo  nunc  corde  latantur  in  prjesenli- 
bus,  in  fine  gement.  De  quo  el  addilur: 

Quia  f  ccssavit  gaudium  lynipanoruin,  quifevil 
sonitus  laeiantiumi  conticuildulcedo  cilharae.  i  Om- 
nia  enim,  in  quibus  perversi  Iiomines  nunc  laelan- 
tur,  iransacia  lunc  erunl,  et  Judei  apparebil,  qui 
rcddat  unicuique  secundum  opus  ejus.  Et  peccato- 
res  cum  cantico  jaiii  non  bibent  vinum^  sed  amart 
erit  eis  potio  calicis  irae  Dei;  Audiant  boc,  qui  iit 

.    ,      conviviis  non  solum  gula  et  ebrieldle,  sed  et  auribtts 

Ked  maledictionem,  quam  ipsi  merentur,  ad  lerram  ^  luxuriant,  ut  omnis  seusus,  et  animae  fortitudo  mol- 


ctam  dixerit  terram,  cum  carnales  ut  insipieMes  ac- 
iione  pessima  demersos  ostenderit,  quia  trangresii 
$unt  leges  Dei  sequendo  concupisccntias  suas,  mu- 
taveruntjus  in  injuriam,  dissipaveruht  foddus  semfft" 
iemum  mutuae  societalis  et  amiciliae.  Jure  enim  fra- 
lcma  diiectio  et  sociclalis  foedus  scmpiternum  di- 
citur :  c  Quia  cliarilas  nunquam  excidit  (/  Cor, 
1LI1I,  8).  » 

Propter  hoc,  quia  sic  operati  sunt,  maiedictio  to- 
rabit  terram,  qiiia  propler  maliliam  humanam  coe- 
lestis  tnaledictio  terram  absorbct,  ut  fructum  non 
faciat.  Unde  primus  bomo  pdst  culpam  audivit: 
I  Maledicta  terra  in  opere  tuo  (Gen,  iii,  17).  i  Di* 
vina  enim  pietas  netidum  malcdicere  vult  homines, 


mtorquet,  ut    ex   ejus  sterilitate    afflicti    resipi'^ 
scant. 

Sed  proh  dolor !  bumana  prdvitas  aflliciionlbus 
jain  non  corrigiiur,  sed  pejor  elficilur.  Hoc  est  eniini 
quod  dicit:  c  Malediclio  vorabit  terram,  cl  pecCa- 
buiit  habilatores  ejus.  i  Nam  quanlo  magis  fccun- 
ditatem  terne  maledictio  coeleslis  adimit,  tanlo  a? i  • 
dius  peccant  nonnulli  habilatores  ejus;  ideoqui^  in 
suis  iniquitatibus,  irascente  Domino,  relakati,  insa- 
nient  adhuc  graviore  malitia  cultores  tjus^  ut  amissa 
ralionc,  beslialiter  inviccm  perimant.  Et  relinquentur 
homines  panci,  cjclcris  fainc  el  gladio  et  multimoda 
Calamitate  consumptis. 

Vel  in  adventii  judicis  itisanient  prae  timore  tor-  q 
mentorum  immineiitium  ei  confusione  cordis  ct  do- 
lore.  Quibus  cxpulsis,  reliuquentur  homines  pauci,  id 
eslsoli  elecli ;  c  mulli  enim  sunt  vocali,  pauci  vero 
eiecti  (Matth,  xx,  16).  i  Qui  ad  coniparationem  mul- 
titudinis  reproborum  pauci  sunt,  sed  in  suo  nu- 
roero  multi.  Sed  iniquorum  futura  calamitas  descri- 
bitur  multifarie,  cum  subditur : 

Vers  7.  —  c  Luxit  Vindemia,  iiifirmata  est  vi- 
tis,  ingemocrunt  oinnes  qui  laetabautur  cordc.  i 

Vers.  8.  —  c  Cessavit  gaudium  lympanorum^ 
quievit  sonitus  Isetantiuin,  conticuit  dulcedo  ci- 
tbanc.  > 

Yers.  9.  —  c  Cum  cantico  non  bibent  vinum, 
amara  crit  polio  bibentibus  illam.  i 


lescat,  quibus  omnis  potio  et  ebrietas,  qus  nunc 
eis  duicedinem  mentitur^  vertetur  in  amaritadi- 
iiem* 

<  Attrita  est  civitas  vanitatis,  i  id  esi  Civitas  illa 
raagna  Babylon,  cujus  civcs  sunt  omnes  reprobi,  in 
cujus  Hguia  civitatem  priiis  aedificavit  homicida 
Cain  (Gen,  iv,  17).  indeet  illud  est,  quod  per  Osee 
Dominiis  ad  Israel  dicit :  c  Quoniam  Deus  ego  el 
non  bomo  in  medio  tui  sanctus,  et  non  ingrediar  ci- 
vitaiem  (Ose,  xi,  9).  >  Sed  hxc  impia  civitas,  quam 
Deus  non  ingrcditur,  ei  cujus  exordium  a  maledi« 
rlo  fratricida  fuit,  civitas  est  vanitatis,  Omnia  enim 
iranseuntia  vanltalis  nomine  ccnsentur^  dicenteScri« 
ptura :  <  Vanitas  vanitatum  et  omnia  vanilas  (Eccli^ 
1, 1).  I  Haec  iuque  civitas  iu  fine  contereiur.  Quart 
sunl  autem  domus  civitalis  hujus  nisi  reproboruin 
singuli?  tJnde  pessimus  dsemdn  loquitur  :  <  Rever* 
tar  in  domum  mcain)  unde  exivi  (Luct  xi,  34).  » 
Nunc  enim  apertae  sunt  domus  istae,  quia  perverso* 
rufn  mentes  patent  omnibus  daemonum  suggesiioni- 
bus»  et  libenter  eas  suscipiunt.  Sed  lunc  clausa  erit 
omnis  domus^  nullo  introeunte,  quia  tunc  sero  re* 
probi  claudent  conscientias  suas,  ut  malignorum 
splrituum  voluntaii  jam  non  cousentiant^  cum  pu-» 
niri  coeperint. 

<  Clamor  erit  super  vibo  in  platcis ,  >  quia  qui 
per  spaciosam  viam  saeculi  inccdunt,  ct  vino  vel 
lerrenis  curis  inebriantur,  amare  flebunt.  Quid  enim 


Vers.  10.  —  c  Attriiaesl  civitas  vanitatis,  clausa  D  per  vinum  designatur  nisi  vel  immoderatus  potust 


est  omnisdomusi  nullo  introcume.  i 

Vers.  II.  —c  Clamor  erit  superVinoin  plateis: 
deserta  est  omnis  laetitia,  translalum  est  gaudium 
lerrae.  > 

Vers.  12.  —  <  Relicta  est  in  urbe  solitudo,  et  ca- 
laroitas  oppriraet  portas^  > 

Vindemia  vcro  est^  cum  singuli  boitiines  de  hoc 
mundo  quasi  devinca  bolri  colliguntur.  Sed  vindc" 
mia  /iixi/,  quia  peccatitium  finis  moestus  ac  flebilis 
est.  Viiis  vero  genus  humanum,  quia  <  vitis  fron- 
dosa  Israel  (Ose.  x,  i).  >  Sed  vitis  infirmata  esl,  quia 
f|ui  nunc  ad  perpetrandamala  fortes  sunt,  in  resur- 
rectione  erunt  infirmi.  Et  tunc  ingemiscent  omneSi 
(^ui  Imtabantur  eorde,  Justi  enim,  licet  aliquoties  lae- 
PlTROL.  CLXXXI. 


vel  cura  sseculi,  vel  quidquid  mentem  male  debriat? 
Et  quid  per  platcas,  quae  a  latiiudine  dicuntur^  nisi 
vlta  eorum  exprimitur,  qui  latam  viant,  quae  ducit 
ad  perdilionem  ,  ambutant?  nlafos,  platos  enim 
graece  latitudo  vocatur  apud  nos,  et  inde  platea  no« 
men  accepit.  Clamor  itaque  erit  super  vtno,  id  est» 
ex  vino  in  plateis  quia  <  tunc  plangent  se  omnes  tri<^ 
bus  terrae  {Matth.  xxiv,  5).  i  Unde  et  additur,  quia 
<  deserta  est  omnis  laetitia,  translatum  est  gaudiunt 
terrae.  i  Translatum  ulique  ad  ccelum.  Et  quia,  si- 
cut  dictum  cst  :  <  Attrita  est  civitas  vanitatis,  i 
congrue  sequitur«  quia  <  relicta  est  in  urbe  solitudo^ 
et  calamitas  opprimet  portas.  i  Quae  estenim  hsec 
urbs  nisi  Babylon?  Et  quae  sunt  poit»  urbi^  VkV\>\% 


t^  HEKVEI  BtJRGlDOLENSIS  MONACHI  S39 

nisi  doctorcs  errorum^  qui  eos,  quos  ceperinl,  in  A  Dominum,  in  insulis  maris  nomen  Dominum  Dei 
Gonfusionem  ducunt  velul  in  Babylonem  ?  Sed  in     Israel.  > 


hac  urbe  soUtudo  relioquitur,  quia  Babylon,  in  lene- 
bras  exteriores  missa,  a  nuUo  hominum  dcinceps 
visftabitur.  c  Et  calamitas  opprimct  portas,  >  quia 
tnagistri  errorum  tormenlis  subiacebunt.  Vel  porta^ 
suiit  peccaia,  qnae  tunc  opprimentur  calamitate» 
qula  punientur  xtcrnaliter*  Sequilur  : 

VER8.i5.  —  €  Quia  haec  eruni  in  medio  lerra, 
iii  medio  populorum.  > 

Etec,  quae  supra  descripsit,  erunl  in  medio  terrte^ 
quia  Dominus,  ui  fertur,  ad  judicium  veniet  in  aere 
super  montem  Oliveti.  Vel  quia  illud  quod  est 
commune  dicitur  medium,  hxcfient  in  medio  terraf 

quia  communiter  omnibus  aderit  Domiuus,  ut  om-  p  ""^"'  ,  _ 

nesrationem  reddant,  et  absque  personarum  ac-  ^  Vel  fines  terne  intelhglmus,  uhi  lerrena  desideria 


Quia  exterminabuntur  impii,  quia  glorificabitur 
bominus  in  sanctis  suis,  propter  hoc,  o  vos  praedica- 
tores,  glorificate  in  doctrinis  vesiris  Dominum^  et 
non  solum  in  toio  orbc  sed  ciiam  in  remotis  insulis 
maris,  prscdicate  nomen  Domini  Dei  hrael^  qui  in 
sola  quondam  Juda^a  notus  fuit.  Deinde  vox  pro- 
pheiarum  induciiur,  dicens  i 

Vebs.  16. —  c  A  finibus  terrae  laudes  audivimus, 
gioriam  justi.  > 

Prophetae  enim  audienint  in  spiritii  resonare  laU" 
des  Ghristi  non  solum  ab  orbe,  sed  etiam  a  finibus 
orbis.  Unde  et  dicunt :  i  Gantate  Domlno  canUcum 
novum,  lausejus  ab  extremis  terrac  (Isa.  iLii,iO).> 


ceptione  judicentur  singuli.  Dixerat  autem  supe-' 
rius,  quia  <  reUnquentur  homines  pauci,  >  id  est 
electi  soli,  pereunlibus  caeteris.  Et  nunc  dat  si- 
mililudinem  <|Uomodo  sint  reUnquendi,  subjun- 
i;ens: 

c  Quomodo  81  paucae  Olivae  quae  remanserunt, 
excuiiantur  ex  olea,  et  racemi,  cum  fuerit  finita 
vindemia.  >  Quia  sicut  paucae  olivae  remanent  in 
arbore  post  excussionem,  et  pauci  in  vinea  racemi 
post  vindemiam,  iia  pauci  remanebunt  elecli  in  die 
judicii^  Olea  namque  est  arbor,  oliva  auiem  pomum, 
oleum  vero  jus,  oUvum  autem  liquor;  sed  invicem 


finiuntur.  Laudes  ergo  veniunt  a  finibus  terrw^  quia, 
postqiiam  in  nobis  finitae  fuerint  terrenai  cupidita- 
tes  tunc  demum  Deum  laudare  possumus.  <  Non  est 
enim  speciosa  laus  in  ore  peccatoris  (£cc/t.xv,9).> 
Ibi  autem  propheta  gloriam  Ghristi  decanlandam  in 
tota  mundi  latiiudine  vidii,  considerans,  quod  a  po- 
pulo  Juda»)rum  gtoria  haec  cognoscenda  iion  esset, 
adjecit 

<  Secreiiim  meum  mihi ,  secretum  meum  mihi 
(i24).  >  Ac  si  dicat :  Quod  ego  novi,  populus  isie 
Judaiciis  nesciat,  sed  in  meo  fideliumque  corde  la- 
teai.  niirsumquc  cernens,  quia  zelo  legis  cOmmoii 


^  Duminum  Sabbatis  infirmos  curantcm    persccuti 

prose  poni  soleni.  Exposilus  autem.  versus  ita  ^^^^.^^  ^.^cmXo^  ejus  nova  pr^icantes,  cum  e 
etiam  pronuntiari  potest :  <  Quia  b«c  erunt  in  me-  ^  ,„,,,,,..^  ^^„^^  i„^^  „^i;„,  vinlAvi^nnt  Hnh«i  i:„npr 
dio  terre,  in  medio  populorum  i  quomodo  si  rema- 


nentes  olivae,  quae  remanserunt,  excutiantur  de  olea, 
et  raoemi,  cum  fuerit  finita  vindemia;  >  ita  etiam 
fient  haec,  quae  de  electis  sululuntur;  quomodo  si 
remanentes  olivee  vel  racemi  colligantur.  Gollecla 
enim  muUitudine  reproborum,  de  quibus  supra  di- 
xerat  :  <  Quoniam  luxit  vindemia,  >  et  in  torculari 
vini  furoris  Dei  calcata;  pauci,  qni  superfuerint 
electi,  ducentur  ad  gaudia  de  quibus  subditur : 

Veb8.  i4.  ^  c  Hi  levabunt  vocem  suam  atque 
laudabunt.  > 

Gomplebunt  namquc   Scripiuram ,   quae  dicit  : 
t  Beati,  qoi  habitant  in  domo  tua ,  in  sxcula  sae- 
culorum  laudabunt  te  (Psal.  lxxxiii,  5).   > 
quitur  : 

<  Gum  gloriflcaius  fuerit  Dominus,  hinnient  de 
mari.  >  In  dic  judicii  seciindum  Apostoli  senlen- 
tiam.  <  Veniet  Dominus  gloridcari  in  sanctis  suis, 
et  admirabiUs  fieri  in  omnibus  qui  crediderunt  (// 
Thess.  1,  5).  >  Ctint  ergo  fuerit  glorificatus ,  hinnient 
de  mari,  quia  vocem  exsuliationis  emitient  sancii  de 
hoc  saeculo  revertentes  ad  pairiam.  Tunc  enim  qui 
redempii  sunt  a  Domino,  <  reverteiitur  et  venient  in 
Sion  laudantes,  et  laiiiiia  sempiterna  super  capita 
eorum  (Isa,  xxxv,  iO).  i  Sequitur  : 

Ve£8.  i5.  —  c  Propter  hoc  in  doctrinis  glorificate 


concrario  legem  inde  potius  violaverint,  doluii  super 
eorum  c;eciiate  et  nequiiia,  dicens  : 

<  Vae  mihi !  praevaricaiores  praevaricati  sunty  et 
praevaricalione  transgressorum  praevaricati  sunt.  > 
Prcevaricati  sunt  legem,  cum  legein  advcrsus  Ghri- 
lum,  et  discipulos  ejus  defenderent.  Vel  post  con- 
sidcraiam  malorum  damnationem,  jusiorumquc  re- 
tribuiionem  locutus  esi  sibi  ipsi  propheia  inierno 
cordis  aflectu :  Non  possum  cuncta  narrare  quae 
cerno,  haeret  lingua  mea  faucibus  meis ,  vox  doiore 
toncludiiur.  Vce  mihi !  quantas  considero  poenas ! 
et  ob  id  maxime  doleo,  quia  omnes  praevaricati  sunt 
legem  Dei,  ei  a  justo  Judice  fcriuntur.  Sed  ad  prio- 
irem  serisum  redeamus.  Nam  quia  persecutioncs 
^"  D  exinde  sunt  secutae,  subjecit : 

Vers.  i7.  —  <  Formido  et  fovea,  etlaqueus  su- 
per  te,  qui  habilator  es  terrae.  > 

Vers.  i8.  -^  <  Et  erit,  qui  fugerit  a  voce  formidi- 
nis,  cadet  in  foveam  :  et  qui  se  explicuerit  a  fovea, 
tenebitur  laqueo.  > 

Temporibus  enim  persecutionum  Ghristianus  ha- 
bitator  terrce^  id  est,  cujus  conversatio  in  coelis  non 
erat,  qui  radicem  cordis  in  amore  terrenorum  plan- 
taverat,  mala  temporalia  metuens  dicebat  apud 
seipsum  :  quia  si  nos  urget  haec  pcrsecutio ,  negabo 
me  Ghristianum  verbis  tantummodo,  et  agam  posiea 
pcenitentiam;  aliter  enim  evadere  nequeo.  Et  ulia 


^24)  Alias,  Et  dixi :  Secretum,  etc. 


157  GOMMENT.  IN  ISAIAM  UBRl  0€T0.  —  UB.  IV.  238 

cogiuns  dam  fogerat  a  voee  formidimt,  id  estminas  A  de  corporibus  congreganUir  m  lacum  Urtareum,  cc 


persecalorum  eyadere  quaerercl,  cadebat  tn  foveam 
negationis;  etdum  se  explicare  Teliet  de  fovea,  id 
esi  poenitentiam  agere  cogilaret»  subito  perimebalur 
a  persecutoribuSy  vel  quacunque  morte  praeoccupa- 
batur,  et  sic  laqueo  perpeluae  damnationis  cum  Sa- 
tana  tigatus  tenebatur. 

Potest  et  cupiditas  inteliigi  laqueui,  quo  teneba> 
tur  iile,  qui  se  explicabat  de  fovea,  quia  saepe  quili* 
bet  de  talibus  impediebatur  agere  pocnitenliam, 
dum  ea,  qaae  in  mundo  possidebal,  timeret  amilte- 
re.  Similiter  et  temporibus  Antichristi  fiet,  post  cu- 
jospersecutionisatrocitatem,quia  dies  judicii  ve- 
niet,  recte  subjungitur  : 

c  Quia  cataract»  de  excelsis  apertse  sunt,  et  con- 


sicut  ilii,qui  in  vinea  laborasse  dicuntur,  omnes  de- 
narium  vitaeaeternae  communiter  acceperunt  (MaUh. 
XX,  10),  i  €  licetindomoPatris  roansiones  multx  sint 
{Joan.  XIV, 2),  I  et  c  stella  a  stclla  in  ciaritale  differat 
(/  Cor,  XV,  41) :  i  sic  et  omnes  rcprobi  in  congrega- 
tionem  iiitttM  fascis  astemae  damnaiionis  congregan- 
tur,  licet  per  fasciculos  et  zizania  comburantur* 
Quamvis  vero  varia  sint  genera  pcenarum,  omnes 
tamen  colligati  sunt  in  uno  fasce.  Nam,  sicut  unn 
sole  omncs  tangirour,  nec  tamen  sub  eo  uuo  ordino 
omnes  aesluamus,  quia  juxla  qualitatem  corporis 
sentitur  etiam  pondus  caloris  :  sic  damnatos  et  una 
est  gehenna  quae  afficit,  et  tameii  non  una  qualitaie 
omnes  coroburit ;  quia  quod  hic  agit  valitudo  corpQ- 


cutientor  fandamcnta  terrae,  »  etc.  Tuucenim  aper-'  B  rum,  hocet  illic  exbibet  dispar  causa  meriloruro. 


tiB  erant  cataraetm^  id  est  fenestrae  de  exceUit,  quia 
coeli  visibililer  patebunt,  ni  electos  suscipiant,  et 
reprobis  unde  sine  fine  contristentur  ostendant. 
c  Et  concutientur  fundamenta  terrae,  >  qvia  tantus 
erit  terrae  motus,  quantus  nunquam  fuit.  Mystice 
vero  terra  peccator  est,  quia  post  culpam  audivit 
bomo  :  c  Tcrra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen.  iii,i9).  > 
Sed  quid  tunc  passura  sit  haec  terra,  id  cst  unus- 
quisque  peccator,  ostenditur,  cum  dicitur  : 

Vers.  19.  —  c  Gonfraclione  confringetur  terra, 
contritione  contcretur  terra,  comrootione  commo- 
vebitur  lerra.  i 

Vers.  20.  —  t  Agitatione  agitabitur  terra  sicut 
ebrius,  et  auferetur  quasi  tabernaculum  unius  no- 
etis :  et  gravabit  eam  iniquitas  sua,  et  corruet,  et 
non  adjiciet  ut  resurgat.  i 

Sic  enim  reprobus  quisque  tunc  conteretur,  et 
agitahitur  ac  sicut  tabemaculum^  in  quo  mansit 
ana  nocts  praesentis  vita;,  auferetur  in  mane,  id  est 
in  resurrectione.  Et  gravabit  eam  pondus  iniquita- 
tis  suae,  ut  a  terra  levari  nequeat,  quando  sancti  ra- 
pientur  c  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera  (f 
The$t.  IV,  16).  Et  corruet  iu  barathruro  aeternae  daro- 
nationis,  et  non  adjiciet  ut  resurgatf  quia  nunquam 
olterias  exibit  inde.  Scquilur  : 

Vers.  21.  —  c  Et  erit  in  die  illa  :  visitabit  Doroi- 
nos  snper  militiam  coeli  in  excelso,  et  super  reges : 
qui  super  terram  sunt.  i 


Exeuntes  itaque  de  hac  vita  congregabuntur  singuli 
tit  congregationem  uniut  fatcis  in  lacum^  et  clauden^ 
tur  ibi  in  carcerem.  Infemus  vero,  sicut  praeroissum 
est,  dicitur  lacus,  quia  omnes,  quos  semel  ceperit, 
semper  fluctuantes  et  trepidos  tormentis  circum- 
fluentibus  absorbet.  Carcer  quoque  vocatur,  quia 
qoicunque  ab  eo  capti  fuerint,  stabiliter  retincntur. 
Claudenlur^  inquit,  in  carcerem  de  corporibus  edu- 
cti.  Et  post  dies  multos^  id  est  in  fine  saeculi,  vitita- 
buntur^  ut  corpora  resumere  veniant,  et  deinceps 
puniantur  dupliciter.  Sequitur : 

Vers.  23.  —  c  Et  erubescet  luna,  et  confundetur 
sol,  cum  regnaverit  Doroinus  exercituum  in  monte 
Sion,  et  in  Jerusalem,  et  in  conspectu  senum  suo- 
'  rum  fuerit  glorificatus. 

c  EruL^scet  luna  et  sol  confundetur,  >  quia  c  sol 
obscurabitur,  et  luna  non  dabitlumen  suum  {Matth. 
XXIV,  29).  >  Ferlur  tamen  quia  sol  aut  luna,  vel 
stcllae  lufflcn  suum  tunc  non  amittent,  sed  ad  coro- 
parationem  lucis,  quae  Chrislus  est,  omnia  lumina- 
ria  videbunlur  obscurari,  sicut  et  cereus  lumcn  non 
habet  in  radio  solis. 

Vel  erubescet  luna^  et  confundetur  sol^  cemens  ho- 
mines,  qui  suo  fruebantur  lumine,  nihil  dignuro  Dei 
bonitate  fecisse,  c  qui  solem  suum  oriri  facil  su;[^r 
bonos  et  malos  (Matth.  v,  45),  >  quomodo  si  dispen- 
sator  et  villicus,  veniente  Domino,  cernat  farailiam 
variis  subjici  crucialibus,  et  nequaquam  sua  im- 


Miiitiam  ccsli  daemones  appellat,  qui  sunt  in  hoc  D  pi^sse  praecepta. 


aere.  Aer  quippe  coelum  vocatur,  sicut  scriptum 
est  :  c  Milvus  in  ccelo  cognovit  tempus  suum  {Jer, 
VIII,  7).  >  Visilabit  ergo  Dominus  super  militiam 
cmli  in  die  t7/a,  quia  super  aereas  potestates  vindi- 
cabit.  Et  super  reges  terrae,  id  est  super  principes 
saeculi,  vei  super  daemones,  qui  sunt  rectores  mundi 
tenebrarum  haram.  Sequitur : 

Vers.  22.  —  c  Et  congregabuntur  in  congrega- 
tionem  unius  fascis  in  lacum,  et  claudenlur  ibi  in 
carcerem,  et  post  multos  dies  visitabuntur.  > 

Curo  de  novissima  die  propheta  dixisset»  quia  c  in 
die  illa  visitabit  Dominus  super  militiam  coeli  et 
terrae,  >  mox  ad  ea,  quae  quotldie  fiunt  ui  morte  re- 
prot>orum,  mentis  oculam  reduxit.  Exeuntes  enim 


Mous  Sion  et  Jerusalero  Ecclesia  est.  c  Illa  enim 
quae  sursuro  est  Jerusalem  libera  est,  quae  est  ma- 
ter  nostra  {GaL  iv,  26).  i  Senes  moram  senectute 
maiuri  sunt.  c  Cani  eniro  suut  sensus  horoinis,  et 
aetas  senectutis  vita  iroroaculata  {Sap.  iv,  9).  >  Rc- 
gnabit  ergo  Dominus  in  monte  Sion^  et  in  Jerutalem^ 
id  est  Ecdesia,  et  incontpectu  tenum  suorum,  id  est 
fidelium,  qui  maturi  sunt  moribus,  gloriflcabitur. 

Vel  mons  Sioo  altitudo  contemplationis  est,  quia 
Sion  dicitur  specula ,  Jemsalem  visio  pacis  est.  Se» 
nes  ejus  sunt  apostoli  et  patriarchae,  et  principes 
religionis.  In  hoc  igilur  monte,  et  in  hac  Jerusalem 
manifestabit  se  Rex  saeculoruro,  et  coraro  his  scni- 
bus  gloriam  suam  aperiet.  Itaque  prophetata  i^pro- 


159  tl£RV£I  BURGIDOLENSIS  MOt^ACHi  Ub 

boniiti  datoDalione  et  justorum  Igloria,  super  his  A     <  Quisi  factus  es,  inquit»  forlitudo  pauperi,  i  etc. 

Quis  vero  iste  pauper  est  nisi  ille,  c  qui  pro  nobis 
pauper  factus  est,  cum  esset  dives,  ut  illius  inopla 
ditaremur  ?  i  {II  Cor.  viii,  9.)  Et  quis  egenus  iste 


omnibus  hymnum  Deo  propheta  canit,  subjuugens  : 
CAPUT  XXV. 

Vers.  i.  —  <  Domine,  Deus  meus  es  tu,  et  exal- 
tabo  te,  et  coniitebor  nomini  tuo  :  quoniam  fecisti 
mirabilia,  cogitaliones  antiquas  fideles.  Amen.  i 

Confiubor^  inquit,  id  est  gratias  ago  nomini  tuo, 
^uoniam  fecisti  mirabilia^  reddendo  peccatoribus 
quae  minatus  eras,  et  sanctis  quae  promiseras.  De 
quibus  complesli  cogitationei  antiquaSf  dicens  ele- 
ctis :  <  Venite,  benedicti  Patris  mei,  percipite  re- 
ignum,  quod  vobis  paratum  cst  a  constitutione  mundi 
\Matth,  XXV,  3i).  >  Ei  idem  reprobis  :  <  Discedite 
ft  me^  maledicti,  in  ignem  aeternum,  qui  praeparatus 
est  diabolo  et  angelis  qjus  {ibid.^  41).  i  Antiquitus 


enim  cogitasti,  quod  a  constitutione  mundi  praepa-  &  immoderati.  Sequitur  i 


nisi  Christus  Domiuus  vd  quilibet  pauper  spiritu  ? 
Factus  est  ergo  Dominus  fortitudo  pauperi  in  tribu^ 
latione,  quia  virtutem  in  passione  Cbristo  suo  dedit, 
ut  Judaeorum  saevitiam  superaret  patiendo.  Egeno 
quoque  factus  est  in  tribulatione  fortitudo^  quia  cui- 
libet  pro  se  patienti  adfuit*  Et  factus  est  ei  spes  a 
turbine  tribulationum,  quia  speravit  in  eo  inter  ad- 
versa.  Nam  <  tribulatio  patientiam  operatur,  patien- 
lia  autem  probationem,  probatio*  vero  spero  {Rom. 
V,  5).  I  Et  umbracutum  ab  wstu  passionum  faaus 
est  ipsi  egeno,  ne  meDs  ejus  ureretur  igne  doloris 


rasti.  Et  hae  cogitationes  fuerunt  /l(/e/ei,  quia  fideli 
ler  adimplesli  quae  cogitaveras,  sicut  in  libro  Josue 
prophetico  serjnone  de  futuro  justorum  regno  quasi 
de  praeterito  dicitur  :  <  Non  unum  quidem  verbum, 
quod  illis  praestiturum  se  esse  promiserat,  irritum 
fuit,  sed  rebus  expleu  sunt  omnia  {Josue  xxi,  43).  i 
Unde  etadditur  Amen,  quod  interpretatur  vere  vel  /i- 
deliter.  Sedquae  mirabilia  fccerit,vel  quascogitationes 
compleverit,ethicquoque  declaratur,  cum  subditur  : 

Vers.  2.  —  <  Quia  posuisti  civitatem  in  tumulum, 
urbem  fortem  in  ruinam,  domum  alienorum,  ut  non 
sit  civitas,  et  in  sempiternum  non  aedificetur.  i 

Quae  est  autem  haec  civitas  nisi  de  qua  superius 
ait :  <  Attrita  est  civitas  vanitatis  ?  i   Cum  autem 


<  Spiritus  enim  robustorum  qutsi  lurho  impel-' 
lens  parietem.  i  Sicut  turbo  impellit  parietemi  ul 
subruat^  ita  Spiritus  robustorum^  id  est  animositas 
fortium  persecutorum  impetit  corpus  nostrum,  ut  in 
mortem  illud  praecipitet.  Sed  in  tanto  turbine  suo9 
Dominus  protegere  non  desistit.  Vel  quomodo  si 
ventus  impingat  parietem  atque  pertranseat;  sic 
turbo  blasphemaniium  ac  saiviontium  Judaeorum 
Christo  nocere  non  potuit.   Sequitur  : 

Vers.  6.  —  <  Sicut  aestus  in  sili,  tumulturo  alie- 
norum  humiliabis,  et  quasi  calore  sub  uube  tor- 
rente  propagiuem  forlium  marcescere  faicies.  i 

Sicut  aestus  bumiliat  tumullum  hominum  quando 
ipsi  tumultuatores  sitim  paliunlur,  quia  vox  eis  de- 


civitas  ex  toto  destruitur,  in  tumulo  redigitur.  Po-      ^^^^*  ^^^  humiliabis  tumultum  quo  contra  martyres 


suit  ergo  Dominus  civitatem  in  tumulum,  quia  ma 
gnam  illam  Babylonem  in  judicio  penitus  subvertit. 
Quae  et  domus  alienorum  est,  id  est  eorum,  qui  sunt 
a  consortio  justorum  alieni.  Scd  haec  jam  ultra  non 
erit  civitaSf  nec  in  sempitemum  aedificabitur,  sicut 
supra  dictum  est :  <  Et  erit  Babylon  illa  gloriosa  in 
regnis,  inclita  in  superbia  Chaldaeorum,  sicut  sub- 
vertit  Dominus  Sodomam  et  Gomorrham  {supra  xiii, 
19).  I  Sequitur  : 

Vers.  5.  —  <  Super  hoc  laudabit  te  populus  for- 
lis,  civitas  gentium  robustarum  timebil  te.  i 

Vers.  4.  —  <  Qula  factus  es  fortitudo  pauperi^ 
fortitudo  egeno  in  tribulatione,  spes  a  turbine,  et 
umbraculum  ab  aesiu.  i 

Super  hoc^  id  est  ex  hoc,  quod  fM^suisti  civitatero 
in  tumulum  sempiternum,  laudabit  populus  fartis^ 
electorum  concordans  judiciis  justitiae  tuae,  et  ctvt- 
ias  gentium  robustarumj  id  est  Ecclesia  sanctorum 
de  cunctis  gentibus  congregatorum  timebit  te. 

Est  enim  <  timor  Domini  castus  permanens  in 
ssecnlum  saeculi  {Psal.  xviii,  10),  i  quo  timore  sem- 
per  Ecclesia  justorum  et  in  iUo  beatitudinis  regno 
timebit  Deum,  quia  perfecte  non  diiigeret,  nisi  et 
limeret  Deum.  Sed  p^lus  iste  dicitur  fortis^  et  haee 
eivitas  gentium  robustarum^  quia  sancli  fortes  sunl 
hic  in  spiritali  pretio,  et  ibi  virtute  resurrectionis 
confortati.  Cur  autem  laudare  et  timere  debeant 
consequenier  ostenditur. 


latrant  persecutores,  qui  sunt  a  sorte  electorum 
alieni.  iEstus  enim  tribulationum  fatigabit  eos, 
quando  rctribuet  Deus  tribulationem  his,  qui  justos 
Iribulnnt,  et  sitim  patientur,  quia  nihil  eorum  quae 
desideraverint  habere  poterunt. 

Vel  in  aestu  et  siti  humiliabuntur,  quando  cum 
igne  devolventur  in  Tartarum  a  facie  Judicis.  Ac 
sicut  marcescunt  propagines  vineae,  dum  forliter 
torrenlur  calore  solis  sub  nube  latentis,  ita  propagi-- 
nem  fortium  persecutorum  marcescere  facies.  Quid 
enim  per  solem  sub  nube  latentem  nisi  judex,  qul 
Bondum  apparet^  figuratur  ?  Ipse  est  enim  <  Sol  ju- 
stitiie  (Malach.  iv,  2).  i  Quid  per  calorem  solis  nisi 
^  sententia  judicis?  Calor  igiiur  occulti  wWspropagim 
nem  vitis  siccat,  quia  laientis  adbuc  Judicis  sentcn- 
tla  yitam  peccantium  In  morte  facil  marcescere.  Se- 
quitur : 

Vers.  6.  —  <  El  faciet  Dominus  exereiluum  om- 
nibus  populis  in  monle  hoc  convlvium  pinguium, 
convivium  meduUatorum  vindemiae  defaecatae.  > 

Supra  dixerat,  quia  <confundetur  sol,  eum  regna'* 
yerit  Dominus  in  monte  Siou  et  in  Jerusalem  (su- 
pra  XXIV,  23),  i  et  nunc  ad  ea  respiciens  subjungit : 
Quia  faciet  Dominus  convivium  in  monte  hoc^  vide- 
licet  in  monte  Sion,  Id  est  iii  regno  ccelorum,  quia 

<  videbitur  Deus  deorum  iu  Sion  (Psal.  lxxxui,  8).> 
Convivxum  autem  Intelligamus,  de  quo  scriptum  esl: 

<  Beali  qui  ad  coenam  nupliarum  Agni  vocati  sunl 


£41 


COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OCTO.  —  UB.  lY 


sn 


(Apae.  xii«  9).  i  fit  ilem:  i  Justi  epulentur,  et  ex-  A  temin  semplternum.  »  Neqiie  enim  uhra  potenint 


soltent  in  <^onspectu  Dei,  et  delectentur  in  laetitia 
(Psal.  Lxvn,  A). »  Rursumque :  c  Secura  mensquasi 
joge  eooYivium  {Prov.  xv,  15).  >  IUud  enim  convl- 
vioin  satietas  est  internae  dulcedinis,  qui  ex  visione 
conditoris  percipient,  ut  in  aetemum  vivant.  Quod 
omnibus  popii/t«  in  monte  Sion  faeiet  Dominui,  quia 
sicQt  Lacas  dicit :  c  Venient  ab  oriente  et  occidente, 
ei  aquilone,  et  austro  et  accumbent  in  regno  Dei 
(Luc.  XIII,  29).  > 

Et  hoc  coiiWrfttm  erit  pinguium,  et  meduUatorumj 
quia  iutemae  pingucdinis  adipe  saginati  sunt,  el 
uiedullis  cbaritatis  sunt  pleni ;  sive  quia  pingues 
8UDt  in  bono  opere,  et  medullati  in  gratia  reclae 
intentiOnis,  illuc  congregantur.  Erit  et  vindemioB 


mori,  sed  aequales  angelis  erant,  qui  digni  habe- 
buntur  saeculo  illo.  Sequilur: 

c  Et  auferet  Dominus  Deus  omnem  lacrymam  ab 
omni  facie,  et  opprobrium  populi  sui  auferet  de 
nniversa  terra ,  quia  Dominua  locutus  est.  >  Variis. 
de  causis  nanc  fleut  electi,  quia  nunc  est  tempus. 
flendi.  Alius  idcirco  plangit,  quia  malum  fecit ;  a-. 
lius,  quia  bonum  non  fecit;  alius»  quia  vitiis  impu- 
gnalur;  alius  quoniam  a  reguo  Dei  peregrinatur., 
Opprobrium  quoque  patiuutur  a  pravis  et  infldelibus. 
Sed  in  die  illa  Dominus  auferet  lacrymam  ab  omni 
facie  corum,  quia  c  gaudium  et  laetitiam  obtinebunt, 
et  fugiet  dolor  et  gemilus  {ha.  xxxv,  10).  >  Et  op- 
probrium  eorum  auferetur  de  universa  terra^  quia 


Aefmcatm^  quia  finis  humani  generis  esi  vindemia,  B  nusquam  adversus  eos  quisquam  audebit  mutir^. 


etsiuguli  hominea  sicul  racemi.  Sed  electorum 
vindemia  est  defaecata,  quia  non  moriuntur  in  fa»- 
dbos  peccatorum  suorum,  sed  ante  mortem  defae- 
cari  stbdent.  Erit  ergo  convivium  illud  vindemice  de- 
fcecatcBy  quoniam  illi  soli  ad  epulas  illas  introdu- 
ceotur^qui  vitam  hauc  immaculati  finiunt.  Sequi- 
lur: 

YEas.  7.  —  c  Et  praecipiubit  in  monle  isto  fa- 
aem  vinculi  coUigali  super  omnes  populos,  ei  le- 
lam  quam  orditus  est  supef  universas  natio- 
nes.  > 

Vers.  8.  —  c  Praecipitabit  iQorlem  [Yulg.  mon- 
lcm]  in  sempiternum.  > 

Quid  appellatione  vinculi  nisi  mortalitas  haec  de 


sed  ab  angelis  honore  magnu  congregabuntur  a 
quatuor  plagis  lerrae,  et  subvebentur  in  coelum.  Vel 
cpprobrium  eorum  auferet,  qui  ad  imaginem  condi- 
toris  fuerant  conditi,  et  tunc  diaboli  ac  mortis  eva- 
dent  servitutem. 

Vers.  9.  —  c  £t  dicent  in  illa  die :  Ecce  Deus  no- 
ster  iste,  exspectavimus  eum,  et  salvabit  nos  iste 
Dominus  :  sustinuimus  eum,  exsullabimus  et  laeta-* 
bimur  in  salutari  ejus.  > 

Vers.  10.  —  c  Quia  requiescet  manus  Domini  in 
iponte  isto.  i 

In  monte  Sion  c  dicent  in  die  illa :  Ecce  DcuSl 
noster  iste,  >  quia  juxta  Psalmistam  :  c  Videbitur 
Deus  deorum  in  Sion  {Psal.  lxxxiii,  8).  >  —  c  Beati 


signatur  ?  Unde  scriptum  est :  c  Dirupisti  vincula  ^  enim  mundo  cordc,  quoniam  ipsi  Deum  videbunl 


mca»  libi  sacrificabo  hostiam  laudis  {PsaL  cxv, 
16).  >  Et  quid  per  telam  nisi  mortalitatis  vila  figu- 
ralar  ?  Dicit  enim  Job:  c  Dies  mei  velociores  trans^ 
ieninl,  quam  a  lexente  tela  succiditur  {Job  ix, 
^).  >  Vinculum  aulem  esl  super  omnes  populos  col- 
ligalum,  quia  omnes  homines  astrtcti  teuentur  vin- 
culis  camis.  Facies  vinculi  facies  esl  mortalitatis 
bujas,  quae  ceraitur  in  eorporibus  noslris. 

Telam  quoque  super  universas  nationes  Dominus. 
orditus  est^  quia  propter  Adae  peccatnm  ablata  vi- 
vendi  aetemilate  lemporalem  interim  vitam  dedil 
humano  generi,  donec  interveniente  morte  immor- 
talius  ei  per  resurrectionem  restiluatur,  cujus  ro- 


(Mattk.  V,  8).  I  Nam  c  videmus  iiunc  per  speculum 
in  aenigmate,  tunc  autem  facie  ad  laciem  (/  Cor. 
XIII,  12).  >  Jla  enim  Deus  nobis  eril  notus  atque  con- 
spicuus,  ut  videatur  spiritu  a  nobis  singulis  in  sin- 
gulis  nobis«  videatur  ab  altero  in  altero,  videatur  in 
se  ipso,  videatur  in  coelo  novo  et  in  terra  nova» 
atque  in  omni,  quae  tunc  (ueril  creatura,  videalur,. 
el  per  corpora  in  omni  corpore,  quocunque  fuerint 
spiritales  oculi  acie  perveniente  durecti. 

Ad  hanc  ergo  visionem»  post  vitae  hujus  lenebras, 
ekcli  pervenientes  exsultabunt  ad  invicem,diceiites : 
c  Ecce  Deus  noster  istc,  exspeciavimus  et  sustinui- 
mus  cum  >  inter  adversa  tentationum,  sicut  scri- 


snrrectionis  adveniente  die  c  praecipitabit  Doininus  r^  P^um  est :  c  Exspecta   Dominum»  viriliter  age,  ei 

in  monte  isto  faciem  vinculi  colligati  super  omnes.  '  .-v. 

popalos,  >  quia  faciem  mortalitatis,  <iu»  paret  in 

came  cunctorum,  delebit  a  corporibus  justorum, 

quando  c  mortoi  resurgenl  incorrupti,  et  nos  immu- 

tabimur  (/  Cor.  xv,  51).  >  Ob  hoc  namqiie  in  mon- 

te  isto  qoi  est  Ecclesia,  praecipitari  dicitur  facies 

vinculi   hujus,  quia  in  caeteris  resurgentium,  qui 

Bon  mutabuntur,  nequaquam  facies  mortalitatis  ar 

bolebitur,  quoniam  adhuc  passibiles  erunt. 

Simililer  et  telam  prtecipitabit ,  quia  mortalem 
miseraroque  vitam  hanc  omnibus  auferet,  ut  beatam 
immorlalitalem  dignis  tribuat.  Exponens  autem  pro- 
phela,  quod  dixerat  faciem  vinculi  telamque  gene- 
r^lem  prae<!1pi(andam,  c  praecipitisibit,  iuquiji;,  mor« 


conforletur  cor  tuum  et  sustine  Dominum  {Psal. 
XXVI,  ii).  >  Et  quoniam  in  boc  saeculo  gaudere  no- 
liiimus,  exsullabirous,  ct  laetabimur  amodo  in  salu- 
tari  ejuSf  id  est  in  Jesu  Filio  ejus,  quia  requiescet  in 
monte  isto  manus^  id  est  operatio  Domini.  Licel  enim 
in  Genesi  requievisse  lcgaiur  Sabbato  Sib  operibua 
suis  (G^it.  II,  2),  tamen  dicit  Veritas  ejus  :  c  Pater 
meus  usque  modo  operatur,  el  ego  operor  {Joan. 
T,  17).  >  Postquam  igitur  ea  quae  quotidic  creat 
o^rari  desierit  in  fine  saeculi,  requiescet  ab  opera- 
tione  manus  ejus  in  monte  Ecclesiae  Justorum,  c  ui 
ipsi  requiescant  a  laboribus  suis  {Apoc.  xiv,  15). » 
Quid  autem  de  reprobis  tunc  fiat  subjungitur  : 
c  £t  triturabitur  Moa\)  %ub  <to  ^vcuX  V^tv\\\V>\x  ^vs 


uz 


flERVEl  fiUKGlDOLENSIS  MONACHI 


le»  in  plaustro. »  MDab  quippe,  sicul  Hieronymus  A  tur  quod  ait  propheta 


QuoDiam  munimeota  sa* 


ait,  dicitur  ex  patre,  id  est  recedcns  a  Deo  Patre. 
Quicunque  igitur  a  Deo,  qui  Pater  omnium  est,  pec- 
cando  elongatur,  est  Moab.  Nam  et  diabolum  omnes- 
que  oontrarias  fortitudines  sub  appellatione  Moab 
indicat  humiliandas,  et  deducendas  in  Tartarum  et 
instar  pulTcris  conterendas.  Sed  iste  Moab  trUura- 
bitur^  id  est  conculcando  teretur,  ut  ab  electis  sepa- 
retur,  nihilque  rcmaneat  integrum.  Sicut  teruntur 
paletB  plaustrOf  ut  separentur  a  granis.  In  nonnullis 
enim  regionibus  agricolae,  collectis  in  unum  sege- 
tibus,  plaustra  cum  rolis  serratis  superducunt,  ut 
triticum  excutiatur,  et  stramina  comminuantur  in 
paleas,  ut  animalibus  pabulum  iiant.  Sic  igitur,  ut 
electi  velut  triticum  soli  remaneant,  iste  Moab  tritu- 
rabitur  in  illa  tempestate,  quae  fiet  in  adveutu  Judi-  ^ 
cis.  Nam  c  ignis  in  conspeclu  ejus  eiardescet,  et  in 
circuitu  ejus  tempestas  valida  {P$aL  xlix,  2). »  Hac 
igitur  tempestate  triturabitur  isle  bonitalis  refuga, 
id  est  Moab  a  Deo  reccdens.  Sequitur : 

Yers.  li.  ^  f  Et  extendet  manus  suas  sub  eo 
sicut  extendit  natans  ad  natandum. » 

Quaudo  quis  ad  imum  de  superioribus  labitur, 
extensis  manibus  ruit,  sicut  qui  natat.  Cum  ergo 
praecipitabitur  in  barathrum  iste  Moab,  id  est  popu- 
lus  reproborum,  expansis  manibus  velut  natans, 
ruet  circumfluentibus  tormentis  fluctuans.  Et  sicut 
solet,  qui  natat,  totum  corpus  extendere,  sic  et  iste 
allidetur  in  terram,  irruens  sonitum  faciet. 


blimium  murorum  luorum  concident,  »  etc. 

In  terram  quippe  delrahitur,  usque  ad  pulverem^ 
qui,  deposito  superbiae  fastu,  se  terram  et  pulverem 
esse  cognoscit.  Potest  el  subversio  Jerusalem,  qoae 
per  Romanos  facta  est,  hisverbis  praenuntiari.  Nam 
et  populum  Judaeorum  superius  ostendimus  mystice 
vocari  Moab,  Unde  et  quod  ait  quia  triturabitur 
Moab  sub  eo^  de  illa  Judaeorum  tribulaiione  potest 
intelligi.  Sed  et  aliud,quod  ait  paulo  superius,  quia 
€  posuisti  civitatem  in  tumulum. »  Vel,  quia  i  relicta 
est  in  url)e  soliludo  (mpra  xxiv,  12),  »  ad  eamdem 
destructionem  Jerusalem  referri  potest,  quod  ob 
brevitatem  praeterivimus.  Scquitur: 
CAPUT  XXVI. 

Vers.  i.  —  €  In  dieilla  cantabitur  canticum  istud 
in  terra  Juda  :  Urbs  fortiludinis  nostne  Sion  po- 
netur  in  ea  murus  et  antemurale.  » 

Vers.  2.  —  €  Aperite  portas  et  ingrediatur  gecs 
justa  custodieus  veritatem,  » 

Vers.  5.  —  <  Vctus  error  abiit,  servabis  pacem : 
pacem,  quia  in  te  speravlmus,  »  etc. 

In  di€  illa,  qua  concidcnt  munimento  «nuroram 
Moab,  id  est  tempore  quo  praedicatores  destruent 
omnem  altitudinem  extoUenteci  se  adversus  scien- 
tiam  Dei,  vel  in  die  judicii,  qqo  peribunt  omnes 
malorum  defensores,  canlabitur  hoc  carmen  exsul- 
tationis  in  terra  Juda^  id  est  in  terra  confessionis, 
quae  est  Ecclesia.  Juda  quippe  confessio  dicitur  sive 


M  Ff  k..»i:iuK:»  «1^«: •  ii.  .  r  ^udatto.  Confessores  igitur  et  laudalores  Christi 

€  W  humiliabit  glonam  ejus  cum  alhsione  ma- C  ,       ....  n  u     r   .-.  ^-  •       ^  .-«. 

'  decanUnt  dicentes  :    i    Urbs   fortitudmis  nostrae 


nuum  ejus, »  ul  in  novissimum  laci  depositus  pro 
temporali  gloria  opprobrium  sustineat  sempiternum. 
Et  humiliabit  eum  cum  alUtione  manuum  ejus^  qui- 
bus  iniquitates  operahatvri  quia  sicut  scriptum  est : 
<  Per  quae  peccat  quis,  per  hoc  et  torquelur  (Sap, 
XI,  17). »  Ad  quem  propheta  coi\versus  adjungit : 

Vers.  i2.  —  <  Et  rounimenta  sublimium  muro- 
rum  (125)  ejus  concident,  et  humiliabuntur,  et  de- 
trahenlur  in  terram  usque  ad  pulverem. » 

Sublimes  muri  Moab  homines  nequissimi  sunt, 
atque  superbi  qui  per  potenliam  saeculi  tuentur  alios 
minus  fortes  iniquos.  Sed  in  die  illa  concident^  mu- 
nimenta  murorum  istorum,  quia  tutator^s  malorum 


Sion,  »  etc.  Sion  interpretatur  ipecu/a,  eUpecuIa 
dicitur  urbs  fortitudinis  justorum,  quia  pervigil  eo- 
rum  mens,  dum  sollicite  circunquaque  {respicit  in 
alto  posita,  priusquam  veniat  culpa,  deprehendit, 
eamque  quo  sagaciier  praevidet ,  et  fortiter  ^upe- 
rat. 

Vel  Ecclesiaest  urbs,  fortitudinis  npstros^  quia 
nullus  extra  eam  resistere  valet  antiquo  adversario^ 
In  cujus  Ecclesiae  aedificio  Salvator  murus  poni  di- 
citur.  Ipse  enim  vobis  murus  est,  quia  ad  corda  no^ 
stra  pertingere  malignorum  spirituum  cursum  ve 
tat.  Qui  uostrae  quoque  fidei  et  antemurale  posuit, 
quia,  priusquam  se  per  carnem  ostenderet  praedica- 


in  poenas  tunc  corruent,  et  per  mortis  sententiam  [)  tores  mysterii  sui  prophetas  misit.  Recte  enim  au- 
hundiiabuntur  ac  detrahentur  in  terram  usque  ad 
pulverem^  quia  caro  eorum  pulvis  eflicietur. 

Possumus  et  aliter  istam  murorum  ruinam  in- 
telligere,  juxta  hoc,  quod  Apostolus  loquitur :  c  In 
came  enim  ambulanles,  non  secundum  carnem  mi- 
litamus.  Nam  arma  militiae  noslrae  non  camalia 
sunt,  sed  potentia  Deo  ad  destructionem  raunitio- 
num,  consilia  destruentcs  et  omnem  allitudinem  ex- 
toUentem  se  adversus  scienliam  Dei,  et  in  captivi- 
talem  redigentes  omnem  intellectum  in  obsequium 
Christi  (11  Cor,  x,  3).  »  Dum  igitur  per  aposlolos 
ac  reliquos  praedicatores  sanctos  haec  fiunt,  comple- 


temuralis  nomine  vocantur,  qui,  dum  subsequcntem 
praedicarent  Dominum,  quasi  ante  murum  stete- 
i^unt. 

Vel  diviiiitas  ejus  est  nobis  mtcrtts,  et  humanitas 
antemuraie,  post  cujus  adventum,  quia  universae 
gentes  ad  fidem  susceptae  sunt :  Aperite^  inquit  por- 
tas  Sion,  o  praedicatores,  ei  ingrediatur  gensjusta,  id 
est  gentilitas  siiie  legisoperibus  per  fidem  justificata, 
ctutodiens  deinceps  operando  veritatem  evangeli- 
cam.  Nam  vetus  error  idolorum  abiit.  Dicit  autem 
Paiilus :  <  Justificati  igitur  ex  fide,  pacem  habea- 
mus  ad  Deum,  per  Domiiium]  nostrum  Jesum  Chri- 


(125)  Alias  tuorum. 


tiS 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —   LIB.  IV. 


14« 


stunifperqueiii  accessum  habemus  per  iidem  in  gra-  A  pecuniam  in  zonis  vestris,  non  pcram  in  via,  neq^ud 


tiam  isUm,  in  qua  stamus,  et  gloriamur  in  spe 
gtorue  fiiionim  Dei  {Rom.  y,  i).  i  Similiter  et  hoc 
loco :  c  ServabiSf  inquit,  pacem  :  pacem,  quia  in  le 
speravimus.  i  Qui  enim  non  in  sq  sed  in  Doroino 
confidunt  et  sperant,  eis gratiadiviua pacem  servat, 
ne  aliqoa  offensione  graliam  ejus  amiltant. 

Yel  angelis  dici  potest :  Aperite  porta$  regni  coe- 
lorum,  el  ingrediatur  gens  justa  Christianorum  cu- 
ttodieni  operibus  veritatew  fidei.  Error  enim  igno- 
raniue  veteris  totus  abiit,  quoniam  c  non  docebit 
uUra  unusquisqueproximum  suum  et  tratrem  suum, 
dieens :  Cognosce  Deum.  Omnes  enim,  inquit,  scient 
me  a  minore  usque  ad  majorem  eorum  {Jer.  xxxi, 
^).  »  Doctor  uamque  lunc  cessabit,  quia  Deum, 
sicuti  est^  vfdebunt  omnes,  et  dicent,  quia  vetu$ 
error  abiit  ignorantiae  prioris.  Et  quia  certissime 
scient  nunquam  se  gratiam  ejus,  quam  semper, 
dum  hic  viverent  quaesierunt,  amissuros,  vel  adversi- 
utis  aliquid  jam  passuros,  congratulabuntur,  di- 
centes  :  c  Servabis  pacem  :  pacem,  quia  in  tespe- 
ravimus.  >  Forsitan  propter  animae  corporisque 
tranquiliitatem  ingeminat  pacem,  Q.uod  aiunt?  Quia 
in  U  iperavimus,  propheta  conlirmat  et  exponit,  di- 
cens : 

VcRS.  4.  —  c  Spcrastis  in  Domino  in  safcuHs 
seropiternis,  in  Domino  Deo  forti  in  perpetuum.  » 

Sperant  enim  electi  non  in  transitoriis  sed  in 
semfntemis  scbcuUs  a  Domino  merccdein  accipere, 
qui  fortis  in  perpetuum  perpetua  dare  tormenta  suis 
bostibus  potest.  Nam  sequitur : 

Yees.  5.  —  c  Quia  incurvabit  habilatorem  (126) 
in  excelso,  civitatem  sublimem  humiliabit :  humilia- 
bit  eam  usque  ad  terram,  detrahet  eam  usque  ad 
pulverem.  > 

Yers.  6.  —  c  Conculcabit  eam  pes  pauperis, 
gressus  egenorum.  i 

Tempore  mortis  incurvabil  in  excelio  liabitantes, 
quia  8uperl)os  bumilians  xterni^  mancipabit  sup« 
pliciis,  atque  civiiatem  eorum  iubliment  humiliabit 
uique  ad  terram^  et  detrahet  usque  ad  pulverem^  quia 
elalam  camem  eorum,  in  qua  hid)itaveruBt,  in  ler*. 
ram  et  pulverem  reverti  faciet. 

Yel  civitas  haec  intelligatur  iHa  magna  Babylon. 


duas  tunicas,  ncque  calceamenta,  neque  virgam  por- 
tetis  (Matth,  x,  9).  >  De  quorum  gressu  dictum  est 
ibi :  c  Ite  ad  o\es,  quae  perierunt  domus  Israel. 
Euntes  autem  praedicate  dicentes :  quia  appropin- 
quavitreguum  coelorum  (ibid.).  >  Pes  i^iiWT  pauperii 
Iransitus  cst  Domi.nicae  Incarnationis,  qua  de  loco. 
in  Ipcum  ivit,  atque  gressus  egenorum  incessus  prae^ 
dicationis  apostolorum.  Eum  itaque  concutjcat  pes 
pauperis^  et  gressus  egenorum^  cujus  elationem  con- 
terithumilitas  et  conversatio  inter  homines  atque  do- 
etrlna  Salvatoris  discipulorumque  ejus. 

Hislorialiter  autem  incurvavit  habitantes  in  excelso» 
quiaJudaeosquierantinarce  Sion,  subjecit  Tito  capti- 
vos.Et  civitatemhrusalemhumiliavitusquead  pulve» 
^  rem^  quia  non  est  in  ea  relictus  lapissuperUpt<l^* 
Quam  conculcaverat  pcs  pauperis^  et  gresiui  egeno^ 
rum^  quia  ibi  Dominus  ipse,  et  discipuli  ejus  prae- 
dicaverant,  ac  deambulayerant.  De  cujus  conversa- 
tione  subditur : 

YcRS.  7,  —  c  Semita  justi  recta  est,  rectus  callis 
justi  ad  arabulandum.  > 

SemHa  quippe  vcl  catlis  justi  actio  est  iritae  con- 
versationis,  quani  Christus  gessit,  dum  praesentis 
vitae  cursum  incederet.  Quae  semita  recta  est  ad 
ambulandum,  ut  omnes,  qui  rectae.  copver^ationis 
viam  sequi  cupiunt,  per  eam  inced.ere  post  illum 
non  dubitent.  Ad  quem  prophetarum  vocjs  subjun- 
gitur: 
p  Yebs.  8. —  c  Et  in  semila  judiciorum.  tuorum, 
Domlne,  sustinuimus  te,  nonien  tuum  et  memoriale 
tuum  m  desiderio  animae.  > 

Propbetae  enim  susljnuerunt  Dominum,  quia  diu- 
tius  exspectaverunt  ejus  advcnlum.  Quae  est  semita 
juditiorum  ejus  nisi  reciitudo  conversationis,  quae 
probaiur  in  judiciis  ejus  ?  In  hac  enini  sustiuuerunt 
eum  prophetae  sancti.  Cujus  nom^it  et  memoriale 
erat  in  desiderio  animcs  eorum,  quia  ejqs  charitate 
vulnerata  mens  eorum  multum  delectabatur,  si  vel 
nomeu  aut  mcutionem  ejus  ab  ore  cujusquam  au- 
diret. 

Potest  et  Scrlptura^  sacra  memoriale  ejus  dici, 
quia  ibi  ipemorantur  opera  ejus.  Quae  est  in  deside- 
rioanimas,  quiasancta  anima  lectiones  divinas  au- 


Aut  certe  Dominus  incurvat  habitantes  in  excelso^  d  dire  desiderat.  Nara  et  oranes,  qui  veraciter  diligunt 


cum  superbos  ad  humiKtatis  graliam  inclinat.  Et 
iubiimem  ciritaten  humiliat  usque  ad  terram  et 
pulverem,  quando  ehtam  meiitem  sic  humiliat,  ut 
te  terram  et  pulverem  esse  cognoscat.  Quam  et  pa 
pauperis  conculcat,  et  gressus  egenorum,  quia  premi- 
tur  exemplo  Dominicae  humilitatis  ejusque  discipu- 
lorum.  Eum  namque  pauperem  hic  accipimus,  de 
quo  Paulus  ait :  t  Quoniam  proptcr  nos  egenus  fa- 
etus  est,  cum  esset  dives,  ut  illius  inopia  nos  divites 
essemus  (//  Cor.  viii,  9). 

Cgeni  quoque  fuerunt,  quibus  ab  eo  dictum  est. : 
c  Nolite  possidere  aurum  neque  argenturo,  ueque 


Salvatoris  adyentum,  possunl  ei  versum  istum  de- 
cantare.  Nam  qui  nomen  Domini  habet  in  cordc, 
aliud  non  desidcrat.  Deinde  propheU  suum  pandit 
desiderium,  dicens. 

YcRS.  9.  —  c  Anima  mea  dcsidcravit  te  in  nocte, 
sed  et  spiritu  in  praecordiis  meis  de  mane  vigilalx) 
ad  te.  > 

Nox  vero  viu  est  praesens  in  qua,  quandiu  sumus^ 
dum  interna  suspicimus,  sub  incerta  imaginatione 
caligamus.  Unde  propheU  nunc  ad  videndum  Domi- 
num,  quadam  se  premi  caligine  sentiens,  loquitur  ; 
c  Anima  mea  desideravit  te  in  nocte.  > 


(iiG)  Alias  habitantei. 


W  UERVEl  0LRG1D0LENSI8  MONAGUI  148 

Ac  si  dicat :  In  hac  obscuritate  vitae  praesentis  vi-  A  clementiain    fuerit  expertus?  Redditquo  causas. 


dere  te  appeto,  sed  adbuc  inflrmitatis  nubilo  cir- 
cumscribor.  Ille  antem  in  prcecordiis  vigilat  ad  Do- 
ininum,  qui  torporis  et  negligcntisB  tenebras  a  se 
repellens,  mentis  oculos  ad  aspectum  veri  luminis 
npertos  tenet.  Mane  vero  primaeva  aetas  est.  Vel 
mane  iit  in  nobis,  cum  errori^  nostri  obscurilas 
verilatis  illustratione  irradialur.  Mane  Gt  in  nobis, 
cum  corda  nostra  juslitiae  fulgor  illuminat,  quae  cae- 
citas  ciilpae  veiut  nox  deprimebat.  De  mane  ergo 
propheta  vigilare  se  ad  Deum  in  prcecordiis  suis 
asserit,  quia  vel  a  primaeva  aetate,  vel  ex  quo  luce 
eognitionis  ejus  est  illustratus,  semper  ad  eum  in- 
teudens  yoiuntati  ejus  obsequi  studet.  Atque  de  his, 
qui  vigilarenegligunt,  sententiam  subjungit,  dicens: 

c  Cum  feceris  judicia  tua  in  terra,  justiiiam  di- 
scent  habitatores  orbis.  > 

Justitiam  discent^  id  est  vigilare  incipient  habita- 
lofM  orbis^  id  est  qui  mente  mundum  inhabitant. 
Sed  quando  discent  justitiam?  i  Cum  feceris  ju- 
dicia  tua  in  terra.  >  Te  enim  ad  judicium  veniente 
ad  cor  suum  quisque  reducitur,  ut  sancta  jam,  cum 
agere  non  valet,  sentiat ;  et  rectum,  quod  sequi  de- 
buit,  ex  tortitudiuis  suae  poena  cognoscat.  Unde 
bene  per  Jeremiam  dicilur  ;  i  Gongrega  eos  quasi 
|;regem  ad  victiinam,  et  sanctifica  eos  in  die  occi- 
aionis  (/er.  xii,  3).>  In  die  enim  occisionis  sancli- 
Qcantur  reprobi,  quia  lunc  sancta,  quae  debuerant 
agere  sentiunt,  cum  digna  pravitatis  suppiicia  jam 
deciinare  non  possunt.  Sequitur ; 

Vers.  10.  —  c  Miserearaur  impio,  et  non  discet 
facere  justitiam,  in  terra  sanclorum  iniqua  gessi(, 
et  non  videbit  gioriam  Domini.  > 

Vers.  ii. —  cDQmine,  exaltetur  manus  tua,  et 
non  videant :  videant  et  confundantur  zelantes  po- 
puli,  et  ignis  hostes  ^uos  devoret,  > 

Vox  est  eorum,  qui  supra  dicebant :  cln  semita 
judiciorum  tuorum,  Domine,  sustinuimus  te.  >  Mi- 
sereamur^  aiunt,  impio  non  statim  condemnantes 
eum,  sed  adiiuc  exspectantes,  et  diviiiam  misericor- 
diam  ei  anuuntiantes,  si  forte  poenitentiam  egerit. 
£t  nos  quideni  ei  miserebimur,  sed  ilie  discet  facere 
justitiam,  id  est  juste  vivere.  Unde  et  sequens  ejus 
aclio  perversa.  Et  postquam  est  misericordiam  cob- 


quare  eum  velit  Dei  justitiam  discere  :  Quia  c  in 
terra  sanctorum  iniqua  gessit,  >  et  contra  sanctoa 
tuos  jugiter  dimicavit,  debet  sentire  tormenta.  Rur- 
siifmque  Dominus  sententiam  temperans  :  c  Et  noq 
videbit,  inquit,  gloriam  Domini,  >  id  est  suQciet  ei 
pro  universa  poena,  quod  me  cum  sanctis  meisnon 
videbit  in  mea  majestate  regnantem.  Sed  qualiter 
omnes  iniqui  faliantur,  s^djungitur  : 

c  Domine,  exaltetur  manus  tua,  et  non  videant : 
videant,  et  confuudantur  zeiantes  popnli,  >  id  est 
fidelibus  invidentes.  Intellectum  quippe  reproborum 
nunc  merita  obscurant,  sed  tunc  cognitio  reatus 
iiluminat,  ut  et  modo  sequenda  aeterna  non  videant^ 
et  tunc  ea,  postquam  amiserint,  cernant.  Nunc  enim 
ea  intelligere  ncgligunt,  vel  appetere  intellecta  con- 
temnunt;  sed  tunc  ea  inlelligentes  procui  dubio  de-r 
siderantesque  conspiciunt,  cum  desiderata  assequi 
nequaquam  possunt.  Et  tunc  confunduntur,  cum  eos 
in  conspectu  Judicis  testis  addicit  [/*.  adducit]. 
Tunc  enim  Judex  exterius  cernitur,  et  accusator  inf 
terius  toieratur.  Tunc  enim  omnis  ante  oculos  cuipa 
reducitur,  et  mens  super  gehennae  incendia  suo  igne 
gravius  torquetur,  ac  demum  gehennalibus  flammis 
traditur.  c  Videant,  inquit,  et  confundantur,  et  ignisi 
liostes  tuos  devoret.>  Manus  cnim  divinae  operalio- 
nis  nescientibus  reprobis  exaltatur,  quia  dies  judicii 
latenler  appropinquat.  Aliler  Umen  haec  inteliigi 
possunt. 

Quis  enim  est  impius  nisi  Judaeorum  populus, 
qui  Salvatorem  impie  peremit?  Sed  c  Misereamur,, 
inquit,  impio,  >  quia  post  passionem  Domini  diutius 
est  exspectalus  ad  poenitentiam  ille  perfidus  populus^ 
cEt  non  discet  facere  justitiam,  >  qoia  nec  exspecta- 
tus  resipiscere  voluit,  ut  crederet  in  eum  qui  justi« 
flcat  impium.  c  In  lerra  sanctorum  iniqua  gessit,  > 
quia  replevit  iniquiutibus  Jerusalcm  el  Judaeam,  iu 
qua  sancti  patres  habitaverant.  cEt  non  videbit 
gloriam  Domini,>  sed  videbunt  in  quem  compunxe- 
runt  (Zack,  xii,  iO).  >  Neque  enim  gloriain  divini- 
tatis  ejus  videbunt,  sed  formam  servi,  quam  cruct- 
flxerunt.  Vel  in  primo  adventu  viderunt  gloriam  ejus 
sicut  nos,  quando  c  Verbum  caro  faclum  est,  et  lia- 
bitavit  in  npbis,  et  yidimus  gloriam  ejus  (Joan,  i. 


aecutus,  additur,   sciiicet  quia  in  terra  sanctorum  j}  ii),t 


iniqua  gessit^  id  est  inler  bonos  male  vixit  ad  ini- 
quitatis  augmentum.  N^m  sicut  magna  laus  est  inter 
malos  bene  vivere,  sic  grandis  ignominia  est  intcr 
sanctos  inique  agere.  Et  ideo  qui  sic  induratus  est 
iniquitate,  ut  et  inter  justos  inique  yiverc  non  eru- 
bescat,  non  vidcbit  gloriam  Domini^  quam  soli  vide- 
bunt  electi,  sed  in  aeternum  damnatus  pcrpetuas 
sustinebit  tenebras 

Vel  Dominus  ait ;  M\seream^r  impio^  id  est  mi- 
sericordiam  potius  consequatur  impius,  et  discat 
clementiam  mcam,  dum  etiam  ipse  salvetur.  Cui  ex 
persona  humanae  impaiienliae  propheta  respondet : 
c  Et  non  discet  facere  justitiam.  >  Et  est  sensus  :  Et 
quomqdu  poterit  nosse  tuam  justitiam,  &i  tantam 


c  Domine*  inquit,  exaltetur  manus  tua,  ^t  nou 
videant,  >  etc.  Manus  enim  Domini  Ghristus  esl, 
quoniam  c  omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan,  i,  5).i 

Exaltata  est  ergo  manus  Domini,  et  non  viderunt 
Judaei,  quia  Ghristus  in  ca^Ium  ascendit  non  cre- 
dentibus  eis.  Gum  autcm  ad  judicium  venerit,  vi- 
debunt  et  confundentur  hi  Judaeorum  populi,  qui 
zelo  legis  pcrsecuti  sunt  apostolos,  et  t^nts  gehennae 
devorabit  hostes  ejus.  Ubi  voce  electorum  subditur : 

Vers.  i2.  —  c  Domine,  dabis  pacem  nobis:omnia 
enim  opera  nostra  operatus  es  nobis.  > 

Tunc  enim  pacem  dabit  aeternam  iliis  qui,  dum 
hic  viverent,  contra  diabolum  quotidie  pugnave- 
nmt.  Quibus  omnia  opera  eorum  operatus  est,  quisv 


U9  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OGTO.  —  Ufi.  IT.  950 

sicu(Apo8tolus  ait :  <  Divisiones ;  operationum  sunt,  A  per  totum  orbem  facli  sunt  martyres,  subjungiiur 
idem  Tero  Deus,  qui  operaCur  omnia  in  omnibus     voxeorum,dicens : 


(/  Cor.  XII,  6).>  Sed,  licet  omuia  justorum  operf^ 
Deiis  operetur  in  ipsis,  ea  tamen  sic  remunerat,  ap 
si  illa  omnia  ba^  sine  ipso  fecerint.  Et  notandum, 
quod  nibil  pravi  operis  habeant,  quibus  omnia 
opera  sua  Deq^  operalus  est.  Delnde  poenilentes 
aiunt,  quod  ad  reliquias  Israei,  qux  sub  Elia  cre- 
deDt,  congrue  potesi  referri. 

Vers.  13. —  €  Dominc  Deus  nosler,  possederunt 
Dos  domini  absque  te,  tantum  in  te  recordemur 
nominis  tui.  i 

Hoc  enim  loquuntur,  qui  Domino  servire  debue- 
runt,  sed  ab  immundorum  spirituum  dominio  posf 
h^ec  in  iuiquitatibus  possessi  sunt.  Sed  nunc  recor- 


Yers.  17.  —  1  Sicut  quas  concipit,  cnm  appropin- 
quaverit  ad  partum ,  doiens  clamat  in  doloribus  : 
sic  facti  sumus  a  facie  tua,  Dominc.  i 

Vers.  18,  —  €  Concepimus,  et  quasi  parturivi** 
mus,  et  peperimus  spirilum  salutis.  > 

Sicut  enim  mulier,  quae  concipit,  instante  partu, 
c(amat  ia  doioribus  suis;  ita  sancti  martyres,  vor* 
bum  Dei  corde  concipientes,  quasi  parlurierunt^ 
id  est  anguslia  dolorum  in  tormentis  aCQicli  sunc^ 
alque  pepererunt  spiritum,  id  est  reddiderunt  ani- 
mam.  Ut  enim  jam  diximus,  parturire  est  ante  par ' 
tum  dolere;  parerevero,  partum  e0undere. Parlurio- 
runt  ergo  beali  marlyrcs,  dum  in  passione  dolori  - 


dari  volunt  nominis  illius,  ut  semper  ejus  memores  Q  bus  urgerenlur,  alque  pepcrunt  cum  emitterent 


eum  offendere  jam  c^vcant;  et  tantum  in  eo  recor- 
dari  quxrunt  nominis  ejus,  quia  c  nemo  potest  duo^ 
bus  dominis  servire  {Matth.  vi,  2i).  >  Recordatur 
enim  nominis  ejus,  scd  non  in  eo  tantum,  qui  e( 
Deum  cogilat,  et  ea,  quae  sunt  extra  placilum  ejus, 
aliquoties  facit.  Sequitur  : 

Yers.  14.  —  €  Morientcs  non  vivant,  giganles  non 
resurgant  :  propterea  visitasti  et  contrivisti  cos,  et 
perdidisti  omnem  memoriam  eorum.  > 

Gigantes  vel  apostatas  angelos  vel  superbos  quos- 
que  homines  nilol)slat  intelligi,  cum  propheta  dicil; 
f  Morientes  non  vivant,  gigantes  non  resurgant.  > 
Quos  namquealios  morluos  nisi  peccalores  nominat? 
£t  quos  gigantes,  iiisi  eos,  qui  de  peccato  etiam  su- 
perbiunt,  appellat?  M oricntei  crgo  non  vivunt,  quia 
peccaodo  viam  justitiae  perdiderunt.  Gigantes  etiam 
resurgere  post  morlem  nequeunt,  quia  post  culpam 
soam,  inflati  per  superbiam,  etad  pcepitenti»  remedia 
pon  recurrunt.  cPropterea  visitasti,  e|  contrivisti 
^,  >  id  est  absque  dubio  visitabis  et  conteres  eos 
in  die  judicii.  Et  perdidisti^  id  est  perdes  omnem 
mmortameorttni,  nejam  ultra  sit  vel  ulla  memoria 
eonim.  Sequitur: 

Yers.  15. —  c  Indulsisli  genli,  Domine,  indulsisti 
genti.  Nunquid  glorificatuses?  Elongasti  omnes  ter- 
minos  terrae.  > 

Genti  Judaeorum  Dominus  sa^pe  indulsit,  id  est 
peccata  condonavit ;  sed  nou  est  ab  ea  glorificatus^ 


animas.  Quorum  fortassis  adhuc  voce  subditur  : 

c  Salutesnon  fecimus  interra,  ideo  non  ceciderunt 
habilatorcs  terrse.  i 

Nam  in  coelo,  id  e^t  in  corde  electorum,  salutes 
multimodas  operati  sunt  martyres;  scd  in  terra,  id 
est  in  mente  reproborum,  salutcs  non  fecerunt.  Et 
ideo  non  ceciderunt^  sed  in  superbiam  adhuc  erigun- 
tur  liabttatores  terrce,  id  est  illi,  qui  praesens  exhi- 
lium  pro  habitalione  patrise  diligunt.  Vcl  eorum 
vox  est,  qui  tempore  pacis  posl  martyres  fuerunt  - 
c  Salutes  in  tcrra  non  fecimus.  >  Nam  viri  fortcs 
Israel,  cum  ingeutes  hostium  strages  darent,  salutes 
in  populo  suo  fecisse  dicebanlur,  sicut  Samson^  cum 
maxilla  asini  millc  Philisthieos  interferisset,  ait  ad 
Dominum  ;  c  Tu  dedisti  in  manu  servi  lui  salutem 
hanc  maximam,  atquc  victoriam  (Jud,  xv,  18).  i 
Sed  et  Jonathan,  tilius  Saul,  Philisthjeos  percussit, 
alque  dictum  est :  c  Quia  fecisti  salutem  magnam 
in  Israel  (/  Reg.  xiv,  45),  >  et  it^  dici  solebat.  Aiunt 
ergo  :  c  Salutes  non  fecimus  in  terra,  ideo  non  ce- 
ciderunt  habitatores,  >  Ac  si  di0ant :  Praedicationifj^ 
gladio  gentem  vitiorum  potenter  non  exstinximus, 
pro  populo  virtutum  pugnantes,  et  ideo  prostratn 
non  sunt  vitia  nostrae  carnis,  id  est  habitatores  (errte 
non  ceciderunt^ 

Vei  amatorcs  saeculi  sunt  habitatores  terra,  quia 
mens  eorqm  ia  terrenis  habitat,  qui  non  ceciderunt 
ab  elatione  sua.  Quoniam  sal^tes  non  fecimus   in 


iiDO  valde  exhonoratus.  Et  in  tantum  dilexit  hanc  j^  terra,  id  est  gladio  verbi  Dei  potenter  eorum  mali- 


gentem,  ut  eam  eljgeret  solam,  et  omnes  terminos 
terree,  \d  est  universas  de  circuitu  nationes  elongaret 
a  se,  et  alienas  reputaret.  Sed  quia  et  istae  post  re- 
snrrectlonem  ejus  accesscrunt  poenitentes  ad  eum^ 
apte  sequitur : 

Yers.  16.  —  c  Domine,  in  angustia  sua  requi-^ 
irierunt  te,  in  tribulatione  murmuris  doctrina  tua 
eis.  > 

Omnes  enim  termini  terrae,  id  est  omnes  orbis  na- 
liones  requisierunt  eum  in  angustia  cordis  alDicti. 
Et  doctrina  ejus  in  tribulatione  murmuris  fuit  eis, 
dam,  spiritu  contribuIalo,praH:epta  ejusmeditaren- 
tnr.  Munnur  namque  gemitum  et  orationem  poeni- 
teqtiuDi  bic  designat.  Et  quia  ex  ipsis  gentibus  muiti 


tiam  et  internum  languorem  non  interfecimus.  Se- 
quitur  vox  Ecclesiae  dicens  de  marlyribus  : 

Vers.  19.  —  f  Vivent  mortui  tui,  interfecti  mci 
resurgent.  > 

Patet  enim  hoc.  Qui  enim  pro  Christo  morlem  su- 
bierunt,  vere  victuri  sunt.  Sequitur  : 

c  Exspergiscimini,  et  laudate,  qui  habitatis  in 
pulvere,  quia  ros  iucis  ros  tuus,  et  terram  gigantum 
dctrahes  in  ruinam.  > 

c  Exspergiscimini,  qui  liabitatis  in  pulvere,  >  id 
est  evigilate,  qui  dormitis  in  sepulcris,  quia  ro$ 
(uus,  0  Domine,  quo  irrigabuntur  ut  resurgant,  ro$ 
lucisy  id  est  gratia,  quam  eis  infundes,  illuroinans 
est,  ut,  cordis  nebuUs  effugatis,  gloriam  tuam  ^aia 


S51 


HCRVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHl 


i52 


iDanifeste  videanl.  Quomodo  enlm  jactis  in  tierram  A  visitet  iniquitatem  habitatoris  terr»  contra  eam,  • 


seminibus  ros  paulatim  crescere  facit  herbas,  et  ad 
fniges  sui  generis  pervenire;  sic  luus  ros  in  electis 
operabitur.  <  Et  terram  gigantum  detrahes  in  rui- 
nam,  >  id  est  carnem  superborum  demerges  in  ip- 
fernum. 

Vel  ita  :  <  Exspergiscimini,  qui  habitatis  \n  pul- 
vere,  i  id  est  torporem  et  negligentiam  abjicite,  qui 
terrena  semper  cogitalis.  In  pulvere  enim  habitant, 
quorum  mens  in  tcrrenis  cogitalionibus  moratur. 
Sed  quomodo  tales  ad  laudem  Greatoris  exspcrgisci 
possinl,  aperitur  ;  quia  ros  tuus,  quo  lavas  ab  hoc 
pulvere,  ros  iucis  est,  id  est  gratia  tua,  per  quam 
eor  a  terrenis  cogitalionibus  mundas,  iUumina^rii 
est.  Pulvis  namque  cogit^tionun^  carnalium  excsecat 


id  est  examlnet  pravilatem  populi  reproborum,  qni 
meute  roundum  inhabitat,  et  adversans  eam  ulci- 
scatur. 

i  Et  revelabit  ten^a  sanguinem  suum,  >  quem 
corporibus  humanis  fusuro  biberat,  quia  tunc  oronis 
sanguis,  qui  efTusus  est,  manifestabitur,  ei  qnare 
effdsus  sit  declarabituc  atque  indicabitur.  <  Et  non 
operiet  amplius  interfecto^  suos,  i  quia  tunc  omnes 
resurgent. 

Vel  de  loco  suo  Dominus  egreditur,  quando  mise- 
ricors,  et  miseralQr,  et  clemens  pater  filios  neglr-r 
l^entcs  ferire  eompellitur,  et  quodammodo  de  sua 
sentenlia  coromutari.  Ut  visitet,  et  iram  suam  indu- 
cat  super  habitatores  lerrcB.  Quomodo  enim,  qui  in 


mentem,  sed  ros  gratiae  superyenientis  illuminat  ^  carne  sunt,  Deo  placere  non  possunt;  sic  qui  in  terra 
eam.  <  Et  terram  gigantum  detrahes  in  ruinam,  i 
quia  mentem  superl)orum  gravabis^  ut  deterius  cor- 
ruant.  Sequitur ; 

Vers.  20.  -^  <  Vade,  popule  meus,  intra  cubicula 
lua,  claude  ostia  tua  super  te,  abscondere  modicum 
ad  momentum,  donec  pertranseat  indignatio.  i 

Vadimus,  cum  operamur;  eubicula  ingredimur, 
cum  secreta  noslne  mentis  intramus ,  osiia  claudi- 
mus,  cum  desideria  Ulicita  coercemus.  Ostia  quippe 
noslrae  mentis  desideria  ejus  sunt.  Euntes  ergo  ju- 
bemur  ingredi  cubicula,  ut  operantes  uon  remanea- 
mus  foris  in  favore  laudanUum,  sed  ad  secretum 
cordis  revertentes,  ibi  gloriam  quaeramus.  Ostia 
quoque  diligenter  claudenda  sunt,  ne  fiat  in  nobis,  ^ 
quod  Jeremias  plangit :  <  Ascendit  mors  per  fene- 
stras  nostras,  ingressa  est  domos  nostras  (Jerem,  ix^ 
21).  >  Mors  enim  per  fenestras  sive  per  ostia  domus 
ingreditur,  cum  peccatum  per  auditum  el  visum, 
aut  per  desiderla  mentes  uostras  penelrat.  Abscondi 
Tero  parumper  ad  momentum  praecipimur,,  ul,  dum 
in  praesenti  vita  sumus,  gloriam  foris  non  quaeramus 
de  nostris  operibus.  Omne  enim  lempus  vhae  huma- 
nae  ad  coroparalionem  aeternitatis  breve  est  ut  mo- 
menlum.  Omnipotentis  autem  Dei  indignatio  in  hoc 
quotidie  vim  suae  districtionis  peragit,  quod  viventes 
indigne  dignis  suppliciis  deroergit.  Quv  scilicet  in- 
dignalio  nunc  quidem  Iransit,  sed  in  fine  pertransil, 
quia  modo  agitur,  sed  in  mundi  termino  consumma- 


habitant.  Terra  vero  nunc  animam  designat  quae 
camaliter  vivit.  Quae  revelabit  sanguinem  sunm,  si 
quempiam  scandilazavit  et  a,  vita  dilecltonis  exstin- 
xit.  Vel  sanguinem  uuslnim,  quem  susceperat,  reve-. 
labitf  nec  operiet  nos  amplius,  sed  prAdueet  foras. 
Sequitur : 

GAPUT  XXVII. 

Vers.I.  —  <  In  die  illa  visitabit  Dominus  in  gla-n 
dio  suo  duro  et  grandi  el  forli  supcr  Leviathan  ser- 
pentem  vectero,  et  super  Leviathan  serpentem  lor- 
luosuro,  et  occidel  cclura,  qul  in  mari  est*  i 

Gladins  Doroini  est  senleniia  judicis,  de  quo  Job 
dicit :  <  Fugite  a  facie  gladii,  quoniaro  uitor  iniqui-i 
latum  gladius  est,  ct  scitotc  csse  judicium  (Jo^  xix, 
29).  >  Qui  gladius  cst  durus,  quia  dure  percutit,  el 
grandis,  quia  taro  grandi  plaga  perculit,  ut  aeteruam 
mortero  inferat;  et  fortis,  quia  frangi  vel  flecii  non 
potest  a  rigore  suo ,  quo  punit  xtemaliter  im« 
pios. 

Hoc  igilur  gladio  visitabit  Dominus  in  die  illa  su- 
per  Leviatlmn,  quia  perpetuis  diabolum  tormentis 
Iradel.  Leviathan  quippe  dicitur  additamentum  eo^ 
rum^  id  est,  additamenluro  hoininum.  Nam  serpons 
iste,  quia  hominibus,  quos  Deus  creavi^  peccaluni 
addidit,  vocatur  Leviathan,  id  est  additamentum  eor 
Tvtm.  Vei  quia,  dum  se  divinitatem  eis  additumm 
fallaciter  poUiccretur,  immortalilem  abstulit,  per  ir- 


tur.  Quousque  igitur  pertranseat,  id  esl  usque  in  D  "^*^"^™  ^*^^"'  Letifl(/ifln.  Sed  propheta,  qui  nunc 


finem  saeculi,  jubetur  Ecclesiae  populus  abscondi, 
quia  Dominus  in  nocle  praesentis  vitae  transit  per 
lerram  iEgypii,  Id  esl  per  hunc  munduro,  percutiens 
priroogenila  ifDgyptiorum ,  et  omnes  quos  foras  in- 
venerit.  Sequitur  : 

Vers.  21.  —  <  Ecce  enim  Dominus  egredietur  de 
loco  suo,  ut  visHel  inhiultatem  habitatoris  lerrae 
contra  eum  :  et  revelabit  terra  sanguinem  suum,  et 
non  operiet  ultra  interfeclos  suos.  i 

Quisest  Doroini  locus  nisi  supernum  coelonim 
babitaculum ;  unde  scriptum  est  :  <  Quis  ascendet 
in  montem  Domiui,  aut  quis  slabil  in  loco  sancto 
ejus?  I  (PsaL  xxiii,  3.)  Egredietur  itaque  de  loco 
sancto  SMO,  quia  de  ccelo  veniei  ad  judicium.  <  Ut 


urpentem  dixerat,  tortuosumque  subjungii,  interpo* 
suit  vectemy  quia  in  serpentis  tortitudine  fluxa  moL- 
llties,  in  vecte  aulem  est  durilia  rigidiiatis.  tJt  crgo 
hunc  et  durum  signaret,  et  mollem,  etiam  vectem 
noroinat,  et  serpentem,  Durus  quippe  est  per  maii- 
tiam,  moUis  per  blandimenU.  Vectis  ergo  dicitur, 
quia  usque  ad  necero  percutit;  serpens  a^tem,  quia 
se  per  insidias  moUitcr  infundit. 

Quid  vcro  maris  appeUalione  nisi  corda  car- 
naliuro  luroidis  cogitationibus  fluctuosa  figurantur? 
Quid  autero  ceti  nomine  nisi  antiquus  hostis  expri- 
milur,  qui  dum  mentes  saecularium  possidendo  pe- 
netrat,  quasi  in  eorum  lubricis  cogitaiionibns  na- 
tat?  Hunc  ergo  cetum  interficiet  Dominus  in  die  i7/a, 


fSZ 


COMM£NT.  IN  ISAIAM  UBRI  OGTO.  —  LIB.  IV. 


954 


quia  perpetuis  eum  suppUciis  mancipabil.  Sequi-  A  terponitur  :  c  Florebit,  el  gcrminabit  Israel;  i  atqae 

de  illis  qui  ingredicbantur  impetu  ad  Jacob,  subdi- 
tur :  ff  El  impkbunt  faciem  orbis  semine.  i  Sequi- 
tur : 

Vers.  7.  —  ff  Nunquid  juxta  plagam  percutientis 
se  percussit  eum,  aut  sic  cecidit  (i28)  interfectos 
ejus  sicul  occisus  est?  i 

Non  ita  percussit  Dominus  populum  judaicum, 
quomodo  ipse  pcrcussus  est  ab  eo ;  neque  sic  occi- 
dit  eum,  quomodo  ille  martyres  e}us.  iUi  enim  siue 
misericordia  cruciiixerunt  eum,  et  praedicatores 
ejus  inlerfecerunl ;  iile  autem  per  quadraginta  au- 
uos  spaiium  pcenilentiae  misericorditer  eis  conces- 
sil.  Sed  qiiid  de  bac  plelie  subditur  nelente  con- 
Tcrii  ? 

Vers.  8.  —  f  In  mensura  contra  mensuram,  cum 
s^jecta  fuerit,  judicabis  eam.  i 

ff  Cum  abjecta  fuerit,  i  id  est  ab  apostolis  dere- 
Ucta  Boleus  agere  poenitentiam,  ff  judicabis  eam  iii 
mensvra  eontra  mensuram,  >  ut  qualia  egit,  talia 
recipiat.  Occidit  Salvalorem :  occidalur  a  Romanis. 
Dispersit  per  mundum  priedicaiores  expellendo  a 
iinibus  suis  :  dispergalur  a  solo  proprio  per  uni- 
versum  orbem.  Seqiiilur  :  i  Meditata  est  in  spiritu 
suo  duro  per  diem  aestus.  > 

Vers.  9.  —  ff  Idcirco  super  hoc  dimittetur  iniqui- 
tas  domui  Jacob,  et  iste  omnis  fruotus,  ut  aufe- 
ratur  peccatum  ejus.  > 

Dies  assiui  est  tempus  tribulationis.  Judaea  ego  per 


mr : 

Vers.  2.—'«  In  die  iUa  vinea  meri  cantabit  ei.  i 

Vinea  meri  plebs  IsraeUlica  esl,  quae  quondam  in 
sanctis  Palribus  merum  gratiae  spiritaUs  cl  l>onorum 
operum  habuit,  sed  in  passione  acetum  pro  mero 
dedit  ei  sitienli.  Sed  quando  reliquiae  iilius  in  flne 
conYertenlur,  et  dicent :  <  Benedictus,  qui  venil  in 
Domine  Domini,  in  die  iUa  vinea  meri  canlabit  ei 
{Matlh,  XXI,  9),  >  quam  quia  Dominus  ipse  quon- 
dam  custodire  semper  solebat,  ei  lamen  per  Roma- 
nos  eam  aCDicturus  erat,  subjungil : 

Vers.  3.  —  «  Ego  Dominus,  qui  servo  eam,  r^ 
pente  propinabo  ei.  > 

Hoc  de  antiquis  et  noveHis  temporibus  dicitur. 
Serto  eam  lemporibus  Ezechiae,  temporibus  Zoroba-  " 
beif  temporibus  Machabaeorum,  temporibus  aposto-r 
lorum.  Sed  nunc  repente  propinabo  ei  calicem  iras 
meae  per  Vespasianum  et  Titum.  Rursum  de  priori 
tempore  dicit : 

c  Ne  forie  visitetur  contra  eam,  nocte  et  die  servo 
eam.  >  Ne  visHetur  contra  eam,  id  est  ne  fiat  ei  ma- 
ium  ab  aliquo.  Nocte  et  die,  in  prosperis  et  adver« 
sis,  vei  assidue  servo  eam.  Et  pro  maiis  quae  sub 
Novo  Testamento  fecit  \n  eum,  adjicit : 

Vers.  4.  —  <  Indignatio  non  est  mihi.  i 

Jure  enim  indignalus  est  Dominus,  quoniam 
<  In  propria  vcnit,  et  sui  eum  non  receperunt 
(Joan.  1,  11).  >  Et  adjunxit : 


•  Quis  dabit  me  spinam  et  veprem  in  praslio,  >  id  r;  diem  osstusy  id  est  eo  tempore  quo  Ghristum  perse- 

quebatur,  meditata  est  in  spiritu  suo  durOy  quia  in 
corde  suo  adamantino  se  exercuit  ad  malum,  et 
excogitavit  adversa,  quae  faceret  Domino  juxta  il- 
lud :  <  Qui  cogitaverunl  iniquitatem  in  corde,  tota 
die  constituebant  proeUa  {Psal.  cxxxix,  5).  >  Semper 
enim  siuduerunt  eum  persequi.  Idcirco,  quia  perse- 
cuti  sunt  eum  usque  ad  mortem,  super  hoc,  id  est  ex 
hoc  quod  iia  meditati  sunl  contra  eum,  dimitletur 
iniqiiiitas  domui  Jacob^  id  est  iUis  qui  post  resurre- 
clioHcm  ejus  per  apostolos  credent,  quibus  ipse 
dixit :  <  Gum  exaltaveritis  FiUum  hominis,  tunc 
cognoscelis  quia  ego  sum  {Joan.  viii,  28).  >  Et 
Petrus  postea  jam  corde  compunclis  et  consilium 
quaerentibus,  quia  se  Ghristum  crucifixisse  cogno- 


est  roe  faciet  durum  et  asperum,  ut  per  Romanos 
consurgam  in  prailium  contra  gentem  hanc,  qui 
sen^er  mansuetus  et  misericors  esse  consuevi'/  At- 
que  snbdit : 

c  Gradiar  super  eam ,  succendam  eam  pari- 
ter.  > 

Vers.  5.  ^  <  An  potius  tenebo  (127)  fortitudinem 
meam?  > 

Cradiar  super  eam  conculcans  eam ;  et  succendam 
pariter^  id  est  totain  simul  geutem  igne  irar  meae 
consumam.  An  potius  tenebo  fortitudinem  meam 
parcendo  iUi  ^  Utique  parcam  iUi ,  quia  sequitur ; 

<  Faciet  pacem  mihi,  faciet  pacem  mihi.  >  Pacem 
sub  apostolis,  pacem  sub  Elia  f^ciet. 


Vers.  6.  —  Qui  ingrediunlur  impetu  ad  Jacob,  I>  verant :  <  Poeniientiam,  inquit,  agite,  et  baptizelur 


florebit,  et  germinabit  Israet,  et  implebunt  faciem 
orbis  semine«  > 

ApostoU  qui,  <  ubi  erat  impetus  spiritus,  iUuc 
gradiebantur  {Ezech.  i,  12),  >  ingrediebantur  im^ 
petu  vehementis  spiritus  ad  Jacob^  id  est  ad  popu- 
lum  Judaeorum,  Evangelium  ilUs  praedicantes ;  et 
tunc  Israely  id  est  populus  Hebraicus,  floruit  fide 
bouisque  cogitationibus ,  et  germinavit ,  sanctis 
<^nbus;  ac  deinde  ipsi  praedicatores,  qui  ingre- 
ffiiebaotur  impetu  spiritus  ad  Jacob^  impieverunt  fa- 
eiem  totios  orbis  semine  praedicatioais.  Gum  autem 
dicitur :  <  Qui  iogrediuntur  impetu  ad  Jacob,  >  in- 


unusquisque  vestrum  in  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Ghrisli  in  remissionem  peccatorum  vestrorum,  et 
aecipietis  donum  Spiritus  sancti  {Act.  ii,  58).  >  Ait 
igitur  quia  ideirco  dimittetur  iniquitas  domui  Jacob^ 
et  iste  omnis  fructus  ejus  est  :  ut  auferat  peccatum 
ejus,  Nam  nisi  oflendcrent  in  lapidem  ofiensionis,  ut 
implcrentur  facies  eorum  ignominia,  non  quaerereiit 
nomen  Domini  Jesu,  per  quod  datur  remissio  pec- 
catorum.  Vel  Dominus  in  Spiritu  suo  duro  atquc 
vehementi  meditatus  est  contra  Judaeam  in  die  mtuSf 
id  est  in  tempore  persecntionis,  quando  ardentiof 
indignationis  dies  est  atque  poenarura.  Sequitur : 


(127)  Alias  tenebit. 


(128)  Alias»  occidit. 


255  HCRVEI   fiURGIDOLENSlS  MONACHl  m 

c  Cum  posaenl  omnes;  lapides  aharis  sicut  la-  A     Vers.  12.  ^  i  Ei  erit  tn  die  illa,  percutiet  Domi* 


pides  ciueria  aliisos,  non  st^bunt  iuci  et  deiubra.  > 

QuQd  facturi  erant  Honiani ,  Judaeam  dicit  factu- 
ram,  quia  proptei  ejus  rel)ellem  pertinaciam  factum 
est;  Romani  enim  posuerunt  omne$  hpides  altaris 
Dei  §icut  lapide$  cineris  alU$0Sy  qiiia  tcmplum  suo- 
cenderunt,  sicut  et  in  Psalmo  diclum  fuerat :  c  In- 
cenderuntigni  sanctuarium  tuum  (PsaL  lxxiii,  7).  i 
Sed  quando  destructum  est  templum  Jerusalem  fto9| 
steterunt  luci  et  delubra,  ;quia  tunc  praedicantibus 
apostoiis  in  gentibus  succisa  sunt  idolorum  nemora, 
et  subversa  gunt  fana ,  ut  ibi  aediflcaretur  Eccle* 
sia.  Nam  de  destructione  Jerusalem  adhuc  subditur  : 
Vers.  10.  r—  c  Civitas  enim  munita  desolata  erit, 
spcciosa  reliuquetur,  el  diniittetur  quasi  desertum  ; 


nus  ab  alveo  flurainis  usque  ad  torrcntem  ^gypti^ 
et  vos  comgregabimini  unus  et  unus  fllii  Israei.  » 

Percutiet  atque  vastabit  Dominus  terram  Judaeo- 
rum  ab  Euphrate  sive  a  Jordane  usque  ad  NUum 
sive  Ryconorum;  et  vastatis  regionibus»  pauci  qui 
superfuerint  Judaei ,  congreg^buntur  in  diversis  io- 
cis  unus  et  unus ,  ut  adbuc  rebellare  conentur.  Sed 
his  de  Judaeorum  cxterminio  diclis,  de  gcntilium  vo- 
catione  subditur : 

Vers.  15.  —  c  Et  erit  in  die  illa,  clangetur  tuba 
magna,  et  venient,  qui  perditi  fuerant  de  terra  As- 
syriorum ,  et  qui  ejecli  erant  in  terra  ^gypti ,  et 
adorabunt  Dominum  in  monte  sanclo  in  Jerusalcm.» 

Tuba  quippe  magna  vox  apostolicae  praedicationis 


ii)i  pascetur  vitulus,  et  ibi  accubabit,  et  consumet  ^  est.  Terra  Assyriorum  gentilitas  est.  Assyrii  nam- 


Rummitates  ejus.  i 

Muris  namque  munita  erat  Jerusalem,  et  gioria 
mcxklispeciosa;  scd  tandcm,  abscedentibus  Roma- 
nisy  dimissa  est  quasi  desertum,  Vitulum  appellat 
Titum  Vespasiani  fliium,  quia  et  Jeremias  Cbaldaeis 
ait :  c  Exsultalis,  et  magna  loquimini  diripientes 
haereditatem  meam,  quia  effusi  estis  aicut  vituli  su- 
per  herbam,  et  mugistis  ut  tauri  (Jer.  l,  11).  > 
Hic  ergo  vitulus  pastus  est  ibi^  et  accui>avit,  quia 
ibi  cuncta  devoravit ;  ct  ibi  obsedit,  et  summitates 
$jut  consumpsit,qui  turres  illius  destruxit.  Sequitqr : 

Vers,  11. —  I  Id  sicciiate  messes  illius  contereu- 
lur,  muiieres  venientes  et  docentes  eam.  » 

Quia  c  messis  est  consummatio  saeculi  (Matth.  p 
XIII,  59),  sicut  ait  Dominus;  messis  popuU  hujus  v*- 
cari  potest  mors,  quam  i|i  iiia  obsidione  pertulil^ 
quia  fere  totus  fame  et  peste,  el  giadiis  e&t  in- 
teremptus.  Sed  messis  isU  siccilatem  habuit,  quia 
Bine  gratia  Qei  et  fide  moriui  sunt  omnes  hi.  Qhq 
contra  de  populo  electorum  dicil:  c  Ros  morabitur 
ib  messione  mea  (Job  xxix,  19).  »  Ros  epim,  qu| 
desuper  cadil,  gratia  est,  quaa  de  sursum  descen* 
dil.  Et  ros  moratur  in  messione  justonim,  quia  pra»- 
sentem  vitani  in  gralia  Dei  Uniunt. 

In  siccitaU  ergo  messes  ilHus,  contritae  sunt  mtt- 
liercif  quia  non  soium  virilis ,  sed  et  femineus  sexus 
ibi  eonsumptus  est  in  peccato  perfidiae.  c  Mulieres, 
inquit,  venientes  et  docentes  eam. »  InstanCe  obsi- 
dione,  forsan  veniebant  autea   mulieres  industres  Di  ^^*  ' 


que  sunt  daemones,  qui  convincent  iniquitates,  el 
coarguent  in  adventu  Judicis  pcccatores.  Sed  ct 
terra  jEgypti  gentilitas  est,  quoniam  ^gyplus  dici- 
lur  tenebrcSy  et  appellatione  lencbrarum  exprimi- 
lur  caligo  mentium  lumcn  vcrilalis  ignorantium. 
MoHS  sanctus  in  JerusaUm  Cliristus  est  in  Ecdesia. 
Sequitur  : 

CAPI3T  xxvm. 

Vers.  1.  —  c  Vaj  coronae  superbiae ,  ebriis 
Ephraim  et  Oori  dccidenti  gloriae  exsultationis 
ejus,  qui  erant  in  vertice  vallis  pinguissimae  er- 
rantes  a  vino  I  » 

Vers.  2.  —  c  Ecce  validus  et  fortis  Dominus  sic- 
ut  impelus  grandinis ,  turbo  confringens,  sicut  im- 
petus  aquaruni  multarum  inundantium ,  et  emissa- 
nun  super  lerram  spatiosam.  » 

Vers.  5. — c  Pedibus  conc^lcabitur  corona  super- 
biae  ebriorum  Ephraim.  » 

Vers.  4.  —  c  £t  ent  flos  decidens  gioriae  exsul- 
lalionis  ejuSf  qui  est.super  verticem  vallis  pinguium, 
quasi  temporaneum  ante  maluritatem  autumui; 
quQd  cum  aspexerit  videns,statim  utmanu  leiiueril, 
devorabit  eum.  » 

Vers;  5.  —  ^  In  die  Ula  erit  Dominus  exercituum 
corona  gioriae :  et  sertum  cxsultationis  residuo  po- 
puli  sui. » 

Vers.  6.  —  c  Et  spiritus  judicii  sedenli  super 
judicium,  et  fortitudo  rcvcrtcnlibus  de  beliu  ad  por- 


[f.  illuslres]  in  Jerusalcm,  et  doccbant  viros,  quem- 
admodum  resisterent  hostibus.  Vei  roulicrum  no« 
mine  signari  possunt  reliquae  civiutes  Judaeorum. 
qux  Jerosolymitanis  auxiiiabantur.  Se*l  quod  mu- 
lieres  viros  docuerint  credi  potest,  et  ex  eo  quod  se- 
quitur : 

c  Non  est  enim  popuius  sapiens.  »  Quia  videlicel 
sapientiam  Dei,  quae  Cbristus  est,  ignoravit,  ideoque 
et  humanam  induslriam  perdidit.  Atque  de  i^jus 
excidio  subditur  :  c  Propteirea  non  miserebitur  ejus, 
qui  fecit  eum ;  el  qui  formavii  eum,  non  parcet  er.» 
Yei  tapiens  non  ett ,  qui^  Scripturarum  scientiam 
perdidit,  et  propterea  venientibus  ^manis  non  par- 
ot  «t  Doroinus.  Sequitur : 


Vers.  7.  —  c  Vejrum  lii  quoquo  prae  vino  nescie- 
nint,  et  prae  ebrietate,  absorpti  sunt  a  yino,  errave- 
runt  in  ebrietate»  nescieruut  videntem,  ignoraverunt 
jttdicium.  » 

Vers.  8.  —  c  Omnes  cnim  mensae  repletae  sunl 
Yomitu,  sordibusque,  ita  ut  non  esset  uitra  iocus.  » 

Textum  littcrae  posuimgs,  ul  ad  ejus  sen- 
6um  verius  attingamus.  Decem  tribus  vocabantur 
Ephraim^  vei  ab  Epbraim  filio  Joseph,  cujus  Iribus 
copiosior  erat  el  nobilior,  vei  a  Jerol)oam  filio 
Nabath  Epbrateo ,  qui  primua  super  eas  rex  esl 
constitutus. 

y<r,  inquit,  eorona  tuperbitB  !  id  esl  multitudinl 
«uperbiae,  sciiicet  e6rtti  Ephraimy  id  eil  erraiiMbuji. 


ioi  COMMENT.  IN  ISAIAil  LlBm  OCtO.  —  LIB.  IV.  15S 

idololatris  decem  tribiiuin  !  et  vae  flori  glorice  ejui,  A  pheta  :  c  Omnis  caro  fenum,  et  omnls  gloria  ejas 

quasi  fios  feni  {ha.  xl,  6). »  Sed  hic  flos  esl  deci» 
dens,  quoniam  <  exsiccalum  est  fenuni ,  et  cecidit 
fios ,  quia  Spirilus  Dei  sufllavit  in  eo  {ibid.  7).  » 
(  Qui  eraiii  iii  vertice  vallis  pinguissiniae,  »  quia 


quia  cito  decidet.  Qiit  erant  temporibus  David  et  Sa^ 
lomonis  in  vertice  vallis  ptn^ufMimo?,  idest  in  monte 
templi,  qui  est  super  vallem  Gethsemani.  Nam  a 
parte  Tallis  illius  veniebant  ad  templum,  ibique  fige^ 
bant  tentoria. 

Ecce  validus  et  fortis  Dominus ,  ul  expugnet  eos 
per  manus  Assyriorum,  siciit  vchemens  fur6o  con- 
fringens  impetus  grandinis ,  ct  xdificia  subvertens. 
El  sicut  impetus  aquarum  fnrliler  inundantium  per 
terraro  plenam  omnia  levia  facile  trahit,  sic  Ddroi- 
nus  per  impcium  multitudinis  Assyriorum  rapiet 
decem  tribus  in  caplivitatem.  Et  tunc  inimicorum 
pedihus  conculcabitur  corona  superbia  istorum,  quia 
destruelur  regnum  eorum. 


depi^imebant  Ecclesiam.  Quasi  enim  supra  verticcm 
ei  erant ,  quam  saeculari  potontia  conculcabant. 
Vel  qula  non  sequebantur  tenuitiitem  mannae , 
et  huinilitatem  ecclesiaslicam,  sed  in  monte  su- 
perbise  pinguissimo  versabantur  ebrii  erroribus. 

c  Ecce  validus  et  fortis  Domlnus  sicut  fmpetus 
grandinis  ,  turbo  confringens ,  » quia  secundum  11- 
hti  hujus  sequentia,  veniens  ad  judicium  c  allidel 
eos  in  turbine  etin  lapide  grandiuis  {Isa,  xxt,30);  » 
sicut  impelus  aquarum  mulillrum  inundantium. 


t  Et  eritflos  gloriaeejus  quasi  tempordneum  ante  "  quia  c  Spiritus  ejus  velut  torrens  inundans  usque 


maturitatem ,  quod  mox  devoratur.  »  Hoc  est  di* 
cere  :  Quomodo  si  inveiiiatur  racemus  in  vinea,  vel 
in  arhore  fructus  ante  nialurilatem  aulumni,  et 
mox  ,  ut  eum  aliquis  aspcxeril,  concupiscenlia  du- 
ctus  rapiat  euni  avide ,  cl  comedal,  ita  Sennache- 
ribelexercitusejus,  videns  gloriam  dccem  tribuum, 
concupisceteam,  et  auferet  alqucbonararumomnia. 
In  die  illa ,  hoc  est  in  lempore,  quo  decem  tri- 
bus  in  captivilalem  duclae  fueriiit,  erit  Dominus 
residuo  populi  sui,  id  est  Juda;  et  Benjamin  ,  corona 
gioriof ,  ut  protegat  eos  et  honorificel.  El  ipse  erit 
spirilus  judicii  Ezechia;  sedcnti  snper  judicium  ,  id 
est   in  Ihrono  judiciali ,  quia  inspirabil   quomodo 


ad  roedium  collii  et  ad  perdendas  gcntes  ad  nihilum 
{ibid.  28).  » 

c  Pedibus  conculcabitur  corona  superbise  ebrio* 
rum  Ephraim,  »  sicut  justis  per  Maiachiam  dicitur ; 
c  Eji^rediemini  el  salielis  sicut  viiuli  de  armento,  et 
calcabitis  inipios,  cum  fuerint  cinis  sub  planta  pe- 
duin  vestrorum  in  die,  qua  ego  facio  dicit  Dominus 
{Malach.  iv,  2).  » 

c  Et  crit  flos  decidens  gloriae  ejus  quasi  tempora- 
neum  anle  maturitatcm  autumni ,  quod  mox ,  ut 
mane  venerii,  comedetur ,  »  quoniam  haeretici,  eum 
de  hac  vita  exierint,  non  cispectant  ad  torraenta 
diem  judicii ,  qusc  per  maturilalem  autumni  polest 


judicet.   Et  ipse  eril  <  forliludo    revcrtenlibus  de  r  inlclligi ,  sed  slaliin  ab  aniiquo  hoste  devorantur  in 


belIo(/yi?egf.  xix,35),  »  quo  percussit  Angelus  Do- 
mini  in  castris  Assyriorum  centum  ocloginta  quinque 
miliia.  lerunt  enim  Judxi  coUigerespoIiaeorum,  et 
reversi  snnt  Jerusalem  de  coelo  habenles  fortitudinem. 
Verum  hi  quoque ,  id  esl  duae  tribus  pras  vino 
erroris  nescierunt  liberatorum  suum ,  et  pras  ebrie- 
taie^  id  est  per  idololalriam,  et  per  Manassen  erra- 
terunt.  Sacerdos  et  propheta  nescierunt  prx  ebrietate 
errorum,  quia  [saccrdos  immolavit  idolis ,  ct  pro- 
pheta  valicinatus  esl  in  Baal.  Omnes  enim  nien- 
sit  repletce  sunt  vomitu ,  sordibusque  quia  in  omni- 
bas  eorum  mensis  erant  carnes,  quae  fuerant  idolis 
immoialae,  ei  cxtera  dsemonum  sacrificia,  ita  ut  nul- 
lus  superesset  locus  ibi  absque  sordibus  hujus- 


xternae  perditionis  barathruni  absorpli. 

c  In  die  illa  erit  Dominus  corona  gloriae  residuo 
populi  sui ,  » id  est  his,  qui  in  Ecclesia  permanent, 
quia  perfecli,  cum  de  hoc  sxculo  exeunt,  mox  re- 
gni  coronam  percipiunt.  Et  ipse  Dominus  erit  Spiri^ 
tus  judicii  sedenti  super  judicium ,  quia  intimabit 
Salvatori  nostro ,  quemadmodum  judicet,  qui  ait : 
c  Non  possum  ego  a  me  ipso  facere  quidquam  ,  sed 
sicut  audio,  judico  {Joan.  v,  50).  » 

Et  ipse  Dominus  erit  fortitudo  revertentibus  de 
bellot  id  cst  de  vitae  hujus  certamine  :  ad  portamf 
id  est  ingressum  regni  coelorum.  Solet  enim  hostis 
antiquus  cum  suis  satcUitibus  ante  regni  januam 
gravia  concitare  praelia,  ut  fidclium  animas  de  cor- 


modi,  ne  Dominus  in  eis  locum  babitationis  haberet.  D  poribus  egressas  ccelum   intrare  non  sinat,  et  id-* 


5ed  h^  intelligi  et  aliicr  possunt.  Quid  enim  per 
decem  tribns,  quae  deserentes  tempium  Domini  co- 
luenint  idola  nisi  multitudo  signatur  haereticorum ; 
hi  enim  erroribus  suis  ebrii  sunt,  id  est  a  sensu  ra^* 
tionis  alieni.  Gorona  vero  magistrorum  discipuli 
sunt  sicut  ait  Apostolus  his ,  quos  converterat : 
c  Quae  est  spes  nostra  aut  gaudium ,  aut  corona  ? 
Nonne  vos  ante  Dominum  (/  Thess.  ii,  19)?  Simili- 
ter  et  bsrelici  eos,  quos  seduxerint,  quasi  coro- 
nam  suam  fore  gloriantur.  Sed  vas  huic  corona ! 
quia  Jsicut  bcatus  Job  de  quolibel  haeretico-  dicit  : 
c  Si  muitiplicati  fucrint  filii  ejus,  in  gladio  erunt 
{Job  xxvii,  14).  » 

Quia  autem  sit  flos  hujus  coronx ,  docct  iste  pro- 


circo  Dominus  electis  suis  ad  poriam  fortitudo  est. 
c  Verum  hi  quoque  prae  vino  nescierunt »  quia 
et  hi,  qui  sunt  in  Ecclesia,  curis  saecularibus 
inebriantur,  et  variis  desideriis.  Multae  enim  sunt 
ebrictates  :  inebriamur  ira,  trislitia,  amore,  concu  • 
piscentia  et  vana  gloria,  caeterisque  Tiliorum  potio^ 
nibus;  et  quidquid  ita  meniiem  debriat,  appellatione 
viiii  potcst  designari.  Nam,  sicut  videmus  ebrii  cor- 
pus  movcri,  vacillare  pedes,  caput  et  tempora  prae-* 
gravari,  linguam  ligari,  ac  haerentibus  iabiis  verba 
praecidi :  sirailitcr  est  videre  eos,  qui  mente  sunt 
ebrii,  quomodo  moveantur,  quomodo  instabiles 
gressu  sint,  quomodo  et  debilitante  mente  et  flu" 
ctuante  cogitatu  nihil  firme  teoeaati  sed  f^<iitV».<* 


8S9 


HERYEI  BUUGIDOLENSIS  MONAGHI 


260 


lionibas  semper  agantur  incertis.  Qui  enim  sensum  A  genle  anima  :    c  Sordes  ejus  in  pedlbus   ejus. 


deserit  Deum  jugiter  cogitandi,  cor  hujus  commo* 
tionc,  ac  perturbatione,  ac  malitia  repletur  et  ama* 
ritudine.  Nam  dura  quidem  ex  praesentis  vitse  amore 
tolerant  bomines,  et  tamen  affectu  nimiae  cupidi- 
tatis  obligati  laborem  ejusmodi  tolerautise  volupta- 
tcm  putant.  Unde  recte  Jeremias  totius  in  se  bu- 
manae  conversationis  speciem  sumcns,  pcr  lamen* 
tum  querilur,  dicens :  <  Inebriavit  me  absinthio 
{Thren.  iii,  15). »  Ebrius  enim,  quod  patilur,  nescit. 
Qui  vero  absinthio  debriatur,  et  lioc  quod  sumpsit, 
amarum  est,  et  tamen  non  intclligit  eamdem,  qua 
replctur  amaritudinem. 

Humanum  igitur  genus  recto  Dei  judicio  in  volu- 
ptatibus  suis  sibi  dimissum,  atque  per  easdem  vo- 


nec  recordau  est  finis  sui  (Thren,  i,  9). »  Sordes 
namque  in  pedibus  peccata  sunt  in  operibus. 
Quid  autem  per  vomitOm  nisi  peccata  per  confes- 
sionem  ejccta  deincepsque  resumpla  figurantur? 
Nam  <  sicut  canis,  qni  revertitur  ad  vomitum  suum, 
sicimprudens  iteratstulliliamsuam  (Prov.\xvi,il).» 
Qiiia  igilur  omnia  Scripluraruro  prxcepta  sancta- 
rum  operuerunt  isti  vel  semel  aclis  vel  iteratis  cul- 
pis,  omnes  tnemcs  eorum  dicuntur  repietae  VQtniiu 
$ordibu8que,  ita  ut  locus  jam  in  eis  non  appafeat, 
quem  sordibus  non  iuquinaverunt.  Vel  universa 
doctrina  eorum,  et  cuncta  mysteria  vomitu  piena 
sunt  et  sordibiis,  dm  Scriptunurum  sanctamm  mm 
digemnt  dbos,  sed  immaturos  et  fetentes  egerunt, 


luptates  sponiancis  tribulationibus  traditum  abttn-  B  iia  ut  nullum  in  eis  Deus  reperiat  locum. 


tbio  est  ebrlum,  quia  et  amara  sunt,  qoat  pro  hujus 
vitx  amore  tolcrat,  ct  tamen  eamdem  amaritudinem 
cscitate  cupiditatis  quasi  insensibilitate  ebrietatis 
ignorat.  Mundi  enim  gloriam  sitiens,  dum  multas 
pro  ea  tribiilasiones  reperit,  amarum  est  quod  bibit. 
Sed  quia  hoc  nimis  inhianler  sumpsit,  ejusdem 
amaritudinis  malum  discernere  jani  prae  ipsa  ebrie- 
tate  uon  sufiicit.  Quoniam  igitur  non  solum  gentilcs 
et  baeretici,  sed  etiam  multi,  qui  se  fideles  esse  fa- 
tciitur,  et  insuper  etiam  plerique  reiigionum  pro- 
fessores  hiijusniodi  ebrietatibus  confusi  sensum  ra- 
tionis  amiserunt,  recte  nunc  dicitur :  <  Verum  hi 
quoque  prae  vino  nescierunt,  et  prae  ebrietate  erra- 


Sed  his  ila  discussis  studioso  lectori  suggerimuSt 
quia  potest  adhuc  per  Ephraim  designari  pcrfidus 
iste  populus  Judaeorum,  et  per  residuum  populi  Dei 
populus  Ghristianorum ;  aut  certc  per  Ephraim,  qui 
ubertas  interpretatur,  multitudo  carnalium,  qui  sunt 
in  Ecclesia,  et  per  residuum  populi  Dei  sacranini 
professores  religionum.  Sed  juxta  superiorcm  sen- 
sum  videamus  sequenlia.  Glamat  enim  propheta  Ju- 
daeis,  dicens  : 

Vers.  9.  —  <  Quem  docebit  scientiam,  et  quem 
intelligere  faciet  auditum  ?  Ablactalos  a  hcte,  avuU 
80S  ab  ul)eribus. » 

Vers.  10.  —  <  Quia  manda,  remanda,  maiida. 


verunt.  »  Nam  vino  cupidilalum  ebrii  regulam  ve-  ^  remanda;  exspecta,  reexspecla,  exspecta,  recxspc- 

ritatis  ignorant.  Sed  adbuc  gravius  est,  quod  sub-     cta :  modicum  ibi,  modicum  ibi.  i 

ditur,  quia  sacerdos  et  propheta  ncscierunt  prce  ebrie- 

tale,  Quis  enim  sacerdos  hic  dicilur  nisi  qui  officium 

quidem  sacerdotale  suscopit,  sed  opus  officii  non  im- 

plet?  Et  quis  hoc  loco  propheta  vocatur  nisi  quilibet 

praedicator,  qui  ventura  justorum  gaudia  malorumque 

tormenta  praedicit :  Sed  et  isti  prm  ebrietate  nescie- 

runtf  quia  dum  mens  eorum  occupatur  ad  tempo- 

ralia,  providere  subjectis  nescit  aeterna;  et  dum  ex- 

terioribus  dediti  sunt,  interiorum  scientiam  amise- 

runt.  Vii  cnim  sacerdos  jam  invenitur  aut  praeiatus 

Ecdesiae,  qui  Scripturas  Dei  meditetur,  sed  <  ab- 

sorpti  sunt  a  vino,  erraverunt  in  ebrietate,  »  quia 

saecularibus  curis  intenti,  tanto  sunt  ab  eisdem  cu- 


Yers.  H.  —  <  In  loquela  enim  labii,  et  iingua  ai- 
tera  loquetur  ad  populum  istum.  i 

Vers.  12.  —  <  Gui  dixit :  Haec  est  requies  mea, 
reficite  lassum,  et  hoc  est  refrigerium  meum,  et  no- 
luerunt  audire.  i 

Vers.  15.  —  <  Et  erit  eis  verbum  Domini :  Man- 
da,  remanda,  manda,  remanda  ,  exspecta,  reex- 
specta,  exspecta,  reexspecia  ;  roodicum  ibi,  modi- 
cum  ibi,  ut  vadant,  et  cadant  retrorsum,  et  confun- 
dantur,  et  illaqueentur,  et  capiantur.  » 

Quem,  inquit,  ex  Judaeis  docebit  Dominus,  ut, 
quod  audierit,  intelligat  ct  operetur?  Non  docebit 
istos,  qui  iacte  seroper  indigent,  sed  Ghristianos 


ris  absorpti,  quanto  a  divina  contemplatione  foras  D  oblactatos,  id  est  abstractos  a  iacle  puerilis  scientix. 


exierunt,  et  animus  eorum  usu  temporalis  curae 
obduruit  a  coelesli  desiderio,  atque  per  actionem 
saeculi  ipso  usu  obduratus  ad  ea  vix  emoliiri  vaiet, 
quae  pertinent  ad  charitatem  Dei. 

Et  quia  plerique  eorum  caute  non  cogitant,  quod 
omnia,  quae  nunc  aguntur,  Deus  consideret,  qui  et 
de  omuibus  facturus  est  judicium,  nescierunt  omnia 
videntem  Dcum,  ignoraverunt  judieium  ejus  futurum. 

<  Omnes  enim  mcnsae  repletae  sunt  vomitu,  sor- 
dibusque.  »  Quid  mensarum  nomine  nisi  Scripturae 
sanctai  signantur,  quae  spiritalibus  epuiis  nos  pa- 
scuut?  Unde  et  Psalmista  :  <  Parasti,  inquit,  in 
conspectu  mco  mensam  (PsaL  xxii,  5).  Quid  vero 
per  sordes  nisi  peccata?  Unde  Jercmias  do  negU- 


et  avulsos  ab  uberibus  infantilis  doctrinae.  <  Omnis 
enim,  qui  lactis  est  particeps,  expers  est  sermonis 
justitiae,  parvulus  enim  est;  perfectorum  autem  est 
solidus  cibus  eorum,  qui  pro  ipsa  consuetudine 
exercitatos  habent  scnsus  ad  discretionem  boni  et 
mali  (Hebr.  v,  13).  »  Non  igitur  istos  pueriliter  do- 
cebit  ulira  Dominus,  sed  alios,  qui  lacte  jam  non 
egeant,  et  sermonem  juslitiae  possint  suscipere.  Isti 
eniin  dicereconsueverunt:  <  Mauda,  remanda, » etc. 
Gum  enim  per  aliquem  ex  prophetis  increparet  cos 
Dominus,  et  ad  poenitenliara  hortarelur,  atque  ca- 
ptiviiatcs  ct  roala  minaretur  eis,  illi  cernentes,  quia 
mox  captivitas  et  afilictio  praedicta  non  veniebat, 
noncredebantprophetap,  sed  irridebant  eum,  dicen- 


«M  COMM£NT.  IN  ISAIAM  L1BRI  OGTO.  —  LIB.  HT.  f6S 

les :  c  Manda,  remanda ;  i  ac  sl  dicerent :  Praccipe,  A  aetemis  mortis  incidant,  et  absque  ullo  miserianim 

pnedpe    quid  facere  debeamas,  et  minare  nobis     fine  capiantur. 

Notandum  vero,  quod  c«teri  codices  non  ablactato$ 
habent,  sed  ablactatum,  neque  avuisos  ab  uberibus^ 
sedavulsum.  Sicenim  dicitur :  <  Quem  docebit  scien- 
tiam,  et  quem  intelligere  faciet  auditum?  Ablaciatus 
a  lacte,  avulsus  ab  uberibus. »  Unigenitus  autem  Dci 
pro  nobis  bomo  facius  ubcra  matris  sugere  puer  est 
dignatus,  ut  nos  animarum  lacle  semper  ut  parvuli 
non  egeremus ;  et  aetate  proficiens  avulsusest  ab  uberi- 
bus,  ut  nos  ad  solidum  cibum  aBternae  vitae  proveberet. 
Sedvix  invenitur,qui  islasiccogilanspuerilemtrans- 
cendat  sensum,  et  infantiles  roaturo  profectu  deseraC 
mores.  Unde  inter  muUitudincs  eorum,  qui  se  Cbri* 
stianos  fatentur,  propheta  ciumal :  <  Quem  docebit 

sos  bonls  operibus,  insistit,  reficit  Dominum  dicen-  ^  scientiam,et  quem  inlelligcre  faciet  auditum?  A])la- 

tem :   c  Manducemus  et  epulemur)  quia  hic  filius 

meus  mertaus  fuerat>  et  revixit^  pcrierat,  et  inven- 

tos  esi  (Luc,  XV,  25).  i  Qui  vero  permanet  in  pec- 

catis,  laborare  facit  cum  dicenlem  :  <  Praebuistis 

mibi  laborem  in  iniquilatibus vestris  {Isa.  xliii,  24).  > 

Sed  boc  audire  noluerunt  Judaei,  ul  ei  refrigerium  in 

se  ipsis  darent. 
c  Et  erit,  inquit,  eis  verbum  Domini :  Manda,  re- 

maoda.  »  Cum  enim  ad  poeiiiteutiam  cos,  ut  dixi- 

mus,  hortaretur  aliquis  prophcta,  et  minaretur  eis 

adversitates,  iili  se  non  corrigebant,  scd  insuper 

prophetae  verbum  sumebant  in  derisionis  canticum, 

dicentes  :  <  Manda,  remanda,  manda,  remanda  ;  ex- 

specta,  reexspecta,  exspecta  reexspecta  ;  modicum 


Non  enim  veniet  super  nos  quod  minaris. 
Coontra  vates  respondebat:  t  Exspecta,  reexspecta ; 
modicam  ibi,  modicum  ibi,  i  id  est  in  iila  commi- 
mtione,  qaam  per  os  meuni  audisti,  quia  post  mo- 
dicam  veniet  tibi  malum  quod  loculus  sum. 

c  In  loquda  enim  iabii  et  lingua  allera  loquetur 
ad  pc^lam  istum,  >  id  esl  praesens  loquetur,  et 
aliler  loqueiar,  quia  malum,  quod  locuius  fuerit,  ad- 
dttoetmc»x  super  eosoondans  ultrapocnitentiaelocum^ 

c  Haec  est,  iuquit^  requies  mea,  reficite  lassum,  > 
id  est  qvietem  et  epulas  in  vobis  mihi  praebeaiis 
bene  TiTcndo,  quia  diu  sum  fatigatus  iniquilates 
vestras  tolerando.  Qui  enim  ad  poenitentiam  conver- 


ctatus  alacte,avulsusabuberibus.  >  Raro  enim  doci- 
bilem  se  quisquam  praebet,  raioquisquam,quisapien- 
tiae  percipiat  intelleclum  ;  sed  fcre  omnibus  conveiiit 
illud  Aposloli:  <  Non  polui  vobis  ioqui  quasi  spirita- 
libus,  sed  quasi  carnalibus;  lanquam  parvulis  in 
Christo  iac  vobis  potum  dcdi  non  escam  :  nondum 
eniin  poteratis,  sed  nccdum  <|uidem  potestis  :  adhuc 
enim  estis  carnales  (/  Cor.  iii,  1).  i  Unde  et  eorum 
vocc,  qui  talcs  essc  perseverant,  subditur  :  <  quia 
manda,  remanda.  i  Nam  cum  obedientiam  in  iniiio 
poilicentur,  dicunt  praedicatori :  Haitda,  id  est  jube 
quid  agamus.  Sed  quoniam  audiunt,  ac  deinde  venit 
diabolus,  et  toUit  verbum  de  corde  eorum ,  redeunt 
ad  pr;edicatorem,  dicentes  :  Remanda  nobis  adhuc 
ibi,  modicum  ibi.  >  Ac  si  desiperent,  dicentes  :  Prae-  ^  quge  prius  mandasii.  Quia'vero  et  postquam  verbum 


cipe  atque  praecipa  quid  agamus,  et  ut  exspectemus 
captivitatem  praestolantes,  modicum  jubeto  frcqoen- 
tius.  Ante  enim  ex  hac  vita  migrabimus,  quam  hoc 
veniat  quod  praenuntias.  Sic  enim  dicere  consue- 
verant  et  iniquitates  augere,  donec  ab  adversariis 
dacerentur  captivi.  Unde  convenienter  ait,  quia 
c  erit  eis  verbum  Domini :  Manda,remanda,  etc,  ut 
vadant,  et  cadant  retrorsum,  et  confundantur,  et 
iUaqueentur,  et  capianlur.  >  Ibant  cnim  in  adiii- 
ventionibus  suis,  ut  caderent  in  manibus  hostium, 
et  iilaquearentur  ab  eis,  et  confunderentur. 

Sed  haec  ct  ad  eos,  qui  sunt  in  Ecclesia,  refera- 
mus.  Rejectis  enim  Judaeis,  quem  docebit  Christus 


rctinuerint,  implere  illud  opere  non  festinant,  ex- 
ipecta^  inquiunt,  sicut  et  iiii  qui  in  Aggaeo  dice- 
bant :  <  Nondum  est  tempus  aedificandi  domum  Do- 
mini  (Agg.  i,  2).  i  Et  adhuc  de  die  in  diem  difie^ 
rentes  ac  longa  vitae  spatia  sibi  promittentes,  aiunt : 
Reexspecta  nos  adhuc,  quia  satis  superest  tempo- 
ris  :  et  modicum  est  ibi,  id  est  in  exspectando,  quia 
post  modicum  faciemus  quae  praecipis.  liemque  si 
de  tarditate  corripiantur  ,  impudenti  fronte  respon- 
dent,  quia  modicum  est  ibi  in  uUa  cuuctatione,  sic- 
que  semper  innectendo  moras  usque  ad  finem  vitae, 
bona,  quae  didicerunt,  differunt  facere,  et  subito  ra- 
piuntur  ad  tribunal  aeterni  judicis,  ut  secundum  sua 


pati  pro  nomine  suo  futuras  tribulationes  ?  Eos  uti-  d  opera  recipiant. 


qae  qui  ablactati  sunt  a  lacte,  id  est  aposiolos  et 
eorum  sectatores.  Exspecta,  inquit,  etc.  Loquitur 
autem  ad  chorum  apostolorum  omniumque  creden- 
tium,  ut  non  ad  unam,  sed  ad  multas  se  paret  trihu- 
lationes,  ut  cum  tribulatus  fuerit,  atque  pressus, 
speret,  et  super  Deo  spem  haheat.  Quod  si  paululum 
tardaverint  quae  promissa  suut,  non  sit  increduius. 
Modicum  enim  parumque,  et  vcnient  quae  promissa 
sunt.  Sed  impii  noluerunt  audtr^- apostolos,  quin  po- 
tios  gladiis  ac  blasphemiis  saeviebant.  Unde  hoc, 
quod  ad  populum  Dei  dicebatur  :  Tribulationem 
sustine,  exspecta  spe,  exspecta  spe,  adhuc  modi- 
eum,  adhuc  modicum ;  illis  versum  est  in  poenam, 
ut  vadantf  et  corruant  retrorsumt  et  in  periculum 


<  In  loquela  enim  labii  loquetur  ad  populum 
istiim.  I  Sed  quod  vates  ingeminat,  <  quia  manda., 
remanda,  manda,  remanda ;  exspecta  ,  reexspecla, 
exspecla,  rcexspecla  ;  modicum  ibi,  modicum  ibi,  > 
declarat  nobis  propheta,  quod  et  ipse  grandi  taedio 
sit  affectus  in  hujuscemodi  verbis  istorum,  et  nimis 
onerosa  sit  ei  pertinacia  pravitatis  eorum.  Qui  quo- 
niam  verbis  Dei ,  quae  per  praedicatores  audiunt, 
non  obtemperant,  loquitur  ad  eos  tn  loquela  labii^ 
et  in  lingua  allera.  Nunc  enim  per  Scriplurarum  pa- 
ginas  et  doctorum  lingnas  loquitur  :  cum  autem  ore 
proprio  verba  protulerit,  apparens  in  judicio,  tuiic 
in  loqucla  proprii  labii  loquilur,  el  tn  altera  tingua^ 
quia  qui  modu  pcr  Ecclcsiae  praepositos,  ipse  tunc 


MS  HEftT£I  fitiRGIDOLENSl^  MONaCHI  Ul 

per  semc^psuin  loqiietur;  et  dicet  eis  :  c  Esurivi,  A  Speral  aulein  in  mendacio  contra  dagelliim  Teniens, 


ct  non  dedistis  mlhi  manducare,  hospes  fui,  et  non 
collegistis  me  (Matih.  xxv,  42).  i  Idcirco  enim  pau- 
per  factus  est,  et  labore  faligaius  pro  nobis,  ut  nos 
eum  in  pauperibus  et  lassis  reficeremusi  et  diceret 
nobis  :  f  Quandiu  fecistis  uni  de  minimis  meis, 
mihi  fecislis  (ibid.^  40).  i  Hoc  quippe  est  quod  liic 
loquitur  :  c  Hxc  est  requies  mea,  reicere  lassum, 
et  boc  est  refrigerium  meum.  i  Sed  hoc  audire  no- 
lunt  qui  semper  operari  bona  differunt.  Et  idcirco 
c  erit  cis  verbum  Domini :  Manda ,  remanda,  i  ut 
semper  obedientiam  promittentes  et  nunquafn  obe- 
dientesi  sed  in  longum  agere  sancta  protelantes^  va* 
dant  posl  concupiscentias  suas,  et  iu  fine  cadanl  re- 
Irorsttm,  id  est  in  ignota  pnecipitentur  supplicia,  et 


qui  se  mendaciis  excusare  parat,  et  culpam  suam 
defendere,  ne  flagellum  correptionis  senliat,  sicut  et 
nunc  plerique  faciunt;  et  illi  tunc  faciebant,  qui  et 
fnendacio  protegebantur,  quia  sub  obtentu  religionis 
pr^dicabant  avaritiam  suam.  Praeceperat  enim 
Deus,  ut  filii  parentes  suos  honorarent  subsidia  vi- 
ctus  illis  ministrando;  isti  vero  dicebant,  melius 
esse ,  ut  filii  parentibus  oiferrent  (129)  quaro  in 
templo  Domini,  et  illi  sumebant  oblationes  popali^ 
Unde  ct  ab  ipso  Salvatore  sic  increpati  sunt  ] 
c  Quare  vos  transgredimini  mandatum  Dei  propter 
tradilionem  vestram?  Nam  Deus  dixit :  HOnora  pa- 
trem  tuum  et  matrem  tuam.  Vos  aatera  dicitis  i 
Quicunque  dixerit  ptttri    vel  matri  su»,   munas 


tunc  sero  confundantur  de  malis  suis,  cum  nibil  eis  ^  quodcunque  et  me  tibi  est^  proderit,  et  non  faonori-» 


jam  profuerit,  et  in  hora  mortis  illaqueentur  a  ma- 
lignis  splrilibus,  ac  deinde  capiantur  ab  eis,  ad  tori 
menta  ducendi. 

In  eo  aulem  quod  ait  :  Et  cadant  retrorwm^  no^ 
tandum  est,  quia  boni  semper  in  Scripturis  sanctis 
dicuntar  in  faciem  suam  cadere,  mali  autem  retror- 
$um.  Et  cur  hoc  nisi  quia,  qui  in  faciem  cadit ,  ibi 
caditubi  videt;  qui  vero  retrorsum  cadit,  nonvidet 
quo  cadit?  Et  electi  hic  sponte  se  humiliantes  vi- 
dentin  quibus  dejicianlur;  reprobi  autem,  cum  in 
morle  uolentes  humiliantur,  nesciunt  ubi  corruant. 
Ad  ignota  enim  rapiuntur  suppliciai  Jam  vero  vi- 
deamus  sequentia.  Ait  enim  propheu  principibus 


flcaverit  patrem  suum  et  matrem  suam,  et  irrittsm 
fecistis  mandatum  Dei  propter  traditionem  vestram 
(Matih,  XV,  5-6).  i  Sic  ergo  mendftcio  de  prolege- 
bant.  Sequitur : 

Vers.  16.  —  Idcirco  haec  dicit  Dominus  Deus : 
Ecce  ego  mittam  in  fundamentis  Sion  lapidem  pro- 
batum,  angularem,  pretiosum,  in  fundamento  fun- 
datum  :  qui  crediderit,  non  festinet.  i 

Vers.  17.  —  c  Et  ponct  (150)  judicium  in  pon- 
dere,  et  justitiam  in  meusura  :  et  subvertet  grando 
spem  mendacii,  et  protectionem  aquae  inundabunt.  i 

Vers*  18.  —  c  Et  delebilur  foedus  vestrum  cum 
morte,  etpactum  vestrum  cum  inferno  non  stabitt 


synagogae  dicentibus  :  c  Manda,  remanda,  exspecla,  r.  Elagellum  inundans,  cum  transierit,  eritis  ei  in  con- 
reexspecta^  i  culcationem.  i 


specta 

Vebs.  U.  —  c  Propter  hoc  audite  verbum  Do* 
mini,  viri  illusores,  qui  dominamini  super  populum 
meum,  qui  est  in  Jerusalem.  i 

IUusore$  enim  erant  qui  prophctis  illudebant<  di- 
centes  :  Manda^  remanda,  Et  adhuc  causa  corum 
subditur  gravior,  cum  dicitur  ! 

Vers.  15.  —  c  Dixistis  enim  :  Percussimus  foe- 
dus  cum  morte«  et  cum  infemo  fccimus  pactum. 
Flagellum  inundans,  cum  transierit,  non  veniet  su- 
per  nos ,  quia  posuimus  mendacium  spem  nostram, 
et  mendacio  protecti  sumus.  i 

Cogitabantenim,dicentes :  Incassum  laboravimus 
observantes  legem  Domini,  quia  descensuri  sumus 


c  Quandocunque  pertransierit,  tollet  vos ,  qao- 
niam  male  diluculo  pertransibit  in  die  et  in  nocte^ 
et  tanturomodo  sola  vexatio  intellectum  dabit  au- 
dltui.  I 

Quia  dixistis,  inquit,  c  Manda ,  remanda,  i  quia 
dixistis :  c  Percussimus  foedus  cum  morte,  i  quia 
dixistis  :  c  Flagellum  inundans  non  veniet  saper 
nos;  idcirco  dicit  Domitius  i  Ecce  ponam  in  funda- 
menlis  Sion  lapidem  probatum,  i  etc.  Nova  enim 
Ecclesiae  fundatio  jacienda  est,  quia  velus  aedificium 
Synagog»  dirutum  est.  Iloc  loco  congruunt  et  Psal- 
mistae  verba  dicentis  :  c  Tempus  facieudi,  Domine, 
dissipaverunt  legera  tuam  (Psal.  cxviii,126).  i  Tunc 
ad  infernum  sicut  et  caeteras  gentes.  Levius  enim  et  D  ^^™  Dominus  corporaliter  inter  homines  conversans 


tolerabilius  erit  illis  quam  nobis,  quia  illae  quotidie 
placant  hostiis  et  muneribus  principes  inferni.  Me* 
lius  ergo  nobis  est,  ut  ritum  gentium  imilantes,  su- 
tuamas  pactum  cum  diabolo  et  poenarum  principi- 
bus,  ei  offeramus  eis  sacriticia.  Sicque  cogitantes 
aut  etiam  ioquentes,  idimolabant  daemonlis.  Hoc  cst 
itaque,  quod  dicunt :  c  Percussimus  foedus  cum 
morte,  et  cum  inferno  fecimus  pactum.  i 

Et  de  pnesenti  viia  subjiciunt,  quia  fiagellum  in- 
utidans,  id  est  quaelibet  vagabunda  tribulatio,  ve- 
niens,  c  cam  transierit,  non  veniet  super  nos,  quia 
posuimus,  inquiunt,  mendacium  spem  nostram.  i 


(129)  L-ocus  corruptus  in  utroque 


fecit,ld  est  implevit  legem,  cum  eam  Judaei  praevari- 
cationibus  sois  et  tradltionibusvel  interpretationibus 
falsis  dissipassent. 

Quia  ergo  synagogae  populus  Manda^  remanda  di- 
Cens  fecit  cum  inferno  pactum,  et  ejusdem  populi 
principes,  idcirco  Deus  Pater  aliud  tirmius  construit 
aediiicium,  c  Mittit  lapidem  in  fundamentis  Sion.  i 
Fundamenta  autem  Sion,  id  est  Ecclesiae,  sunt  apc- 
stoliet  prophetae,  sicut  scriptumest :  c  Fundamenta 
ejus  in  montibus  sanctis  (P<a/.  lxxxvi,  1)«  i  Et  item  i 
c  Sed  estis  cives  sancti,  et  domestici  Dei  superacdi-' 
ficati  super  fundamentum  apostolorum  et  propbeta' 


cod. 


(130)  Alias,  et  ponam. 


£35  COMMENT.  IN  ISAIAM 

inni  ipso  sumino  angulari  lapidc  Chrislo  Jesti,  in 
]ao  omnis  SBdiflcatio  conslnieta  crcscii  in  lcmplum 
ianctuminDomioo(Ep/ies.  ii,  19). » In  liisergo  /tcn- 
iameniis  per  Incarnationis  inystcriuro  lapis  Ctirislus 
diiuitur,  ut  omnis  sacri  aedificii  struclura  supcrae- 
iiflcetur,  qui  teniationibus  est  probalus.  Unde  et 
iit :  t  Domiue,  probasti  me,  ct  cognovisli  mc  (Psal. 

CXXXVIIIy      1).         » 

Angularis  vero  dicitur,  quia  duos  in  sc  parieies 
conjungity  id  est  circunicisionem  et  praeputium  vel 
angelos  et  homines,  sivc  conleniplativain  et  activain 
fium.  Pretiosus  autem  vocatur,  quia  tanta  sancti- 
tas  el  justitia  est  in  eo,  ut  in  ejus  comparatione  nui- 
his  bdminum  quidquam  sanclitalis  et  jusliti»  co- 
gnoscatur  habere.  Undc  et  pretiosum  sanguinein 
suum  dedit  redemptionem  pro  mundo.  Qui  et  in 
sacri  aedificii  fundamento  fundatus  est,  quia  solus 
totum  xdificium  sustinet.  Naro  sicut  ordiiics  lapidum 
in  pariete  alii  portantur  ab  aliis,  ita  portantur  fideles 
quiqoe  a  praecedentilms  in  Ecclesia  justis.  Portant 
ei  ipsi  sequentes  per  doclrinam  ct  tolcrantiam  usque 
ad  ultimum  justum,  qui,  cum  a  prioribus  portetur, 
quem  porlare  ipse  debeat,  seqiientem  non  habebit. 
Qui  autem  omne  aediliciuro  portat,  et  ipse  a  ncniine 
portatur,  Dominus  est  Jesus  Chrislus.  Et  ideo  sicut 
pnemisimus  dicitur  in  fundamento  fundatus. 

c  Et  quicunque  credidcrit  in  eum,  non  festinet,  » 
sed  patienter  exspectet  promissiones  ejus.  Nam  c  ha^ 
reditaSy  ad  quam  festinatur  in  principio,  l)cnedi- 
ctione  carebit  in  novissimo  (Prov,  xx,  20).  »  Qui  in 
eum  crediderit,  non  festinet^  ut  in  primo  cjus  ad- 
ventu  quaerat,  quod  iu  sccundo  redditurus  est.  Vel 
Ron  festinet^  ne  videlicet  tardus  ei  videatur  Christi 
adventus.  c  Si  enim  tardaverit  »  juxta  Habacuc, 
ncmo  desperet,  c  quia  veniens  veniel  (Habac.  ii,  5), » 
et  promissa  sua  complebit. 

Et  ponam,  inquil,  per  eum  judicium  in  pondere^  ut 
aequa  lance  pensans  omnia  judicet,  et  justitiam  in 
mensura^  ut  unusquisquejuxta  modum  actionis  suae 
recipiat.  c  Eadem  quippe  mensura,  qua  [mensi  fue- 
ritis,  remetietur  vobis  (Muith.  vii,  2).  »  Nune  ctiam 
fit  in  aequitatis  pondcre  judicium  ejus,  etiam  cum 
secuudum  proprias  actiones  hominibus  redderc  non 
videtur.  Nam  et  quod  a  nobis  non  inteUigitur,  cx 
occulti  judicii  non  injusta  lance  profertur ;  et  si 
minus  recta  videntur  esse,  quse  paiiniur,  recto  tamen 
et  occulto  examine  decernuntur.  lili  autem  non  ju- 
dicabant  in  pondere  justo,  qui  diaboium  Domiiio 
comparanles  sive  praeferenles  legem  ejiis  alijicie- 
bant,  et  cum  inferno  pactum  statuebant,  alqiie  men- 
dacio  sc  protegebant  conira  veritatem,  quibus  con- 
sequenter  ait : 

Quia  subvertet  grando,  id  cst  m.ulliplex  coelcstium 
fudiciorum  percussio;  spem  mendacii  et  aquw^  id  cst 
tribulationuro  impetus;  inundabunt,  id  est  snbmer- 
gent,  atque  delebunt  prolectionem  mendacii  quae 
vos  tucbatur.   c  Et  delebiiur  foedus  veslrum  cum 


LIBRI  OCTO.  —  Lin.  IV.  2f.Q 

A  mortc,  »  quia  niors  aeterna  gravius  vos  torqiiebii 
quam  caeteras  gentcs,  qui  putabatis  levius  idcirco 
forc  vobis,  quia  da;monibus  iromoiabatis.  Flagellum 
inundans,  cum  vel  per  Romanos  vcl  pcr  aliam  occa- 
sionem  in  vestris  rcgionibus  transierit  conculcabit 
vos  ei  conteret. 

c  Quoniam  mane  diliiculo  pcrtransibit.  »  Dilucu- 
luni  quasi  dubia  lux  dicitur.  Vocatur  enim  dilucu- 
lum,  cum  jaiu  iiocturna  tempora  in  claritatem  lucis 
niutantur.  Mane  vero,  posiquam  ortus  est  sol,  voca- 
tur.  Cum  ergo  dicitur  mane  diluculo^  tale  est  ac  si 
dicatur  :  Priroo  roaiie,  vel  suinroo  roane.  Et  quid 
per  suromuro  roanc  nisi  praevcniens  velocilas  expri- 
roitur  ?  Dies  vero  prosperiutero,  et  nox  adversilatem 
designare  solet.  Vel  per  noctcm  et  diem  assiduitas 

^  intclligi  potest.  Flagellum  tv%o  inundans  (151),  id 
est  late  diflusum,  mane  diluculo,  id  cst  summa  ve- 
locitalc  pertransibit  in  die  et  in  nocte^  id  cst  in  pro- 
speris  et  adversis,  vcl  assidue. 

Potest  per  hoc  flagellum  inlelligi  afflictio,  quae 
supcr  unumqueroque  peccalorcm  in  hora  moriis 
irruit,  quse  mane  diluculo  pertransibit,  id  est  inci- 
picnte  finiri  nocle,  id  cst  in  oroni  tcropon;,  vel  tam 
ad  eos,  qui  in  prosperitnle,  quam  ad  illos  qui  in  ad- 
vcrsitate  sunt.  Et  tunc  tantnmmodo  sola  vexatio 
gehennalium  torroentorum  dabit  intelleclum  auditui 
vcstro,  id  est  faiiet  vos  intelligere  quod  audistis» 
nec  intelligere  voluislis,  scilicet  bonuro  quod  agere 
debueralis,  dum  diccretis ;   cManda,  remanda.  » 

p  Iitiquorum  enim  oculos  nunc  culpa  claudit,  sed  ad 
extrcmuro  poena  aperit;  nesciunt  cuiro  roala  quae  fe- 
cerunt,  nisi  cum  pro  eisdcm  roalis  puniri  jaro  coe- 
periut.  Bene  ergo  dicitur :  c  El  unturomodo  sola 
vexatio  intellecturo  dabit  audilui,  »  quia  tune  intelli- 
gunt ,  quod  audierunt,  cuni  se  jaro  pro  conleroptu 
vexari  doluerint. 

Sed  ista,  quae  de  principibus  synagogae  interpre- 
taii  surous,  et  de  pessirois  Ecclesix  pra^posilis,  aut 
etiam  haereticis  intelligi  forsitan  possunt.  Ail  enim  : 
c  Audite  verbum  Doroini  viri  illusores,  qui  doroina- 
mini  super  populum  mcuro,  qui  est  in  Jerusalem.  » 
Illusores  quippe  sunt  nonnuUi  Ecclesiac  praelati,  qui 
boiium,  quod  aliis  annuntiant,  ipsi  plerumque  deri- 
dent.  c  Qui  doniinantur  super  populum  Jcrusalem,  » 

D  id  est  Ecclesiae;  quia,  vclut  inquodam  sibi  videnlur 
sumroilatis  culmine  rcsideie,  eosque,  quibus  prae- 
sunl,  velut  in  iino  respiciunt,  quibus  non  consu- 
lendo  loqui,  sed  vix  dominando  dignaiitur.  Non 
enim  prodcsse  eis  quaerunt,  sed  dominari,  quia  non 
Chrisli,  sed  suam  seclantur  gloriaro.  Et  quodam- 
modo  dicunl  :  c  Percussimus  foedus  cum  morte,  et 
cum  infcrno  fecimns  pactum,  »  diim  se  sic  egisse 
tcstantur,  ut  a  moj  le  secunda  nunquam  se  laeden- 
dos  essc  confidant,  vel  ab  inferno  puniendos.  Et  fla- 
gellum  inundanSy  non  vciilurum  super  se  pronun- 
tiant,  quia  prxsentis  vitae  prosperitatem  sibi  conqui- 
sierunt,  ac  vehementer  confirraaverunt.  c  Et  men- 


(131)  Cod.  Cruc,  Fl.  vero  inun, 
PiTnoL.  CLXXXI. 


9S7  HERYEI  BURGIDOLClNSIS  MONACHI  m 

dacinm  spcm  snam  posuerunt,  alque  mendacio  pro-  A  per  montem  nisi  tfslamentam  Dei  signatur?  Ur.de 


tecti  sunt,  »  quia  semper  suas  negare  et  occultare 
culpas,  et  bona  de  se  loqui  consuevcrunt. 

Sed  ut  talium  liypocrisis  dissipetur,  /apts  Christus 
in  fundamenlis  Sion,  id  est  in  radice  cordis  creden- 
t.um  miltitur,  ut  Chrisli  doctrina  firmitcr  teneatur, 
^t  horuni  pravitas  respualur.  Licct  enim  jamdudnm 
lapis  isle  positus  sit  in  fundamenlis  Sion ,  quotidic 
lamen  in  eorum  fundamentoponilur,  qui  convertun- 
cur.  c  In  quem,  qui  crediderit  non  feslinet  i  in  prne- 
senti  beati  cum  istis.  c  Et  subvertet  grando  i  coele- 
stium  judrciorum  c  spem  mcndacii  i  islorum,  quia 
quod  semper  mendacio  tegere  sperant,  detegetur  in 
examine  superni  -Judicis.  c  Et  proioclionem  aqtia) 
innndabunt,  i  quia  mandalum,  quo  suas  nunc  ini- 


scriptum  est :  c  Dominus  a  Libaro  veniet,  et  san- 
clus  de  monle  umbroso,  et  condenso  {Habac.  iii,  3).  i 
Inde  enim  venire  dicilnr,  unde  promissus  fuerat,  id 
est  a  teslamento  suo  opacilate  mysieriorum  umbroso 
ct  condenso.  Qiiid  vero  pcr  David  nisi  Christus,  el 
quid  pcr  Saui  nisi  Juda^onim  populus  exprimitur, 
et  quid  pcr  Philislkxos  nisi  Romanorum  exercitusT 
Ibat  auleni  David  cuin  suis  ex  una  parte  montis,  ct 
Saul  ex  altera  cum  suis  Doiiiino  scpnrante,  quia  in 
lege  D(>i  Christus  incedit  cum  suis  iii  novitale  spi-' 
ritus,  populus  vero  Judaicus  in  vctuslate  litterae. 
Saul  i.on  dcslilit  perscqui  David,  donec  se  Phili^ 
sthiim  super  tcriam  <:;(ri:nderent,  quia  Judnfbvum 
pnpulus  Christum  et  fidelcs  ejus  usquc  ad  adventum 


quitalcs  excusando  protegunl,  inundaiio  novissima-  B  Romanorum  persecutus  est.  Ait  itaque  propheta« 


•  jum  tribulationum  disstpabit.  c  Et  delebitur  fiedus 
eorum,  quod  cum  morle  pcpigerant,  i  quia  mors 
eis  pacala  jam  non  erit,  sed  aiternaliler  eis  advcrsa- 
bitur. 

Etflagrllum  inundans,  cum  transierit,  concul- 
csbiteos,  i  qiria  et  in  pmcsenti  aflligentur  adversis, 
qui  se  semper  tntos  ab  adversiiale  putabanl.  Con' 
culcabit  enim  eo$  flagellum,  quia  tribulalione  supe^ 
jabuntur.  Sed  et  post  hoc,  quod  ait  miltendum  in 
fUndamentis  Sion  iapidem,  ut  non  starel  paclum, 
quod  isti  cum  inferno  feccrant,  qui  plebis  Dei  prin- 
«ipes  erant,  congrue  subditur  : 

Vers.  20.  —  c  Crangustalum  est  enim  stralum, 
ita  ut  alter  decidat,  et  pallium  breve  utrumque-ope- 
Tire  non  potcst.  i 

'Hoc  tale  est  ac  si  maritus  uxoii  dicat  adulteriura 
jnxta  se  volenti  suscipere  :  0  conjux,  stratum  istud 
jingustum  est,  non  polest  me  simul,  et  corruptorem 
tuunrcapere,  et  hoc  pallium  breve  est,  nec  valel  me, 
H  adulterum  opcrire.  Qui  eniin  Deo  servire  se  dice- 
bant,  et  cum  inferno,  id  est  cum  inferni  principibus 
pactum  faciebant,  aduiterum  juxta  sponsuni  in  cubili 
cordissui  admittcre  volebant.  Sed  coangustatum  esl 
Mtratum  humani  cordis,  itaut  alterdecidat,  aut  vir  legi- 
timus,  aut  adulter,  idest  autChristus,  aut  diabolus, 
quia  c  Nemo  potest  duobus  dominis  servire  {Matih. 
VI,  24).  I  Et  pallium  nostrse  operalionis  non  potest 
ntrumque  operire  quia  sub  actione  unius  hominis 


quia  sicut  in  monte  divisionum  stabit^  id  est  excre- 
scciitc  gratia  religiouis  sub  Novo  Testamcnto  divi- 
dct  inter  eos,  qui  vetustatem  littera^  sectantes  Deo 
pariier  alque  diabolo  servire  voltint,  ct  eos  qui  in 
novitale  spirilus  soli  Deo  serviunt. 

Vel  ille  moiis  </fvtsto}(tim.intelIigipotest,in  quem, 
cuin  David  eonsulto  Domino  ac  jul^enie  ad  Phili-' 
slhxos,  qui  coHtra  se  vencrant,  ascendisset,  pcr^ 
cussit  cos  ibi,  et  ait :  c  Divisit  Dominus  inimicos 
mcos  pcr  manum  meam,  sicut  dividuntur  aquae.  El 
idcirco  vocatum  est  nomeii  loci  illius  fiaalpharasim, 
id  est  habens  dinsioncs,  ibique  dereliquerunt  deos 
suos  {II  Heij,  V,  30j.  i  Sicut  ergo  Deus  adversarios 
David  per  manum  ejus  percutiens  divisit,  ut  diflu- 
gerent,  et  idola  sua  post  terguni  relinquerent,  ita  et 
nunc  adversarios  Christi  per  manum  ejus  gladio 
praedicalorum  illius  spirilaliter  percutit  ac  dlvidit, 
ut  alii  prxdicationem  fugientes  in  malitia  magisob* 
dureiU,  alii  rolinquant  deos  suos,  id  est  vitia,  qui- 
bus  scrvicraiit,  et  ad  Chrislum  convertantur. 

Sic  itaque  s/a6it  Dominus  interiios  velut  in  monte 
divisionum  dividens  ac  dijudicans  latcnter  actioiies 
nostras,  ut  aut  ex  parte  Christi  quisque  stt,  aut  es 
parte  adversarii.  c  Nunc  enim  jiidicium  est  mundi, 
nunc  princeps  luijun  muiidi  ejicietur  loras  (Joati. 
XII,  53. )i  Sed  et  trasreftir  Dominus  inimicis  Eccle- 
six,  sicut  m  valle  Gabaon  iralus  cst  conira  Chana- 
nseos  piignante  Josue.    De  quibus  scripturn   est : 


Satanas  cum  Christo  non  potest  quiescere.Unde  et  jv  c  Quoniam  irruit  Josue  siipcr  (es  repente,  et  con- 

turbavit  cos  Dominus  a  fatcie  Israel,  conlrivitqiic 
eos  plaga  magna  in  Cabaoii  {Josue.  x,  9).  •  Gabaon 
aulem  interpretatur  cotiis  matroiis,  Et  quid  per  col- 
lem  mceroris  nisi  prsesens  Ecclesia  flguratur,  quae 
in  iaicre  summi  montis,  id  est  Chrisli  consistens 
moerore  nunc  afllcitur  et  irisiitia!  Quid  autem  per 
Chanana^os  nisi  inndelos?  Qiii<i  por  Israelilas  nisi 
fidcles  exprimuntur?  Irruente  ergo  Josue  conlurba- 
vit  Donvinus  Chananaeos  a  facie  Israel,  quoniam 
gratia  Chrisii  coram  prsedicatoribus  menles  infide- 
lium  conturbat  ad  poenitcntiam.  Et  conteret  eos 
plaga  magna  in  Gabaon,  quia  cor  contritum  et  Ii\i- 
milialum  dat  eis  in  Ecclesia,  omnemque  pristinnm 
pravitatem  eorum  ad  nihilum  redigit.   Ikne  ergo 


^djungitur 

Vers.21.-*  c  Sicuteuim  inmontedivisionum  stabit 
Dominus,  et  sicut  in  valle,  quae  est  in  valle  Gabaon, 
irascetur. 

Stctil  4n  monte  divisionum  stetit  Dominus  inter 
David  et  Saul  persccuiorem  ejus,  sic  stabit  intcr 
Cbristianum  et  Judaicum  populum  separans  eos. 
Inccdebat  enim  David  cum  suis  fugicns  ex  bac 
parte  montis,  et  Saul  cum  suis  persequens  ex  alia. 
€umque  viri  in  modum  coronsp  cingerent  David,ut 
comprehendcrent  eum,  nuntius  venit  ad  Saul,  quia 
Philisthiinfi  infuderant  se  super  terram,  sicque  re- 
ccssit  a  David,  et  idcirco  vocaverunt  locum  illum 
t  Petram  divideuiero  (/  Reg,  xxiii,  2S}.  i  Quid  ergo 


M  COMMtNT.  IN  ISAIAM 

dlsUim  est,  qoia  i  sicut  in  valle,  quae  esi  in  Gabaon, 
Dcminus  irascetur.  i  De  quo  et  apte  subditur  : 

t  Ul  faciat  ojms  suuin,alicnum  opusejus,  utope- 
retor  opos  souin,  pcregrinuni  est  opus  ojus  ab  eo.  i 
Opus  enim  Dei  est  aninias,  quas  creavii,  colligcre, 
el  ad  aelerna  lucis  gaudia  revocarc.  Flagellari  au- 
lem  alque  conspui,  crucifigi,  niori  ac  sepciiri  non 
hoc  in  sua  substantia  opus  Dci  est,  seJ  opus  hoini- 
nis  peccatoris,  qui  boc  meruit  pcr  peccalum.  Sed 
peccala  nostra  ipse  pcrlulit  in  corporc  suo  supcr 
lignum  ;  et  qui  in  natora  sua  scmpcr  manct  incom- 
prelien&ibilis,  iii  nalura  noslra  comprelieudi  digiia- 
tus  est,  ac  flagellari,«  quia  nisi  ca,  qu?B  craiit  iniir- 
mitatis  nostrx,  susciperct,  nunquam  nos  ad  fortilu- 
dinis  suae  potentiam  lcvarct.  c  Ul  ergo  raciut  opus 
soom  alienum  opus  ejus;  »  et,  *  ut  operetur  opus 
sooni,  peregrinum  est  opus  ejus  ab  eo,  »  quia  in- 
camatus  Deus,  ut  nos  ad  sua  colligeret,  digiiatus 
est  pro  nobis  tanquam  peccalor  homo  vapulare.  Et 
alienMm  4)pus  fecit,  ul  facerct  proprium,  quia  per 
hoc,  quod  iniirmus  mala  noslra  sustinuit,  nos  qui 
creatura  illius  sumiis,  ad  fortiludinis  suse  gloriam 
perduxit.  Qucro  quia  Pharisxi  in  passione  sua  deri- 
suri  cranl,  diligcnter  eos  praemonere  curavit  prophe- 
ta  sobjongens  : 

Ykrs.  22.  —  I  El  nunc  nolile  illuderc.  ne  forte 
coDStriugantur  vincula  vestra.  i 

liluserunt  enim  dicenles  :  c  Alios  salvos  fecit,  se 
ipsum  non  poteslsalvum  facere  {Maith.  xxvii,  42).» 
Et  ideo  vincula  peccatorum  eorum,  quae  per  cjus 
roortero  solverentur,  si  ipsi  credercr.t,  ita  sunt  con- 
stricta,  ut  in  aeternum  laxari  neqiieant.  Scquilur  : 

€  Consummationem  enim  ct  abbrcvialioncm  au- 
divi  a  Domino  Dco  exerciluum  super  universam 
tcrram.  i  Consummalionem  scilicet  justilire,  et  nb- 
breviaiionem  praecepli.  *  Finis  cnim  praccepli  est 
charitas  de  corde  puro,  et  conscicntia  bona  cl  fide 
non  ficta  (/  Tim,  5).  i  Consummationem  igitur  et 
ad^reviatfoiiem  fccitDuminussuper  universam  terram^ 
qoia  omnibus,  qui  in  mundo  sunt,  hominibus,  dedit 
unum  praeceptum,  in  quo  omnis  consummatio  ju- 
stitlae  conlinetur.  i  Pleniludo  ergo  legis  est  dile- 
clio  {Rom,  XIII,  10).  i  Deinde  alium  orsurus  scrino- 
num  prxmitlit,  dicens  : 

Yers.  25. —  I  Auribus  percipile  et  audilc  voccm 
meam,  attendite  et  audite  (152).  i 

Auribus  percipite  corporis,  et  auribus  cordis  au- 
dite  vocem  meam^  attendite  diligentcr  et  intelligite 
eloquiuro  meum.  Ha^c  pnemittens  intenlos  quserit 
auditores,etqusediclurusest,  ostciidit  esse  mystica. 
Nam  subjungit: 

Yers.  21.—  I  Nunquid  tota  die  arabit  araos,  ot 
serat,  proscindet,  et  sarriel  humum  suam  ?  i 

Yers.  25. — c  Nonne  cum  adaequaverit  faciem  ejus, 
serct  gith,  et  cyminum  sparget,  ct  ponet  triticum 
perordinem,  et  hordeum,  et  miUium  et  viciam  in 
finibus  sois?  i 


UBRl  OCTO.  —  Lin.  IT.  27^ 

A  Yers.  26.—  t  Et  erodiet  illum  in  judicio,  Deus 
suus  docebit  illum.  i 

Vers.  27.  —  <  Non  enim  in  serris  triturabitur 
gith,  nec  rota  plaustri  super  cyminum  circuiet,  sed 
in  virga  excutietur  gith  et  cyminum  in  baculo.  i 

Vers.  28.  —  I  Panis  auiem  comminuelur.  Ye- 
rom  non  in  perpetuum  trilurans  triturabit  illum, 
neque  vexabiteum  rota  plaustri,  nec  in  ungulis  suis 
comminuet  eum.  i 

Vers.  29. —  <  Ei  hoc  a  Domino  Deo  excrciluum 
exivit,  ut  mirabile  faceret  consilium,  et  magniiica- 
ret  justitiam.  i 

Semper  a  notis  ad  ignota  congrue  dicuntur  simi- 
liludines,  sicut  et  nunc  de  his,  qiiae  videmus,  para- 
bolam  dedit,  ut  nos  de  invisibilibus  instrueret.  Quis 
enim  mystice  sit  arans  iste  docet  Dominos,  diceiis  : 
<  Pater  meos  agricola  est  (Joan.  xv,  1).  i  Ager  ao- 
tem  cst  mundus,  id  est  omne  genus  hunianum. 
Quem  vidclicet  agrum  excolens,  non  tota  die,  id  est 
toto  vitae  singolorum  tempore  arat  eum  sine  satione, 
sed  priroo  rudem  mentis  campuro  proscindit  vomere 
novae  praedicationis  aut  scientiae,  rursumque  sarrit 
eum,  herbas  vitiorum  noxias  evellendo  vel  resc- 
cando. 

Vel  non  tota  die  praesentis  vitre  singulorum  pro- 
scindit  eum  doctrina  inchoationis,  et  sarrit  sarculo 
correptionis,  ut  nihil  seminis  mystice  spargat.  Nam 
cum  ada^quceveril  faciem  ejus,  id  est  aptam  reddi* 
derit  menlem  ad  suscipiendum  semen  doctrinae,  serel 

C  gith,  et  cyminum  sparget,  et  caitcra.  Cith  simile  esl 
cymino,  et  parumper  caiulidiora  et  grossiora  habet 
grana,  et  melius  saporata ;  cyminum  autein  reor  esstt 
cuminum.  Et  quid  per  gith  et  cyminum  designator 
nisigentes  intellcctuin  et  legem  naturalem  a  Doroino 
percipientes?  <  Erat  eniro  lux  vera,  qua  illuroinat 
oronero  horoinero  venientoro  in  huncroonduro  (/ocn. 
I,  0).  I  Ncc  niiruro  si  proscindere  et  sarrire  dicator 
hurouro  agricola,  ut  giih  et  cyroinuro  serat,  quia  no- 
que  scientiaro  naturalis  legis  soscipere  qnis  valel, 
nisi  prius  exerceatur  roens  ejus  roeditationibus,  at- 
que  purgetur.  Et  curo  per  gith  et  cyroinuro  accipia- 
mus  genles,  non  est  absurduro,  quodagricola  serere 
dicitur  gith  et  cyroinuro,  qui  doclrinaro  potius  serit 
jiixta  illud  de  Evangelio :  <  Semen  est  verbum  Domi- 

D  ni :  quod  autein  in  spinis  cecidit,  hi  sunt  qui  au- 
dierunt,  et  a  sollicitudinibus,  et  divitiis,  et  volupta- 
tibus  vitae  euntes  suffocantur,  et  non  referunt  fru- 
cturo  (Luc,  VIII,  1).  »  Seroen  quippe  dlcit  esse  ver- 
buro  Dei,  et  scmen,  quod  cecidit  in  spiiiis,  illos  esse 
qui  verbum  audicruiit,  et  a  sollicitiidinibos,  et  di- 
vitiis,  et  voliiptatibus  suffocantor.  Eodcm  nunc  lo- 
cutionis  genere  dicitur  agricola  noster  scrcre  gith  et 
cyminum,  atqueper  ordinem  triticum  et  hordeumpo* 
nere,  et  millium,  et  viciam  spargere. 

Quid  autem  per  triticum  et  hordeum  nisi  pastores 
Ecclesia^  signantur  dulces  et  asperi ,  dulces  pcr 
mansuetodinero,  aspcri  per  severitatem?  Ct  quid 


(\T>D  Alias,  audite  eloqHinm  meum. 


271 


nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


273 


per  millium  el  ticiam  nisi  duo  genera  subjectorum  A  suscr.pcrint,  ac  dc  caelero  mores  suos  emendaverint, 

cxprimunlur?  Alii  enim  sunt  justitia  candidi  ut 

millium;  alii  peccato  nigri  sicul  vicia.  El  gith  qui- 

dem  alque  cyminum  indiscrete  spargilur,  et  seritur, 

quia  genlium  conversatio  sparsa  est,  ct  inordinata , 

irilicum  vero  et  hordeum  per  ordincm  ponitur,  ut 

vita  prapositorura  Ecclesiae  regularis  ct  ordinata 
'Signelur.  Millium  autem  et  vicia  ponuntur  in  finibus 

agri,  ut  subjectoruni  oslcndatur  hnmilitas,  qui  se 

computant  in  novissimis  Ecclcsix  membris. 
Et  erudiet,  inquit,  illum  videlicet  agricolam  Deus 

judicio,  id  est  docebit  illum,  ut  agat  teropore  messis, 

sicut  acturus  est  Dominus  in  judicio. 

c  Non  enim  in  serris  triturabitur  gilb ,   i  etc. 
^  Serra  lignum  est  multos  babens  dcntcs,  quod  boves 


non  ultra  judicabuntur  :  alioquin  et  ipsi  judica- 
buntur.  c  Panis  aulcm  comminuetur,  i  quia  pcr 
scipsum  Dominus  facla  prxposilorum  cxamina- 
bit. 

c  Verum  non  in  perpctuum  triturans  triturabit 
illum,  I  quia  post  hanc  vitam  nonnullos,  ut  a  qui- 
busdam  peccatis  lcvioribus  purgentur,  aflligit,  quos 
non  in  perpetuum  puniet.  Unde  dicit  Apostolus : 
€  Si  cujus  opus  arserit,  detrimentum  patietnr,  ipse 
autem  salvus  erit,sic  tamen  quasi  per  ignem  (/  Cor, 
III,  14).  I  Plerique  enim  post  iriortem  sustineuC 
purgatorium  ignem,  qui  tandem  pervenient  ad  re* 
quiem.  Sed  et  in  igne,  qui  in  adventu  iudicis  diffun- 
detur ,    aliquos   electorum    a  quibusdam   leviori  • 


Irahunt.  Tangilur  enim  juxla  litlcram  hic  consue- «  j,„g  admissis  purgari  beatus  Augustinus  in  libto 


tudo  quarumdam  regionum,  in  quibus  agricoLe  pro 
feni  penuria,  sicut  et  supra  dictum  est,  co.ngregalis 
In  unum  segetibus  plaustra  serratas  habenlia  rolas 
desuper  circuipducunt,  ut  grana  purgentur,  et  in 
paleas  stramina  redigaitlur,  ut  animalibus  pabulum 
Oant.  Sed  yilh  et  cyminum  in  serri$  et  plaustris  ut 
«cxtenc  fruges  non  trilurantur  scd  in  virya  excutitur 
gHli  et  cyminum  in  baculo;  sic  et  in  judicio  gentcs 
non  examinabuntur,  sed  absque  retractatione  pu- 
nientur.  c  Quicunque  enim  sine  lege  peccaverunt, 
«inc  lege  peribunt  {Rom.  u\  12).  i 

Quid  autem  per  virgam  vel  baculum  nisi  Satanas 
ilguratur,  de  quo  scriptam  est :  c^Vx  Assur  furoris 
mei  virga  ct  baculus  !  {supra  x,  5.)  £xctt(t/ur  ergo 


De  civitate  Dei  viccsimo  ex  prophctarum  dictis 
intclligit.  €ui  el  Beda  consentit  in  libro  De  teni- 
pore. 

Non  igitur  in  perpetuum  triturans  trilurabit  iUuvi^ 
id  est  conculcabit,  et  contcrct,  ncque  vexabit  illuni 
in  pcrpeiuum  rota  plaustri ,  id  est  exprohrantia 
verba  judicis ;  nec  in  ungulis  suis^  id  cst  in  novis- 
simis  seciionibus  in  perpctuum  comminuet  eum, 
Ungula  enim  acuta  cst,  et  ipsa  est  finis  digili. 

Rursus  iie  parvlpenderemus  ista,  subjungit  in 
t>ne  locutioiiis,  quia  Aoc,  quod  nunc  de  seminibus, 
et  trituralione  diclum  cst,  c  exivit  a  Domino  Dco 
exerciluum,  ut  mirabile  faccrct  consilium,  el  ma- 


gith  in  virga,  et  cyminum  in  baculo,  quia  diabolus  ^  gnifica>cl  jusliliam.  i  Mirabile  enitn  facit  consilium 


gentilium  animas  a  corporibus  cum  tormcntis  cx- 
cuiit. 

Quid  vero  per  plauslrum  nisi  Dominus  ipse  desi- 
gnatur,  qui  per  Amos  dicit :  c  Eccc  ego  stridebo . 
Bubter  vos  sicut  stridet  plaustrum  onusium  fcno? 
,{Amos  II,  13.)  Et  quid  per  rolas  plaustri  nisi  volu- 
'bilitas  verborum  judicis?  Dicet  enim  reprobis  : 
'<  Discedite  a  me,  maledicii,  in  ignem  a&ternum,  qui 
.pracparatiis  «st  diabolo  et  angelis  ejus.  Esurivi 
oniin,  et  non  dedistis  mihi  nianducare;  silivi,  ci 
4ion  dcdistis  roilii  bibere ;  hospes  fui,  et  non  coUc- 
|[istisme;  nudus,  et  non  operuistis  mc;  inGrmus 
et  in  carcere  fui,  et  non  visilastis  ine  (Matth.  x\v, 
41).  I  Hic  ergo  scrmonum  circuUus  per  rotas  inlcl-  j^  mino  p:  olegenle  quondam  babuit.  Quam  expugnavit 


in  hac  diversilate  seminum,  et  niagnificat  jusri/f a»/i 
in  excussioiie  ct  trituratione  eorum  sapienter  ct 
juste  facicns  omnin  supcr  humani  gcACris  disposi- 
tione.  Sequilur : 

CAPUT  XXIX. 

Vers.  1.  —  c  Vae  Ariel,  Aricl  civitas,  quam  ex- 
piignavit  David  :  additus  annus  ad  aniium,  solem- 
nitates  evolutds  sunt.  i 

Ha;c  de  destructione  Jcr;:salcm,  qiiae  per  Romanos 
contigit,  et  captiviiate  Judaeorum  hisiorialiter  acci- 
piuHis.  Aricl  quippe  leo  Dei  dicitur,  ct  Jerusalem 
Uo  Dei  vocata  est  proptcr  fortitudinem,  quam  Do- 


ligitur. 

Quid  autem  per  serras  nisi  asperx  jutlicis  senten- 
tiae,  quse  velut  paleas  reprobos  conterunt,  etelcctos 
«t  grana  separant?  Sed  c  nunquam  in  scrris  trUu- 
rabitur  gitb,  nequc  rota  plaustri  super  c^minuui 
circuiet,  >  qiiia  inlidolcs  neque  saltem  verba  judicis 
audire  digni  erura,  ut  examinentur,  atque  damncn- 
4ur,  scd  sine  discussione  peribunt. 

Panis  anlem,  id  est  triticum  et  bordeum,  unde  fit 
panis,  comminuetur  in  serris  ct  in  rota  plaustri, 
quia  prxlati  Ecclesiae  discutientur  in  judicio.  De 
millio  autem  et  vicia  non  dicit,  an  triturclur,  quia 
«ubjccti  quotidie  de  suis  aclibus  infirmis  per  pra:- 
latos  judicantur,  et  si  pr.tscns  judicium  patienter 


David  cxpcllcns  inde  rebellium  Jcbusaeorum  reli- 
quias.  Sed  nunc  habet  Vce!  quia  miserabiliter  est 
subversa.  Et  idcirco  dolentls  affectu  ingeminat :  Va 
Ariely  Arieli  quia,  qux  erat  insuperabilis,  sic  de- 
structa  es!,  ut  non  rclinqueretur  in  ea  lapis  supei 
lapidcm,  et  tcniplo  cremato  captivatisque  Judaei^» 
additus  est  annus  capiivitatis  ad  aittttfm,  et  annus 
ad  annum,  «juia  onini  tempore  usque  ad  adventuni 
Eliae  captivas  baec  pcrseverat.  Et  solemnitates  Pa- 
scha;  cl  Pentccoslcs  atque  Tahernaculorum,  aliaeque 
fcstivitates  evolutw  sunt^  quia  non  finnt,  sed  ia  ni- 
hiJum  versae  sunt.  Sed  quod  velut  praeteritum  nar- 
ravil,  qui  futurum  adbuc  erat,  quibus  hoc  modis 
c  ssoi  complendura,  evidcntcr  apergii,  diceos  : 


275  COMMENT.  IN  ISAIAM  LinRI  OCTO.  -  LIB.  IV.  274 

Ve&s.  8. —  f  Et  circumvallabo  Aricl,  et  erit  trislis  A      <  V;£,  inquit,  Ariel,  Ariel !  etc.  »  QuiJ  pcr  Ariel 


cl  moerens,  et  erit  mihi  quasi  Arici.  » 

CircHtnvaUabo  Ariel  obsidione  Romanorum.  Et 
erii  tristiij  et  mcsrens,  quando  fame  cruciabilur  et 
nuUus  poterit  ingredi  vel  cgredi.  Et  erit  mihi  qua$i 
Arieif  quia  solum  nomen  prislinum  habebit,  amissa 
dignitate ,  potcntiaque  ct  rdigionc.  Scd  quod 
dixem  :  Circumvallabo  Arielf  diligcnler  cxposuit, 
atljiclens : 

Yers.  3.  —  f  Et  circumdabo  quasi  sphaeram  iu 
circuitu  tuo,  et  jaciam  contra  tc  aggerero,  et  muni- 
menta  ponam  in  obsidionem  luam  ,  et  humilia- 
beris.  I  Sic  enim  per  Romanos  factum  est.  Sequi* 
tar: 


ni si  Ecclcsia  designatur?  Quam  expugnavil  David^ 
qiii  intcrpretatur  desiderabilis  vel  manu  fortis,  quia 
Chrislus  cx  ea  gentem  viliorum  cxpulit.  Scd  baec 
habcre  vor  dicitur,  quia  tcmporalcs  sustinct  tribula- 
tioncs.  Va:!  enim  non  semper  dclcrnam  significat 
amariludinem,  scd  nonnunquam  aiDictionem  transi* 
toriam.  llnde  et  in  Apocalypsi  Joannis  dicilur  : 
f  Va;  unum  abiit!  (Apoc,  ix,  M.)  »  llemque  f  Va» 
secundum  abiit !  (Apoc.  xi,  15.)  >  Quod  ergo  ait  : 
c  Vae  Ariel !  >  de  tribulationibus  et  tcnlalionibus  Ec- 
clesiae  intelligatur 

f  Additus  est,  inquit,  annus  ad  annum,  solcmci^ 
tatcs  evoluUe  sunt,  »  id  cst  iransierunt,  quia  tem- 


Q  pove  pcrsecutionis  pcr  multos  annos  non  audebant 
Vers.  4.  -  f  De  terra  loqueris,  ct  de  humo  ati-  B  chrimiani  fcsiivitatcs  affcre  Dublice. 
dietar  eloquium  tuum  :  et  erit  quasi  pythonis  de 


terra  fox  tua,  et  de  humo  eloquium  tuum  mussi* 
tabit.  » 

De  terra  loqueris^  qui  dc  coDlestibus  loqui  con- 
sucveras.  Et  de  humo  audietur  eloquium  tuum^  qui 
posueras  in  coeluin  os  tuum.  Et  erit  quasi  pythonis 
de  terra  vox  tua,  quia  in  anlris  ct  subterraneis  ab- 
scondent  se  plerique  habitalorcs  tui  vcl  a  facie  prae- 
donnm,  dum  obsessa,  vel  a  facie  Romanorum, 
quando  fueris  capta.  Sed  quia  et  ipsi  Romani 
velocitcr  perituri  erant,  et  in  nihilum  rcdigendi, 
quoniam  Christum  non  cognoverunt,  subjunctum 
est. 


Cbristiani  festivitates  agerc  publice. 

Et  circumvallabo,  subaudi  tcntationibus  ct  adver- 
sis.  Ariei^  id  est  Ecclcsiam,  vci  qucmlibet  fldelem  et 
robustum.  Et  eritjristis  et  marens,  quia  timebit 
se  Deum  offendisse,  et  idcirco  talia  paii,  ac  propte- 
rea  contristabitur  ad  poenilciitiam.  Et  tunc  erit  mihi 
quasiAriel,  id  est  in  conspectu  meo  forlis,  iicct  in 
•culis  hominum  appareat  dcbilis.  Deinde  cadem  in- 
culcando  rcpelit,  quia  non  semei  talia  patilur  £c- 
clcsia. 

f  Circumdabo,  inquit,  quasi  sphseram  in  circuitu 
tuo.  »  Ac  si  dicat :  Tentationibus  te  cingam,  ut  ab 
omiii  parte  sentias  adversa.  Et  jaciam  contra  te  ag-- 


,r         K  p.     •.   •     .     1  •    •      .        ,  .     ,    n  Kcrem,  id  est  moiem  tenUlionum  :  el  muntmenta 

Vers.  5.  —  f  Et  erit  sicut  pulvis  tenuis  mullitudo  ^  .     ,  -^-         -  a     .      a-  i  •  • 

ponam  in  obstdtonem  tuam^  id  cst  undiquc  machinis. 

inimicorum  invisibiiium  vcl  visibilium  arclabo  te  : 


ventilantium  te,  et  sicut  faviila  pcrtransiens  multi- 
ludo  eorum,  qui  contra  te  praevaluerunt.  » 

Disperierunt  enim  sicut  pubis,  quem  turlM)  disper- 
git.  Rursumque  de  eorum  adventu  polest  accipi, 
quod  subditur : 

Vers.  6.  —  f  Eritque  repente  confeslim.  A  Do- 
mino  cxercituum  visitabitur  in  tonitruo,  ct  com- 
moiione  tenae,  ct  voce  magna  turbinis  ct  tcmpesta- 
tis,  et  flammae  iguis  devoranlis.  » 

Uaec  enim  omnia  facta  sunt  iu  illa  tribulalione. 
Scd  quia  Romani  vilam,  quae  Christus  cst,  non 
babucrunt,  quam  sint  inanes,  ostcndit  prophela, 
subjungens 


Et   humiliaberis,   id  est  adversis  deprimeris,  vel 
agcndo  pcenitentiam  humiliaberis. 

f  Dc  tcrra  loqucris,  et  de  humo  audictur  elo- 
quium  luum,  >  qiiia  diccs  :  c  Quoniam  humiliata 
est  in  pulvere  aniina  nostra,  conglulinotus  cst  in 
terra  venlcr  nosler  {Psal,  xmii,  25).  >  Et  :  i  Adhae- 
sit  paviincnio  anima  niea;  vivifica  me  sccundum 
verbum  liiura  (Psul.  cxviii,  25).  >  c  Et  crit  quasi . 
pytbonis  dc  terra  vox  lua,  »  quia  loqueris  de  bara- 
tliro  perditionis  excmpla.  Pcr  artem  quippe  pytho- 
nicam  evocantur  ab  inferis  animae.  Cujus  ergo  vox 
qiiasi  pythonis  cst  de  tcrra?  Qui  de  profundo  iniqui- 


Vers.  7.  —  f  Et  erit  sicut  somnium  visionis  no-  ^  talis  liberatus  de   inferno  se  dicil  abslraclum  cum 


ctiirnae  mullitudo  omniuin  gentium,  quae^imicave- 
runt  coulra  Ariel :  ct  omncs,  qui  mintavcrunt,  ct 
obsederuut,  ct  praevalucrunt  adversus  eam.  » 

Vers.  8.  —  f  Et  sicut  somniat  esuriens,  et 
coroedit,  cum  aolem  fucrit  expcrgefactus,  vacua  est 
aniiua  ejus;et  sicut  somniat  sitiens,  et  bibit,  et 
|>ostquam  fuerit  expergefaclus,  lassus  adhuc  sitit, 
et  auima  ejus  vacua  est;  sic  erit  multiludo  omnium 
gentium,  quae  dimicaverunt  contra  montcm  Sion.  » 

lla:c  eniin  illisexercilibus  conveniunt,  qui  contra 
Jerusabm  tunc  fuerunt.  Sed  superiora  repetentes 
videamus  an  possint  universa  baec  et  aliter  intcl^ 
ligi. 


Psalraista  canens  :  f  Quia  misericordia  tua  magna 
cst  supcr  mc,  ct  cruisti  animam  mcam  ex  inferi^o 
infcriori  {PsuL  lxxxv,  13).  > 

f  Et  de  humo,  inquit,  cbquium  tuum  mussita* 
bit,  >  sicut  ct  Jereraias  dc  rcligioso  viro  dicit  : 
c  Ponet  in  pulvere  os  suum,si  forle  sit  spcs  {Thren. 
viii,  29).  >  Os  cnim  in  pulvcre  ponit,.qui  se  pulve- 
reni  csse  humiliter  fatetur.  Sed  quid  de  ipsis  pcrss- 
cutoribus  Ecclesise,  qu;e  sic  aiigustialur  in  prxscn- 
libus  et  hiiiniliatur,  Cacicnduni  in  tcmpore  judieii 
sil,.additur  : 

f  Et  erit  sicut  piilvis  tenuis  mu  tit  ido  vcnlilac-^ 
tiuin  tc,  >  id  est  iribulantium  te,  iJ  est  aridi  et  loae^ 


175  HEKVEI  BUIIGIDOLENSIS  MONACHI  «7« 

nes,  et  Yagi  ei  leves  erunt,  ut  ftcriptum  est  :  c  Non  A  culi  :  verum  ipsorum  poena  est.  Nostrum   autem 
sic  impii,  non  sic,  sed  tanquam  puivis,  quem  projicil 
ventus  a  facie  terrae  (Psa/.  i,  o).  i — <  Etsicut  favilla 


pertransiens  multiludo  eorum,  qui  contra  te  prxva- 
luerunl,  »  quia  ut  Job  sanclus  ait  :<  Erunt  sicut  pa- 
lex  anto  faciem  venti,  et  sicut  favilla,  quam  turbo 
dispergit  (Job  xxi,  18).  > 

<  Eritquerepcnle  confcstim.  A  Domino  visitabi- 
tur,  »  quia  juxta  est,  et  veiox  nimis,  et  sic  impro- 
Tisus«  ut  nesciatur,  quando  veniat,  sero,  an  media 
nocte,  an  galli  cantu,  an  mane.  Confestim  igilur, 
id  cst  valdc  vclocilcr  a  Domino  Deo  exercituuni 
visitabitur  aclio  singulorum.  <  in  tonilruo  et  com- 
motionc  terrae,  ct  vocc  magna  turbinis  et  tempcsla- 
tis,  et  flammae  ignis  devoranlis,  iquia  lunc  clcmenla 
omnia  concutionlur,  et  conlurbabuntur,  et  Domi- 
nus  in  igne  vcnict,  atquc  omnes,  qui  in  monumen- 
l!S  sunl,  audient  voccm  ejus,  et  procedcnt. 

<  Et  erit  sicut  somnium  visionis  nocturniemulti- 
tudo  omnium  gontinm ,  qu^e  dimicaverunt  contra 
Aricl,  et  oninos,  qui  mililavcrunt,  et  obsederunt,  et 
pnevalu^runt  ndvcrsuscam,  >  quia  sicut  phantasma 
pertransibit  virtus  et  gloria  perseculorum  Ecclesix. 
Omnis  enim  potenlia  saeculi  somnium  est,  non  ve- 
rilas. 

<  Et  sicut  somniat  esuriens,  et  cr.medit,  cum  au- 
tem  fuerit  expergefactus ,  vacua  est  anima  ejus  : 
et  sicut  somniat  siticns  et  bibil,  et  postquam  fuerit 
expergefactus,  lassus  adhuc  sitit,  et  anima  ejus  va- 

CDa  est;  sic  erit  multitudo  omnium  gentium,  quiB  ^  sunt  in  eum  commoti.  Sequilur  : 
dimicaverunt  contra  montem  Sion.  >  Id  est,  quae  *'~'  "^        ^"      '         * 

gladiis  vel  linguis  vel  pravis  moribus  pugnavcrunt 
adversus  Ecclesiae  religionem.  Qui  enim  in  hoc  sae- 
culo  deleclantur  rebus  secundis,  ita  sunt,  sicut  qui 
in  somnis  manducat,  et  bibit.  Videliir  sibi  ciLo  aut 
potu,  dum  dormit,  repleri,  sed  cum  evigilaveril, 
plus  incipit  esurire ;  et  tunc  inlenigil,  quam  inanls 
ille  cibus  et  potus  fuerit  somnianlis.  Sic  qui  in  hoc 
dormit  s;eculo,  et  non  aperit  oculos  ad  mysteria 
divina  ,  quam  diu  somno  gravalur  lorporis,  putat 
alicujus  momcnti  esse  hanc  ssecularcni  potcnliam 
quasi  in  somnis  eam  videns.  Ubi  evigilaverit,  dc- 
prehendit,  quam  inanis  hujus  saecnli  volnptas  sil. 
Hinc  est,  quod  de  electis  laborantibus  hic  et  aflliclis 


qua$i  tristitia  esl,  gaudium  non  est  quati;  non  enim 
ait  Apostolus  :  Quasi  gaudentes,  sed  ait :  <  Quasi 
trisles ,  semper  autem  gaudentes.  >  Bene  ilaque 
pra!sentium  voUiptatum  dilcclorcs  ci  comparantur, 
qui  in  somnis  comedit ,  et  bibit,  In  somnis  quipp3 
agunt,  dum  in  hac  vita  sunt.  Comedunt  et  bibunt, 
dum  suas  voluplatcs  saliant.  Sed  in  tempore  mor* 
tis  vcl  rcsurrcclionis  evigilabunt,  et  anima  eorum 
erit  vacua,  quia  omnis  voluptas  eorum  transacta 
tunc  erit,  et  pcena  mancbil.  Vacua  eritanima  ipso«  < 
rum ,  quia  nullus  animam  cibus  satiare  poiest ,  u( 
non  esuriat ,  nisi  illc  qui  ait  :  <  Ego  sum  pa« 
nis  viUB  ;  qui  venit  ad  nie ,  non  esuriet ,  et  qui 
credit  in  me|,  non  siliet  unquam  (Joan,  vi,  35). >  Se<» 
B  quitur  : 

Vers.  9.  —  <  Obstupescite  et  admiramini,  fluctua* 
te,  et  vacillatc.  > 

Obstupescite  et  ac/mtramfni,  o  perfidi  Judaei,  vi- 
dentes  miracuia  Salvatoris;  et  doclrinam  ejus  au- 
dientes  (luctuate  animo.el  vaciUale  diccntes  :<  Quo- 
usque  animam  noslram  totlis?  Si  tu  es  Christus, 
dic  nobis  palain  (Joan,  x  ,  2^).  >  Quia  vero  tune 
responsum  cst  Judaeis.  c  Loquor  vobis,  et  non  crc- 
ditis  (ibid,  2»),  i  et  postmodum  sustulerc  lapides , 
ut  lapidarent  eum,  congrue  subditur  :  <  Inehriamini 
et  non  a  vino  :  movemini,  et  non  in  ebrictate.  » 
Non  enim  vino  tunc,  sed ,  quod  pcjus  csl ,  incredu- 
lilate  sunl  inebriati ;  nec  ebriclate,  scd  infidelitate 


Vers.  10. — <  Quoniam  miscuit  vobis  Domiuus  spi- 
ritum  soporis.  » 

Somnus  animse  est  oblivisci  Dcum  suum.  Quae- 
cunque  aninia  oblila  fuerit  Deum  suum,  dormit. 
Quia  crgo  Judaei  Christum  praesentem  obliti  fuerant, 
cnjus  niemoriam,  dum  essel  vcntnrns,  sempcr  ha- 
buerant,  et  ipse  nunc  eos  sua  cognilione  juslo  ju- 
dicio  privaverat,  recte  cis  dicilur  :  <  Quoniam  mis- 
cuit  vobis  Dominus  spiritum  soporis.  »  Mentc  cnim 
soporati  crant,qui  praescnlem  eum  non  agnoscebant. 
Ipse  enim  vigilare  facit  aniinas ,  quas  iiluminal. 
Si  anlem  lunien  suuni  dctrahat,  obdormiunt;  aut  si 
ab  illo  aversi  obdormiunt,  pra^sens  est  illis  lumen, 
et  non  possunl  vidcre,  quia  dormiunt.  Sicutetqui 
econtra    dicit  Apostolus  :  <  Quasi  tristes,  semper  p  corporc  dorinit,  inlerduni  orlus  est  sol,  atque  dies 


autem  gaudentes  (//  Cor.  vi,  10).  >  Trislitia  enim 
justorum  quasi  habet ;  sed  gaudium  eorum  ^tiast 
tton  hubet ,  quia  spes  ccrta  est.  Quare  tristitia  ju- 
storum  quasi  habcl?  Quia  sicut  in  somnio  transit. 
Si  quis  somnium  judicat,  addit  quasi  ^  quasi  sede- 
I  am,  quasi  loquebar,  quasi  prandebam,  ^iia^t  equi- 
tabam,  quasi  disputabam ,  totum  quasi,  quia,  cum 
evigilaverit,  non  iiivenit  quod  videbat.  Quasi  the- 
saurum  invf*nerani,  digt  mendicus.  Si  quasi  non 
esset ,  mendicus  non  essct.  Sed  quia  quasi  erat , 
mendicus  csi. 

Itaque  qui  nunc  ad  laeiilias  saeculares  oculos  ape- 
rinnt,  et  corda  claudunt,  transit  quasi  eorum,  et  ve- 
lui  vcrum  ipsorum,  Qnabi  ipsorum  fclicitas  esl  sae- 


jam  calcl,  et  ille  tanqnam  in  nocte  est,  quia  non 
vigtlat ,  lit  vidcat  jam  nrtum  diem  ;  sic  et  isti 
quia  somnus  anima;  gravitcr  eos  oppresserat, 
solem  jnstiline  praescntem  nesciclant,  quibusconsc- 
qucnter  dicilur  : 

<  Clandct  cculos  vestros,  et  prophetas  et  princi- 
pes  vestros ,  qui  vident  visiones,  operiet. »  Super- 
lH>ruin  qujppe  Judaeorum  oculos  de«erens  Dominus 
clausil.  Undeetper  Psalraistam  dicitur  :<  Posuisli 
tenebras,  et  facta  cst  nox  (Psal,  ciii,  ^O).  »  Tene- 
bras  quippe  Dominus  posuit ,  quia  peccatis  judicia 
rependcns  lumen  intelligentiae  suae  subtraxit  Judceis. 
Et  facta  est  nox,  qnia  mens  eomm  ignoranli»  sune 
crroribus  caccata  cst.  Nam  praeccdcntia  peccata  fa- 


m 


COMMENT.  IJf  I5A1AM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  !T. 


rs 


ciunt,  vt  td  pcccaudum  lenebris  subsequentibus  in-  A  i^on  comcdunt,  et  alia  muila,  qua"  tradita  suntillis 


▼olvantur,  ut  eo  jam  liimcn  jnslitia^  vel  reclx  in- 
telligentiap  nequeant  videre,  quo  iliuslrari ,  quando 
poterant,  noluerunt. 

Claudere  autem  oculos  conim,  et  operire  mentis 
caligine  prophetas  et  principes  eorum  dicilur  Domi- 
nos,  non  quia  ipse  tencbras  infcrat,  sed  quia  ipsc 
peccantium  et  superborum  obscura  corda  miseri- 
corditer  non  illustrat  ul  boc  ipsum  Domino  sit  ocu- 
los  eorum  clausisse,  vel  operuisse,  a  caecitalis  tene- 
bris  liberare  noluisse.  Sed  clausis  oculis  eorum  et 
principihus,  id  cst  doctoribus  alque  prophetis  oper- 
tis  subditur  : 

Vers.  11.  —  c  Et  erit  vobis  visio  omnium  sicwt 
vcrLa  libri  signali,  qucm,  cum  dederint  scienti  lit- 


servare,  baptismata  calicum,  et  urceorum  et  9cra- 
mentorumet  leclorum.  El  intcrrogabanf  eum  Pba- 
risaei  et  Scriba;  :  Qliare  discipuli  tui  non  ambulaut 
ju.tta  tradilionem  scniorum,  seJ  communibus  ma- 
nibus  manducant  pnnem?  Al  illc  respondens  dixit 
eis  :  BcMC  propbclavit  Isaias  de  vobis  hypocrilis, 
sicut  scriptum  est :  Populus  bic  labiis  me  bonorat. 
cor  autem  eoruni  longc  est  a  nie.  In  vannm  autcm 
me  colunt  docentcs  doctrinas,  cl  pr;ecepta  bomi- 
num,  baptismata  ufceorum  et  caiicum,  et  alia jsimi- 
iia  his  facitis  multa  {Marc.  vii,  1  et  seqq.),  > 

Haec  itaque  ct  Evangelii  verba  proplieticam  expor 
nuiit  scntentiam.  Appropinquabat  cnim  ore  suo  po- 
pulus  iste  ad  Dominum,  et  corde  longius  recedeliaty 


teras,  dicent:  Lege  istum,  ct  rcspondebit :  Non  pos-  ^  sicutipse  Salvator  cum  increpat,  dicens :  c  Progcnies 


suD)  signatas  est  enim.  > 

Vebs.  12.  —  c  Et  dabitur  Iil)cr  ncscienti  lilleras, 
diceturque  ei  :  Lcge,  et  respondebit  :  Nescio  lit- 
teras.  > 

Visio  omninm  prophelarum  clausa  vobis  erit,  ei 
involuta  sicut  verba  libri  signati,  quia  propheticas 
Scripturas  inlelligere  nullatenus  valebitis,  qui  eum, 
de  quo  oinnes  prophctae  locuti  sunl,  reprobaslis. 
Prophctas  cnim  solus  Chrislus  advcnlii  suo,  pas- 
sione  ac  resurrcciioiie  apcruit.  llnde  quisquis  cum 
vcnisse  non  credit,  et  passum  resuncxisse,  dicla 
propiiclarum  nulla  ralione  valct  iirtelligeix>.  Hic 
cnifn  libcr  esl,  quem  Joannes  in  dcxtcra  scdcntis 


viperarum,  quomodo  potestis  bona  loqui,  cum  sitis 
raali?  >  (Matth.  iii,  7.)  Ore  suo  propinquabant  Deo, 
quia  unius  Dei  cultum  habere  se  gloriabantiir,  et 
respuere  idola;  sed  cor  eorum  longc  eratab  ipso; 
quia  non  credcbant  Christo  cjus,  et  tiincbant  eum 
roandato  hominom  cl  doctrinis  sicut  ostensum  est. 
Idcirco  se  facturum  eis  admiralionem  tcstalur 
miraculo  grandi  ci  stnpendo,  Et  qu»;nam  sit  admi- 
ratio  illa,  declaialur,  cum  sub.lilur  : 

«  Peribit  cnini  sapicntia  a  sapicntibus  ejus,  et 
tntelleclus  prudentiiim  cjus  abscondelur.  i  Quia, 
inquit,  c  popuhis  istc  labiis  glorilicat  nie,  cor  autem» 
ejus  longc  cst  a  mc,  et  tirauerunl  me  mandato  ho- 


Miper  thronum  vidit  <    signatum   sigiliis  scptcm  p  minum,  ctdoctrinis,  idcoperibil  sapieniia  a  sapien- 


(Apoc.  V,  1),  I  ct  postinoduin  Agnus  aperuit  c  se- 
plrm  signacula  c;us  [ibid.  v).  >  Omnis  eiiiin  divina 
Scriptura,  quia  iino  spiritu  Dci  scripla  cst,  unus 
liber  vocatur.  Quia  igitur  Judaei  non  habent  hunc 
Agnum,  noiidum  eis  aperta  suiit  libri  hujus,  id  est 
Scripturae  divinae  sigllla,  sed  c  usque  in  hodiernum 
diem,  cum  lcgiiur  Moyses,  vclamen  cst  posilum  su- 
per  cor  corum.  Cum  aulem  conversi  fiierint  ad 
Deum,  auferelur  vclamcn  (//  Cor.  iii,  15).  i  Nun- 
quain  igilur  apud  cos  vel  lilleratus  vel  illilteratus 
senstim  libri  hujus  agnoscere  poieril,  donec  veniant 
ad  eum,  i  qni  apcrit  cl  nemo  claudit,  claudU,  el 
nemo  aperir  (Apoc.  iii,  7).  i  Sic  enim  caecati  sunt, 
ut  simililer  aut  deleritis  in  eis  errent  litterali  siciit 
et  idiotae.  Sequitur  : 

Vebs.  13.  —  I  Et  dixit  Dominus  :  Eo  quod  ap- 
propinquat  populus  isle  ore  suo,  el  labiis  suis  glo- 
riiicat  ine,  cor  aulem  eorum  longe  csl  a  mc,  et  li- 
muerunt  mc  mandato  hominum  el  doclrinis.  i 

Vers.  U.  —  c  ideoecce  ego  addam,  ut  admira- 
tronem  faciam  populo  huic  miraculo  grandi  et 
slupcndo.  I 

Apud  Murcum  Icgiinus  :  c  Quia  convcnerunt  ad 
Jesum  Pharisaii,  ct  quicTam  de  scribis  vcnieiiles  ab 
ierosolymis,  ct  cum  vidissent  quosdam  cx  discipu- 
lis  ejus  communibus  maiiibus  id  est  iion  lolis  man- 
ducare,  vituperaverunl.  Pharisaei  et  omnes  Judxi 
nisi  crebro  lavcnl  manus,  non  manducant  tencnlcs 
tradilionc»  scnioruin,    ct  a  foro,  nisi  baplizentur. 


tibus  ejus.  i  Sic  cnim  facluin  cst.  Reliquerunt  pra»* 
ccpta  Dei  servando  tradiliones  homlnum,  et  ob  hoe 
ipsi  doctorcs  ad  tantam  pcrvcnere  caQcilalcm,  ut 
omnem  sapientiam  amilterent,  et  omnis  inleUeT 
ctus  absconderetur  ab  cis.  Nam  si  mandata  Dei^ 
servarent,  Filium  utique  ejus  susciperent,  qui  est 
sapientia  ejus  quein  quia  non  susceperunt ,  caecati 
sunt^  iie  cuin  recipiant,  qiii  in  littera  continetur. 
Dura  cnim  venlurus  csset,  ct  illi  crederent  euia 
venturuin,  rccte  sapiebant.  Sed  ex  quo  venit,  ei 
cum  vcnisse  non  crediderunt,  sed  venturum  adhuc 
putaverunt ,  iiitelligentiam  perdiderunt.  El  sicut. 
resiirgens  aperuit  sensum  discipulis  suis,  ut  inlclli'- 
gerent  Scripluras,  ita  ccontrario  clausit  illis  seo- 
j)  sum,  ul  quod  inlelligebant  amitterent. 

Ei  hxc  est  admiratio,  quam  se  facturum  eis  as- 
seruit,  quia  miruin  valde  est,  quomodo  omnes  par 
riter  cxcxcali  suiil.  Juxia  qiiem  sensum  et  istud 
congrue  potest  accipi»  quod  superius  ad  eos  dixit : 
c  Obstupescite,  ct  adiniramini,  flucluate,  et  vacilla- 
te,  I  ctc.  Obslupcscere  cnim  et  admirari  possuot^ 
quia  sic  oinnem  intclligcntiam  perdiderunt,  el  iu 
lenebris  rcmanserunt.  Sequitur : 

Vers.  15.  —  c  Vaj  qui  profundi  eslis  corde,  ut  a 
Domtiio  adscondalis  consilium,  quorum  sunt  in  le- 
nebris  opcra,  et  dicuiil  *  Quis  videt  nos  ct  quis  no- 
vit  nos?  I 

Principes  sacerdotum,  ct  Scribae,  ct  Pharlsaei  erant 
profundi  eorde^  ut  ab§conder«nt  a  DBnuno  consilium, 


279  nERYCI  BURGiDOLENSIS  MONACHI  280 

quando  miscrunt  insidiatorcs,  qui  se  cssc  justos  A  qualcs  lcmporibus  crant  Tliarse,  ct  deteriorcs.  Se- 
simularent,  ut  caperent  cum  in  scrmonc,  et  irade-     quitur  : 


rent  eum  pVincipatui,  et  potcstati  pr.nesidis,  et  intcr- 
rogaverunt  cum  dicentes  :  c  Magister,  scimus 
quia  recte  dicis  ct  doces,  et  non  accipis  personam, 
sed  in  veritate  viam  Dei  doces,  licet  nobis  tributum 
Gaesari  dare,  an  non?  i  {Matth,  xxii,  lo.)  Ilaec  et 
hujusmodi  fuit  profunditas  cordis  eorum  contra  Dei 
ssipienliam,  quorum  crant  in  tenebri$  opera.  Qux 
enim  in  occuUo  fiebant  ab  ipsis  turpe  est  etiam 
dicere.  Unde  et  Dominus  increpavit  cos,  dicens  : 
c  A  foris  apparetis  hominibus  justi,  intus  vero  plcni 
cstis  hypocrisi  ct  iniquitate  (Mattli.  xxui,  28).  » 
Multa  enim  in  secrcto  mala  committentes ,  dice- 
bant :  Qui$  videt  no$,  et  qui  novit  ea  quse  hic  agi- 


Yers.  18.  —  c  Et  audicnt  in  die  illa  surdi  verba 
libri  et  de  tenebris  et  caligine  oculi  caecorum  vi- 
debunt.  > 

In  die  illa,  qua  conversus  fuerit  Libanus  in  Gbar- 
mcl,  ct  Charmel  in  saltum ,  audlent  $urdi,  id  esl 
g.Mitilcs  verba  libri^  qui  signatus  manet  apud  Ju- 
d;x^os,  nec  aperiri  potest,  id  est  sacrae  Scriplurae;  et 
inleriores  oculi  cascorum  gcntilium  de  tenebri$  et  ca- 
Ugine  veteri$  iguorantiae  videbunt  mysleria  libri, 
quem  nobis  aperuit  leo  de  tribu  Juda.  Sequitur  : 

Yers.  19.  —  c  £t  addent  mites  in  Domino  laeti* 
tiam,  et  pauperes  homines  in  sancto  Israel  exsul^ 
tabunt.  I 


rous.  Putabanl  enim  caeci  se  divinitus  non  vidcri,  ^     Apostoli,  qui  prius  gavisi  sunt  convcrtentes  mil- 


quos  arguit  propheta,  snbjungens  : 

Vers.  16.  —  c  Perversa  cst  haec  vcstra  cogitatio : 
quasi  si  lutum  contra  figulum  cogitct,  et  dicat  opus 
factori  suo  :  Non  fecisti  me,  et  figmentum  dicat 
iictori  suo :  Non  intclligis.  > 

Lutum  quippe  contra.figulum  cogitabat,  dum  Ju- 
6x1  contra  Christum  inirent  consilium.  Et  opu$  di- 
cebat  factori  $uo  :  Non  fecibti  me,  dum  Creatorem 
suum  hunc  negarent  esse.  Christus  enim  figulus  est, 
Judaei  vero  lutum  et  plasmatio  eju8,  sicut  in  finc 
poenitentes  loquuntur  :  c  Et  nunc,  Domine,  Pater 
noster  es  tu,  nos  vero  lutum  ;  et  fictor  noster,  et 
opera  manuum  tuarum  omnes  nos  (I$a.  lxiv,  G).  > 

Bene  ergo  dicitur  his  qui  contra  eum  faciehait 
consiKum,  quia  c  pervcrsa  est  haec  vestra  cogitatio : 
quasi  si  lutum  cogitet  contra  figulum,  et  dicat 
opus  factori  suo  ;  Non  fecisti  mc.  >  Sed  ct  dicebat 
figmentum  faetori  $uo  :  Non  inteUigi$f  dum  illi  mala 
perpetrantes  in  tenebris  acstimabant  se  Divinitatis 
aspcctum  effugissc,  dicentcs  :  c  Quis  videt  nos,  et 
quis  novit  nos?  >  Sequitur  : 

Yers.  17.— c  Nonne  adhuc  in  modico  et  in  brevi 
convertetur  Libanus  Jn  Charmel ,  et  Charmel  in 
saltum  reputabitur. 

Modicum  breve  fuit  a  tcmiK)re  praedicationis^  Do- 
minicaeusque  ad  gentium  vocationem.  Tuncnamquc 
Libanu$  in  Charmet  est  conversus.  Libanus  quippe 


lia  Judaeorum,  addenl  in  Domino  gaudere,  cum  con- 
verterint  gentiles.  Et  paupere$  liomiue$,  id  est  mul- 
titudo  credentium,  qui  possessiones  ct  substantia9 
vendiderant,  et  pretia  earum  ad  pedes  apostolorum 
posuerant  (Act.  iv,  5i),  in  $ancto  hrael^  id  est  in 
Christo  ex$ultabunt.  Sed  quod  audire  surdi  verba 
libri  qucant,  paupcres  spiriiu  gaudere  in'  Domino, 
prolht  sententia,  quae  subditur  : 

Yers.  20.  —  €  Quoniam  defccit,  qui  praevalebat, 
consummatus  est  illusor.  > 

Prwvalebat  enim  hostis  antiquus  jugo  suo  gcnus 
humanum  opprimens,  et  illudebat  ei  deleclationes 
fallaces  suggerens,  et  pcccatis  servire  faciens.  Sed 
Q  nunc  dcfecit^  et  con$ummatu$f  id  est  consumplufl 
est ;  quia  per  Christum  victus  alque  ligatus  est,  et 
niliil  factus.  Sequitur  :  c  Et  succisi  sunt,  qui  vigila- 
bant  supcr  iniquitatem.  > 

Yers.  2i.  —  «IQ^ii  peccare  faciebant  homines  in 
vcrbo,  et  argtientem  in  porta  supplantabanl,  et  de* 
clinaverunt  frustra  a  justo.  > 

Romanorum  ferro  $ucci$i  $unt  Judaei,  qui  vigila- 
bant  $uper  iniquitatem,  id  est  persequi  Sulvatorem 
studebant.  Qui  peccare  faciebant  honune$  in  verbOf 
id  cst  faciebant  ut  homincs  blaspbemarent,  quia 
c  conspiravcrunt ,  ut  si  quis  illum  confiteretur 
Christum,  cxtra  synagogara  fieret  >  (Joan.  ix,  22). 
Et  $upplantabant  eum  arguentem  eos  in  porta^  id 
est  in  loco  judicii,  quia  dum  per  illos  quinque  dics 


candidatio  sive  dealbatio  dicitur,  Gbarmcl  cognilio  D  ^nte  passionem  suam  acrius  eos  argucret  in  tem- 


circumci$ioni$.  Et  quid  per  Libanum  nisi  populus 
genlilis,  qui  lotus  est  in  baptismo,  et  pristinis  sor- 
dibus  purgatus  ac  dealbatus,  exprimitur?Quidper 
Gharmel  iiisi  populus  Judaeorum  carne  circumci- 
sus?Conversusestergo  Lifrantts  in  Charmel^  quo- 
niam  c  oleastcr  inscrtus  factus  est  socius  radicis,  ct 
pinguedinis  olivae  (Rom.  xi,  17).  >  Cotjsecutus  est 
ciiim  populus  gentilis  graliain  et  fidein,  quam  habe- 
bat  Hebraicus.  Sed  et  Charmel  in  $altum  reputatus 
est,  quia  populus  Judacorum  amissa  fidc  in  tortuo- 
sam  silvam  genlilitaiis  est  vcrsus,  sicut  .'^it :  c  Facti 
sumus  sicut  in  principio,  cum  non  dominareris  no- 
etri,  neque  invocarctur  nomen  tuum  supcr  nos 
(Isa.   Lxiii,  19).  >   Tales  enim  nunc  sunl  llcbraei. 


plo,  semper  insidias  machinabantur,  ut  ad  ejus  ne* 
cem  pertingerent. 

Et  declinaverunt  fru$tra  a  ju$to^  id  cst  ab  eodem 
Domino,  quia  non  eis  profuit  dicere  :  c  Non  habe- 
mus  regem  nisi  Caesarcm  (Joan.  xii,  15).  >  In  porta 
autem  veteres  agere  solebant  judicia.  Unde  et  per 
p!:ophetam  dicitur  :  c  Constituite  in  porta  judi- 
cium  (Amo$.  v,  15).  >  Dominum  igitur  arguentem 
eos  in  porta  dicit,  quia  maliliam  corum  dijudicans 
incrcpabat.  Quod  si  matcrialis  porta  quaerilur,  in 
porticu  Salomonis  arguit  eos,  dicens  :  c  Yos  noo 
crcditis,  quia  non  cstis  de  ovibus  meis  (Joan.  x,26).> 
At  illi  $upplantabant  cum,  quia  c  sustulcrunt  lapi- 
tles,  ut  jacerent  in  cum  (ibid.  51).  > 


^! 


COMMENT.  IN  ISAIAM 


Vd  dxmones  wecni  sunl,  qui  viyilabant  ad  ini- 
quitatemy  et  peccare  faciebant  univcrsum  liominum 
geous  in  verbo  blasphemix,  ut  negarent  verbum 
Dei,  eC  errorum  dogmata  praeJicarent,  et  arguentem 
in  porta  atque  jiidicio,  quantum  in  se  erat,  stip* 
plamtabant^  et  a  justitia  declinare  faciebant,  qui 
erat  in  ponis  fili»  Sion  exaltatus  de  portis  mortis, 
et  corripiebat  eos,  qui  odorant  in  portis  arguentem. 
Seqaitur  : 

Vebs.  ^.  —  c  Propter  hoc  haec  dicit  Dominus 
ad  domum  Jacob,  qui  redemit  Abraham  :  non  modo 
Tultas  ejus  erubescet.  i 

YEfts.  23.  —  I  Scd  cum  viderit  filios  suos,  opera 
manuum  mearum  in  medio  sui  sanctilicantes  no- 
men  meum,  et  sanciificabunt  sanctum  Jacob,  et 
Deom  Israel  praedicabunt.  i 

Vers.  24.  —  c  Et  scient  errantes  spiritu  intelle- 
ct'jm«  et  mussitatores  discent  legem.  i 

Qula  pauperes  in  sancto  Israel  exsultabunt,  et 
qui  Tigilabant  ad  iniquitatem,  succidentur,  propter 
koc  keec  dicit  Dominuit  qui  redemit  Abraham.  Ilabet 
autem  vetus  traditio,  quod  Chalda;i  projecerunt 
Abraham,  et  Aram  in  ignem,  qui  liiigua  eorum  ap- 
pellatur  £/r,  eo  quod  ipsum  colere  nollent.  Chaldaei 
quippe  adorabant  ignem.  Mortuus  cst  autem  ibi 
Aram  in  Ur  Chaldxorum,  et  Abraham  exivit  illoesus. 
Unde  et  ei  Deus  perhibelur  dixisse  :  <  £go  sura, 
qui  eduxi  te  de  Ur  Chalda:orum  (Gen.  xv,  7).,  i  id 
estde  igne  Chaidaeorum.  Nam  in  Esdr.£  iibro  legitur 
evidenter  ipse  Dominus  Abraham  liberasse  c  de  igne 
Chaldxorum  (//  E$dr.  ix,  7).  i  Iloc  ergo  dicit  hic 
commcmorari,  dum  dicitur  :  <  Ilacc  dicit  Dominus 
ad  domum  Jacob,  qui  redemit  Abraham.  i  Sed  cur 
hoc,  anliquilus  gestum,  rcplicat  iocuturus  de  novis 
praedicatoribus,  nisi  quia  quemadmodum  Abraham 
tunc  eripuit,  et  hostes  ejus  confudit,  sic  nunc  fideies 
suos  eripitt,  qui  sacrilegorum  jussa  conlempserunt, 
et  persecutores  eorum  confundet?  Soepissime  cnini 
roartyres  ignem  suporavcre  materialem ,  et  om- 
nes  ignem  tribulationis  vei  concupisccnlix  vicc- 
runt. 

Non  modoy  inquit,  confundctur  Jacob^  id  est 
tcmporc,  quo  propliela  loquebaiur  hoec,  populus 
Judaeorum  suslinebit  verecundiam,  nec  modo  vuUus 
ejus  erubescet,  sed  cum  viderit  filios  suos,  id  est  apo- 
stolos  et  credcntcs,  quos  mcx  manus  in  operibus 
bonis  creabunt,  in  medio  Jerusalcm  sanctificantes 
nomen  meum  l)ene  vivendo,  et  prsedicando.  Effuso 
eiiim  Spiritu  sancto  et  apostolis  magnalia  Dei  lo- 
quentibus  infidcles  Judsei  vehemcnter  confusi  sunt, 
alii  ut  in  suis  iniquitalibus  tabescentes  livore  tor- 
querentnr  adversus  credcntes.  Cum  autem  subjicit, 
quia  c  sanctificabunl  sanctum  Jacob,  et  Dcum  Israel 
praedicabunt,  i  manifesle  declarat  apostolos  non 
alium  praedicaturos  nisi  Dcum,  quem  adoravit  Israel, 
et  sanctum,  quem  exspectavit  Jacob.  Dixit  enim 
moricns :  c  Salutare  tuum  cxspectabo,  Domine  {Gen, 


LIBRI  OCTO.  —  Lll).  IV.  m 

A  XL>x,  18).  I  Evangeiizantibus  autem  novis  praedi^ 
cntoribus  hoc  salutarc,  id  est  Dominum  Jesum  scieiH 
imellectum  errantes  spiriiu,  id  est  Judaei,  qui  corde 
sempcr  ervabant,  licct  operibus  recte  viderentur  in- 
cedere.  Et  mussitalores,  id  est  iidem  ipsi  Judaei,  qui 
more  balbulicntium  infantium  mussitabant  doctri- 
iiam  legis,  di^icent  legem^  quam  antea  disserere 
nullo  studio  valuerunt.  Docebit  enim  gratia  Christly 
quod  homo  docere  nequivif.  Sequitur  : 
CAPUT  XXX. 

Vers.  1.  —  c  Vx  (ilii  desertores!  dicit  Dominus« 
ut  facerciis  consilium  ct  non  ex  mc  :  et  ordiremini 
telam,  ct  non  pcr  spiritum  meum,  ut  adderetis  pec* 
calum  super  peccatum.  i 

Vers.  2.  —  c  Qui  ambulalis,  ut  dcscendatis  in 
^  iOgyptum,  et  os  meum  non  interrogastis  speraiites 
auxilium  in  forliludine  Pharaonis,  et  habentes  fidu- 
ciam  in  umbra  ^Egypti.  i 

Vers.  or.  —  c  Et  erit  vobis  fortitudo  Pharaonis 
iji  confusionem,  ct  fiducia  umbne  iOgypti  in  igno- 
miniam.  i 

Vers.  4.  —  c  lerant  enim  in  Tanis  principes  tui» 
et  nuntii  tui  in  Tanes  pervcnerunt  (155).  i 

Vers.  5.  —  c  Omnes  confusi  sunt  super  populo, 
qui  eis  prodessc  non  potcrit :  non  fuefunt  in  auxi- 
lium,  ct  in  aliquam  utilitatem,  scd  in  confusionem, 
et  in  opprobrium.  i 

Haec  prophetia  sccundum  hisloriam  impleta  esl 

sub  Jcremia,  quandoposteversionemJerusalem  reli- 

quiae,  Juda  contradicente  Dco,  fugcrunt  in  ili)gyptum 

^  a  facie  Chaldaeorum ,  et  ibi  cum  iEgypliis  paritcr 

perierunt. 

Sed  quid  in  reliquiis  Juda  nisi  fidcles  nonnuiii  si- 
gnantur,  qui  temporibus  novissimae  persecutionis 
residcs  invenientur  aliis  jam  captivalis?Nuncenim 
fit  illa  spiritalis  captivitas  populi  Dei,  quam  saiictus 
Jcremias  tam  gravitcr  plangit,  et  ex  magna  parte 
jam  completa  cst.  Quid  ergo  rcliquix  Juda  nisi  nos 
designant,  qui  superstites  adhuc  sumus,  caeterosque, 
qui  futuri  sunt  nostri  simiies?  Sed,  quid  talibus  di- 
calur,  audiamus,  et  caveamus. 

c  Vae  filii  desertorcs!  dicit  Dominus.  i  Ft7tt  sunl, 
quia  Christiani ;  desertores^  quia  Patrcm  deserunt. 
Mandata  quippe  Dei  relinquunt  ut  peccatis  adhae^ 
reant.  Qui  faciunt  consilium  et  non  ex  Deo,  quia 
caute  sibi  consulere  se  putant,  dum  prospera  mundi 
quaercre,  suasque  voluptates  explcre  decernunt.  Et 
ordiuntur  telam,  et  non  per  spiritum  Domini,  quia 
proponunt,  vel  inchoant  agere,  quae  non  licct,  sicquo 
pcccalum  opcris  additur  super  peccatum  cogitationis 
eorum. 

Qui  ambulant,  id  cst  operantur,  ut  descendant  tft 
jEgyptum^  Id  est  in  sxculum.  Quid  est  enim  ambu- 
larc  nisi  operari  ?  Et  quid  per  JEgyptum  nifti  mun- 
dus  iste  figuratur,  vitaque  saecuiarium  vel  infide- 
liiini  ?  Quid  autem  per  os  Domini  nisi  Scripturt 
sacra  figuratur,  vcl  quilibct  justitiae  praedicator. 


(153)  Ailas,  Erant  emm  Tani  principes  (ur,  et  nuntii  lui  usque  ad  Hanes  pcrvencrunt. 


iS5  HERYEl  BURGIDOLEMSIS  MOrfACHI  €Si 

Qukd  vero  per  regcm  ASgypH  nisi  polentes  sneculi?  A     Dccem  superius  onera  descripsimus,  ei  nunc  ap- 


Amlmlant  enim,  ut  in  iEgyptum  descendant,  qui 
eas  aciiones  operantur,  per  quas  ab  alto  religionis 
in  ssccularem  coriversationem  deveniant. 

Et  haec  agentes  non  interrogaverunt  oi  Domini, 
l|uia  in  Scripturis  non  quxsierunt,  vel  ab  aliquo 
sanctorum  si  licerct  eis  agcre  talia.  Cupiunt  autem 
iD  i4!ig}'ptum  desccndere,  id  est  sxcularem  vilam 
ducere,  quia  spcrant  auxilium  adversus  perscci!- 
tores.  In  roititiidinc  Pliaraonis,  id  cst  principum 
sxculi,  si  eis  rainiliaritcr  adlixseriiit.  Et  ab  asstu 
tribulationum  habent  iiduciani  in  umbra  i£gypti, 
id  est  in  protcclione  saeculi.  Quibus  fortitudo  Pha' 
raonis,  id  esl  poieiitum  sa*culi  non  in  auxilium,  scd 
in  confutionem  erii,  et  spes  umbro!  ^gypti  in  igno- 


ponit  undenarium  ut  de  transgressoribus  se  loqui 
designet.  Dcnarius  eniin  numerus  perrectionem  lcgit 
exprimit,  etunilenarius  transgressionem  ejus.  Nam 
et  hic  bistoriam  pra*dicit ,  qii»  tcmporibus  Jeremiae 
facta  est,  quando  post  intcrrectionem  Godoliae,  Joan- 
nan,  filiusCarce,  cxteriquc  principes  reliquias  Juda 
transduxerunt  in  iEgyptum  contra  prxceptum  Do- 
miiii,  qui  pcr  Jcrcmiam  pnccipicbat,  ut  manerent 
in  tcna  Juda.  Qu»  scilicet  reliquix  vocantur  ju« 
meiila,  quia  insciisatac  eraiit ,  et  brutse  colentcs  ad- 
Iiuc  idola;  junicr.ta  austri,  quia  tribus  Juda  plagara 
austri  possedit. 

Terra  tribulationis  et  angustia  laiitudo  est  illius 
ercmi,  per  quam  fugerunt  in  i£gyptum  metu  Chal- 


;  quia  fortasse  nec  ipsi  principes  saeculi  po-  ^  dicoruin  ;  leana  pUbs  reliquiarum ;  Joannan  /eo,  el 


terunt  eos  tueri  sub  Antichristo,  ne  puniantur, 
aetcrnumquc  portnbunt  improperium,  quia  formi- 
dantes  pali  tribulatioiicm,  juslitiam  vel  lidem  rcli- 
querunt,  ct  tribulationem  non  evaserunt.  Sic  enim 
raullis  cvcnlurum  crcdimus  in  illa  pcrsccutione 
novissima,  quoniam  vel  ob  solum  Cbristianilatis 
nomcn  quod  habucrunt,  torqucbuntur,  aut  subito 
perimentur,  dum  adhuc  fideles  esse  credentur.  Sed 
et  nunc  plerique  religiosi  divitibus  iniquis  nimium 
familiares  fiunt,  et  obsequuntur  sperantes  eorum 
defensionc  semper  ab  adversitatc  protegi,  vel  hujus 
vitae  prospera  consequi.  Sed  exsiirgente  proccUa 
tribnlationis  non  per  eos  juvantur,  imo  magis  con- 
funduntur.  ^ 

lerant  enim  in  Tanis,i  etc.  Principes  et  prae- 
pnsiti  Ecclcsix  cunt  t;i  Tanis ,  id  est  iii  mandatum 
humile,  hoc  est  terrenum,  qiiando  prxceptis  saecu- 
larium  principum  contra  suum  Canonem  obediunt. 
Et  usque  ad  Tanes,  quod  interpretatur  nunquid  com- 
mutatus  est,  pcrveniunt,  dum  cuilibel  apostatx  fue- 
rint  similes,  de  quo  non  appareat ,  quod  ab  infidc- 
litate  commutatus  ad  justitiam  non  est.  Sic  enim 
temporibus  Antichristi  facient,  et  aliqui  jam  fece- 
runt. 

Sed  quid  aclditur?  t  Omnes  confusi  sunt  super 
populo,  qui  eis  prodesse  non  poterit.i  Non  enim 
proderit  illis  populus  iOgyptiorum,  id  est  saecula- 
rium  aut  infidelium  adversus  Nabuchodonosor ,  id 
est  diabolum,  sed  temporaliter,  vel  aeternaliter  ab  eo  D 
punientur,  aut  certe  temporaliter  et  xternaliter. 
Nam  sicut  reliquiae  Juda  perierunt  cum  ^Egyptiis, 
ad  quos,  ut  tribulationem  cvadercnt,  confugerant ; 
sic  et  isti  cum  ini(|uis  peribunt,  quibus  metu  perse- 
cutionuro  sociabantur.  Sequitur : 

Vers.  6.  —  f  Onus  jumentorum  austri.  In  terra 
tribulationis  et  angustiae  leaena  et  lco,  ex  eis  vipera 
6t  regulus  volans  portantes  super  humeros  jumen- 
loram  divitias  suas,  et  super  gibbum  camelorum 
thesauros  suos  ad  populum,  qui  eis  prodesse  non 
poterit.t 

Vbrs.  7.  —  c  iEgyptus  cnim  fnistra  et  vane  auii- 
liabitur,  ideoclamavi  super  hoc  :  Superbia  tantum 
€st,  quicscc.i 


alii  duccs.  Vipera  ct  regulus  ex  eis  nascens ,  id  est 
e\  lcxna  et  Icone  lilii  sunt  eorum,  qui  crudelibus 
orti  parcntibus  virulenti  fuerunt.  Et  divitias  suas 
licet  exiguas  in  huineris  jutnentorum  et  gibbis  ca^ 
melorum  portavcrunt  fugientes  ad  populum  iEgypti» 
qui  eis  prodesse  non  potuit.  Nam  sublatis  omnibus, 
quae  babere  poteraiit,  illuc  transfugcrunt.  Veniente 
autem  Nabuchodonosor  cum  ipsis  pariter  iEgyptiis, 
in  quibus  confidebant ,  pericrunt  fame  et  gladio. 
jEgyptus  enim  frustruy  id  est  incassum  eis  f  auxi- 
liata  est  et  vane^  quoniam  defecit  atque  evanuii 
ejtts  auxiliatio.  Idcirco  vates  populo  rcliquiarum 
properanti  in  iEgyplum  clamat :  Superbia  tantum^ 
in  iEgyplo  est^  non  fortitudo,  quiesce  rcsidcns  iu 
terra  Juda.  Quo  non  quiesccntc,  praecipit  Dominus 
Jcrcmiae  diccns  : 

Vers.  8.  —  f  Nunc  ingressus  scribe  cis  supcr 
buxum,  et  in  libro  diligcnter  exara  illu J ,  ct  crit 
eis  in  die  novissimo  in  teslimonium  usque  in  xtcr- 
num.i 

Ingressus  cum  eis  in  ^Egyptum  scribe  eis  in  buxo, 
quod  est  lignum  imputribiic,  ut  scmpcr  durare 
queat;  et  inlibro  exara,  ut  ab  oinnibus  agnoscalur, 
quia  Dominus  interdixit,  ne  abirent  in  yEgyptum,  et 
abierunt :  et  erit  eis  ad  testimonium  damnationis  in 
die  novissimo.  Sequitur  : 

Vers.  9.  —  f  Populus  cnim  ad  iracundiam  pro- 
vocaiis  est,  et  filii  mcnJaccs,  filii  nolcutes  audire 
lcgem  Domini.i 

Similitcr  ct  in  Jeremia  legitur.  Quem  cum  mil- 
terent  consulere  Dominum,  dixerunt :  f  Sit  Dominus 
inter  nos  teslis  veritatis  et  fidci,  si  non  juxta  omne 
verbum,  in  quo  miserit  te  Dominus  Deus  tuus  ad 
nos,  sic  faciemus  (Jer,  xlii,  5).i  Et  cum  eis  respon- 
disset  Dominus,  f  non  audivit  Joannan  filius  Carec» 
et  omnes  prmcipes  bellatorum  ,  et  universus  popu- 
lus  vocem  Domini,  ut  manerct  in  terra  Juda  (Jer. 
XLiii,  4).i  Sequitur: 

Vers.  10.  —  c  Qui  dicunt  videntibus  :  Nolite  vi- 
dere,  et  aspicientibus  :  Nolite  aspicere  nobis  ea  quae 
rccta  sunt :  loquimini  nobis  placcntia,  videte  nobis 
crrorcs. > 


tf5  COMMENT.  LN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IV.  m 

Ve&s.  il.—  f  Aufeitca  nic  viam  ,  declinate  a  me  A     Et  hoc  manirestum  csi.  Nam  quia  fugeruut  ad 

semitain,  cesset  a  facie  nostra  sanclus  Israel.i 


Hoc  est,  quod  Jeremiae  jam  in  il^gypto  ilixerunt : 
f  Sermoncm  ,  quem  locutus  es  ad  nos  in  noniine 
Domini,  non  audiemus  ex  te,  sed  farir^ntes  racicnius 
omne  verbiim,  quod  egredietur  dc  orc  noslro,  ut 
sacrificemus  regina;  coeli ,  id  esl :  lunie  (Jer,  xliv, 
16).  •  et  his  simiiia  s<epc  loquebantur.  Dicebaiit  vi- 
denlibus ,  id  est  Jeremiae  et  Baruch  :  Noliie  nobis 
tidere  ea  qute  recta  $unl.  Diccbant  :  Cesset  a  facie 
no$tra  sanctus  Israel,  quia  nec  loqui  vulebant  de 
Deo,  nec  audire,  vel  nicmoriam  ejus  ante  faciem 
menlis  Tonirc.  Sequi.'ur : 

Vers.  12. —  f  Proplerca  ha»c  dicitDominus  san- 
ctas  Israel :  Pro  eo,  quod  rcprobaslis  verbum  hoc, 


equos,  ideo  contingit,  ut  fugcrent  Clialdaeos;  et  quia 
super  veloces  asccnderunt  equos,  ul  loquunlur,  ideo 
veloccs  fuerunt  Chaldcxi  perscqucntes  cos ,  ut  non 
evadcrent.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  f  Mille  hominos  a  facie  terroris 
unius,  et  a  facic  lerroris  quinque  fugictis  :  donec 
rclinquamini  quasi  maius  navis  in  vcrticc  montis, 
et  quasi  signum  snpcr  colleip.i 

Mille  i£gypliorum,  in  quibus  confidiiis,  fugienta 
facie  uuius  ChaUheorum,  el  oinnes  vos  Judaji  fU" 
gietis  a  facie  quinque  ChMxorum,  donec  nlinqua-' 
mini  qua&i  malus  navis^  vcl  signum  in  colle,  Sicut 
cnim  cum  posi  naufragium  posilus  fueril  malus  iu 
vertice  montis,  vcl  super  coliem  pro  signo,  omnes. 


et  spcrastis  in  calumnia,  ct  in  tumuliu,   et  innixi  ^  qui  videntcuin,  inlclligunt  dissipalann  esse  naviin, 
estis  super  eo.i 

Vers.  13.  —  f  Proplerca  erit  vobis  iniquitas  haec 
sicut  interruptio  cadens,  et  requisita  in  muro  ex- 
celso,  quoniam  subito,  dum  non  speratur,  veniet 
contritio  ejus.i 

Vers.  14. —  f  Et  comminuetur,  sicut  conterilur 
lagena  Gguli  contritione  pervalida  :  et  non  inve- 
nietur  de  fragmentis  ejus  tesia«  inqiia  portctur  igni- 
culus  de  incendio,  aut  hauriatur  parum  aquae  de 
foTea.i 

Praecepi,  inquit,  vobis,  ut  manerctis  in  terra  Jnda, 
sed  Yos  ex  orc  Jeremiae  verbum  hoc  reprobastis^  et 
sperastis  in  calumnia  verborum,  et  in  tumultn,  di- 
centes  :  Non  misit  te  Dominus,  f  Sed  Baruch  iilius 
Nerise  incitat  te  advcrsum  nos  (Jer,  xtiii,  5),i  et 
propterea  erit  vobis  iniquitas  f  incrcdiilitalis,  et  con- 
tradictionis  hujiis  i  sicut  interruptio  muri  qujesita 
ab  hostibus,  et  inventa  nescientibus  his,  qui  intus 
si:nt,  quia  dum  vos  a  Chaldaeis  iii  Egypto  tute  pu- 
tatis  abscondere ,  viam  eis  ad  vos  pandilis,  et  ex 
iinproviso  capiemini,  et  comminucmini  sicut  lagena 
fignli^  qucmadinodum  et  de  Jerusalem  per  Jcre- 
miam  diclum  est  :  f  Sic  contcram  populum  istum, 
et  dvitatem  iiilam  sicut  contcritur  vas  Hguli,  quod 
non  potest  ultra  instaurari  (Jer.  xix,  il).>  Sic  ergo 
et  reliquiarum  populus  in  iiCgypto  contritus  est,  ut 
ampliiis  recupeiari  ncquiret.  Et  sicut  de  fragmen- 
tis  contriUe  lagena^  lestula  non  invenitur,  in  qua  pa- 
rum  ignis  vel  aquce  portetur,  ita  ex  illis  nulliis  super- 
fnit,  qui  ad  aliquod  opus  bonum  jatn  forct  aptus. 
Sequitur  : 

VcRS.  45. —  f  Quia  hxcdicit  Dominus  Deus  san- 
ctos  Israel :  Si  revertainini,  et  quiescatis,  salvi  eri- 
tis  :   in  silentio  et  iii  spe  erit  fortitudo  vestra.  i 

iloc  est  evidcns.  Si  revertamini  in  terram  Juda 
e4  quiescatis  ibi,  salvi  eritis  a  Chaldseis,  quosme- 
luistis.  Sequitur  : 

Vers.  16.  —  f  Et  noluistis,  et  dixistis  :  Nequa* 
qaam,  sed  ad  equos  fugiemus  :  ideo  fugietis.  Et  su- 
per  reloces  ascenderous  :  ideo  veloces  (i54)  erunt, 
jqxu  persequcnturvos.i 


ita  pauci  Judxorum  reinanentes  omnibus  se  cernen- 
tibus  manifestaveruiii  Jerusalciu  es>5e  destructam. 
Qui  qnoniam  inter  inimicos  diutius  afllicli  sunt  ca* 
plivitate  et  miscria,  consolatur  eos  propht la ,  sub- 
jungens : 

VEr%s.  18.  —  f  Propterca  exspectat  Dominus,  ut 
misereatur  vestri,  et  ideo  exaltabilur  parcens  vobis, 
quia  Deus  judicii  Dominus :  Beati  onines,  qui  exspe* 
ctant  eum.i 

Vers.  19.  —  f  Populus  enim  Sion  habital)it  in 
Jerusalem,  plorans  nequaquam  plorabis,  roiserans 
miserebitur  tui.i 

Non  vos,  inquit,  oblitus  est  Dominus  in  roana 
hostium  vestrorum,  ut  piitatis,  scd  ob  hoc  exspem 
ctat  libcrare  vos,  ut  misereatur  vestri  relaxando  pec- 
catum,et^eripiendo  vos.  E/  ideo  vestros  hostos  com- 
primens  exaltabiiur  super  cos,  et  parcct  vobis  ab 
hac  afllictione,  quam  sustinetis,  quia  Deus  judicii 
est  Dominus,  id  est  omnia  justo  judicio  faciens, 
sive  dum  vos  aflligit,  sive  quando  parcit.  Et  beati 
erunt,  qui  per  cjus  misericordiam  exspectant  libe- 
rari,  quoniam  populus  SioUj  qui  captivus  in  Perside 
tenetur,  habitabit  rursus  liber  iit  Jerusalem,  et  af« 
fluct  bonis,  et  tunc  nequaquam  plorabis,  o  Israol, 
sed  exsultabis,  quoniam  Dominus  miserebitur  tui  a 
cunctis  tribiilalionibus  eripicns. 

Nuiic  ab  exordio  lcclioncm  repetcntes,  videamcs» 
si  possit  et  aliter  exponi,  qnnniam  saepe  contingit, 
^  ut  sernio  propheticus  iii  uho  multa  compleelatur. 
f  Onus  inquit,  jiimentorum  austri.  >  Quid  sit  au- 
stcr,  apiid  Ezechielcm  cognoscimus,  cui  Dominus 
ait :  f  Fili  hoininis,  ponc  faciom  luam  contra  viam 
austri,  et  stilla  ad  Africum,  et  propheta  ad  saltum 
agri  niciidiani,  et  diccs  saltui  meridiaiio  :  Uxc  dicit 
Dominus  Deus  :  Ecce  ego  succendam  in  te  ignem, 
et  comburam  in  te  omne  lignum  viride,  et  omne 
lignum  aridum  (Ezech,  xx,  46).  i  Et  eadem  repc- 
tendo  sic  exposuit  :  f  Fili  hominis  pone  facicm 
tuam  contia  Jerusalcm,  et  stilla  ad  sancluaria,  et 
propheta  contra  humuni  Israel,  et  dices  terrselsrael : 
Hxc  dicit  Dominus  :  Ecce  ego  ad  te,  et  ejiciani  gla« 


(154)  .VJias,  vciociores. 


t87 


IIERVLI  BURGIDOLENSIS   MONACIH 


^SS 


dium  mcuro  dc  vagina  sua,  et  occidam  in  te  justum  A  cupiditate  victi,  errant  a  fidc,  ct  inscrunt  se  dolo- 


et  impium  (Ezech.  xxi,  2).  i  Quod  enim  dixerat : 
Pone  faciem  tuam  contra  viam  amtri,  et  stilla  ad 
ifricum,  hoc  interpretatus  cst  dicens  :  c  Ponc  fa- 
ciem  tuam  aJ  Jerusalem,  et  stilla  ad  sanctuaria.  i 
Yia  igitur  australis,  Jerusalem  est,  id  est  Eccle- 
iia,  et  Africus  vel  ausier  sanctuarium  est.  Qu» 
sunt  ergo  jumenta  auslri  vel  sanctuarii  nisi  homi- 
nes,  qui  Christianam  religionem  professi  sunt,  sed 
more  jumentonim  vivunt?  c  Homo  cum  in  honore 
esset,  non  inlcllcnit,  comparatus  est  jumentis  insi- 
pientibus,  et  similis  factus  est  illis  {P$aL  xlviii,  13).  i 
Jumenta  quippe  ratione  carcnt,  et  ouus  quodcunque 
sibi  imponitur,  indifferenter  portant.  Sic  et  homo, 
qui  mentis  ratione  bonum  et  malum  subliliter  non 


ribus  multis 

\  Lecena  quippe  et  leo,  vipera  et  regulus  ducunt  eos 
peccatis  oneralos  in  i£gyptum,id  estin  tenebras  in- 
fidelitatis  ad  populum  gentilium  et  inGdelium,  qui 
eis  prodcsse  non  poierit  in  die  novissimo,  sicut  i£gy- 
ptii  non  profuerc  reliquiis  Juda  venientibus  Chal- 
deis.  iEgyptus  enim,  id  est  tenebrosa  sxcularium  et 
iniidelium  multitudo  frustra  auxiliabitur  eis,  quia 
non  proficietf  et  vane^  quia  evanescit  atque  transi- 
bit. 

Yel  leoni  ct  Icxiiae  viperae  et  regulo  prodesse  ne- 
quibit  populus  infidelium  puniendo  martyres,  quo- 
uiam  per  tormenta  transibunt  ad  rcquiem  et  glo- 
riam,  magisque  roborabunt  adversus  Antichristuin 


discernit  reprdbando  malum    et  eligendo  bonum,  B  Ecclesiam.  Et  quoniam  iGgyptus  frustra  auxilia- 


sed  quamlibet  impositam  sibi  peccatorum  sarci- 
nam  ferre  consentit,  jumentum  esL 

Onus  vero  hic  pondus  peccatorum  designat  et  af- 
(lictionum. 

c  In  terra  tribulationis  et  angustise  leaena  et  Ico, 
ex  eis  vipera  et  regulus  volans  portantes  super  hu- 
meros  jumentorum  divilias  suas,  et  super  gibbum 
camelorum  thesauros  suos  ad  populum,  qui  eis  pro- 
desse  non  poterit.  i  Quae  terra  tribulationis  et  angu-' 
stice  nisi  in  qua  fideles  affliguntur?  In  hac  enim  est 
lecena^  et  leo^  id  est  Babylon  et  diabolus.  Nam  sicut 
Cbristum  et  Ecclesiam  designare  soleiit  lexna  et 
leo,  quoties  in  bono  accipiuntur?  ita  diabolum  et 
Babylonem  ligurant,  quoties  in  mala  signilicatione 
leguniur : 

Ex  quibus  videlicet  leone  et  leaena  oritur  regulus 
volans,  id  est  pestifer  Anlichristus,  qui  per  super- 
biam  in  aliitudine  cogitationis  supcr  omnia  evolat : 
et  vipera  id  est  virulenla  praedicatorum  ejus  turba. 
Qui  jumenta  sancluarii  sumentes,  id  est  Christia- 
nos,  et  religionum  professores  imponunt  super  hu- 
meros  coidis  eorum  divitias  suas,  id  est  peccata,  et 
super  gibbos  camelorum^  id  est  super  elalionem  tor- 
tuosae  mcntis  ipsorum  thesauros  suos,  id  est  iniqui- 
tates.  Ex  his  enim  sunt,  c  qui  penctrant  domos,  et 
captivas  ducunt  mulierculas  oneratas  peccatis,  quae 
ducuntur  variis  desideriis  (//  7tm.  v,  6).  i 

Diabolus  igitur  et  Antichristus  corumque  sequa- 


bitur^  ideo  clamavi  super  hoc^  quod  Austri  jumenta 
cum  sarcinis  ad  eam  descendunt.  Superbia  tanlum 
es(,  non  ulililas,  quia  descendis  in  iOgyptum  infi- 
dclitatis,  o  quicuiiqucterram  Juda,  id  est  EccleAiam» 
in  qua  confessio  veritatis  est,  deseris  :  Quiesce  ab 
hoc  itinere  perverso  residens  in  Ecclesiam.  Sed 
quia  nolunt  quicscere,  o  Elia,  nunc  ad  eos  ingressus 
scribe  cis  super  buxum,  id  est  in  abstinenti  conver- 
sationc  tua,  quae  per  paUorcin  buxi  figuratur,  quid 
agere  dei)eant  eis  exprime,  et  in  libro  diligenler 
exara  illud^  id  est  in  corde  eornm  memoriter  assi- 
gnare  labora  praedicando.  Unicuique  enim  liber  est 
roemoria  conscientiae  suae,  et  in  libro  scribimus, 
dum  aliquid  imprimimus  conscientiae  proximi. 

Et  eritf  inquit,  eis  scriplura  haec  in  die  novissimo 
ad  testimonium  justae  damnationis,  quia  bonum, 
quod  agere  debuissent,  non  ignoraverunt,  sed  con- 
tempserunt.  Populus  enim  ad  iracundiam  provocans 
estf  quoniam  ille  Deum  ad  iracundiam  provocat, 
quia  mandata  ejus  sciendo  transgreditur.  Populus 
igitur  iste  ad  iracundiam  provocans  est,  et  filii  men- 
daceSf  id  est  quod  Deo  promiserunt,  non  implentes, 
/i/tt  nolentes  jam  audire  legem  Dei^  sed  legem  vo- 
luntatis  suae  sequentes  :  qui  dicunt  videntibus,  id  est 
religionum  magistris  :  Nolite  videre,  an  ordinate 
ambulemus  :  et  aspicientibus,  id  est  qui  vitam  his 
subjectoruia>  suk  rfcta  sit  incessanter  aspiciont. 
Nolite  aspicere  nobis  ea^  qum  recta  sunt^  sed  loqui^ 


ces  licet  et  nunc  in  humeris  jumentorum  austri  di-  d  ""'i^  "^^<^  placentia^  id  est  quaB  ad  vanam  delecta- 


vitias  suas  imponant,  praecipue  tamen  in  ilta  per- 
suasione  novissima  fideles  ab  Ecclesia  falsis  polli- 
citationibus  seducentes  auferent,  et  onerabunt  pec- 
catis  et  afilictionibus.  Nam  c  qui  voluerint  divites 
fieri,  incidunt  in  tentationem,  et  in  laqueuni  diaboli, 
et  desideria  multa  et  inuliiia,  qux  mergunt  homiiies 
in  interitum,  et  perditionem.  Radix  enim  omnium 
malorum  est  cupiditas,  quam  quidem  appetentes 
erraverunt  a  fide,  et  inserueruiit  se  doloribus  multis 
(/  7tm.  VI,  9).  I  Per  avaritiam  ergo  decipiuntur 
haec  austri  jumenta,  ut  tantum  iniquitatum  et  mise- 
riae  suscipiant  onus.  Inciduiit  enim  per  eam  in  la- 
qucum  diaboli,  ct  in  desideria  quae  Irahunt  homi- 
nes  in  perditioncm.  Et  dum  Aniichristo  consentiunt 


tioncm  pertinent :  Yidete  nobis  errores^  quos  sequa- 
mur. 

Auferte  a  me  viam  justitiae,  ut  incedam  per  devia  : 
declinate  a  me  semitam  arctae  conversationis,  et  am- 
bulabo  per  amplam  viam  perditionis.  Cesset  a  facie 
nostra  sanctus  Israel,  id  est  Deus,  ut  jam  ante  fa- 
ciem  cordis  nostri  non  veniat.  Sic  loqui  vel  cogi- 
tare  descendere  est  in  i£gyptum.  Haec  enim  jam 
loquuntur,  et  magis  adhuc  locutnri  sunt,  qui  reli- 
gionem  Christianam  deserentes  Antiefaristo  socian  - 
tur.  c  Erit  enim  tempos,  cum  sanam  doctrinara  non 
sustinebunt,  sed  ad  sua  desideria  coacervabunt  sibt 
magistros  prurientes  auribus;  et  a  veritate  quidam 
auditum  avertent,  ad  fabulas  autem  conTcrtentur 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OCTO.  —  LIH.  IV. 


2C0 


{11  Tim.  IV,  3).  >  —  c  Nam  in  iiovissimis  tcmpori-  A  dcsccndant.  Equas  enim  starc  ncscit,  vclox  ad  im- 


lias  discedent  quidam  a  fide  altcndcntes  spiritibus 
erroris  (i  Tim,  iv,  1),  i  id  est  doctrinx  dsemonum 
in  h^npocrisl  loqiientium  mcndacium,  c  et  cauleria- 
tam  habentium  conscientiam  suam  (ibid,).  i  lli  crgo 
diceDt :  c  Auferte  a  me  viam,  ccssct  a  facie  noslra 
stncius  Israel.  i  Quibus  divina  rcspondel  scnten- 
tia  :  Pro  eo,  quod  reprobastis  verbum  hoc,  quo  pnc- 
cepi  vobis,  ut  quiescei-etis  irc  in  iEgyptum  inlide- 
liUlis;  vcl  hoc  rcprobastis,  ut  aspicicntes  aspiccrcnt 
Tobis  ea,  qua;  rccia  sunt,  et  sperastis  in  calnmnia 
el  in  inmuttu  caluinniam  movcnlcs  contia  sanam 
doctrinatii,  ct  tumultuanlcs,  ac  procaciter  innixi 
cstis  super  tumultum  contradictionis  ct  inobe- 
dienti»  :  Propterea  erit  vobis  iniquitas  ha^c  sicut  in- 


ierrnpiio  muri  cadens^  ct  ab  hoslibus  quxsita  fora-  ^  ct  ad  culpani  proruunt 


pelum,  cervicem  suam  cxaltnns,  hinniens  ad  libi- 
dinem.  Quid  tam  siniilc  peccari?  Fervet  enini  prinio 
culpa  impclu,  et  oinnem  recli  cogilalioiiem  prae- 
venit,  motuque  iinmaturo  cxsilit,  ut  cam  diflicile  ra- 
lio  rcvocare  possit.  Ferlur  et  in  praeccps,  et  asccn- 
sorem  suum  projicit  in  mare  islud  hujus  sxculi 
ccrvicc  tumida  recusans  jugum  corrcptionis.  Etsp  - 
cialis  qusedam  forma  cst  libidinis,  quae  vocem  mutot 
hominis,  vcrba  amantis  corrumpnt,  suisquc  sc  pr<)- 
bet  sermonibus.  Ad  cjusmodi  equitatum,  iiiquif, 
festinant,  qu:  se  rcvocanti  dicunt  .  <  Ncquaquam 
revcrtcmur,  [scd  ad  cquos  fugiemus.  i  Dcciinant 
eniin,  ct  dcfluunt  sensuscorum,  ct  disciplinam  men- 
tis  abjecerunt,  ideoquc  foris  in  actionc  dissipantur. 


ffien  qnasrentibus.  Dum  eniin  in  iEgypto,  id  cst 
inGdeliam  consortio  sicut  intra  muri  ambilum  fore 
Tos  futos  aestimatis  ex  improviso  capiemini,  et 
penbitis,  qui  in  Ecxlcsia  tuli  fuissctis. 

Et  comminuetur  murus  protectionis  vcstne,  sicut 
etnUritur  lagena  pguli,  quia  corpora  carnaiium, 
qai  vos  tuebantur,  in  inorte  salventur.  c  £t  non  in- 
Tenietor  de  fragmentis  ejus  tesia,  in  qua  portctur 
igniculas  de  inccndio,  vel  parum  aquae  haiiriatur  de 
fovea,  I  quia  reprobi,  postquam  in  morte  contriti 
sunC,  non  invenitur  quisquam  cx  eis,  qui  vcl  ali- 
qnantulom  charitatis  jam  igniculum  ab  incendiOy 
quo  mentes  electorum  ardent,  sumere  valeat,  vel 
iwrviii  aquce  compunctionis  haurire  de  fovea  humi-  ^ 
liLitis.  Testa  enim  quisque  pcccalor  est,  cui  dici- 
tor :  c  Yae,  qui  contradicit  fictori  suo,  tcsta  de  sa- 
miis  terrae !  i  (Isa.  xlv,  9.)  Sed  haec  tcsta  post  con- 
tritionem  nequit  porlare  igniculum  deincendio,  quia 
per  diem  Sabbati.  sicui  le\  dicii :  c  Non  succende- 
tis  ignem  in  omntbus  habilaculis  vestris  (Exod. 
XXXV,  5).  I  Sabbatuni  quippe  esl,  cum  jam  nil  ope- 
rari  pos!  morlem  licei.  Scil  ncino  per  diem  Sabbati 
siiccciidei  ignem  in  iMbitncuIo  siio;  quia,  qui  nunc 
igiiem  <  harilatis  in  corde  siio  non  accendit,  post 
raorteni  ilUiin  acccndcre  noii  vaiebil.  Sed  el  aquan 
compunctionis  haurirc  non  polcsl;  quia,  quamvis 
in  infcrno  sit  Hetus  cl  slridor  deiitiuin,  nequaquam 
tamcn  nqiia  luundniis  invcnietur  ibi.  De  cis  namque 


Ad  equoSj  inquiuiit,  fugiemuSy  iie  patiamur  ad- 
versa-sreculi,  quibus  prophela  respondct :  ideo  fu- 
gietis  adversarios  invisibiles  in  tempore  necessilatis, 
qiiia  nunc  disciplinam  fugitis.  Illi  vcro  adjungunt  : 
Et  super  veloces  ascendcmus^  id  esl  in  peccalis  exnl- 
tabiiniir,  quse  iios  ad  ca  velocitcr  ferant,  quae  nc- 
quiter  considcranuis.  Et  scnno  divinus  :  Ideoque, 
inquit,  veloccs  erunt  mnligni  spiritus,  quivos  in  hora 
mortis  persequcntur. 

c  Miile  Iiomincs  a  facie  terroris  unius,  et  a  facie 
tcrroris  quinquc  fugictis.  i  Irruit  cnim  temporc 
mortis  Satanas  cum  sateUitibus  suis,  ut  animam 
rapiat.  Unde  Salomon  cum  dixissct :  c  Custodi  je- 
gem  atque  consiliuin,  ct  eril  vita  animae  tuae  (Pror. 
XXXI,  ^I),  I  paulo  post  de  hora  moriis  suljunxit: 
c  Ne  paveas  repeiitino  lcrrore,  et  irruentium  tibi 
potentias  impiorum  (fT^it/.,  25),  i  subaudi,  ideo 
custodi  legem  atquc  consilium.  Isti  ergo  qui  Icgem 
et  consilium  custodire  respuunt,  dicentes  :  c  Ne- 
quaquam,  scd  ad  equos  fiigiemus,  i  subripijnte 
roortis  articuio  pavcbunt,  ct  fugicnt  a  facie  daimo- 
num.  Fugient  quidcm,  sed  non  cvadent  sicut  et  rc- 
liquix  Juda  fugerunt  in  i^Lgyptum  Chaldxo^,  sed 
non  cfl^ugerunt.  Fugil  ciiim  persecutorcs  suos  aiiima 
tempore  egressionis  sux,  quia  fugere  quaerit,  et  t:  e* 
pidans  per  artiis  discuriit.  Nam  et  de  Dnbylone 
scriptum  cst :  c  Quoniam  in  una  die  venicnt  pla^as 
ejus,  mors  el  Iiiclus  ct  fnmcs,  ct  igni  comburctur, 


hcrymis  loqulmur,  qui  flentem  abluunt.   Ostenso  d  el  ftcbunl  el  plangent  se  supcr  illam  reges  lernr, 

qui  cuin  illa  fornicnti  sunt,  et  in  dcliciis  vixerunl, 
cum  vidcrint  fumuin  iucendii  cjus,  et  longe  stantes 
propter  timorem  tormentorum  ejus  diccnt  :  Va;,  va 
civitas  iila  magna  BabyIon,civitasiUa  forlis!  i  (Apoc. 
xviii,  8-iO.)  Scd  hi  icgcs  non  loco  sed  affectu, 
nec  corpore  sed  voluntatc  ionge  stabunt,  quoniam 
cum  eapariter  cremabuntur.  Sicut  ergo  longe  slarc 
dieuntur,  qui  in  cadem  damiiatione  sunt,  quia  longc 
vellcnt  esse;  sic  nunc  isli  fugere  perhibentur  in 
morte  adversarios  suos,  qiios  fugerecupiunt.  Itaque 
reprobis  dc  suo  flne  dicitur  :  c  Mille  homines  a  facie 
terroris  unius,  ct  a  facie  lerroris  quinque  fugie- 
tis,  I  etc. 
Quis  vero  cst  unus  islc,  qni  peccatores  in  cxtrc- 


aotem,  quid  cis  mnncat,  qui  in  i£gygplum,  id  est 
in  sxculum  ct  innderualcm  dcsccndunt,  rursum 
qiiid  conscquanlur,  si  ad  Ecclesiam  vclut  ad  tcnam 
Juda  redierint,  indicat,  siibjungens. 

c  Si  revcrtamini  et  quiescatis,  salvi  eritis  :  in  si- 
lentto,  ct  in  spe,  i  non  in  calumnia  ct  lumuUu, 
r  erit  fortitudo  vestra  ^  quia  resistclis  huslibus 
vestris  invisibilibus.  Sed  isti  supcrbia  ct  cupiditnte 
cascati  respondent  :  c  Nequnquam,  scd  ad  equos 
fogieinus.  i  Prophela  vero  solers  corrigere  nititur 
delinquenles,  elarguendo  revocat  peccatores,  strin- 
git  passionum  impetus,  frcna  rationis  imponit,  re- 
vocat  culpam,  slaluit  errorem,  dum  suadet,  ut  rc- 
vertanlur,  et  qiiieseant,  nec  ad  cquos  in  iEgypHim 


m 


IIERVLIi  BURGIDOLENSIS  M0NACII1 


tn 


mis  perscquiliir  nisi  diabohis?  El  qui  siinl  isli  quin-  A  aspicil,  cl  vilioruin  lenlamenla,  priusqiiam  vcnianr. 


que  perseculorcs  nisi  maligni  spiritus,  qui  eorum 
4uinque  sensus  corporcos  ad  peccandum  illexerunt? 
Quid  aulcm  per  millcnarium  nisi  univcrsitas  desi- 
gnalur?  Ait  ergo  bis  qui  iiovissima  providcre  nc- 
gligunl  :  Mille  homiues,  id  est  vos  omncs  tempore 
vocalionis  veslrae  fugietis  a  facie  terroris  unius^  Sa- 
tanx,  et  a  facie  terroris  quinque^  id  est  dxinonum, 
qui  vos  in  quinque  scnsibus  corporis  fecerunt  de- 
linqucre.  Fugietis,  inqiiam,  doucc  relinquamini  quasi 
malus  uavis  in  vertice  moniisy  id  est  donec  corpus 
vestriiin  exanime  rciinquatur,  ct  omnibus  pateat  vos 
in  pela^o  saiculi  bujus  pertulisse  naufragium.  Et 
reiinquamini  quasi  signum  super  coUem,  quod  vialo- 
ribus  oslendil  iter  in  montcm,  quia  formidine  sup- 


deprebendit  et  venicntia  fortiicr  superai.  Hic  crgo 
populus  habilabit  in  Jerusalem^  quia  pro  bellis  tem- 
poralibus  in  xterna  pace  verhabitur. 

Vel  Sion  intelligcnda  est  prxscns  Ccclesia,  J<^ru- 
salem  vero  futura.  Et  popuius  Sion  habitabit  in  Jeru- 
salem^  quia  qui  in  errores  non  declinaverint,  sed 
fiJeliler  et  juste  in  hac  Ecclesia  persevcravennt, 
absque  dubio  in  illa  regnabunt;  et  qui  nunc  variin 
de  causis  lamentantur,  sine  fine  tunc  gaudcbunU 
Nam  sequitur  :  <  Ploraiis  neqiiaquam  plorabis.  » 
Et  quia  tunc  miscricordiam  invenicnt  in  auxilio 
opporluno,  f  miserans,  inquit,  niiserebitur  lui 
(Psa/.cxxxiv,  ii),i  quia  <  judicabit  Dominus  popu- 
lum  suum,  et  in  scrvis  suis  misercbitur,  quoniam 


plcii  vestri   pcrsuadebiiis  cseleris,  nc  sicut  vosa  B  in  aclernum  misericordia  ejus  {Psal,  cxxxv,  i).  » 


\ia  reclitudinis  exorbitent,  sed  ad  supcrna  reclo 
calle  tendant.  Unde  el  uxor  Lol,  quia  posi  se  rc- 
spcxll,  versa  est  in  statuam  salis  omnibus  condi- 
mentura  animi  facla,  ne  retro  jam  aspiciant.  Eadem 
quippe  senlcntia  est  de  bis,  qui  niinc  rcliiiqui  di- 
cuiilur  quasi  malus  navis  in  summiiale  nionCis,  vcl 
quasi  signum  super  coUem,  et  de  muliere,  quae  rc- 
mansil  in  slaluam  salis  conversa.  Deinde  longani- 
milalem  eleclorum  corroboiat  propbeta,  subjun- 
gens  : 

f  Propterea  exspcctat  Dominus,  ut  misercalur 
vestri,  et  ideo  exaltabitur  parccns  vobis,  quia  Deus 
judicii  Dominus  :  Bealiomnes,  qui  exspcctaiit  cum.  » 
Supcrioribus  autem  verbis,  qiiibus  arguit  eos,  qui 


Post  bsec  de  gratia  Novi  Testamcnli  dicitur 

c  Ad  voccm  clamoris  tui  slalim,  ut  audicrit,  re- 
spondebit  tibi.  >  Ad  noslram  petitioncm  Doininus 
respondet  mox ,  ut  audierit  ciamortm  petitiouis 
nostra;  faciendo,  quod  pelimus,  si  justum  et  utilc 
est,  et  si  lempus  advenit,  quo  fieri  debel,  alque  di- 
gni  sumus,  ut  boc  nobis  faciat.  Si  justum  el  utiie 
est,  diximus,  quia  Paulus  rogavit  auferri  a  se  An- 
gelum  Satanae,  qui  judicante  Domino  colaphizabat 
cum,  et  non  obtinuit,  sed  tantum  ad  vocem  respoii- 
sum  est :  c  Sufiicit  libi  gratia  mea,  nam  vii  tus  in 
inlirmitate  pcrficitur  (II  Cor,  xii,  9).  »  St  jam  tem- 
pus  advenit,  dixinuis,  qiiia  cum  dicinius  :  <  Adveniai 
regnum  tuum  (Matth.  vi,  iO),  >  exaudimur  quidem. 


circa  fincm  sxculi  in  errores  decliiiabunt,  consonat  ^  sed  nequaquam  inox  idem  regnum  percipimus.  Eo 


Petrus  in  Epistola,  ditcns  :  <  Venient  in  novissiniis 
diebus  in  deccptione  illusores  juxla  proprias  coiicu- 
pisccniias  ambulantes,  diccntes  :  Ubi  cst  promissio 
aut  adventus  ejus?  Cx  quo  cnim  patres  d  *rmierunt, 
omnia  sic  pcrseverant  ab  inilio  crealurse  (//  Petr, 
III,  3).  >  Et  nunc  quod  propbela  di(  it  :  <  Proptcrea 
cxspectat  Doniinus,  ut  inisercalur  vestri,  et  idco 
cxallabitur  parcens  vobis,  >  Petiusilascribit :  <  Non 
tardatDominuspromissis,  scd  paiieiiter  agilproptcr 
vos  nolcns  aliqiios  perirc,  scd  omnes  ad  pocnitcn- 
tiam  reverti  (ibid,  9).  >  Et  quod  bic  stqultiir  : 
<  Quia  Dcus  judicii  Dominus  :  Deali  omnos,  qui 
exspectant  cuin.  >  Ibi  Pctius  adjecit  :  <  Advcnict 


rum  vere,  qui  indigni  sunt,  non  auditur  clamor 
qiiia  f  qui  declinat  aurem,  ne  audiat  legem,  oratio 
ejus  erit  exsecrabilis  (Prov,  xxviii,  9).  >  Neque  enim 
promissum  cst  boc  nisi  vel  eleclorum  populo,  vel 
cuilibet  juslo.  Et  notandum,  quia  non  ait  :  Faciet, 
quidquid  petieris,  sed  respondcbit  tibi^  scilicet  prout 
oportuerit,  atque  justum  sed  rcspondit,  quod  utile 
erat.  Sequitur  :  fuerit  sicut  Paulo  non  fecit,  quod 
petcbat. 

Vers.  20.  —  f  Et  dabil  vobis  Dominus  panem 
arctum,  et  aquam  brevem.  > 

Quid  per  panem  et  aquam  nisi  doctrina  sdpientlai 
designatur?  Scriptum  quippc  est  :  <  Cibavit  illum 


autem  dies  Domini  ut  fur,  in  qua  coftli  magno  iiu-  j)  pane  vitiE  et  intelleclus,  et  aqua  sapienti»».  saluta- 


petu  transicnt,  elemcnta  vero  calore  solvenliir  (ibid. 
iO).  >  Cum  igitur  hacc  omnia  solvenda  sint,  qualcs 
nos  oportet  esse  in  sanclis  conversationibus  et  pie- 
tatibus  exspectanles  et  properantcs  in  adventum 
diel,  per  quam  coeli  ardcntes  solventur,  et  clementa 
ignis  ardore  tabcscent?  Novos  vero  coelos  et  novam 
terram  secundum  promissa  ipsius  exspectamus,  in 
quibus  justitia  habitat.  Quibus  apostoli  verbis  et 
illud  consonat,  quod  in  hoc  loco  subdilur  : 

<  Populus  enim  Sion  babilabit  in  Jerusalem.  > 
Sion  namque  dicitur  specuia  yel  mandatum;  Jerusa- 
lera  autem  visio  pacis,  Et  fidelium  populus  manct 
nunc  in  mandato  et  in  spccula,  qiiia  legem  Dei 
custodiens  ab  arcc  mentis  circumqiiaquc  vigilanlcr 


rispotavit  illum  (Eccii,  \v,  5).  >  Dcditergo  Dominus 
nobis  in  Novo  Tcslaincnto  panem  arctum^  et  aqua.n 
brevem.  <  Omnis  enim  lex,  ut  Aposlolus  docet  in  uno 
sermone  impletur  :  Diliges  proximum  tuum  siciit  to 
ipsum  [Gal.  v,  i4).  >  Quid  hoc  sermonc  brevius,  in  quo 
tota  lalitudo  praeceptorum  comprchenditur?  Sequi- 
tur  :  <  Et  non  faciet  ultra  avolare  doctorem  tuum.  > 
Hoc  est  quod  ipse  doctor  ait  :  <  Ecce  ego  vobiscum 
sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem 
saiculi  (Matth,  xxviii,  20).  »  Sequitur  :  <  El  erunt 
oculi  tui  videntes  praeceptorem  tuum.  > 

Vers.  2i.  —  f  Et  aures  tuae  aiidicntes  verbuni 
posttergum  monentis.  » 

Id  ScriDtura  sacra  nonDunquam  quod  transactuni 


05  COMMENT.  IN  ISAIAII  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IV.  104 

est,  poniturqaasi  futurum.  Nam  de  Agar  legtmus,  A  suscepturx,  adjungit  propbeta,  dicens  gcniili   po- 
quia  concepisse  se  videns-despexit  dominam  suam.      pulo  : 


AiDigeiite  igitur  eam  Sarai,  fugam  iniit.  Cumque 
invenisset  eam  Angelus  Domini  in  soliludinc,  di\it 
ei:  Ecce  concipies  et  parics  filium  {Gen.  x\\,  II).  i 
Tale  est,  quod  nunc  propheta  d.cit,  qnia  spiritu 
xternitalis  plcnus  prxterita  simul  et  futura  dilalato 
menlis  oculo  conspicit,  atque  de  antiquis  ct  novis- 
simis  velut  de  futuris  senlentiam  profert,  dicens  ho- 
niini :  f  Et  erunt  oculi  tui  videntcs  praBccptorcm 
tuuni,  >  eic.  In  paradiso  quippe  vidcrunt  homines 
praeceptorem  suum,  quia  sicut  icgimus  :  c  Tesla- 
mentum  aeternura  constiluit  cum  illis ,  ct  justitiam, 
et  judicia  sua  ostendit  illis,  ct  magnalia  honoris 
ejos  %idil  oculus  iilorum  ,  et  bonorem  vocis  au«lie- 


Vers.  22.  —  f  Et  contaminabis  Iam.in9s  sculp- 
tilium  argenti  lui,  et  vcslimcntum  conflatilis  auri 
tui,  et  disperges  ca  sicut  immunditiam  menslruaue: 
Egrcdere,  diccs  ci.  > 

Omnia  enim  idoiorum  ornamenta  cum  ipsis  ido- 
lis  contaminavit,  alquc  projccit  gcnlililas  ad  Chri- 
stum  veniens.  Unde  et  consequenter  dicitur  ordini 
prxdicanlium  : 

Vers.  23. —  €  Et  dabitur  semini  tuo  pluvia,  ubi- 
cunque  seminaveris  in  lerra,  et  pauis  frugum  terras 
erit  uberrimus  et  pinguis.  > 

Semen  quippe  est  verbum  praedicaiionis  ,  pluvia^ 
qux  desuper  cadit,  elscmcn  gcrminare  facit,  irri- 


nint  aures  illorum  {Eccli.  xvii,  10).  i    Ilumanum  ^  gatio  gratise  supcrvenientis.  Ubicunque  crgo  semina 

jeccrit  doctor ,  pluvia  dabitur,  quia  in  omni  gente 
etnatione  gratia  seqnitur  vcrbum  priedicationiSy 
sicut  in  domo  Cornciii,  loqucntc  Pctro,  c  cecidit 
Spiritus  sanctus  super  omnes  ,  qui  audiebant  ver- 
buin  (Acl,  X,  -41).  >  Sic  cnim  data  est  scmini  ejus 
pluvia. 

Quid  vcro  per  panem  frutjum  terrce  designatur 
nisi  bonoriim  opcrum  refeclio  dc  cujusmodi  pane 
Dominus  ait  :  c  Mcus  ctbus  esl,  ut  faciam  volun- 
tatein  ejus  qui  inisit  me  ?  (Joan,  iv,  54)  >  Pani$ 
ergo  frugum  lerrce  erit  uberrimus,  quia  fidcles  uber- 
rime  rclicienlur  bonis  operibus.  Erit  et  pinguis,  id 
est  spirilali  pinguedine  saginatus.  Sequitur  :    c  Pa- 


ergo  genus  in  faciem  Deus  monuit,  quando  in  para- 
diso  condito  homini,  atqiie  in  libero  arbitrio  stanli, 
quid  facere,  quidve  uon  facere  deberet,  indixit. 
Sed  horao  in  faciera  Dei  terga  dedit,  cum  super- 
biens  ejus  jussa  contempsit.  Nec  tamen  superbien- 
tem  Deus  deseruit,  quia  ad  renovandum  hominem 
icgem  dedit,  exhortantes  angclos  misit,  in  caruc 
Dostrae  roortalilalis  apparuit.  Ergo  post  iergum  stans 
Bos  adnaonuit,  quia  ad  recuperationem  nos  gratiis 
ei  conieniptus  vocavit.  Bene  itaque  dicitur  humano 
i;eoeri :  c  Et  erunt  oculi  tui  videntes  praeceptorem 
tuum ,  ei  aures  tusc  audientes  verbum  post  tergum 
monentis.  > 


Se«l  quod  generaliter  dc  cunclis  inlelligitur,  hoc  r  scctur  in  possessione  tua  in  die  illa  agnus  spa- 
lecesse  est  specialiter  senlire  de  singulis.  Quasi  tiose.  > 
enim  coram  Deo  positus  quisqiic  verba  admonitio- 
nis  ejus  percipit^  cum  ,  priusquam  peccala  perpe- 
tret,  voluntatis  ejus  praecepta  cognoscit.  Adhuc 
enim  aiite  faciem  ejus  slare  est  necdum  eum  pec- 
caudo  contemnere.  Cum  autem  derelicto  bono  in- 
DocentiaR  Iniquitatem  eligcns  appelit,  terga  jam  in 
ejus  faciein  roittit.  Sed  ecce  adhuc  et  post  tergum 
Deus  subsequens  monet,  quia  etiam  post  culpam 
ad  se  redirc  pcrsuadet.  Avcrsum  rcvocat,  cum 
commissa  respicit,  rcvcrtenti  sinum  piclatis  expan- 
dit.  Vocem  ergo  post  tergum  monentis  audimus,  si  ad 
invitautem  nos  Dominum  saltem  post  pcccata  re- 
Tertirour.  Dcbcmus  crgo  pielatem  vocaiitis  erube- 


Vers.  i4.  —  c  Et  tauri  lui,  et  puHi  asinorum 
tuorum,  qui  opcrantur  lerram,  commislum  migma 
comedent  sicut  in  area  veutilalum  est.  > 

Quse  est  posscssio  fidelium  nisi  bonoe  conversa- 
tionis  ager,  virtulumquc  divili<T?  In  qua  scilicet 
possessione  bonis  opcribus  velut  hcrbis  Agnus  Chri- 
sti  pascilur  spaliosa  charilalis  amplitudino.  Tauri 
vero  prsebent  annentis  ducatum.  Et  quid  per  tauros 
nisi  rectorcs  Ecclesiarum  siguantur?  Quid  autem  pcr 
asinos  nisi  gcntiles  exprimuniur  ?  Asiuus  enim  ve- 
catur  populus  gcntilis,  cum  dicitur  :  c  Cognovit 
bos  possessorem  suum,  et  asinus  pra^sepe  Domini 
sui  (supra  i,  5).  >   Quid  ergo  pcr  pullos  asinorum 


scere,   si  justitiam  volumus  formidare,  quia  tanto  d  "^^'  ^^'^^  gentiiium  accipiemus,    qui  palernum  er- 


graviori  improbitalc  conlemnilur,  quanto  et  con- 
temptus  adhuc  revocare  non  dedignatur.  De  cujus 
admonitione  prophela  subjungit  : 

c  llaec  est  via;  ambulatc  in  ea  :  nequc  ad  dexte- 
ram  neque  ad  sinistram.  >  Hiec  admonitio  Salvalo- 
ris  est  via  justilige,  pcr  quam  dcbemus  incederc, 
Dec  in  partem  quamlibet  ab  ea  deflectcre.  Cxorbi- 
tat  enim  ad  dexteram,  qui  de  juslilia  superbit,  vel 
imnioderate,  quod  justurn  est,  agit.  Unde  monet 
Salonion  :  c  Nesimus  nimium  justi  (Eccle.yn,  17)).  > 
Ad  sinistram  vero  declinat,  qui  ad  malum  opus  de- 
Yiat.  In  neutram  ergo  patrem  exorbilemus,  sed  re- 
cto  gressu  per  doctrinam  Salvatoris  ambulemns. 
f  «st  cajus  advenlum  quia  gentes  fKlem  ejug  erant 


rorem  relinquenles  veneruiit  ad  Christum?  Qui  ope" 
rantur  terram;  qui  medilationibiis  ct  disciplinis 
suam  exarant  conscientiam.  Migma  vcro  est  hor- 
dcum  paritcr  cum  palca.  Et  quid  per  palcam  nisi 
superlicies  lillene  dcsignalur?  Quid  pcr  hordcum 
nisi  inlcrior  inlelligentia?  Tauri  itaquc  et  pu//t,  id 
est  pra^lati  et  subjocli  in  Ecclesia  velut  in  suibulo 
commistum  migma  comedunt,  quia  el  liistoricum 
et  mysticum  sensum  rccipiunt,  ei  in  utroquc  pa- 
scunlur,  et  con>cduiit  illuil,  sicul  in  area  veniilaium 
est  id  est  in  tlcclesia  purgatum  et  examinatum. 
Non  enim  vel  allegorico  vel  historico  pascuntur  in- 
tellectu,  nisi  prius  ab  errore  purgetur,  et  aucto- 
rilate  ecclesiastica  probctur.  Seqnitur  : 


295  IlEriV  EI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  ^Q 

VcRS.  ^5.  —   c  Et  erunt  supcr  oronem  montein  A  rum  immortalia  reddet,  atque  incorruptibilia  el  im* 
exceisum,  et  super  omnem  coUem  elevatum  rivi     passibilia. 


currentiumaquarumin  die  iuterfeclionismultorum, 
cuQi  ceciderint  turres.  > 

Quid  per  montes  et  colles  nisi  cminentiores  san- 
cti  figuranlur?  Quid  per  risos  aquarum  nisi  sancta- 
rum  flumina  doctrinarum?  c  Erunt  ergo  supcr  om- 
nem  montem  excelsum  et  super  omnem  coHcm  ele- 
vatum  rivi  currentium  aquarum,  >  quia  qui  per  viUB 
meritum  coelestibus  propinquant,  flumina  doctrinx 
Ouentis  emanant.  Et  quando  ?  In  die  interfeclionis 
multorum,  idest  tempore  revclataegratia!,  quo  muiti 
gladioverbi  Dei  apristina  conversalione  exstinguun* 
tur  mortilicanles  membra  sua,  quse  sunt  super  ter- 
ram,  fornicalionem,  immunditiam,  libidinem,  et  his 
similia. 

Turres  etiam  cadunt,  quia  hi  plerumque  qui 
contra  Deum  oblirmali,  id  est  in  superbiam  sc  ere- 
xerant,  humiliantur,  dum  praidicatorcs  deslruunt 
munitiones,  et  omnem  altitudinem  extoilentcm  sc 
adversus  scientiam  Dei. 

Vel  per  rivos  aquarum  intellige  spiritaliumfluenta 
gratiarum.  c  Erunt  igitur  super  montes  et  colles  rivi 
currentium  aquarum,  >  quia  sanclus  Spiritus  in 
scptem  rivis  gratiarum  supcr  eleclos  inundabit.  Et 
hoc  lict  t»  die  interfectionis  muUorum,  id  est  in  die 
judicii,  quando  reproborum  omnis  multitudo  pcri-« 
bit.  Et  turres  cadent,  id  est  omncs  superbi  ct  po- 
lentes  saeculi  dejicientur.  Sequitur : 

VcRs.  26.—  f  Et  erit  lux  lun»  sicut  lux  solis  ct 
septempliciter  sicut    lux    scpicm    dierum   in  die,  ^ 
qua  alligaveiit  Dominus  vulnus  populi  sui,  et  pcr- 
cussuram  plag^  ejus  sanaverit.  > 

Hoc  ad  litteram  nostri  majorcs  acceperunt,  quia 
finito  judicio  cum  fuerit  coelum  novum,  et  terra 
nova,  sumel  luna  splendorem,  quem  habet  nunc 
sol ,  et  sol  septempliciter  lucebit  quam  nunc.  Quod 
81  in  mysterio  debet  intelligi,  sol  et  luna  Cliristus 
est  et  Ecclesia,  cujus  facies  in  transiiguratlone 
resplenduit  sicut  sol.  Erit  ergo  lux  lunas  sicut  <o- 
lis,  quia  f  tunc  justi  fulgebunt  sicut  sol  iu  regno 
Patris  corum  (Matth.  xiii,  43).  >  f  Facies  ejus  rc- 
splenduit  sicut  sol,  >  et  justi  fulgebunt  sicut  sol 
(Matth,  XVII,  12).  f  .Erit  igitar  lux  lunx  sicut  luxso- 
lis.  Scimus  cnim,  quia  cum  apparuerit,  similcs  ci 
erimus,quiavidebimus  eum  sicuti  est(/Joaii.iii,2).> 

c  £t  lux  solis.  crit  sicut  lux  septem  dierum,  > 
juxta  quod  in  Apocalypsi  Joannis  canitur  ;  c  Di- 
gnus  est  Agnus,  qui  occisus  est,  accipere  virtutcm, 
ei  divinitaiem,  et  sapientiam,  et  fortitudinem ,  et 
honorem,  ei  gloriam,  et  benedictioncm  (Apoc.  v, 
12).  >  Hi  sunt  septem  dies,  quorum  in  sua  resur- 
rectione  lucem  accepit  Sol  justitiae,  id  est  virtus  et 
dtvinius,  sapientia  et  fortitudo,  honor  et  gloria  ct 
benedictio. 

Vulnus  autero  et  plaga  populi ,  in  eo  est,  quod 
immortalitatem  et  ejus  similitudinera  ub  peccatum 
proteparenlis  amisimus.  Sed  Dominus  alligabit  in 
resurrectione  tulnus  populi  suiy  quia  corpora  juslo- 


Et  percussuram  plagce  ejus  sanabit,  quia  menti 
eorum,  qiiae  variis  nunc  cogitationibus  dissipatur, 
immobilem  reformabit  tranquillitatem,  ut  semper 
in  eodem  statu  permanens  nunquam  sibimetipsi  tiat 
dissimilis.  In  qua  die  quando  Judex  venit,  aptcsubdi- 
tur: 

VcRS.  27.  —  c  Ecce  nomen  Domini  veuit  de  lon- 
ginquo,  ardcns  furor  ejus,  et  gravis  ad  portandum : 
labia  ejus  repleta  sunt  indignatione,  et  lingua  ejus 
quasi  ignis  deyorans.  > 

Nomen  Domini  Unigenitus  est,  quia  dum  auditur 
Filius,  intclligitur  Pater,  sicut  et  homo  proprio  no- 
mine  cognoscitur.  Sed  nomen  Domini  venit  de  longiu'' 
B  quo,  quia  Unigenilus  Patris  ad  exterminandum  pcc* 
calorcs  descendit.  c  Longc  cnim  a  peccatoribus  sa- 
lus  (Psal.  cxviii,  155).  >  De  longinquo  igitur  venit, 
cum  de  rcgionc  vivorum  ad  eos,  qui  longe  a  salule 
sunt,  Judex  acccdit.  Vcl  de  longinquo  venil^  quia  ut 
cogitationem  suam  implcat,  ad  puniendos  peccatores 
longo  post  temporc  desccndit. 

Ardens  [uror  ejus,  et  gravis  ad  portandum,  quia 
rcprobis  videbitur  nimio  furore  succensus,  dum  eos 
jam  sine  venia  fcrirc  coeperit,  quamvis  nuUa  animi 
perturbatione  moveatur,  et  pondus  irx  ejus  nemo 
ferrc  poterit.  Lahia  ejus  impleta  sunt  indignationef 
quando  sinistris  improperal,  diccns  :  c  Esurivi,  eC 
non  dedistis  mihi  manducare;  sitivi,  et  non  dedistis 
mihi  bibere,  hospes  eram,  et  nen  collegistis  me 
(Matth,  XXV,  42).  >  Et  lingua  ejus  quasi  ignis  devo* 
rans^  cum  dixerit  eis  :  c  Discedite  a  me,  maledicti» 
in  ignem  £ternum,>  etc.  (ibid.^i).  Sequitur  : 

Vers.  28. — c  Spiritus  ejus  velut  torrens  inundaus 
usque  ad  medium  colli  ad  perdendas  gentes  in  ni- 
hilum ,  et  frenum  erroris,  quod  erat  in  maxillis 
populorum.  > 

Siculrapidus  torrens  cum  usquead  collum  cujus- 
quam  hominis  cxcrescendo  pervenerit,  praecipitat 
eum  atque  submcrgil;  sic  spiritus  irae  Judicis  infi- 
dcies  et  reprobos  suflocabit,  et  perdct,  atque  frenum 
erroris^  id  est  diabolum,  qui  per  viam  erroris  infide- 
deles  regebat,  et  ad  libitum  suse  voluntatis  inflccte- 
bat,  quemadmodum  equus  freno  regitur.  His 
contra  reprobos  ila  dictis  de  clectorum  gaudio  sub- 
jungitur  : 

VcRS.  29.  —  c  Canticum  erit  vobis  sicut  vox 
[Vulg.^  nox]  sanctificatae  solemnitalis,  et  Ixtitia 
cordis,  sicut  qui  pergit  cum  tibia,  ut  intret  in  mon- 
tcm  Doinini  ad  forlein  Israel.  > 

Sicut  in  aliqua  solemnitate  praecipua  nil  agere 
solet  populus  Dei  nisi  soleinnes  decautare  laudes, 
ita  postjudicium  clecti  complebunt  Scripturam  di- 
centem  :  c  Bcati,  qui  habitant  in  domo  tua,  in  sae- 
cula  sa^culorum  laudabunt  tc  (Psal,  lxxxhi,  5).  > 

£t  sicut  populus  Israel,  quando  primitias  et  deci- 
mas  suas  ad  templum  Domini  refercbat,  cum  tibia^ 
et  Yocis  exsultationc  pergebat,  quia  terrae  fructibus 
abundabat ;  ita  sancti  io  die  judicii  templum  illud  et 


297  COMMENT.  IN  ISAUM 

sanctaariuin  paLri»  coeleslis  cum  omni  Ixlitia  can- 
tantes  intrabunt.  c  Venieiites  enim  venient  cum 
exsultatione  portautes  manipulos  suos  ( Piol, 
cixv,  8). 

Possumus  et  hoc  ad  tempus  evangelicje  pnedica- 
Uouis  referrc  sic  distingucndo :  <  Et  frcnum  erroris, 
quod  erat  in  maxillis  populorum,  canlicum  erit  vo- 
bis  sicai  vox  sanctiQcatae  solemnitatis.  >  Frenum 
qaippe  errorit  maxillas  populorum  constrinxerat, 
quando  idolorum  errore  obligata  gentilitas  Deo  vero 
ooafessionis  laudes  dare  nesciebat.  Scd  boc  ipsum 
erroris  frenum  jam  nobis  in  canlicum^  versum  est, 
dam  dicimus  :  <  Quoniam  omnes  dii  genlium  daemo- 
Dia :  Dominus  autem  codIos  fecit  {PsaL  xcv,  5).  § 

Bene  autem  dicitur  :  Sicul  vox  sanctificatiB  solem" 
miaii$^  qaia,  dam  confessionis  laudem  Deo  reddi- 
mos,  ifi  sanctificala  solemuitate  gaudemus.  Et  lcBti^ 
iia  eordii  est  nobis,  dum  ad  tidem  ingredimur,  si- 
eut  Gliis  Israel  erat  ascendcniibus  ad  templum  Do- 
mini  cam  tibiis  et  canlicis.  Sed  juxta  superiorem 
sensuoi  videamus  sequeniia.  Sequilur  : 

Vebs.  50.  —  <  Et  audltam  faciet  Dominus  glo- 
riam  vocis  suae,  et  terrorem  braclui  sui  oslendet  in 
comminatione  furoris,  ctflammae  ignis  devorantis.i 

Auditam  fuciet  gloriam  vocis  suop^  quia  omnes, 
qai  in  nionuaicntis  sunl,  auuient  vocem  Filii  Dci,  et 
procedent.  Et  terrorem  brachii  sui^  id  est  virtuiis 
sux ;  in  comminatione  furoris,  ct  flammw  tgnis  deva- 
rcntis^  quando,  ut  supra  dictum  est,  reprobis  dicet : 
<  Disccdite  a  me,  maledicti,  in  ignem  «ternum 
{Maith.  XXV,  41),  •  elc.  Sequilur ; 

<  Aliidet  in  turbine  et  in  lapide  grandlnis.  >  A//t- 
det  reprobos  in  turbine^  quia  tunc  omnia  elcmenta 
commovebuntur«  et  i^  lapide  grandinis^  quia  <  in 
circuitu  ejus  tempestas  valida  {PsaL  xlix,  i).  > 
UnJe  et  in  libro  Sapientiae  dicilur  :  <  A  pelrosa  ira 
plenm  mittentur  grandincs.  Candescet  in  illos  aqua 
maris,et  flumina  concurrcnt  duritcr.  Contra  illos 
stabit  spintus  virtutis,ettanquamturbido  venti  divi- 
det  illos  {Sap.  v,  23).  >  Scquitur  : 

Vers.  51.  —  <  A  voce  enim  Domini  pavebit  As- 
sur  virga  pcrcussus.  > 

Vers.  5i.  —  <  Et  erit  transitus  virgaB  fundatus, 
quoniam  requicscere  faciet  Dominus  super  euni.  > 

Assur  diabolus  est,  virga  flagellum  est,  quo  Judex 
eum  ferieU  Qui  percussus  pavebit  a  facie  Domini, 
quia  et  ipse  sentcntiam  Judicis  cxpavescct,  cum  pu* 
niri  coeperit.  Transitus  liujus  virgas  est  de  judicio 
ad  infernum  descensto.  Accepu  namque  sentcntia 
mox  omnes  reprobi  incipient  torqueri,  et  cum  ipsis 
tormentis  in  baratbrum  a  facie  Judicis  corrucnt : 
ilicergo  est  i$t%  (155)  virgx  transitus.  Scd  trans- 
itus  iste  fundatus  est,  id  est  Armus,  quia  nunquam 
supplicia  flcctuntur,  aut  mollcscuni,  quae  cum  ipsis 
in  iiifernnra  descendunt.  Unde  et  additur :  quia 
banc  virgam  re^uietcere  faciet  super  Assur^  quoniam 
sine  fine  super  hostem  aniiquuni  tormcnta  mane- 
boni.  Sequiiur : 

(t55)  Ita  Cod.  pro  istius 

PiTttOL.  CLXXXI. 


LIBHI  OCTO.  —  UB.  IT.  m 

A  <  In  tympanis,  et  cUbaris,  et  in  bcilis  prscipuis 
cxpugnabit  cos.  >  Quid  pcr  tympana  et  citharas  nisi 
plausus  et  laelitia  sanclorum  designalur?  Ct  quid 
per  bella  praecipua  nisi  scntentiarum  in  impios 
eraissio,  quibus  velutgladiis  feriuntur?  in  ttjmpanis 
ergo,  et  in  cytharisj  ct  t«  bellis  prwcipuis  expugnabit 
eos  Dominus,  quia  sanclorum  Ixtiliam  fugient,  ec 
per  sententiam  expcllentur.  Sequitur  : 

Vers.  53.  —  <  Pneparata  est  enim  ab  heri  To- 
pheth,  a  rege  praeparau,  profunda,  dilatata.  Nutri- 
menta  ejus  ignis,  et  ligna  multa  :  slatus  Domini  si« 
cut  torrens  sulphuris  succendens  eam.  > 

Tophet  gehenna  vivacitatis  iiUerpretatur.  Topb 
namquc  gehenna  dicitur^  Phet  vivacitas*  Infernus 
ergo  gehenna  vivacitatis  appellatur,  quia  ibi  vivax 

B  ignis  esty  et  vermis,  qui  nou  moritur.  Rex  vero 
Chrislus  est;  heri  autem  praetcritum  tempus  esu 
Tophcth  itaque,  id  est  gehenna  reprobis  omnibus  a 
Rege  prasparata  cst  ab  heri^  id  cst  jam  oiim  ab  exor- 
dto  mundi,  profnnda  nimium,  ut  al/sorbeat,  et  dila- 
tata,  ot  impios  omnes  capere  suflkiat.  Nutrimenta 
ejuSf  id  est  gehcnnae,est  ignis^  quia  ignis  ille  poenam 
nutrit  semper,  et  iigna  multa,  id  est  reproborum 
corpora  nutriunt  eam,  qui  rcproborum  geminant 
ipsorum  afllictionem  ct  accendunt. 

Sed  et  flatus  Domini  succcndit  eanu  Nos  quando 
flamus,  acrem  ab  exterioribus  iHlrorsum  trahimus* 
et  introrsus  tractum  exterius  reddimus,  ita  fit  fla- 
lus.  Fiare  ergo  Deus  vindictso  retribulionem  dicitury 
quia  ab  exlerioribus  causis  introrsus  consiiium  ju- 

^  dicii  concipit,  et  ab  interno  consilio  exirorsus  sen- 
tentiam  emittit.  Nam  quasi  flante  Deo  ab  exteriori- 
bus  aliquid  introrsus  trahiiur,  quando  foris  malu 
concipit,  et  intus  disponit ;  et  rursum  quasi  flante 
Deo  ab  interioribus  spiritus  extorsus  emitlilur, 
quando  ab  intrinsecus  conccpto  consilio  cxteriui  ju- 
dicium  damnationis  inferlur. 

Hic  itaque  est  flatus  Domini  gehennam  succeh- 
dens^  qui  torrenti  sulphuris  comparatur,  quia  vaiido 
impetu  exubcrans  dcsccndit  in  impios  fetorem  cum 
ardore  fercns.  Quid  cnim  est  aliud  sulphur  quani 
fomentum  ignis  ?  Quod  tamen  igncm  sic  nulrit,  ut 
fetorcm  gravissimum  exhalet.  tlatus  ergo  Domini^ 
qui  gchcnnam  inccndit,  stcut  torrens  sulpliuris  esi, 

D  quia  emissio  sententi^e  Judicis,  quse  peccalorcs  pu* 
nit,  felorem  fetori  reddit,  et  ardorem  ardori.  Qui 
enim  ardorc  rd>idinum,  ca;tciorum  vitiorum  arsc- 
runt,  comburentur  igni  perpetuo;  ct  qui  fetorepec- 
catorum  deleclati  sunt,  a^tcrno  felore  cruciabuntur. 
Postquam  vero  justorum  futuram  laetit.am,  et  ini  • 
quorum  damuationem  propheta  demonslravit,  re» 
vertilur  ad  cos  qui  in  ^gyptum,  id  est  in  tene-- 
l>ras  vitae  sxcularis  et  intideiiiatis  descendunt,  sui>- 
jungens  : 

CAPUT  XXXL 
Vees.  1.  —  Vae  qui  descenduqt  in  iEgyptum  au- 
xilium  in  equis  sperantes,  et  habentes  fiduciam  su« 
per  quadrigis,  quia    mult»  suut ;  et  super  cqui- 


\^ 


299  -       HERVEl  fiURGIDOLENSIS  MONACHI  ZW 

tlbus,  quia  praevalidi  niniJs  :  et  iioii  sunt  coufisi  A  quoniam  peccata  eorumexcarDesuut,  etnonei  sp> 
super  sancturo  Israel,  et  Dominum  non   requisie-      ritu.  Sequiiur  : 


nint.  • 

Vers.  2.  —  c  Ipse  autem  sapiens  adduxit  malum, 
ct  verba  sua  non  abstuUt :  et  consurget  Contra  do- 
mum  pessimorum,  et  contra  auxilium  operantium 
iniquitatem.  § 

Superius  vero  graviter  eos  arguit,  qui  in  ^gy- 
pto  descendunt,  et  vae  eis  minatus  est,  et  tamen  re» 
Yocat  eos.  Nuuc  autem  jam  non  revocat,  sed  dam- 
nationem  ipsorum  certam  denuntiat.  Equus  vero, 
quid  significet  superius  diximus,  id  est  peccalum,  et 
rationem  inde  protulimus,  imo  verba  Ambrosii  po- 
suimus.  Eques  ergo  qut  super  bunc  equum  ascen- 
dit,  peccalor  est,  qui  male  agendo  sublimis  in  hoc 


c  Et  Dominus  inclinabit  manum  suam ,  et  corruci 
auxiliator,  et  cadet,  cui  praestatur  auxilium,  simul- 
que  omnes  consumentur.  i  Dominus  inclinabit  ma- 
num  suam,  qua  sustentabat  eos,  et  corruet  populus 
saecularium  et  infidelium,  qui  ad  iniquilatem  decli- 
nantibus  auxiliabatur ;  et  cadet  omnis,  qui  in  i£gy- 
ptum  corde  descendit,  cui  praebent  ad  nequitiam  au- 
xilium  iEgyptii,  simulque  omnes^  tormentis  sternis 
consumentur  et  decipientes  et  decepti. 

His  de  novissima  perditione  reproborum  dictis, 
quando  non  invenient  adjntorem,  mox  oraculum  de 
primo  Salvatoris  adventu  subjungitur,  in  quo  pro 
electis  contra  diabolum  pugnavit,  atque  sanguiue 


mundo  fit.  Quid  autem  quadriga  nisi  pompam  glo-  H  ^^^  redimens  nos  ab  aeterna  damnatione  salvavit, 
ri%  sa^ularis  designat?   Unde   supcrbo   pontifici 
tuperiusdictumest :  c  IbieritcurrusgIoriaeluae(sii- 
pra  XXII,  18).  » 

Qui  ergo  disciplinam  vel  fidem  rclinquentes  in 
JEgyptttm,  id  est  in  tenebras  vitiorum  saecularium 
vel  infidelitatis  declinant,  in  equis^  id  est  in  peccatis : 
sperant,  dum  suas  explere  voluptates  vel  cupidilates 
exspectant :  et  in  quadrigis,  id  cst  in  pompa  gloria- 
rum  sa:culi,  quia  muU<B  sunt^  fiduciam  habent  in  hoc 
mundo  sublimari,  et  super  equitibus^  id  est  super  po- 
lentibus  sa^cuU  peccatoribus,  quia  prasvalidi  sunt  ad 
malum,  et  caeteros  in  iniquitate  tuentur. 

Sed  vw  fidelibus,  qui  talia  sacnc  religioni  praepo- 


Ac  sl  dicat :  Vere  peribunt,  et  liberatorem  non  in- 
venient  omnes,  qui  religionem  deserenles  in  erro- 
rem  defiuunt,  quia  bi  qui  in  ecclesiastica  religione 
permanent ,  Domino  protegente  salvabuntur.  Sic 
eniro  subditur  : 

Vers.  4.  —  c  Quia  haec  dicit  Dominus  ad  me  : 
Quoroodo  si  rugiat  leo,  et  catulus  leonis  super  prx- 
dam  suam,  cum  occurrerit  ei  multitudo  pastorum, 
a  voce  corum  non  formidabit,  et  a  multitudine  eo- 
ruro  uon  timebit,  sic  descendct  Dominus  exercituum, 
ut  praellctur  super  montem  Sion,  et  super  collein 
ejus.  » 

Vers.  5.  —  c  Sicut  aves  votantes  sic  protegel 


nunt  confidentes  in  talibus,  et  ad  ea  festiuaiites,  et  q  DominusexercituumJerusalemprotegensetliberans, 
non  confidunt  super  sanctum  Israel,  qui  est  Ghri-      transicns  et  salvans. 


stus,  et  Dominum  pio  studionon  requirunt.  Vel :  Non 
requirunt,  id  est  non  interrogant  eum,  si  hxc  agcre 
debeant.  Ipse  autem  sapienti  consilio  malum  supor 
eos  adduxit^  quod  non  formidabant,  et  verba  sua, 
quibus  perditionem  eis  minatus  fuerat,  non  abstulit^ 
id  est  irrila  non  fecit,  sed  complevit. 

Et  consurget  in  judicio  contra  domum  pessimorum, 
id  cst  contra  generationem  eorum,  qui  religionem 
abjicientes  in  iOgyplum  vilae  saecularis  descendunt ; 
et  contra  auxilium,  quod  illis  in  malo  praebent  ^gy* 
ptii,  id  est  saeculares,  et  infidelcs,  qui  operantur  ini- 
quitatem.  Oinnes  enim  disperdet  Dominus,  et  qui  ad 
inaluro  adjiivanl,  et  qui  sic  adjuvantur.  Sequi- 
tur  :  . 

Vers.  3.  —  c  iEgypius  homo,  et  «on  Deiis,  et 
equi  eoruin  caro,  et  non  spiritus.  » 

jEgyptus  homo,  id  est  iEgyplii  homines  sunt. 
c  iEgyptus  homo  et  non  Deus. » —  c  Maledictus  hom«, 
qui  confidit  in  homine,  et  pouit  carnein  brachium 
suum,  et  a  Domino  recedit  cor  ^us  {Jer.  xvii,  5). » 
Vae  his,  qui  descendunt  in  iEgyptum.  c  Et  equi  eo- 
rum  caro,  et  non  spiritus.  >  Et :  c  Spiritus  quidem 
proinptusest,  caro  autcm  infirma  (Matth,  xivi,  41).» 
Rursuroque  :  c  Spiritus  esf,  qui  vivificat;  caro  non 
prodest  quidquaro  (Joiiit.  vi,  6i).»  Infirmi  ergo  sunt 
lalcs  equi,  et  inutiles.  JEgyptus  homo^  et  non  Deus, 
qula  tenebrae  saecularium  crrorum  ex  horoine  sunt, 
eiuou  ex  Deo.  Et  equi  eorum  caro,  et  non  sptritus, 


Nam  Salvator  nosler  leo  est,  de  quo  Salomon  ait : 
c  Leo  fortissimns  besliarum  ad  nuiiius  pavebit  oc- 
cursuro  (Prov,  xxx,  30).  »  Et  ipse  est  catulus  leonis 
sicut  ait  Jacob  :  Juda  te  laudabunt  fratres  tni,  ma- 
nus  tua  in  cervicibus  inimicoruro  tuorum,  adora- 
bunt  te  filii  patristui  :  catulus  leonis  Juda  (Cen, 
XLix,  8).  »  Hiec  enim  verba  nonnisi  de  Christo  pos- 
sunt  intelligi,  qui  rugiit  supra  pracdam  quaro  cepc 
rat,  quia  terribilcro  suae  divinitatis  potentiam  ape- 
ruit,  dicciis  de  ovibus  suis  :  c  Non  rapiet  eos  quis- 
quani  de  inanu  roea.  Pater  meus  qnod  deditroihi 
inajus  oronibus  est,  et  neroo  polcst  rapere  dc  nianu 
Palris  inci.  Egoet  Patcr  uuuro  surous  (Joan.  x,  S8j.» 
D  Cui  occurrit  multitudo  pastoruro  synagogae  veniens 
euro  tradente  Juda  coroprehendcre.  Naro  ad  ejus 
comprchensionero  venit  multitudo  pastorum  siciit 
Lucas  insinuat,  scribens  :  c  Dixit  autem  Jesus  ad 
eos,  qui  venerant  ad  se  principes  saccrdotum,  ct 
roagistratus  templi,  et  seniores  :  quasi  ad  latronem 
existiscuro  gladiiset  fustibus  (Ifarc.  xiv,  48).  »  Scd 
a  voce  eorum  non  formidavit  et  a  multitudine  eo- 
rum  non  expavit,  quia  juxta  Joannem  :  i  Processit, 
et  dixit  eis?  Quem  quaeritis?  responderuntque  ei : 
Jesum  Nazarenum.  Dixit  eis  Jesus  :  Ego  sum.  Ut 
ergo  dixit  cis  :  Ego  sum,  abierunt  retrorsum  et  ce- 
ciderunt  in  terrain  (Joait.  xviii,  5-7). » 

Qui  et  praeliatus  est  contra  diabolum  tuper  montem 
Sion  et  super  eotUm  ejus,  id  est  in  domo  pastorum. 


SOl  COMMRNT.  1N  ISAIAM 

Un<1e  hic  dtcitur  :  f  Sic  descendcl  Doininus  exerei- 
tuiiin,  ul  prxlietur  super  monlcm  Sion,  et  super 
colleni  ejus.  i  Ad  boc  enim  dcscendit  in  mundtim, 
Qi  ica  praeliaretur  pro  nobis.  Sed  qaia  solus  in  pas- 
&ioii6  pugnavit,  jam  post  resurrectionem  solus  non 
fuit.  Comparatur  enim  in  ascensione  non  avi,  scd 
aTibus,  quia  ipse  primusin  coelum  volavil,  et  clccto- 
ram  animas,  qui  sunt  ejus  membra,  post  sc  volare, 
cum  de  corporibus  exeunt,  quotidic  facit.  f  Ubicun- 
qoe  emim  fuerit  corpus ,  illic  congregabunlur  et 
aqjil;e  {Luc.  xvii,  57),  •  quia  ubi  Redemplor  no- 
ster  pcr  roateriani  carnis  cst,  illuc  adunantur  justo- 
ram  animae. 

Sed  hae  volacres,  id  cst  Deminus  et  sancti  ejus, 
qai  jam  in  coeium  volaverunt,  protegunt  Jerusalcm, 
id  est  Ecclesiam,  saepius  ad  nos  desccndentes  ai(|jjc 
super  nos  iDvisibiliter  volitantes.  Jure  igilur  nit, 
quia  f  sicut  aves  volantes  sic  proicgei  Dominus 
excrcituum  Jerusalem.  i  Unde  et  per  Moyson  de  eo 
dicitur  :  f  Sicul  aquila  provocans  ad  volandum  pul- 
los  suos  et  super  eos  volitans  expandit  aias  suas,  et 
nssunipsit  eos  (Deut.  xxxii,  il).  >  Quia  cnim  nos 
parvulos,  dum  protegit,  nutrit,  et  non  gravi  atquc 
onerpsa,  sed  levi  et  blanda  protectione  nos  refovet, 
dum  suas  in  nos  miscricordias  cxserit,  quasi  more 
aTiam  super  nos  alas  tendit.  Qui  et  advcrsum  tcnta- 
iiones  protegit  Ecclesiam,  ct  ab  advcrsis  eam  liberat, 
transiensque  de  judicio  ad  regnum  salvat  eam  pcr- 
petua,  Yecaque  salute.  Sequitur  : 

Vers.  6.  —  c  Convertimini,  sicul  in  profundum 
recesseratiSy  Glii  Israel.  > 

(156)  Cod.,  subjaeet. 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Y.  SOS 

A  Oninis  qui  viam  vitae  dcserens  in  peceatorum  se 
tenebras  dejicit,  semetipsum  quasi  in  foveam  mer- 
gil.  Unde  et  Jeremias,  dum  Juda^am  in  iniquilatibus 
longa  consuetudine  obrulam  fuisse  conspiceret,  in 
lannsntis  sub  ejus  specie  semetipsum  deplorat,  di- 
c^ns  :  f  Lapsa  est  in  lacum  vita  mea,  et  posuerunt 
lapidem  super  me  (Thren.  iii,  55).  >  In  lacum  quippo 
vita  labitur,  dum  labe  iniquitatis  inquinatur«  Lapis 
vero  superponitur,  dum  etiam  dura  consuctudina 
mens  in  peccato  devoratnr,  ut  si  velit  resurgerc,  jam 
utcunque  non  possit,  quiamole  consuetudinis  desu- 
pcr  male  prcmitur. 

Scd  quia  divin.ne  polcntioe  subjacerct(l36),  et  post 
angusta  pravx  consuetudinis  ad  bonae  actior.is  am- 
piitudincm  revocarctur,  bene  propbeta  gratiam  Def 
"  praedicans  populum  suum  hortatur  ad  poenitentiam 
dicens  :  f  Convertimini  sicut  in  profundum  recesse- 
ratiSfHIii  Israel.  iNam  qui  post  iniquitatisjugum  ad 
libertalcm  boni  operis  poeniteiido  reducitur,  roanu 
gratiae  exaltaiuis  adjutus,  ut  in  quantam  peccalorum 
voraginem  demersus  fuerat,  ad  tantam  justiliae  li- 
bertatem  resurgat,  istc  sicut  in  profundum  recesse- 
rat,  revertitur  juxta  illud  Apostoii :  f  Sicut  cxhibui- 
stis  membra  vestra  scrvire  immunditii^e  et  iniquitati 
ad  iniquitatem,  ita  nuiic  exhibete  membra  vestra 
servire  justitise  in  sanctificationem  {Rom.  vi,  19).  i 
Nam  et  hi  de  filiis  Israel,  qui  Salvatorcm  criicinxe- 
raut,  et  post  in  eum  per  apostolos  credidcrunt» 
sicut  in  profundam  reccsserant ,  conversi  sunt. 
Sequitur  deinde  gentilium  conversio ,  cum  subdi- 
tur 


LIBER    OUINTUS. 


SEQUITUR  CAPUT  XXXI.  C 

Yers.  7.  —  f  In  die  enim  illa  abjiciet  vir  idola 
argenti  sui,  et  idola  auri  sui,  qiiae  fecerunt  vobis 
manns  vestrae  in  peccatum,  i 

lloc  expositione  non  indiget.  Sed  qualiter  fieri 
ptisset,  ut  gentiles,  quos  diabolus  in  suo  captos  la- 
queo  tenebat,  idola  desererent  adjungitur : 

Yrrs.  8.  —  f  Et  cadet  Assur  in  gladio  non  viri, 
et  gladius  non  hominis  vorabit  eum,  et  fugiet  non 
a  facie  gladii .  et  juvenes  ejus  vectigales  erunt.  i 

VcRS.  9.  —  f  Et  fortitudo  ejus  a  terrore  transibit, 
et  pavebit,  fugientcs  principes  ejus.  i 

Auur  namque  Satanas  est,  qui  cadit  in  gladio 
uon  tiri,  scd  Dei,  quia  iion  humanx,  sed  divinx  po- 
lestalis  est  tantum  adversarium  dejicere.  Nam  Do- 
minus  Jesus  per  mortcm  destruxit  euro,  qui  habebat  *^ 
mortis  iroperium,  id  est  diabolum.  Cum  autem  dicit 
propbeta,  quia  f  cadct  Assiir  in  gladio  non  viri,  et 
gladius  non  hominis  vorabit  eum,  i  nequaquam 
ftedemptoiem  nostrum  negat  hominem  esse,  qui  et 
Detts  esl,  sed  Apostolo  consonat  diccnti :  f  Paulus 
apostolns  non  ab  hominibus,  ncque  per  hominem, 


scd  per  Jcsum  Christum  {Gai.  i,  1).  i  Itaque  eadei 
Assur  non  gladio  virt,  sed  triumpho  Chrisli,  et  fugiet 
non  a  facie  gladii,  scd  a  faciecrucis  Domini. 

Etjuvenes  ejus^  id  est  hi,  qui  ad  peccaiiduin  ala- 
cres  erant  et  fortes,  erunt  vectigales^  id  est  jugo 
Christi  se  subjicientes,  humiliier  ei  servient.  Et  for- 
tiludo  ejuSf  qua  gentes  premebat,  transibit  fugiens 
de  loco  in  locum,  et  postea  de  mundo  a  facie  ter- 
roris  priedicatorum  Christi.  Et  principes  ejus,  id  cst 
daemones  pavebunt  fugientes.  Fugato  itaque  dia- 
bolo  cum  satellitibus  suis  de  Christi  regno,  et  ap«- 
stolorum  principatu  subdilur  : 

f  Dixit  Dominus,  cujus  ignis  cst  in  Sion,  ct  ca- 
minus  ejus  in  Jcrusalem.  i 

CAPUT  XXXIL 

Vers.  1.  —  f  Eccc  in  justitia  regnabit  rcx,  et 
principes  in  judicio  prseerunt.  i 

Sion  autcm,  quae  dicitur  specula^  praesenlem  de- 
signat  Ecclesiam,  quae  in  arce  mentis  adversus 
daemonum  insidias  vigilat,  et  coelestia,  licel  pcr 
imaginem,  contempbtur  gaudia.  Jerusalem  vero, 
quse  visio  pncis  interprelatur,  illa  est  beaiorum  in 


5CS  IIEKYCI  BURGIDOLCriSlS  MOrHACllI 

ioelis  gloria,  ubi  pax  regnat  et  securitas.  Ignis  au-  A  ^^^  auscultaverunt,  eieut  dicCum  est  eis 

tcm  et  caminus  Dci  incendium  charitatis  ejus  est. 

8cd  considerandum  est  quia  ignis  parvus  esse  po- 

test  in  comparatione  camini.  Solet  enim  caminus 

ingenli  semper  exuberarc  incendio.  Quia  igitur  ele  • 

ctorum  corda  nunc  ignem  divini  amoris  concipiunt, 

ted  in  illo  beatitudinis  regno  valde  copiosius  eodem 

igne  replentar,  ignii  ejus  est  in  Sion^  et  caminus  ejus 

tft  Jerusalem,  Tantum  quippe  distat,  et  multum  am- 

plius  inter  illum  charitatis  ardorem,  quem  hic  ha  • 

bent  electi,  et  eum,  quem  habituri  sunt  in  regno 

coBlorum  Deo  conjuncti,  quantum  ioter  exiguum 

igniculum  difSerl  et  ingcntem  caminum.  Ideirco  au- 

tem  ignis  mentionem  praemisit,  cum  de  Ghristi  re- 

gno  locuturus  esset,  quia  Ghristus  in  eorum  solum- 

modo  cordious  regnat,  in  quibus  ignis  iste  dilectio-  ^  gua  eorum  velociter  etplane  iocuta  est,  quia  Dorai- 


m 

I  Yobis 

datum  est  nosse  mysterium  regni  Dei,  caetcns  au- 
tem  in  parabolis,  ut  videntes  non  videant,  et  au- 
dientes  non  intelligant  {Luc.  viii,  iO).  >  Exponebat 
enim  eis  Dominus  scorsum  omnia,  quae  loquebatnr 
ad  turbas  in  parabolis,  de  quibus  et  sulxiitur  : 

Yers.  4.  —  c  Et  cor  stultorum  intelliget  scien- 
tiam,  et  lingua  baiborum  veiociter  loquetur  et  nla- 
ne.  I 

Quid  enim  stuUcrum  et  balborum  appellatione  nisi 
simplices  et  illitteratos  designat  piscatores,  quos 
elegit  Dominus  in  apostolos?  Nam  c  quae  stulta  sunt 
mundi,  elegit  Deus,  ut  confundat  Hapientes,  et  in* 
firma  nundi  elegit  Deus,  ut  confundat  foriia  (/  Cor. 
,  27).  »  Sed  horum  cor  intellexit  scientiam,  et  lin- 


nis  est.  i  Si  quis  enim  spirilum  Ghristi  non  habet, 
bic  non  est  ejus  (Rom.  viii,  9).  i  Ecce,  inquit,  in 
justitia  regnabit  rex  Christus,  expulso  Satana,qui  in 
iniquitate  tyrannidem  exercebat.  Et  apostoli  prin- 
tipes  in  judicio  prteerunt,  quia  principes  Assur  in 
fugam  eonversi  sunt,  qui  sine  judicio  dominari 
quserebant.  Sequitur 

Yebs.  2.  —  €  Ei  erit  vir,  sicut  qui  a  vento  abs- 
conditur,  et  celat  se  a  tempestate,  sicut  rivi  aqua- 
rum  in  siti  et  umbra  petrae  prominentis  in  terra 
deserta. 

Vir  quisque,  id  est  in  fide  viriliter  agens,  erit  in 
Ecclesia,  sicut  qui  absconditur  a  vento  et  celal  se 


nus  c  apcruit  eis  sensum,  ut  intelligerent  Scriptu- 
ras  (Luc.  xxiv,  45),  i  et  accepto  Spiritu  sancto, 
c  loquebantur  variis  Hnguis  magnalia  Dei  (Act,  ii, 
11).  I  Sed  his  in  tantam  auctoritatem  erectis  docto- 
res  Synagogae  confutali  sunt  alque  dejecti.  Nam 
8e«iuitur  : 

Yers.  5.  —  c  Non  vocabitur  ultra  is,  qui  insi- 
piens  est,  princeps  :  neque  fraudulentus  appellabi- 
tur  major.  > 

Quisenim  est  insipiens  eX  fraudulentus  nisi  scrib» 
et  pharisaei,  et  principes  sacerdotum,  qui  sapien- 
tiam  Dei,  qua^  est  Christus,  respuentes,  semper  in 
euni  fraudes  et  insidias  moliti  sunt;  sed  isli  jam  in 


a  tempestate,  quoniam  sub  divina  protectione  tutus  ^  populo  Dei  non  vocantur  principes  et  majores,  quia 


erit  a  vento  flatiis  dxmonum,  et  a  tempestate  trl 
bulationis ,  ut  dicat  dc  Domino  :  c  Quoniam  abs- 
condit  nie  in  tahernaculo  suo  in  dic  mala,  protexit 
me  in  abscoiidilo  tabernaculi  sui  (Psal.  xxvi,  5).  > 

Et  erit  sicut  rivi  aquarum  in  siti,  quia  c  flumina 
de  vcntre  cjus  flucnt  aquae  vivse  (Joan.  vii,  58),  > 
quae  propinabit  siticntibus  proximis.  Eritetiam  sic- 
ut  umbra  petrw  prominentis  in  terra  deserta,  ut  ad 
eum  confugiant,  qui  tribulalionum  scstu  fatigantur. 
Possumus  pcr  terram  saeculi  hujus  eremum  intelli- 
gere  :  c  Petra  autem  erat  Christus  (i  Cor.  x,  4).  > 
Per  umbram  petrce  imitatio  Christi  desigiiatur,  quia 
sicut  umbra  secundum  qualitalem  corporis  ducitur ; 
sic  vila  justorum  de  specie  imilalionis  ejus  expri- 
mitur.  Erit  ergo  vir  sicut  umbra  prominentis  petne 
in  terra  deserta,  quia  sanctus  quisque  ad  sui  Redem- 
ptoris  similitudinem  sublimis  et  robustus  fiet,  atque 
conspicuus  in  medio  nationis  pravae  et  perversae. 
Rursum  de  his,  qui  Christum  in  carne  visuri  erant 
et  audituri,  subditur  : 

Ybrs.  5.  —  c  Non  caligabunt  oculi  videntium,  et 
aures  audientium  diligentcr  auscuitabunt.  > 

Yidentes  enim  et  audientes  hic  appellantur.  qui- 
bus  dictum  est :  c  Yestri  autcm  beati  oculi,  qui  vi- 
^dent,  et  aures,  quae  audiuiit.  Amen  quippo  dico  vo- 
bis  :  Quia  multi  prophetae  et  jusli  cupierunt  videre, 
quaevidetis,  et  non  viderunt  :  et  audire,  quae  au* 
ditit,  et  non  audierunt  (Matih.  xin,  16).  >  Sed  ho- 
rum  oculi  noH  caligaverunt,  et  aures  eorum  diligen' 


regi  Christo  servire  noluerunt.  Quorum  adhuc  per« 
versilas  subditur  : 

Yers.  6.  —  c  Stultus  enim  fatua  loqiielur,  et  cor 
cjus  faciet  iniquitatcm,  ut  perficiat  siinulationem, 
et  loquatur  ad  Dominum  fraudulenter,  ut  vacuaui 
faciat  aniniam  esurientis,  et  potum  sitlenti  aufe- 
rat.  > 

Stultus  enim,  ut  diximus,  vocatur  convcntus  co- 
rum,  quibus  ait  Dominus  :  c  Yae  vobis,  duces  c»ci. 
qui  dicitis  :  Quicunque  juraverit  in  tcmplo,  nihil 
est;  qui  autem  juraverit  in  auro  templi,debilor  est. 
Stulti  et  cacci!  Quid  enim  majus  est  aurum  aut 
tcmplum,  quod  sanctificat  aurum?  (Hatth.  xxiii, 
IG.)  >  Hicergo  stultus  fatua  de  Domino  locutus  est 
diccns  :  c  Non  est  hic  homo  a  Deo,  qui  Sahbatuin 
non  custodit  (Joan.  ix,  IG).  >  Et  :  c  Quomodo  po- 
tcst  homo  peccator  hasc  signa  facere  ?  >  (ibid,) 

Et  cor  ejus  fecit  iniquitatem,  quia,  cum  dixissct 
paralytico  :  c  Confide,  fili,  remittuntur  tibi  peccata 
tua  (Matth.  ix,  2),  >  ecce  quidam  de  scribis  dixe- 
runt  intra  se  :  c  llic  blasphemat  (ibid.  5) ;  >  et  mox 
audicrunt  :  c  Utquid  cogitatis  mala  iii  cordibus 
vestris?  >  (ibid.  4.)  Cor  stulti  hujus  fecit  iniquita- 
tem,  ut  perficeret  simulationemy  et  loqueretur  ad 
Dominum  fraudulenter,  quando  principes  sacerdo- 
tum  et  scribae  miserunt  insidiatores,  qui  se  justos 
simularent,  et  caperent  eum  in  sermone,  et  trade- 
rent  eum  principatui  et  potcstati  praesidis,  et  inter- 
rogavfrunt  illum  dicentes  :  c  Magister  tcimus  quia 


S05  COMMENT.  IN  ISAIAM 

recie  dicis  et  doces,  el  iion  accipis  personam,  sed 
in  veritate  viam  Dei  doces  :  licei  noLis  dare  tribu- 
tum  Caesari  an  non?  i  (Matth,  ixii,  IG.)  Conside- 
rans  aiitem  dohim  illorum  dixil  ad  eos  :  <  Ouid  roe 
tentaiis?  (ibid.  18.) 

Sed  et  animam  esurientis  plebis  vacnam  facere 
conabatur  stultus  iste,  et  potum  Dominicae  praedi- 
catiouis  auferre  silienti  populo.  Omnis  enim  popu- 
lus  snspensus  erat  audicns  illum ;  Pharisxi  aulem 
et  Scribae  dicebant :  c  Dsemonium  habct,  et  insanit, 
quid  eum  auditis?  »  (Joan,  xx,  20.)  Unde  et  dictum 
est  eis  :  c  \x  vobis,  Scrib»  et  Pharisxi  hypocriuc, 
qui  clauditis  regnum  coclorum  ante  bomines  :  vos 
non  intratis  ncc  introeunlcs  sinitis  intrare  (Matth. 
XXIII,  15).  >  De  quibus  et  subditur  : 

V£Rs.  7.  —  c  Fraudulenti  \asa  pessima  sunt.  Ipse 
enim  cogitaiiones  concinnavit  ad  perdendos  mitcs  in 
fiermone  roendacii,  cum  loquerclur  pauper  judi- 
ciom.  > 

Vers.  8.  —  Princeps  vero  ea ,  quae  digna  sunt 
principe»  cogilavit,  et  ipsc  supcr  duces  sla- 
bit.  > 

Frauduleotus  enim  ccelusestScribarum,  et  Pliari- 
Kscorum  atque  sacerdotum,  quoruni  vasa  sunl  corda 
Lominum,  quibus  malitiam  suam  ihfudcrunt.  Hic 
crgo  fraudulcntus  cogitationes  concinnavit,  id  cst 
praeparavit,  ad  perdendos  mites^  id  est  ad  scducen- 
dos  per  vasa  sua  simplices  in  sermone  mendacii, 
quando  prineipes  sacerdotum  congrcgalicum  senio- 
ribus  accepto  consilio  pccuniam  copiosam  dederunt 
iDililibus  dicentes  :  c  Dicite  quia  discipuli  ejus  nocte 
venerunt,  et  furati  sunt  eum  vobis  dormientibus 
(Matth.  xiviii,  15). 

c  Pauper  vero  qui,  cum  csset  dives,  pro  nobis 
factus  est  egenus,  loquebatur  judicium  (//  Cor. 
%iii,  9),  >  dicens  :  c  Si  non  facio  opera  Patris  rael, 
nolite  credere  mibi ;  si  autem  facio,  et  si  non  vultis 
mihi  credere,  operibus  credite  (Joan.  x,  57).  >  Et  de 
adultera  :  c  Qui  sine  peccato  est  vestrum,  prior  in 
illam  lapidem  mitut  (Joan.  viii,  7),  >  et  his  similia. 
Fraodulento  autero  cogitante  perditionem  princeps 
Doster  Christus  ea,  qu<F  digna  sunt  principe,  cogitO' 
vtl,  quia  morte  victa  resurgens  ait  discipulis  suis  : 
c  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo  et  in  terra. 
Euntes  ergo  docete  omnes  gentes  baptizantes  eos  in 
nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  docentcs 
eos  servare  omnia,  quxcunque  mandavi  vobis 
(Matlh.  XXVIII,  18).  >  Et  ipse  super  duces  Ecclesia- 
rura  stat,  sicut  et  illic  adjunxit  :  c  Ecce  ego  vobis- 
cum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummatio- 
nem  saeculi  (ibid.  20).  >  Sequitur  : 

Veks.  9. —  c  Mulieres  opulentae,  surgite,  et  audite 
▼ocem  meam  :  (iliae  confiJentes,  percipite  auril)us 
eloquium  meum«  i 

Vees.  10.  —  c  Post  dies  enim  et  annum,  vos  con- 
torbamini  confldentes.  Consummata  estenim  vinde- 
mla.  coUectio  ultra  non  veniet.  > 


LIBRI  OCTO.  -  LIB.  Y.  M€ 

A  Vers.  1 1 .  —  c  Obstupescite,  opulentae;  conturba- 
mini,  confidcntes  :  exuite  vos,  et  confundiroini,  ao- 
cingite  lumbos  vestros  supcr  ubera  (137).  > 

Vers.  12.  — c  Plangite  super  regione  desiderabili, 
super  vinea  fertili.  > 

Mulier  in  sacro  eloquio  aut  pro  sexu  ponitur,  aut 
pro  infirmitate.  Pro  scxn,  ut  ibi  :  c  Misit  Deus  Fi- 
lium  suum  factum  ex  muliere  (Gal.  iv,  4).  i  PrO 
infirmitate,  ut  quidam  sapiens  ait :  c  Melior  est  ini- 
quitas  viri  quam  benefaciens  mulier  (Eccli.  xlh» 
14.)  >  Vir  enimfortis  qiiilibet  et  discretus  vocatur; 
mulier  vero  mens  infirma  vel  indiscreta  accipitur. 
Et  sxpe  contingit,  ut  etiam  discretus  quisque  su- 
bito  labalur  in  culpam,  atque  indiscretus  alius  et 
iiifirmus  bonam  exhibeat  operationem.  Sed  is,  qui 

°  indiscretus  ct  infirmus  est,  nonnunquaro,  quod 
bene  egcrit,  amplius  elevatur,  atque  gravius  in 
culpam  cadit ;  discretus  vero  quisque  etiam  ex  eo 
quod  se  male  egisse  intelligit,  ad  discretionis  regu- 
lam  arclius  reducitur  ;  ei  inde  altius  ad  justitiam 
proficit,  vndc  ad  tempu?  a  justitia  cecidisse  videha- 
tur.  Recte  ergo  dicitur  :  c  Melior  est  iniquitas  viri 
quam  benefacicns  mulier,  >  quia  nonnunquam 
etiain  culpa  fortium  virtutis  occasio  fit,  et  virtut 
infirmorum  occasio  peccati. 

lloc  itaquc  loco  mulierum  nomine  quid  nisi  infir- 
niitas  mentium  figuratur?  Ad  has  ergo  mulieres,  id 
est  ad  infirmas  animas  sermo  propheticus  dirigitur. 
Unde  et  opulentas  alque  confidentes  nuncupat,  quia 

Q  se  virtutum  opcribus  refertas  sestimant,  et  velut  d« 
propria  confidunt  justitia.  Sunt  enim  plcrique  reli- 
gionum  professores,  quos  nunc  sermo  divinus  sub 
mulierum  appeliatione  denotat,  qui  se  sancto?  arbi- 
trantur,  quia  exteriorem  mulaverunt  babitum,  et  in 
nullis  exercentur  virtulibus.  Quos  a  sui  torporis 
ignavia  excitare  volens  :  c  Surgite,  inquit,  et  auditu 
vocem  meam.  >  Ille  enim  surgit  audire  vocem  pro- 
phetae,  qui  negligentiam  atque  desidiaro  relinquens 
intento  corde  sacra  eloquia  audit  paratus  ad  facieuf 
dum. 

c  Post  dies,  inquit,  et  annum  conturbabimini.  > 
Quid  per  dics,  quod  infinite  ponit,  nisi  praesenlis 
vitae  tempus  exprimitur,  cujus  dierum  numerus  est 
inccrtus?  Et  quM  per  annum  designatur  nisi  spatium 

D  illud,  quod  ab  unius  cujusque  obitu  protenditur 
usque  ad  resurrectionem  omnium,  de  cujusmodi 
anno  per  Psalmistam  dicitur  :  c  Benedices  coronae 
anni  benignitatis  tuae?  >  (Psal.  lxiv,  12.)  Post  die$ 
igitur  et  annum,  id  est  in  die  judicii  vos  conturba- 
mini,  qui  nunc  quasi  de  justitiae  merito  confiditis. 
Consummata  est  enim  tunc  vindemiat  id  est  genus 
humanum  in  die  illa  penitus  abscissiim  est  de  sae- 
culo.  ColUctio  ultra  non  veniet,  id  est  amplius  nulli 
nascentur  homines  in  terra,  qui  per  mortem  inde 
colligantur.  Dum  ergo  licet  poenitentiam  agere, 
nunc  obstupescite  futuram  iniquorum  damnationemp 
quae  putatis  vos  spiritaliter  esse  opulentas  conside- 


(137)  Aiias,  tumb.  vestros,  Super  ubera  ptanffite^  eic. 


ZffJ  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  S08 

raates  quia  f  horrendum  est  incidere  in  manus  Dei  H  usque  in  a&ternum.  Gaudlum   onagrorum  pascua 

gregum.  > 


Tiventis  {Hebr,  x,  31).  tEt  conturbamini  ad  poeni- 
tentiam  salubri  metu  concussx,  quae  velut  de  sancti" 
tate  conliditis.  Exuite  vo$  el  confundimini,  id  est 
nolite  in  vobis  exteriorem,  quae  patet  hominibus, 
quasi  rcligiosam  attendcre  conversalionem»  sefl 
quales  sub  iUius  tegunienio  silis,  inspicite,  et  de 
interioris  hominis  deformitatc  erubcscile. 

c  Accingite  lumbos  vestros  supcr  ubera,  » id  est 
carnis  luiuriam  in  pecloris  cogitaiionibus  cohibete, 
et  reprimite,  ut  non  solum  carne,  sed  et  corde  ea- 
stitatem  servetis.  In  lumbis  quippc  luxuria  est ,  in 
uberibus  vero  cogitationes  designantur.  Accingit 
igitur  lumboi  super  ubera,  qui  luxuriaro  in  cogitatio- 


Vers.  15.  —  c  Donec  elTundator  super  nos  spiri- 
tus  de  excelso.  i 

Quid  enim  per  speluncas  nisi  profunaas  et  horri- 
das  iniquorum  mentes  in  dcserto  hujus  saeculi 
designat,  quibus  supra  dixit :  c  Vae  qui  profundi 
estis  corde,  ut  a  Domino  abscondatis  consiiiuui 
(supra  XXIX,  15).  »  Onager  vero  dicitur  aslnus 
agreslis.  £t  quid  per  onagros  nisi  fortcs  ac  su|)crl>i 
priucipes  vel  magistri  infldelium  cxprimuntor^  qui 
vclut  onagri  in  solitudine  vagabantur,  dum  proprio! 
voluntatis  arbitriom  intcr  infldelcs  sequerentur? 
Quid  aulem  per  greges  bestiarum  nisi  multitudo  li- 

nibus  coarctat  per  contincntiam  ut  ueque  pectus  pcr  ^  8""^^*"^  ^»^»«^"«>  ^^  damonum  ?  Domus  ergo  et  urbu 

,_ ^,i^„  ^^„:.«i:^«Ae  •«.^«.»^1....  "  multitudo  relieta  versa  est  in  solitudincm,  el  super 

solitudinis  hujus  speluncas,  id  est  super  profundas 


Immundas  cogitationes  spargatur, 

Dehinc  plangite^  inquit,  super  regionem,  etc.  Quid 
per  regionem  desiderabitem  nisi  multitudo  religioso- 
rum  vel  vita  eorum  designatur  ?  Unde  per  Mala- 
chiam  Dominus  populo  suo  promittit,  dicens  : 
c  Eritis  enim  vos  lerra  desiderabilis  (Maiach,  iii, 
12).  >  Et  quid  per  vineam  fertilem  nisi  plebs  fide- 
lium  vel  actio  eorum  exprimilur  ferens  botros  spiri- 
talium  fructuum  :  <  Vinea  enim  Domini  exercituum 
domus  Israel  est  (Isa,  v,  7).  >  Indicit  ergo  planctum 
iuper  regionem  desiderabilem,  et  super  vineam  ferti- 
lem^  quia  multorum  jam  vita  religiosorum  gratiam 
Tcligionisamittit;  et  qui  spiritales  fructuspix  con- 
versaiionis  facere  solebant,  jam  lamentabiles  actus 
proferunt,  atque  succrescenlibus  vitiorum  seiitibus  £ 
lit  eorum  vlta  quasi  desertum.  Unde  et  sequitur  : 

Vbrs.  13«  —  c  Super  humum  populi  mei  spinx 
et  vcpres  ascendunt :  quanto  magis  super  omues 
domos  gaudii  civitatis  exsultanlis  ?  > 

Humum  quippe  populi  sui  Dominus  electorum 
oronhim  menlein  vocat,  super  quam  spinas  et  vc- 
prcs  ascendere  pirhibet,  quia  nec  ipsam  quoque 
esse  absque  punctionibus  vitiorum  vidct.  Donius 
Tcro  paudii  civitatis  exsultantis  mcns  pravorum  est, 
quae,  dum  vcntura  supplicia  conspicere  negligit,  in 
camis  voluptate  se  deserens  inaniter  hilarescit.  Ait 
ei^o  :  c  Super  humum  populi  mei  spinai  et  vepres 
ascendunt  :  quanto  magis  super  omnes  domos 
gaudii  civitatis  exsullaniis  ?  >  Ac  si  aperte  dicat :  Si 
et  illorum  mcntcm  vitia  deprimunt,  qui  se  pro  cod- 
lestibtts  desiJcriis  affligunt,  quibus  culpis  substrati 
sunt,  qui  sinc  ulla  formidine  sc  in  carnis  voluptate 
derelinquunt.  Sequitur : 

VcRS.  14.  —  (  Domusenim  diinlssaest,  multitudo 
urbis  relicta  est.  > 

Domus,  id  cst  nicns  iniquorum  dimissa  est  ab  eo, 
qui  ait :  c  Diiuisi  eos  secundum  desideria  cordis 
eorum  (PsaL  lxxx,  13).  >  Qui  et  multitudinem  ur- 
bis  reliquit,quia  humani  generis  partem,  qu;e  latam 
viam  iiigreditur,  quae  per  abundantiam  iniquilalis 
roulta  est,  a  regni  sui  sorte  reprobavit,  ct  in  im- 
.nundis  spiritibus  dereliquit.  Undc  et  subditur  : 
<  Tenebi-ae  et  palpatio  fact»  sunt  supcr  speluncas 


peccantium  mentes  factas  sunt  tenebrae^  quia  lumeo 
veritatis  peccando  perdiderunt. 

Sed  et  paipatio  facta  est  ibi,  id  est  caeca  infidcli- 
tatis  actio,  quia  sicut  quis  positus  in  tenebris  huc 
iilucque  palpat ,  sic  iiilidcles  et  erraiitcs  nesciebant, 
quo  se  deberent  vertere,  vel  quid  agere.  El  hoc  fa- 
ctum  est  usque  in  tBternum  supcr  corum  mentes, 
qui  sine  finc  mortui  sunt. 

Et  factum  est  gaudium  onagrorum  ibi,  quia  In  eis, 
quos  Dcus  reliquerat,  gavisi  sunt  superbi  doctorcs 
errorum,ct  propiii  cordis  sectatorcs.  Greges  qnoque 
l>estiarum  agrestium,  id  esl  daemonum  et  vitiurum 
habuerunt  ibi  pascua^  usque  dum  Spiritus  sancim 
super  aposlolos  plebemque  credentium  efiundere- 
tur,  qui  gentes  ad  Dominum  revocarent.  Unde  el 
apte  subjuncturo  est :  c  £t  erit  deserluro  in  Gharmel, 
et  Gharmel  in  saltum  repulabitur.  > 

Vers.  16. —  c  Et  habitabit  in  soliludine  judicium* 
et  jiistitia  in  Gharmel  scdebit.  > 

Desertum  quippe  vocat  multitudinem  urbis  dere- 
lictam,  id  est  gentilitatem,  in  qua  tcnebrae  et  pal- 
palio  fuerat.  Charmel  vero  dicitur  molle  vel  ter.e^ 
rum,  sive  cognitio  circumcisionis,  atque  Judaicjm 
populum,  cujus  cor  a  lide  mollitum  fueral,  et  carnls 
circumcisionem  noverat.  Efi^uso  crgo  Spirilu  sancto 
desertum  versum  est  in  Charmel,  quia  gentilis  ex 
nalurali  excisus  est  oleastro,  ct  coutra  naturam  in» 
D  scrtus  cst  in  bonam  olivam  patriarcharum.  Deser- 
tum  tit  Charmel  est  conversum,  quia  cur  derellctai 
genliliiatis  emollitum  esi  ad  fidcm,  et  spiritaliler 
circumcisum.  Et  Charmel  in  saltum  rcputatus  est, 
quia  populus  Judaeorum  in  infidelitatis  solitodineiii 
vcrsus  est.  In  solitudine  vero  geutilitatis  habitat  ju- 
dicium  rectae  discretionis,  quia  fidclcs  ex  genlibus 
oinuia  jam,  qu%  facturi  sunt»  sequitatis  judicio  prius 
cxaminant ;  et  in  Charmel  ejusdeni  conversae  gcnti- 
litalis  sedet  atque  rcgnat  justitia  jusUe  conTcrsatio* 
nis.  Sequitur : 

Vers.  17.  —  <  Et  crit  opus  juslitiae  pax,  et  cultus 
justiti-e  silentium,  et  securitas  usque  in  sempiler* 
num.  > 

Antiquitus  fuit  opus  justitiw^  ut  sancti  suos  refo- 


oW  tOMMEM.  IN  ISAIAM 

rirent  iiiiinicos.  Nunc  auteoi  est  opus  justUiw  pax, 
quia,  qui  neininem  laedit,  sed  omnes  sicut  se  ipsum 
diligit,  et  prout  vult,  ut  faciant  sibi  homines  bona, 
et  ipsc  Cacit  eis  similiter,  iste  justiliam  operalur. 

Et  cmitw  juslilite  siientium  est,  quia  qui  jusliliam 
colere  desiderat,  necesse  est  ut  ori  suo  cuslodiam 
ponat.  Nam  mentis  justitia  desolatur,  quando  ab 
immoderata  locutione  non  parcitur.  lile  etiam  silet, 
qul  nullis  prairae  actionis  clamoribus  perstrepit.  Et 
iioc  sUentium  est  cultus  justitix,  quia  per  boc, 
quod  se  quis  a  peccato  custodit»  etiam  justitiam 
oolit. 

Vel,  f  pax,  quae  exsuperat  oronem  scnsum  (P^i/tp. 
!▼,  7),  »  erit  opu$  justitiic  sanclorum  ;  et  cultus  ju- 
$iities  siUntium^  ut  non  in  multiioquio  Judxorum, 
sed  in  brevitate  fidei  adoreiit  Dominum.  Mira  au- 
tem  esl  securitas,  cordis  conscientiam  haberc  bo- 
nam.  Ex  qua  videlicet  securilatc  ctiam  perennis 
nascitui  requies,  quia  a  boiia  et  tranquilla  cogita- 
tioue  ad  gaudia  aetcrna  transilur.  Sequilur  : 

Vebs.  18.  —  c  Et  sedebit  populus  meus  in  pul- 
chritadine  pacis,  et  iii  tabernaculo  fiduciae,  et  in 
requie  opulenla.  > 

Populus  Dei  sedet  in  pulchritudine  paciSy  quia 
ipse  f  inhabilare  facit  unius  moris  in  domo  (Psal. 
LXTii,  7),  ut  c  multitudinis  credentium  sit  cor  unum, 
et  auima  una  (Act.  iv,  32).  >  Pulchritudo  naraque 
pacis  est,  ut  id  ipsum  dicant  omnes  et  non  sint  in 
eis  schismata,  sint  auteni  perfecti  in  eodem  sensu, 
et  in  eadem  scientia. 

Tabernaculum  vero  fiduci<B  vel  mansiones  coeiio- 
bia  sunt  religiosorum,  vel  conventus  et  ordioes 
eorum  in  Ghristo  confidentium.  Qui  sedent  in  requie 
opulenta^  dum  hujus  saeculi  nihil  appetunt,  et  vir- 
Uftam  opulentia  ditantur  interius.  Hsec  licct  in  eis, 
qui  sub  regula  in  monasleriis  usque  hodie  degunl, 
▼enerabiliter  impleanlur,  maxime  tamen  facta  sunt 
in  primitiva  Ecdesia.  Unde  mox  de  illis  Judaeis,  qui 
cretlere  noluerunt,  sentcntia  subditur  dicens  : 

Vers.  19.  —  c  Grando  aulcm  in  desccnsione  sal- 
tus,  et  humilitate  humiliabitur  civitas.  i 

Saltus  quippe  vocatur  populus  Judxorum,  quia 
Charmel  in  saltum  rcputatus  est.  Sed  quae  est  de- 
scensio  saltus  hujus  nisi  dejectio  elalionis  ejus? 
Cujus  descensioni  grando  vehementissimse  tcmpe- 
statis  per  Romanos  incubuit,  ct  civitas  Jerusalem 
humiliata  est,  et  ad  solam  usque  destrueta.  Sod 
quia  sancti  tunc  praedicatores  verbum  vitae  per  to- 
tum  orbern  disseminabant,  sequitur  : 

Vers.  20.  —  c  Beati  qui  seminatis  super  omncs 
aquas  immittentes  pedem  bovis  et  asini.  > 

Aquas  namque  populos  esse  docct  angelus  in  Apo- 
calypsi  Joannis;  bos  aulcm  ct  asinus  Judaicus  at- 
que  gentilis  populus  est,  quia  c  cognovit  bos  pos- 
sessorem  suum,  et  asinus  praesepe  domini  sui  ( su- 
pra  I,  3).  >  Itaque  super  omnes  aquas  seminarc  est 
cmnctis  populis  fructuosa  vitae  vcrba  praedicarc; 
pedem  vero  bovis  et  asini  iramittcrc  est  vias  Israeli- 
tkl  ac  gentilis  populi  per  prseceptonim  coelesiium 


UBRl  OGTO.  —  LIB.  V.  Jio 

A  vincula  reliRare.  Quia  vero  prxdicationeia  infidelcs 
alii  quidem  persecuti  sunt,  alii  vero  contcmpserunt, 
idonce  subditur : 

GAPUT  XXXIII. 

Vers.  1.  — cVae  qui  praedaris,  nonne  ct  ipse 
praniaberis?  Et  qui  spernis,  nonnc  et  ipse  sperne- 
ris?Gum  consummaveris  dcpraedationem ,  deprae- 
daberis  :  cum  fatigatus  dcsieris  contemnerCy  con- 
teroneris.  > 

Pra^dabantur  enim,  qui  martyres  ad  supplicia 
trahebanl,  atquel)ona  eorum  diripicbant.  Siierne- 
bant  autem,  qui  in  fine  de  eis  diciuri  sunt :  c  Ili 
sunt,  quos  aliquando  babuirous  in  derisum,  ct  in 
similitudinem  improperii.  Nos  inseiisati  vilain  illo- 
sum  aeslimabamus  insaniam,  et  fincm  iilorum  sine 
^  honore  {Sap.  v,  3).  >  Sed  vae  istis,  quia  jani  prsedati 
sunt  eos  maligni  spiritus,  et  opprobrium  sustinent, 
quod  nuuquam  delebitur.  £t  justiim  valde  est  ut, 
qiicunque  praedatur,  et  ipse  praeda  fiat,  et  qui  sper- 
nit,  et  ipse  spernatur.  c  Eadem  quippe  mensura  qua 
mensi  fuerilis,  remetietur  vobis  (Matth.  vii,  2).  > 

Potest  et  de  niodcrnis  raptoribus  atque  contcm- 
ploribus  liaec  sententia  intelligi.  Qui  enim  aliena 
rapit,  ct  ipse  in  exitu  suo  rapietur;  et  qui  bona 
spernit,  erit  decidens  sinc  honore,  et  in  contumelia 
inler  mortuos  in  perpetuum.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  c  Domine,  niiserere  nostri.  Te  enim 
exspectaviinus  :  estc  bracbium  nostrum  in  mane,  et 
salus  nostra  in  tempore  tribulationis.  > 
Q  Haec  vox  fidelium  Hebraeorum  est  Ghristum  in 
adventu  primo  suscipientium.  Occurrentes  quippe 
ei  dicunt :  c  Domine,  miserere  nostri,  >  etc.  Mane 
autem  fit  in  nobis,  quando  cognitione  veritatis  irra- 
diari  coeperimus  et  illustrari  fulgore  justitiac,  qui 
velut  nocte  deprimebainur  obscuritatis,  erroris  et 
culpae.  Ubi  vero  lenebris  errorum  exuimur,  necesse 
jam  est,  ut  contra  diaboli  suggestiones  reluctemur. 
Sed  nisi  per  Dei  adjutorium  eas  vincere  nequimus. 
Quod  si  mentcs  nostras  sibi  per  conseiisum  subji- 
cere  Satanas  non  valuerit,  mox  adversa  foris  contra 
nos  excitare  molilur.  Unde  nunc  isti,  postquam 
Ghristum  susceperunt,  aiunt :  Esto  brachium  nostrum 
in  mane,  id  est  fortitudo  nostra  advcrsus  Satanae 
iropugnationes  internas,  id  est  in  exordio  conver- 
D  sionis  nostrae ;  et  salus  nostra  in  tempore  tribulatio- 
ms,  quaro  passuri  sumus  exterius,  ubi  vinci  iieq'.ii- 
verimus  intrinsecus.  Sic  cnim  factum  est  apostolis. 
Naro  cum  principibus  sacerdotum  non  acquieverout 
pra?cipienlibus,  c  ne  loquerentur  in  nomine  Jesu 
{Act.  IV,  18) ,  >  gravissimas  passi  sunt  tribulatio- 
nes.  Similiter  et  caeteris  fidelibus  contingere  so- 
let.  Sequitur: 

Vers.  3.  —  c  A  voce  angeli  fugerunt  populi,  et 
ab  exaltaiione  tua  dispersae  snnt  gentes.  > 

Quid  per  hunc  angelum  nisi  chorus  exprimitur 
apostolorum?  A  cujus  voce  fugerunt  populi  (Act.  iii, 
41),  quia  misso  Spiritu  sancto  per  eorum  praedi- 
cationcm  tria  millia  crediderunt  ex  his,  qui  ad  so- 
Icmnitatein  conveneraiit',  ac  dcinceps  ex  eisdem  Ju- 


zu 


fiERVEi  BCRGIDOLENSIS  MONACHI. 


ii3 


ificis  muha  millia.  Fugerunt  enim  liebraei,  quicre-  A  vilis,  quem  foras  miuil  cbaritas,  sed  timor  ille  ean- 


diderunt,  quoniam  evadore  supplicia  xtenia,  qu.x 
propter  decein  Salvatoris  merucrant  quxsierunt. 
Sed  et  gentes  ab  ejus  exaltatione  dhpcrf.ce  sunt^  quia 
a  tempore  asccnsionis  illius  alii  coeporunt  cx  genli- 
Lus  ad  fidcm  Tcnire,  et  alii  pertinacius  in  infide- 
liiate  pcrslslere.  De  Judsis  tero,  qni  credere  do- 
luerunt  subditur: 

Vers.  4.  —  c  Et  congregabuntur  spolia  Tcstra , 
•ieut  colligitur  brucbus,  Tclut  cum  fossae  plenae 
fuerint  de  co.  > 

Quid  enim  spolia,  eorum  appelial  nisi  corpora 
eorum?  Csuo  enim indumentum  est  animae.  Solent 
enim  homincs  multitudinem  bmcbi  de  agris  collige- 
rc,  quia  fruges  devorat,  et  e\  eo  fossas  implere, 
bumoque  superjccto  nccare.  Sic  in  obsidione  Je-  " 
nisalem  coUectn  sunl  corpora  eorum,  qui  fame,  gla- 
dio  ct  pestiientia  mortui  sunt.  Vei  spolia  substautias 
eorura  intcllige,  quas  Romani  velut  multitudinem 
bruchi  coUegerunt  absque  numero.  Sequitur: 

Vers.  5.  —  f  Magnilicatus  est  Dominus,  quoniaro 
faabitavit  in  excelso :  impievit  Sion  judicio  c-t  juslitia.  > 

Vers.  6.  —  €  Et  erit  iides  in  temporibus  suis.  • 

Dominus  post  aseensionem  suam  magnificatus  est 
in  mundo  per  apostolos,  quoniam  habitavit  in  excclso 
coelorum  balilaculo,  qui  cum  honiinibus  in  terra  ba- 
btaverat.  hnplevit  Sion^  id  est  Ecclesiam  judicio  et 
justitia,  ut  omnia  cxaminando  probct,  et  quod  bo- 
iium  et  justum  est,  tencat. 

Tcmpora  aulem  tidei  sunt,  de  quibus  ait  Aposlo- 
lus  :  <  Priusquam  venirct  iidcs,  sub  lege  custodicba- 
mur  conclusi  in  eam  fidem»  qu»  rcTclanda  erat. 
Itaque  ies  paedagoguA  nostcr  fuit  in  Jesu  Christo, 
ut  cx  fide  justilicemur.  At  ubi  venit  Gdes,  jam  non 
aumus  sub  panlagogo  {Gal,  iii,  i5).  >  Nunc  ergo 
8unt  tempora  fiJei,  quia  nunc  Deus  justificat  gentcs 
per  fidem  sine  operibus  legis,  et  in  toto  orbe  fides 
fructificat.  Bene  itaque  dictum  est :  i  Quoniam  erit 
fides  in  temporibus  suis.  >  Sequitur  : 

c  Divitiae  salutis  sapientia  et  scientia  :  timor  Do- 
mini  thcsaurus  ejus.  > 

Distat  enim  ub  aeternomm  contemplatione  actio, 
qus  bene  utitur  tcmporalibus  rebus,  ct  ilia  sapiet»- 
Ito?,  h.TC  scientiee  deputatur.  Nam  scriptum  est  in 


ctus,  qui  permanet  in  sxculum  saeculi,  id  est  quem 
gignit  charit;:s.  Alitcr  enim  tiract  conjugem  uxor 
amans,  et  aiiter  timct  Dominum  ancilla  peccans. 
Sic  crgo  sponsa  Cbristi  Ecclesia,  abjecto  timore  Ic- 
gis,  repleta  esi  timorc  Iselo,  qualenus  Christum  et 
amans  limeat,  ct  timcns  amct. 

Et  timor  ille  locuplcs  thesaurus  est,  ut  quicunque 
bunc  habuerit,  omnes  sa^culi  divilias  parvipendat. 
His  ilaque  salutaribus  divitiis,  id  est  scientia,  el  sa* 
pientia,  ct  timore  rex  noster  suos  venit  dilare  mili- 
tes,  (  qui  proptcr  nos  egenus  factus  est,  cum  esset 
dives,  ut  illius  inopia  nos  divites  csscmus  (U  Cor. 
Tiiiy  9).  >  Sed  quia  Judxi  noluerunt  opcs  istas  ac- 
cipere,  dedit  eas  genlibus.  Undc  scquitur : 

Vers.  7.  —  i  Ecce  vidcnles  claniabunt  foris,  an- 
geti  pacis  amare  flebunt.  > 

Vidcntes  cnim  sunt,  quibus  dictum  est :  c  Beati 
ocali,  qui  vident,  quai  vos  vidctis  (Matth,  xni,  16).  > 
El  ipsi  sunt  angeli  pacis  annuntianlcs  mundo  recon- 
ciliationcm,  quia  scriptum  est  de  cis :  Quam  speciosi 
pedescvangelixantiumpacem^  evangelizantium  bona 
(/iom.  X,  i5).  >  Vidcnles  ergo  clamaveruutybm^ 
id  est  extra  Judxam,  quoniam  apostoli  praedicave- 
nint  gentibus  usquc  ad  fines  terrae. 

Et  angeli  pacis  fleverunt  amare,  quia  ipsi  aposloli, 
qui  gentibus  pacem  annunliabant,  iram  Dci  super 
Jud:cos  manere  lugebant.  Undequidam  ex  ipsis  ait: 
c  Tristitia  est  milii  magna,  et  continuus  dolor  cordl 
^  nieo.  Optabam  enim  cgo  ipse  anatbema  esse  Christo 
'  pro  fr^tribus  meis,qui  sunt  cognati  mei  secundum 
carnem,  qui  sunl  Israelit»  (Rom.  ix ,  5).  >  Dc  quo- 
rum  Israelitarum  dcstructione  subdilur  : 

Vers.  8,  —  f  Dissipetx  stint  viae,  cessavit  trans- 
iens  per  semitam ,  irritum  factuin  est  paclum,  pro- 
Jecit  civitatcs,  non  reputaTit  bomines.  > 

Vers.  9.  —  €  Luxit,  ct  elanguit  tcrra ,  confusus 
est  Libanus,  et  obsorduit;  et  factus  est  Saron  sicut 
deserlum,  ei  concussa  esl  Basan  et  Carmelus.  i 

DissipatiB  sunt  vice  in  lerra  Judseorum  vastata  per 
Romanos  omni  regione.  Cessavit  ibi  etiam  per  soli- 
tadinis  semitam  transicns,  quia  sinc  babitatore  rc- 
licta  est  terra.  Irritum  enira  factum  est  pactum , 
quod  Dominus  promiscrat,  dicens  :  f  Ponam  locum 


libro  Job  :  f  Ecce  pietas  est  sapientia  :  abstincre  j)  populo  meo  Isracl,  cl  plantabo  eum  et  babitabit  in 


autem  a  nialis  scientia  (Job  xxtiii,  28).  >  In  hac 
dificrentia  intclligendum  est  ad  conlemplationem 
eapientiam,  et  ad  actionem  scicntiam  pertinere.  Ita- 
que  sapientia  et  scientia  divitioB  sunt  salutis,  quia 
per  hoc  ad  .Tternam  salutcm  pervenit  Ecclesla, 
quod  et  ccelestium  contemplatione  jam  aliquatenus 
pasciiur,  ct  tcmporalibus  atque  tcrrenis  bcne  uti- 
tur.  Dc  cujusroodi  operibus  et  Aposlolus  ait  disci- 
pulis  :  f  Gratias  ago  Deo  mco  sempcr  pro  volis  in 
gratia  Dei,  qux  data  est  vobis  iii  Cbristo  Jesu  :  quia 
in  omnibus  divitcs  facti  estis  in  illo  in  omni  vcrbo 
et  in  oroni  scientia  (i  Cor.  i,  i).  > 

Sed  et  timor  Dumini  castus,  timor  sobrius,  timor 
aecurus,  ipse est  thesaurus  ejiw,  non  timor  iste  scr- 


eo,  ct  non  turbabitur  amplius,  nec  addent  filii  ini« 
quitatis,  ut  alBigant  euin,  sicut  prius  ex  dio,  qua 
constitui  judices  super  populum  meum  Israel  (// 
Reg,  vii,  iO).  >  IIoc  ergo  pac(um  Jud.-eis  factum  est 
irritum^  quia  Dominus  projecit  eorum  civitates,  et 
quasi  in  nihilura  rcputavit  cos.  Et  intcr  haec  luxit  et 
etanguit  terra  eorum. 

Quid  vero  pcr  Libaiium  debet  intelligi  nisi  tem- 
pluin,  quod  erat  in  Jcrusalem  ?  Unde  pcr  Zachariam 
dictiim  est  :  f  Aperi,  Lilianc,  portas  tiias',  ct  come- 
dat  igiiis  ccdros  tuas  (Zach,  xi,  1).  >  Libanus  crgo 
confusus  estf  et  obsorduit,  quia  templum  Judxorum 
ab  alicnigenis  contaminatum  est  et  exhonoralum 
imo  dcstructum.  Saron  vero  provincla  cst  iiiter 


M3  COMMENT.  IN  ISAIAM 

Joppenel  Lyddam,  qu»  per  Romanos  facta  eti  it- 
€ui  de$eTtum,  Basan  quoqiie  trans  Jordanem  con- 
eussa  est  pcr  eos,  et  Carmelus  in  posscs^^ione  Juda. 
Quia  vero  Judsei  proptcr  nccem  Salvaloris  hxcom- 
nia  passuri  erant,  ipsc  autem  morte  sua  mortem 
destruclurus  erat,  moxque  resurrecturus,  et  in  xter- 
num  jam  regnaturus,  apte  seqiiitur  : 

Yers.  iO.  —  €  Nunc  exsurgam ,  dicit  Dominus, 
nunc  exaltabor,  et  nunc  sublimabor.  i 

A^ufic  exsurgam  a  mortuis,  nunc  exaltabor  in  coy 
li>,  nunc  sublimabor  in  regno.  Et  quia  contra  pr%- 
dtcalore^  resurrectionis  ejus  principes  Judaeorum 
igne  liyoris  crant  inflammandi,  recte  subjungi- 
tur  : 

Vers.  il.  —  I  Concipietis  ardorem,  parictis  sli- 
pulam  :  Spiritus  vester  ut  ignis  vorabit  vos.  » 

Concipiettt  ardorem  invidiae  contra  apostolos,  o 
principcs  saccrdotum  et  Pharisaei  ac  seniores.  Pa- 
rietis  itipulam ,  id  est  opus  flammis  uUricibus  di- 
gnum.  Slipula  cnini  opus  est,  quod  in  die  judicii 
comburetur  sicut  Apostolus  ait :  c  Fundamentum 
aliad  nemo  potest  ponere  prxler  id  quod  positam 
est,  qnod  est  Christus  Jesus.  Si  quis  autem  super-- 
sc.iificat  super  fundamentum  hoc  aurum  et  argen- 
tum,  lapides  pretiosos,  ligna,  fenum,  stipulam, 
uniuscujusque  opus  manifestuni  erit;  dies  cnim 
Doniiiii  declarabit,  quia  in  ignc  revelabitiir,  et 
n;iioscujusqueopus  quale  sit,  i^^niii;  probavit.  Si  cu- 
Jus  opus  mnnserit,  quod  superaedificavit,  mcrcedccn 
accipiet :  si  cujus  opus  arserit,  detrinient^im  patie^ 
lur  (7  Cor,  iii,  il-16).  •  Parietis  ergo,inquit,  sti- 
pulam,\d  esl  opus,  quod  in  die  illa  creinabitur.  Spt- 
ritut  vester  ut  ignis  vorabit  roi,  quia  sic  interius 
Tastabimini  ardore  malitiae  vestrae,  ticut  postmo- 
dum  vastandi  estis  foris  igne  gehennse.  Sed  quia  ct 
subjecti  concremandi  erant  hoc  ignc  livoris ,  qui 
prius  in  corde  pra^positorum  arsit,  sequitiir  : 

Yers.  42.  —  i  Et  erunt  populi  quasi  de  inccndio 
cinis.  > 

Orones  enim  combusti  sunt  Igne  malitiae  quasi 
zclo  legis  persequentes  aposlolos  praedicalores  gra- 
tise.  Et  quia  simiil  in  Jerusalem  obsideutibus  Bo- 
manis  erant  perituri,  congrue  subditur  : 

c  Spin»  congregatae  igni  comburentur.  > 

Spinae  eniin  sunt,  de  quibus  in  libro  Regum  Da- 
vid  loquitur  :  c  Praevaricatorcs  autem  quasi  spin» 
evellentur  universi ,  qui  non  tolluntur  manibus  et  si 
qais  eas  tangere  voluerit,  armabitur  ferro,  et  ligno 
lanceato,  ignique  succensae  comburentur  usque  ad 
nihilum  (//  lieg.  xxiii,  6).  >  Quid  autem  sit  ignis 
docet  npud  Ezechielem  Dominus,  qui,  cum  dixisset 
ad  Jerusalem  :  c  Ecce  ego  succendam  in  te  ignem , 
et  comburam  in  te  omiie  lignum  viride  et  omne  li- 
gnum  ariduro  (Ezech.  xxvi,  47),  i  sic  exposuit, 
quod  dixerat :  c  Ecce  ego  ad  te,  et  ejiciam  gladium 
ineum  de  vagina  sua,  ct  occidam  in  te  justum  et 
impium  (Esech.  xxi,  3).  i  Spinw  ergo  sunt  prarva  • 
ricatores  Judaei;  ignis  vcro  glaJius  Dei  est.  Sfdnw 
Haqne  congrtfattB  igni  eombustis  sunt^  quia  Jiidxi, 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  SU 

A  qui  in  Jerusalem  ad  solemnitatem  Paschae  conflu- 
xerunt,  gladio  coelestis  vindictae  perierunt.  Posl 
quorum  exterminium  Domious  siibjunxit  : 

Vers.  13.  —  c  Audite  qui  longc  cstis,  quie  fecc- 
riin,  et  cognoscile,  vicini,  fortitujinein  meam.  i 

Vers.  14.  —  c  Conlerriti  sunt  in  Sion  pcccatores, 
possedit  trcmor  hypocrilas.  » 

Vos,  inqiiit,  qui  longe  estis  ab  Jerusalem.  id  esl 
prope  terininos  mundi,  audite,  qua:  fecerim  Judaeis 
infidelibus  :  et  vos,  vicini,  id  est  Moabilae  et  Palae- 
stini  caeteracque  de  proximo  gentes,  cognoscite  forti- 
tudinem  meamj  tjua  debcllavi  cos.  Nam  contrrrili 
sunt  in  Sion/id  cst  in  monte  icm\y\\  ,peccatores,  qui, 
c  si  non  vcnissem,  et  locutus  cis  non  fuissem,  pec- 
catum  non  haberent  {Joan,  xv,  22).  i  £t  cnpla 
B  Jerusalem,  possedit  ibi  tremor  hypocritas  Phari- 
saeos  et  Scribas,  qui  de  divino  frustra  conlidebant 
auxilio. 

Sea  hxc  et  aliter  intelligi  possunt.  Ait  enim  : 
c  Dissipatx  sunt  vixs  >  etc.  Et  quid  per  vias  nisi 
actiones  appellal?  Semitam  vero  hic  accipimus,  de 
qua  Dominus  ait  :  c  Arcla  cst  via ,  qn;c  ducit  ad 
vitam,  el  pauci  sunt,  qui  invcniunt  cam  {3Iatih, 
VII,  li).  I  Appropinquante  ergo  srcculi  iine  dissipan- 
turvt^r,  id  est  actiones  hominum,  qui  regulam  jii- 
slitiae  non  serva!;t.  Cessavit  transiens  per  semitam^ 
quia  deest  jam ,  qui  per  angustae  conversationis 
viam  pracsentis  viLe  iter  peragat,  scd  omnes  latam 
viam  saeculi  inccdere  satagunt.  Et  ob  hoc  tiTKum 
factum  est  pactum,  id  est  promissio  regni  coeiorum. 
^  Inchoantibus  enim  promittitur  corona ,  sed  con- 
summautibus  datur;  his  vero,  qui  non  perscverant» 
irritum  (il  pactum  promissionis  hiijus. 

Et  projecit  Dominus  civitates,  id  est  multitudiiies 
eorum,  qui  lata  pciditionis  itinera  sequuntur.  Neo 
reputavit  homines^  id  est  quasi  non  essent,  sic  xsti- 
mavit  eos.  Vel  eos  non  reputavit  esse  homines,  qui 
suo  vitio  juroenlae^sc  voluerunt.  Quicanque  euim 
cbaritatem  non  habct,  nihil  est  apud  Deum,  sicut 
ait  Apostolus  :  c  Si  habuero  prophetiam,  et  nove« 
rim  oinnia  mysteria  et  omnem  scientiam,  et  si  ha*> 
buero  omnem  fldem,  ita  ut  montes  tranferam,  cha^ 
ritatem  autem  non  habeam,  nihil  sum  (/  Cor^ 
xiii ,  2).  I  Sed  inter  hanc  iniquitalis  abundantiam 
D  luget  terra^  id  est  Ecclesia,  ct  moerore  animi  lan- 
guet. 

Libanus  autem  dealbatio  sive  candidatio  dicitur. 
Et  quid  per  Libanum  nisi  dealbata  conversatio  flgu- 
ratur  hypocritarum  ?  IJndc  cuidam  talium  Paulus 
ait :  c  Percutiat  te  Dcus,  paries  dealbate  {Act,  xxiii, 
3).  I  Confusus  est  ergo  LibanuSf  et  obsorduit,  quia 
pleruraque  dealbatio  eorum,  qui  religiosam  foria 
conversationem  non  religiosa  cordis  intentioiie  cu-* 
stodiunt,  de  manifesta  perpetratione  iniquitatis  con-» 
fusionem  opprobrii  sustinent,  et  evidentibus  peccar 
torum  maculis  in  fine  sordescit 

Saron  vero  princeps  moBroris^  vel  cantant  tristi^ 
tiam  interpretatur.  £t  qaid  per  Saronem  nisi  qaiii^ 
bet  religiosus  designatnr,  qui  moDrori  deditus  eo 


m 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACIH 


5iG 


luiubino  niore  geniilum  pro  cantu  hab(?l?  Facttu  esl  A  gU  ;  <  Audile,  qui  longe  estis,  qax  fccerim,  >  etc 


crgo  Saron  sicut  descrtum ,  quia  jaui  nimis  excre- 
scenie  malilia  sanctus  quisque  vilis  habelur,  et  in- 
frcqucntaluSj  el  derelictus,  quia  mundi  gloriam  re- 
spuit,  et  fletibus  gaudet. 

Basan  autem  pinguedo  dicitur,  Carmelus  vero  mol- 
/ff.  Etpingueiiinem  hic  accipimus,  de  qua  per  Psai- 
mistam  dicitur  :  c  Sicul  adipe  el  pinguedine  reple- 
tur  anima*  mea  (PsaL  lxii,  6).  »  MoIIis  aulem  cral 
animus  sancii  Job  cuin  diceret  :  i  Deus  mollivitcor 
mcum,  et  Omnipolcns  conturbavit  rae  {Job  xxiii, 
45).  >  Basan  ergo  pinguedo  graliae  spiritalis  inlelli- 
gitur  :  Carmelus  vero  nieus  ad  charitatem  et  pieta- 
lcm  nH^ilis.  Interpretalur  autem  ct  Carmelus  cogni' 
tio  circumcisionis.  £l  ille  circumcisioncm  bene  no- 
vitqui  corde,  etopere,  etliiigua  circuincisus  est. 

c  Concussa  est  autem  Basan  et  Carmelus,  >  quia 
miam  mens  justorum  in  illa  tcntntioiie  novissiina 
conculietur.  c  Surgcnt  enim  pseudopropliel»  ,  et 
pseudochristi,  et  dabunt  signa  magna  et  prodigia, 
ita  ut  in  errorem  inducantur,  si  iieri  polcst,  cliara 
elecli  {3!arc.  xiii,  42).  > 

Sed  quia  post  tribulationem  dierum  illorum  vide- 
bunt  Filium  hominis  venientem  in  iiubibus  cceli 
cum  virtute  magna  et  majeslate,  recte  suhjungilur 
hic  : 

c  Nunc  exsurgam  dicit  uonnnus,  i  etc.  Nunc  cx- 
lurgam  de  nimia  palienlia  mea,  qui  hucusque  veliit 
jacui,  dum  contemnerer  et  conculcarer,  nec  nie  vin- 
dicarem ;  Nunc  exsurgam^  sicut  scriptum  est :  c  Ex- 
surge,  Deus,judicacausam  tuam,meinoresto  inipro- 
periorum  tuorum  {Psal.  lxxiii,  i2).  i  Nunc  exaUa- 
bor^  quia  exaltabitur  Dominus  solus  in  die  ilhi,  et 
quia  tunc  c  ptangent  se  omnes  tribus  terrw  {Matth. 
XXIV,  3U).  I  Concipietis,  inquit,  ardorem  doioris  in- 
terni,  parietis  stipulam  inanium  verhorum  ducenles : 
c  Lassati  sumus  in  via  iniquilatis  et  perdilioiiis,  et 
ambulavimus  vias  didiciles;  viam  autem  Domini 
ignoravimus.  Quid  nobis  profuit  superbia  aut  divi- 
Uarum  jaciantia,  quid  contulit  nobis?  Transierunt 
omnia  illa  tanquam  umbra.  Talia  enim  dicturi  sunt 
in  inferno  hi  qui  peccaverunt,  quoniam  spes  impii 
tanquam  lanugo  est,  qus  a  vcnto  toilitur  (Sap,  v, 
7  et  seq.) 


Yos,  qui  ionge  estis  a  justitia,  audite,  qum  jecerim, 
id  est  quae  faclurus  sim  rcprobis  in  die  illa ;  et  vos 
justi,  qui  per  vitae  merilum  vicini  estis  mihi,  co- 
gnoscite  fortitudinem  meam  in  eos.  Contriti  sunt 
enim,  id  est  conterentur  in  Sion,  id  est  in  Ecclesia 
peccatoresj  qui  de  eo  prxsumebant  quod  dicitur  : 
«  Qui  crediderit,  et  baptizatus  fuerit ,  salvus  erit 
{Marc.  XVI,  16).  i  Sed  conterentur,  cum  audierint : 
«  Discedite  a  me,  maledicti ,  in  ignem  xtemum : 
Esurivi  enim,et  non*dedistis  mihi  manducare(lfar(^. 
XXV,  [42),  >  etc.  Et  tunc  possidebit  tremor  hypocritas^ 
quia  qui  nunc  de  sancliiate  Rloriantur  in  oculis 
homiiium,  tunc  confundcntur,  cum  apparuerit  JuJex 
cordium.  Quia  enim  reprobi  lunc  omnes  mittendi 
^  sunt  in  caminum  ignis,  qui  non  exstinguetur,  rccte 
adhuc  subdilur  ad  terrorem  viventium. 

<  Quis  poterit  habilare  de  vobis  cum  igne  devo- 
ranle?  quis  habilabit  ex  vobis  cum  ardoribus  sompi- 
ternis?  >  Tanta  enim  est  gehennalium  flammarum 
aspcrilas,  ut  tolerari  nequeat,  et  tunc  impii  sine  Gne 
cruciabuutur  in  ea.  Cum  autem  denuo  cuique,  qui 
in  inferno  habitaturus  est,  dixisset :  «  Quis  habilabil 
ex  vohis  cum  ardoribus  sempiternis?  >  mox  econtra- 
rio  subjecit  de  quolibet  regui  coelorum  habitatore 
futuro  : 

Vers.  15. —  c  Qui  ambulat  in  justitiis,  et  loquilnr 

veritatem,  qui  projicit  avariiiam  ex  calumnia,et 

excutit  manus  suas  ab  omni  munere,  qui  obturat 

P  aures  suas,  ne  audiat  sangiiincm,  ct  claudit  oculos 

suos,  ne  videat  njalum,  > 

Vers.  16.  —  «  Iste  in  excelsis  habitabit,  muni- 
iienta  saxorum  sublimitas  ejus,  pauis  ei  datus  est, 
aquae  ejus  fideles  sunt*  > 

Vers.  17.  —  «  Regem  in  decore  suo  videbunt 
oculi  ejus,  cernent  terram  de  longe.  > 

Vers.  18.  —  «  Cor  tuuro  meditabitur  timo* 
rem.  > 

Injustitiis  vero  ambulat,  qui  viiam  suain  in  Lonis 
aclionibus  ducit.  Qui  veritatem  loquitur,  si  quod  no- 
verit,  sinc  dolo  simplicitcr  prolulerit ;  et  avaritiam 
ex  calumnia  projicit ,  si  rccusaverit  aliis  per  calum- 
niam  auferre,  quod  sibi  acquirai.  Tres  vero  sunt 
accepliones  munerum,  id  est  a  cordc ,  ab  ore,  a  ma- 


Concipietis^  inquit,  ardorem  serae  poenitudinis  in  j)  nu.  Munus  namque  a  corde  est  captata  gratia  a  co- 


die  illa,  et  parietis  stipulam  verborum  planctus  ina- 
nis.  Spiritus  vester  ut  ignis  vorabit  vos,  quia  tunc 
omnis  ante  oculos  culpa  reducelur,ct  mens  super 
gehcnnae  incendia  suo  gra\ius  igne  cruciabatur.  Et 
erant  popuii  reproborum  quasi  de  incendi^  cinis,  sic- 
ut  per  Malachiam  dicilur  electis :  c  Egrediinini  et 
salietis  sicut  vituli  de  armenlo,  et  calcabilis  impios, 
cum  fuerint  cinis  sub  planta  pedum  vestrorum  (Ma" 
lach.  IV,  2).  >  Tunc  enim  spin(e,  id  est  peccatores 
comburentur  igni  incxstinguibili ;  et  comburentur 
congregatw, quia  c  congrcgabuntur  in  congregationem 
unius  fascis  in  lacum  ( supra  xxiv,  22).  > 

HLi  ita  de  reproborum  damnatione  dictis,  eos  ciii 
adhuc  vivum,  deterrero  ab  iniquitate  volens  subjun- 


gitaiione ;  munus  ab  ore  est  gratia  per  pavorem  ; 
munus  ex  manu  est  prxmium  per  dationem.  Sed 
justus  quisque  manus  suas  excutit  ab  omni  munere^ 
quia  in  eo  quod  recte  agit,  ncc  ab  humano  corde 
inanem  gloriam,  nec  ab  ore  laudem,  nec  a  manu 
recipere  dationem  quaerit. 

Quid  autem  est  obturare  aures  suas^  ne  audiat 
sanguinem^  nisi  peccatis  suadenlibus,  quae  de  carne 
et  sanguine  nascuntur,  non  praebere  consensum  ? 
Et  quid  est,  ne  maium  videat,  oculos  claudere,  nisi 
oinne  quod  rectitudini  adversuro  est,  non  appro- 
bare?  Sed  his  de  acliva  conversatione  dictis  mox  ad 
quantos  coittemplationis  gradus  ascendatur  per  haec, 
ostondit  propbeta  :  c  Isie,  inquit,  in  excelsis  babita- 


M7  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBIU  OCTO.  ~  LIB.  V.  118 

bU,  •  elc.  I$u  in  eJLCilsis  habitabit,  quia,  quaravis  A  non  possis  intelligere  diserliludinem  Unguaeeius.  \a 
i  caro  in  inferloribus  relineat,  mentem  jam   in      quo  nulla  esl  sapienlia.  i 

Litteratus  enim  Pharisaus  eral,  quia  solam  lilte- 
rac  superficicm  sectabalur,  et  ipse  non  sensum  sed 
verba  legis  velut  in  irutina  ponderabat,  ostendens, 
quae  essent  graviora.  Et  doctor  eral  parvulorum, 
quia  dbcebat  plebem  Judseorum,  qui  lacte  semper 
Indigent  ut  parvuli. 

Populus  vero  imprudens  gentilis  est,  qui  veram 
igiiorabat  prudentiain.  Qui  erat  alii,  id  est  profundi 
sermopis,  ita  ul  simplicitas  fidelium  vix  intelligcre 
posset  disertitudinem,  id  est  facundiam  lingua;  ejns. 
Sed  tamen  in  eo  nuila  erat  sapientia,  quia  disertc 
nimis  et  polite  verba  proferebat,  sed  nuHum  in  eis- 
dem  verbis  sapientise  sensum  habebat.  Sicut  enira 
B  doctrina  coelestis  non  verba,  sed  sensura  attendit, 
sic  doctrina  saeculi  non  in  sensu,  sed  in  composi- 
tione  verborum  et  in  eloquonliae  jaclantia  glorialur. 
Sed  jara  doctores  hujusmodi  cum  suis  doctrinis  eva- 
nucrunt,  ut  evangelica  praedicatio  maneat,  quemad- 
modum  et  Aposlolus  ait ;  i  Ubi  sapiens?  ubi  scriba? 
ubi  conquisitor  hujus  saeculi  ?  Nonne  stuliam  fecil 
Dominus  sapicntiara  hujus  mundi  ?  Nam  quia  in 
Dei  sapientia  non  cognovil  mundus  per  sapientiam 
Deum,  placuit  Deo  per  stuUitiam  praedicationis  sal- 
vos  facere  credentes  (/  Cor.  i,  20).  »  Dcficientibus 
ergo  inanium  doctrinaruni  praedicatoribus  et  Eccie  • 
sia  surgente,  propheta  subjungit : 

Yers.  20.  —  <  Respice,  Sion,  civilatem  solerani- 
tatis  nostrae :  oculi  tui  videbunt  Jerusalem  habita- 
tionera  opulentara,  ub«rnaculura,  quod  nequaquam 
transferri  poterit ;  nec  anferentur  clavi  ejus  in  sem- 
piternum,  et  omnes  funiculi  cjus  non  rumpentur.  i 

Yers.  2i.  —  « Quia  solummodo  ibi  magnilicus 
Deus  noster. » 

Sion  quippe  vel  Jerusalem  Ecclesia  est.  Quae  «o- 
iemnitatis  nostro!  civitas  est,  quia  ibi  laudes  Crea- 
toris  decantamus.  Neque  enim  eitra  Eccle^iam  lau- 
dare  quis  Dcura  bene  valel,  quia  scriptum  cst: 
€  Quoinodo  cantal)imus  coiilicum  Domini  in  tcrra 
aliena?  >  (Psal.  cxxxvi,  i.)  Rursumque  :  c  Tc  dccet 
hymnus  Deus  in  Sion,  et  tibi  reddelur  volum  in  Jc- 
rusalem.»  (PsaL  lxiv,  2.)  El  ipsa  est  habilatio  opu- 
lenta,  quia  ibi  sunt  diviliae  salutis  sapicnlia  ct  sci- 


iubliinioribos  lixit 

Munimenta  saxorum  sublimitas  ejus^  quia  dum  ab- 
jecu  desideria  tcrrenae  conversationis  cavet,  ad  su- 
perDam  patriam  per  pr»cedentium  Patruni  exempla 
le  sablevat;  et  quia  per  conlemplaiionis  donum 
iratia  sptritali  pasciliir,  panis  eis  datus  esl^  id  cst 
refectioneni  spiritalis  graliae  perccpit,  quia  se  a  bo- 
nis  inrnuis  coelestia  s]  erando  suspendit.  In  excelsis 
ctinqne  habitare  est  cor  in  coelestibus  ponei  e,  et 
wiummenla sarorum  sublimitas  noslra  est,cum  for- 
tiom  Patrum  pracccpta  et  exempla  aspicimus,  alquc 
ab  ii  fima  cogilatione  separamur.  Munimenta  saxo- 
nmt  Mblimitas  nostra  est,  cum  mente  choris  ca- 
«tiisqae  roelestibus  jungimur,  et  insidiantes  maii- 
gnos  spiritus  stantcs  in  arce  cordis  quasi  subter  po- 
sitos  expugnamus. 

Tunc  nobis  eliam  panis  datur,  quando  in  supernis 
erecta  ii.tentio  aeternitatis  contemplatione  reGcitur. 
Aqu€t  euim  nostrae  fiddes  sunt,  quia  doctrina  Dci, 
quod  hic  per  spem  promittit,  hoc  illic  in  niunere 
exhibeU  Sapienlia  autem  hujus  mundi  infidelis  cst, 
qaia  mansura  post  mortem  non  est.  Sed  aquw  no- 
UiTtfidelet  sunt,  quia  verba  vita^,  quod  ante  niortem 
iusinaant,  boc  etiam  post  mortcin  demonslrant. 

Regem  in  decore  suo  oculi  nostri  conspiciunt,  quia 
Redemplor  nosler  in  judicio  et  a  reprobis  homo  vi- 
debitar,  sed  ad  divinitatis  ejus  intuendam  celsitudi- 
nem  soli,  qni  electi  sunt,  sublevabuntur.  Quasi  eniro  ^ 
quamdam  fcbditatem  regis  videre  est  solara  servilem 
formani,  in  qua  ab  iniquis  despeclus  est,  ccrnere. 
Sed  ab  electis  in  decore  suo  rex  cernitur,  quia  ultra 
semetipsos  rapti  in  ipso  Deitaiis  fulgore  oculos  cor- 
dis  figunt.  Qui  quandiu  in  hac  vila  sunt,  quia  illam 
viventium  patriam,  sicut  est,  vidcre  uon  possunt, 
recte  sitbjungitur : 

c  Cernent  terram  de  longe.  »  Humana  autem 
mens,  quo  altius  elevata,  quae  sunt  aeterna ,  consi- 
derat,  eo  de  factis  temporalibus  gravius  tremefacla 
formidat,  quia  tanto  se  ream  verius  cernir ,  quanto 
se  ab  ipso  lumine  discrepasse,  quod  desuper  inter- 
roieat,  conspicit ;  sicque  fil,  ut  illHminata  plus  me 


Uiat,  quiamagisa8picit,averitalis  regula  per  quanta  j^  entia,  ei  timor  Domini  thesauriis  ejus,  quibus  ditan 


discordat.  Ducta  namque  ad  internain  rcgulam  no- 
fctra  rectitudo,  si  districtum  judicium  invenit,  multis 
tortitudinum  suarum  sinibus  in  intimam  rectitudi* 
nem  impingit.  Unde  nunc  ad  eum,  de  quo  loqueba- 
lur ,  versa  iocutione  subjungil  propheu  .  i  Cor 
tuum  mediubitur  timorcra.  >  Si  quis  vero  quondam 
ila  vivere  voluisset,  impediebatur  plurimum  hinc 
carnali  doctrina  Judaeorum,  illinc  vaniloquiis  genti- 
liam.  Nunc  autem  utraque  sunt  evacuata,  multosque 
jam  adjutores  invenit  justus.  Nain  sequitur  :  c  Ubi 
est  litteratus?  Ubi  legis  verba  ponderans?  Ubi  do- 
ctor  parvulonim?» 

Vers.  19.  —  €  Populum  imprudentem  [Vulg.  im- 
puvleatcm]  non  videbis,populum  alti  scrmonis,  itaut 


tur  habilatores  urbis  hujus.  Vel  ila  dicendum  : 
Ociili  tui  cernenl  visionem  Klcrnae  pacis,  et  divi- 
tias  insperatas,  quas  oculus  non  vidit,  nec  auris 
audivit,  nec  cor  hominis  cxcogilavit. 

Sed  et  tabernaculum  Ecclesia  vocatur,  quia  in 
peregrinationis  hujus  ilinere  Dei  hospitium  vcl  ha- 
bilaculum  esl.  Quod  videlicet  tabernaculum  trans- 
ferri  nequaquam  potest ,  quoniam  Ecclesia  in  eo 
quod  credit,  perraanet.  Nec  offerentur  ctavi  ejus  in 
sempiternum,  quoniam.  verba  praedicationis  ejus  non 
tollentur,  sicut  Joannes  ait :  «  Vos  quod  audislis 
ab  initio,  maneat,  in  vobis  (/  Joan.  ii,  ii).  »  Et  in 
ejus  Apocalypsi dicitur  <  Evangelium  x\crnnm{Apoc. 
XIV,  6).  » 


319 


H£RV£I  BljnGlDOL£xNSlS  MOiNACIlI 


520 


£l  omues  funiculi  ejut  non  rumpentur,  quoniam  A  sanct^e  £cclesix  exposilionis  vcrba  coiispiciens,  ct 


pr.ccepta  ejus  nunquam  desiruentur.  Anliquum 
enini  tabcrnaculum  s;epc  translalum  cst,  ut  dc  soli- 
tudine  in  Silo,  in  Nobe,  et  inde  in  Jcrusaleni,  quo- 
niom  Synagoga  qulbusdam  sempcr  erat  profectibus 
promovcnda,  doncc  veniret  in  £cclesiam.  Tabcrna- 
culuni  vero  no\um  nequaquam  transfcrtur,  quia 
non  est  jam  ultra  rcligio,  in  quam  ab  ista,  quam 
lencl  Ecclesia,  promovealur  dicente  Domino :  <  Tan- 
lum,  quod  hab(.'lis,  tenelc,  donec  vcniam  (Apoc,  iii, 
H).i 

Quod  autem  clavorum  nomine  verba  ejus  signen- 
tur,  oslendit  Salomon  dicens  :  <  Yerba  sapientum 
quasi  stimuli,  ci  sicut  clavi  in  altum  derixi  {Eccle. 
XII,  11).  >  Et  sublilitas  spiritalium  ejus  prxcepto- 


non  allegoriarum  tenebris  obscura  ait :  <  Locus  flu- 
viorum  rivi  lalissiini  el  patentes.  >  Testamenti  enim 
Vetcris  dicla  quasi  angusti  et  clausi  rivi  fuerant,  qii: 
universas  scicnliaj  suae  senleniias  collectione  obscu- 
rissima  coiislringebat ;  at  conlra  doctrina  sanct» 
Ecclesix  rfft  palentes  sunt,  quia  ejus  dicta  et  inve- 
nientibus  multa  sunt,  ct  qu%renlibus  plana.  Se- 
quitur:  <Non  transibit  per  eum  navis  remiguro, 
ncque  trieris  magna  transgrcdictur  eum.  » 

Vers.  22.  —  <  Dominus  enim  judex  noster,  Do- 
minus  legifer  noster,  Dominus  rcx  noster  ipse  sal- 
vabit  nos.  > 

Non  pertransibit  per  eum  navis  remt(/um,  id  est  per 
praedictum  locum  fluviorum.  Quid  vero  per  navem 


rum  cxprimitur  appellalione  funiculorum,  quando  ^  remigum  nisi  mcn»  designatur  reproborum,  quxper 

mare  hujus  saculi  a  malignis  spiritibus  velul  a  re- 
migibus  ducitur  ?  Unde  et  propheu  iste  in  sequen- 
tibus  dicit  Chaldxos  in  navibus  suis  gloriantes, 
quia  nequisiiimi  dxmones  in  eorum  cordibus  glo- 
riantur,  quos  ad  voluntatem  suam  variis  desideriis 
per  sxculi  turbulcntas  amaritudines  ducunt. 
>?  Trieris  autem  est,  navis  tres  remorum  ordines 
habeiis.  Et  quid  per  trierem  magnam  nisi  prsedicu 
mens  iniquorum  sive  Babylon  exprimitur  ?  Quae  tres 
habet  ordines  remorum,  quia  in  cogitaiione  et  iii 
verbo,  atque  in  actu  regilur  a  malignis  spiritibus. 
<  Non  crgo  transibitper  eum  navis  remigum,  nequc 
trierismagna  traiisgredietur  eum,  »  quia  mens  ini- 


Jeremias  extrahi  legitur  funiculis  de  lacu  (Jer. 
XXXVIII,  41).  Signilicat  enim  peccatorem,  qui  de 
profundo  iniquitalum  educitur  per  observantiam 
spiritalium  mandatorum.  Clnvi  itaque  verba  sunt, 
et  funiculi  praecepta.  £t  sicut  tabernaculum  clavis 
firin^itur,  et  funibus  extcndilur,  sic  Ecclesia  validis 
Scnpturse  sanciae  diclis  roboratur,  et  prxceplis  in 
actione  dilalalur.  Qui  videbcet  clavi  et  funiculi  nun- 
quam  auferentur,  neque  rumpentur,  sicut  ablati  et 
rupli  sunt  clavi  et  funiculi  vctcris  talernaculi.  Ablala 
suiil  enim  verba,  quae  de  fuluro  dicebant :  <  Eccc 
virgo  concipict,  et  pariet  /ilium  (supra  mi,  U).  i  Et 
dicitur,  quia   <  postquam  venit  pleniiudo  temporis. 


msit  Deus  Filium  suum  factum  ex  muliere  (Cal,  iv,  r*  quorum  poncrc  gressum  malilix  suae  non  polerit 


4),  >  id  est  ex  femina.  Et  rupta  sunt  praecepta  de 
oblationibus  victimarum,  et  otio  Sabbatorum,  et 
caeteris  observationibus  hujusmodi.  Verba  autem 
novae  prxdicaiionis  Ecclesiae  et  mandaia  ejiis  nun- 
qiiam  mutabuntur,  aut  destruentur, ^uta  solummodo 
ibi  magnificus  Deus  noster,  Nihil  enim  magnum  agit 
Deus  noster  apud  infideles,  quantacunque  eis  bene- 
llcia  temporalia  operetur,  sed  in  Ecclesia  tantum- 
inodo  magna  operatur,  quia  remissionem  peccato- 
rum  et  gratiam  sanctitatis  largitur  suis,  et  ad  vitam 
eos  sempiternam  perducit. 

Yel  superna  ierusalem  aeternum  Del  tabernacu'* 
lum  est,  ubi  ipse  perenniter  habitat,  unde  nunquam 
hoc  tabernaculum  transferri   poterit,  quia  nequa- 


coetu  justorum.  Transirel  namque  pcr  cuni,  si  vo- 
luntatcm  suam  expleret  in  eo.  Sed  non  transibit^ 
quia  quod  male  de  bonis  facere  tentat,  non  poterit. 
Dominus  enim  salvabit  noi,  id  est  custodict,  ne  per 
nos  iniquorum  malitia  transcat.  Dominus  judex  no- 
ster  salvabit  nunc  nos,  quia  novam  legem  per  se- 
metipsum  dedit,  <  Unus  est  enim  legislator  et  judex, 
qui  potest  perdere  et  liberare,  >  sicut  ait  Jacob  (cap, 
IV,  1<2).  Et  ipse  est  rex  noster,  qui  nunc  nos  regit, 
et  iu  aeternum  in  nobis  regnabit.  Hic  ergo,  qui  judi- 
caturus  est  nos,  et  normam  vivendi  nobis  in  Evan- 
geiio  dedit,  et  nos  invisibiliter  regit,  ipse  nos  intcr 
tentaiionum  pericula  salvat,  ne  victi  pereamus. 
Vel  aeterna  Jerusalem  est  locus  fluviorum,  quia  ibi 


quam  ultia  mutabit  locum,  sed  perpetualiter  ma- ^^  »emper  emanant  flumina  spiritalium  graiiaruin  se- 

ptem  copiosis  Spiritus  sancti  meatibus,  et  late  ac 
patenter  per  omnia  difiiindunlur,  A^oit  transibit  per 
eum  navis  remigum,  quia  nullus  impugnator  sivc 
tentator  inquietabit  illos.  Dominus  enira  peracto 
judicio  salvabit  eos  perpetualiter  ab  omnibus  malis, 
Sed  quia  de  rcproborum  mente  quasi  de  navi  pro- 
pheta  loquebatur,  et  de  Ecclesia  justorum  velut  de 
fluvio,  quero  navis  illa  transire  non  posset,  adhuc 
coiiatum  navis  hujus  in  hunc  fluvium  ostendit  sub- 

jungens : 

Vers.  23.  —  <  Laxati  sunt  faniculi  tui ,  sed  non 
praevalebunt.  > 

0  navis ,  laxati  sunt  funiculi  tui ,  ut  laxatis  velo- 
rum  funibus  fortius  impelbris  vento  flatus  daemo* 


nebit  in  ilio  beatitudinis  regno.  Propterea  et  subditur 
metaphorice :  «  Quia  clavi  ejus  non  auferentur  in 
sempiternum,  neque  funiculi  ejus*  rumpentur,  •  ut 
stabili  firmitate  in  uno  loco  sine  fine  manere  mon- 
^tretur:  <  quia  solummodo  ibi  magniflcus  Domi- 
nus,  I  quoniam  videtur,  et  intuentibus  se  gaudia 
praestat  aeterna.  Sequitur : 

<  Locus  fluviorum,  rivi  latissimi  et  patentes. » 
EccU^sia  est  locus  fluviorum^  quia  propheticis  et  apo- 
gtoloiicis  fluminibus  exuberet,  et  sunt  in  ea  rivi  ex- 
positionum  latissimi,  Aperta  enim  dicta  exponen- 
tiuin  faciunt  nobis  esse  coirspicuas  sententias  anti- 
qaorum  Patrum ,  et  quod  Patret  breviter  dixenint, 
i5ti  iatins  expoiMntes  paiefaeiiint.  Iniu  ergo  pkina 


VA  COMMENT.  IN  ISAUM 

num  ad  impugtiandain  Ecclcsiain.  Sed  non  prcevale- 
Hnf,  quia  €  porUe  inferi  non  praevatebunt  adversus 
fam  {Matth,  xvi,  48).  »  Qui  vero  sunt  funiculi  hiijus 
navis  nisi  peccata,  de  quibus  dicilur  :  i  Vae  qui  Ira- 
bitis  inlquitatem  in  funiculis  vanitatis!  >  {^up,  v, 
4S.)  Hos  igitur  funes  laxat  haec  navis,  ut  fluvium 
transeat,  quia  niens  iropiorum  totas  iniquitatis  sux 
remiuit  habenas,  dum  Ecclesiam  impugnarc  niiitur. 
Sequitur  : 

€  Sic  erit  malas  tuus,  ut  dilatare  signuin  iion 
qaeas,  i  id  est  velum  cxpanderc.  Quid  per  malum 
navis  hajas,  qui  stat  in  altum  creclus,  nisi  elalio 
DieDtis  iniquorum  exprimilur?  llnde  scriptum  est  : 
f  Superbia  eorum,  qui  tc  odcrunt,  ascendit  scmper 
{PsuL  Lxxiii,  25).  t  Hoc  est  inalus  in  sublime  por- 
rectus.  Quid  vero  per  signum,  id  cst  per  vclum, 
quod  in  boc  malo  suspcnsum  cst,  nisi  velamcn  er- 
roris  designatur,  quod  ab  elalione  superbiae  descen- 
dens  conscientiam  iniquorum  ohnubilat,  et  flatibus 
lentatiouum  impcllit?  Ait  ergo :  Sic  erit  malus  tuus, 
h\  est  elalio  tua,  ut  dilatare  signum^  non  queas^  id 
esl  erroris  velum  per  orbem  tcrrae  cxpandere.  £r- 
rur  enim  arctabitur  ubique  et  destruetur,  et  evange- 
lica  praedicatio  per  «niversas  nationes  dilalabitur. 
Uude  et  sequitur  :  c  Tunc  divideiitur  spolia  prxda- 
ram  maltarum  :  claudi  diripient  rapinam.  » 

Vers.  2i.  —  €  Nec  dicet  vicinus  :  Eiangui.  » 

Spolia  namquc  prcedarum  multarum  homincs  sunt, 
quitoltunlur  aiUi^uo  husli,  sicutscriptum  est:  t  Gum 
fortis  armatus  custodit  alrium  suum,  in  pacc  sunt 
ca  quae  possidet.  Si  autem  fortior  illo  superveniens 
vicerit  eum,  universa  arma  cjus  auferct,  in  quibus 
conGdebat,  et  spolia  ejus  distribuct  {Luc»  xi,  24).  > 
Cuslodiebat  enim  diabolus  hunc  mundum  armatus 
velut  alrium  suum,  et  nullo  repugnante  posscdit. 
Scd  desuper  veniens  nobis  Salvator  vicit  cum,  et 
arma  ejus,  id  est  poteslatem  nocendi  abstulit  ei,  at- 
que  spolia  ejus,  id  est  homiues,  quos  male  posside- 
hat,  distribuit  in  Ecclesia  sua.  Nam  i  ipse  dedit 
quosdara  quidem  apostolos,  quosdam  autcm  pro- 
phetas,  alios  vero  evangclistas,  alios  autcm  pastores 
etdoctores  {Ephes,  iv,  44).  »  Tunc  ergo  divisa  sunt 
spolia  praedarum  mullarum,  quando  posuit  Deus  in 
Ecclesia  c  primum  apostolos,  secundo  prophetas, 
tertio  doctores,  exindc  virtules,  dcinde  gratias  cu- 
rationum,  opitulationes,  gubcrnationes,  gei^era  lin- 
guarum  (/  Cor.  ii,  28).  » 

Claudi  vero  sunt,  quibus  pes  amoris  ssecoli  eroar- 
euit.  Unde  Jacob  ( Gen.  xxxii),  qui  angelum  tenuit, 
ano  pede  claudicavit,  quia  qui  vero  amorc  sublimia 
respicit,  jam  in  hoc  mundo  duplicihus  incedere  de- 
•idcriis  nescit.  Uno  enim  pede  innititor,  qui  solo 
Dei  amore  roboratur,  et  in  solo  Dei  amoris  pede 
tota  virtute  se  sustinet,  et  in  ipso  stat,  qoia  pedem 
amoris  saeculi,  quem  ponere  in  terra  consueverat, 
jani  a  terra  suspensum  portat.  Taies  ergo  claudi  ra- 
pinam  diripiunt,  duin  eos,  quos  diabolus  possiderat, 
ad  Christum  convertuot. 

Ktc  ricinus  dicet  :  Elanjfuij  quoniam  ad  similem 


LICUI  OCTO.  -  -  LfB.  V.  S2'i 

A  rapinam  cxcmplo  eorum  libcnter  excitantur  proximi. 
Sequilur : 

€  Populus,  qui  habitat  in  ea,  aufcretur  ab  eo  ini- 
quitas.  »  Populus  fidclium,  qui,  sicut  oportet,  in 
Ecclcsia  pcrsevcrat,  remissionem  suorum  solus  ob- 
tinebit  peccalorum.  S^quitiir : 

CAPUT  XXXIV. 

Vers.  4.  —  «  Arcedite  gentes,  el  auditc,  et  po- 
puli  attendite  :  audiat  tcrra,  et  pleniludo  ejus,  orbis 
et  omne  gcrmen  ejus.  » 

Vers.  2.  —  i  Qnia  indignatio  Domini  super  om- 
ncs  gcutes,  et  furor  super  omnem  nialitiam  co- 
runi.  » 

Nunc  de  universali  judicio  locuturus  et  darona- 
tione  malonim  coiivocat  orone  genus  hominum  si- 
"  luul  ad  audiendum,  quae  de  omnibus  leproLis  cst 
diclurus.  AcceditCy  inquit,  hucanimo  gentes,  et  in- 
tenlo  corde,  quae  loquor,  audite  :  audiat  oninis  tcrra 
generale  judiciura,  et  pleniludo  ejus^  idestoniversi, 
qui  in  ea  sunt,  et  tolus  orbis  inelual,  et  omne  ger- 
men  cjus,  id  est  omnes,  qui  in  eo  nascuntur.  El 
quid  est,  quod  ila  jubcntur  omnes  audire?  Quia  in 
dignatio  Domini  super  omnes  gentes  in  die  novissinio 
vcniei,  ei  furor  ejus  super  omnem  maiiiiam  lorum, 
quia  si  illi  io  igncm  aeternum  ituri  sunt,  qui  esu- 
rienti  non  dederunt  manducare,  quid  passuri  sunt 
raptores  et  liomicidaB?  Nunc  quoque  indignatio  cjus 
super  omnes  infidelcs  est.  «  Qui  cniin  incrcdulus  cst 
Fiiio,  non  videbit  vitam,  sed  ira  Dei  manet  super 
eum  {Joan,  iii,  5G),  »  ut  Joannes  Baptista  loquitur. 
Nam  in  hoc  saeculo  cum  ira  Dei  nascimur  omncs, 
sicut  Apostolus  ait :  «  Eramus  natura  fiiii  irt-e  sicut 
et  c»teri  {Ephes,  ii,  5).  i  Sed  per  gratiam  solam 
Christi  removetur  a  nobis  ira  Dei.  llene  ergo  dicitur, 
f  ttta  indignatio  Doniini  est  super  omnes  gentes,  q\m 
nan  credunt.  Sequilur  :  <  Interfecit  cos,  et  dedil  cos 
in  oecisionem.  »  lloc  est  quod  ipse  Doininus  ait : 
«  Timcteeum,  qui  postquam  occiderit,  habct  pote- 
siatem  nittere  in  gehennam  {Luc.  xii,  5).  «  Sequi- 
tur  : 

Yers.  3.  —  «  Interfecti  eorum  projicientur,  et  de 
cadaveribus  eorum  ascendet  fetor.  » 

Interfecti  eorum  projicientur  a  facie  Domini,  cum 
audierint  :  «  Discedite  a  me,  maledicli,  in  igncm 
D  acternum  {Matth,  xxv,  41).  »  Et  de  cadaveribus  eo- 
rum  ascendet  fetor,  quia  de  corporibus  fornicatorum 
felor  intolcrabilis  exibit.  Sequitur  :  «  Tabesceni 
montes  a  sanguine  eorum.  » 

Vers.  4.  —  c  £t  tabescet  omnis  militia  coclo- 
rum.  » 

Quid  hoc  loco  montes  nisi  saeculi  bujus  potente» 
accipimus,  qui  pro  tcrrcna  substantia  altum  tument, 
de  quibus  Psalmista  ait :  «  Tange  montes,  et  fumi- 
gabunt?  »  {PsaL  cxliii,  5.)  Et  quid  per  sanguineni 
nisi  crudelitatis  peccatum  ?  Unde  quibusdam  supra- 
diclum  est  :  «  Manus  vestrae  sanguine  plenae  smit 
{supra  i,  45),  » id  est  actioncs  vestrx  crudelitate  re- 
dundant.  Tabescent  ergo  montes  a  sanguine  eorum^ 
quia  principcs  in  tormeutis  aL^icrnalitcr  deficient  pro 


5S5  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACm  Sti 

cradelitate,  qnam  suh  ipsts  exercnenint  hi^  qvONis  A     Vers.  6.  —  i  Gladius  eniro  Domini  repletus  est 


prseeraiit.  In  ipsos  enim  redundabit,  quidquid  a  sub- 
jeclis  offcnsum  fuerit  per  ducatum  eorum. 

Militiam  vero  ccelorum  dsmones  aeris  hujus  ap- 
peilat,  de  quibus  per  Paulum  dicilur  :  c  Non  est  no- 
bis  colluctatioadversuscarnem  et  sanguiuem  {Eplies. 
\i,  42),  I  id  est  adversus  homines,  c  sed  adversus 
principatus  et  potestates,  adversus  mundi  rectores 
tenebrarum  harum  {ibid.),  i  id  est  iniquorum  et  in- 
iidelium  hominum,  c  contra  spiritalia  nequitix  in 
coelestibus  {ibid.),  >  Coelos  autcm  non  xthereos  hic 
accipimus,  sed  aereos.  Unde  et  aves  coeii  nomina- 
nius,  quas  in  acre  volitare  videmus.  Tabescet  igitur 
omnis  mililia  eorum,  quia  universi  daemoncs,  qui 
per  hunc  aerem  vagantes  quotidie  pugnant  contra 


sangnine,  incrassaiiis  est  adipe  de  sanguine  agno- 
rum  et  hircorum,  de  sangwne  medullatorum  arie- 
tum.  > 

Ut  mullos  occidisse  gladius  istc  monstretnr,  t»* 
pletus  ianguine  dicitur  et  incrassatus  adipe.  Quia 
vero  agni,  arietes  ct  hirci  solebant  immolari,  illam 
grandem  victimam  reproborum  omnium,  quam  nune 
immolat,  de  agnis,  arietibus  et  hircis  fore  memorat. 
Unde  per  Jeremiam  dicit :  c  Deducam  eos  quasi 
agnus  ad  victimam,  quasi  arietcs  cum  hanlis  {Jer. 
Li,  40),  I  Talibus  crgo  nominibus  appellantur,  qui 
ocrasioni  mortis  seternx  sunt  prsedestinati  sicut  haec 
animalia  immolationi.  Ant  certe  per  sanguinem  in« 
tcliigimus  peccatum  carnis,   quia   scriptum   est 


nos,  in  die  novissimo  devolvenlur  in  infernum,  et  B  <  Libera  me  de  sanguinibus  {Psal,  l,  15) ;  >  et  per 


ibi  sine  (inc  tabescent,  et  delicient.  Sequitur : 

c  Et  complicabuntur  sicut  liber  coeli,  et  omnis 
militia  eoruin  defluet  sicut  defluit  folium  de  vinea  et 
de  (icu.  > 

Yers.  5.  —  <  Quoniam  inebriatus  est  in  coelo 
gladius  meus.  > 

Considerandum ,  quod  non  dicat  interire  ccelos, 
sed  complicari  quasi  librum,  ut,  postquam  omnia 
pcccata  aperta  fucrint,  et  relicta,  complicentur,  qui 
prius  aperti  fuerant,  et  nequaquam  ultra  scribantur 
in  eis  delicta  multorum. 

Vel  nunc  expansi  sunt  coeli  sicut  liber^  ut  quoti- 
die  scribantur  in  cis  nomina  bene  viventiuro.  Unde 
Dominus  electis  discipulis  ait  :  <  Gaudete,  quia  nu* 


adipem  superbiam,  de  qua  dicitur  :  « Prodiit  quasi 
ex  adipe  iniquitas  eorum  {Psal.  lxxii,  7).  > 

Quid  autem  per  agnos  nisi  qui  mites  videntur  et 
innocentes,  sed  non  propter  Deum  tales  se  facere 
studucrunt  designantur  ?  Quid  vero  per  hircos  nisi 
principcs  infidclium  per  potentiam  saecularem  cor- 
nuti,  et  per  libidinem  fetentes;  et  quid  per  arietes 
nisi  popuiorum  duces  exprimuntur  copia  divitiarum 
invuluti  sicut  lina?  Quid  autcm  per  medullaro  arie- 
tum  nisi  superbia  cordis  eorum  ?  Gladius  ergo  />o« 
mini  repletus  est  sanguine,  et  incrassatus  adipe,  qnia 
maxiine  percutit  luxuriam  et  superbiam.  Dr  san- 
guine  ugnorum,  id  est  de  peccato  eorum,  qui  simpli- 
ces  yidebantur  et  innocentes  sed  non  propter  Deum» 


mina  veslra  scripta  sunt  in  coelis  {Luc.  x,  20).  >  Sed  ^'  hircorum^  id  est  libidinosorum  principum,  et  me- 


in  die  ilia  compticabuntur  sicut  liber^  ut  jam  nullius 
deiiiceps  nomen  in  eis  scribatur. 

«  Et  omnis  militia  eorum  defluet  sicut  folium  de 
ficn,  >  quia  sicut  arboris  folium  postquam  aruerit 
ct  cecidcrit,  nequaquam  virescit,  et  in  arborem  re- 
vertitur,  sed  in  tcrra  putrescit,  ita  spiritus  illi  de 
CiDleslibus  lapsi  ncquaquam  in  pristinum  statum  re- 
duccntur,  aut  per  poenitentiam  revirescent,  sed  in 
gchcnnalibus  poenis  aetcrnaiiter  putrescent. 

Vei  militia  eorum  defluet  instar  foliurum,  quia 
<  stellae  cadent  de  ccelo  (Matth.  xxiv,  29).  >  Quia 
inebriatus  est,  inquit,  in  caslo  gtadius  meus,  ac  si  di- 
ceret :  Quia  ira  feriam  superbos,  tunc  perpendite,  si 


duUalorum  arietum,  id  est  superborum  ducum.  Se- 
quitur  : 

c  Victima  enim  Domini  in  Bosra,  et  iuterfectio 
magna  in  terra  Edom.  > 

Victima  enim  est  illa  generalis  reproborum  occi- 
sio.  Bosra  tribulatio  dicitur,  Edom  vero  terrenus. 
£t  quis  sit  terrenus  liquet.  Nam  <  primus  bomu  da 
terra  terrenus;  secundus  homo  de  coelo  ccelestis. 
Qualis  terrenus,  tales  et  terreni,  ct  qualis  coelestis, 
tales  et  coelestes  (/  Cor.  xv,  47).  >  Victima  ergo 
Domini  immolatur  in  Bosra,  quoniam  peccatores 
occiduntur  in  tribulatione.  El  interfeclio  magna  fif 
in  terra  Edom,  id  eX  in  lerra  terreni,  quoniam  om- 


Ipsos  etiain,  quos  in  coelo  juxta  condidi,  pro  elatio-  «^  "^s,  qui  sunt  Adse  similes,  pcrimunlur,  qui  sicui 


nis  vitio  percutere  non  pepcrci.  Vel  in  ccelo,  id  est 
in  aere  est  inebriatus  feriendo  potestatcs  aeris«  Se- 
quitur . 

<  Ecce  super  Idumxaro  descendet,  et  super  popu- 
lum  interfectionis  mex  ad  judicium.  > 

Idumea  terrena  dicitur  sive  rubea.  Descendet 
ergo,  inquit,  gladius  ultionis  mea^  super  Idumasam, 
id  est  super  eam  generis  humani  partem,  quaeter- 
rena  est,  et  peccatorum  sanguine  rubca  :  et  super 
popuium  interfecdonis  mece,  id  est  super  omiiem 
eorum,  quos  occisurus  sum,  multitudinem  ad  judi- 
cinm  damnalionis,  de  quo  dicitur  :  <  Qui  vero  mala 
«•gcrunt,  in  resurrectionem  judicii  {Joan.  v,  29).  > 
S;v|uilur  : 


portaverunt  imaginera  terreni,  non  portaverunt  ima- 
gincm  coelestis.  Sequitur : 

Vers.  7.  —  <  Et  descendent  unicornes  cum  eis,  et 
taari  cum  potentibus.  > 

Cum  eis,  quos  supra  dixit,  descendent  unicornes, 
id  est  cum  agnis  et  hircis  et  arietibus.  Quid  autem 
unicornes  appellat  nisi  imperatores  ilios,  qui  monar- 
chiam  totius  mundi  tenuerunt,  nt  Alexander  et  Cae- 
sar  et  Augustus  et  Antichristus  ?  Quid  vero  tauros, 
nisi  caeteros  regcs,  qui  cornibus  regni  suos  impete- 
bant  adversarios?  Quid  autem  potentes,  nisi  reliquo^ 
saeculi  principes?  Descendunt  igitur  unicornei  ii 
infernum  cum  eis,  quia  et  summi  imperatores  cuu 
caeteris  pecratoribus  in  baratbrum  daronationis  Uliu 


d» 


COMMENT.  KN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -  LID.  Y. 


526 


corrueiit :  el  tauri  eum  potenlibus,  quia  reges  cum  A  verunt  (Sap,  v,  i).  i  Unde  et  in  Apocalypsi  dicitur 


suis  oplimatibus  iguoroiniose  dejicicntur.  Unde 
Bcriptum  est,  quoniam  i  judicium  durissimum  in 
his,  qui  praesunl,  tiet.  Exiguo  enim  concedetur  mi- 
sericordia  :  potentes  autem  potenter  tormenta  pa- 
tentur  (Sap.  ti,  6).  i  Sequiiur : 

c  Inebriabitur  terra  eorum  sanguine,  et  bumas 
eonim  adipe  pinguium.  i 

QuiJ  per  terram  vel  humum  eorum  nisi  inrerr.alis 
habitatio  desigDatnr,  de  qua  scriplum  est :  i  Ter- 
ram  tenebrosam  et  opertam  mortis  ealigine,  terram 
miseriae  et  tenebrarum  (io6 ,  x,  21),  >  ct  item  : 
f  Iste  locus  ejus,  qui  ignorat  Dcum  {Job  xviii,  21).  i 
Quomodo  ergo  inebriabttur  haec  terra  eorum  sanyuine 
€%  adipe^  cum  jam  eorum  corpora  post  resurre- 
ctionem  immortalia  siiit  et  incorruptibilia,  quam- 
Tis  sensum  doloris  et  tunc  habcntia,  nec  sit  necesse, 
ut  qui  nunc  pingues  sunt,  cum  eadcm  pinguedine 
resurgant?  Sanguincm  igitur  et  adipem  aliler  opor- 
tet  inteiligi.  Nam  el  alibi  scriptum  est :  i  Quicuiique 
fuderit  humanum  sanguinem,fundetursanguis  illius 
(Gen.  IX,  6).  i  Quae  sententia  secundum  litteram 
fctare  non  potest.  Multi  enim  elTuderunt  humanum 
sanguinem,  quorum  sanp;uis  in  hac  vita  efTusus  non 
est  :  et  ridiculosuni  vrdcbilur,  ut  in  resurrectione 
niortuorum  dicat  quis  fundi  snnguineni  eorum.  Sati- 
guis  igitur  homiiiis  vilale,  quo  vegetalur,  et  suslen- 
tatur,  et  vivit,  debet  intelligi,  quod  qui  elTuiIerit 
sive  scandalo  sive  pervcrsitate  doclrinu;,  iii  die  jii- 
dicii  fiindolur  ex  co,  cum  etinin  id  qiioJ  habcbat  vi-  q 
ftile,  cogelur  amiltere,  ut  perpctualilcr  morialur. 

Ilaque  quanJo  c  aiuina  carnis,  ut  Moyses  ait,  in  ' 
Kanguine  est  (Lev.  xvii,  44),  i  per  cfTusioiiem  san- 
guinis  desigiiatur,  amissio  vita*,  id  est  inors  illa  re- 
proborum  xlerna.  Adeps  v^ro  inlerioris  homiiiis 
superbia  eordis  est,  quse  mentcm  hebctal  ct  gravat. 
Uoite  scriptum  est :  <  Incrassalum  cst  cor  populi 
1iujus(Acr.  xxviii,27).  I  Nam  sicut  piiiguedocorpo- 
ris  cx  ciborum  abuniiantia  gencrari  solet,  sic  super- 
bia  cordis  ex  copia  diviliarum.  Qiiid  ergo  per  adi- 
pem  pinguium  nisi  superbia  divitum  figuralur  ?  So- 
let  autem  ignis  calore  adcps  liqueOeri  igncmque  ci- 
tius  acceiidere  injcctus  ct  pascci*e.  E(  quid  per  adi- 
pem  igne  solutum  debet  intelligi  nisi  superbia  repro- 


eis  de  iiiiqua  Babylone  :  <  lu  poculo,  quo  mifenit 
vobis,  miscete  illi  duplum  (Apoe.  xviii,  6).  i  Die% 
autem  et  annui  vel  terapus  judicii  designai,  fcl  spa- 
tium  iUud  inlerminabiie,  quod  erit  post  rinero  Sie- 
cuii.   Sequitur  : 

Vers.  9.  —  I  Et  coiivertentur  torrentes  ejus  in 
picem,  et  huinus  ejus  in  sulphur  :  et  erit  terra  ejus 
in  picem  ardenlem.  i 

Vers.  10.  —  I  Noclc  et  die  non  exstinguetnr,  in 
sempilernum  ascenilet  fuiniis  ejiis :  a  generatione 
iii  generationem  desolnbitur  in  sa^cula  sxculo- 
rum.  I 

Praemiserat,  ^nontam  inebriabitur  terra  eorum  $an^ 
guinet  id  est  infernus,  et  nunc  de  eadem  terra  lo< 
quens  plenius  subjungit,  quia  convertentur  torrenta 
eju$  in  picem.  Refert  aiitem  in  Dialogo  beatus  Grc- 
gorius  fluvium  in  locis  pocnalibus  a  quodam,  qui 
huc  rcf  ersus  est,  visum  fuisse,  in  quo  inulti  crucia- 
baiitur,  et  ex  eo  nebula  fetoris  ascendebat.  Sed  ct 
caeteri  Patres  orthodoxi  sacpe  scripserunl  siniilia. 
Torrentes  crgo  credibile  est  in  inferiio  esse,  in  qui- 
bus  animae  damnatorum  decoquuntur.-  Qui  vidt  licet 
torrentes  couvertentur  in  piccm,  quia  siiiiiles  erunt 
pi<'i  ferveiiti,  ui,  quidquid  tetigerint,  incendant  ct 
tcncant.  Et  humu$  ejus  convertetur  in  sulphur,  quia 
siinul  ardebit,  et  fetorem  gravissimum  cxlialabit. 
El  eril  terra  eju$  in  picem  ardentem,  quia  sicut  pix 
nrdebit  ibi  terra. 

Quid  vero  per  noctem  et  diem  designalur  (ibl 
enim  pcrpclua  iiox  cst)  nisi  poDunrum  mutabilltas  ? 
Seniper  eiiim  per  varia  miseri  tormenta  dlscurrunt. 
Terra  enim  eril  in  picem  ardenlem  nocte  ac  </t>,  quia 
in  omnibus  poenaruni  variciatibus  tcrra  sicut  pix 
ardebit,  iiec  exslinguetur  in  sempiternum,  sed  aEler- 
naliter  ardens  cruciabit  impibs,  ut  nunquam  in  illis 
sacculis  carennt  supplicio,  qui  in  hac  viia  nunquam 
voluerunt  carere  peccato. 

Vel.  in  die  cruciaLuiitur  improbi,  quando  cogita 
bunt  in  iiiferno  de  gloria  sanctorum ;  et  ttt  nocte^ 
dum  considcraverint  immanitatem  damnationissuae. 
Sed  terrae  hujus  ardentis  a$cendet  fumns  a  genera- 
tionc  in  generationenif  quia  in  tempore  generationis 
llebracorum  ndelium,  quae  praccessit  adventuin  Sal- 


liorum  in  iiicendiis  gehennaiibus  sine  iine  tabescens  D  vatoris,  et  in  tempore  generationis  Christianorumy 


et  ardens  ?  Inebriabitur  itaque  terra  eorum  $anguine^ 
et  humus  eorum  adipe  pinguium^  quia  tartarus  im  - 
moierate  replebitur  corum  morte,  quae  per  amissio- 
nem  sanguinis  intelligitur,  et  combustione,  quae 
liquefacto  adipe  indicatur.  Sequitur  : 

Yers.  8.  —  I  Quia  dies  uUionis  Domini,  aniius 
retributioiiis  Sion  (158).  i 

Tunc  erit  die$  uUionis  Domini^  quarn  de  suis  ho- 
sttlius  sumet,  et  tunc  erit  annu^^  in  quo  Sion,  id  cst 
Ecciesia  potestate  judicii  accepta  persecutoribiis  suis 
reddet,  quod  mercntur  :  i  Tunc  enim  stabunt  justi 
iii  magna  eonstantia  adversus  cos,  qui  se  angustia- 


qux  sequitur,  fumus  hujus  incendii  perdurat,  et 
peractojiidicio  (/eso/a6trur  iit  $(scula  sceculorum  om- 
ncs,  quos  teniierit,  quia  omne  remcdium  eis  aufc- 
rot.  Scquitur  :  i  Non  crittransirns  pcr  eam,  i  quia 
non  crit  quisquam  justorum,  qui  visitet  eos. 

Vers.  11.  —  I  Et  possidebunl  illam  onocrotalus, 
et  ericius,  et  ibis,  ct  corvus  habitabunt  in  ea.  i 

Onocroialus  est  avis,  quae  sic  vocatur,  eo  quod 
iii  modum  cymbali  soiium  in  aqiia  rostro  faciat. 
KpoTa>ov  crotalon  enim  Graece  cymbalum  dicitur. 
Quia  vero  scientia  Scripturae  sacrae  per  aquam  po- 
test  accipi,  quid  per  onocrotaium  nisi  praedicatorcs 


(138)  Alias,  aitniis  rcrrt^ti/tcntim  judicii  Sion, 


527  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MOiNACHI  »i8 

illi  desigiianlur,  qtii  charitatem  iion  habcnlcs  facli  A  pullulanl,  quia  in  confusis  iniquorum  mcntibus  ct 


snnt  c  sicut  aes  sonans  aut  cymbalum  tinntcns 
(/  Cor.  xiii,  1).  >  Ericius  autem  animal  est  spiiiis  ac 
sentibus  pro  pilis  obsitum ,  et  vuliierans  qnidquid 
teligerit :  ct  quid  per  ericiunK  figuratur  nisi  pcccator 
quisque  puncliunibus  vilioruin  circumdatus,  qui 
mala  responsionc  cor  cjiis  vulncrat,  quitunque  cum 
tangere  corripiendo  t(?ulal?  Ibis  vcro,  id  cst  cicoiiia 
avis  est  lenta  cl  propter  aquas  habitans,  scd  in  eis 
minime  nalans.  Et  quid  per  Ibidcm  nisi  illi  signan- 
lur,  qui  Scripluras  frcquenter  audiunt,  sed  lenii 
sunt  ad  faciendum,  nec  in  earum  inielligentia  na- 
taiit,  qiiia  ncc  peninguritad  \\M  Corvus  autem  ni- 
gredinem  peccanliuni  vei  inlidelium  exprimit. 

Isti  ergo  possidebunt  terram  illam,  qu;£  sicut  pix 
ardebit,  ct  habitaljunt  in  ea,  quouiam  haec  cst  ini* 
quoruni  propria  niansio,  qu£  parala  est  illis  ab  ori- 
giuc  inundi.  Aut  cerie  de  inagna  illa  Babylonc  licet 
nomcMi  cjtis  hic  tacoatur,  intelligamus  haec  omnia. 
Nunc  ciiiin  possidenl  illam  onocrotalus  et  ericius,  ot 
ibis,  et  coivns  habitant  in  ea,  quoniam  hi,  qui  tali-« 
bus  appellari  nominibus  meruerunt,  pcr  iniquae 
conversalionis  studium  cives  ejus  sunt.  Scquitur  : 

c  Et  extendeiur  super  eam  mensura,  iit  redigatur 
ad  nihilum,  el  perpcndiculum  in  desolationem.  > 

Supor  terram  ardentem  extendelur  mensura ,  ut 
redigatur  ad  ^ihilumy  quia  peccatores  aeternaliler 
ibi  deficieiit  secundum  inensuram,  qua  Deus  eorum 
poenas  juslo  disponet  judicio.  c  Et  pcrpendicutum 


desideria  cogitationum  surgunt,  quae  exasperent,  eX 
operum  peccala,  quae  pungant.  Sed  haec  agentes 
babent  etiam  nequiores  alios  defensores  suos.  Unde 
et  additur  :  c  Et  paliurus  in  muuitionibus  ejus*  >  Pa- 
liurus  quippe  tanta  spinarum  circumdatione  dense- 
scit,  ut  prae  asperitate  vix  tangi  possit.  Tales  nimi- 
niin,  lales  sunt  pravi  homines,  quiduris  peccatorum 
aculcis  circumdati  nequaquam  a  corrigente  tangi  pa- 
tiuntur.  Intus  urtica  et  spina  nascitur,  et  ioris  in  mu- 
nitione  paliurus,  quia  minores  iniqui  mata  quaelibet 
faciunt,sed  ca  nequissimi  majores  tuentur.  Sequi- 
tur  ;  c  £t  erit  cubile  draconum,  et  pascua  struthio* 
num.  I 

Vers.  14.  —  c!Et  occurrent  du^monia  onocentauris. 
ct  pilosus  clamabit  alter  ad  alterum.  i 

Quid  per  dracones  nisi  malilia  quid  vero  slruthio- 
num  nomine  nisi  hypocrisis  designatur?  Strulhio 
quippe  spiritum  volandi  habet,  sed  usum  votandi 
non  habet,  quia  et  hypocrisis  cunclis  intuentibus 
imaginem  sanctilatis  de  se  insinuat,  sed  tenere  vir- 
tutem  sanctilatis  negligit.  In  perversa  igitui  mento 
draco  cubat,  et  struthio  pascitur,  quia  ct  latcns  mali- 
tia  callide  tcgilur,  et  intuentium  oculis  simulatio  bo- 
nitalis  antefcrlur. 

Quid  autem  Onocentaurorum  iiomine  nisi  ctlubrici 
figuranlur  et  elati?  Graico  quippe  cloquio  ovoc  onos 
asinus  dicitur,  et  appcllaiione  asini  luxuria  desi- 
gnatur,  propheta  atlcsianlc,  qui  ait:  c  Utcarnes  asi- 


in  desolationcm ,  i   id  est  in  demolitionem ,  quia  r  norum  carnes  eorum   (Ezech.  xxiii,  20).  i  Tauri 


damnali  ibi  dissipabuntur,  et  discerpenlur  suppli- 
ciis  juxta  arbitriuni  justitiae  summi  opiiicis,  P(  rpi^n-- 
diculuni  enim  vocatur^  quo  cocmentarii  inaceriain  ad 
i«ctitudinem  dedurunt,  vel  arcus  aequa  rotunditaie 
curvant.  Desolatio  autem  noii  a  desolor,  desolari$ 
dicitur  hic,  sed  a  desolo^  desolas  quod  signidc&t 
lerrae  dissipationem.  Vel  super  Babylonem  citende^ 
iur  mensura  ut  redigatur  ad  mhilum,  et  perpendicu- 
iumin  desolationem,  qma  destriieiur  juxta  modum 
jusUB  dispositionis  Dei,  ct  cxlerminabitur  secundum 
reguian>*judicii  ejtis.  Sequitur  ; 

Vers.  12.  —  c  Nobiles  ejus  non  crunt  ibi,  regeia 
potius  iiivocabunt.  i 

Nobiles  ejus  sunl  elocii,  qui  inler  rcprobos  nas- 


autein  vocabule  cervix  superbi;»  demonsiratur,  sicut 
voce  Dominica  de  Juda^is  superbicntibus  pcr  Psal- 
mistam  dicitur  :  c  Tauii  pingues  obscderunt  me 
(Psal.  XXI,  15).  >  Onoccntauri  ergo  sunt,  qui  sub- 
jecti  luxuria*  vitiis  inde  cerviceni  criguiit,  unde  hu- 
miliari  debueranl.  Qui  carnis  sua;  voluptatibus  ser- 
vientes  expulsa  longe  verecundia  non  solum  amittere 
se  rectitudinein  non  doleiit,  scd  adhuc  etiam  de  ope- 
re  confusionis  gaudcnt.  Onocentauris  ergo  dasmonia 
occurrunt,  quia  nialigni  spirilus  valde  ad  votum 
descrviunt,  quos  de  cis  gauderc  conspiciunt,  qus 
flere  debuerunt.  Ubi  apte  subjungitur  : 

c  Et  pilosus  clamabit  alter  ad  alicrum.  i  Qui  nam- 
que  pilosi  alii  appeilationc  figurantur  nisi  hi,  quos 


cunturinhoc  saeculovclconveisantur.  (i,\\inon  erunt  D  Graeci irav«f  (pana«), Lalinivero^'/icM6o«vocant'Quo- 


ibi,  id  est  in  illa  damnalione  perpelua,  sed  dum  ad- 
\ixerint  invocabunt  regem  Ghristum;  et  salvabiteos. 
Sequitur. 

c  Et  omiies  principes  ejus  erunt  in  nihilum.  i 
Principes  ejus  sunt  potenles  sacculi  et  sapientcs,  qui 
in  die  ultionis  erunt  in  nihilumy  quia  iiil  eis  valebit 
potestas  coruin,  vel  sapientia  seu  fortitudo.  Sed  ante 
diem  illius  damnalionis,  quid  interim  in  hac  Baby- 
ione  (iat,  audiamus.  Sequitur  : 

Vers.  15.  —  c  Et  orientur  in  domibus  ejus  spinae 
et  urticae,  ct  paliurus  in  munitionibus  ejus.  » 

Quid  per  urticas,  nisi  cogitationum  prurigines, 
qnid  vero  per  spinas  nisi  punctiones  vitiorum  acci- 
|»imus?  In  domibus  ergo  Babylonis  urticcs  et  spinte 


rum  nimirum  forma  ab  humana  clTigie  incipitur, 
sed  bestiali  extremitate  terminatur  Pilosi  ergo  no* 
mine  cujuslibet  peccati  asperitas  designatur,  quod, 
etsi  quandoque  ab  obtentu  rationis  incipit,  semper 
tamen  ad  irrationabiles  motu?  tendit;etquasi  homo 
in  bestia  desinit,  dum  culpa  per  rationis  imaginem 
inchoans  usque  ad  irrationabiles  effectus  trahit.  Nam 
sacpe  edendi  delectatio  servit  gulae,  et  servire  se 
simulatnf^cessitati  nalurae,  cumque  ventrero  ingluvies 
exteiidcrit,  membra  in  luxuriam  erigit.  Pilosus  er^o 
alter  ad  alterum  clamat,  cum  perpetrata  nequUia 
ad  perpetrandam  nequitiam  provocat,  et  quasv  qua 
dam  cogitationis  voce  commissa  jam  culpa  ad  cul 
pam  ^dhuf,  quae  comitatur,  inTitaU  Pi/oitw  6if6  «I 


539  COMMIilNT.  IN  ISAIAM 

ter  ad  alierum  clamat,  quando  sub  aliqua  ratioci- 
nandi  specie  perversam  mentem  culpa  subsequens 
ex  occasione  culp»  praecedentis  illaqueat,  cumque 
hanc  peccaU  dura  atque  aspera  deprimunt,  quasi 
convocati  in  ea  concorditer  pilosi  dominantur.  Se- 
qnitur  : 

4  Ibi  cubavit  lamia,  et  invenit  sibi  requiera.  i 

YEas.  15.—«  Ibi  habuit  foveam  ericius,  et  enutri- 
vit  caiolos,  et  circumfodit,  et  fovit  in  umbra  ejus.  > 

Per  lamiam  hypocritae  designantur,  per  ericium 
vero  mtlitiosi  quique,  qui  diversis  se  defensionibus 
contegunt.  Lamiae  enim  humanam  faciem  habere 
dicitnr,  sed  corpus  bestiale.  Sic  et  omnes  hypocritae 
in  prima  facie,  quod  ostendant,  quasi  ex  ratione 
saRCiiiatis  est.  Sed  corpus  bestiale  sequitur,  quia 
valde  iniqna  sunt,  quae  sub  boni  specic  moliuntur. 
Jbi  ergo  cubavit  /amta,  et  invenit  sibi  requiem^  quo- 
niam  inter  mundi  amatores  nutritur  hypocritarum 
ficlio. 

Ericii  aatem  nomine  malitiosarum  mentium  de- 
fensio  deslgnatur.  Ericius  enim,  curo  apprehendi- 
tur,  ejas  et  caput  et  pedes  et  corpus  omne  conspi- 
citur,  sed  mox  ut  apprehensus  fuerit,  semelipsum 
in  sphaeram  colligit,  pedes  introrsus  subtrahit,  ca- 
put  abscondit,  et  intra  tenentis  manus  totum  simul 
amiltitur,  quod  totum  simul  antea  videbatur.  Sic 
nimirum,  sic  malitiosae  mentes  sunt,  cum  in  suis 
excessibus  comprehenduntur.  Caput  enim  ericii 
cemitar,  quia  quo  initio  peccator  ad  culpam  acces- 
serit,  videtur.  Pedes  ericii  conspiciuntur,  quia,  qui- 
boft  ▼estigiis  nequitia  sit  perpetrata,  cognoscitur ; 
et  tameu  adductis  repente  excusationibus  malitiosa 
mens  introrsus  pedes  colligit,  quia  cuncta  iniquita- 
tis  soae  vestigia  abscondit.  Caput  subtrahit,  quia 
miris  defensionibus  nec  inchoasse  se  pravum  aliquid 
ostendit»  et  quasi  sphaera  in  manu  tenentis  remanet, 
quia  is  qui  corripit  cuncla  quae  jam  cognoverat, 
subito  amittens  involutum  intra  conscientiam  pec- 
catorem  tenet;  et  qui  totum  jam  dcprehendendo  vi- 
derat»  tergiversatione  pravae  defensionis  iilusus  to- 
tum  pariter  ignorat.  Foveam  ergo  ericiui  in  reprobis 
^vtf,  quia  malitiosa  mens  sese  intra  se  coUigens 
in  lenebris  defensionis  abscondit. 

Sed  quia  non  sufficit  bis,  qui  ejusmodi  sunt,  quod 
iic  se  tenebrosis  latibulis  abscondant,  nisi  et  alios 
ad  ejusdem  versutiae  perversitatem  informent,  enu- 
trisse  catulos  ericiu$  dicitur.  Qui  et  circumfodit,  quia 
semper  isti  tales  undique  perscrutantur,  et  causas 
excusationam  inquirunt.  Et  fovit  catulos  in  umbra 
eju$  simulationis  ac  defensionis,  quia  sub  protectione 
luajonim  proficiunt  ad  iniquitatem,  et  roborantur 
miuores.  Sequitur 

4  Illuc  congregati  sunt  milvi  alter  ad  alterum.  i 
MUvi  congregaii  $uni^  quia  cupidi  et  raplores  sibi 
consodantor,  et  in  commune  rapinis  inhiant.  Se- 
quitar : 

YBaa.  16.—  c  Reqolrile  diligenter  in  libro  Domini 
ei  iefito  :  «mmi  ex  eis  non  defoit,  alter  alterum  non 
Patkol.  CLXXXI. 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  530 

A  quaesivit :  quia,  quod  ex  ore  meo  processit,  iile  man- 
davit,  et  spiritus  ejus  congregavit  ea.  i 

Librum  Domini  fortasse  dic  istum,  quem  Domino 
jubente  scripsit,  in  quo  praecipit,  ut  diiigenti  investi- 
gatione  requiramus  quid  haec  volucres  et  bestiae, 
quas  nunc  posuit,  significent,  id  est  agni  et  hirci» 
et  tauri,  et  arietes  atque  onocrotalus,  et  ericius,  et 
ibis ,  et  corvus  et  caetera  hujiismodi.  Singula  enim 
quaeque  certam  in  reprobis  signiGcationem  habent, 
et  unum  ex  eis  non  remansit ,  sed  omnia  baec  sunt 
in  illis.  Alter  ex  arietibus  vel  ibidibus  sive  pilosis 
aut  miivis  ailerum  non  quassivit,  quia  sese  pariter 
absque  labore  inquisitionis  invenerunt.  Tanta  quippe 
iuiquorum  abuudantia  est,  ut  non  necesse  sit,  ut 
alter  alterum  quaerat.  Et  ut  nos  ista  diligenter  in- 

^  vestigare  non  pigeat,  nequaquam  haec  a  semetipso 
proplicta  locutus  est,  sed  quod  ex  ejus  ore  pro- 
cesserit,  Doiniiius  praecepit,  ut  loqueretur,  et  spt- 
ritus  ejus  in  corde  prophetantis  congregavit  haec 
omnia. 

Vel  certe  lihrum  Domini  memoriam  omnium,  quae 
e&t  apud  sapientiam  ejus,  intelligere  possumus,  de 
qua  per  Maiachiam  dicitur  :  <  Attendit  Dominus  et 
audivit,  et  scriptus  est  liber  monumenti  coram  eo 
(Halach,  iii,  iO).  >  In  quo  scilicct  libro  requirere 
diligenter  ista  jubemur  ct  legere,  quouiam  unum  ex 
Ms  non  defuit,  quia  vigilanter  indagare  debemus 
haec  apud  nolitiam  sapientiae  Dci,  et  pcnsare  qua- 
liter  ibi  habeantur  isu,  quae  sub  meiaphora  volu- 

Q  crum  immundarum  atque  bestianim  nobis  descri- 
buntur,  et  terrae  in  perpetuas  solitudines  couversat. 
Sequitur  : 

Yers.  17.  —  «  Et  ipse  misiteis  forlem,  el  manus 
ejus  divisit  eam  iilis  in  mensura  :  usque  in  aeternum 
possidebunt  eam,  in  generatione  et  generationcm  ha- 
bitabunt  in  ea.  > 

Qui  c  dignos  nos  fecit  in  partem  sortis  sauctorum 
in  lumine  (Coloss.  i,  42),  >  ipse  misit  peccatoribus 
sortem  rcprobationis,  ut  omnes  in  una  sorte  dam- 
nationis  teiierentur.  Et  manus  ejus  divisit  eam  illis 
in  mensura,  ut  juxta  modum  culpae  sit  et  modus 
vindiclae,  quatenus  homicidae  cum  homicidis,  for- 
nicatoret  cum  fornicatoribus,  fallaces  cum  falla- 
cibus,  avari  cum  avaris,  et  quique  simiies  cum 

D  suis  similibus  puniantur.  Usque  in  mlernum  possi" 
debunt  eam  damnationis  sorlem,  ut  sine  (ine  ar* 
deant,  qui  finem  suis  iniquilatibus,  dum  hic  vive^. 
rent,  non  posuerunt.  Et  interim  ante  diem  quoque 
judicii  ab  exitu  suo  de  corporibus  habitabunt  in 
eadem  sorte  poenarum,  vcl  ardente  terra  in  tem- 
porc  generationis  Synagogae  et  generationis  Ec- 
clesiae. 

Descripta  itaque  reproborum  moderna  conver- 
satione  et  futura  ipsorum  damnatione  sub  specie 
immundarum  avium  et  bestiarum,  atque  regionis 
in  soUtudinem  aeternam  et  combustioneni  versae, 
nunc  ad  electorum  partem  propheta  se  confert, 
eorumque  conversationem  et  vitam  atque  glorifi- 
cationem  sub  typo  solitudinis  in  omnem  amoeni-* 

VV 


ssi 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACRI 


552 


tatem  conTersae  detcribft.  Nam  de  gentilitate  sub-  A  aniroo  sunt  :  Conforlamini,  et  virilitcr  agite,  ct 


jnngil 


CAPUT  XXXV, 


Vers.  1. —  «  Laetabiiur  deserta  el  invia,  et  exsul- 
tabit  solitudo,  el  florcbit  quasi  lilium.  > 

VcB8.  2.—  <  Gerininans  gcrminabit,  ct  exsuUabit 
Istabuuda,  ct  laudans .  gloria  Libaui  data  cst  ci,  de« 
€or  Carmeli,  cl  Saron.  i 

Deserta  namque  gcntilitas  fuit,  in  qua  patriarcba 
oon  erat,  proplieta  non  crat.  Namquc  ibi,  qui  ra« 
tione  utcretur  ad  iiitclligendum  Dcum,  noii  crat, 
homo  ibi  non  crat.  Sed  ct  invia  fuit  lia^  geiitilitas, 
ad  quam  via  Domini  vcrbo  non  patuit.  Rcdeinptore 
quippe  nostro  veniciitc  sic  acccpit  vocatioiieiii  gra- 


conrorlelur  cor  veslrum.  c  Noliic  timere  eos  qai 
oi;cidunt  corpus,  aniinaro  auiem  non  possunt  occi- 
derc  (MattU.  x,  25).  >  Ecce  enim  Deus  vesler,  pro 
quo  patiniini,  retribuet  tribulationein  bis  qui  vo$ 
tribulant,  cl  vobis,  qui  tribulamini,  requicin  in  rc« 
velationc  Domini  nostri  Jcsii  Christi  de  ccclo  :  Ecce 
Deus  vester  ultionem  adducel  super  eos  justac  retri-' 
utionis,  Dcus  ipse  per  scmctipsum  veniet^  et  salva" 
bit  vos.  EoJem  spiritu  Apnstolus  Pbilippensibus  ait : 
c  Audiam  dc  vobis,  quia  stalis  in  uiio  spiritu  una- 
nimcs  collaboraiites  riilei  Evangelii,  ct  in  nullo  tcr? 
reamini  ab  adversariis  qii:e  cst  illis  causa  perdilio- 
nis  vobis  autem  salutis  {Philip.  i,  27).  Nain  quod 
bis,  qui  pusillo  animo  (unt  propliela  dicit :  Coii/or- 


tiae,  ut  non  in  ea  prius  fueril  via  propheli;e.  Sed  B  tamini,  hoc  cst,  quoJ  Aposlolus  hoiialur  discipUiOS, 


ad  Chrislum  conversa  Ixtala  est,  ct  cxsullavii  au- 
diens  ab  apostolo  :  c  Gaudetc  in  Doinino  senipcr, 
iterum  dico  gaudcte  {Pliilip.  iv,  4).  i  Ei  floruit  sicut 
/i/tfim,  quia  ibi  se  candida  ct  odorifera  justorum  ^ila 
^panJit 

£t  germinans  in  corde  gcrminavit  in  opcre,  ct 
exsultavil  laftabunda  et  laudans,  qtiia  in  Dei  lau- 
dibus  dclectata  est.  Libanus  auiem,  sicui  diximiis 
candidatio  vcl  dealbatio  interpretatur ;  Carinclug 
vero  cognitio  circumcisionis ;  Saron  cantans  trisii^ 
Itam.  Gtoria  ergo  Libani^  id  est  dealbationis,  data 
e$t  ei  juxta  illuJ  Psalinista; :  c  Lavabis  inc,  et  sa- 
pernivem  dealbabor  {Psal.  l,  9).  >  Et  decor  Cat" 
meli  daius  est  ei,  ut  nf)vent  se  circumciderc  corde 
ft  lingua  et  manibus  alquc  oculis  ct  auribus.  Et 
(lecor  Saron  datus  cst  illi,  quia  per  donum  gratiz; 
coilesiis  dclectatur  fletibus,  ct  pro  caniu  tristitiam 
diligit.  Dealbata  est  itaque  canJore  justitas  conversa 
gentiliias,  et  spiritalitcr  ab  omnibus  vitiis  circam- 
cisa ,  alque  compunclioni  cordis  stiidens  trislitiaro 
decantat.  Sed  quid  post  h£c  agendiim  esl,  nisi  ut  sic 
mundaia  ad  visionem  supcrnae  inajestatis  introJuca- 
tur,atque  temporaii  tristitiae  hetitia  succedatxterna? 
Uudc  subjung.tur : 

c  ipsi  videbunt  gloriam  Domini  et  dccorem  Dei 
nostri.  >  Gloriam  namqiie  Domini  reproboriim  niil- 
lus  vidcbit,  scd  isti  gloriam  majestaiis  ct  decorcm 
conspicient,  qiiia  c  Regem  in  dccore  suo  viJehunt 


ut  c  Stcut  in  uno  spirilu  unaniincs  c;Jlaboraule$ 
fiJei  Evaiigelii.  i  Et  quod  Isaias  adjangit :  Plolita 
timere,  hoc  est,  quoJ  Paulus  salsjicit  :  c  Et  i:i  nuUo 
tcrreaniiiii  ab  aJvcrsari.s.  >  Quodque  sequilut  hic  : 
tcce  Deus  vester  ultionem  aJducet  retributionis, 
iliic  aJj  citur  :  <  Qua:  cst  illis  causa  perJilionis.  > 
El  quoJ  hic  subjuugitur  :  Deus  ipse  vpniet  et  salvLbit 
vos,  ili  subdilur  :  c  Vobis  autcin  salutis.  >  Scd  quid 
in  illo  Salvaloiis  aJvcntu  fiat,  cum  ouini  Jesidcrio 
audiainus.  Sequitur  ; 

Vers.  5. —  I  Tiinc  a|)ericnlur  ocuVi  cxcorum,  ei 
aurcs  siirJorum  patebiint.  > 
Vfrs.  6.  —  c  Tuiic  salict  sicut  cervus  clauJus,  et 

,  apcita  eril  liiigua  miitoruni.  > 

'  lu  hac  cnim  vi(a  caeci  sumus,  quoniam  a  paradisi 
luce  depulsi  dam:tationis  nostrx  tcncbras  patiniiir. 
Uude  et  Moysi  dictuin  est  :  c  Non  poieris  viJcre 
facicm  mcam  :  non  cnim  videbit  me  hoin<i,  ct  vl- 
vet  {Exod.  xxxiii,  ^O).  >  SurJi  quoquc  nunc  sumus 
quia  inlerna:  laudis  cai  miiia,  qu;£  ab  aiigclis  decan- 
tantur,  audirc  n  qtiiinus.  Sed  el  claudi  sumus,  dum 
hic  vivinius,  quia,  liccl  mens  rcct:tuJinis  viam  tc- 
neat,  corpus  tamcn  cx  infirinilale  vacillat.  UuJe 
Apostolus  :  c  ConJcleclor,  inquit,  legi  Dci  secun- 
dum  interiorem  hominein ;  viJeo  autcm  aliain  le- 
gem  in  mcmbris  meis  rcpugnanlem  legi  menlis 
mea*,  ct  captivantcm  me  in  lege  peccati,  quae  est 
in  membris  meis  (Rom.  vii ,  22).  >  Et  item  :  c  Igi- 


(supra  xxxiii,  17).  >  Sed  quisquis  ad  hanc  perve-  D  ^^^  ®g®  ^P^  ">^"^  sctsIo  lcgi  Dei,  carne  auiera 


nire  spcrat  visioncm,  quolidie  magis  magisque  se- 
roctipsum  in  bonis  actionibus  excrcere  debct.  Unde 
sequitur : 

VcRS.  5. —  c  Confortate  mane  dissolutas.  > 

Quia  c  qui  roollis  et  dissolutus  est  in  opere  sno» 
frater  est  tua  opera  dissipantis  {Prov.  xviii,  9).  > 
•—  c  Et  gcnua  debilia,  >  id  cst  aclioncs  innrmas 
f  roborate,  >  ut  in  pravis  operibus  jam  non  flectantur 
et  ad  peccandum  ex  cordis  debiiitatc  non  corventar. 
Seqoitar : 

VsRt.  i.  —  c  Dicite  pttsillanimis  :  Coniorta- 
roini ,  nolite  tiroere  :  eecc  Deus  vester  uUioiiem 
adducet  retributionis,  ipsc  veniet,  et  salvabit  vos.  > 

Vos»  inquit,  o  doclores»  didu  hk  qui  puiiUo 


lcgi  peccati  (tHi/.,25).  Claudus  ergo  cst,  qui  mcnte 
scrvit  legi  Dei,  carne  autcm  Icgi  peccati. 

Bluti  ctiam  sumus,  quia  supernas  laudes,  ut 
oportct,  loqui  non  possumus.  Unde  David  cum  di- 
ceret :  c  LauJa,  anima  mea,  Dominuro  {Psal.  cxlv, 
1),  >  quia  sc,  duin  adjiuc  viveret,  mutiim  cssc  co- 
gnovit,  mox  addidit  :  c  Laudabo  Dcum  in  vita 
inea  (ibid.),  >  id  est  post  corpo:  um  resurrectionem. 
Et  apud  eloquentiam  Dei  mutum  se  penitus  ct  irra- 
tionabilem  se  conspexit  dicens  :  c  Ut  jamentum  fa- 
ctas  som  apud  te  (Psal.  lxxii,  S2.  >  Itaqlie  caeci  et 
surdi  sumus,  et  claudi  et  muti.  SeJ  vcnicnte  Do- 
mino  aperientnr  oculi  cascorfimi  ^ihZ  tunfc  lueptis 
noBii^  fugau  caiigiiie  laei«lta#  eiHH  9idMi4i  lloi4* 


833  COMMENT.  IN  ISAI VM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  551 

tribuetnr,  gicui  alt  ipse  :  c  PAter,  qiios  deJisti  A  oritiir,  qiiia  in  eis  popiilis,  qiios  antiqui  hostis  ma« 


ipihi,  volo,  ol  ubi  ego  sum ,  et  iili  slnt  mccum, 
ot  videant  ciaritatem  moam  {Joan,  xvii,  2i).  >  — 
c  Scimus  enim,  quoniam  cum  apparuent,  siiiiiies 
ei  erimus,   quoniam  videbimus  cum  sicuti  est 

(/#«9.  III,  2). 

Ei  aurei  surdorum  patebunl^  quia  tuiic  rcseratis 
aiirilius  cordis  non  solum  angeiicos  concentus,  sad 
et  ipsum  Dei  singulare  Vcrbum  manifeste  audiemus» 
fticut  poUicetur  diceiis  :  f  Palam  de  Patre  anuuutiabo 
jrobis  {Jqan.  xvi,  25).  > 

Et  tuPcsaUet  iicut  cervus  claudus^  quia  sanctoruM 
corpora  mutalmntur  omni  molestiae  sensu,  atque 
omni  corruplibilitate  et  tardilate  detracla,  et  oinni 
fragilitatc  ac  labe  terrena  in  couieslem  puritateni  ac 
stabilitaiem  mutata  alque  conversa.  Ui  ergo  salient  B  gancta  vocabltur 
ticul  cervus^  qnia  Iragilitate  nuila  vcl  tarditate  prx*  tus 
pedientur.  Unde  et  per  Biulachiam  cis  dc  agilitute 
IVbL  promillitur  :  i  Egrcdiemiui  ct  saiictis  sicut  vituli 
j|e  armento  (Malach.  iv,  2).  i 

Et  aperta  erit  limjtia  mutorum,  quia  tunc  in  Dei 
laudcs  aura  justoruin  reseraluntur,  cuni  audierint : 
«Laudem  dicile  Deo  nostro,  oinnes  sancli  ejus  {Apoc. 
xiY,  5).  >  Kt  loqui  lunc  poterunt  illa  arcana  verba  a 
Pauio  quondani  in  paradiso  audita,  c  quac  moJo  non 
licct  homini  loqiii  (11  Cor.  xii,  i).  > 

Ifi  priino  quo(|ue  adveiitu  ejus  iion  soluni  corpo- 
ralitcr,  sedetspiritaliU^r  iinpl.ta  suut,  ct  iniplentur 
quotidie,  diiiu  hi,  quos  inlideiitascaicaveral,  mentig 
oculos  ad  verilaiis  iumen  aperiunt ;  et  qiii  Scriptu-  ^  tiir  : 
rarum  verba  surdis  auribus  audire  non  polci*ant, 
post  ad  Dci  pru^cepta  ixtantur;  qui  prius  crant 
ciaudi,  ct  rectam  viam  non  tenebant,  saliuiit  in 
profectu  justitiae  sicul  ccrvi,  Imilando  agiies  el  spi- 
ritalL*s  viros ;  et  lingua  mutorum  aperitur,  quorum 
Satanas  ora  ciauseiat,  ne  possent  Deum  vcrum  con« 
fiteri.  Seqtiilur : 

c  Quia  sciss;e  sunt  in  deserto  aqux,  ct  torrcntes 
10  soiitudiiie.  > 

VcAs.  7.  —  c  Ei  quae  erat  arida,  crit  in  stagnum, 
ct  siliens  in  fontes  aqiiaruui.  > 

Quid  per  aqiias  et  toTi^enies  acciperc  dcbeamua, 
Salomon  indicat  dicens  :  <  Aqua  profuiida  vcrba  ex 
ore  viri,  et  lorrens  redundans  fons  sapienti»  (Prov. 


lilia  possidebat,  et  doctoruni  scientia,  et  auditorum 
obedientia  coacen^atur.  Sed  quia  ad  humorem  aquae 
et  juncus  et  calamus  nasci  soiet,  atque  ex  una  ea- 
dnmque  aqua  ulerque  proficiunt,  et  calamus  qui  lcm 
ad  scribendum  sumitur,  cum  juncn  auteni  scrtbi 
non  potest.  Quid  in  juiico  ct  calamo  accipere  deb^ 
mus,  nisi  quod  una  est  doctrina  veritatis,  quae  mul- 
ios  auditores  irrigat,  seJ  irrigali  alii  videlicet  ad  hoc 
usque  proficiunt  in  veriio  Dei,  ut  etiam  scriptcres 
fiant  tanquam  calami;  alii  >ero  verbum  \\lx  au* 
diunt,  et  bonx  spei,  cl  rcctoruin  operum  viridiiatcm 
lencnt,  sed  taiuen  ad  scribenduni  proficere  non  pos- 
suiit?  Sequilur  : 

Vers.  8.  —  c  Et  erit  ibi  semita  et  via,  ct  via 
non  transibit  per  eam  pollu- 
> 

Erit  ibi  semita  in  martyribus,  via  in  confessorl- 
bus.  Vcl  semita  in  his,  qui  cuncta,  quae  mundi  siint, 
deserunt  :  via  in  eis,  qui  ticite  muudanis  utunlur. 
Et  )i%c  rm,  id  cst  convcrsalio  ridciiiiin,  qua  aJ  pa- 
triam  tciidunt,  vocabilur  sancta,  ut  quicunque  pi^o- 
calis  inquinatus  fiierit,  transire  per  cam  iicqueat. 
Nain  juxta  Dionysium  (Dedivin,  nom.  c.  iS):  c  San- 
ctitas  cst  omni  iiiquinatione  iibera,  ct  perfeciissima, 
ct  incontaminatissima  puritas.  >  Non  ergo  transibit 
per  sanctitatis  \iam,  quicunque  vitioriim  sordibus 
poUutus  riierii,  sed  c  Beati  immaculati.  in  viu,  qui 
ambulant  in  iege  Domini  (PsaL  cxviii,  1).  >  Sccjui* 


c  Et  Ih^ec  erit  vobis  dirccta  via,  ut  stulti  non  er- 
rrni  per  cam.  > 

Vrrs.  9.  —  c  Non  erit  ibi  leo,  et  mala  bestia  noi 
ascendei  per  cam,  nec  invenielur  il>i.  > 

Electorum  via,  qua  per  observantiam  mandato^ 
rum  Dei  restinant  ad  patriam,  direcfa  esi.  Stulti 
vero  dicuntur,  qui  reiicla  uoxia  sapienlia  didicerunt 
iaiidabilem  raluilatem,  sicut  ait  Apostolus  :  <  Si 
quis  vi  ■etiir  inter  vos  sapiens  esse  in  hoc  sxcuio» 
stuUus  tiat,  ut  sitsapiens  (/  Cor.  iii,  18).  >  Hi  ergo 
stulti  non  errant  per  viain  justiti:e,  sed  tanlo  caulius 
incedunt  per  eam,  quanto  humilius  se  stuilos  €ts6 
cognoscunt.  c  Slulta  enlm  mundi  clegit  Deus,  ut 
conrundat  sapiciites  (ibid.,  27).  >  Nam  quia  sapientit 


xviii,  4).  >  flx  igituf  a^uw,  jd  cst  vcrlia  ccclcstis  do-  D  hiijus  mundi  stuliitia  est  apud  Deum,  tanto  unus-* 


ciriiue,  vel  etiain  aquae  baplismatis  scissw  sunt,  id 
esi  emanaveruni  i»  deserlo  geniilitatis,  et  torrentes 
sapieniiae  redundavcrunt  in  soUtudine  geniium  prae- 
dicaniibus  apostolis.  Et  ipsa  genlilitas,  qua  erat 
arida,  id  esi  absque  oinni  huinore  sapienti»,  racit 
est  in  staifnum,  id  est  in  immensam  prorunditatem 
spiritalis  inieiiigenli»,  et  quae  erat  stlteits,  nuuc 
emitiit  fontes  doctrinarum  coeieslium.  Sequitur  : 

c  Jo  cubilibus,  Jn  quibus  prius  dracones  hal)itt* 
bant,  orieiur  viror  calami,  et  junci.  > 

Quid  iu  caiamo  nisi  scripiores  ?  quid  per  juncum, 
qaa  jiixia  aquam  semper  in  humore  nasciiur,  nitl 
puttilii  ac  teneri  auditores  sacri  eloqiiii  dcslgnaniur? 
1»  aibUibm  ergo  draeouum  talami  et  iund  Wrar 


quisquc  amplius  intus  stulius  fit,  quanto  conatur 
exterius  sapiens  vidcri. 

Leo  autem  diabolus  cst,  qui  non  erit  ibt,  la  est 
in  via  justonim,  quia  de  malignts  spiriiibua  dictum 
est :  c  Juxta  iter  scandalum  posuisii  inihi  {Psai. 
cxxxix,  6).  >  Ei  mala  bestia  hosiis  aniiquus  est,  qui 
hujus  mundi  rapinis  insidians  humana  quotidie 
morie  satiatur,  qui  ad  rapiendas  mortis  iempom 
peccatorum  animas  violcniia  crudeUtatis  eflcratur. 
Qui  non  ascendet  per  eam,  qua  gradiuntur  decii, 
viam,  quia  sine  venia  damnatus  nulla  emendalione 
revertetur  ad  coelestem  patrlam.  Nec  invenietur 
ibi,  id  cst  in  via  justilis,  quia  pcr  viam  iuiquitaii» 
•empcr  inoedii. 


335 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAClII 


336 


Vel  juxla  Gregoriura  (lib.  xxvii  Mor.,  c.  26)  di-  A  mines  cor  vcrsans  corporaliler  ulrumque  Teslamen- 


camus  :  <  Mala  bestia  non  transibil  per  eam,  t  id 
estEcclesiam.  Bestia  namque,  sicutdiximus,  hoslis 
ille  est,  qui  deceptionem  primi  hominis  s;cvus  im- 
petiit,  et  mtcgrilatem  vilx  iilius  mala  suadendo  la- 
niavit.  Contra  quem  nunc  de  sancta  electorum  Ec- 
desia  in  antiquo  statu  restauranda  dicitur :  c  Et 
mala  nestia  non  transibitper  eam,  >  atque  additur  : 
f  Nec  invenietur  ibi,  i  subaudi,  olim  serpens  in  pa- 
radiso,  quia  per  Cbristi  gratiam  meliora  sunt  ade- 
•pturi,  quam  per  Adam  perdidimus.  Nusquam  est 
enim  bostis  in  illa  vita,  vel  insidiator  invenietur, 
aut  metuetur.  Facta  ergo  via  in  gentililate,  quse  prius 
erat  dcseria  et  invia,  subditur : 

c  El  ambulabunt,  qui  liberati  fuerint.  i 


tum  adim)Ievit?  Qtiaternarius  eniin  Novum  Tcsta- 
mentum  dosignare  soletpropterquatuor  librosEvan- 
gclii,  dcnarius  vero  legem  propter  Decaiogum  cjos, 
Quid  per  regem  Assyriorum  nisi  diabolus  accipi- 
tur?  Qui  vocatur  Sennacherib,  id  est  levans  deterta^ 
quoniam  infldeliuni  corda  conira  fideies  excitans  in 
persecutionem  elevat.  Quid  per  ctvitaUi  munitoM 
nisi  mentes  Judaeorumfigurantur,  quise  contra  di- 
vinam  praedicationem  munierant?  Igitor  tii  quarto 
decimo  anno  Ezechits  rex  Assyriorum  cepit  omnes  ct- 
vitates  munitas,  quia  apparente  Domino  in  came 
diabolus  iudaicum  populum  sibi  sobjugavit.  Seqai- 
tur : 
Yers.  S.  —  4  Et  misit  rex  Assyrionim  Rabsacen 


Vers.  iO.  -^  c  Et  redempti  a  Domino  coiiverten-  ^  de  Lachisin  Jerusalem  ad  regem  Ezechiam  in  mana 


tur  et  venient  in  Sion  cum  laude,  et  laetitia  sempi- 
terna  super  caput  eorum  :  gaudium  et  laetitiam  obti- 
nebunt,  et  fugiet  dolor  et  gemiius.  i 

Qili  per  Christum  Uberati  et  redempti  fuerint  de 
captiviiate  Babylonis,  id  est  c  de  vana  sua  conver^ 
•atione  paternae  traditioiiis,  ambulabunt  (i  Petr.  i, 
.18)  t  pcr  viam  justitiae,  quam  illis  Deus  in  hac  soli- 
tudine  praeparavit  :  et  convertentur  ad  antiquam  pa- 
radisi  sedem,  et  venient  in  Ston,  id  est  supernara 
Jerusalera  cum  laude  Salvaloris  :  et  lcetiticB,  quae 
fine  carebil,  super  caput,  id  est  super  mentem  ipso- 
rum  erit.  Appellatione  enim  capiiis  mens  vocatur; 
quia,   sicut  caput  membra  regit,  ita  cogitationes 


gravi,  et  stetit  in  aquaeductu  piscinae  superioris  in 
Tia  Agri  fullonis.  i 

Rabsaces  interpretatur  princeps  deosculans  sive 
multtts  osculo.  Et  quid  per  Rabsacen  nisi  ficta  Scri* 
barum  et  Pharisaeorum  amicitia  designatur,  com  di- 
cunt :  <  Magister,  scimus  quia  verax  es,  et  viamDei 
in  veritate  doces  {Matth.  xxii,  16),  >  et  caetera  ho- 
jusmodi?  Lachis  vero  dicitur  interest  vei  sibimet 
vir.  Quid  per  Lachis  nisi  populus  Uebraeorum  acci- 
pitur  qui  iiiter  eos  poputos  legem  solus  (icrcepit,  ct 
sibi  soli  viriliter  egit?  Quid  vero  per  Jcrusalem  nisi 
Ecclesia  designatur?  Captis  ergocivilatibus  Juda  res 
Assyriorum  misit  Rabsacen  de  Lachis  in  Jerusalem 


mente  disponuntur.  Adhuc  vcro  ad  muUiplicem  feli-  q  ad  Ezechiam^  quia,  subjugatis  in  perfidia  Judaeis» 

antiquus  hostis  principes  sacerdotum  et  Scribas  et 
Pharisaeos  ex  eodem  populo  Judaeorum  adversus 
Ghristum  instigavit,  et  adversus  fideles  ejus ;  et  mi- 
git  eos  in  manu  gravi,  id  est  cum  fortitudiiie  populi 
Synagogae. 

-  Qndi  est  autem  piscina  superior  nisi  praecellens 
Evangelii  doctrina?  Et  quis  aquaeductus  ptictfKs  hu- 
jus  nisi  lalens  scieutia  Testamenti  Veteris,  in  qua 
tegitur,  et  de  qua  tandem  procedit  exulierans  fons 
evangelicae  praedicationis  ?  Stetit  crge  Rabsaces^qui^ 
Scribae  el  Pharisaei  hypocritae  persistentes  in  vetu- 
state  lilterae  non  venerunt  ad  novitatem  spiritus. 
Dicitur  autem  de  Ghristo  per  Malachiam :  <  Ipse 
enim  quasi  ignis  conflans,  et  quasi  herba  fuUonum 
D  (Malach.  iii,  SK).  >  Si  ergo  Ghristus  est  quasi  berba 
fullonuro,  quis  est  ager  in  quo  nata  est  haec  herba, 
nisi  populus  Judaeorum?  Ager  itaque  fulhnis  est  Ju- 
daicus  populus.  Via  ergo  A^frt  fuUonis  actio  Synago- 
gae,  in  qua  scilicet  via  stetit  Rabsaces,  qmz  Pharisr^i 
et  Scribae  non  dimiserunt  camales  observantias. 

Sic  tamen  Pharisaeos.  et  Scribas  atqiie  pontifices 
per  Rabsacen  intelligamus,  ut  caeteros  principes 
adversariorum  Ecclesiae  secundario  per  cum  posse 
accipi  non  iiegeraus,id  est  haereticorum  etgentilium 
palrouos.  Unde  et  in  libro  Regum  (lY  Reg.  xviii, 
17)  venisse  cum  eoreferuntur  alii  duo  principes,  id 
est  Tharthan  et  Rabsaris.  Nam  et  Ezecbias  sanctos 
rectorcs  Ecclesiae,  qui  membra  Ghristi  sunt,  desi- 
goare  forsitan  potest ;  et  qoArtus  dedmus  tniius  Eie* 


citatis  cumulum  additur,  quia  gaudium  et  lcetiiiam 
ohtinebunt,  et  possidebuiit.  Quid  enim  facerent  in 
Ula  beatitudine  nisi  gaudere  semper,  et  laetari  de 
vlsionc  Creatoris?  Unde  et  per  PsaUnistam  dicitur  : 
«  Justi  epulentur  et  exsultent  in  conspectu  Dei,  et 
delectentur  in  laetitia  (Psal,  lxvii,  4).  i  Et  fugiet 
dolor  et  gemitus^  quia  nihil  ultra  sentient  afflictiouis, 
nihiUiuc  jam,  qiiod  eos  contrislarc  valeat,  erit, 
aed  tranquiUa  et  jucunda  illis  erunt  omnia.  Sequi- 
tttr: 

GAPUT  XXXVL 

Yers.  1.  —  <  Et  factum  est  in  quarto  decimo 
anno  regis  Ezechiae  asccndit  Sennacherib  rex  Assy- 
riorum  super  omnes  civitates  Juda  munitas,  et  cepit 
eas.  I 

In  Scriptura  sacra  et  ca,  quae  accipi  secundum 
bistonam  possunt,  plerumque  spiritaliter  intelli- 
genda  sunt,  ut  fides  habeatur  in  veritate  historiae, 
et  spiritalis  intelligentia  capiatur  de  mysteriis  alle- 
goriae,  sicut  ea,  quae  nunc  de  rege  Assyriorum  et 
Eiechia  narrantur,  veraciter  quidem  secundum  hi- 
storiam  tunc  temporis  facla  esse  credimus,  eed  la- 
men  alia,  quae  Novo  Testamento  facienda  erant, 
praefigurasse. 

.  Quid  enim  per  Ezechiam  regem  Juda,  qui  forti- 
huio  Domini,  sive  fortis  Dominus  intcrpretalur,  nisi 
rcx  noster  Christus,  qui  Dei  virlus  cst,  dcsignatur? 
Qoid  per  quartom  decimum  annum  rcgis  Ezechix, 
aIsI  tempus  iUud  exprlsiitur,  quo  Ghristus  ioter  bo- 


S57 


COMMEfHT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  -  LIB.  V. 


m 


chiap  tempus  corum,  quo  Teslamentum  utrumque  A     Commentarios  autem  vocare  consuevimus  expo- 


i  cnstodiunt;  rex  A$syriorumi\im\dum  sensum  per- 
rersorum  dogmatum ;  civUates  Juda  munitae  menles 
eonim  qui  se  Christianos  fatentur,  et  corda  sua 
ferbo  praedicationis  claudunt.  Cepit  ergo  rex  Assy» 
rioTum  civitates  Juda  munitas,  quia  tempore  perse- 
cutionis  facile  consenserunt  errori  gentilium  aul 
haereticoram  Christiani,  qui  doctrinam  Ccclesiae  cum 
obedientia  non  suscipiebant.  Lachis,  quae  dicitur 
mtereti^  plebem  hxreticorum  exprimere  potest,  qu» 
fclut  media  inter  nos  et  gentiies  est.  Sed  et  hoc 
quod  Lachisinterpretatur  sibimctvir,  ostendit,  quod 
haeretici  sunt  scipsos  amantes :  c  Charitas  enim  non 
quaerit  qux  sua  sunt  (/  Cor,  xiii,  5).  i  Sed  haere- 
tici  omnes,  quse  sua  sunt,  quaerunt,  non  quae  Jcsu 


sitiones  librorum.  Quid  ergo  per  Joahe^  qui  a  suli 
commentariis  egressusestcum  aliisduobus  ad  Rabsa- 
cen,  nisi  expositorcs  Scripturarum  sacrarum  ligu- 
ranlur?  Unde  et  Joahe,  id  est  Domini  fraier  nuncu- 
patur,  quia  sancti  doclores  per  vitae  merilum  Tacti 
sunt  propinqui  Saivatoris,  qui  ait :  <  Quicunque  fe* 
cerit  voluntatem  Patris  mei  qui  in  coelis  est,  ipse 
meus  frater,  etsoror  et  mater  esi  (Matth.  xii,50)*  i 
£t  illud  quod  Joahe  fratris  factura  inlerpretatur,  in 
eodem  sensu  accipitur :  c  Ipsius  enim  sumus  faclura 
creati  in  Christo  Jesu  in  operibus  bonis,  quae  prae« 
paravitDeus,ulin  illis  ambulemus  (Ephes.  ii,  iO).  i 
Nam  ipse  Christus  frater  nobis  fieri  dignatus  est« 
Inde  est,  quod  Joahe  (ilius  Asaph,  id  est  (ilius  con- 


Christi.  Delachis  ergo,  id  cstdeplebe  ha?reticorum  3  gregantis  est.  Congregans  quippe  Deus  appellatur» 


9enit  Rabsaces,  id  est   unusquisque  hneresiarcha  in 
Jerusalem,  id  est  contra  Ecclesiam. 

Ager  autem  fuUonis^  in  quo  sordes  lavantur,  po- 
pulus  est  credentium,  in  quo  Christus  fullo  delet 
maculas  cordium.  Vta  agri  fuUonis  actio  Christianae 
plebis,  ptfctnasuperior  divina  Scriptura.  Quae  scili- 
cet  piscina  est  in  via  agri  fulionis^  quoniam  mandata 
Scriptorae  coelestis  in  operatione  sunt  fideles  populi. 
Aquaedoctus  ptscince  hujus  occulta  est  praedicatio 
hasreticorum  velut  ex  Scriptura  sacra  latenter  edu- 
cta.  Unde  meretrix  apud  Salomonem»  quae  typum 
haeresis  tenet,  dicit : «  Aquae  furiivae  dulciores  sunt 
{Prov,  IX,  47).  >  In  hoc  iUque  aquwductu  stetitRa» 
bsaees  contra  Jerusalem,  quoniam  haeresiarchae  con- 


quoniam  electorum  Ccclesiam  ex  omnibus  pupulis 
et  naiionibus  congrcgat,  sicut  scriptum  est :  c  Do» 
mus  mea  domjs  oraiionis  vocabitur  cunctis  popu«! 
lis,  aitDominus,quicongregatdispersos  Israel  (Isa. 
Lvi,  7).  >  Quod  imitantes  sacri  eloquii  Iractatores 
gregem  fideiium  adunaie  satagunt,  et  ideo  hUi  con- 
gregantis  merilo  dicuntur. 

Possurous  et  sanctos  praedicatores  per  Sobnam 
scribam  intelligere.  Scriba  enim  non  semper  scri- 
ptorero,  sed  et  sapientem  plerumque  designat,  sicut 
Dominus  ostendit,  ubi  ait :  c  Oinnis  scriba  doctus  in 
regno  coeloruro  similis  est  homini  palt  ifamilias  qui 
profert  de  thesauro  suo  nova  et  vctera  (MatUi.  xiii, 
52),  >  Per  Joahe  vero  commentariensem  eos  qui  ge- 


tta  Ecclesiam  in  sua  furtiva  praedicatione  constite-  ^  sla  singulorum  temporum  post  apustolos  scripse- 


runt.  Sed  et  principes  erroris  gentilium  iste  Rabsa- 
ces  figurare  potest.  Sed  nos  ad  caetera  transeamus. 
Sequitur : 

Veiis.  3.  —  €  Et  egressus  est  ad  eum  Eliacim 
fllius  Helciae,  qui  erat  super  domum,  et  Sobna  scri- 
ba,  et  Joahe  filius  Asaph  a  commentariis.  > 

Eliacim  interpretatur  Deus  resuscitavU,  Heicias 
pars  Domitd,  Sobna  sedens^  Joahe  Domini  frater  vel 
fnUrit  factura,  Asaph  congregans,  Et  quid  per  £/ta- 
cim  praepositum  domus  Dominifiguratur  nisi  aposto- 
lorum  praeeminens  apex?  Qui  jure  vocatur  Deus  re- 
nttcitavit^  quia  praecipue  resurreclionem  Salvatoris 
assererestuduit.  Scriptumest  enim,  quia  c  virtute 


magna  reddebant  apostoli  testimonium  resurrectio-  j)  proferimus.  Sequitur 


runt,  accipere  |K)ssurous.  Commentariensis  enim,  id 
est  cancellarius  vocatur,  qui .  gesta  rerum  conscri- 
bit,  et  commenlarii  nuncupantur  libelli  chartula* 
rum,  quas  scribit. 

Egressus  est  itaque  Rabsacen  EUacim  fUius  Uelciw^ 
qui  erat  super  domum,  et  Sobna  scriba^  et  Joahe 
fiUus  Asaph  a  commentariis,  quoiiiam  apostoli  et 
Scripturarum  sanctarum  auctores,vcI  Ecclesiae  prae- 
positi,  sapientes,  atque  sacri  eloquii  expositores, 
sive  gestorum  sacrorum  scriptores  rationem  de  110- 
stra  fide  saepius  reddiderunt  Judaeis  et  gentilibus 
atque  haercticis.  Ad  eum  namque  a  nobis  ipsis  egre- 
dimur,  ad  quem   nostrae  mentis  arcana  loquendo 


nis  Jesu  Christi  Domini  nostri  (Act.  iv,  53).  >  Qui 
sunt  filii  partisDomini,  id  est  electionis,  sicut  ipse 
ait :  c  Qnos  dedisti  mihi,  non  perdidi  ex  eis  quem- 
quam  {Joan.  xviii,  9).  > 

Scriba  vero  scriptor  est,  sicut  Jeremias  declarat, 
dicens  dc  quibusdam : «  Yere  mendaciuin  operatus 
csl  siylus  mendax  scribarum  (Jer.  viii,  8).  fit  quid 
per  hunc  scribam  nisi  patres  designantur,  qui  ca- 
nonicas  Scripturas  composueruut ;  unde  et  Sobna, 
id  est  sedens  appellatur,  quia  in  sessione  designatur 
anctoritas  magisterii,  sicut  Dominus  insinuavit,  di- 
ccns:  c  Super  calhedram  Moysi  sederunt  Scribae  et 
Pharisaei.  Omnia  ergo  quaecunque  dixermt  volni 
ienrale  et  bcite  {Matth.  xxui,  2).  > 


Yers.  4.  —  c  Et  dixit  ad  eos  Rabsaces :  Dicite 
Ezechiae :  Haec  dicit  rex  magnus  Assyriorum  :  Quae 
est  isu  fiducia,  qua  confidis?  > 

Yers.  5.  —  «  Aut  quo  consilio  vel  forlitudine  re- 
bellare  disponis?  Super  quem  habes  fiduciam,  quia 
recessisti  a  ine?  > 

Rabsaces,  quia  typum  Jud<£orum  gerit  et  haereti- 
corum  aique  gentilium,  voce  omnium  istorum  lo- 
quitur.  Et  primo  quidem  voce  Judaeorum  atque  gen- 
tilium  inchoat  loqiii:  Z>tct(e,  inquit,  vos  praepositi, 
dicite  Ezechice,  id  esl  Ecclesiaj,  quae  corpus  Christi 
est.  Dna  enim  persona  est  Christus  et  Ecclesia,  et 
Ideo  quod  dicitur  de  ChristQ.  nunc  ad  caput»  nunc 
•d  corpus  est  referendum.  Bwe  dicit  re»  magnuSf  res 


559 


tTERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACni 


540 


Assyriorum,  id  est  ingens  docirina?  nosira»  sensus :  A  q"as  istc  Domini  esse  dicU,  qnia  gentiles  esse  pu- 


Quw  esl  ista  pducia^  qua  conHdis.  o  plebs  Ciiri« 
st.ana?  Putant  enim  Juda*i  et  gemiles  finstra  nos  iu 
Ciirisloconflilore  etsensum  dogma!uni  suoruniRvan- 
gclio  pixferunt.  Sensus  autem  erioris  corum  pro 
ili  iholo  accipilur,  quem  signiflcat  rex  Assyriorum. 
Nam  et  cumdici  ur,  quia  i  intravit  Salanas  iu  Ju- 
dani  {Luc.  xxii,  3),  >  s»eit8Uin  et  maliliam  Satanac  in 
eum  inteUigimus  intrasse,  non  ipsttin  Satandm  es- 
scntialiter. 

Quos  est,  inqiiit,  ista  fiducia,  qu.lm  nuprr  asstttn* 
psisti,  ut  non  timcas  cos  qui  occiJunt  cdrpus;  ^4«! 
qno  consilio  vel  fortitudine  disponis  adversiiili  nle  f«- 
bellare?  RelK.llamus  enim  contra  sctssum  Judsporuni 
el  g«^niilium,  quia  ad  E.nn^Hum  convcrsi  carnaleiil 


taiit  a  Deo  pneilicalores  Ijaerelicorum.  Sed  has  ab^ 
stulit  EzecLias,  id  est  Cliristus,  et  dixit  Judw  H  ie- 
rusalem,  id  esl  Ecclcsi?c  su%  :  Coram  altari  isto 
adorabitis,  id  est  in  una  flJe  Catholica  Deum  cole- 
lis.  Equorum  aulem  vocabulo  dignilales  saecuU  desi- 
gnautur,  Salomone  diccnte  :  i  Y.di  servos  in  cquis, 
et  principes  aiiibiilantes  quasi  servos  supcr  t  rram 
{Eccli.  X,  7),  t  id  cst  peccalorcs  in  dignitatibus 
sublimes ,  el  justos  viles  ac  despectos  vclut  pccca- 
lorcs. 

lii  inillenario  aulem  consummata  numcrorum 
prrrcctio  est.  Dito  niillia  igitur  equorum  offert,  qui 
et  roris  omiiem  sxculi  gloriam,  et  intiis  omnem  su- 
pc  biam  darc  vcl  polliccri  pa*  atus  est  silii  consen- 


lcgis  iiitelligcnliam  ct  eriorem  i('ololatrfec  jam  no»  B  tic  libus,  sicutct  ipse  icx  Assyiinrum  rcgi  nostro 


recipimus,  scd  impugnamus.  El  boc  faclmiis  cOnsi^ 
iio,  de  qiio  scriptum  cst  :  i  Ej^o  snplentfa  bairno  in 
coiis;lio,  ct  crudilts  intersum  cogitaiionihus  {Protf: 
Yiii,  12j ;  I  et  fortitudine^  qiia  dicitur  :  i  Omnla  pos- 
sum  in  co  qui  me  confortat  {Phiiip:  iv,  13).  t  Scd 
no  trum  coiisilium  aut  fortitudincm  csccus  hosiis 
ncsdvit.  £t  repetcus  :  Super  quem,  inquit,  tiabe$ 
fiduciam,  quia  recessisti  a  mef  liecessimus  cnim  ab 
idoloiatria ,  recessimus  a  carnali  doctriiia  Pharisieo- 
rum  fiduciam  habcntes  in  Christo.  Dciiide  Juda^ohirtt 
et  haMicorum  vocc  si*.bjungit  Rabsaces,quod  id 
fpsum  caput  nostrum  est  rcfei-endum. 
Yers.  6.  —  I  Eccc  coiifldis  soper  baculum  arun- 


dit^re  Cieciis  prxsumpsit,  cum  tentavil  ciim  :  i  Tibi 
dabo  polestatem  hanc  univcrsam,  et  gloriam  illo- 
rum,  quia  mihi  tra.lita  sunt,  el  rui  volo,  do  illa.  Tu 
^rgo  si  adoraveris  nic,  tua  erunt  omnia  {Luc.  iv, 
6).  I  Sic  et  iu  boc  loco  populus  gentilium  vcl  qui- 
iibct  princcps  eorum  populo  fldclium  dicit  :  i  Tradc 
te  domino  meo  regi  Assyriorum,  id  est  coiisenticns 
esto  cultunR  idohMum,  el  dabo  tibi  duo  miiiia  eqmo- 
rum,  id  est  universis  s<'ecuU  dignilatibus  te  suLIi- 
mabo,  nec  poteris  ex  te  prabere  ascensorei  eortim,  id 
est  non  invenics  ex  tuiSi  qui  tol  honores  pcrcipiant» 
qiiot  egn  dare  volo. 
^  Sed  post  blandimenta  seductidnis  terrorem  sub- 


dineum  confractuin  istum,  super  iC^yptum  :  ctli  ^  jungit :  Quomodo,  inquit,  tmtinebii  faeiem  jndiei$ 


ii  innixus  fuerit  homo,  intrabit  in  nianum  ejus,  ^t 
pcrforabit  cam  :  sic  Pha^ao  rex  iEgypli  onmibus, 
qui  confiduiit  in  co.  i 

PharisxM  namque  el  haereiici,  qui  quasi  de  pro- 
pia  religione  gloiianlur,  jEgijptum^  iJ  est  gentiliU'- 
tem  deridendo  vocanl  bacutum  arundinis  confructum^ 
quia  foris  iiitens,  intus  vacua  erat,  et  mcntis  cjiis 
robur  pcccatis  cedens  erat  confractum.  Cui  ii  quis- 
quam  ratione  utentium  inniti  tfoiens  ad  bene  agen- 
dum  superponeret  manum  suie  actionis  ad  susten- 
tandum.  mox  cjiis  aciio  Inccrabaiur  ab  ea,  et  pcc- 
Cato  quasi  sanguine  operiebatur.  Sic  Pliarao  res 
jEgypti  faciebat,  id  est  tales  erant  sapieutes  genti- 
lium  omnibus,  qui  se  eis  committebant  volentes  in 


uTiiiift,  id  cst  cujuslibct  principis  gentiuni,  si  contra 
te  Toiieiit  iratus?  Sic  loquebauUir  oUin  pi  tei.tej 
sseculi  martyribus  nostris.  Rursus  Yoce  Pharisaso- 
rum  ct  hxreticoruin  adjungit  Rabsaces  dicens  ad 
Christum  : 

c  Quod  6i  confidis  in  iEgypto,  in  ouadrigis  ct 
equitibus  : 

Yers.  10.  —  c  Et  nunc  nimquid  sine  Domine 
asccndi  ad  terram  istam,  ut  disperdercm  eam?  Di- 
lit  Dominus  ad  me  :  Ascende  super  lerram  istam, 
et  disperde  earo.  > 

In  JEgypto,  id  cst  in  gcntilitate  Christus  confldit, 
Chrislus  confldit  m  quadvigis  et  equiiibus^  de  quibus 
ci  dictum  fuerat,  qiiia  i  ascended  super  equos  tuosi 


doctriiia  eorum  bcnc  vivcrc.  Sed  tamcn  et  iii  his  d  et  quadrigse  tu«  salvatiO  (/Ia6ac.  iii,  8).  >  Equi 


conflsus  est  Dominus,  quia  conversos  ad  fldem  suam 
ficlt  eos  prsedicatorcs.  Post  haec  Rabsaces  vocc  gen- 
t  llum  addit  : 

Yers.  7.  —  c  Quod  si  responderis  mihi :  In  Do- 
mino  Deo  nostro  confldimus  :  ndone  ipse  est,  ciijiis 
abstulit  Ezechias  excclsa  ct  altaria,  et  dixit  Judx  et 
Jerusalem  :  Coram  altari  isto  adorabitis  ?  t 

Yers.  8.  — -  c  Et  nunc  trade  tc  Douiino  ineo  rcgi 
Assyriorum,  et  dabo  tibi  duo  millia  equorum  *  nec 
potcris  praebere  ex  le  ascensorcs  eorum.  t 

Yers,  9.  —  c  Et  quomodo  sustinebis  facicm  ju- 
dicis  uniiift  ex  servis  Domiiii  niei  minoribus.  > 

Haec  ad  populum  dicta  sunl.  Exielsa  vero  et  alta* 
rla  doctrinas  et  lectts  ha»cticorim  inteiiigimttii 


nanique  ejus  sancti  prsedicatores  sunt,  equites  ejus 
«nimne  pr9e«Iicatoriiin.  Super  equos  suos  asceiidit 
Dominus  sicut  scriptum  est :  t  Clonflcate  et  portate 
Deum  in  corporc  vestro  (/  Cor.  vi,  $0j.  t  Quadrigic 
cjus  cvangelicse  prsedicationes.  sunt.  Scd  Pharisrei 
non  sine  Domino  ascendisiSc  se  dicunt  ad  tcrram  Ec- 
desi.-e  disperdendam,  quia  divins  voluntati  deser- 
vire  se  putant,  duin  iiovae  fldei  praedicatores  perse- 
quuntur,  sicut  ipse  Doininus  praedixit  :  c  Yenit  ho- 
ra,  ut  omnis,  qui  interflcit  vos,  arbitretur  obsequium 
se  pnrstare  Dco  {Joan.  xvi,  2).  t  Unde  et  Apostoliis 
testiinonium  illis  pcrhibet,  quod  •  aeinulationcm  Dei 
faabcnt,  scd  non  sccundum  scientiam  (Rom.  x,  2).  i 
Uoc  cst,  quoJ  iste  nunc  ait :  X^miittu  disii  ad  m$ : 


iii  COMMENT.  LN  ISAIAM 

AMeemt^iupir  Urram  istam,  iJ  esl  sapcr  Ecclesiam, 
ei  disperde  eam.  Siitiiliter  et  iiuerelici,  qiiia  se  pro 
Deo  loqui  arbitrantar,  a  Deo  se  niissos  adversus 
EiClesiani  asserunt.  Sequiiur : 

Veas.  11.  —  c  £i  dixit  Eliacim  ct  Sobn3s  ct  Joahe 
ad  Rabsacen  :  Loquere  ad  servos  tuos  Syra  lingua  : 
intelligimus  eniro.  Ne  loquai-is  ad  nos  Judaicc  iu 
au  ibug  populi,  qui  est  super  murum.  > 

lu  eo  quod  dicitur  :  Loquere  ad  *ervo$  iuot,  hu- 
niiJilas  fidelum  ostenditur.  Syra  lingua  vox  inlide- 
Lum  e&l;  Judaica  lingua  vox  lidclium.  Et  Juda;i 
pleiuiuque  atque  lia»reli(i  loquuiitur  judaice,  id  cst 
loceni  rectx  confessionis  eniiltiint,  dnni  audiuntur 
a  Catiioiicis,  ut  facilius  dccipiaiit.  Uiide  Hahsaci 
p.^r  Sobnam  eorum  geiiti  dicilur  •  Loquere  Syra 
lingna,  id  est  loqiiere  ut  iiilidelis,  loquere  ut  bar- 
bains.  iV«  loquaris  ad  nos  judaice,  id  est  vciut  Ca- 
t!iolicu8,  aul  qui  Deum  noverit,  ne  per  hanc  simu- 
Lalionem  6deles  ad  tetrahas.  Ili  suutenim  sedentes 
iiiper  murum,  id  est  fundati  iu  Chrislo,  qui  murus 
est  iiobis  sicut  scriptum  est  :  «  Urbs  forliltidiuis  no- 
strae  Sion  Salvalor ,  ponctur  in  ea  niurus  (iiipra 
xxvt,  1;.  >  Sequilur  : 

Vers.  12.  ^  f  Et  dicit  ad  cos  Ral)saces  :  Nun- 
quid  ad  doniinum  tuum,  et  ad  te  niisit  me  dominus 
meus,  ut  loquerer  omnia  verba  isla,  ct  iion  polius 
sJ  viros,  qui  seilent  supcr  murum ,  ut  comedant 
stercora  sua,  et  bibanl  uriiiam  pcduin  suorom  vo- 
blscum.  f 

Neifuaquam  ad  Domiiium  vestrum ,  id  est  ad 
Christum,  et  ad  bos  ircs  viros,  id  est  ad  Ecclesla 
pneposilos  missusest,  ut  ail :  ita  lo  |Ui,  sed  ad  viro$ 
fo/tiM,  ^t  in  muro  udeni,  id  esl  ad  populares,  qui 
sunt  iii  Ecdesia.  Neque  cnini  seduciores  quserunt 
alloqui  robustos  et  eiuditos,  qui  menle  trahi  jara 
oequeuiit,  sed  Inflrmos  et  idiotas,  qui  facile  dcci* 
piantar.  Apostolus  aulcm  (Uom.  X'),  qui  fuerat  cir- 
cumeiius  octava  die  ex  genere  Israel  de  tribu  Ben- 
jamin,  llebraras  ex  Hebraeis,  secundura  legem  Pba- 
lisaeus,  secundam  semulationem  persequens  Eccle- 
siam  Dei,  secundum  justttiam,  qii»  in  legc  est,  con- 
vcrsatus  siiie  quenla,  proptcr  Christum  hapc  omnia 
detrimentum  fccil,  ct  arbiUaiu^  esl  velut  $tercora, 
iit  Chrislam  lucrifacrret,  ct  invenirctur  in  illo  non 
lial  ens  suam  justitiam,  qua»  cx  lege  est,  sed  illam, 
qu:e  ex  fide  est  Jesu  Christi.  Ilxcsuiit  %tercora,  et 
bxc  est  uriiia  pedibus  fiJclium  coiicuicata,  qiix 
Rabsaces  iste  comedi  rursus,  et  btbi  viill  ab  eis. 
Sic  enim  scriptum  cst  «n  Actibus  apostoloruni  : 
t  Quidam  (lesccndcnh^s  dc  Ju;la;a  doccbant  fratres, 
quia,  nisi  rircumcidamiiii  secuuuuin  niorcm  Moysi, 
iion  potestis  saivari  (Act,  xv,  i).  i  Et  iteruin  : 
«  Surreieruiit  quidam  de  hicresi  Pharisa:orum,  qui 
crediderunt  dicentes  :  qiiia  oportet  circumcidi  eos 
prsecipere  quoque  scrvare  lcgem  Mojsi  (i6irf.,  5).  i 
Uode  et  hic  subditur : 

Yers.  13.  —  t  Et  stctit  Rabsaccs,  et  clamavit  voce 
Insgna  jotbice,  et  dixit :  Audite  verba  regis  iriagni, 
regis  Assjrionun. » 


UBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  U% 

A  Yers.  i-i.  —  I  llajc  dicit  rex  :  Noii  seducat  vo» 
Ezechias  super  Domiuo,  quia  nou  poterit  cruere 
vos.  » 

Vrrs.  15.  -^  I  Et  non  voUs  tribuat  Ezechias  fi- 
diiciain  super  Doinino  dicens  :  Eruens  lilierabit  nos 
Douiiniis,  non  dabitur  civitas  ista  in  manu  regis 
Assyrioium.  i 

Judaice  enim  clamavit  Rabsaces,  quia  quidam  de 
b.Trcsi  Pha:isxoruin,  qui  credidciaut,  errorcm  do- 
cebunt.  Nam  quoJ  hic  dicitur;tt(/(iii:e,  boc  ibi  ^iii 
crediderant.  Judaice  ciiim  clainant,  qui  quasi  sub 
uomine  Christi,  qiiod  loquuiilur,  pronuntiaiit.  Ulu 
et  hoc  iiolandum.  quia  i  lem  suut  Pharisiei  et  bo^- 
relici,  duni  dicilur  :  i  Quia  surrcxcruiil  quidain  de 
hxrcsi  Pliaris;corum.  i  AuJite,  iiiquiuiit,  verba  re* 
B  gis  magni,  id  est  doctrinam  largi  seiisus  iiostri.  Non 
seducat  vos  Ezechias,  quia  non  poteril  eruere  ros,  hoc 
cst  dicerc :  c  Nisi  rircumcidainini  secundum  morem 
Hovsi,  iion  polcstis  salvari.  i  Et  non  vobis  tribuat 
fiduciam  EzecLias^  id  cst  Christus,  super  Domine 
dicens :  Eruens  liberabil  vos  Dominus,  id  est  per 
f latiam  Dei  siui^  legis  observatione  snlvabimini.  Et 
non  dabitur  civitas  isia,  id  est  Ecclesia  in  manu  re^ 
gis  Assyriorum^  id  csi  in  actioiicm  carnalis  iutelie- 
ctus  Pharisaeoruin.  Vei  noii  dabitur  in  manu  bostis 
aiitiqui  populus  Ecciesi£,  cum  de  bac  vita  migra- 
verit.  Seqiiitur  : 

Vers.  iO.  —  €  Noiite  audire  Ezechiam  :  hxc  cnlm 

dicit  rex  Assynorum  :   Facite  mecuin  l)enedictio- 

p  nem,  ct  egredimini  ad  me,  ct  coinedite  unusqiiis- 

qiie  licum   suam,  et  Lihite  unusquisque    vincam 

suam,  ct  aquam  cisternae  suae.  i 

Vcrs.  i7. —  c  Done<:  vcniam  ct  tollam  vos  ad 
tcrram,  qiiae  cst  ut  terra  vcstra,  terra  frumeuti,  ei 
Tiiii,  terram  paiium  et  vinearum.  i 

Facite,  inquit,  mecum  benedictionem,  id  est  com- 
municate  baereticis  et  egredimini  ad  me  de  Ecclesia, 
et  comedite  unusquisque  tineam  suam,  id  cst  agat 
unusquisque  proprium  opos,  quod  agere  solebal 
Vinex  eiiim  nostrse  sunt  actior.es  in  quibus  quoti- 
diano  laborc  desudamus.  Et  unusquisque  fieum  suam 
comedat,  id  est  quod  sibi  bonum  et  dulce  visum 
fuerit,  assumat.  Et  bibite  unusquisque  aquam  ct- 
tternie  ftiir,  id  est  scicntiam  suam,  quam  apud  nos 
D  singuli  reconditam  habeiis.  Et  interim  hscc  agitc» 
donec  veniam^  et  pcnitus  vos  ab  Ecclcsia  separans 
iotiam  vos  ad  terram  qum  est  ut  terra  vestra,  id  est 
ad  hsereticorum  congrogatfonem,  qu(c  aliquo  modo 
similis  est  Ecclesia^,  ubi  videtur  esse  frumeutum 
interna;  refectionis,  et  vinum  spiritalis  debrialionis, 
paiiis  intelligcntia*,  et  vinea  roclse  actionis.  Haec 
enim  se  omnia  jactnnt  haljc  c  li;erctici.  SiH;aitur  : 

Vers.  i8.  —  €  Non  conlurbet  vos  Kzechias  di- 
ccns  :  Dominus  libcrabit  vos.  Nunquid  liberaverunt 
diigentlum  unusquisque  tcrramsuam  demanure,^» 
Assyriorum?  i 

Vers.  i9  —  c  Ubi  est  deus  Ematb,  el  ArpbadT 
ubi  est  deus  Scphanaim ?  nunquid  iiberaverant  St- 
mariam  dc  manu  mesT » 


Si5 

*  Vers. 


20. 


UERVEI  BUBGIDOLENSIS  MONACHI  Mi 

i  Qais  ez  omnibus  diis  tcrrarum  x  '^^  ^s^  ^i^  qiii  in  Ecclesia  sunt,  ne  responderent  el 


fsiarum,  qui  eruerit  terram  suam  de  manu  mea,  ut 
eruat  Dominus  Jerusalem  de  manu  mea?  > 

Vox  esl  regis  Assyriorum  per  os  Rabsacis,  id  esl 
hostis  antiqui  per  ha*reticos.  Non  vos,  inquit,  con- 
turbet  Ezeehiai^  id  cst  Chrislus  dicens  :  Djminu$ 
liberaoit  vo$  ab  ira  ventura  vel  ab  hoste  antiquo.  Et 
doctrinam  Salvatoris  sequiparans  doctrinae  gentilium 
ore  canino  blasphemat,  quia  sicut  illi  per  cos  ne- 
quiverunt  salvari,  ita  nec  uos  pcr  istam  polerimus. 
Quid  enim  deos  gentilium  nisi  spiritales  sensus  sin- 
gularum  seclarum  appellat?  Unicuique  Deus  est, 
quod  specialiler  colit.  Sapientibus  hujus  mundi  deus 
est  sapientia  singularis.  Sed  dii  gentiumf  idest  unius- 
cujusque  secta   geutilium   non  liberaverunt  unu$- 


dicens  per  Salomonem  :  c  Ne  respoiideas  stulto 
juxla  stultitiam  suam,  nc  eflieiaris  ei  similis  {Prav. 
XXVI,  4).  >  Popuius  huic  rcspondere  prohibitus  est, 
quia  sapientes  haereticis  respondere  debent,  qui  do- 
los  eorum  dissipare  sciant,  non  simplices  et  impo- 
riti,  qui  seduci  possunt   Sequitur  : 

Vers.  22.  —  c  Et  ingressus  est  Eliacim  filius 
Helciae,  qui  erat  super  domum,  et  Sobnas  scriba, 
et  Joahe  Olius  Asaph  a  commentariis  ad  Ezechiam 
8cissisvestibus,etnuntiaveruntei  verba  Rabsacis.  > 

Ingres$i  $unt  ad  Ezecliiam,  quia  in  secreto  mentis 
audierunt  Christum.  Et  nuntiaverunt  ei  verba  Rab- 
Bucis^  quia  in  oratione  conqqesti  sunt  ei  de  bla- 
sphemiis  haereticorum  et  infldelium.  Vesles  autem 


quisque  terram  suam^  id  est  plebem  suam  de  manu  B  praedicatorum  sunt  auditores  eorum,  qui  concordi- 


Tegi9  Assyriorum,  id  est  diaboli,  qiiia  nemo  per  do- 
ctrinas  eorum  salvatus  est. 

c  Ubi  est,  inquit,  Deus  Emath?  >  etc.  Emath  fn- 
dignatio  est,  Arpliad  $anatu9  vel  sanans^  Sepharvaim 
Ubri  vel  littera:.  Fuerunt  autem  quidam  philosophi, 
qui  se  justos  xstimantes  indignabantur  caeteris  male 
agentibus,  et  acriter  eos  redarguebant,  et  dum  se 
sanatos  a  languore  peccatorum  crederent,  alios  eliam 
sanare  se  dicebant.  Librorum  quoque  lectionibus  et 
litterarum  studiis  erant  dediti.  Sensus  igitur  jeo- 
nim,  quo  peccantibus  indignabantur,  deu$  Emath^ 
id  est  deus  indignationis  vocatur;  sensus  quo  se 
putabant  sanatos,  aliisque  salutem  pollicebanlur ; 
deus  Arphad,  id  est  deus  sanati  vel  sanantis  :  intel- 


ter  eis  undlqoe  cohaerent.  In  vestibus  ergo  fidelium 
doctorum  scissis  designatur  in  populo  fideliom 
ftchisma  factum  esse  per  verbum  haereticorum. 
Sequitur : 

CAPUT  XXX VIL 

Vbrs.  1.  —  c  Et  factom  est,  cum  audisset  rex 
Ezechias,  scidit  vestimenla  sua,  et  obvolutus  est 
sacco,  0t  intravit  in  domum  Domini.  > 

Ver8.  2.  —  c  £t  misit  Eliacim,  qui  erat  super 
domum,  et  Sobnam  scribam,  et  seiiiores  de  sacer^ 
dotibus  opertos  saccis'  ad  Isaiam  filium  Amos  pro* 
phetam.  > 

Rex  Ezechias  verba  principum  suorum  audivit* 
quando  Christus  orationc^  praepositorum  Ecclesiae, 


lectus,  quem  in  libris  saecularibus  habebant;  deus  ^  quas  pro  haereticprum  blasphemiis  effundebant,  mi- 

sericorditer  exaudivit.  Exauditis  ergo  precibus,  quid 
egerit,  videamus.  Scidit  vestimenta  sua^  id  est  justo 
judicio  permisit  eos  ab  haereticis  abstrahi  de  Ec- 
desia,  quos  noverat  perituros?  et  quus  ad  vitam 
praeordinaverat,  retinuit.  Vestes  quippe  Domini  fi- 
deles  ejus  sunt.  c  Quicunque  enim  in  Chrislo  ba- 
ptizati  estis,  Cbristum  induistis  (Gal.  iii,  27).  > 
Vestes  ergo  scidit,  quoniam  a  reprobis  electos  divl- 
sit.  Caetera  quae  nunc  Ezechias  fecisse  subditur,  ad 
populum  electorum,  qui  corpus  est  Christi,  refe- 
renda  sunt. 

Saccus  vero  habitus  poenitentium  est.  Obvoluius 
est  igitur  saeeo  populus  fidelium,  quia  inter  adversa 


Sepharvaim,  id  cst  deus  librorum  et  litterarum.  Sed 
vbi  est,  inquit,  iste  sensus  indignationis  et  sanantis, 
et  iste  serisus  litterarum? 

Nunquid  liberaverunt  Samariam^  id  est  gentem 
idololatrarum,  de  manu  meaf  Nequaquam.  Non 
enim  poterunt  gentiles  salvari  per  inanes  philoso- 
phorum  religiones.  Samaria  vero  pro  idololatris 
posita  est,  quia  ibi  populus  Israel  ad  cultum  idolo- 
Tum  conversus  est. 

Quis  e<l.  iiiquit,  ex  omnibus  diis  terrarum  utarum^ 
qui  eruerit  terram  suam  de  manu  mea?  Quae  est  ex 
omnibus  doctrinis  gentilium,  quae  sectatores  suos 
ab  aeterna  morte  liberaverit?  Ut  eruat  Dominus^  id 


est  doctrina  Domini  Jerusaiem,  id  est  Ecclesiam  de  ^  conversus  est  ad  poenitentiam.  Et  intravit  in  domum 


manu  mea  ?  Praesumit  enim  improbus  hostis  quia 
sicut  fideles  rapere  non  omisit  propter  illa,  quae  co- 
lebant ;  sic  et  fideles  adhuc  rapere  non  desistit  pro« 
pter  Dei  doctrinam,  cui  serviunt.  Sed,  proiegenle 
Domino,  nou  ita  nobis  faciet,  sicut  infidelibus  fecit. 
Potest  et  superbus  seusus  haereticorum  haec  loqui, 
et  praesumere,  quia  sicut  gentiles  quoque  velut  a 
religione  convertens  ad  se  traxit?  ita  et  cathoUcos 
sit  rapturus.  Sed  post  Rabsacis  hujus  insaniam  pro- 
pheta  subjungit  de  viris  in  muro  sedentibus  : 

Vers.  21. —  c  Et  siluerunt,  ct  non  responderunt 
el  verbum.  Mandaverat  enim  rex  dicens :  Ne  re- 
spondealis  ei.  > 

hex  Christus  praeceperat  babiutoi  ibus  erusa.cm9 


Domini,  quia  mente  ccelum  ingressus  est,  et  tribu- 
lationis  arctatus  misit  Eliacim  et  Sobnam  et  scniores 
de  sacerdotibuSf  id  est  doctores  et  praeposilos  suos, 
ad  Jsaiam  prophetam^  id  est  ad  sermonicuin  pro- 
pheticum  inspiciendum,  ut  inquirerent  quiduam  de 
his  afllictionibusprophetas  senserint./saiM  enimpro- 
pheticam  Scripturam  designare  monstralur,  ubi 
legimus,  quia  vir  i£tbiops  eonnchus  (Act.  viii,  27 
et  seq.)  vcnerat  adorare  Jcrusalem,  et  revcrlebaiur 
sedens  super  currum  suum,  legensque  Isaiam,  id 
est  librum  Isaiae  prophetae.  Unde  et  Isaias  interpre- 
Utur  $aius  Domtni,  ut  salutarem  doctrinam  Scri- 
plurae  sacrae  declaretur  significare.  Amos  vero  p.aier 
eju$  in  nostra  lingua  fortis  dicitur,  slve  robustus 


U5  CONMENT.  IN  ISAiAM 

Tel  poiens^  si  tamen  ab  Aleph  litiera  incipiaty  et 
finiaCar  in  Sade.  Quod  si  cxordium  sumit  a1)  Am  et 
f  onsummatur  in  Nun  iiiterpretalur  populum  divel' 
Uns,  Et  quid  per  hunc  robustum  populum  et 
potentem  uisi  virtus  Spiritus  sancti  dcsignalar,  qui 
et  populum  diveUens  recte  vocatur,  quia  populum 
acquisitionis  a  mundo  divellit.  Amos  ergo  pater  est 
Isai»,  quia  sanctus  Spirilus  auclor  est  Scriptur» 
sacrae.  Sequitur 

VeES.  3.  —  €  Et  dixerunt  ad  eum  :  Haec  dicit 
Ezechias  :  Dies  tribulationis  et  correptionis  et  blas- 
phemix  dies  hxc,  quia  venerunt  (ilii  usque  ad  par- 
tum  :  et  virtus  non  fuit  parienli  (139).  > 

VcRS.  4.  —  I  Si  quo  modo  audiat  Dominns  Deus 
iuus  verba  Habsacis»  quem  misit  rex  Assyriorum 
doroinus  suus  ad  blasphemandum  Deum  viventem, 
et  ad  exprobrandum  sermonibus,  quos  audivit:  do- 
minus  tuus  :  leva  er£;o  orationem  pio  reliquiis,  quae 
repertae  sunt.  » 

Non  verbis  sed  corde  sic  -locuti  sunt  ad  Isaiaro, 
id  est  ad  sermonem  prophelicum,  quia  sic  cogita- 
bant  in  corde  suo,  dum  Scripturas  sacras  anxii 
consulercnt.  Hwc^  inquiunl,  dicii  Ezechias,  id  est 
populus  lidelium  :  Dies  hwc  dies  est  tribulationis^  id 
est  tempus  hoc  tempus  tribulalionis  est,  quia  nunc 
graviter  aflligimur,  et  correptionis,  quia  corripimur 
a  Domino,  et  blasphemice,  quia  Deus  ab  impiis 
blasphematur,  quia  venerunt  filii  usque  ad  partum^ 
nec  est  tirtus  Ecclesise  parienti.  Sancta  enim  Ec- 
clesia  cum  per  doctores  de  conversione  vel  profectu 
auditorum  cogitat,  quasi  in  utero  conceptionem 
portat.  Sed  dum  obsistentibus  adversitatum  irape- 
dimeDtis  necdum  convertere  sinitur,  quos  conver- 
tere  satagit,  vel  ad  profectum  ducere,  quos  cupit, 
quasi  mulier  in  utero  habens  prolem  edere  nititur 
doiens,  et  non  valet.  Bene  ergo  dicitur  :  c  Dies  tri- 
bulationis,  et  blasphemix,  et  correptionis  dies  hsec, 
quia  venerunt  filii  usque  ad  partum,  nec  est  virtus 
parienti.  »  Namque  dum  hostes  Ecciesiae  verbis  aut 
gladiis  in  eam  divino  judicio  saevire  permittuntur, 
tunc  ipsa  rarius  quemquam  convertendo  parit,  aut 
couTersum  roborare  sinitur.  Ubi  et  congrue  sub- 
jungit  fluctuans  populus : 

Si  quo  modo  audiat^  id  est  audire  se  demonstrct 
Dominus  Deus  tuus  verba  Rabsacis,  id  est  Phari- 
sseorum,  haereticorum  et  genlilium,  quos  misit  rex 
Assyriorum  dominus  suus,  id  cst  Satanas,  qui 
dominalur  eis,  aut  superbus  perversorum  dograatum 
sensus,  ad  blasphemandum  Deum  viventem,  id  est 
Fiiium  Dci  Dominum  Jesum  Christum,  qui  c  resur- 
gens  a  mortuis  jam  non  moritur  (Bom.  vi,  9).  >  In 
hoc  enim  praecipue  nos  deridebant  olim  gentiles 
ati]ue  Judaei,  quia  crcdimus  in  crucilixum,  confi- 
dentes  miscri  mortem  Rcdemploris  nostri ,  sed 
resurrectionem  ejus  negantcs,  ac  per  boc  Deum 
vioentem  blasphemant,  quoniam  eum,*  qui  in  prin- 
cipio  Deus  erat,  et  circa  mundi  finem  nostram 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  £46 

A  assumpsit  humanilatem,  in  qua  resurgeni»  in  aetei^ 
num  jam  vivit,  irridebant  aut  certc  Deum  viventem 
biasphemant,  qui  miriorem  Patrc  Filium  garriunty 
vel  aliquid  male  de  illa  Trinitate,  quae  Deus  est, 
loquuntur. 

Leva  ergo,  inquiunt,  orationem  ad  Dominum  pro 
reliquiis,  qute  repertce  sunty  id  est  pro  his,  qui  in- 
venti  sunt  in  Ecclesia  residui,  quos  non  at)duxerunt 
haeretici.  Sed  si  propheticum  sermonem  Isaias  desi- 
gnat,  quomodo  pro  reliquiis  populi  Dei  sernio  pro* 
phcticus  orabil?  Hoc  tamen  invenire  faciliimum  est. 
Erat  enim  propheticus  Spiritus  pro  populo  Dei 
contra  blasphemias  hostium ,  qui  diis  similera 
Deum  nostrum  ut  Rabsaces  iste  putabant,  dicens: 
c  Deus  quis  similis  erit  tibi  ?  Nc  taceas  neque  com- 
^  pescaris,  Deus,  quia  ecce  inimici  tui  sonuerunt,  et 
qui  oderunt  te,  extulerunt  caput.  Super  populum 
tuum  malignaverunt  consilium,  et  cogitaverunt  ad- 
versus  sanctos  tuos  {Psal.  lxxxii,  i).  i  Sic  levat 
orationem  sermo  propheticus  pro  reliquiis  fidelium. 
Sequitur : 

Vers.  5.  —  €  Et  venerunt  servi  regis  Ezechia>.  ad 
Isaiam.  > 

Artificiali  ordine,  quod  ante  gestum  est  narrat 
inferius.  Prius  [enim  venerunt,  et  post  locuti  sunt 
verba,  quae  superius  posuit.  Sequitur  : 

Vers.  6.  —  €  Et  dixit  ad  eos  Isaias.  > 

Id  est  sermo  prophetiae.  Hcee  dicetis  Domino  vestrOf 
id  est  populo  fidelium ,  qui  est  corpus  Christi. 
r  (  Haec  diciX  Dominas  :  Ne  timeas  a  facie  verl)orum, 
quae  audisti,  quibus  blasphemaverunt  pueri  regis 
Assyriorum  me.  >  Hoc  est :  Nolite  timere  opprobria 
hominum  et  blasphemias  eorum  ne  metuatis.  Se- 
quitur 

Vers.  7.  —  f  Ecce  dabo  ei  spiritum,  et  audiet 
nuntium,  et  revertetur  in  terram  suam,  et  corruere 
eum  faciam  gladio  in  terra  sua.  > 

Vcrsus  iste  patebit  in  sequentibus.  Sequitur : 

Vers.  8.  —  c  Reversus  est  autem  Rabsaces,  et 
invenit  regem  Assyriorum  praeliantem  adversus 
Lobiiam.  Audierat  enim  quod  profectus  esset  de 
Lachis.  > 

Reversus  est  Rabsaces  a  Jerusalem,  quia  Judaei 
atque  gentiles  et  haeretici  tandem  Ecclesiam  perse- 
D  qui  desierunt,  et  inventuri  sunt  in  Antichristo  dia- 
bolum  regem  suum  praeliantem  adversus  Lobnam^ 
id  est  contra  plebem  reliquiarum  Israel.  Lobna 
enim,  quae  dicilur  alba  vel  candida^  vitam  illorum 
fidelium  Hebraeorum  candore  justitiae  vernantem 
designat,  contra  quos  diabolus  acriter  pugnabit.  Qui 
profectus  est  de  LachiSy  quia  Judaeos  olim  impugnare 
desiit,  ex  quo  cos  sibi  in  perfidiam  subjecit.  Lachis 
enim,  quae  dicitur  interest,  antjquum  illum  Judaeo- 
rum  exprimit  populum,  qui  in  medio  gentium  po- 
silus  terram  promissionis  excoluit. 

Sed  quia  per  Jerusalem  accipimus  Ecclesiam,  ei 
per  Lachis  populum  Uebraeorum,  qui  praeccssiiA^ 


(159)  Alias,  et  virtus  non  estpariendi. 


847 


ULRVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


S48 


ilemplorit  adventam,  atqve  per  Lobnam  eos  qui  A  ceti$  Euchim^  id  e&t  populo  fideliumt  qui  membra 


in  nnemundi  credituri  sunt  ex  Judasin  :  qua^rendum 
tidctur,  quare  rex  Assyriorum,  qui  diabolus  est, 
fer  scmetipsum  pugnct  adversum  Lachis  et  Lob- 
nam,  ud  Jcrusalem  vero  non  veniat  ipse,  sed  suos 
uittal?  Ad  quod  leipondcmlum  quia  nunc  per 
rominicse  ciucis  victoriam  ligaius  est  antiquus 
Lostis,  qui  prius  in  mundo  principaLatur,  nirsum- 
qne  tempoiilus  Antichristi  ad  apertiora  certamina 
revocaLiiur,  atque  totus  conira  nos  in  suis  virlbus 
relaxabitur.  Sic  enim  dicit  Joannes  :  c  Vidi,  inquit» 
Angi  lum  desccndentem  de  cobIo  habentem  clavem 
abyssi,  et  catenam  magnam  iu  manu  tua,  et  api« 
prc!i(  ndit  draconcm,  serpenlem  antiquum,  qui  cst 
tialoljs  et  Saianas,  ct  ligavil  eum  per  annos  mille, 
et  niisit  eum  in  aliyssum  (.4poc.  xx,  1).  >  £t  ° 
iicm  :  c  Cum  compleii  fucrint  mille  anni,  tolvetur 
Salanas  (ibid.,  7).  i  Nunc  igitur  catenatus  tenctur, 
ted  tunc  solvetur.  Patet  nanique  cur  ad  Jerusalem 
non  venerit,  qui  contra  Lacbis  et  Lobnam  per  se 
praiialus  est.  Sequitur : 

Vkrs.  9.  —  c  Et  audivit  de  Tharacoa  rege  iE- 
thiopix,  diccntes :  Egrcssus  est,  ut  pugnet  contra 
(e.  I 

Tharacha  dicitur  elongattts^  iEthiopia  eadgo  vel 
teuebra,  Quid  rrgo  per  ^tbiopiam  nisi  genlilitatis 
error  (Xpriniitur?  Nam  conversis  gcntilibus  dicit 
Apost  )lu:i :  I  Fuistis  aliquando  lencbrae,  nunc  autem 
iux  in  Domino  lEphe$,  v,  8).  i  Quid  per  isUrum 


Christi  sunt  :  Non  te  decipiat  Deu$  Iiins,  id  est  noli 
eirare  sic  credendo,  sicuti  crcdis  de  Deo,  tn  qno 
confidis ,  id  cst  iu  qua  fide  salvari  speras  diceiis  : 
Non  dabiiur  Jeru$aUm,  id  est  Ecclcsia  in  manu  re- 
gi$  A^syriorum^  id  est  nntiqui  hostis  punienda,  cum 
de  pra^enti  sxculo  niigravcrit.  Conati  sunl  enim 
Lsretici  dicere,  quia  in  nde  ,  quam  tenei  Ecclesia, 
non  poteiit  salvari.  Vel  non  dabilur  Jeru$alem  iu 
nunu  regis  Ahsyriorum,  id  est  non  suloicietur  Eccle- 
tia  sensui  hsLreticorum.  Dodc  ( t  adjungunt : 

Ecce  audiiti,  qum  fecerunl  regez  A$$yTiornm,\\\  etl 
haeresiarchae,  omnibu$  terris,  id  est  omnium  terra- 
nim  gentihus ,  ^tias  $ubverterunt.  Et  potei  is  ab  eis 
lolus  esse  vel  liber. 

Nunquid  dii  jjrenf tictii,  id  est  ea  quae  colunt  genlesy 
iiberaverunt  eos,  quo$  ^utverterunt  patres  mei  haerc- 
tiarchas?  Et  qui  sunl  isti  dii  genlium?  Goiatn,  id 
est  fortitudo  eorttm,  et  //ariiffi ,  id  cst  decor  ^  el 
Re$eph,  id  esl  cur$u$,  Gcntibus  enim  pi-o  diis  erat 
fortitudo  eanim ,  et  pulchrituuo  el  vclocilas ,  qu  a 
hls  serviebanl  et  in  his  confideliant.  Unicuique  enim 
erranli  quidquid  ipse  colit,  spirilaliler  Deus  est, 
ticut  de  inimicis  crucis  Christi  dicilur  :  c  Quorum 
inis  interitus,  quorum  Dcusventer  e$i{Philip.  ni, 
10).  •  Hinc  et  c  avaritia  dicilur  idolorum  serTitut 
{Gal,  V ,  iO) ;  >  qui  videril  mulierem  et  conciipierit, 
libido  illi  est  Dcus,  qui  confidunt  in  virlule  sua,  vii^ 
tas  eorum  Deus  illis  est    Unicuique  enim  talium, 


ri^gem  tenebrarum,  qui  elongatus  appcKalur,  nisi  Q  quod  cupit  et  veneratur ,  hoc  illi  ot  Deus  est.  Eranl 


printipes  roium  accipiuntur,  id  cst  philosrphi  el 
poetae  atque  poientes  sscculi  docentcs  idololali  iaiti, 
el  (!erendentes,  qui  longins  a  Creatore  suo  recesse- 
rani?  Sel  lan;:em  egress'  sunt  ad  lumen  verit:itit 
de  caUgine  ▼  teris  ignorantia;,  ut  contra  regem  As- 
tyiiiruni,  qui  diaboluscst,  in  stadio  vitae  pRCsentis 
beiic  vivendo  pugnanles  coronam  merranlur  xtiM- 
naiii  accipeie.  De  quibus  audivit  Satanas,  qui  in 
abysso  ligatus  esl,  malignos  spiritus  sibi  dic^rc, 
quia  egressi  sunt,  nl  pugnent  contra  te.  Sequilur : 

Quo.l  cum  andisset,  misit  nuntios  ad  Ezecbiam 
dlce;)s : 

VEts.  10.  —  I  Hse  dicclls  Eiechla;  regi  Ju  !a5 
loqncntes :  Non  te  decipial  Deus  tuus,  in  quo  tu 


ergo  dii  gentibus  Gozam  el  Haram  et  Hes(*ph ,  id 
ett  fortltndo  eorum  el  decor  cl  cursus,  quia  in  hit 
gloriabantur.  Sed  isti  dii  non  eruoruiit  eos  a  regi- 
bos  Assyriorum,  qnoniam  snperaii  sunl  ab  h«re- 
siarchis,  ei  in  eorum  sectas  veiut  iu  religiones  ac!- 
ducii. 

Eden  vero  dicitur  volupta$  vel  delieia!  vel  omatu$; 
Thalassar  vero  appen$u$  princep$  vel  appenden$  priu- 
cipem.  Et  quis  est  appcrsus  princcps  nisi  diabolus, 
qui  in  ea  cruce ,  in  qua  Dominom  suspcndi  fecil , 
ett  suspensus,  sicut  Aman  in  ligno.,  quod  paraverat 
Mardochaeo  ?  {E$th.  vii,  10.)  Unde  et  Aposlolus  te- 
stalur,  qiiia  c  delevit,  quod  adversus  nos  erat,  chi- 
rographum  decrcti,  quod  erat  contrarinm  nobis,  el 


confid  s,  dicens  :  Non  dabitur  lerusalem  in  manns  D  ipsum  tulit  de  medio  afligens  illud  cruci,  cxsuo- 


reg  s  Atsyriorum.  > 

VcRs.  il.  —  c  Ecce  tu  auditti  omnia  quae  fece- 
mnt  reges  Astyriorum  omnibus  terris,  quas  tubver- 
Itriiiil :  ct  tu  poierit  liberari?  > 

Vers.  14.  — t  Niinqiiid  eruerunt  eos  dii  genlium, 
qnos  tiibveitemnl  patres  mei ,  Gozam  et  llaram  cl 
Reseph ,  ct  filios  kden,  qui  erant  in  Thalassar  ?  > 

Vers.  13.  —  c  Ubi  est  rex  emath,  el  rex  Arphad, 
ct  rcx  urbis  Scpharvaim,  Ara  et  Ava?  > 

Postqiiam  comperit  Siitanas  religionem  nostram 
usqueadeo  cxcrcTlsse,  ut  ipsos  quo<iue  gentiiim 
principes  et  pliDosophos  converterel,  addidit  aliot 
ai!huc  blaspheinatoics  contra  Ecciesiam  mittcre 
ticul  Ariuni  ct  caetcros  bujusmodi.  OtgCf  iuquii,  i/i- 


lians  principatus  et  potesutcs  traduxil  confiden- 
ter  palam  iriumpbans  illos  in  semetipso  (Colo$$. 
11,  U).  > 

Quoil  si  Thalassar  dixerimus  interpretari  appen' 
den$  principem^  quis  est  qui  appendit  principcm  nisi 
gentilis  populus,  qui  in  Pilati  militibus  Christum 
appeiidit  in  ciucc?Geiililes  namquc  ruenint  inili- 
les  qiii  crucifixcrunt  eum.  Thalassar  iuque  vcl  dia- 
bolum,vel  gentilcm  populiim  non  incongrue  desi- 
gnat.  Quos  crgo  iiominat  filio$  Eden ,  id  esl  filios 
voluplatis  et  deliciarum ,  qui  erant  in  Thalassar, 
nisi  eos,  qni  voluptatibus  et  deliciis  carnalibus  af- 
iluebant  in  geniibus?  Sed  ncc  istos  emenint  dii  sui, 
id  est  voiupiates  oulbut  terviebanty  quia  tobverti 


COMMENT.  IN  ISAIAM 

sant  ab  hsmtiarchis,  rel  ab  Assyriorum  regibus, 
boc  est  in  corum  secias  inducll. 

Vel  ita  possunl  hxc  intelligi  :  Auditti  omnia.quiB 
feeerunt  reg^$  Assyriorum,  id  est  ntaligiii  spiritua 
•mnidtu  terris^  id  cst  omnibus  gentibus ,  qun$  in 
tempore  mOriis  $ubterterunt ;  et  tu  poteri$  in  hoi  a 
moitis  ab  eis  tiberari  t  Ac  si  dicat  iisereticus  :  Sic- 
m  aadisti  geutes  oiiiverftas,  cum  de  corporibus  ex- 
eiuit «  ab  immumlis  spiritihus  ad  tormenta  rapi, 
aic  ci  (u  in  bora  tui  exitus  rapicris,  quia  sectam 
noslram  sequi  coiitemuis.SubJuugensautem  :c  Nun- 
quid  eruerunt  cos  di*  geuliuin,  quos  subverterunt 
|Kitrw*^  mei,  i  id  esl  quos  dscmoues  in  tartara  de- 
mcrsenint  ^  ncquaquam  vocc,  sed  operibus  louliie- 
tjf  lisreticus  ,  diemoiics  esse  suos  iiatres  (UO).  In 
eo  euim  quod  agit,  de^  iarat  sc  riliuin  esse  iniquo- 
rum  spiiiluiim,  quos  si^mper  imilatur.  Ait  ergo  : 
Nunquid  eruerunt  eo$  dii  gemiuni^  quos  iii  egrcs- 
sione  eoium  a  corporibus  lubverterunt  ,  id  est 
praecipita?erunt  i:i  morieiu  patre$  mei^  videlicei  dae- 
moiies.   . 

£t  qui  sttut  dii  ,  qui  non  liberaveruni  eos?  For- 
titiido  eorum  spiriialis ,  quaiu  in  anima  scse  pula- 
bani  hal)cre  coutra  \itiorum  molliiieni ;  eidecorre- 
ligiosx  conversalioi.is,  qiiam  \ideLaiiiur  ducere; 
ei  cursus  rccue  acliunis.  llxc  oinnia  lilerumquegeu* 
lUes  iiaberc  visi  suui  qui  Ckristum  ignoraverunt. 
8ed  p.T  \\zx  erui  uou  potuerunt,  quia  c  omne,  quod 
non  est  ex  lide  p  ccatuui  est  {Rom,  xiv,  23).  >  £t 
t  Ltinge  a  peccatoribus  saius  {P$al,  cxviii,  155).  > 
Sed  ei  filio$  f.dcn  non  liberaveruiii  dii  sui,  id  est 
04  s  qui  iain  reiijioie  conversari  videbaniur,  ut 
qoasi  paradisus  voluptaiis  ci  horius  deliciarum  esse 
putarentur  ornati  viriuiibus.  Qui  eranl  in  Thalas$ar^ 
id  esi  in  populo  gentiuro,  qui  in  cruce  appendit 
principem  vits  Jesuni.  Nemo  enim  sine  Christo  SaW 
Tari  poiuit ,  quia  t  non  esi  in  alio  salus  (Act. 
IV,  42).  • 

Ubi  e$t^  inquit,  rex  Emath^  id  csi  i^iiiiig  indi§na^ 
tioni$ ,  uuo  peccaiitibus  iiidignabantur  philosopiii? 
Eirex  Arphad^  id  esl  temus  $ananti$^  quo  saiiare 
pbilobophus  qiiisi|ut^  voielat  eos ,  qui  peccati  iaft- 
guore  tei.ebauiur?  Ei  rex  urbi$  Sepharvaim,  id  esi 
sensiis  valiJae  muniiloiiis  littci*arum?  Aita,  id  esi 
Nunqnid  eomnmtatH$  e$t  iste  sensus  a  malitia  sae- 
culi?  iNon  est  commulatus  ab  ea,  sed  Ava^  id  esi 
iniquiias^  quoniam  sapieniia  caruis  iuimica  esi  Deo. 
Inierpreiatur  eniiii  Ana ,  iiiin^uti^  commutatu$  est, 
ei  Ava,  iniquita$^  qnoniam  sensus  sapieutium  sae- 
culi  nou  csi  couimutatus  a  mundana  nequitia,  sed 
esi  tniquitas.  Seil  omnes  isti  reges  gentium  vei  dii 
bucusque  descripii  non  valiierunt  cullores  suos  iibe- 
rare;  ei  conantor  astruere  nuniii  regis  Assynorum, 
id  est  luereiici,  quia  simiiiter  nec  nos  saivare  pote- 
rit  Deus  nosier,  id  est  lides,  quam  habemus  de  Deo. 
Scquiiur : 

Yfiss.  U.  —  c  Ei  iuiii  Eicchias  !il)ros  de  mann 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Y.  85t 

A  nuntiorum,  et  legit  eos,  ct  ascendii  in  do^*»m  Do- 
mini ,  ei  expandii  eos  coram  Domino.  > 

Quod  nunc  recisse  Ezechias  narratur,  ad  pastores 
Ecclcsix,  qui  siint  meinlra  Cliristi  referenduiu  est. 
Tuiit  Ezechias  Ubros  de  mann  nuntiorum  et  legii^ 
quia  Cathol  ci  doctores  frequcnter  Irgere  solent  \isc 
reticot  uui  iibros,  ut  ex  torum  diciis  eos  convincaut. 
Et  ascendit  in  domum  Domini ,  quia  1  oiii  doclores 
ab  liu^rcticorum  conflictu  reverluiiiur  in  Ecclesiam* 
Et  expandit  iibros  coram  Domino ,  quia  inagistri  de* 
nuuani  ac  manircslaiii  populo  Dei  fiaudes,ausB 
suiil  in  libris  hxreticoruin.  Sequilur  : 

Yers.  15.  —  c  Et  oravit  ad  Dominuni  diccns  :  > 

Yebs*  iO.  —  f  Domiiie  exenituum  Deus  Isracli 
qui  sed*tssupcrcberubiin,  tu  es  Deus  solus  oninium 
B  regnorum  ten»*,  tii  fecisti  coelum  et  teriain.  > 

Vess.  17.  —  I  Indiua,  Doniine,  aurein  tnani,  ei 
audi  :  aperi  oculos  tuos,  ei  vide,  el  audi  ouinia 
verba  Sviinacherib,  quae  misii  ad  blasphemaiidum 
Dcuni  >ivciilem.  > 

Vers.  48.  —  t  Yrreenim,  Domine,  drsertas 
feceruni  reges  Assyriorum  ierras  et  regiones  ea- 
runi.  > 

Yebs.  49.  —  c  Et  dederunideos  earum  igni.  Non 
enim  erant  dii ,  sed  upera  mauuum  homii.uin,  ii« 
guuiu  ei  iapis,  ci  coinniinueruni  eo^.  > 

Vebs.  20.  —  t  Ei  uunc,  Domine  Deus  nosler» 
salva  iioi  de  manu  ejus ,  ci  cognoscanl  omnia  re- 
gna  terrae,  quia  tii  es  Dominus  solus.  > 
.  Oratio  huc  priiicipaliter  quiL!cm  est  praepositorum 
Ecciesiat,  sed  sccundario  ciiam  totius  populi  fide- 
lium.  Deus  auleni  vocatur  Dominu$  exemtuum^ 
i|uouiam  ejus  volunlaii  famulauiur  exc  rcitus  auge- 
iorum  pro  nostra  defensione  coulra  inaliguos  spiri- 
tus  pra^lianiium ,  sicui  scripium  esi  :  i  Mic  haei 
ei  angcli  cjus  pra^liabaniur  cum  dracone  [Apoe. 
XII,  7) ,  >  quae  praelia  non  iabore,  sed  impeiio  per- 
aguni. 

Ordo  beaionim  spirituum ,  in  quo  specuiliter  Do- 
minus  sedet,  ihroniis  appeilaiur.  Sed  Umen  quia  ia 
ipsis  disiinciionibus  agminum  ordo  sanctorum 
eherubin  jungiiur  ordini  ihronorum,  sedere  eliam 
$uper  cherubin  ez  vicini  agminis  aequaiitaie  perhV- 
liclur.  Cherubin  vcro  didiur  plenitudo  $cientia!.  Ei 
D  sttliimiora  iila  agmina  idcirco  cherubin  vocau  suniy 
quia  Unto  perfectiore  scientia  plena  sunl,  quanio 
claritatem  Dei  vicinius  contemplaniur,  utsecuiidum 
crcaiurae  modum  co  plene  omuia  sciant,  quo  visioni 
Condiioris  sui  per  meriium  dignitatis  appropinquant. 
Yel  $uper  cherubin^  id  esi  super  pleuiiudinem  scien- 
iiae  sedere  dicilur,  quia  cjus  subiimiutem  nuiU  un- 
quam  scientia  compreliendii. 

Qiii  est  Deu$  omninm  regnorum  terrm^  quia  non 
csi  Deus  pneier  eum,  neque  fldes  esi  nisi  una.  Aur 
rem  vero  suam  inclinare  diciiur,  quando  ab  ilia 
seierniiatis  inimensa  subliraiUtcaudiium  suum  qoa- 
dam  benigna  dignaiione  bumiiiat,  ut  suorum  vuta 


(UO)  Yeii)a  ha.x  in  eo,  etc,  usque  ad :  aii  ergo^  etc*i  desunt  m  coa.  tiarst. 


S>^(  BERVEI  BCRGIDOLENSIS  MONACm  m 

dementer  aiidiens  compleat,  qui  magis  meutes  audit  A     In  eo  autem  quod  Dominus  adjungit :  Hoe  e$t  ter" 
quam  linguas.  Nam  c  desiderium  pauperum  exairdi- 
?it  Dominus,  praeparationcm  cordis  eorum  audivit 


auris  tua  {Puil.  x,  iG).> 

/  Sed  et  oculoa  suos  aperit  et  videt,  quando  gratiae 
8use  adjutorium  servis  suis  osteudens,  mala,  qu» 
paliuntur,  abigit,  sicut  scriptum  est :  c  Rex,  qui  se- 
det  in  solio  judicii,  dissipat  omne  malum  intuitu 
iuo  (Prov,  XX,  8). »  Respiciendo  cnim  tril)u]ationes 
fidelium  dissipat,  et  magna  pacis  et  grali»  beneAcia 
largitur.  Nam  quasi  non  videre  est,  dum  suos  liic 
aflligi  pcrmillit. 

Deserias  feccrwU  reges  Assyriorum  terras,  quo- 
niam  liseresiarclix  vanas  religiones  gentium  destru- 
xerunt,  ut  ad  suas  cos  pestiferas  scctas  velut  ad 
veritatis  viam  coiiverterent. 

Et  dederunt  deos  earum  igni,  quia  testati  sunt  eos, 
qui  talia  colunt,  esso  dignos  igne  perpetuo.  Non 
erani  dii,  sed  opera  manuum  hominum,  quia  nialum, 
quod  quisquc  specialiler  operabatur,  hoc  quasi 
propriumDcuni  colebat;  imo  quoi  peccatis  subjeeius 
en:t,  lot  diis  serviebat.  Pcr  lignum  autcm  opus  pec- 
cati  robustum  inteUigi  potest.  per  lapidcm  vero  ob- 
durata  iiiiquitatis  pcrpetratio.  Aut  cum  in  voluntate 
quis  peccat,  quasi  lapidem  colit.  Istiusmodi  deos  de- 
derunl  ign\  reges  Assgriorum,  quoniam  et  hxrelici 
asscrunl  lisec  opcra  flammi;»  gchcnnalibus  digiia. 

Et  nunc^  DominCy  ralva  nos  de  mam»,  regis  hujus, 
qui  cst  scnsus  hserciicorum,  ne  capiamur  ab  illo. 
Ei  cognoscanl  omnia  regna  terrw,  quia  tu  es  solus 
Dominus,  'u\  cst  cathoUca  lides  per  totumorbcro  te- 
nealur,  non  ha^reticorum  adinvcntioues. 

Vel  desertas  feccrunt  terias  reges  AssyrioruMf  quia 
daemones  pictatem  ct  Dei  cultum  dc  cunctis  per 
orbcm  nalionibus  abstulerunt.  Ei  dederunt  deos  ea- 
rum  igni,  quia  genliles  cum  falsis  religionibus  ipso- 
rum  miserunt  in  ignem  asternum.  c  Et  nunc,  Do- 
mine,  dc  uianu  cjus  salva  nos, »  id  est  dc  manu 
hostis  antiqui,  ne  nos  ih  tentationibus  circumve- 
niens  decipiat,  vel  ne  mortis  temporc  nos  rapiat. 
Et  cognoscant  omnia  regna  terrw^quia  tu  es  Domi- 
nus  solus,  quem  Ecclesia  pr^icat,  non  quem  haere- 
tici  pro  siio  arbitrio  fingunt.  Sequitur  : 

Yers.  21.  —  c  Ei  misit  Isaias  filius  Amos  ad  Eze- 


6ttm,  quod  iocutus  est  Dominus  super  eum,  declara- 
tur  alia  esse  persona  Patris,  alia  Filii,  alia  Spiritus 
sancti.  Locutus  est  Dominus  super  eum  dicens  ad 
eum  :  0  rex  iniquitatis,  rex  Assyriorum,  filia  Stoft, 
id  est  Ecclesia,  quam  te  superaturum  putabaty 
despexit  te,  Sion  namque  vel  Jerusalem  illa  beato- 
rum  Ecclesia  est,  quae  jam  regnat  in  coelis,  cojas 
filia  est  haec,  quae  peregrinatur  in  terris.  c  lila  enim, 
quae  sursum  cst,  libera  est,  quse  est  mater  nostra 
(Gal,  IV,  26). »  Filia  Sion  appeliatur  (i4i)  virgo^ 
quia  fidcs  Ecclesiae  corrumpi  non  potest.  Nunc  eniin 
de  Ecclesia  clectorum  fit  sermo,non  de  reprobonim 
multiludine,  de  quibus  supra  dixit  :*c  Quomodo  facta 
est  meretrix  civilas  fidelis  ?  >  (Supra  i,  21.) 
B  Itaque  (Hia  Sion,  id  est  sanctorum  Ecclesia  deB^ 
pexit  te,  0  rex  Assyriorum,  sicut  ipsa  loquitur : 
f  Dominus  mihi  adjutor,  et  ego  despiciam  iniroicos 
meos  (Psal.  cxvii,  7).»  Despexit  ergo  (e  saevientem, 
subsannavit  /eblandientem,  ettc  recedente  mootladmi- 
rationc capuf  suum  post  (e.Nam  quando  superata  jam 
inimici  tentalione  cogitamus  dicentes  :  0  quid  fecis- 
sem,  si  scductoris  hujus  persuasionibus  acquievis  • 
sem,  nonne  caput  super  regem  hunc  abeuntem 
movemus?  Ad  qucm  et  subditur : 

Yers.  23.  —  cGui  exprobrasti,  et  quero  blasphe^ 
masti,  et  super  quem  exaltasti  vocem,  et  levasti  al- 
titudinem  oculorum  taoriim?  Nonne  ad  sanctain 
Israel?  > 

'    Vers.  24. —  cln  manu  servorum  tuoram  expro» 
brasti  Domino.  > 

Hls  verbis  evidenter  antiqui  bostis  vesaiiia  incre^ 
patnr.  Sed  quid  cogitaverit,  dum  vehementer  Eccle- 
siam  arctaret,  audiamus.  Seqaitur  :  c  Et  dixisti :  In 
multitudine  ouadrigarum  mearum  ego  ascendi  alti- 
tudinem  montium  juga  Libani :  et  succidam  excelsa 
cedrorum  ejus  et  electas  abietes  illius,  et  iutroibo 
altitudinem  summitatis  ejus,  saltum  Carmeli  ejus. 

Vers.  25. —  c  Ego  fodi  et  bibi  aquam,ct  exsiccavi 
vestigio  pedis  mei  omnes  rivos  aggeram.  > 

Sicnt  per  Domini  quadrigas  evangelicae  praedica- 
tiones  designari  solent,  ita  per  qaadrigas  regis  Assif» 
riorum  intelligi  possunt  praedicationes  haereiicorum. 
Quid  vero  per  montes,  nisi  eos,  quorum  conversatio 


chiam  dicens  :  Haec  dicit  Dominus  Deus  Israel :  Pro  |^  sublimis  videbatur,  cxprimitur?  Et  quid  per  Liba- 
quibus  rogasti  me  Sennachcrib  rege  Assyriorum.  > 

Vers.  22.  —  c  Hoc  est  verbum,  quod  locutus  est 
Dominus  super  eum :  Despexit  te,  subsanuavit  te 
virgo  filia  Sion,  post  te  caput  mcvit  filia  Jerusalem.> 

Isnias,  id  est  sermo  propheticus  misit  doctores 
nd  Ezechiam,  id  est  ad  populum  Ecclesi»,  qui  cor- 
pus  Christi  est,  dicens  :  Uoec  dicit  Dominus  Deus : 
Pro  tuis  precibus,  ^ut^tts  me  rogasti  de  rege  AssyriO' 
rtim,  id  cst  diabolo,  vel  haereticorum  sensu  tumido, 
audi  qua;  loeutus  sum  dc  eo.  Rex  vero  iste  vocatur 
Sennacherib,  id  est  levam  deserta,  quia,  ut  jam  di- 
ctum  est,  infidelium  corda  coutra  nos  elevat, 


Dum  nisi  saiicta  Ecclesia  destgnatur?  Libanus  enim 
inons  est  mirae  magnitudinis,  cujus  arbores  odorl- 
fer»  sunt ,  et  imputribiles ,  significans  altitudinem 
Ecclesiae  dicentis  :  c  Nostra  autem  conversatio  in 
coelis  est  {Philip.  iii,  20).  >  Cujas  electi  redolent 
opinione  virtutum,  neque  comimpuntur  piitredine 
vitiorum.  Unde  et  Libanas  interpretatur  candidatio 
ad  demonstrandam  sanctificationem  Ecdesiae  diccn« 
tis  :  c  Lavabis  me,  et  saper  nivem  dealbabor  {Psai. 
L.  9).  > 

Quid  crgo  per  juga  Libani  signatur  nisi  juga  si- 
crarum  disciplinarum  Ecclesise,  sab  aaibus  tenetor 


(Ul)  Cod.  Cruc.  appellata. 


S83 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  UB.  V. 


S5I 


▼ila  iBonacfaonim  et  eremitarum,  alque  sanctimo-  A  inveniret,  quia  ipse  doctrinas  haereticorum  exqui» 


ntaliaro^  caeterorumque  religiosorum?  Dicit  ergo 
boiyNmm  antiquus  inimicus,  quia  in  multitudine 
^uadrigarum  mearutn  ego  ascendi  altiludinem  mon" 
fnrai  et  juga  Libani,  quoniam  per  muUiplices  haere- 
tioorom  praedicationes  subjugavit  sibi  plerosque, 
q«  ▼elal  montes  Bei  supereminebant  in  populo  &" 
deBani,  et  qoi  religiosam  ducere  conversationem 
Tidebtntar. 

Yel  qaadrigas  accipere  possumus  saeculi  pompas 
et  gloriatlofles.  Ascendit  ergo  altiludines  montium 
ei  juga  Libani  in  multiiudine  quadtigarum  suarum, 
qaia  per  saperbiam,  per  inanem  gloriam,  per  arro- 
gantlam,  per  jactantiam,  per  elaiionem  frequenter 
nonnuilos  superat  ex  eis  qui  jam  ad  virtutum  subli- 


rensinvenit;  et  inventam  bibit,  quia  nialiti»  sna 
desiderium  dogmalibus  complevit,  dum  juxta  voiun« 
tatem  suam  errare  per  ea  multos  facerct. 

Rivi  autem  agyerum  sunt^  qui  arlificiose  eo 
per  fossala  ducunlur,  quo  naturaliter  non  ibant. 
Et  quid  per  rivos  aggerum  nisi  spiritalia  dona 
signanlur  in  eis  cordibus  perfluRntia,  a  quibus  ter* 
renae  cogitationes  ejectie  suiit  ?  Ait  igitur  Zabu« 
lus,  quia  exiiccavi  vestigio  pedis  mei  omnes  rivo$ 
aggerum,  quia  dum  per  hxreticos  in  humanis 
cordibus  vesligium  iniquitatis  imprimetet,  ab  hit 
omnia  gratiarum  spiritalium  exciusit  charismata. 
Ubicunque  enim  pedem  ille  fixerit,  mox  inde  spi- 
ritalis  rivuli  cursus  avertit.  Haec  hostis  antiquus» 


mia  pervenenint,  vel  qui  subjugo  discipllnaevivunt.  ^  dum  Ecdesiam  nimis  arctaret,  nt  diximus,  incorde 


Cedri  vero  omnem  reliqnarum  arborum  altitudi- 
sua  proceritate  transcendunt,  mirique  sunt 
odoris  et  naturae  imputribilis.  Abietes  quoque  valde 
•unt  sablimes,  ita  ut  nubibus  altitudine  sua  propin- 
qaent.  Quid  vero  per  Libani  cedros  nisi  qui  in  Eo- 
desia  excdlentissimi,  designantur,  quos  nulla  pu- 
tredo  terreni  amoris  corrnmpit,  qui  dicere  possunt. 
cCbristi  boous  odor  sumus  Dco?!  (//  Cor.  ii,  15.) 
Et  quid  per  electas  abieies  illius  nisi  hi  demonstran- 
tar,  qui  inter  eos  sunt  egregii,  qui  licet  terram 
adhuc  corpore  tangant,  jam  tamen  juxla  xthera 
verticem  mentis  attollunt  in  virtute  coutemplationis 
vehementer  proiicientes? 

Jactat  ergo  adversarius  noster  se  succisurum  de 


Ecclesia  cedros  Libani^  et  electas  abietes  ejus^  quia  ^  24).  >  Sequitur. 

SttiBmos  et  dectos  Ecclesiae  viros  dejicere  se  posse 

praBsumit  maxime  temporibus  persecutionum,  de 

qaibus  nanc  agitur.  Altiludinem  quoque  summitatis 

Libam  se  didt  iutraturum,  quia  puram  dectonim 

mentem,  qui  in  Ecdesia  sunt,  nititur  ingredi  vd 

qaidquid  inter  sanctos  superexcdlit. 

Carmdus  autem,  ut  et  supra  dictum  est,  cognitio 
ctreumcisionis  dicitur.  Et  cognitio  circumcisionis 
Ecdesiae  quae  sit,  noruut  fiddes.  i  Non  euim  qui  in 
manifesto  Judaeus  esl,  neque  quae  in  manifesto  in 
carne  circumcisio,  sed  qui  in  abscoudito  Judaeus 
esl,  el  clrcumdsio  cordis  in  spirilu,  non  littera, 
eojus  laus  non  ex  hominibus  sed  ex  Deo  est  (Rom. 
II»  28).»  Saltus  vero  Carmeli  hujus,  id  est  notitiae 


suo  loquebatur  jam  se  praevaluisse  jactans.  Cai 
Dominus  respondet  subjungens : 

Yebs.  26.  —  €  Nunquid  non  aadisti«  «uid  olim 
fecerim  ei  ?  » 

Subaudi  Libano  vel  filiae  Sion,  id  est  Ecdesise. 
Et  aperiendo  subjicit :  c  Ex  diebus  antiquis ,  > 
id  est,  ab  initio  crealurarum  c  ego  plasmavi,  > 
id  est  formavi  et  disposui  praedestinando  c  iilud,  > 
quod  ad  Ei:desise  probaiionem  faclurus  eramy 
c  et  nunc  >  per  tuam  saevitiam  c  adduxi  >  in  aclio^ 
nem.  Stalutum  est  enim ,  quantum  vd  tota  Ec- 
clesia  vcl  electus  quisque  praesenlibus  malis  atte- 
ratur.  Unde  et  Paulus  ait  :  c  Adimplebo  ea.  quae 
desunt  passionum  Christi  in  carne  mea  (Colos,  i^ 


drcnmcisionis  conversatio  sauctorum  est  ab  omni  ^  ejus  dausae. 


c  Et  factum  est  in  eradicationem  coUium  compur 
gnantium  et  civitatum  munitarum.  > 

Vers.  27.  —  c  Habitatores  earum  brcviata  manu 
contremuerunt,  et  confusi  suiit :  facti  sunt  sicut  fe- 
num  agri,  et  gramen  pascuae,  et  herba  tectoruui, 
quae  exaruit,  antequam  maluresceret. 

Malum  adversitatis,  quod  adduxi,  factum  est  in 
eradicationem  coUium  compugnaniium^  ei  civiiatum 
muniiarum,  quia  rex  Assyriorum  ascendit  super 
universas  civitates  Juda  munitas,  et  cepit  cas. 
Eradicati  sunt  cnim  de  terra  viveiitium  colles 
compugnantes ,  id  est  dati  JadaH)rum  principes 
Dominum  persequentes,  et  civiiates  munitae,  id  est 
caeterorum  mentes    Judaeorum   contra  doctriuam 


slrepitu  caroalium  desideriorum  quieta,  et  ab  omni 
lumultu  mal»  actionis  vacua.  Saltum  vero  Carmeli 
Ecdesiae  se  jactat  ingressurum  hostis  antiquus, 
scilicet  secretam  et  liberam  dectorum  conversatio- 
nem,  qoi  se  semper  ab  omni  superfluilate  viiiosa 
circamcidere  spirilaliter  norunt,  aliquo  aditu  intrare 
qosrit  et  iuquinare. 

Haec  omnia  tunc  praecipue  tentavit  facere,  quando 
per  baereticos  vehementer  impugnabat  Ecclesiam. 
Unde  addidit,  quia  ego  fodi  el  bibi  aquam,  Aquam 
qoippe  fodii,  qui  scientiam  profunde  scrutando 
qaaerit :  eamque  bibit  inventam ,  dum  sese  potu 
icientiae  repertae  satiat.  Fodit  ergo  Satanas,  ut  aquam 


Vd  ut  de  hiSy  qui  nostri  esse  videbanlur,  di- 
camus,colles  compugnantes  eradicali  sunt,  quianon- 
nulli  qui  jamvirlutibusexcreverant,  sednon  fuerunt 
c  solliciti  servare  unitalem  spiritus  in  vinculopacis 
(Ephes.  IV,  5),  >  ab  Ecdesia  per  haereticos  vd  per 
gentiies  abstracti  sunt  tempore  persecutionis.  El 
dvitales  munitae,  id  est  cordium  munitiones  et  al^ 
tiiudines  adversus  scientiam  Dei  se  extoUentes  si- 
militer  sunt  evuls»  de  Ecdesia*  Qui  enim  contra 
verbum  praedicalionis  corda  sua  munierant,  faciie 
sunt  a  persecutoribus  eradicati. 

Habitaiores  vero  talium  civitatum  dum  latam 
saeculi  viam  incederent    manus  siias.  «d  facieo- 


358  BEKV^EI  B1IRGH)0LENS1S  MONACRI  Sf9 

dum  qiiocl  Tellcnt,  longe  porrigebani.  Sed  adve-  A  bonorum  morlem  aidentius  anbelas,  ab  eomm  ?ita 
niente  persecutionis   angustia   manus  eorum  bre- 


fiata  esl,  quia  parum  expicre  ?oluntatem  suam 
potuerunt  :  brevialaque  manu  contremtterunt^  quo- 
niam  aUversa  paii  fornii  laverunt.  Neque  enim 
audire  pr;tc  ptuni  illuil  voluerunt  :  t  Nolite  liniere 
cus  qui  occidunt  corpus  {^atih,  x,  tS),  t  Ife- 
tnei  tes  ergo  lormcnta  pcrdiderunt  fideni,  et  amissa 
flJe  confuai  sniit. 

Et  facli  sunl  sicul  fenum  agri,  id  cst  ex  toto 
earnale^,  qu!a  i  omnis  caro  fenuin,  rt  sicut  gra- 
men  pascu:e  {Isa.  xl,  0),  >  quia  dali  sui;t  io 
pascMUin  gregibus  omnium  animalium,  iJ  est 
turbis  vitioruni.  Ei  sicut  herba  tectorum^  ifum 
exaruitf  Gnteqnam  matnretceret^  quia  virorem  ju- 
ttiliflc  perdiderunt  ante  pnesentis  vit»  tcrminum,  *^ 
Herba  quipp>  tectorum  in  alto  nascilur,  sed  non 
pingui  lailice  sollJatur,  quia  inanis  Christianus 
tuinina  quidem  agere  noniiunquam  cernitur,  seil 
non  in  eis  ex  conlis  piiritate  robnralur.  Qu» 
nliniruni  lierba,  ct  anteqnam  maturcscat  arcscit, 
qnoniam  psoudo  reli^iosus,  et  antequani  consuin- 
niationeni  hujus  viue  pirtingat,  ]am  sanclitalis 
opera  quasi  viriditatls  speciem  amillit.   S-quitur: 

Vers.  28.  —  t  llabitationem  tua:n,  i^t  egressnm 
tuum  et  introttu.n  tuuin  cojnovi,  et  insaniam 
tuain  eontra  mj.  » 

Uabitaiionem  tuvn  in  tcrra  lua  cognovi,  o  rex 
Assyr  oruni,  id  est  in  mente  infi.Ielium  :  et  eKres- 
tionem  tuam  inJe,  cuin  al  ope:a  ncquiti:e  pioce-  ^ 
deres,  qiii  latebas;  ct  introitum  tuum  liuc  cum 
tuis  ad  pers*'Ciitionein  sanclonini,  cl  insaniam 
Ittam,  cum  per  ora  llasphcmantium  hasreticorum 
atque  gentlUuin  insauires  conira  me.  Uu  Jc  et  ad* 
ditur  : 

Vers.  2J>.  —  I  Cum  rureres  adversum  me,  su- 
perbia  tua  ascendii  in  aures  meas.  > 
Patet  hoc.  Sequiiur  : 

cPonani  crgo  r.irculum  in  naribus  tuis,  et  fre- 
nuin  in  labiis  tuis,  ct  reducam  te  .in  viam,  pcr 
f  uam  veuisti.  » 

Sicut  per  nares  iQsidiae,  8*c  per  circulum  dlvJM 
Tlnulis   omnipoteotia  des  gimtur.    Quac  /ci.ro  ap- 


?acuus  redeas. 

Frenum  quoque  ei  poniuir  in  labiiSf  dum  ti« 
divin»  virtutis  poteniia  retineiur,  ui  non  Hfd 
quantum  relasatur,  sxvire  possit.  Qt|a  tcilioel 
poteiitia  infrenatus  per  tiam,  qua  wnerMt,  €ii  re» 
docius,  qiioniam  ab  infid^lium  cordibus  yenenl 
adversus  Ecclesiain,  ei  ab  ^cclesiae  persecuiconi 
coaclu3  est  ad  infidelijin  el  iiiiqurrum  corda  re* 
▼erti,  ui  usque  ad  Anticbristi  adveniqm  ibi  latcai. 
H«c  antiquo  aJvcrsario  Dominus  rrspoudii  jaciapti 
sejam  ascendisse  jup:a  Litjani  ei  succisuruni  cx-^ 
celsa  ceJronim  ejus.  Ei  post  lia!c  a  I  Ezeoiiianiy 
Id  est  ad  Domiuum  Jesum  loquiiur  dicens : 

Vers.  SO.  —  c  Tibi  autcro  hoc  crit  signum : 
Coinede  hoc  anno,  qii»  sponte  nascuntur,  el  ia 
aino  secundo  p:imis  vescere  :  in  anuo  autein  ieriio 
teminaie  ci  mctiie,  ei  plantate  vincas,  ci  comedile 
frucius  eanim.  i 

Appellatione  trium  annorum  designari  solent 
tria  tmpora,  primiim  ante  logem,  serundnm  sul> 
Ipge,  terlinm  sub  gratia.  Unde  et  in  ETangdio 
palerfaiuilias  ait  :  c  Ecre  anni  tres  suni,  ex  quo 
Tenio  quei-ens  fiuctum  in  ficuliioa  hac,  ei  non  In- 
Tenio  {Luc,  xiii,  7).  i  Teiiio  quippe  anno  venii  a«l 
ficulneam  suam  paleifaniilias  qntereiis  rnictuii:, 
quia  Dominus  por  patriarclias  cl  propheias  aiqud 
per  semetf|>sum  venii  ad  plebem  Judaicam  fin* 
cium  justiiiae  qiueiens  iii  ea,  sed  non  inve- 
nient. 

De  liis  ergo  irihus  annis  hic  dicitur  :  Gomeda 
hoc  anno^  id  esi  anie  legem,  qiiae  sponie  nasriin- 
iur,  iJ  esi  opera  l.oiia,  qutR  (;uisiue  sponte  agit 
absque  legis  nccessitate ;  et  in  anno  secundo^  id  fsl 
tub  lege ,  potiits  vescert^  id  esi  friictibus  arl)onim 
dulcibiis,  videlicei  Jiominum  justorum  Lonls  9tO» 
iionibus. 

Praeeipue  lamen  arborum  domesticanim  esi  fa- 
cere  poma.  Et  qiiae  sunt  domesticie  arhores  nlsi 
Judaii  quondam  cives  ci  domestici  Pei  1  Secundo 
igiior  anno  nsus  esi  Dominiis  pomis,  quia  iero- 
pore  icgis  delectaiiis  esi  bonis  operihos  lleSrseo- 
rom.  Ncc  huic  intclligcniiae  refragaiiiiy  qiioil  in 
ficulnea    fiuiiiis  non  esi  iuTenius,  quia  bic  de 


prehendi  iios  l«iiUlioiut>iis  i>iobibe|  niiri»  ordiw- ^^  ^jjg  ,^„5l„,  Dominus  clccUs,  el  iU  dc   iiifr,». 


bus  aiitiqui  bostis  insi.lias  circumpleclciis  Xeoei. 
Grculus  igitur  ei  ipi  naribus  po^iiur,  dum  circum- 
ducia  prolectionis  ^upc^ns^  fartiiudine  cjus  sagacia 
ieueitur,  ue  contr^  ^ufirmijute^  |)LOininum  lantiim 
prapvaieal,  quantuu^  perditionit  argumeota  bicn^ 
ier  explora^ 

Poteti  et  eirciili  nomine  oecuUi  judicii  adjo- 
iorium  designari,  quod  in  hujus  hotiis  narlbut 
ponitur,  dum  a  callida  sua  erudeliute  rerrenaiar. 
Uiide  quia  nunc  a  fidelium  Isesione  prohibetury 
bene  ei  dicitur :  Ponam  drculum  in  naribus  tuis^ 
ac  si  apcrte  dicerct :  Cogitaiido  insidias  suspiras, 
ted  cxplere,  quae  appetis  non  valendo  omnipo- 
Itttii»  meot  Gircuium  in  naribut  portat,  ui, 


ctuosis  queritur  reprobis. 

c  In  aniio  auiem  ieriio,  i  id  esi  ieropore  gratiae 
jubeiiiiir  apostoli  seminare  ei  metcrey  Id  esi  verba 
vit»  pKcdicare,  et  eos,  qui  crediderint,  coUigere : 
ci  plantare  vineas^  et  comedere  fmctus  aarum^ 
id  esi  fundare  ecclesias,  ei  satlari  bona  eoDTer- 
satione. 

Daiur  itaqiie  signum  Ezecbise,  qaia  lenisalen 
a  rege  Assyriomm  capienda  non  tii,  hoc,  queJ 
ipse  primo  anno,  qiiae  sponte  nascuntur,  come- 
dii,  ei  secundo  pomis  vescitur,  atque  in  ierlio 
seminant  et  metuni,  qnia  per  hoc  cerla  fiiapwl 
Redempiorem  nostnim  salus  Eccletisa  qnod  ipio 
et  aiue  legeiii,  et  tiib  lempore  Jegb  ptqiie  mak 


COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  Sg» 

grati»  bAnift  fructibus  elcctorum  pascitur.  lile  enim  A  valcl>it  protegere.  ut  eam  expugnet,  sed  percussut 
certam    apud  Deum  salulcm    scam  facily  qui  bo«      rcirui&urn  corriiet. 


nis  operibus  persevoranlcr  insist  l.  Sequitur  : 

Vebs.  31. —  c  Kt  niittet  id  quoJ  saivaium  fucrit 
dc  domo  Juda,  ct  quod  rcliquum  est,  radiccm  de- 
orsom,  rt  facict  fruclnm  sursum,  > 

Vebs.  32.  —  c  Quia  de  Jerusalcm  cxibunt  reli- 
quiae,  et  saivalio  de  montc  Sion.  > 

id  quod  de  domo  Juda^  lioc  est  de  plebe  confcs- 
sorum,  fuerit  salvatum  ab  Assur,  el  quod  reliquum 
est^  id  est  residuum  in  Ecclcsia,  quod  hwretici  vel 
gentiles  non  tulerui.t,  mUtet  radicem  bon;e  cogila- 
tionis  deor$um,  et  faciet  fructum  operis  sur$um.  Ha- 
dicem  quippe  deorsum  mitlerc  est  cogitationcm  bo- 
nam  in  aliditis  multiplicare:  fructum  \cto  sursum 


Et  non  mittet  in  circuitu  ejus  aQgerem^  qnia  quo*- 
rum  roiiTorsatio  in  coelis  est,  eorum  mens  non  m- 
ciuditur  congeric  terr»,  id  esl  iniplicala  iion  trnetar 
t  ricnis.  i4(7^frem  qulppc  miflii  inimicus  in  cijcuitu 
c;m«,  cujus  incnlem  in  amore  s.TCuli  dipicliciisani 
undiquc  de  t(  rrcnis  anj^usrai,  ci  aOI  ^\\  atqiic  tcii- 
tat,  ut  ita  jam  cvadciuii  ad  libertalm  lotuni  is,  qui 
6  c  o'  siditur,  non  iiivenial.  Non  ergo  inittit  aggerem 
iu  circuilu  noslraj  civitatis.  scd  repcllenle  Deo  per 
viam^  qua  venit^  revertitur^  quoniam  ad  lalt^bras 
mcntis  iniquorum,  undc  advcrsum  nos  eruniplt» 
redil. 

Et  civitatem  hanc  non  ingredietur,  qnoniani  ejus 


facereciiteflicacia  operisTccla,  qiixcogilavit,ostcn- ^  malitia  in   sanctirum  cordibu$   non  rrcip.tiir.  £t 


derc.  Ricle  enim  pcr  rtdicem  cogilatio  designatur 
Qcculla,  qnia  per  boc  quod  inlus  non  cernilur, 
erumpii,  qiiod  videtur  foras.  Ait  ergo:  JJUtet  radi- 
eem  deorsum,  et  faciet  fructum  snrsum.  Ac  si  aperte 
diceret :  In  imis  cogiutlo  nascetur,  ut  ia  suuimis 
ret:ibulio  detur. 

Quia  de  Jerusulem  exiliunt  reliquia,  id  estnon  de- 
leliitur  uunc  Ecclesia,  sicut  bpstis  putabat,  scd  fiiiii 
qni  nascenlur,  ct  cxsurgent,  cnarrabunt  liliis  suif 
Liiides  Doinini.  Et  salvatio  de  monte  Sion,  id  est  de 
suLlimitaie  Ecclesiae  exibit  a  1  omiies  nallones  orbis^ 
ut  qnanto  iiunc  cuarctalur  Ecclesia  jusiorum :  tantii 
tanc  dilaletur.  Sequilur : 

« Zelus  Domini  cxcrcitiium  faciet  istud.  i  Zelu§ 
Domini  cst  affiCtus  ainatorix  bonitalis  ejus,  quo 
castitatem  animarum  nostrarum  ciislodit,  nc  vd 
luereticorum  fraudibus  vcl  antiqui  serpentis  astutia 
cnmimpantur  scnsus  nost:'i,  et  cxcidant  a  simplici- 
late,  qu»  est  in  Cliristo  Jesu.  Hic  ergo  zelus  faciet 
istud,  quod  dictum  est,  ut  quod  salvatum  fuerit  4fi 
domo  iuda,  roittat  radicem,  ct  faciat  fructum,  ac  de 
icrasalem  exeant  rcliquiae,  ^t  salvatio  de  monte 
Bion.  Sequitur: 

Vebs.  53.  —  c  Proptfsr  haec  dicit  Dominus  d« 
rege  Assyriorum :  Non  intrabit  civitatem  banc,  el 
non  jaciet  ibi  sagitlam :  et  non  occupabit  cam  cly* 
peos,  et  non  mittet  in  circuilu  ejus  aggerem.  i 

VxBs.  5i.  —  I  In  via,  qua  venit,  per  earo  rever- 
letur,  et  dvitatero  banc  oon  ingredietnr,  dicit  Bqr  p 
minus.  i 

Vebs.  35.  —  c  Et  protegam  civitatem  isUro,  ut 
salvero  eam  proptcr  roe  et  propter  David  servvn) 
fneam.  > 

Eex  Assyrionim,  qoi  roentcs  lldelium  corrum- 
pere  quxrit,  non  intrabit  civitatem  Ecclesia^,  id  csf 
dectornm  cor,quoniam  zflus  Domini  custodit  eaip. 
Et  nonjaciet  ibi  sagittam,  quia  mentem  jusloruro, 
mox  at  vitia  puls^vcrint,  jreprobata  resiliunt,  nec 
ad  interiora  penelrant.  Electus  eiiim  quisque  tanlo 
miims  hostis  antiqui  jacula  roetuit,  quaoto  contra 
liaec  venieutia  iortiter  pcctus  miinit.  Et  non  occu- 
INiMf  ium  clypeus  cxpugnaiitis  iniinici,  quia  vetus 
Eodesiae  persccator  moo  fe  SMf  #j^  ^rnus 


protegit  Dominus  inlcr  pericula  te:..t.  tioi.uni  <  trt/a- 
tem  hanc^  id  cst  Ecclrsiam,  ut  \n  xtei  niini  salvct 
eam  propter  scmetipsum,  et  propter  David  servum 
suum,  id  cst  propler  Cbristum,  c  qui  formani  srrvi 
accipiens  factus  est  obedicns  usque  ad  nioitero 
(Philip.  II,  7).  I  Christus  enim  vocaiur  David  e| 
scrvus  Domini,  sicut  etalibi  loquittir  ipse  Dominus: 
c  Inveni  David  sei  vuin  meum  ,  olco  sancto  meo 
unxi  cuin  (Pia/.  lxxxviii,  21).  >  Atquc  po&t  |)aiica 
subjungit :  c  Ipse  invocabit  nic  :  Paler  mcus  cs  tu, 
Deus  nicus,  ct  suscepM)r  saluiis  mex.  Et  ego  pr.nio- 
genitum  ponain  illum  cxcclsum  pr»  regibus  ter  s 
(ibid.,  27).  >  C!.riHtus  ergo,  s-cut  pra'inisinn  s » 
appcllatur  David.  Unde  ct  David  inter(r  talur  (/esi- 
derabili$  vcl  mann  fortis.  Nain  Cbristiis  est  rleside- 
rabilis,  dc  quo  per  Aggaeum  dicitur :  Quia  c  tcisiet 
^esideraius  cunctis  gcnlibus  (Agg.  u,  8).  i  Et  ipse 
cst  mapM  fortis,  qui  fortemadversariiim  ligavii  sicut 
scriptum  osl :  c  Cum  fortis  armaius  custodit  atrum 
suuin»  in  pace  suni  omnia  qu.x  possidet ;  si  aulem 
fortior  illo  suf>eryeniens  viccrit  eiiin,  universa  ar- 
roa  jcius  auferet,  in  quibus  confidcbat,  et  spolia  ejus 
distiibuct  (Luc.  xi,  21).  >  Post  verba  Domini  sub- 
jungitur  in  narratione  propJK  t'c.i : 

YcRs.  5(j.  —  c  Egrcssus  est  autem  Angclus  Do* 
minj,  ct  pereussit  in  castiis  Assyrioruro  cei.tura 
octoginta  quinque  roillia.  £t  siirrexerunt  roane,  e| 
ccce  pmnia  cadavera  morluorum.  > 

Sed  Mt  mystcrium  inqniramus,  qui.l  per  mill  na- 
riuro  designatur  nisi  reproborura  omniuin  unive '- 
sitas?  Nullus  eniro  numerus  ultra  millenarium  pro- 
/cadit.  £t  |i|uiid  per  centenarium  nisi  consummatio 
Y^^epnesentis  accipitur?  Unde  scriptum  est.  quia 
t  puer  centum  annorum  roorietur,  et  peccator  cen- 
(um  annoruro  malcdictus  erit  (Jsa.  lxv,  20).  >  Quid 
vero  per  octogenariuro  nisl  dies  jndicii  figuratur, 
qu«  ssepe  in  Scripturis  appellatur  octava  ?  Quid 
autcm  per  quinarii^n  niKi  carnaLtas  jcoruro  expri- 
roUMf,  qui  quinque  sensibus  corporis  suni  dediti? 
El  quid  per  Angelumy  qui  pcrcussit  eos,  nisi  sen- 
tentia  judicis  designatur?  Qui  nocte  sunt  percassi, 
quia  c  dies  Domini  sicut  fur  iu  nqcte  iu  yeoia 


559 


HERTEI  BURGIDOLENSiS  MONACHI 


.^60 


Egretius  est  igitur  anqelus  Domini/et  pereussit  in  A  serpentis  antiqui,  id  est  tentationem  teneram  con- 


eastris  Assyriorum  centum  octoginta  quinque  mitlia, 
quoniam  sententia  divinitus  missa  reproborum 
omnium  multitudinem,  qui  diabolo  militaverunt, 
pereutit  in  consummatione  vitae  hujus,  et  in  die 
judicii,  qui  secundum  quinque  sensus  corporis 
vixcrunt,  id  est  carnaliter.  Mane  vero  tcmpus  resur- 
rectionis  designat,  sicut  electorum  Ecclesia  Domino 
dicit  :  €  Mane  astabo  tibi,  et  vidcbo  ( Psat.  v, 
6).i 

Quid  autem  per  cadavera  mortuorum  nisi  corpora 
reproborum  exprimunlur,  qui  nequaquam  immuta- 
buntur  ad  incorrruptibilitatem  et  impassibilitatem 
sicut  clecti  ?  Unde  per  bunc  prophetam  de  justis  di- 
citur:  f  Yidebunt  cadavera  mortuorum  qui  praeva 


terit,  qui  initium  pravac  suggestionis  conculcat,*  et 
ad  nihilum  redigit. 

Adramelech  vero  stota  regis  vt^l  decor  regis ,  et 
Sarasar  princeps  tribulationis  dicilur,  et  ille  stola 
vel  decor  regis  Assyriorum  est,  qui  se  ipsum  exhi- 
bet  Satanse  vestem  vel  gloriani.  Princcps  vero  tribu- 
lationis  est,  qui  mundana  polestate  praeditus  mala 
sanclis  irrogat.  Et  si  sunt  /!/tt  regis  Assyriorum^  qui 
digni  sunt  audire : « Vosex  patre  diabolo  estis  {Joan. 
VIII,  44).  >  Sed  plerumquetales  ad  Deum  convertun- 
tur,  atque  veritalis  etiam  praedicatores  fiunt;  el 
tanto  fortius  ct  acriiis  hostem  antiquum  persequun- 
tur,  quanto  familiarius  ei  non  jam  ut  servi,  sed  ut 
filii  prius  adhaerere  solcbant.  Unde  et  gladio  praedi- 


ricati  sunt  in  me  (Isa.  lxvi,  24),  >  id  est  corpora  ^  calionis  eum  percussisse  hunc  describunlur,  sicut 


eorum  qui  peccaverunt.  Surrexerunt  ergo  mane, 
qui  percussi  fucrant,  quia  omnes  reprobi  in  die  ilia 
a  somno  suae  moriis  excitantur.  iLt  ecce  omnia  ca» 
davera  mortuorum  inventa  sunt,  quia  carnem  rursus 
gravidam  et  passibilem  habebunt  licet  immortalem. 
Sequitur : 

Vers.  57.  —  «  Et  egressus  est,  et  abiit,  et  rever- 
sns  est  rex  Assyriorum,  et  habitavit  in  Ninive.  i 

Rex  Assyriorum,  id  est  Salanas,  egressus  est  a  re- 
gionibus  fideliiim,  et  reversus  est  ad  iiifideles  et  habi' 
tavil  in  Ninive^  id  cst  in  inente  reproborum,  quae 
gaudct  in  praesentibus,  ct  speciosa  sibi  videtiir  in 
vohiptalibus  suis.  Ninive  cnim  festa  vel  speciosa  di- 
citur,  vel  germen  pulchritudinis.  Sequitur : 

Vers.  58.  —  «  £t  factum  est  cum  adoraret  in 
templo  Ncsroch  deum  suum,  Adramelech  et  Sarasar 
niii  cjus  pcrcusserunt  eum  gladio,  fugerunlque  in 
terram  Ararat,  et  regnavit  Asarhaddon  filius  ejus 
pro  e(K » 

Si^t  clectis  dicitur :  « Templum  Dei  sanctum  est, 
quod  estis  vos  (/  Cor.  iii,  17);  i  ita  templum  Sata- 
nae  sunt  omnes  reprobi.  Nesroch  vero  dicitur  tenta-^ 
tio  tenera  vel  tentatio  mollis.  Malum  autem,  cui  spi- 
ritaliter  quis  servit,  hoc,  sicut  diximus,  quasi  pro- 
prium  Deum  habet  diaboius  ergo  tentationem  tene- 
ram  pro  Deo  colit,  quia  valde  in  hoc  delectatur,  ut 
ejus  suggestio  mox,  ul  mentem  pulsaverit,  excipia* 
tur.  Itaque  hostis  antiquus  in  templo  suo,  id  est  in 


per  Ezechielem  ei  sub  appellatione  principis  Tyri 
dictum  est :  «  Ecce  ego  adducam  super  te  alieiiM, 
robustissimos  gentium,  et  nudabunt  gladios  suos 
super  pulchritudinem  sapientiae  tua'.,  et  polluent  de- 
corem  tuum.  liiterficient  et  detrahent  te,  et  morieris 
in  intcritu  incircumcisorum  in  corde  maris  (Ezech. 
xxviii,  7).  I  Nam  quod  paulo  superius  idero  pro- 
pbeta  diciteidem  principi,  diaholo  manifeslum  est 
dici  :  <  Tu  signaculum  similitudinis,  i  elc 

Quds  igitur  Isaias  nominat  Adramelech  et  Sara- 
8ar,idest  decorem  regis,  etprincipem  tribulationis, 
filios  regis  Assyriorum  :  hos  Ezechiel  appellat  alie- 
noi,  robustissimos  gentium.  Qui  eiiim  filii  sunt  regis 
Q  Assyriorum,  id  est  diaboli,  necesse  esl  ut  a  Deo 
sint  alieni.  Et  quod  Isaias  mystice  refert,  ^uta  pet' 
cusserunt  eum  giadio.  Hoc  per  Ezechielem  praenua- 
tiatur.quia « nudabuntgladiossuossuperpulchritudi* 
nem  sapieutiae  tuae,et  polluent  decorem  tuum,  atqae 
iuterficient,  et  detrahent  te.  >  Quis  enim  sit  gladius, 
quo  rex  iste  moritur  docet  Apostolus  dicens  :  «  El 
gladium  spiritus,  quod  est  verbum  Dei  (Ephes.  vi, 
17).  I  Hujusmodi  gladios  nudaverunt  gentiles  supei 
pulchriludincm  sapientiae  diaboli,  quia  praedicaiido 
verilatem,  deslruxerunt  antiquos  errorcs.  Et  pol 
lueruul  decorem  ejus,  quiaquam  pollutus  sit,  osten 
derunt.  Et  interfecerunt  eum,  quia  maliliam  ejus  de 
cordibus  eorum,  qui  conversi  sunt,  exslinxerunl. 
Hoc  quoque,  quod  Isaias  narrat  eum  in  templo  suo 


cordc  reproborum  adorat  deum  stitim,  qui  vocatur  D  Hiisse  percussum,  illud  est  quod  Ezecbiel  pracdixit, 


tcntatlo  tenera,  quia  statim  ut  ejus  tentatio  mollis 
et  tenera  nascitur  in  menle  pravorum,  substemunt 
se  ei  parati  ad  obsequium  ipsi  perversi.  Quod  enim 
instigante  Satana  fit  in  corde  reproborum,  id  Sata- 
nas  ipse  dicitur  facere ;  sicut  econtra  de  Spiritu 
sanclo  scriptum  est :  «  Quoniam  postulat  pro  nobis 
gemitibus  inenarrabilibus  {Rom.  viu,  26),  >  quia  po- 
stulautes  facit  eos  quos  repleverit,  et  gementes.  Sive 
ergo  ipse  caput  malorum  diabolus,  sive  bi,  qui 
mcmbra  ejus  sunt,  tentationem  teneram,  adorare 
dicuntur,  quia  Satanas  eam  valde  veneratur,  et  re- 
probi  Ubenter  ei  se  subjiciunt.  Quo  contra  de  ele- 
ctorum  Ecclesia  dictum  est  eidem  hosti,  quia  « ipsa 
cottteret  caput  tuum  {Gen.ni,  15).  >  Gapot 


quia  «  morieris  in  inieritu  incircumcisorum  in  corde 
maris  (Ezech.  xxviii,  8).  >  Cor  namque  maris,  id 
est  mens  saecularium  templum  ejus  est,  ubi  ipsc 
quodammodo  perimitur  in  interitu  incircumciso- 
rum,  dum  peccatores  convertuntur.  Intedtus  quippe 
incircumcisorum  conversio  peccatorum  est.  kaque 
dumadorat  rex  Assyriorum  in  templo  Nesroch  deum 
suum,  Adramelech  et  Sarasar  /i/tt  ejus  percusserunt 
eum  gtadiOf  quia  dum  adhuc  teneram  suggestion.eni 
suam  diabolus  in  corde  perversorum  adorari  face- 
ret  ubique  per  orbem,  plurimi  eorum,  qui  sibi  fa- 
miliares  fuerant,  conversi  sunt,  et  praedicatores  ve- 
ritatis  effecti  nequitiam  ejus  in  corde  proximoniBi 
gladio  vertii  Dei  percosscniiil. 


SSI 


COMMEM.  IN  ISAIAM 


'  Fagenintqtie  in  terram  Ararat.  •  Ararat  ipsa 
esi  Annojiia.  Interpretalar  auteni  mons  vulsus  veL 
mons  ligatus.Ei  quid  permo/iremsignnlur,  nisi  idcm 
ipse  lumidus  inimicus,  cui  per  Jereniiam  dicitur : 
i  Ecoe  ego  ad  tc,  mons  pcstifer,  <|ui  corrumpis  uni- 
▼ersam  terram  {Jer.  li,  25).  i  Qui  rulsus  de  loco 
su;e  stationis,  id  est  de  corde  hominnni  abstiactus, 
sicut  per  semetipsum  Dominus  pra^dixit  :  c  Nunc 
princeps  linjus  mundi  ejicictur  foras  {Joan.  xii,  51) ;  i 
atqiie  ligafus,  sicut  iieriim  Dominus  dicit :  «  Quo- 
rooilo  potest  quisquam  intrare  in  domum  fortis,ct 
Tasa  cjus  diripcre,  nisi  prius  aliigaverit  fortem  ? 
(Manh.  xn,  29.) 

Qu;e  estergo  lerra  montis  vulsi\e\ligati^  nisi  con- 
versa  genliliias,  quam  prius  bof  tis  antiquus  possc- 
dii«  qui  nunc  est  inde  avulsus,  atque  per  Cbristiim 
ligatus?  Itaque  qui  perciisserunt  buiic  regem,  me- 
Uientes  aelerna  siipplicia,  fugerunt  in  terram  Ararat, 
id  est  in  Ecclesiam  de  gentibus  conversam,  ut  ibt 
salvarentur.  Fiigit  cniin,  qui  nnindi  hujus  maia 
evadere  conrupiscit,  ul  ab  ira  ventura  luius  esse 
possit.  Mors  autem  rcgis  bujus  exsiinclio  infidelita- 
tis  ei  erroris  esl  per  iotum  orbem,  fideique  pleni- 
Cudo. 

Sed  licci  rex  iste  sit  mortuus,  id  cst  paganilas 
cum  erroribus  suis  exstincta,  et  ubique  successerit 
Chnstianitas,  filius  tamen  rcgis  hiijus  adbnc  regnai 
pro  eo,  quia  tyrannus  quisque  non  desiit  exercere 
poientlam  in  boc  mundo.  Filius  enim  regis  Assy- 
rionim  est,  qui  dialioli  tyrannidem  imitatur.  Uic 
ergo  tilius,  qui  regnat  pro  patre,  tyrannos,  qui  ad- 
hoc  in  saeculo  principantur,  designat.  Unde  ei  uo- 
men  ei  daiiurAsarhaddon,  quod  interpretatur  vincens 
fel  exacutus,  quia  qui  fuerit  ad  crudelitatem  acutior, 
«i  omnia  sicut  giadius  caedat,  et  caeteros  vicerit,  isie 
regnam  in  mundo,  qui  tolus  in  maligno  positus  est, 
obtinere  potiM-it.  Sequitur : 

CAPUT  XXXVIII. 

Vers.  i . —  c  In  diebus  illis  aegrotavit  Ezechias 
osqiie  a  1  mortem.  > 

Ezecfiias^  id  est  Redeinptor  noster  wgrotavit,  quia 
scripium  est :  c  Ipse  infirmiiates  nostras  accepit, 
ei  aegrotaiiones  portavit  {Mattb.  viii,  47).  >  Einam- 
que  «grotare  fuit  infirmilatem  carnis  assumpsisse, 
in  qoa  esuriit,  et  laboravii,  et  fatigatus  est.  Et 
mgrolawii  usque  ad  mortem^  quia  tandiu  mortalem 
camem  gestavit,  donec  per  moitem  et  resurreciio-' 
oem  pervenirei  ad  immortalitatem.  Sequitur  : 

f  Eiintravitad  eum  Isaias,  filius  Amos,  propbeta, 
ei  dixii  ei  :  Hxc  dicii  Dominus  :  Dispone  domui 
to»,  quia  morieris  tu,  el  noii  vives.  >  Jam  diximus, 
quo  Isaias,  filius  Amos,  sermonem  propbeticum  de- 
signec.  Qui  videlicet  sermo  propbeticus  foras  man- 
sii,  duro  carnaliter  intelligeretur,  nec  adbuc  in 
Chrisio  compleretur.  Sed  intravit  ad  eum,  quando 
coepit  in  eo  conipteri,ac  deeo  spiritalitcr  inteliigi.  Ad 
qoera  iogreasns^  ait :  Dispone  domui  tuce,  quia  mo- 
rieru^  Sed  quis  propheiicus  sermo  iaiia  Domino 
dislit  Bla  nimirum  hisioria,  quae  refert,  quia  Josue 
PlTROL.  CLXXXI. 


LIBRI  OCTO.  ~   LIB.  V.  50* 

A  (cap.  xxiii,  2)  moriturus  convocaverit  majorcs  natu 
filiorum  Israel,  cl  attentius  exbortans  instruxcrit, 
quid  post  mortem  ejus  agerc  debercnl,  id  est  ui 
Domimim  Deuin  suum  diligercnt,  ct  illi  adbaircreut, 
cl  iegem  ejiis  soUicite  cuslodircnt.  Tunc  ciiim  pr£- 
figuraliini  esl,  quia  Jesus  de  boc  mundo  transiturus 
ad  ralrctn  aposlolus  diligcntius  crat  insirncturus, 
ct  domui  su(F,  quai  cst  discipnlorum  congrcgalio^ 
siiignla  quxque  disposilurus.  liaqiie  inoritnras 
disposuit  duniui  sua^  iii  illo  sermonc  pi-a^claro, qucm 
post  coBnam  vel  in  coena  loculiis  cst  discipulis.  Dum 
vcro  dicit :  Qttia  morieris  /u,  et  non  vives^  ncqoa- 
qnam  resurrectionis  gloriam  mox  foturam  dencgai, 
sed  quia  Salvator  morlalitcr  jam  non  sii  victurus, 
sed  ad  immorlalitalis  gloriam,  snpcrala  morlc,  vcn- 
"  lurus.  ScquiUir  : 

Vers.  2. —  €  Et  convcrlit  Ezecbias  facicm  suani 
ad  pariclem,  ct  oravit  ad  Dominum.  i 

Per  faciem  intentio  menlis  exprimitur,  per  paric- 
tem  vero  maceria  peccali,  qux  separat  inler  nos  ei 
Dcuin,  sicut  scriptum  est :  c  Iniquitates  vestra;  di« 
viseruiu  inter  vos  cl  Deum  veslrum  {Isg.  lix,  2).  > 
Lndc  Ezecbicl  de  peccatore,  cujus  opera  mala  adu- 
lalores  laudant,  dicit :  c  Ipse  aMlificabatparietcm,  iiii 
auicm  liiiiebant  eum  {Ezech.  xiii,  10).  >  Parietem 
quippe  xdificat,  qui  pcccat;  et  aedificatnm  parictem 
liniunl,  qui,  perpetralummaluni  laudantes,  in  bonuni 
convertunl.  Ezccbias  ergo  addictus  morti  faciem 
suam  convertit  ad  parietem,  qnia  Salvator  nostcr  iii 
Q  passione  sua  convcrlil  inlenlioneni  suain  ad  pecca- 
tum  nostruin,  qui  pro  peccato  mundi  passus  est.  Et 
oravit  ad  Dominum,  quia,  ul  Lucas  ait :  <  Positis 
genibns,  orabat,  diccns :  Pater,  si  vis,  transfcr  calicem 
isluni  a  mc.  El  laclus  in  agonia,  prolixius  orabat(iLttc. 
xxii,  ii).  >  Scquitur  : 

Vers.  3.  —  c  Et  dixit  :  Obsecro,  Domine,  me- 
menlo,  quaeso,  quomodo  ambulavcrim  coram  le  in 
veritate  et  in  corde  perfecto  et  quod  bonum  esi,  in 
oculis  tuis  fecerim.  > 

Ac  si  diceret :  c  Ego  te  clarificavi  super  tcrram, 
opus  consummavi,  quod  dedisti  mibi  ut  faciam ;  et 
nunc  clarifica  me  tu,  Pater,  apud  lemetipsum  {Joan. 
XVII,  4).  >  Sequitur  :  c  Et  flevit  Ezecbias  nctu  ma- 
gno,  )  quoniam  Salvator  i  coepit  contrislari  et  niov 
0  slus  esse,  et  ait :  Tristis  est  aniroa  mea  usque  ad 
mortem  (Marc.  xiv,  54).  >   Sequitur  : 

Yers.  4. —  c  Et  factum  est  verbum  i)omini  ad 
Isaiam,  dicens  : 

Vers.  5. —  c  Vade  et  dic  Ezecbiae  :  Haec  dicit  Do- 
minus  Deus  David  patris  tui :  Audivi  orationem 
iuam,  vidi  lacrymas  tuas.  > 

Factum  est  verbum  Domini  ud  Isaiam,  id  e«t  prae- 
cepit  Dominus  sermoiii  propbetico,  dicens  :  Yade^ 
et  dic  Ezechi(B,  boc  est ,  fecit,  ut  intelligerelur  de 
Chrislo  dicere  ea  quae  subduniur.  Quid  est  eniro 
serrooni  propbetico  dicere  vade  nisi  propbet^as  ad 
spiritalem  intelleclum  promovere?  Dixit  ergo  pro- 
pbetae,  ut  iret  et  diceret  Ezechiae  nosiro,  quia  htec 
dwit  Daminui  :  Audivi  orationem  tuam^  lacrymas 


K6S  IIERVEl  BtRGIDOLENSIS  MONACHI  5&> 

tuat  quando  feci  iiUclligi  dc  Christo,  quod  de  Salo-  A  Teslamcntuin ,  vel  Sabbatuni  animarum  in  futuro 
mone  scriptum  est,  quia  cum  oras^ct  in  dedicatione 


templi,  dictuni  cst  ei  divinilus  :  f  Exaudi\i  oratio- 
nem  tuam  et  deprecationcm  tnam,  qua  deprcca- 
tus  es  coram  me.  Sanctiticavi  domum  istam,  quani 
a^dificasti,  ut  ponercm  nomen  meum  ibi  in  sempi- 
ternum,  et  crunt  oculi  mei  et  cor  roctim  ibi  cunctis 
diebus  (///  Beg,  ix,  5).  »  Salomon  namque  Chri- 
iitus  est,  et  donius  Salomonis  Ecclesia,  pro  qua  Do- 
ininus  oravit,  dicens  discipulis :  iPater  sancte,  serva 
eos  quos  dedisti  mihi  {Joan.  xvii,  11).  >  Et  item  : 
I  Non  rogo  ut  toilas  eos  de  mundo,  sed  ut  serves 
eos  a  malo  {ibid.  15}.  »  Et  rursum  :  i  Non  pro  his 
autem  rogo  tantum,  sed  et  pro  eis,  qui  credituri 
sunt  pcr  verbum  eorum  in  me,  ut  omnes  uiium  siiit 
{ibid,  20).  > 

Praicepit  ilaque  Dominus  prophetx  ca  ratione, 
qua  dictum  est,  ut  dicerct  Christo  pro  nobis  oranti : 
c  Uxc  dicil  Dominus  Dcus  patris  tui  David  :  Audivi 
orationcm  tuam,  viJi  lacrymas  tuas.  >  Qui  vidcli- 
cet  Chrislus  qnoniam  factus  cst  cx  semine  David 
secundum  carnem,  filius  David  appellatur,  sicut 
ovangelista  dicit :  c  Liber  generationis  Jcsu  Christi, 
filii  David  (Matth,  i,  I).  >  Cujus  orationem  Dominus 
audivit,  et  lacrymas  vidit,  sicut  ct  Apostolus  de  eo 
dicit :  c  Qui  in  diebus  carnis  suie  prcces  supplica- 
tionesque  ad  eum  qui  posset  illum  salvum  faccrc  a 
mortc,  cum  clamore  valido  et  lacrymis  oflerens,  ex- 
auditus  est  pro  sua  rcvcrentia  (llebr,  v,  7),  >  sive 
ergo  pro  sc,  sivc  pro  Ecclesia  Dominus  Jesus  ora- 
verit,  Pater  oraiioncm  ejus  audivil  et  iacrymas  vi- 
dit.  Sequitur  : 

c  Ecce  ego  adjiciam  super  dies  tuos  quindecim 
antios.  I 

Vers.  C.  —  El  dc  manu  rcgis  Assyriorum  eruam 
te  ct  civitatem  istam,  et  protegam  eam.  > 

Juxla  historiam  in  primis  est  notandum ,  quia 
statulum  csl  omni  homini,  quantum  in  hac  vita 
morUili  temporalitcr  vivat.  Nam,  ctsi  hic  annos 
quindecim  Ezechix  regi  ad  vitam  addidit  omnipo- 
tens  Deus,  cum  eum  mori  permisit,  tunc  eum  prse- 
scivit  esse  moriturum.  Qua  in  re  quxstio  oritur, 
quo.nodo  ei  per  prophetam  dicatur  :  c  Dispone  do- 
roui  tua^,  quia  morieris  tu,  et  non  vivcs,  >  cui  cum 
niortis  senlentia  dicta  est,  protinus  ad  ejus  lacry- 
mas  est  vita  addita.  Sed  per  prophelam  dicit,  quo 
teropore  roori  ipsc  inerebatur,  per  largitatem  vero 
roisericordiae  illo  cuin  tcmpore  ad  mortem  distulit, 
quod  ante  sxcula  ipse  prsescivit.  Non  est  propheta 
igitur  faliax,  quia  teinpus  mortis  innotuit,  quo  ille 
roori  merebatur,  ncc  Dominica  statuta  convulsa 
sunt,  quia  ut  cx  largitate  Dei  anni  vit:c  crescerent, 
hoc  quoque  ante  saecula  praefixum  fuit,  atque  spa- 
iium  vita^,  quod  inopinate  foris  est  additum,  sine 
augmento  pnescienti;r.  fuit  intus  statutum. 

Sed  his  juxta  scnsum  historis  breviter  dictis 
roysterium  inquiramus.  Quindenarius  numerus 
propter  septem  et  octo,  quibus  constat,  vel  vitaro, 
quae  nunc  est,  ^^el  futuram,  vei  Vetus  et  Novum 


et  carnis  resurrectioncm,  vel  certe  aliud  aliqiiid 
c^lestis  sive  spiritalis  continct  arcani.  Quindeciro 
igitnr  anni  Domiiio  post  passionem  adjiciiintur, 
qiiia  de  morte  cjus  oritur  vita  Ecclesi;e,  quae  et  post 
mortem  qiiiescendi  spcm  liabct,  ct  in  finc  resUr- 
gcndi,  atque  ideo  nunc  ulriusque  Teslamenli  prai- 
cepta  vivcndo  custodit.  Quindcciin  aniii  Douiino 
adjiciuntur,  quia  ex  ejus  lemporali  inorte  data  est 
iiobis  vita  prxscns  aniinarum  ct  fulura  etiam  cor- 
porum,  atque  scientia  utriusquc  Testainenti  reve- 
lala  omnisquc  reg*ila  vivcndi  ct  speiandi  mon- 
strala. 

Sed  et  de  manu  regis  Assyriorunif  id  est  antiqui 
hoslis  ei  uitur  Dominus,  sicut  in  Psalmo  precalur» 
B  dicens  :  i  Salva  ine  ex  ore  leonis  {Psal,  xxi,  22).  > 
Et  civitas  cjus,  id  est  Ecclcsia  simul  eruilur,  quia 
Satanx  polestas  ab  huinano  gcnere  pcr  Salvatoris 
roortem  expellitur.  Inter  pericnla  quoque  tentatio- 
num  protegitur  semper  ha^ccivitas  a  Doroino.  Post 
hxc  suain  promissioncm  confirinare  voleiis,  Deus 
ait  : 

Vers.  7.  —  c  IIoc  autem  tibi  erit  signuni  a  Do- 
mino,  qiiia  faciot  Doininus  verbuin  hoc,  quoJ  lo- 
cutus  est.  > 

Vers.  8.  —  c  Eccc  ego  reverti  faciain  umbrani 
linearum,  pcr  quas  descenderat  in  horologio  Achaz 
in  sole  retrorsum  decein  lineis.  > 

Quibus  Doniini  vcrbis  prophcla  subjungit  :    c  Et 
revcrsus  est  sol  decem  lineis  per  gradus,  quos  de-* 
^  scenderat.  > 

Dbi  considerandum  est  juxta  veritatem  histori<e« 
quia  cum  duodecim  horas  habere  dies  soleat,  iste 
in  quo  sol  decem  lineis  reversus  est,  triginta  iluas 
habuisse  comprobatur.  Nam  decero  horas  jaro  cx- 
plcverat  sol,  quando  cocpit  reverti ,  decemquc  rur- 
sus ,  dum  ad  orientcm  reverteretur ,  confecit,  ot 
itcrum  ab  orientc  remeans  usque  ad  locuin , 
unde  reverti  coeperat,  adhuc  deccm  alias  expendit, 
atque  post  diem  consumroans  usque  ad  occasuni 
diias  superaddidit,  sicque  factus  est,  ut  diximus, 
dies  horanim  triginta  duaruro,  id  est  quatuor  ho- 
ras  roiniiS  habens,  quam  spatium  dierum  trium  ex- 
plcrc  coneucvit. 
{)  Quo  in  loco  roentero  roovere  potcrit,  quod  alibi 
sancta  Scriptura  refert,  quia  ad  vocero  Josue  stctit 
sol  in  roedio  coeli,  et  non  festinavil  occurobere 
spatio  nnius  diei ,  atque  roox  subjungit  :  c  Quia 
non  fuit  ante  et  postea  tam  longa  dies,  obediente 
Domino  voce  bominis,  el  pugnante  pro  Israel  {Josue 
X,  44).  >  Cuin  eniro  dicitur,  quia  non  fostinavit  sol 
occumbere  spatio  unius  diei,  dcclaratur,  quia  dies 
ille  spatiuro  duoruro  tenuit  dierum,  sicut  et  Jesus, 
filius  Sirac,  roanifestat,  dicens  :  c  iracundia  cjus 
impeditus  esi  sol,  et  unus  dies  facius  est  quasi  duo 
{Eccli.  xLvi,  5).  > 

Cum  ergo  dies  iste  siib  Ezechia  pius  habuerit  ho- 
ras  octo  quam  ille,  in  quo  sanctus  Josue  solem 
stare  fecit,  quid  est  quod  ibi  dicitur ,  quit  c  non 


3»  COMMENT.  IN  ISAIAM 

fnit  ante  ct  postea  tam  longa  dics?  »  Mullo  eiiim 
IdDgior  fuit  isla.  Sed  ille,  qui  scripsit  librum  Jo- 
•oe,  ante  Ezecliiam  fuissc  inteliigitur,  el  de  his, 
qac  retroacta  cogiipverat,  testimonium  perhi- 
boisse.  Nam  cum  dicit,  quia  i  non  fuit  ante  et 
postea  tam  longa  dics, »  intelligimus  ab  origine 
mondi  usque  ad  tempus  losuc,  ct  a  tempore  iosue 
«sque  ad  scriptorem  illius  hisloriae,  vel  ad  tempus 
in  qoo  scripta  est.  £t  ideo  non  contradicit  Isaia; 
kmgiorem  diem  post  iiiducenti,  quia  cum  dixisset : 
f  Non  fuit  antc  et  poslea  tam  longa  dies,  >  iion  ad- 
didit :  c  neque  futura  est.  »  Quod  si  addidisset, 
oronino  contrarios  Isaise  videretur 

His  ita  secundum  historiara  ciplicitis  spiritalem 
sensoui,  aperienle  Domino,  cernere  studeamus. 
c  Ecce  ergo,  inquit,  reverti  faciam  umbram  linea- 
nm,  >  eic.  Quid  per  decem  lineas  horologii,  id 
est  decem  horas,  nisi  Decalogus  legis  exprimitur  ? 
Unde  et  Kederoptor  noster,  iit  legis  doctor  esse 
monstrareiur,  bora  quasi  decima,  dictum  est  ei  a 
discipulis  Joannis  :  c  Rabbi,  quod  dicilur  interprc- 
tatom  magister  (Joan,  i,  38).  »  Quid  vero  per  fcm- 
bramlineammt  nisi  obumbralio  atquc  veiatioTe-sla- 
menti  Veieris  desigiiatnr  ?  Quid  autem  per  horolo- 
giom,  in  quo  suiit  duodecim  line»,nisi  Vetus  Testa- 
Bentum,  in  quo  sunt  rectissima  vit»  pnecepta, 
figoratur,  et  quod  omnia  tempora  quasi  singulas 
horas,  velhistoriam  texeiido,  vel  prophetando,  lo^iiii- 
tor?  Et  quid  per  Achaz^  auctorem  horologii,  nisi 
scriptores  cjusdem  Testamenti  signantur?  .llnde 
Achaz  interpretatur  continem^  ut  religiosam  conli- 
nentiam  prophelaruin  signiQcet.  Quid  vero  per  so- 
fem,  nisi  intellectus  exprimitur  ?  Unde  impii  ferun- 
tor  esse  dictiiri,  quia  «  Sol  intelligentia;  non  est 
ortus  nobis  (Snp.  v,  6).  » 

Reveruu  e$t  ergo  soi  decem  lineis  in  horologio  per 
ffraduSf  qmo$  deseenderat,  quia  divinae  legis  intelle- 
ctos,  qui  traditionibus  Pharisaeorum  jam  ad  effe- 
ctum  propinquabat,  ad  eam  intentionem  est  redu- 
etos ,  quam  in  initio  Moyses  habuit  et  propheiae. 
Solem  quippe  illnc  unde  venerat  reverti ,  est  Scri- 
ptorarom  inleiligeotiam  ad  pristinum  redire,  ut 
qooroodo  intellectae  sunt  a  Moyse  et  prophetis,  sic 
intclligantor  et  a  nobis ,  non  secundum  carnalem 
Pharisa^rom  interpretationem  ,  quibus  sol  intelli  • 
gentiae  jam  occubuit,  et  nox  ignoranlise  meiiies 
eorom  operuit.  Dcscenderat  ciiim  sol  per  decem 
lineas  horologii,  et  umbram  in  cis  reiiquerat,  quia 
intellectus  Decalogi  per  Judaeos  declinavcrat ,  et 
umbra  litterae  Decalogum  ipsum  eis  operucrat.  Sed 
nunc  urobra  sole  fugata  est  retrorsum  decem  lineis, 
quia  obunibratio  Decalogi,  idcstVetcrisTestamenti, 
per  spiritalem  intelligentiam  repulsa  est. 

itaqoe  quod  urobra  linearum  revertitur  in  horo- 
iogio  retrorsuro  decem  lineis,  per  quas  solem  se- 
quendo  desoenderat,  signoro  est  Ezechiae,  quia 
Dominos  adjiciet  super  dies  ejos  quindecim  annos, 
ae  demanoregis  Assyriorumeruet  euro,  et  civitatero 
cjos»   qoia  in  eo,  quod  legis  arcana  in  passione 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  500 

A  Domini  rcveiantur ,  evidcDlor  innuitur,  qood  dc 
mortc  ejus  resnrrcctura  sit  Ecclesia,  et  princeps 
hujus  mundi  nihilin  eo  habeat,  sed  percum  omnes» 
qui  credidcriiit,  salventur.  Evidens  enim  signom 
salutis  iiostne  est  hoc  quod  spiritalis  inteliigentia 
lcgis  panditur  nobis,  ut  spiritalitcr  eam  impleamus, 
qu»  camaliter  a  Juda^is  impleri  nonpoluil.  Et  per 
hoc  Dei  Filius  essc  Jcsus  declaratur,  quia  in  ojus 
morte  legis  obscuritas  removetur.  Uiule  ^elnm  tem- 
pli  scissum  (Matth,  xxvii,  51)  fuisse  describilur,  et 
conturio  dixisse,  quia  vere  homo  hic  Filius  Dei 
erat  (ibid,  5i).  Scquitur  : 

Vers.  9.  —  I  Scriptura  Ezcchise  rcgis  Juda?,  cum 
aegrotasset,  ct  convaluisset  de  iiinrmitaic  sua.  » 

Veas.  iO.  —  fl  Ego  dixi :  In  diinidio  dieruin  ineo- 
B  rum  vadam  ad  porlas  inferi ,  quxsivi  residoum 
annorum  meorum.  > 

Vers.  41.  —  fl  Dixi :  Non  vidcLo  Domiiium  Deom 
in  tcrra  viventium  :  noii  aspiciam  horoinem  ultra,  ei 
Jiabitatorem  quietis,  »  ctc. 

Ezechias  est  rex  Judis^  id  est  Salvator  noster  esi 
rex  confessionis,  quia  c  si  confitearis  in  ore  Domi- 
iium  Jcsum,  et  in  cordc  tuo  credidcris  quia  Dcus 
illom  suscitavit  a  mortuis,  salvus  eris  (Rom,  x,  9). » 
Bex  est  Jud€B,  id  est  confessionis,  i  ut  omnis  lingua 
coiifiteatur,  quia  Dominus  Jesus  cst  in  gloria  Dci 
Pairis(P/rt7i>p.  ii,  H).i  Nam  utaperle  monstraretur 
esse  rex  Judx,  posuerunt  in  crucc  super  caput  ejus 
causam  ipsius  scriptam  :  i  Ilic  est  Jesus  Nazareuus 
rex  Judaeorum  (Matih,  xxvii,  58).  i  Cui  a^g.otara 
fuitinfirmitatem  nostr»  mortalitalis  asstimpsisse,  ac 
dc  infirmitatc  sua  convaluissc  ei  fuit  ad  gloriam 
resurrectionis  pcrvcnissc. 

Scriptura  vero,  quam  tunc  Ezechias  dedit,  cum 
eegrotasset  et  convaluisset,  eam  designat  Scripturam, 
quam  post  resurrectionem  suam  Dominus  per  evan- 
gelistas  et  apostolos  condidit.  Qui  quoniam  caput 
est  Ecclcsiae,  vocccorporis  sui  inchoat  ioqui  dicens: 
Ego  quondam,  antequam  venirct  gratia,  dixi :  /« 
dimidio  dierum  meorum  vadam  ad  portas  inferi,  id 
cst  a  mundi  exordio  usque  ad  passionem  Redempto- 
ris,  cum  de  hac  vila  migraTcro,  desccDdam  ad  in- 
feros.  Tunc  enim  omnes  illuc  dcsccndebant. 

El  notandum,  quod  non  ait :  vadam  ad  profuii- 
[)  dum  inferni,  sed :  vadam  ad  portas  in/eri, quia  justi 
iiluc  dcsccndentes  in  superioribus  loeis  absquc  tor- 
mcnto  tenebantur;  peccatores  auiem  in  inferioribus 
puniebantur.  Quia  vero  a  passione  Domini  usque  ad 
fincm  sa^culi  adhuc  permansufa  fuerit  Ecclcsia, 
subjungit : 

Qutesivi  residuum  annorum  nteortim,  id  est  spa- 
tium  tcmporis  mei,  quod  supercrat  usquc  ad  mundi 
tcrminum,  rogavi  donari  mihi.  Hoc  est  quod  alias 
vuce  Ecclesiae  dicitur  :  i  Ne  revoces  me  in  dimidio 
dierum  meorum  (Psal.  ci,  25),  >  id  est  non  me 
finias,  donec  omnes  dies  in  consummatione  sacculi 
complearo.  Et  quia  naturaro  nostrx  huroanitatis  Do- 
roinus  assuropsit,  vocc  humani  generis  in  infernum 
sine  spe  descendentis  ait :  Diti :  Non  videbo  Domt- 


SC7 


IIERVEl  BURGIDOLENSIS  M0NACH1 


3(K> 


uum  Deum  in  terra  viveiUium,  id  csl  in  coelesli  pa-  A  perius  ait ,   Dixi   frequcntcr  subinlcliigi  polest  in 


Cria,  quoninm  i  vadam  el  non  rcvertar  ad  terram 
lenebrosam,eiopcrlam  mortis  caliginc  {Job\,  2i).  > 
Non  aspiciam  hominem  N/lra,  cum  fueio  roissusin 
tenebras  extcriorcs,  quia  nocle  damiiationis  aelernse 
caecabor.  Nec  habiiatore\n  quieiis  jam  videbo,  sed 
inter  eos,  qui  in  tormcntis  moralniiitur,  detinebor. 
Haec  enini  per  pcccatuni  meruit  Iiomo.  Et  ideo  Do- 
minus  humanilatis  .nostrae  factus  .])ariiccps  voceni 
eorum,  qui  propter  peccatum  peribant,  in  se  susce- 
pit,  ul  peccati  remissionem  obtinens,  peccatores  a 
morte  salvaret.  Undo  et  in  Psalmo  rausam  iiostram 
suscipiens,  ait :  c  Dominus  Dcus,  respice  in  -  mc, 
quare  me  derciiquisti  ?  Longe  a  salute  mca  verba 
delictorum   meorum  (Psai.  xxi,  2).  >  Qui  quoniam 


scqtientibus.  Quid  vero  mane^  nisi  tcmpus  illud  dicit» 
quo  populus  illc,  vel  per  Abraliam,  vei  per  Moysen 
coepit  Dcum  cognosccrc  ?  Et  quid  vesperam,  nisi  oo- 
casum  solis  justitiae,  id  cst  passioncin  Domini  nun- 
cupat?  Dixit  ilaque  populus  Hebi'a;oruin  quia  i  de 
mane  usque  ad  vesperam  iiiiies  mo,  >  quoniam  se 
religiose  viclurum  prcphelavil  ab  iiiitio  ilatae  legis 
usque  ad  passioncm  Domini.  Quotidie  enim  (iniiur, 
qui  ob  amorcin  patri;e  coeli^stis  ab  aiLiirc  pnesen  • 
tium  niagis  magisque  dellcit,  ct  desideria  carnis 
exslinguit,  secundiim  illiid  Apostoli  :  t  Semper 
morlifit  ationein  Jcsu  iti  cor{>ore  vestro  circumfei*en- 
les,  ut  ct  viLi  Jesu  Cliristi  in  corporc  vcstro  mani- 
fcstelur.  Scmper  autem  nos,  qui  vivimus,  in  mor- 


plebem  Judseorum,  ex  quibiis  carncm  assumpscrat,  ^  lem  trailimur  piopter  Clirisiuiii,  ut  ct  vila  Josu  ma- 


amisit,  recle  subjungil ; 

Vers.  42.  —  €  Gencratio  mea  ablala  est,  et  con- 
voluta  est  a  me  qiiasi  labernaciilum  pastorum.  i 

Ejus  namque  generutio  ablala  esl  ei,  qiiia  Judxam 
pcrdidit.  £t  sicut  tabernaculum  patlorum  iii  uno 
fasciculo  convolvitur,  et  ad  ignein  deportatiir,  ipsis 
abeuntibus  ;  s.c,  rccedeiile  Domino,plebs  WlxconvO' 
luta  est  in  congregatioiiem  unius  fascis  (\H)  in  la- 
cum,  ut  aeteriialitcr  ibi  comburatur.  Cujus  plebis 
voce  subditur : 

c  Praecisa  est  velut  a  tcxente  vita  mea  :  dum  ad- 
liuc  ordirer  succidit  mc.  > 

Loquilur  enim  Dominus  voce  Judaici  populi,  quia 


nifestetnr  in  carne  noslra  morlali  (//  Cor.  iv,  tO). 
Nam  et  sub  Veteri  Testamento  sic  vivebaut  nonnuUi* 
Deiiidc  propria  voce  Dominus  adjungit : 
Vers.  13.  —  c  Sperubutn  usquead  manc.  t 
Idcstexspectabam  resuircclioiiemsecuiKlum  illud: 
c  Caro  mea  requiescet  in  spe  (Psai.  x\\  9L  i  Hane 
enim  boram  resurrectionis  appellat.  Nain  de  vespe- 
ra,  quam  praemisit,  ct  de  islo  niaiie  scriptum  est 
alias  :  c  Ad  vesperum  domorabiiur  fletus,  nt  ad  ma- 
tutinuin  Ixtitia  (Psal.  xxix,  (>).  3  Flevcrunt  enim 
disciptili,  moriente  Domino ;  sed,  co  resurgente,  laeiati 
sunt.  Post  multipliccm  itaque  vocuin  >nriationcm 
liucusque  frequcnter  immutanteni  persoiias  lo(|ucn« 


pcr  mysterium  assumplo!  bumanitatis  unum  cum  eo  >>  ^»"*»  j^'»"  diutius  Ecclesiae  vox  iii  his  quae  soquun- 


factus  est.  Qtiia  vero  c  juslus  ex  fide  vivit  (Hom. 
17),  I  hic  autcm  populus  in  advcntu  Domini  fidem, 
ex  qua  vivebal,  amisit,  pracisaest,  inquit,  vita  mea, 
id  est  fides  mea,  el  aroputata.  Qux  scilicct  vita  com- 
paratur  tcLe,  quae  texiiur,  quia  hdes  illius  rudis  po- 
puli  quibusdam  incremenlis  proficiebat  sicut  tcla, 
cum  texilur.  £t  quemadmodum  tela  duobus  lignis 
infra  supraque  religata  innectitur,  ut  texatur,  ita 
ildes  illius  populi  in  liumanitate  et  divinitate  Re- 
dempioris  tenebatur,  ac  proficiebat. 

Prmcisa  esi  ergo  vila  cjus,  velut  si  tela  praecida- 
lur  a  texente^  quia  Dominus,  qui  fidcm  ejus  augere 
solebat,  justo  jadicio  praecidit  eam.  Qui  videlicet 
popalus,  dum  adhuc  ordiretur,  prsecisus  est,  quia 


tur,  perseverat.  Subjuiigit  cnim  : 

c  Qiiasi  leo  sic  contrivit  omiiia  ossa  mea,  •  etc 
lu  ossibus  quippeest  forlitudo  corporis.  El  quas^unt 
0ssa  hujus  sacri  corporis,  id  est  £cclesi:€,  nisi  Apo- 
sloli  ?  Quasi  ergo  si  conterat  Lco  cujus(|uam  ossa, 
quem  devorat ;  sic  contrivit  Satanas,  tcmpore  Do- 
minicae  passionis,  ossa  Ecclcsiae,  quia  tunc  omniom 
aposlolorum  mentes  confregit,  etconslantiameorura 
contrivit.  Sed  hoc  perictilum  cito  praeteriit,  ut  Ec- 
clcsiae  religio  usque  ad  consummalionem  saeculi 
perdurareL  Conseqttenler  enim  loquitur :  i  De  niane 
usque  ad  vesperam  finies  me.  i  Nam  mane^  sicut 
et  superius,  horam  Dominic^  resurrectionis  appei* 
lat,  vcspcram  vero  fiiiem  roundi.  Et  de  mane  usqu0 


quando  fidei  vitam  perdidit,  adhuc  inchoabat.  Undc  D  ^^  vesperam  finitur,  quia  ex  tempore  resuiTectionls 


et  Apostolus  improperat  eis,  dicens :  i  Cum  debe^ 
retis  magistri  esse  propter  tempus,  rursus  indigetis 
ot  vos  doceamini,  quse  sint  elcmenta  exordii  sernio- 
Dom  Dei,  ct  facti  estis,  quibus  lacte  opus  sit,  uon 
solido  cibo.  Omnis  enim  qui  laclis  est  particeps, 
expers  est  sermonis  justitiae :  parvulus  ciiini  est 
{Hebr.  v,  12).  i  Adhuc  ergo  populiis  ille  ordieba- 
tur,  id  esl  incipiebat,  qiiando  succisus  cst.  i  NihU 
enim  ad  perfectum  adduxit  lex  (ilebr.  vii,  19).  i 

Rursas  voce  electae  partis  ejusdem  popull  subjici- 
lur  :  I  De  mane  asque  ad  vcsperam  Onies  mc.  i  Et 
a  •uperioribus  intelligitur :  Dixi.  Quod  enim  bis  su- 


Dominicae  usque  ad  mundi  lerminum  carnem  suam 
crucifigens,  cuni  vitiis  et  concupiscentiis  Aposlolum 
imitalnr,  diccntcm:  i  Quotidio  morior  (ICor.  xv, 
31).  I  EtaJjungit : 

Vers.  ii.  —  cSicut  puUus  hirundinis  sic  damabo, 
meditabor  ut  columba.  i 

Clamabo,  inquit,  ut  puilus  liirundinis^  qui  natus 
clausos  habet  oculos  usque  ad  diem  ociavum,  et 
clamat  propter  caecitatem  et  famem.  Sic  enim  homo, 
in  hojus  vitae  cecitate  natus,  usque  ad  diem  iiovissfr- 
roae  resurrectionis  positus  in  tenebris  el  egestafe, 
clamare  jugiter  dobel  pro  bis  ad  Deuro,  el  cempuo- 


(ii2)  Ambo  cod.  faseu 


m  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —   LIB.  V  570 

ctioDi  sladons,  niptlitan  ut  columba,  qiiie  pro  canlu  A      «  Conripies  me,  et  vivilicabis  me.  >  Corripies  me 


gemit  assidue.  Posttjuain  vero  justorum  Kcclesia 
vel  qoaelibet  sancta  anima  diutius  ita  clamavit,  et 
meditata  est,  subsequilur,  diccns  : 

fl  AtleiMiati  sunt  oculi  mci  snspicienlos  in  exccl- 
sum.  >  Ex  sxcularibus  enim  curis  ct  cogitalionibus 
inlimis  crassitudine  quadam  bebetaiitur  oculi  cordis 
sicut  (le  quibnsdam  dicitur,  qiiia  t  incrassatum  est 
cfirpopuli  bujus  (ifalf/i.  xiii,  15).  >  Qui  vero  ler- 
rcna  omnia  mcnte  transcendit,  et  cogitationes  siias 
subtiliter  mundans,  coelestium  cimtemplatione  desi- 
4lcr*.oquepascilnr,  bujusoculi,  in  exccUnm  auspicien" 
tes,  attenuantur.  Sic  enim  orulos  altenuari  sanclus 
Job  Tob^bat,  cum  diceret :  i  Spirittis  meus  attenua- 
bitur  (Job  xvn,  1).  >  Bene  ergo  dicit  Ecclesia  con 


flagellando  exterius,  et  per  hoc  vivificabis  me  intc- 
rius  ut  diccre  possim,  quia  c  casligaus  castigavit 
me  Dominiis,  el  morti  non  tradi<lil  me  (Psal.  cxvii» 
48).  I  llaec  loquilur  Ecclesia  vcl  quililHJl  justiis 
cuin  Paulo,  glorians  in  Iribulalionihus.  Scd  qui  sic 
corripi  dcsideiat,  vidoainiis  quid  agat,  cum  corre- 
plio  foris  cessavcrit.  Subjungit : 

Vers.  i7.  —  €  Eccp,  iii  pace  amaiiiudo  mca  ama- 
rissiina.  > 

Jn  pacc  oiiini  osl  amaritudo  clectorum  amarissi^ 
ma,  quia  qui  senipor  iii  amariludiiic  cordis  sunt, 
tunc  vebomenlius  amariliidiiic  replcntur,  cuni  iiibit 
adversilalis  cxlcriiis  paliunlur.  Sed  quid  pcr  liaiic 
coiTcptioncm  ct  ainaritudinom  ineriicrinl,  scquilur  : 


templationi  supornorum  inlenta,  quia  attenuatisunt  "  <  Tu  autom  criiisli  animani  nioani,  ut  iion  pcrircl,  • 


oculi  mei  suspicientcs  in  escclsum,  Sed  ab  altitudine 
contomplationis  rodiens  ad  considerationem  malo- 
rnm,  quje  inforins  tolerat,  subjungit  obsecrando  : 
«  Domine,  viin  patior,  responde  pro  mc.  i  El  intra 
te  cogitando  addit  : 

Vers.  15.  —  I  Quid  dicam,  aul  quid  respondebit 
milii,  cuin  ipsc  fecoril?*  i 

Domine,  inquil,  vim  tribuiationis  pitior,  responde 
tibi  pro  me,  quia  non  valeo  rcsponderc  tibi,  cum 
srriptum  sil :  c  0  Iioujo  quis  os,  ut  rcspondoas 
Deo?  I  (Rom,  ix,  20.)  Responde  ergo  pro  me,  id  osl 
causam  meam  contra  scveriialem  juslitix  tuje  niiso- 
ricorditer  defende,  ut  vim  afllictionis,  quam  jusle 
patior,  ainovere  possis  por  rationem  juslilidc.  Quid  r 
cnim,  inquit,  dicam  Deo  meo  ?  Ac  si  dicat :  i  Si 
juslificarc  me  voluero,  os  mcum  condemiiabil  mo. 
Si  innocentem  ostendero,  p:*avum  me  comprobabit 
(Job  IX  ,  20).  .4ttl  qnid  respondebil  milii,  cum  iyse 
fecerit,  id  esl  quani  rationcm  mihi  roddcl  de  liis 
quae  palior,  cum  ipse  conditor  meus  sit,  qui  me  v(d 
sflligit  vel  aflligi  permiuit?  Qui  eiiim  me  I>enigne 
condidit,  nequaquam  injusle  cruciari  permittit.  Sod 
cst,  quoil  inter  baec  salubriter  agam  :  i  Uecogitabo 
«mnes  annos  meos  in  amaritudine  anim%  me.T,  i  id 
est  ad  meinoriam  revocabo  omne  tempus  viU£  inese 
transactum,  et  omnia  deflebo,  quse  me  male  egisse 
i^ccognovero. 

Vers.  i6.  —  I  Domine,  si  sic  vivitur,  et  in  lali- 
bns  vila  spiritus  mei.  i 

In  pnescnli  vila  sic  vlviturj  ut  supra  dixit  de  so, 
id  est  dolores  et  aiflictiones  patiendo.  Omnes  cnim, 
qui  vivimus,  afllictione  premimur,  et  ei,  qui  nos 
aOligit,  respondere  non  possumus.  Et  in  taiibus  do- 
loribus  est  vita  spiritus  mei^  id  est  vita,  quam  spi- 
ritus  his  artubus  confert. 

Yei  sic  vivilur  vera  vila,  id  est  recogilando  cura 
arnaritudine  pa^nitentiae  prictcrilos  annos.  Et  in 
amaritudinibus  talibus  et  recordationibus  est  vita 
tmritus  met,  quia  per  poenitentiam  reviviscit  anima, 
quae  in  pcccalis  mortua  erat.  Sivc  in  talibus  afilictio- 
iiibus  enutriiur  viia  spiritus  mei,  quia  tanto  verius 
vivit  Spiritus  mentis,  qaanto  fortius  caro  conteri- 
inr.  Unde  et  additur  : 


id  cst  ab  immiiieuti  periculo  dainnalionis  a.*lern» 
salvasti.  El  quoinodo  eam  a  pcriculo  moiliscruisti? 
Sequilur :  i  Projocisti  post  lerguiu  tuum  omnia 
pcccata  iiM^a,  i  id  ost  a  (oiispcotu  tiio  aufercns,  in 
bis  quae  relro  sunt  oa  roliquisti,  ut  jam  in  antcrio* 
ribus,  id  csl  iu  futuris  sxTulis  nou  videantiir.  Sc- 
quitur  : 

Vers/  18.  —  iQuia  non  infornus  conruebiliir  tibi, 
noque  mors  laudabit  te  :  non  cxspcctabunt,  (|ui  dc- 
sceiidunt  in  lacum,  verilatom  tuain.  i 

Vers.  11).  —  €  Vivcns.  vivons  ipse  confilcbitur 
tibi  sicut  cl  cgo  hodic  :  palcr  filiis  notain  facict  ve« 
ritalcm  tuam.  i 

Quod  animain  moam  a  morlc  erucris,  duin  pcc- 
cata  diiiiittercs,  indc  comprobatur,  quia  infcrnus 
non  confitebitur  tibi,  id  est  his  qui  in  inferno  sunt, 
pcr  confcssioncm  peccalorum,  non  dabilur  jam  re- 
missio  :  neque  mors  luudubit  te,  id  cst  qui  in  illa 
mortc  sunt.  Et  qui  semcl  in  lacum  pcrdilionis  iUius 
descendunt,  jam  veritatem  doctrinae  lii;e  non  exspe- 
ciabunt  cognosccre,  quoniam,  in  sua  stultilia  con- 
sumpti,  siuc  remedio  puuieiitur. 

Vel  ccrlc  veriintcm  promissionis  lutE  noii  exspc^ 
ctabunt,  quani  exspcctant  electi.  Infernus  el  inors 
non  conruebuntur,  sod  vivensy  vivens  ipse  confilebitur 
tibi,  id  cst,  lUini  iii  pnescnti  sa^culo  quisquc  vivit, 
babot  potestatem  confitendi  peccala  sua,  sicut  et 
cs;o,  dum  adhuc  hodie  vivo,  countcor.  Et  illi,  qui 
D  descendunt  in  lacum ,  non  exspectabunt  veritatem 
tuam.  Sed  pater  quisque  spiritualis  notam  faciet 
veritatem  tuam  filiis  suis,  quos  in  Christo  Jcsu  per 
Evangclium  genuerit.  In  hac  C2iim  vita  locus  est 
discendi,  non  in  inferno,  ct  hic  cst  lociis  peccata 
confitendi  atque  purgandi.  liucusquc  Dominus  voco 
corporis  tui  locutus  est.  Sed  post  hxc  voce  propria 
loquiturad  Palrem,  dicens  • 

Veks.  20.  —  I  Domine,  saivum  mc  fac.  i 

Id  est  resuscita  me.  Rursumque  membrorum  suo- 
rum  voce  subjongit :  i  Et  psalmos  noslros  canta- 
bimus  cunctis  diebus  vitae  nostrse  in  domo  Doini- 
ni,  I  id  est  in  Ecclesia  perroanebimus  in  psalmis 
et  hymnis  et  canticis  spiritalibus  cantanies  et  psal- 
lentes  in  cordibus  nostris  Domino.  Hoc  enim  a  re» 


571  ,  HERVEI  BUIiGiDOLENSlS  MONACHl  Zl% 

surreclione  Domiiii  iideles  agiint  ubique.  El  hsec  csl  A  ')•  >  I^ost  ciijus  asceuuonem  quia  genles  ad  fidem 
oratio  Ecclesiae  deprecanlis  in  Psaluio : 


c  Dowine, 

salvum  fac  regem,  et  eiaudi  nos  in  die  qua  invoca- 
Terimus  tc  (PsaL  xix,  iO).  >  Nam  quod  ibi  dicitur  : 
f  Domine,  saivum  fac  regem,  >  hoc  cst,  quod  ip.-e 
rex  ail  hic  :  Domine^  salvum  me  fac;  et  quod  ibi  se- 
quitur  :  c  Et  exaudi  uos  in  die  qua  invocaverimus 
lc,  >  hoc  loco  subditur  :  t  Et  psalmos  nostros  can- 
tabimus  cunctis  diebus  vita;  nostrae  in  doroo  Domi- 
ni.  >  Terminala  ilaque  oratione  regis  Ezechias,  se- 
quitur  in  narratione  prophetica  : 

Vers.  21.  —  c  Et  jussit  Isaias,  uttollercnt  nias- 
sani  de  ficis,  et  calaplasmarent  super  vulnus,  ei 
sanaretur.  > 

Dominus  autem  in  Osee  dicit :  c  Quasi  uvas  in 


veneruut,  bene  subditur : 

CAPUT  XXXIX. 

c  In  tcmpore  illo  misit  Mcrodach  fialadan  filius 
Baladan  rex  Babylonis  libros  ct  munera  ad  Eze- 
chiam;  audierat  enim,  quod  segrotasset  et  conva- 
luisset.  > 

Quid  enim  per  ilerodach,  qui  interpretatur,  amara 
arrogantia  vcl  amaritudinem  immitlenSt  nisi  magi- 
stros  saplentix  saicularis  designat,  qui  propter  eam- 
dem  suamsapientiam  assumpserant  uimiam  arrogan- 
tiam  et  sequacibus  suis  immittcbaut  amaritudinem 
arroganliae  vel  sapientiae  sux  ?  Qui  et  Baladan  co- 
g^iomijiatur,  quod  dicitur  :  Venit  sibimet  judicans^ 
quia  sapientes  saeculi  ad  hoc  vencrunt,  ut  sibimet 


deserto  inveni  Israel,  quasi  prima  poma  ficuhieae     judicantcs  pra^fcrrent  sua  his   quae  erant  aliorum. 


{Osee  IX,  iO).  £t  Jeremias,  visionem  quamdam  rc- 
ferens  ait  inter  alia  :  c  Calathus  unus  ficus  bonas 
habebat  nimis,  ut  solent  esse  ficus  primi  temporis 
(Jerem.  xxiv).  »  Et  subjungil  Dominum  dixisse  : 
c  Sicut  ficus  hae  bonse  :  sic  cognoscam  Iransmigra- 
tionem  Juda,  quam  emisi  de  loco  isto  in  lerrain 
Chaldaeorum  in  bonum,  et  ponam  oculos  meos  su- 
per  eos  ad  placandum  (ibid.,  v). 

Quid  ergo  per  massam  ficorum  deslgnatur,  nisi 
muIlUudo  electorum  dulcis  ct  suavis  ?  Quid  ita- 
que  est  ,  quod  super  vulnus  Ezechiae  poiitur 
massa  ficorum,  nisiquod,  dumBedemptor  noster  in 
cruce  pendens  lancea  vulneratur,  Ecclesiam  proprio 


de  quibus  recte  Dominus  ait :  c  Oinnes  quotquot 
venerunt,  fures  sunt  ct  latrones  (Joan.  x,  8).  > 
Atque  filius  Baladan  est  iste  Merodach,  quia  hi,  qui 
ex  sapicntibus  mundi  crediderunt,  ex  doctrina  vete- 
rum  sapicntum  crant  primogeniti.  Rex  quoque  Ba^ 
bylonis,  id  est  confusionis  dicitur  fuisse  Merodach, 
qvia  sapienles  sa^culi  principes  erroris  fuerunt. 

Hic  crgo  Merodach  misit  ad  Ezechiam^  iJ  est  ad 
Chrislum  libros  sanae  doclrinac,  et  munera  bonorum 
operum.  MuUi  cnim  ex  sapicntibus  gentium  conversi 
libros  optimos  scripserunt,  et  muncra  suae  devotio- 
nis  obtulerunt  Christo,  sicut  Justinus  philosophus» 
ct  Arcopagita  Dionysius,  et  Augustinus  Aurelius 


crttoremercatur?UiidePaulus  ait :  c  RegereEcclc-  q  Andierat  enim  per  apostolos  iste  Merodach,  quod 
siam  Dei,  quam  acquisivit  sanguine  suo  (xict,  xx,      ~ 
28).  >  Vulneratus  igitur  acquisivit  Ecclesiam  quod 
est  massam  ficorum  esse  vulneri  supcrpositani. 

Et  cataplasmala  est  haec  massa  de  ficis  supcr 
vulnus,  quia  justorum  Ecclesia  glutino  charitatis 
adha^ret  Dominicae  passioni.  Ut  autem  massa  haec 
super  vulnus  est  cataplasmata,  sanatus  est  rex,  quia 
postquam  Christus  patiendo  agglutinavit  sibi  mul- 
litudineni  eleclorum,  qui  omnes  unum  sunt,  calcata 
morte,  suriexit  jam  noii  reversurus  in  corrupiionem* 
Sanatus  est  enim,  quia  gloria  resurrectionis  indu- 
tus  est.  Scquitur  ; 

Vers.  2i2.—  c  Et  dixit  Ezechias  :  Quod  erit  signum 
quia  asccndam  ad  domum  Domini.  > 


Ezechias  cegrotasset,  et  convaluisset,  id  cst  Christus 
infirmitatem  nostrae  inorlalitatis  assiimpsisset,  el  ad 
immortalitatis  gloriam  pervcnisset.  Sequitur : 

Vers.  2.  —  c  Laetatus  est  Ezechias  super  eis,  et 
ostendit  cis  cellani  aromatum,  et  argenti  et  auri,  ct 
odoramentorum,  et  unguenti  optimi,  et  omnes  apo- 
thecas  supellectilis  suae,  et  universa,  quae  inventa 
sunt  in  thesauris  ejus.  ^ 

Laitatus  esl  Christus  siiper  conversis  gentilibus, 
et  ostendil  eis  celiam  aromatumf  id  est  introduxit 
eos  in  Ecclesiam,  quae  referta  est  aromatibus  virtu- 
tutn.  Quae  cella  esl  et  argenli^  id  est  divini  cloquii, 
atque  aurt,  id  est  superiiae  sapientiac,  et  odoramen" 
torum^  quae  sunt  oraliones  sanctorum,  et  unguenti 


Cuin  hoc  dixisset  rex,  Isaias  respondit  ei,  quoa  d  optimi,  id  est  unctionis  Spirilus  sancti.  Unguenlum 


Bupra  posituin  est  voce  Domini :  «  lloc  erit  tibi  si- 
gnuni  a  Domino,  q^iiia  facit  Dominus  verbum  hoc 
quod  locutus  est :  Ecce  ego  reverli  faciam  uinbram 
linearum  (Apoc,  iii,  7),  >  etc.  Ezechias  ascensurus 
erat  in  domuni  Doniini,  quia  Christus»  a  mortuis 
resurgensy  ascendit  in  illam  aeternitatis  domuin,  ubi 
nunc  sedet  in  dextera  Dei  Patris.  Sed  hujus  ascen^ 
sionis  fuit  signum,  quod  decem  lineis  sol  reversus 
est,  quia  dum  in  ejus  morte  et  resurrcctionc  pate- 
fierent  arcana  Iegis,datum  estevidens  indirium,  quia 
Spse  regna  quoque  coeiorum  reseraturus  erat.  Nam 
neque  logeir>,  neque  coelum  aperire  poterat  nisi  san- 
ctiis  et  verus,  c  qui  habet  davem  David,  qui  apei  it 
et  nemn  olaiidit,  claudit  et  nemo  aperit  (Apoc.  iii, 


enim  optimum  cst  Spiritus  sanctiis,  quia  praedica- 
vit  c  Jesum  a  Nazareth,  quomodo  unxit  euni  Spiritu 
saiiclo  Deus  (Act.  x,  58).  i 

'A7ro9/ixQ  Apotheca  vero  graece,  latine  dicitur  re- 
positorium  vcl  reconditorium.  Quid  autem  supellex 
Ezechiae  dcsignat,  nisi  virtutum  omamenta,  ctboDO* 
rum  operum  instrumenta  varia?  Quid  ergo  per  apo- 
thecassupellcctilis  cjus,  nisi  congregationes  fidelium 
intelligere  debemus,  sive  mentes  eorum,  ubi  recon- 
dita  est  multimoda  virtutum  supellcx?  Deinde  quod 
per  partes  descripserat,  gcneraliter  adjungens  uni- 
versa  qua:  inventusunt  in  thesauris  ejuSf  oninia  bona 
nuncupat :  et  cuncta  hsec  oslendit  Christus  convcr- 
sis  gentilibus.  Sequitur : 


3^  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  — 

€  Non  fuil  verbuni,  quml  non  ostenderet  cis  Eie- 
diias  in  domo  sua,  et  in  oinni  poiestale  sua.  > 

Domus  ejus  est  Ecclesia.  Potcstis  ejus  est,  de 
qua  dicit :  c  Dala  cst  milii  omnis  potestas  in  ccelo 
et  in  lerra  (Matth,  xxviii,  48).  •  Non  fuit  ergo  rer- 
him,  quod  non  ostenderet  eis  in  domo  sua,  ct  in  omni 
potetiate  sim,  quoniam  omnin,  qu.i;  sunt  in  Ecclesia 
vel  in  coelo  et  in  terra,  prout  nunc  ea  nossc  dcbet 
pietas  christianae  reiigionis,  manifestavit  eis,  sicut 
ait :  t  Yos  autcm  dixi  amicos :  quia  quaecunque  au- 
divi  a  Patre  inco,  nota  f«»ci  vobis  (Joan.  xv,  45).  > 
Sequiiur  : 

Vers.  3.  —  t  Introivit  autem  Isaias  propheta  ad 
regem  Ezechiam,  et  dixit  ei :  Quid  dixcrunl  viii  isli, 
el  unde  veucrunt  ad  te?  > 


U\\.  Y. 


A  tum  amalorcsmngisquutu  IViJialcntos  quidcmsp(v 
ciem  pielalis,  virlutemautcm  ejusabncgaii(es(//TfOT. 
111,  1-5).  >  Quanlum  igiiur  ad  multiludirem  hujus- 
modi  pscudochristianorum  ,  auferentur  In  diebut 
illis  spirilalitcr  in  Babtjlonem  omnia  quw  $unt  in 
domo  Domini.  Ncque  cnim  de  infidclibus  loquitur 
Apostolus  hiec  omnia,  scd  de  his  polius  qui  dicun- 
tur  Chrisliani,  de  quibus  et  Dominus  ait :  <  Verum- 
tamen  vcniens  Filius  hominis,  putas,  invenict  fidem 
super  tcrram?>  (Luc.  xviii,  8.)  Quid  ergo  mirum,  st 
omnia  qum  sunt  in  domo  Domini  dicuntur  in  Baby- 
lonem  tollenda,  cum  ipse  Dominus  in  adventu  suo. 
vix  invcnturus  sit  fidcm  super  terram? 

Nec  tamen  ita  dicendo  negamus  nonnullos  tunc 
strenuissimos  forc  justos,  scd  decorum  multitudine 


Vocatis  ad  fidcm  gentibus  iiitravit  Isaias,  id  est  ^  loquimur,  de  qiiibus  scriptum  cst :  <  Quoniam,abuii- 


serroo  propheticus  ad  Ezechiam,  id  esl  ad  Christum 
locuturus  de  cis,  quia  tunc  in  eorum  moribus  im- 
pleri  cocpit,  quod  de  eorum  conversationc  duduni 
fiieranl  locuti  prophctx.  De  quibus  qiiasi  de  ignotis 
interrogat,  quia  prophelae  velut  incognitos  habebant 
genliles,  quibus  praesentialiler  non  loquebantur. 
Sequitur : 

f  Et  dixit  Ezechias  :  De  terra  longiiiqua  veneriint 
ad  me,  de  Babylone.  >  Longe  erant  gentiles  a  Deo 
in  Babylone,  id  est  dum  in  confusione  erroris  ido- 
lolatriae  morarentur.  UnJe  fertur  adolesccnlior  cx 
duubus  fralribus,  acccpta  portionc  substanlisc,  abiisse 
4  \n  regionem  longinquam  (Luc,  xv,  42),  >  et  ibi 
eamJem  substantiam  suam  dissipassc  vivendo  luxu- 
riose,  sed  tandem,  nliquando  surgens,  rediisse  ad 
patrem  suum.  Venerunt  igitur  de  lerra  hnginqua, 
de  Babylone  gentiles,  qui  conversi  sunt  ab  antiqois 
erroribos  ad  Christum.  Sequilur  : 

Vees.  4.  —  (  Et  dixit :  quid  viderunt  in  dorat 
tua?Etdixit  Ezechias  :  omnia,  qu;e  in  doiiio  mea 
sum,  viderunt :  non  fuit  res,  quam  non  osteiiderem 
eis  in  thesauris  meis.  > 

Omnia  qua:  suiit  iii  domo  Domiiii,  id  est  in  Ec- 
clesia,  viderunt  conversi  genliles  el  agnoverunt,  al- 
que  diligenter  inslructi  sunl  de  omnibus.  Non  fuit 
res  in  theianris  ejus,  quam  non  osienderil  eis,  quo- 
niaro  omnes  divitias  anima;  ct  virlutum  opes  mani- 
festavit  eis.  Sed  jam  videinus  atque  gemimus  ex 
magna  parte  compleri  quod  sequitur  . 

Vers.  5.  —  (  Et  dixit  ad  Ezechiain  Isaias  :  Audi 
Ycrbum  Domini  excrciluum  :  > 

Vers.  6. —  (  Ecce  dies  venicnt,  ct  auferentur 
omnia  qu;e  in  domo  tua  sunt,  et  qux  thesaurizave- 
rant  patres  lui  usque  ad  dicm  hanc,  in  Baby- 
lonem  :  non  rclinquctur  quidquam,  dicit  Domi- 
nus.  I 

Die$  veniunl,  atque  jam  ciepcrunt,  dc  quibus  ait 
Apostolus  :  i  Quoniam  iii  iiovissiinis  diebus  insta- 
bunt  periculosa  tcmpora,  et  erunt  homines  seipsos 
amantes,  cupidi,  eiali,  superbi,  blasphemi,  parenli- 
bus  non  ol>edienles,  ingrati,  sceiesli,  sine  aOectione, 
6in<^  pace,  criminatores,  inconlinenies ,  iminites, 
sincl>enignitalo,  pro'Jilores,prol(*rvi,  (umidi,  volupta- 


dante  iniquitate,  refrigescet  charitas,  muUorum' 
(Matth.  XXIV,  12).  >  Omissis  ergo  paucis  justis  de 
reproborum  copiosa,  quae  tunc  abundabit,  multitti- 
dine  sermo  est,  cum  dicitur,  quia  tollcntur  in  Bcby- 
loHtm  omnia  qua:  $unt  in  domo  Ezechiic,  id  est  in 
hac  plebe  Cbristiana,  videlcet  aromata  virtutum, 
et  fragrantia  opinionis  oplim»,  et  argentum  diviut- 
eloqoii,  et  aiirum  cocleslis  sapientiae,  et  odoramenta 
orationum,  et  caetera  superius  descripta. 

Patrez  autem  Doinini  prophetsB  vocanlur  et  pa- 
triarchap,  qui  the%aurizaverunt  in  domo  ejus  usque 
hodie  thesauros  morum  bonorum  et  sapientix,  qui» 
per  eorum  facta  et  dicta  spiritalibus  divitiis  repletur 
p  Ecclesia.  Sed  omnes  hi  thesauri  post  paocos  dies 
auferentur  in  Babylonem,  id  est  in  confusionem, 
quia  per  Antichristum  omnia  interioris  hominis 
bona  ducentur  captiva.  Non  relinquetur  quidquam, 
dicit  Dominus,  quia  iile  pestifer  oii:nia  corrumpet  el- 
destruet.  Sed  his  de  damno  morum  pncmissis,  de 
captivilatc  fiJdium  subjungitur : 

Vers.  7.  —  (  Et  de  filiis  .tuis,  qui  exibunt  de  te, 
suos  genueris,  tollent,  et  erunt  eunuchi  in  palatio 
regis  Babylonis.  > 

Non  ait :  omnes  filios  tuos  tollent,  sed  de  filii$ 
tuis  toUtnt,  Ubi  satis  apparet,  non  omnes  tonc  flde- 
les  seducendos  esse.  Omnes  enim  Christiani  sunt 
filii  ejus,  sicut  ipse  demonstral,  ciim  dicit :  (  Nun- 
quid  possunt  filii  sponsi  jejunarc,  quandiu  cum  illis 
D  est  sponsus?  >  (Marc.  ii,  19.)  Et  benc  dicilur  :  Qui 
exibunt  de  te,  quia  secundum  ApostoUim  siimus  (  de 
carnc  ejus,  ct  de  ossibus  ejus  (Ephes.  v,  50).  > 

De  his  ergo  filiis  noiinuUos  lollent  prxdicatores 
Antichristi,  et  facienl  cos  eunuchos  esse,  id  esl 
absque  meiitis  virililale,  in  palatio  regis  Babylonis, 
id  esl  in  curia  principis  hiijus  sa*culi,  qui  est  Sata- 
nas.  Eunuchus  namque  esl,  ^qui  menlis  virilitalem, 
qua  spirilales  filios  gignere  praedicando  deberet, 
amisil.  Unde  pcr  Moysen  dicitur  :  (  Quia  iion  inlra- 
Lit  eunuchus,  nilriiis  vel  amputalis  testicuUs  et  nb- 
scisso  veretro  Ecciesiam  Domini  (Deut.  xxiii,  2).  > 
Atteruntur  enim  lesliculi  ejus,  cujus  interna  virUi- 
tas  adversis  comminuilur.  Amputantur  vcro  testi* 
ruli  ojus  cuin  verelio,  ciijus  spiritalia  virilia,  quibus 


375  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHF  57(J 

Per  Evangciium  fil.os  gcncrarc  posscl,  aiiferunlur.  A     <  Loquiuuni  ad  cor  Jerasalein,  et  avocaCe  eam.  » 


Si:d  quicunque  lalis  cst,  intrare  non  vulel  Ecclesianrt 
Domini  superuam,  quam  soli  ingrediuntur  clecti. 
Rccte  ilaque  dicitur,  quia  c  de  tiliis  tuis  exibunt, 
quos  genueris,  tollent,  ct  crunt  cunuchi  in  palatio 
regis  fiabylonis,  i  quoniam  sub  Anticbristo  niuUi 
seducentur  ex  Chrislianis,  et  adhxrebunt  encrviter 
obsequio  rcgis  inlimrc  confusionis.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  <  Et  dixit  Ezcchias  ad  Isaiam  :  Bonum 
vorbum  Domini,  quod  locutus  ( st.  i 

Bonum  est,  ut  muUitudo  rcproborum,  quae  modo 
graval  Ecclcsiam,  tota  per  Antichristum  scparetur 
ab  cbiclis.  Scquilur : 

i  £l  diiit :  Fiat  tautum  pax  et  veritas  iu  diebus 
meis.  I 

Dicrum  nomine  signari  solv^t  eicctorum  conversa-  B  mtnt,  popule  meus,  Apostolus  dicit 
lio,  Salomone  dicente :  <  Justorum  autem  semita 
quasi  iux  splendens  proceiiit,  cl  crescit  usque  ad 
perfeciam  dicm  {Proi\  iv,  18).  •  Qui  sunt  ergo  die» 
Ezeclii;c,  id  est  Chrisli,  nisi  clecti  ejus,  quibus  ait 
Aposlolus  :  «  Fuistis  aliquando  touebrae,  uunc  au- 
tcm  lux  in  Domino?  i  (tiplies.  v,  8.)  Fiat  crgo  pax 
iu  diebiis  islis,  ut  sit  <  iii  ter.a  pax  hominibus  boiune 
voiuiitalis  (Luc.  ii,  14),  i  i:e  spirilaliter  expugiien- 
tur  a  rege  Bal>yIonis,  ei  caplivcntur.  Fiat  in  eis  et 
veritas,  nc  siitt  cx  illis,  quibus  pcr  Antichristum 
Deus  inimiltet  oprralionem  crroris,  utcredant  mcn- 
ducio,  sicui  ait  Apostolus  :  <  Eo  quod  charitatem 
veritalis  iion  rcccperint,  ul  salvi  iicrciit  (//  Tiies. 
II,  iO).  I  Licct  cnim  jusli  pcrseculioncm  foris  pa- 
tiaiilur,  sempcr  tamen  est  iii  eis  pax,  quoniam  in- 
*iis  audire  inerentur :  i  Pax  Dei,  quai  cxsuperal  om- 
nem  sensum,  custodiat  conla  vestra,  ct  intcliigen- 
tias  vcslras  in  Christo  Jesu  (Philip,  iv,  7).  •  Quo- 
rura  enim  corda  et  inteUigcnlias  pax  Dei  custodit  in 
Christo,  iii  liis  rccte  pax  (ieri  dicilur,  quoniam  a 
pace  Dei  nulla  iinpugiialione  liostiii  scparaiitur.  Et 
in  his  tantum  fit  pcx,  quia  <  non  est  pax  impiis  dicit 
Dominus  {Isa.  xlviii,  22).  •  Veritas  quoque  fit  in 
m,  duin,  vcritatem  facicutesin  charilate,  crescunt  in 
illo  per  oniiiia,  qui  est  caput  Christus.  S3d  quoniam 
tristia  dc  spiiilali  caplivitate  Udelium  prxdicta  sunt, 
aple  sulijungitur  elcclorum  consolalio,  cum  dici* 
tur : 

CAPUT  XL. 

Yebs.  1.  —  <  Consolamini,  cousolamini,  popule 
meus,  dicit  Deus  vester. 

Vers.  2.  —  I  Loquimini  ad  cor  Jerusalcm,  et 
avocate  (143)  eam ,  quoniam  compieta  cst  inantia 
cjus,  dimissa  cst  iniquitas  iUius  :  suscepit  de  inauu 
Domini  diiplicia  pro  omnibus  pcccatis  suis.  • 

Considcraus  cnim  Dominus  abominaiionem  deso- 
lationis  iUius  novissim;e,  qui  per  Antichristum 
fiet,  l)cnigiie  suos  inter  adversa  consoiatur,  dicens  : 
c  Consolamini,  consolamini,  popule  meus.  •  Et  ut 
consolationem  qui  jam  perceperunt,  alios  consolari 
££udeant,  adjungit  : 


Ad  cor  namque  cst  loqui  tristem  biaiide  coiisolando 
alloqui.  Unde  Kuih  dixisse  fertur  ad  Booz  :  c  Con- 
soialus  cs  me,  et  loculus  es  ad  cor  ancillae  tusB 
(Ruili  II,  15).  I  Huic  autem  loco  cousonat  Aposto- 
lus,  dicens  :  <  Benedictus  Deus  et  Pater  Doraini 
nostri  Jesu  Christi,  Pater  misericordiarum,  et  Deiis 
tntius  consolationis,  qui  consolatur  nos  in  omni  Iri* 
bulatione  nostra;  sic  ut  possimus  et  ipsi  consoUri 
eos  qui  in  omni  iribulalioiie  sunt,  pcr  exbortalio- 
nem  qua  exliortamur  et  ipsi  a  Deo,  quoniam  sic- 
ut  abundant  passiones  Christi  in  nobis,  ita  et 
pcr  Christum  abundat  consolatio  nostra  (//  Cor, 

I,  A-5).   » 

Nam  quod  ait  Dominus  :  Coitso/amtnt,  con$ola' 

<  Qui  conso' 
latur  iios  in  omni  tribulatione  nostra.  »  Et  quod  Do- 
rainus  sut>dit  :  Loquimini  ad  cor  Jerusalemj  Aposto- 
lus  ailjungit  :  <  Ut  possimus  et  ipsi  consolari  eos 
qui  in  omhi  (ribulatione  sunt,  i  etc.  Loquimini  igi- 
tur,  inquil,  ad  cor  Jerusalem^  id  est  Ecclesiae,  vel 
cujusHbel  (iJelis  anima:  iiitcr  advcrsa  positae,  dicen- 
tcs  ca  ({u:c  cor  ejus  audire  dcsideral,  et  avocate 
eam^  ut  discedat  ab  iuiquitale  omnis  qui  invocat 
nomcn  Doniini ,  quatenus  bumanae  coiiversationis 
prava  studia  descrcns,  terrenorum  hominum,  qui 
prae  abundantia  iniquilatis  multi  sunt,  pcrditos  mo- 
res  non  imitetur. 
Quoniam  in  iila  tribulatione  novissima  completa^ 

^  id  est  finita  est  malitia  ejus^  ea  scilicet  nialitia,  de 
qua  scriptumest :  <NoUte  solliciti  csse  iii  craslinuuu 
CrasUnus  enim  dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi.  SuOicii 
enim  diei  fnaUtia  sua  (Matth,  vi.  54).  i  Tunc  euim 
oinncni  corporcae  necessitatis  soIUcituduiem,  qus 
nuncappcllatur  inaUlia,  reiinquerecompeUctur  quis- 
que  iiJelis,  ct  se  ipsum  in  oveni  occisionis  dopu- 
tare.  Tcrminata  estergo  tiinc  maUtia  ejus,  quia  om- 
nem  mundi  soUicitudinem  abjicict;  etquia  persecu- 
tionem  patitur  propler  justitiani,  dimissa  esl  iniqui* 
tas  niius,  quam  forte  ante  commiscrat.  Suscepit 
namque  de  manu  Domini  duplicia  pro  omnibus  pec" 
caiis  siits,  quia  et  in  corpore  el  in  auima  vehemen- 
tissime  cruciatus  est  pro  ouinibuspeccatorum,  pras* 
teritis  delectalionibus.  <  Erit  enim  tribulatio  ma- 

D  gna ,  qualis  non  fuit  ab  initio  mundi  usque  modo, 
neque  fiel  (Matth,  xiii,  21).  » 

Possunt  tamen  hsec  super  adventu  Domini  conve- 
nieiiter  iutelligi.  Pnecipua  nauique  consolatio  po- 
puli  Dei  fuit  adventus  Christi,  quia  ex  quo  patribus 
promitti  coepit,  multis  saiictorum  lacrymis  deside- 
ratus  fuerat.  Unde  senex  ille  Simeon  erat  c  exspec* 
tans  consolationem  Israel  :  et  responsum  acccperal 
a  Spiritu  sancto,  noii  visurum  se  inortero,  nisi  vi- 
dcret  Christum  Domini  (Luc.  ii,  25).  i  Hauc  ergo 
consoiatioiiem  israel,  quac  per  advcntum  Chrigii  fn» 
tura  erat,  ofiert  propheta  nunc  cidem  populo,  4i» 
cens  :  c  Consolamini,  consolamini,  popule  meoi» 


(U3)  Alias,  adcocaU. 


5TT 


COMMENT.  IN  ISAUM  LIBRl  OGTO.  —   LIB.  \. 


578 


dial  DomiDUs  DeuKvestcr; » atque  &ul]ungtl,  diccns  A  a  loqoente  transfcrtor,  iit  tamen  in  sua  seJe  teiica- 


ad  aposloios  :  Loquimini  ad  eor  Jetusnlem^  id  est, 
ad  cof  plebis  Judsorum,  blande  et  rationabiiilcr  ad 
pcenitentiam  Dominicse  necis  exbortantes  eam.  Et 
arocatt  eam^  ab  intidelitate  ad  fidem,  a  vctuslate  ad 
novitatem,  quoniam  completa  e$t  matiiia  ejus^  occi- 
dend«  Salvatorem,  et  posl  dimltsa  esl  ini^uitas  iUius 
credendo  in  euni. 

Ul  autem  inteiligamus,  quod  scquitur  :  c  Susce- 
pil  de  manu  Domini  duplicia  pro  omnibus  peccatis 
sals,  I  meminerimus  in  hoc  corpore  corruptibili, 
quod  aggravat  animam,  vita  nos  misera  vivere.  Sed 
qaia  jam  redempti  per  medialorcm  somtis,  et  Spiri-> 
tnm  sanctum  pignus  acccpimus,  beatain  vitam  in 
spe  haleniHS,  etsi  rem  ipsam  nondum  tencmus. 
c  Spes  autem,  quae  videtur,  non  est  spes.  Quod  enim  B 
videt  quis,  quid  sperat?  Si  autmn,  quod  non  vide- 
mos,  speramns,  per  palieutiam  exspectamus  (Rom. 
Tiii,  24).  »  In  maiis  auiem  quae  quisque  patitur, 
non  in  bonis  quae  frnilur,  opus  est  palicnlia. 

IJanc  crgo  vitam,  de  qua  scriptiim  cst :  c  Nunquid 
non  tentatio  est  vita  bumaua  super  terram?  (Joh. 
Tii,  I),  >  in  qua  quolidie  clnmamus  ad  Dominum  ; 
f  Libera  nos  a  malo  (Matth.  vi,  43),  »  cogitur 
l:omo  lolerarc  etiain  rcmissis  peccatis,  quamvis,  ut 
in  cam  vcnirct  miscriam,  primum  fuerit  causa  pec- 
calnm.  Productior  est  enim  poena  quam  culpa,  ne 
parra  pntarelur  culpn,  si  cum  illa  finireturet  poena. 
Ac  per  lioc  vrl  a  1  dcmonstrationem  (lcbitx  miseriae, 
vtl  ad  cmcndatio:iom  labilis  vita;,  vcl  ad  exercila- 
tiouem  neccssarix  paticnti;c,  tcmporaliter  hominem 
detincl  poeiia,  eliam  qucm  jam  ad  damnationcm 
sempitcrnam  rcum  non  detinct  culpa.  Dcne  itaque, 
cnm  dirtnm  rssct  :  <  Dimissa  est  iniquitas  iliius,  » 
subjniictum  cst :  c  Qnoniain  suscepit  dc  manu  Do- 
mt-..i  (!upliria  pro  omnibus  prccntis  suis,  >  quiadum 
peccarot,  ct  poslquam  percare  dcsiit,  affliciionem 
prsesenlis  vita;  sustinuit.  Srquitur  : 

Vfhs.  3.  —  I  Vox  clamantis  iii  dcserto  :  Parate 
Tiiim  Domini,  rcctas  facile  in  solitudinc  semitas  Dei 
nostri.  » 

Intcrrognlns  Joannos  Bnplisin  qiiis  essct,  respon- 
dil  :  t  Ego  \ox  clamantis  in  desi-rto  :  Dirigite  viam 
Domini  sirut  dixit  Isains  prophrla  (Joan,  i,  23).  » 
Joanr.ts  er^^o  ror  i{icilur,quia  verbum  pra*ccdit.  Sic-  D  cta,  ct  aspera  in  vias  planas.  » 


tar ;  ita  omiiipolens  Pater  innotescere  volens  nobii 
sapicntiam  ct  Verbum,  quod  iu  principio  erat  Deus 
apud  Deum,  sicut  ipse  ait :  <  Eructavit  cor  meom 
verbum  bonum  (Psal.  xlvi,  2),  »  beatum  Joannem 
quasi  vocem,  per  quam  ad  nos  Verbum  suum  pru- 
ferret,  assumpsit ;  et  verbum  illud,  de  illa  coelesti 
sede  sic  ad  nos  descendit,  ut  tamen  in  profundo  pa- 
terni  pectoris  maneret,  terreua  visitans,  et  coeleslia 
non  rclinqucns.  Bene  itaque  Joaniies  vox  dicitur,  cu-* 
jus,  inchoantepraeconio,  sacramentum  redemptionis 
huroanx  surda  dudum  ccepit  audire  mortalitas.  /n 
deserto  etiam  vel  in  soliludine  clamat,  quia  dereli- 
ctse  et  deslilulae  Judsex  solatium  suae  salutis  anDUn* 
Liat. 

Vel  per  desertum  et  solitudinem  designari  potesS 
deslitutio  boni.  Vacua  enim  timore  Dei  pectora  de« 
serto  squalentis  ercmi  comparantur.  Clamat  ergo 
Joannes  in  deserto,  dicens  :  <  Parale  viam  Doroini, 
rectas  facite  semitas  Dei  nostri  (Luc.  iii,  A),  »  qnia 
c  multos  niioruro  Israel  convertitad  Dominum  Deam 
ipsorum  praecedens  ante  illum  parare  Domino  ple- 
bem  perfectam  (Luc,  i,  16).  »  £t  nobisadhuc  prae- 
cepit,  ut  in  medio  naiionis  pravae  et  perversae,  id 
est,  inter  iniquos  cum  quibus  degimus,  viam  in  no* 
bis  ipsis  Domino  paremus  bene  vivendo,  qui  ait  : 
c  Si  quis  diligil  me,  sermonem  meum  servabit,  el 
Pater  meus  diligct  eum,  ct  ad  cum  veoiemus,  cl 
mansionem  apud  eum  faciemus  (Joan.  xiv,  25).  > 

Potest  pcr  viam  actio  dcsignari,  et  per  semitas  co- 
gitationes.  Pmecipit  igitur  nobis  parare  viam  Do^ 
mtni,  et  rectas  facere  semitas  ejus^  quatenus  ct  ex^ 
teriorem  conversalioiicin  noslram,  ct  internas  men-» 
tis  nostrae  cogitationes  ci  spiritaliter  venicnti  prae- 
paremus. 

Vel  etiam  praedicatoribus  juliet  parare  viam  Do-^ 
mini.  Parat  enim  viam  Domini,  qui  mcntibiis  au^ 
dientium  gloriam  ejus  praedicat,  ut  cas  et  ipse  post 
veniens  per  amoris  sui  prap.sentiam  illustrcl.  Paral 
quisqae  rectus  praedicator  viam  Domini,  quoniani 
verba  exhortationis  prxcurrunt,  alque  per  Loc  veri- 
tas  in  mentc  suscipitur.  Scquilur  : 

VcAs.  4.  —  c  Omnis  vailis  exaltabitur,  et  omnis 
mons  etcollis  huniiliabitur,  et  cruntprava  in  dire^ 


nt  riiim  e\  nsu  nostnc  loculionis  cognoscimus, 
Tox  ar.te  sor.at,  ut  vcibiim  postmodiiin  possit  audi • 
rl.  Ai!ver:tum  itaqiie  Dominicum  praicu:rens,  Joan- 
ncs  rox  appellatur,  quia  pcr  ministcrium  illius  Vcr- 
bum  Patris  auditur.  Verhiim  est  ipsa  cogilntio,  quae 
adhuc  intra  secret.i  conscii  ntix  rclinclur;  vox  veio 
sonus  indexcogitationis.  Vcrbumquippe  dicitur  csse, 
qiiod  intra  animi  silentium  nu^nte  concipimus;  vox 
ant4*m,  per  quam  verbuin  profcrimus.  Verbuin  etiam 
esl  ratio,  quu;  per  vocem  auditur.  Sicut  crgo  quando 
▼erbnm  corde  concipimus,  necessaria  est  vox  quasi 
qvoddam  vehiculum  verbi,  et  licet  ipsum  verbum 
per  oris  sonum  ad  alium  transferamus,  tamen  ad 
imrgiim  eiiam  intra  nos  maner,  id  esf,  sic  clausum 


Quid  hoc  loco  vallium  noroine,  nisi  hiimiles,  el 
quid  montium  et  collium  nisi  superbi  honiiucs  de-» 
signanlur?  In  advcnlu  igitur  Redemptoris  valles 
exaltatae,  montes  vcro  et  collcs  humiliati  sunt,  quia 
juxla  ejus  voccni  c  omiiis,  qui  se  exaltat,  bumilia-* 
bitur,  et  qui  se  humiliat  exaltabitur.  (Luc.  xi«, 
44).  » 

Prava  autem  directa  fiunt,  cum  malorum  corda 
per  injustitiam  detorta  ad  justitiae  regulam  diri-« 
guntur.  Et  aspera  in  vias  planas  immutantur  cum 
immites  atque  iracundae  mentes  per  infusionem  tu- 
pernae  grati»  ad  lenitatis  mansuetndinem  redeum.. 
Quandoverbum  veritatis  ab  iracunda  menlt  non 
recipitur,  qnasi  aspcrilas  itineris  gresfom  pergeBtit 


tn  nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  580 

repellit.  Sed  cum  mcns  ira(nin(?a  per  acceptam  man-  A  dnm  apud  he  exloliitur,  rcpentino  intercepta  fine 
sbetndinis   (^ratiam  correplionis  vci  cxliortationis 


Terbom  rccipil,  ibi  planara  viam  praedicalor  invenit, 
ubi  prius,  prae  asperitate  ittncris  pergere,  id  est  prse- 
dlcalionis  gressum  ponorc,  non  valcbat.  His  de  pri- 
mo  advenlo  Salvatoris  dictis,  mox  de  secundo  sub  • 
ditur  : 

Vers.  5.  —  t  Et  revelabitur  gloHa  Domini,  el 
Tidebit  omnis  caro  pariter,  quod  os  Domini  locutum 
est.  > 

ToDC  enim  revelabilur  gloria  Domini,  quia  «  vide- 
buut  Filium  hominis  venientem  in  nubibus  cceli 
eum  Tirtuta  magtia  et  majestate  (Matih.  xxiv,  50).  i 
Nam  qiiia  ommz  caro  accipitur  omnis'  bomo,  tunc, 
revclala  gioria   Domini,  videbit  omnis  caro  pariter 


terminatur.  Nani  flos  feni  et  odoratu  delectat  et 
visu,  sed  citissimc  gloriam  suse  venuslatis  et  suavi- 
tatis  amittit,  ideoque  buic  rectissimc  prsesens  car- 
nalium  felicitas  assimilatur,  qux  nullatenus  ess^ 
diulurna  valet. 

Exsiccatum  est  fenum  et  cecidit  flos^  quia  carna- 
lium  decor  temporalis  in  line  consumitur.  Quia 
Spiritus  Dei  sufjlavit  in  eo,  id  cst  scntentia  districti 
Judicis  vitam  carnis  quasi  viridilatem  feni  arcfa- 
ciens.  c  Vere  fenum  est  populus  quoniam  tanquam 
fenum  veiociter  arescet  (Psal.  xxxvi,  2).  i  —  iVor- 
bum  autem  Domini,  i  id  est  Ghristiis  c  manet,  in 
aeternum  (/  Petr.  i,  25)  i  in  ca  carne,  quam  susci- 
tavit.  Quid  autem  praedicatores  ejus  inier  eos,  qui 


ptod  08  Domini  lecutum  est,  quando,  apcrtis  co[;lis,  ^  fenum   sunt  ,   agcre   debeant    audiamus.    Seqoi 
ministrantibus  angelis,  consedentibus  apostolis.  in      tur 


sede  majestatis  suae  Christos  apparuerit.  Qucm  om- 
oes  eiecti  a  reprobis  pariier  videbunt,  ut  ct  justi  de 
munere  retributionis  sine  line  gaudeant,  et  injiisti 
ki  uitione  supplicii  perpetuo  gemant.  Videbit  iiaque 
&mms  caroy  id  est  omnis  bomo  pariter  quod  os  Do- 
mini  locutum  est  dc  gloria  sanctorum  et  damnatioiie 
malorum.  Sequitur  : 

Vers.  6.  —  c  Vox  dicenlis  :  Clama.  Et  dixi  : 
Quid  clamabo?  Omnis  caro  fenum,  ct  omnis  gloria 
ejus  quasi  flos  agri.  i 

Vers.  7.  —  «  Exsiccatum  est  fcnum,  et  cccidit 
flos,  quia  Spiritus  Doniini  sufllavit  in  eo.  Vere  fe- 
Bum  estpopulus.  i 

Vers.  8.  —  c  Exsiccaium  cst  fenum,  el  oeci- 
dil  flos  :  Verbum  autem  Domini  manet  in  acter- 
BOtai.  I 

Fox,  inquit,  audila  est  Domiiii  dicentis  ad  mc  : 
Clama,  Et  dixi  :  Quid  clamabo?  Et  ait :  Omnis  caro 
fenum.  Fides  prophetae  probatur  oraciilo.  Clama, 
inquit  Dominus.  Et  propheu  :  Quid  clamabol  At- 
qoe  Dominus  :  Omnis  caro  fenum.  Vide  jul)entis  im- 
perium  ,  obtemperantis  obsequium  ,  interrogantis 
afliectum,  obsequentis  oraculum.  Credit  enim  qui 
qood  clamaret  exposcil,  et  quod  credidil  prophe- 
tavit.  Anlequam  vero  Christus  venissei,  qui  nobis 
gloriam  vitae  allerius  innotuit,  putabatur  aliquid  esse 
gloria  hiijus  sxcoH,  vita  camis  mortaiis ;  scd  in  eo 


Vers.  9.  —  c  Super  montem  cxcelsum  asccnde 
tu,  qui  evangelizas  Sion  :  exalla  in  fortitudine  vo- 
cem  tuam,  qui  evangelizas  Jerusalem  :  exalta,  nol: 
tinicre.  Dic  civitatibus  Judae  :  Ecce  Dcus  ve- 
slcT.  I 

Super  montem  excetsum  ascende  (u,  id  est  commu- 
nem  ca^terorum  bominum  convcrsalionem  sublimi- 
ter  transcendc,  ui  ab  intimis  cogitationibus  ad  Sb- 
perna  desidcria,  ct  a  terrenis  actibus  ad  virtutum 
exercitia  consccndens,  aliisexemplum  appclendi  su- 
blimia  praebeas,  tu  qui  evangelizas  Sion^  idest  specu- 
lam  provide  circumspcctioiiis  contra  singulorura 
,  advenium  vilioruro.  Exaita  iu  fortitudine  robusti 
'  opcris  vocem  tuae  praBdicationis,  qui  evangelizas  Je- 
rusaUm,  id  est  visionem  illius  pacis  perpetuae. 
Exatia  in  liberlate  vocetn  tuam^  noli  timere  adver- 
sarios,  quia  cito  veniet  pax  qiiam  anniintias.  Dic 
civitatibus  Jud<e,  id  cst  Ecclesiis  catholicae  confcs- 
sionis  :  Ecce  Deus  vester  jara  jamque  veniet  dare 
vobis  visionem  pacis  sempiternae,  qui  temporaliter 
pro  justitia  pugnatis.  Unde  et  additur  : 

Vers.  40.  —  «  Ecce  Dominus  Deus  in  fortiludline 
veniet,  et  brachium  ejus  dominabilur  :  eccc  merces 
ejus  cum  eo,  et  opus  illius  coram  illo.  i 

Jn  magna  fortitudine  veniet  Dominus,  et  brachium 
ejus^  id  est  virtus  cjus,  dominabitur^  quia  c  cum 
venerit  Filius  horainis  in  majestate  sua,  et  omnes 


didicimus,  quam  fragilis  et  caduca  sit.   Unde  nunc  p  ^ingeli  ejus  cum  eo,  tunc  sedebit  super  sedem  ma- 


vates,  postquam  ejus  adventum  annuntiavit,  cla- 
maie  jubetur,  quia  omnis  caro  fenum,  et  omnis  glo^ 
ria  ejus  quasi  flos  agri. 

£t  bene  caro  dicitur  fenum^  quia  velociter  ab  hac 
▼ita  siicciditur,  et  arcscit,  ac  sicut  fcnum  viridita- 
tem  babet  nascendo,  et  decorcm  pullulando,  sed 
abscissura  siccatur,  et  in  pulverem  redigitur  :  ita 
earo  mortalis  in  pueriiia  viret,  et  in  juventute  ni- 
tet ;  sed  cum  per  mortem  abscissa  fuerit,  pulvis  ef- 
fldlur. 

Brevis  quoqoe  temporaiis  ejus  gloria  demonstra- 

lar,  cum  additur,  qoia  omnis  gloria  ejus  quasi  flos 

M^.  Jniquorom  qoippe  gioria  flori  feni  vcl  agri 

wamp^rafar,  qulM  camis  gloria,  dum  nilct,  cadit; 


jestatis  suae,  ci  congrcgabuntur  ante  eum,  omnes 
gentes  (Matth.  xxv,  51).  i  Ecce  merces  ejus  cum  eo^ 
quia  tunc  dicet  his ,  qui  a  dextris  ejus  erunt :  c  Ve- 
nite,  benedicti  Patris  mei,  possidete  regnum  quod 
praeparatuin  cst  vobis  a  constitutione  mundi 
(ibid.  51).  I 

Et  opus  illiuSf  id  est  opus  mercedis  crit  coram 
ipso,  quia  pensabit  et  examinabit  opus,  cui  taiitam 
mercedcm  restituct,  subjungens  :  c  Esurivi  cniin,  ct 
dedistis  mihi  manducare  (ibid.,,  55),  i  ctc.  Vei  opus 
ejus,  id  est  genus  humanum,  quod  ipse  condidit, 
erit  coram  eo,  quando,  sicut  dictum  est  c  congrega- 
bontur  antc  eum  omnes  gentes.  >  —  c  Omnes  enim 
manifcstari  oportct  aiitc  tribunal  Cbristi,  ot  referai 


381 


COMHENT.  IN  ISAIAH  LIBRI  OCTO.  —  LiB.  'VI. 


m 


unusquisque  propria  corporis  ,  prout  gessit,  sive  A  tegens  levat,  atque  fcetas  oves,  quae  proptcr  filios 


bonum,  sive  lualum  (//  Cor.  v,  10).  i  Sequi- 
tur  : 

Yers.  il.  —  «  Sii'ut  pastor  gregem  suum  pascel, 
in  brachio  suo  congregaLit  agnos,  cl  in  siuu  suo 
levabit,  foetas  ipse  porlabit.  i 

Inter  homines  Dominus,  corporaliterconversans, 
grcgem  ovium  suarum  pavit  sicut  paslor,  dicens  : 
c  Ego  sum  pastor  bonus,  et  cognosco  meas,  el 
cognoscunt  me  me%  {Joan.  x,  14).  i  Pavit  gregem 
suum  praedicatione  sua,  et  corpore  ac  sanguine  suo 
aiihuc  pascere  eum  non  cessat.  Qui  et  agnos^  id  est 
roansuetos  et  innocentes  ac  simpUces  in  brachio  vir- 
tulis  sux  congregavil,  et  congregat,  atque  comple- 
ctendo  portat,  et  in  sinu  pietatis  sux  fovens,  et  pro- 


infirmatae  sunt,  clementer  portat,  id  est  saiictos  do- 
ctores,  qui  eis  quos  spiriialiter  genuerunt  dicunt : 
c  Facti  sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  tanquam 
si  nutrix  foveat  lilios  suos  (/  Thes.  ii,  7).  i  Qui  fe- 
mininogenere  nuncupantur  et  propter  maternum 
affectum  et  charitatis  viscera  misericordemque  in- 
firmationem.  Portat  igitur  fostas,  quoniam  eospro- 
pensiori  pietate  sustcntat,  et  sustollit  atqne  prove- 
hit,  qui  misericorditer  infirmantur,  ut  infirmos  lu- 
crifaciant. 

Tunc  enim  vere  impletur,  quod  scriptum  est, 
quia  cvirtus  in  infirmiiate  pcrficitur  (//  Cor.xii,^}^» 
Sed  jam  iibelli  hujus  finem  faciamus,  ut  in  aliis 
opusculis  sequentia  tractemus. 


LIBER   SEXTUS. 


SEQUITUR  CAPUT  \U 

VcRS.  12.  —  c  Quis  mensus  est  pugillo  aquas,  ei 
coelos  palino  ponderavit  ?  Quis  appendil  Iribus  di- 
gitis  molem  terrx,  et  libravit  in  pondere  montes,  et 
coiles  in  statera.  i 

Errorcm  idololatria  prophela  mulliplicrter  impro- 
baturus  primo  Deum  docct  esse  incircumscriplum, 
cl  imnicnsum,  alque  omnipotentem,  el  omnisapien-^ 
tem,  ut,  quanta^  sit  amentice  lapideam  vei  melalli* 
cam  imaginera  Deuni  esse  credere  manifestius  in- 
notcscat. 

Quis  mensus  est,  inquit,  pugillo  aquas^  subaudi, 
nisi  Djus,  qui  eas  omnes  pugillo  suo  includens  men- 
sus  est?  Et  quis  palmo  ccelos  ponderavit,  nisi  idem 
condilor,  qui  eorum  latiludinem  pahno  suo  susten- 
tans  ponderavit,  ut  oricntalis  pars  et  occidentalis 
ipsorum  xi\ui  ponderis  essent,  et  aquilonaris  non 
prseponderaret  australi,  nec  ievior  essel?  Et  qui$ 
appendii  tribus  digilis  molem  terrce,  librans  eani  in 
medioaquaruin,nisi  summusArtifex?  Et  quis  libra* 
tii  in  pondere  montes,  ut  non  ab  alia  parte  magis 
terram  gravarent  quam  ab  aiia ,  et  colles  in  statera^ 
ut  aequi  ponderis  esscnt,  suspendit,  nisi  Crealor  ip« 
sorum? 

Quantus  ergo  est  istc,  qui  pugillo  suo  continens 
nicnsus  est  omnes  aquas;  et  coelos  amplitudine 
palmi  sustinens  ponderavil ,  atque  tcrram  siiper 
aquas  tribus  digilis  appendit?  Immensus  esse  non 
dubitatur,  qui  hxc  agcre  poluil,  non  quia  ipsc  crc- 
dendus  sit  habere  corporea  membra,sed  quia  per 
bas  similitudines  inlimalur  magnitudo  potcntise  di- 
vinitatis  cjus.  Mensus  est  cniui  pugillo  aquas^  quia 
v«rlute  actionis  suai  inclusit  eas,  et  quantum  voluit 
exul)erare  fccit  vel  ininui.  Et  coelos  palmo  pondera- 
ri/,  quia  larga  potentia  suae  operationis  eos  in  aequi> 
tate  disposuit.  Et  appendit  tribus  digitis  molem  ter» 
r«p,quoniam  trina  virtute  fundavil  eam.  Suniiiter 
monies  et  colles  trina  potentia  operationis  instituit, 
|d  est  virtute,  qua  operatur  Trinitas, 


B  Quod  si  moraliter  haec  intelligi  debent,  per  aqua$ 
bonorum  mentes  fidei  pra*.dicamenta  sequentium 
designari  solent,  sicut  ait  superius  :  c  Beati,  qui 
seminatis  super  omncs  aquas  (Isai.  xxxii,  20).  >  Et 
Psalmista  :  <  Vox  Domini  superaquas  (Psal.  xxviii, 
3).  1  Hoc  igitur  loco  quid  aquarum  nomine,  nisi 
electorum  corda,  signantur,  qux  per  intellectum  sa- 
pientiae  auditum  jam  supernse  vocis  acceperunt?  De 
quibus  rccte  dicitur  :  Quis  mensus  est  pugillo  aquas^ 
subaudi :  nisi  solus  Dcus?  Sancti  enim,  qui,  suble- 
vante  spiritu,  ad  summa  rapiuntur,  quandiu  in  hae 
vita  mortali  sunt,  ne  aliqua  elationc  superbiant,  di- 
spensantc  manu  Domini,  quibusdam  lentationibus 
rcprimuntur,  ut  nequaquam  tantuni  proficcre  va- 
leant,  quanlum  volunt;  quia  pugillo  Dei  in  roensura 

C  constringuntur,  pugillo  suo  eos  Dominus  meiitur, 
quia  sic  ipsos  modificat,  ut  unusquisque  eorum  nec 
infra  minima  negligens  deficiat,  nec  ultra  niaxima 
superbiens  tendat,  nec  minus  conetur  explere  quam 
suflicit,  ncc  plus  arripiat  quam  ccepit,  ne  aut  ad 
roensuram  quam  debel  non  perveniat ,  aut  eamdem 
mensuram  deserens  extra  limitero  cadat.  Unde  Co- 
rinthiis  ait  Apostolus  :  «  Non  in  iromensum  gloria« 
mur,  scd  sccundum  mensuram  qua  roensus  est  no- 
bis  Deus,  mensuram  pertingendi  ad  vos  (//  Cor.  x, 
13).  I  llccte  ergo  dicilur,  quia  mensus  esl  Deus  pu- 
gillo  aquas. 

Quid  nulem  coelorum  nomine  nisi  mentes  justo- 
rumcxprimuntur  a  cunclis  tcrrenis  contagiis  iiitimo 

l>  amorc  suspcnsre,  in  quibus  jain  Dominus  qunsi  in 
cceloslibus  regnat?  Coelos  igitur  palmo  ponderavit , 
quia  sanctis  virtulum  copiam  larga  manu  tribuens, 
qua  suspendunlur ,  pondus  adhuc  infirmitatis', 
qua  dcprimuntur,  non  auferl.  Ad  ima  namquc  trahit 
eos  caro  ne  exlollat  spiritus ;  ad  sumroa  trahit  spiri- 
tus,  ne  prosternat  caro;  et  sic,  certo  moderaroine 
sublevante  et  depriroente  roanu  Doroini ,  ut  dum 
unusquisquc  eoruro  jam  quidero  interius  ad  summa 
rapitur,  sed  ^iXm  vt\\\^V\\  iv^v^%^\s^  4fes\fcx^^ 


JOT 


IIERVEl  BURGtDOLENSlS  MOXACfll 


m 


nii lapsum  irel  elationis  inciirrai,  quoniam  nec  len-  A  Dcus  esse  monstratus  sit,  videamus,  quid  iili,  qui 


latio  exterior  culpam  perficit,  quia  interior  intentio 
snrsum  trahit,  nec  rursum  interior  intentio  in 
iuperbiam  elevat,  quia  tentatio  exterior,  dum 
gravat,  humiliat,  sed  dum  spirilus  'trahit,  et  caro 
retrahit,  subdlissimo  judicii  inlerni  moderamine  in- 
fra  summa  et  supra  infima  in  quodam  medio  anima 
libralur.  C<elo8  itaque  Dominus  palmo  ponderavH^ 
sicut  Salomon  testatur,  quoniam  <  spirituum  pon- 
derator  estDoniinus  (Prov,  xvi|,  2).  > 

Quid  vcro  per  terram,  nisi  Ecclesia  figuratur,  qu» 
semen  praniicationis  suscipit,  et  fructum  boni  operis 
reddit?  Dominus  ergo  trihus  digitis  appendil  molem 
ierrw^  quoniam  in  gratia  ndel  suspeuuit  graviiaiom 
Ecclcsiae,  ut  qua:  sursum  sunt  quserat,  nou  quae  su- 


deeo  falsa  sentiunt,%stimentur  apud  cum.  Sequitur: 

Vers.  45.  —  c  Ecce  gcnles  quasi  slilla  situlae, 
fet  quasi  momenlum  stalera!  repulalic  sunt  ei  :  ecco 
insulx  quasi  pulvis  exiguus.  i 

Vers.  1G.  —  «  Et  Lihanus  non  sufliciet  ad  suc* 
eendendum,  et  animalia  ejus  non  sufficient  ad  holo- 
caustum.  i 

Vers.  17.  —  «  Omncs  gcntes  quasi  non  sint,  sic 
sunt  coram  eo,  el  quasi  nihiluni  et  inane  reputatae 
sunt  ei.  I 

Centes  idolis  senientes  reputata  sunt  ab  eo  quasi 
sliUa  situl(p,  id  est  pro  nihilo,  sicul  stilla  aquae  de- 
cidens  ex  situla  pro  minimo  ducilur  a  por(anle,quia 
velut  a  vase  de<*.idcrunt  ab  Ecclesia  fideliuin  in  ido- 


per  terram.  Nam   propter  divinam  Trinitatem   per  ^  lolatriam.  Momentum  vcro  dicitur  a  molu,  id  esl  mi- 

ires  digitos  desi^natur  fides,  quamvis  et  dona  Spiri- 

tU8  sancti  nomine  digitorum  inlelligi  possinl,  sicut 

4iit  Psnln:ista  :  t  Quoniain  videbo  coelos  tuos,  opera 

dlgitorum   tuoruin  (Ps/?/.  viii,  4),  id    est    sanctos, 

quos  operata  cst  gratia  spiritualium  donorum  tuo- 

ruin.  ITis  itaquc  digitis,  iJ  est  gratia  tidei,  appendi- 

tur  inolcs   aniinai  nostra;,  ut,  terrena  iranscendens 

suspendalur  in  ainore  ct  contemplalione  coclestiuni. 

Qnid  autem  montes  et  cottes  nisi  sanctos  expri- 
munl,  qui  pervlUc  mcrilnm  CGrileslibus  appropin- 
quant?  Salomon  vero  dicit,  quia  «  pon>!ns  ei  siatera 
judicia  Domini  (Proi;.  xvi,  1i)  i  snnl.  Libravil  igi- 
lur  in  pondere  monteSf  et  cottes  in  statera^  qnia  san- 
ctos  in  jndiciorum  snornm  justo  modoraminc,  sic- 
U^  sup'.  a  dictum  est,  aJ  alla  suspcndit.  Seqnilur  : 

Vebs.  13.  —  «  Qnis  ailjnvit  splritnm  Domini,  aiit 
f\\ns  consiliarius  cjus  fuil,  cl  oslendil  illi  ?  i 

Vers.  14.  —  «  Ciim  qni  iniil  consilium,  et  inr 
6truxiteum,  et  docuit  cum  s-mitam  jnsliti;e,  ct  eVu- 
dlvit  eumscienlia,  et  viam  prutlenliaj  oslendit  ilii  ?  » 

Huis  adjuvit  spiritum  Domini  ?  SubauJi  :  nullus, 
quia  oninipotcr.b  esl.  Aut  quis  CQnsiliartus  ejus  fuit, 
£t  ostendxt  ei  quiJ  agevc  debeal?  subaudi  :  nullus, 
^inia  novii  oinnia,  n«  c  aliunde  scionliam  accepit,  el 
ips'  fo.s  sapienti;e,  iu  quo  snnt  omnes  thesauri 
sapicnti:e  rl  scienti;c  absconditi.  Cum  quo  iniil  con- 
0ilium  ut  instruereiur  ab  eo?  subaudi:  cum  neminc, 
<|uoniam  a^ternaliter  omnia    scit.  «  In    quo  etiam 


nima  inclinalio  libra;,  et  cclerrima  in  allerulrain 
partem,  qu:e  fitex  parvo  pondcre.  Gentes  ergo  repu* 
tata:  sunl  Deo  quasi  momentum  slaterte,  quod  Ie\i 
motu  fleclilur  in  quamlibet  partem,  quia  niente  sunt 
inslabiles ,  et  ab  a»quilate  sempcr  exorbitantes.  Hoc 
ctiain  in  libro  Sapientix  sic  dicilur  :  «  Quoniam 
tanquam  momentum  stalerx  sic  ante  te  est  orbit 
terrarum  ,  tanquam  gutla  roris,  antclncani ,  qvae 
desccndit  in  tt^rram  (Sup,  xi ,  25).  i  Pro  miiiimo 
itaque  sestimantur  apud  Deiim  universi ,  qul  in 
mundo  suiit,  nequiliam  sectantcs.  Sed  et  insuta:  ma- 
riscum  habitaloribus  suis  rcpulatne  sunt  quasipui- 
vis  exiguuSf  qui  in  radio  solis  ccrnitur  ad  magnitu- 
dincm  Dei. 

Libanus  autem  est  mons  mirx  altilndinis,  arbori- 
bus  abundans  et  uberrimis  pascuis.  Sed  Libanus 
cum  lignis  ct  animatibus  suis  non  suflicit  ad  liolo" 
causlum  Domini,  quia,  etsi  cnncta  animalia,  quse 
pascnntur  in  Libano,  immolentnr  ci,  ct  ligna  quae 
Ibi  suni  omnia  succiderentur  ad  conibnrcnda  bolo- 
causta,  non  satis  esse  posscnl  ad  placandam  tantam 
majcsiaicm.  llaec  dicit,  ut  errorcm  gcntilinm  de- 
strucrct,  qui  sar.guinc  pi^co.ium  ;estimabant  se  posso 
placare  Dcum  in  simulacris  suis. 

Quod  autein  pr:cmiscrat,  quia  gentes  qnnsi  stiUa 
situlw  rcputata:  sunf,  adhuc  innuit  sul)dendo,  quo- 
niam  omner,  gentes  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram  eo, 
Nam  quia  rccesserunl  ab  co  qui  solus  vcraciter  ait : 


•orte  vocati  sumus,  pra;destinati  secundum  propo-  d  <  ^go  sum  qui  sum  (Exod»  iii,   44),  i  merito  sic 


^ituin  J  s  qni  operatur  omnia  secundum  consilium 
i^olunialis  su;e  (Eplies,  i,  11).  i  Et  quis  docuiieum 
semitam  justiticCj  id  est  per  quam  viain  subtilitatem 
justitiae  suae  duceret  cis  miserando  quibus  justuin 
erat,  et  eis  irasccndo  quibus  ju.sle  irasci  debeat? 
Subauditur  nullus  :  quia  secundum  Apostolum  , 
c  Cui  vull  miseretur,  et  quem  vult,  indurat  (Rom» 
fx,  18).  I  El  quis  erudivit  eum  scienlia?  Nullus, 
quia  sine  inilio  scit  universa.  Et  quis  viam  pruden- 
lice  ostendit  i7/i,  per  quam  incedeiet  eligendo  bona, 
eX  respuendo  mala  atque  prudenter  agendo  per  om- 
iiia !  Nullus  ci  quidquam  borum  suggessit,  quia  pcr 
se  ipsum  omnia  polest,  et  omnia  scit.  Sed  cum 
faMe  m^ignitadinis  atque  potentise  ac  sapientiae 


esse  dicuntur,  quasi  non  siitr,  quoniam  ad  non  esse 
tendunt  per  nequitiam,  licet  omnino  nihil  esse  ne- 
queanr.  Ostenso  ilaque,  quia  immensus  est  Dcus 
omnipotens,  et  omnia  novit,  et  quod  omnes  gentcs 
pro  nibilo  reputatae  sunt  ejus  magnitudini,  redar- 
guit  imprudentiam  gcntilium^  subdendo  : 

Vers.  18.  — «  Cui  ergo  simiiem  Deum  fccistis? 
Aut  quam  imaginem  ponelis  ei?  i 

Vers.  19.  —  «  Nunqnid  sculptile  conflavit  fal^er, 
aut  aurifex  auro  figuravit  illud,  ct  laminis  argenteis 
argentarius?  i 

Gum  slt  Deus  incircumscriptus  et  incorporeus, 
etn  fecistis  eum  similem  fabricantes  vobis  ex  roateria 
deum?  Aut  quam  ima^nem  poneiis  er,  qui  spbrilas 


585 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Vl. 


S8t 


csl?  Nunquid  faber  confJavit  aliqiiod  sculplile  simile  A  bililer  polerit  horuin  Creator  videri  {Sap.  xin,  5).  t 

Nunquid  etiam  110«  intellexistis  fundamenta  terrm^ 
quie  siint  ab  eo  condita,  ut  per  Iioc  iiaelligoreiis  po- 
tenliam  virtutis  ejus.  Sequiiur  : 

Vebs.  22.  —  \  Qui  sedet  super  gyrum  l^^rr  i ,  vi 
babilatores  ejus  sunl  quasi  lociisLc.  •    ' 

Non  ait  :  Omi  scdet  tuper  terram,  sed  sufer  gtjrum 
terras,  id  est  :  orbem  icrrarum,  sodcl  enim  siiper 
omnem  terram  pariter,  qui  super  ainbnsin  Uvnv 
sedere  dicitur,  cum  ei  ipsc  r.  pl  ai  orbein  kMM'. 
Pcr  hoc  igilur  magniludo  ejus  dfciaralur,  <i  «ntia 
nullum  simiilacruni  ci  siinilc  la!»  icari  p^issil.  ad 
CUjus  magniiuilinem  oinnes  /tubitaitres  orUis  quaai 
locusta:,  id  est  minimi.  Non  tamej  juxia  corpoi\  am 
molem  sedeie  super  gyruin  lei  rie  puiandus  est,  cuui 


ei  qni  mebsus  est  pugilo  aquas  et  coelos  ponderavit 
palmo  ?  Aut  aurifex  auro  figuravit  illud  simulacrum 
quod  ei  simile  sit  qui  libraYit  in  pondcre  montes  et 
colles  in  stalera  ?  Aut  argentarius  laminis  argenteis 
faciet  ejus  imaginem  de  qiio  dictum  est  :  «  Quis 
adjuvit  Spif  itum  Domini,  aut  quis  consiliarius  ejus 
fail  ?  >  Nequaquam,  quia  sicut  subdilur  : 

Vers.  20.  —  <  Fo!te  lignum  el  iraputribile  elegit 
ariifvx  sapicns,  et  quaerit,  quomodo  staluat  simula- 
crum,  quod  non  movcatur.  > 

Ordo  prophoticoi  disputaiionis  diligenler  est  in- 
luendus,  qiiia  primo  Deum  omnia  circumplccli  et 
snstentare  docet,  deiiulc  omnipolentcm  csse  decla- 
rat  euin,  et  sapienliani  cjus  esse  incomprehensibi- 


lem,  et  qtiod  a<l  iinnicnsilaicm  cjus  omnes  genles  B  ipse  sit  Spiritus,  sed  quia  uhique  lerrarum  tolus  est. 


quasi  niiiii  repulenlur;  dcinde  opinionein  illaro, 
qu;e  de  idolis  erat,  aperta  ratione  devincit,  quod 
ornnium  Dominus,  qui  et  incircumscriptus  esl,  et 
imniensiis  est,  tomplis  nequeat  iitcltidi  saxeis,  aut 
iniagine  aliqua  figurari,  quod  omnis  bcneficii  lar- 
gitor  sanguine  victimarum  nou  egeat,  aut  placelur ; 
quod  omnium  denique  Crealor  et  gul)ernator  non 
possit  homiuis  nianu  crcari;  quod  poslrcmo  Deus, 
aid  cujus  homo  imaginem  est  faclus,  non  dcbcat  in 
metallis  et  simulacris  aestimari.  Nam  ct  Apostolus 
simili  modo  philosophatus  est  apud  Athenienses» 
dicens  :  c  Dcus,  qui  fccil  mundum  et  omuia,  qu9 
in  eo  sunt,  hic  coeli  el  terr%  cum  sit  Dominus,  iion 
in  manufactis  templis  habitat,  iicc  manibus  homi- 
num  olitur  indlgcns  aliquo,  cum  ipse  det  omnibus 
vitaro,  et  inspiralioncm  el  omnia  (144)  (Act.  xvii, 
24).  )  £t  post  pauca  :  <  Genus  ergo  cum  simus 
Oei,  non  debcmus  xslimare  auro  aut  argento  aut 
lapidi  sculptune  artis,  ct  cogilalionis  hominis  divi- 
nuro  esse  simile  (ibid,  29). 

Justa  tropologiam  vero  possumus  dicere,  quod 
increpentur  principes  haireticorum  diversa  idoia  de 
corde  suo  lingentes,  quae  vel  eloquii  venustate  quod 
interpretatur  argentum,  vei  splendore  auri,  quod 
refertur  ad  sensum,  vel  ligno  imputribili,  quae  vi- 
liora  sunt  dogroala  et  pcrpetua  putantur  a  fingeuti- 
baSt  et  dialectiea  arle  firmantur,  ne  moveantur, 
et  comiant,  sed  solida  radice  consistant.  Sequi- 
tur : 

c  Vers.  2i.  —  c  Nunquid  non  scitis?  nunquid 
non  ^audistis?  nunquid  non  annunliatum  est  ab 
initio  vobis?  nunquid  non  inlellexistis  fundamanta 
lerr»?  • 

Nunqnid  naturali  ingenio  non  sct/ts,  quia  nulla 
creatura  similari.  polesl  Crcatori?  Et  si  naturaliter 
hec  non  poteslis  scire,  nunquid  saltero  non  audistis 
a  praedicatoribus?Et  nKn^utcf  hoc  non  annuntiatum 
e»t  vobis  ab  tni/to .' Quotics  audistis,  quia  c  in  prin- 
cipio  creavit  Deus  coelum  et  terram  {Gen,  1,  i) ,  » 
ibi  eniro,  quis  esset  Creator  intelligere  poiuistis. 
c  A  roaguitudiue  eniro  speciei  et  creaturae  coguo$ci-* 


et  ubique  rcgnat.  Sedi  quippe  ciii  praisidet,  id  est, 
gyro  terrae  iiilerior  et  superior  ma.:et  :  intiT.or 
scilicet  per  subtilitatem,  et  superior  per  poten<t 
tiam  :  interior  qiiia  replel,  superijr  quia  regnat. 
Benc  itaqiie  dicitur  :  <  Qui  sedel  super  gyrum  ler- 
rae.  »  Sequitur  : 

c  Qui  extendit  velut  nihilum  coelos,  et  expandil 
eos  sicut  tabernaculum  ad  inhabitaiidum.  1 

Coelos  extendit  velut  nihitum,  id  est,  subtilissimos 
atque  tenuissimos  quasi  fumum. 

Et  sicut  tabernacnhm  expandit  eos  ad  inhabitan* 
duniy  ut  sub  eoriim  rotundo  legmine  quasi  in  taber- 
naculo  habiiarent  homines,  et  animaiia  reliqua.  Se* 
quitur  : 

Vers.  23.  —  c  Qui  dat  secretorum  scrutato- 
res  quasi  non  sinl,  judices  terrai  velut  inane  fe- 
cit.  I 

Scrutatores^  id  est  philosophos  et  &apienles  saecull 
dedit  Dominus  quasi  non  sint^  quemadmodum  Apo* 
stolus  ait :  c  Ubi  sapiens?  ubi  scriba?  ubi  conqui- 
sitor  hujus  saeculi  ?  nonne  stultam  fecit  Deus  sa- 
pientiaro  hujus  saeculi?  1  (J  Cor.  i,  20.)  Sed  el 
judices  terras,  qui  Christianos  injusic  damnabant, 
fecH  velui  iiiane,  potentiaro  eoruro  aufereas.  Ha^c 
eniro  duo  genera  bominuro,  id  est  gapientes  ssecufi 
et  jodices  roultum  resistebant  evangeiicae  praedic»- 
tioni,  et  idcirco  specialiter  de  illis  sententia  divini- 
tus  proferri  debuit.  De  quibus  additnr  : 
D  Vers.  24.  —  c  Equidem  neque  plantatus,  ne- 
que  satus,  neque  radicatus  in  terra  truncus  eo- 
rum.  » 

Nulla  enim  fortitiidine  corpus  eorum  in  terra 
solidatum  est,  ut  non  facile  subverti  posset.  Sequi- 
tur  : 

t  Repente  flavit^  in  eos ,  et  perierunt,  et  lurba 
quasi  stipularo  auferet  eos.  1  Repente  flavit  in  eo§ 
Dominus,  id  est  ex  improviso  senteutia  judicis  ve- 
nit  super  eos,  et  per  mortero  a  viridilate  vilae  prae- 
sentis  arueruiU;  er  turbo  Dominicae  auimadvcrsionis 
rapuit  eos  ab  hac  vita,  velut  stipulam,  aridos  et  inanes 
ad  corobnrenduro.  Postquaro  vero  Doroinus  opera 


(i44)  Alias,  os$a. 


^7 


HEUVEI  BURGIDOLENSIS  BIONAClll 


^8 


potentisc  suae  et   roagniludincm   suam  declaravit,  A  quia  rectoreni  non  habcmus  aut  dcfciisorrm.  Umle 


nirsus  eos  qui  se  iu  aliqua  imaginc  eum  possc  figu- 
rare  putabant  increpal,  dicens  : 

Vers.  25.  —  i  («ui  assimilastis  me  ct  adsequastis, 
dicit  Sanctus?  i 

Id  est  cui  imaglni  me  similem,  ct  aequalcm  feci- 
stis,  qui  tam  magnus  sumj  Sequitur  : 

Yers.  26.  —  c  I^vate  in  coelum  oculos  vesiros, 
et  vidcte  quis  creavit  haec.  i 

Id  est  in  coclum  suspicitc,  et  quis  sit,  qui  ea 
qu.ne  ihi  sunt  creavit,  intelligitc.  Vani  sunt  enim 
omnes  homines,  quibus  non  subest  scientia  Dei,  et 
de  his,  quae  videntur  bona,  non  potuerunt  eum  qui 
est  inti^Iligere,  nec  operihus  attendentcs  n^nOTe- 
nint,|quis  essel  artifex.  t  Invisibilia  enim  ipsius,  a 


nunc  divinilus  increpatur,  cum  dicilur  :  c  Quare  c'i 

cis  Jacob,  cl  loqucris,  Israel  :  Abscondila  csl  via  mea 

a  Doroino,  et  a  Deo  mco  judicium  meum  transivit?  > 

Nostris  quoque  tcmporibus  niagna  pars  popull 
hujus,  qui  Chnslianus  appellatcr,  siniilia  loquitur, 
dum  Deum  existimat  aut  non  vidcre  tot  iniquitatcs 
quae  hic  aguntur,  aut  justo  judicio  pcrmittcre  Geri. 
Dicit  enim  :  Abscondita  est  via  mea  a  Domino^  qui 
suam  conversationem  ab  eo  conspici  non  aestimat  : 
et  judicium  suum  a  Dvo  transisse  loquitur,  qui  se 
nequaquam  ab  eo  juste  jam  judicari  in  his,  qua^  pa- 
titur,  putat.  Qui  et  sukscqucntibus  verbis  increpa- 
tur,  quibus  dicitur  : 

Vers.  28.  —  I  Nunquid  nescis,  aul  non  audisti 


creatura  mundi,  pcr  ca  quae  facta  sunt  intellecta,  ^  Deus  scmpitcrnus  Dominus,  qui  crcavlt  terminos 


cx>nspiciuntur,  sempilerna  quoque  virtus  ejus  et 
divinitas,  ut  sint  iuexcusabilcs  {Rom.  i,  20).  Se- 
quitar  : 

c  Qui  eduxit  in  numero  militiam  coelorum  (145), 
et  omnes  ex  nominc  vocat.  i  Militiam  coelomm  stel- 
!as  vocat,sicutostendit  Moyses  diccns  dequibusdam, 
c  quia  Iransgrcdiuiitur  pactum  Domini,  ut  vadant 
et  serviant  diis  alicnis,  et  adorent  eos,  solem  et  lu- 
nam,  et  omnem  militiam  coeli  (Deut.  xvii,  2).  i 
Educit  igitur  in  numero  militiam  coslorum,  quia  cer- 
tit  temporibus  sidera  profcrt,  ut  luceant,  et  nume- 
rum  eorum  in  sua  sapientia  continet.  Et  omne$  $tel- 
tas  ex  nomine  vocat^  quia  ipse  solus  novil  earum 


terrae,  non  dcficict  nequc  laborabit,  nec  cst  investi- 
gatio  sapienliae  cjus?  i 

Qui  viam  tuam  dicis  a  Dommo  absconditam,  ct 
judicium  tuum  a  Deo  transiisse,  nunquid  pcr  te 
ipsum  dicis,  aut  ab  alio  non  audisti,  quia  Deus^  qui 
sempiternus  cst  Dominus^  et  creavit  non  solum  ista, 
qua)  cernis,  sed  et  novissimos  orbis  terminos^  ut 
omnia,  qu%  intra  terminos  ejus  sunt,  intelligalur 
creasse,  non  deficiet^  cum  sit  aeternus,  neque  labo^ 
rabitf  cum  sit  impassibilis,  ncc  invcstigari  poiest 
ejus  sapientia?  Nam  si  ab  eo  transiissc  judicium 
tuum  dixeris,  eum,  qui  creavit  omnia,  etdominatur 
universis  aeterna  potestate,  ac  regit,  et  disponitom- 


nomiiia.  Hoc  cl  per  Psalmistam  sic  dicitur  :  t  Qui  q  nia,  defecisse  putabis  a  consueta  gubernationc  cun- 


humeral  muUitudinem  stellarum,  et  omnibus  eis 
nomina  vocal  (PsaL  cxlvi,  4).  i  Sive  militiam  cceli 
angelos  ioterpretari  |H)ssumus,  el  omnes  coelorum 
exercitus.  Sequitur : 

c  Prae  multitudine  fortitudinis  et  roboris  virtu- 
tbque  ejus  neque  unum  reliquum  fuit.  i  Neque 
unum  horum  siderum  reliquum  fuit^  id  est  nec  unum 
defuit  fMTte  multitudine  fortitudinis  ejus  qui  creavit 
baec.  Multimoda  namque  est  illa  virtus,  quae  sic 
oronia  hsec  operata  est,  ut  nec  unuih  deesset,  et 
magnitudo  fortitudinis  ejus  suo  facit  ordini  semper 
euncta  servire.  Sequitur  : 

Vers.  27.  —  c  Quare  dicis,  Jacob,  et  loqueris, 
Israel :  Abscondila  est  via  mea  a  Domino,  et  a  Deo 
judicium  meum  transivit?  i 

Decem  tribus,  quae  jam  captivae  tenebantur  in 
Assyriis,  cum  haec  Isaias  loqueretur,  prae  niroietate 
malomm  quae  patiebantur,  ad  hoc  devenerant,  ut 
a^slimarent  Deum  ignorare  quae  hic  aguntur,  dum 
.M  plus  quam  justum  erat  afDigi  putarent.  Dicebat 
enim  ille  populus  :  Abscondita  est  via  mea  a  Domi^ 
no,  id  est  actionem  roeam  Dominus  non  videl :  et  a 
Deo  meo  judicium  meum  transivit^  id  est  judicare 
me  Deus  omisit,  quia  indigne  tot  mala  patior.  Ac  si 
diceret  :  Ad  Deum  terrena  nou  pertinent,  quia  se- 
dens  in  coelo  non  considerat,  quid  unusquisque  no- 
strdm  faciat;  et  ideo  non  injuste  hic  afiQigimur, 


ctorum,  quasi  in  gubernando  et  disponendo  labora- 
ret,  qui  sine  labore  condidit  omnia,  et  sine  inquie- 
tudine  regit  universa.  £t  si  viam  tuam  ab  eo  puta- 
eris  abscondilam ,  aestimabis  sapientiam  ejus,  qui 
iiovit  aetemaliter  omnia,  exiguam  esse.  Nam  quod 
ipse  nequeat  deficere,  comprobatur  ex  co,  quod 
^ubditur  : 

Vers.  29.  —  c  Qui  dat  lasso  virtutem,  et  bis  qui 
non  sunt  fortiludinem,  et  robur  multiplicat.  i 

QuomoJo  enim  deficiet  aut  laborabit,  qui  lassum 
confortat?  Eos  vero,  qui  non  sunt^  appellat  illos,  ut 
aestimo,  de  quibus  ait  Apostolus  :  c  Quoniam  igiio- 
bilia  mundi  et  contemptibilia  elegit  Deus,  ct  ea  quae 
non  sunt,  ut  ea  quae  sunl,  dcslrucrct  (/  Cor.  i,  28).  i 
D  Et  his  fortitudinem  boni  opcris  atque  robur  mcntis 
Dominus  multiplicat,  Quorum  fortitudo  consequen- 
ter  ostenditur  cum  dicitur  : 

Vers.  30.  —  i  Deficient  pueri,  ct  laborabunt,  ct 
juvenes  in  inHrmitate  cadcnt.  i 

Vers.  51.—  f  Qui  autem  sperant  in  Domino, 
mutabunt  fortitudinem,  assument  pennas  sicut  aqui- 
lae,  current  et  non  laborabunt,  ambulabunt  et  no:i 
deflcient.  i 

Pueriy  id  est  adolescentes  deficient  labore,  et  ju- 
venes  infirmabuntur,  id  est  qui  inter  saecularcs  ma- 
gna  incolumitate  vigent,  ac  robustissimi  sunt  et  agi- 
les,  latigabuntur  in  laboribus  suis,  et  infirmi  erunt, 


/y^  A//afi,  eomm. 


ZS9 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —   LIB.  YI. 


SSO 


quia  el  florens  aetas  cito  concidet,  atqiie  corpora  A  viehanl  pccc.Uo,  serviar.t  nunc  juslilia;.  Scquiftt'' : 


robusla  marcescent.  Qui  aulem  speranl  non  in  suis 
viribus,  sed  in  Domino,  valentiores  erunt  omnibus 
viris  sxcularibus 

Mutabunt  fortitudinem,  qulz  qui  prius  erant  fortes 
in  came,  forliores  erunt  in  spiritaii  opere.  Alia  rst 
eiiira  fortitudo  justorum,  et  alia  reproborum.  Ju- 
stonira  quippe  forlitudo  est  carnem  vincere,  pro- 
priis  voluptatibus  contraire,  delectationem  vitae  prae- 
sentis  exstinguere,  bujus  mundi  aspcra  pro  aelcrnis 
praemiis  amare,  adversantem  inimicum  in  corde  su- 
perare.  Aeproborum  vero  fortiludo  csl  transiloria 
sine  cessatione  diligcre,  contra  flagella  conditoris 
insensibililer  perdurare,  ad  inanem  gloriam  etiam 
cum  detrimento  vitae  pervenire,  bonorum  vitam  non 


c  Acccdant,  et  lunc  loquantur,  simul  ad  judicium 
propinqucmiis.  > 

Acccdant  ad  me  per  fidem,  et  tuuc  loquantur,  sic- 
nt  scriplum  esl  :  <  Crcdidi,  proptcr  quod  locutus 
suni  {Psal.  cxv,  10).  >  Qui  enim  longe  est  a  Deo  in 
errore,  nescit  rccta  loqui.  Simul  ad  judicium  pro- 
pinquemus,  ut  vidcnlcs  in  cordibus  suis  vel  qure 
liona  pcrccporunt  a  me,  qui  omnibus  vitam  et  in- 
spirationem  et  omnia  Iribuo,  vel  quae  mala  bcnefl- 
ciis  meis  perverse  vivcndo  reddiderint,  justificent 
me,  et  pravitatcs  suas  corrigant.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  c  Quis  suscitavit  ab  orienlc  justum, 
yocaviteum,utsequereturse?Dabitinconspcctu  ejus 
gentes,  ctreges  obtinebit,dabilquasipuIverent  gladio 


solura  verbis  et  moribus,  sed  eliam  gladiis  impu-  ^  ejus  et  sicut  slipulam  vento  raptatam  arcui  ejus.  > 

Vers.  3.  —  c  Persequolur  eos,  transibit  in  pace, 
semita  in  pedibus  ejus  non  apparebit.  > 

Judaicus  populus  vocatnr  oriens,  quia  de  cjus 
carne  ille  natus  est,  qiii  sol  justitioe  app^llatur.  Ju- 
stus  vero  dicitur  idem  Salvator  nostor,  c  qui  pccca- 
tum  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus 
(/  Petr,  II,  22).  >  Ait  ergo  Patcr  :  Qui  suscitavit  ab 
oriente  justum,  id  esl  a  Judaico  populo  Cbrislum, 
nisi  ego?  Qucm  vocavit  idem  Pater,  ut  sequeretur  se 
ad  populos  nationum,  quia  c  non  potest  Filius  a  se 
facere  quidqiiam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facicn- 
tem.  Quodcunque  enim  fecerit  illc,  boc  et  Filius 
similiter  facit  :  Pater  enim  diligit  Filium,  et  omnia 
demonstrat  ei  quae  ipse  facil  (Joan,  v,  19).  >  Jure 
crgo  Pater  voc^ire  diciiur  Filium,  ut  sequatur  se  in 
indifferenti  cperatione  ct  inseparabili,  quia  Filius 
ex  Patre  est.  Qui  scilicet  Pater  dabit  in  conspeetu 
ejus  genUSy  secundum  qiiod  Tegati  populorum  ad 
Holofernem  dixisse  feruntur  :  i  Ecce  nos  servi  Na- 
bucbodonosor  regis  magni  in  conspectutuo  sumus: 
utere  nobis,  ut  placet  [ante  faciem  tuam  (Judith  iii» 
1-7).  >  Dabit  ergo  in  conspectu  ejus  gentes,  ut  in 
omnibus  utatur  eis,  prout  libuerit.  Et  ipse  reges  ob- 
tinebit,  id  est  superabit  spiritaliter,  et  capiet,  ut  scr- 
viant  ei,  et  adorent  eum  omnes  gefntes. 

Gladium  vero  ejus  appellat  c  gladium  spiritus, 
quod  est  verbum  Dei  (Ephes.  vi,  17),  >  et  arcum 
ejus  Scripturam  sanctam,  de  qua  ad  corda  bominuoi 


gnare,  in  semeiipsis  spem  ponere,  miquitatem  quo- 
tidie  sine  ullo  desidcrii  defectu  perpetrare.  Quam 
bene  utramque  fortitudinem  propbeta  nunc  com- 
plexusest,  dicens  :  c  Qui  auteni  sperant  in  Domino, 
mutabunt  fortiludinem !  >  Qui  enim  nequaquam 
8ument,  sed  mutabunt^  dixit,  profecto  patenter  iu- 
notuit,  aliam  esse  quae  deponitur,  et  aliam  quae 
inchoatur. 

Assumunt  autem  pennas  sicut  aquilce^  quia  con- 
templando  volant.  Currunt,  et  non  laborabunt,  quia 
Telocibus  magna  celeritate  praedicant.  Ambulant,  et 
ncn  defiriunt :  quia  intelleclus  sui  velocitatem  reti- 
nen%  ut  tardioribus  condescendant. 

Yci  qui  nunc  in  bono  opere  fortitudinem  habent, 
in  resurrectione  mutabunt  fortitudinem^  quia  c  mor- 
tui  resurgent  incorrupti ,  et  nos  immutabimur 
(/  Cor.  XV,  52).  >  —  c  Seminatur  enim  corpus  in 
infirmitate,  sed  surgit  in  virtute  (ibid.  43).  » 

Assument  pennas,  id  est  volatum  ut  aquilce,  quando 
rapienlur  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera.  Ctir- 
rent  et  non  laborabunt,  quia  c  tunc  saiiet  sicut  cer- 
vus  claudus  (Sup.  xxxv,  6).  >  Unde  et  per  Mala- 
chiam  eis,  sicut  jam  saepe  diximus,  promittitur  : 
c  Egrediemiiii,  et  salietis  sicut  vituli  de  armento 
{Maiach,  iv,  2).  > 

Ambulabunt  et  non  de/icient^  quando  c  sequentur 
Agnum  quocunque  ierit  (Apoc,  xiv,  4).  >  Namque 
per  illam  immutationem  detrahetur  ab  eorum  cor- 


poribus  omnis  corruptibiliUs,  et  tarditas,  omnisque  D  8>c"l  ferientes  sagittae  sic  terrentes  sententiae  ve- 


molestiae  sensus,  et  omnis  fragiiitas,  ita  ut  quocun- 
que  voluerint  ire,  sine  mora  et  diflieullate  possint, 
el  agere  quidquid  placuerit.  Cum  ilaque  Deus  tan- 
tam  virtutem  sperantibus  in  se  tribuat,  manifestum 
est,  quia  ipse  non  deficiet,  neque  iaborabil.  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  XLI. 

Vers.  1.  —  c  Taceant  ad  me  iiisulae,  et  gcntes  mu- 
tent  fortiludinem.  > 

InsulaSf  quae  procul  in  mari  sunt,  taceant  ad  me 
audiendum,  ut  jam  non  veteres  errores  ioquantur, 
ted  doctriiiam  meam  auscuitent.  Atque  genles  mu- 
ient  fortitudinem  sperantes  in  Domino,  ut  quae  fortes 
erant  in  carne,  fiant  fortes  in  spiritu;  et  quae  ser- 


niunt  quoniam  c  arcum  suum  tetendit,  et  paravit 
illum  (Psal.  vii,  15).  >  Pulvis  aulem  et  stipula  levis 
et  arida,  quam  veiitus  facile  impellit,  levil.^item  pec- 
cantium,  qui  vento  tentationis  agitantur,  designat, 
quia  pcccator  audire  meruit :  c  Pulvis  es«  et  in  pul- 
verem  reverleris  (Gen,  iii,  19).  >  Et  iterum  de  pec- 
catore  dictum  est  :  c  Slipulam  siccam  perscqueris 
(Job  XIII,  ?5).  > 

Dcdit  ergo  Pater  quasi  pulverem  gtadio  ejus^  et 
sicut  stipulam  venlo  agitatam  arcui  ejus^  quia  pra&- 
dicatio  illius  omnes  paganos  peccatores  invenit,  et 
aridos  ihanesque,  et  vagos,  ut  nullo  pondere  ratio- 
nis  aut  veritaiis  ante  eum  stare  valerent,  sed  leyi- 
tate  sua  diffugereni.  Quoft  \Uft  %V^\ivQ  \fc^^>^\svB^ 


591 


BERVEI  BURGID0LENSI8  MONACHI 


m 


%\ix  fugienles  persequensAe  loco  ad  locum,  in  doclo-  A  poris,  quando  liebanl  idola,  dicens  glutino  feni  'vel 

ribus  Iransivil  tn  pacc,  cuin  jam,  cresccnlc  lide,  nul- 

lus  auderel  sanclis  ejiis  bellum  inferre.  Et  semila 

in  pedibus  ejus  non  apparuitj  quia  super  inimicorum 

suorum  colla,  quocunquc  pergcret,  calcavit,  cl  vc- 

lut  lerram  non  tetigit. 

Vei  in  cjns  conspectu  rcges  et  gentes  colla  sub- 
mittent,  el  gladio  iliius  ac  sagittis  adversx  potestates 
quasi  stipula  subjicientur  et  pulvis.  Persequetur  eos 
reges  scilicet  et  principes  gentium  singularum,  et 
pertransibit  in  pace  ad  paccm  cunctos  vocans,  ut 
reconcilientur  Deo.  Semita  in  pedibus  ejus  non  appa" 
rebit,  id  est  via;  laborem  non  sentiet,  nec  aliquam 
imbecillilatisbumana:  lassitudinem,  sed  «  de  torreii- 
te  in  via  bibet,  proplcrea  exaltabil  caput  {PsaL  cix, 
7).  >  Sequitur  : 

Vers.  4. —  «  Quis  hajc  operatus  est,  et  fecit  vo- 
cans  generationes  ab  exordio?EgoDominus,  primus 
etnovissimus  ego  sum.  i 

Quis  hcec^  quse  supra  dicta  sunt,  operatus  est,  nisi 
ego  Oeus  Pater,  qui  et  singulas  generationes  ab 
exordio  mundi  ad  cognitionem  meam  vocavi?  Ego 
Dominus  operatus  sum.  Nam  primus  et  novissimus 
ego  sum,  ideoque  et  in  antiquis  et  in  novissimis 
temporibus  humanum  genus  vocavi  ut  sempiiernus 
Dominus.  Vocavi  namque  per  angelos,  per  Noe,  per 
Abraham,  et  per  ca^leros  ptriarchas,  per  legislato- 
rem,  per  prophetas,  per  doctores  in  antiquis  tempo- 
ribus,  etin  novissimis  per  novae  graliac  pr»cones. 
Sciuitur : 

Vers.  5.  —  «  Viderunt  insulx  et  limuenint,  ex- 
trema  iitnx  obslupuerunt,  appropinquaverunt  et 
acccsserunt.  > 

Insulas^  id  est  remotiora  loca  Oceani  viderunt 
gentes,  qusp  sunt  iii  orbe,  datas  quasi  pulverem 
gladio  Justi  mei,  et  timuerunt^  quoniam  «  initium 
sapientise  timor  Domini  {Eccti.  i,  16).  i  Extrema 
terrce^  id  est  limites  mundi,  audita  prsedicationc 
evangelica,  obstupuerunt^  et  immanitatem  peccami- 
num  suorum  exhorruerunt,  atque  damnationem, 
quae  talibus  imminet,  expaverunt.  Et  post  timorem 
appropinquaverunt  per  fidem  ad  hunc  Justum,  qui 
gladio  sua;  praedicationis  omnes  trucidat,  ut  salu- 
briter  vulncrantur,  et  accesserunt  per  operationem. 
Sequitur  : 

Vehs.  6.  — «  Unusquisque  proximo  suo  auxilia- 
bitur,  et  dicet  fratri  suo  :  Gonfortare.  > 

Vers.  7. —  c  Gonfortavit  faber  aerarins  perculicns 
eum  malleo,  qui  cudebal  tunc  temporis  dicens  glu- 
Uno  bonum  esse,  et  confortavit  eum  in  clafis,  ut 
non  moveatur.  » 

Vnusquisque  accedentium  ad  Ghristum  auxilialri' 
tuT  proximo  suo,  ul  «  qui  audit,  dicat  :  Veni  {Apoc. 
XXII,  17).  >  lila  est  enim  vera  cbaritas,  qnae  sic 
festinat  ad  Deum,  ut  non  relinquat  proximum.  Et 
nnnsquisque  firinior  imbecilliori  fratri  suo  dicel : 
Confortare  in  Domino,  quia  nihil  sunt  idola  quse 
deos  esse  pulabirs.  Conf&rtavit  enim  idoium  faber 
^rttrh/itpermt90/u  ettmmalleo^  gmi  eudebaitune  tem- 


xvis:  Donum  est,  id  est  bcnc  fabricatuin  est:  et  posi- 
quam  perfccit  ipsum  idolum,  posuit  in  loco  suo,  el 
confortavit  in  clavis,  ne  aliquo  impulsu  niovcretiir 
aut  cadcret.  Sic  loqucbatur  qui  aliqucin  gentileni 
nuper  convcrsum  confortare  volebat  in  iuic,  Post 
gentium  iiaque  convcrsionem  alloquilur  ipsam  Ec- 
clesiam  de  gentibus,  ct  contra  pcrsecutioncin  infi- 
delium  corroborat,  dicens : 

Vers.  8. —  «  Et  tu,  Israel,  serve  meus,  et  .acob 
quem  elegi,  r-emen  Abraham  amici  inei.  » 

Vers.  9.  —  In  quo  apprehendi  te  ab  cxlrcmis 
tCTTie,  el  a  longinquis  ejus  vocavi  in,  etdixi  tibi  : 
Servus  meus  es  tu,  elegi  lc,  ct  non  abjcci  te, »  etc. 

Nam  spiritualis  Israel  sivc  Jacob  csl  islc,  dc  quo 
D  nunr  agilur,  de  quo  ct  Aposttlus  ait  :  c  Quicunque 
hanc  regulam  sccuti  fuerint,  pax  supcr  illos  ct  mi- 
scricordia  et  super  Israel  Dei  (Galat.  vi,  16).  >  Ilic 
est  cnim  Israd  Dci,  id  csl  populus  crcdeniium,  qnia 
qui  cx  fide  sunt,  hi  filit  sunt  Abrahae,  qui  est  pater 
omnium  nostrum  sicut  scriplum  est  :  «  Quia  pa- 
irem  multaruni  gentium  posui  te  anle  Dcuin,  cui 
crcdidisti  {Uom,  iv,  17).  >  Populus  crgo ,  qui  ex 
gentibus  ad  fideui  coiigrcgatus  esl,  semen  Abrahas 
vocatur,  sicut  et  Apostolus  dicit  :  «  Si  autem  vos 
Chrisli,  crgo  Abrahxscmen  estis  secundum  promis- 
sionem  hxrcdes  {Gal,  iii,  29).  >  In  quo  Abrahara 
apprehcnsus  est  idem  fidcliuin  populus,  sicut  ostendit 
Aposlolus,  cum  ail :  «  Providens  aulcm  Scriptura, 
-,  quia  ex  fide  justifical  gcnles,  prrenunliavil  Abrahae, 
quia  benedieentur  omnes  gentes  in  le  (ibid,  8, 
9).  > 

Hic  itaque  popnlus  filiorum  Abrahae  de  toto  orbe 
convocatus  est.  Cui  ad  fidem  ingresso  Dominus  ait : 
Servus  meus  es  tu,  quia  hunc  specialiier  obedientem 
repcrit.  Grandeenimprivilegium  electionis  est,  cum 
Dominus  aliquem  prae  caelcris  dignatur  appellare 
sifttiyi.  Elegi,  inquit,  (e,  ut  meus  esses,  ei  non  abjeci 
le,  licet  in  tentationes  varias  incideris.  Vel  primiti- 
vam  Ecclesiam  possumus  nunc  Israel  accipere, 
quam  ab  extremis  terrce  et  a  longinquis  ejus  vocavit 
de  universis  nationibus  congregans  primum  popu- 
lum  Jadaeonim.  Sequitur  : 

Vers.  10. —  «  Ne  timeas,  quia  ego  tecum  sum  : 
D  nec  declines,  quia  ego  Ueus  tuus.  > 

Ne  timeas  sxvitiam  persecutorum,  quia  ego  tecum 
fttifi,  qui  te  protegam,  et  opcra  tua  dirigam  :  nec  de- 
clines  a  via.  veritalis  blandimento  seductus  iiiflde- 
lium,  quia  ego  sum  Deus  tuus^  qui  te  illumino.  Sc- 
quitur  :  «  Confortavi  te,  et  auxiliatus  sum  lui,  et 
suscepit  te  dextera  Justi  mei,  >  id  est  Christi.  Hoc 
manifestum  est.  Sequitur  * 

Vers.  11. —  «  Ecce  confundentur  et  erubescenl 
orones  qui  pugnant  adversum  te.  > 

Erubueruut  bosles  Ecclesiae,  quando  fidelitas  prae 
valuit,  et  infidelitas  paulatim  defecitcum  adjuiori' 
bus  suis.  Unde  et  adhuc  eTidenrcr  subditur  : 

<  Erunt  quasi  non  sint,  el  peribunt  Ttri  qui  con- 
trtdieunt  tibi.  > 


Z^  COMMENT.  LN  ISAIAM  LlfilU  OCTO.  —  LIB.  VL  594 

Vem.  IS.  —  c  Quaeres  eos,  et  non  invenies  viros  \  turbo  disperget  eos,  et  tu  exsuliabis  in  Domiuo,  et 
relielles  tuos  :  eniut  quasi  non  sint,  et  veluti  con-     in  sancto  Israel  laetaberis.  » 


sumptio  hominis  beliantis  adversum  te.  > 

Id  est  velut  si  contra  quilibet  homuncio  conetur 
pugnare,  et  dum  contra  beUaverit,  consumatur,  et 
nibil  fidt.  Hic  evidentissimum  de  exlerminatione 
iuiinicoram  Ecdesiae  prolatum  est  oraculum.  Se- 
quiiur  : 

13.  —c  Quia  ego  Dominus  Deus  tuus  ap- 
prehendeoft  manum  tuam»  dicensque  tibi  :  Ne  U* 
meas,  ego  adljuvi  te.  > 

£go  sum  Deus,  qui  apprebendo  manum  tuam^  ut 
ie  sustentans  deducam,  et  dicas  mihi  .  <  Tenuisti 
manum  dexteram  meam,etin  voluntate  tua  deduxisti 


Quid  hoc  loco  per  montes  el  colles  nisi  eos  accipi- 
mus,  qui  ex  saK^uIari  potentia  tument?  Triturabii 
ergo,  inquit,  montes ,  id  cst  conleres  praedicando 
corda  superborum  saeculi  potentum,  et  colles^  idest 
principes  elatos  pones  quasi  pulverem,  id  est  facies, 
ut  se  pulverem  esse  cognoscant. 

VentilabiSf  id  est  agilabis  eos  doctrina  tua,  et  ven- 
tus  loUetf  idest  vita  praesens,  quae  sicut  ventus  ve* 
lociter  transit,  per  mortem  eos  auferet,  et  turbo  Do- 
minicae  animadversionis  disperget,  Yita  autem 
ventus  appellatur  sicut  Job  dicit :  c  Memento  quia 
ventus  est  vila  mea  {Job  vu,  7).  >  Et  sentcntia  ju- 
dicis  appellatione  iurbinis  designantur,  sicut  et 


me,  ei  cum  gloria  suscepisti  me  (PsaL  lxxii,  24).  »  B  supra  dictum  est,  quia  turbo  quasi  stipulam  auferct 


£go  sum,  qui  dico  tibi :  Ne  timeas  ullum  adversa- 
rium  vel  laborem  ouoniam  ego  adjuvi  te.  Sequi- 
Uir  : 

Vees.  U.  —  c  Noli  timere  vermis  Jacob,  qui  mor- 
lui  estis  ex  Israel.  > 

Vermts  Jacob  vocatur  Ecclesia  imitans  illum,  qui 
aii :  I  Ego  sum  vermis  et  non  homo  (Psal,  xxi,  7).  • 
Yermis  enim  sine  semine  procreatur,  ei  illi  sine  se- 
nine  corruptibili  sunt  generati,  <  qui  non  ex  saii- 
guinibus,  neque  ex  voluntate  carnis,  sed  [ex  Deo 
nati  suni  (Joan.  i,  13).  »  Yennis  conculcatur,  sicui 
et  Ecdesia  tunc  ab  impiis  conculcabatur,  et  abjecta 
erat.  Yermis  ore  terram  penetrat;  sicut  et  Ecclesiae 
serino  corda  fidelium  terebat.  Hinc  ergo  vermi,  id 
€ftt  Ecclesiae  Dominils  praecipit,  ne  iimeat  adveisa-  ^ 
rios.  Cujus  electi  sunt  huic  mundo  spiritaliter 
fnorXtii,  ut  Deo  vivant,  sicut  eis  et  ab  Apostolo  dici- 
tur  :  c  Mortui  enim  estis,  ei  vita  vestra  abscoudita 
esi  cum  Christo  in  Deo  (Coloss,  iii,  3).  »  Et  his  qut)- 
que  ne  timeant,  imperatur.  Sequitur : 

c  £go  auxiliatus  sum  tui,  dicit  Dominus,  el  Re- 
demptor  tuus  Sanctus  Israel.  > 

Ego  auxiliatus  sum  tui,  dicit  Dominus,  ul  omnes 
inimicos  tuos  per  palientiam  vinceres.  Et  Christus 
meus  auxiliatus  est  tui,  qui  de  suo  sanguine  redemii, 
ei  qui  Sanclorum  sanctus  est,  quem  cxsi»cctavit 
Israel,  dicens  :  <  Salutare  tuum  exspectabo,  Domine 
(Gen.  XLix,  18).  »  Sequitur  : 


eos.  Hostibus  ergo  fldei  sublatis  et  pace  data  lu 
exuUabisin  Domino^  quia  totum  orbem  tibi  subje* 
cit. 

Yel  boe  signiflcat,  quod  praedicatio  evangelica 
conterat  adversarias  potestates,  ci  spiritalem  uequi- 
tiam  elevantem  se  contra  scientiam  Dci,  quae  pro 
varietate  superbiae  montes  appellantur  et  colles, 
illisque  sublatis,  et  turbinis  more  dispersis  exsultct 
Isracl  in  Domino.  Rijrsus  de  gentium  conversiono 
sermonem  inchoat,  dicens  : 

Yers.  17.  —  <  Egeni  et  pauperes  quaerunt  aquas, 
et  non  sunt;  lingua  ipsorum  siti  aruit.  Ego  Do- 
minus  exaudiain  eos ,  Deus  Israel  non  derelinquam 
eos.  » 

Egeni  namque  et  pauperes  vocantar  gentiles  in- 
ternas  divitias  non  habentes',  qui  quaerebant  aquas 
verae  scienliae,  sicul  iCthiops  ille,  qui  vencrat  ado- 
rare  in  Jerusalem,  et  revertebatur  sedens  supei  cur- 
runi  suuin  legens  Isaiam  prophctam.  Sed  non  erant 
cis  aqux,  sicut  ncc  iEthiops  aquam  intelligcnlia: 
valcbat  invcnire,  cui  cum  Pliilippus  dixisset  :  <  Pu- 
tasne  intelligis,  quae  legis?  respondit:Et  quoniodo 
possum  inteliigere  nisi  aliquis  ostendcrit  inihi 
(Act.  viii,  10),  »  Lingua  ipsorum  sili  aruit,  quia 
sermo  vcrilatis  ab  orc  eorum  prae  ignorantia  icces- 
sii.  Yel  per  divcrsos  magistros  et  per  diversa  phi- 
losophorum  dogmata  quaerebant  aqnas  salubrcs, 
ncc  inveniebant,  quia  non  erant  ibi.  Lingua  euruin 


Yees.  15.  —  <   Ego  posui  te  quasi    plaustrum  d  sili  aruit  sine  lege  et  prophetis. 


iriturans  novum  habens  rostra  serrantia.  » 

Sicut  in  tritura  novum  plaustrum  habens  rostra 
serrantia  supcr  segetes  ducitur,  ut  paieam  conterat 
et  grana  eliciat,  sic  innovata  per  Christum  Ecclesia 
linguas  habens  acutissiinas  super  humanum  geuus 
incedit,  ut  electos  purgando  manifestet ,  ct  repro- 
bos  calcando  conterat.  Et  bene  plaustro  comparatur 
Ecclesia.  Plaustrum  et  Ecclesia  libris  quatuor  Evan- 
gelii  portatur.  et  a  sanctis  praedicatoribus  labo- 
rioso  conamine  per  viam  atquitatis  ducitur.  Se« 
quiiur : 

c  Triturabis  monies,  ei  comminues,  et  coUes  quasi 
pulverem  pones.  > 
Yc&s.  1€.  —  c  Yentilafois  eos,  ei  ventus  toUet,  ei 
PiTBor.  CLXXXL 


Sed  Deus  Israel  non  eos  peniUis  dereliquit  :  Ego 
Dominus  exaudiam  eos^  utCornclium,  qui  erat  icum 
omni  domo  sua  reUgiosus  ac  timens  Deum,  atque 
facienscleemosynas  multas  plebi,  et  deprecans  Dcum 
semper  (Act.  x,  2).  > 

Ego  Deus  Jsrael  non  derelinquam  eos^  quoniam 
«  alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et 
illas  oportet  me  adducere,  et  flet  unum  ovile,  ei 
unus  pastor  (Joan.  x,  10).  >  Scquitur  : 

Yers.  18.  —  c  Aperiam  in  supinis  coUibus  ftu- 
mina,  et  in  medio  camporum  fontes  :  ponam  deser- 
tum  in  stagna  aquarum,  et  ierram  inviam  in  rivos 
aquarum.  > 

Quid  oer  supinos  co\le%  Yi\«\Vi\t\^s\%tA.^vax^^* 


505  HERVEl  nURGIDOLENSIS  MONACHl  59« 

busailApostola»:*  SiconresurmisiiscumChiislo,  A  lamcn  jam   juxia   alhera  Yerliccm  menlis  attol- 
^juae  sursum  sunl  quaerite,  ubi  Christusest  in  dcx-      lunl. 


lera  Dei  sedens?  >  (Coloss.  iii,  1.)  Nam  cum  Chri- 
stus  sit  mons,  rccte  colles  vocantur,  qui  huic 
ad4iserentcs  cum  eo  sunt  erecti,  qui  ct  supini,  id 
cst  ftd  alta  suspicicnles  sunt,  dum  ea,  qu%  sursum 
simt,  quscrunl.  In  his  ergo  cottibus  fluvios  praidi" 
calionis  inter  gentcs  Deus  apcruit.  Ecce  cnim  iii 
sanctis  prxdicatoribus  et  non  ex  Judxa  progenitis 
Iper  cunctam  Ecclcsiam  tolo  orbe  diflusam  flucnta 
coDlestium  mandatorum  uberlim  manant  gcntilium 
ore.  Et  in  medio  camporum,  id  esi  in  medio  populo- 
rum  fonles  novsi  scicnlix  patefecit,  ut  ad  cos  omnes 
sitientes  pergant  ac  veritate  plenas  cordium  suoruro 
lagunculas  reportcnt. 


Ulmus  autem,  quia  proprium  fructum  nou  habei, 
sed  tamen  portare  vitem  cum  fructu  solet,  eos  ex- 
primit,  qui,  dum  terrenis  curis  inscrviunt,  nollum 
spifitaliuni  virtutuin  fructum  fcrunl,  sed  taroen 
sanctos  donis  spiritalibus  plcnos  sua  largitat«  sus- 
teiitaiit. 

Buxus  vero,  quae  in  altum  non  proficit,  ct  quam- 
vis  fructum  non  gignat,  viriditatem  habet,  eos  desi- 
gnal  in  Ecclesia,  qui  adhuc  ex  aetatis  intirmitate 
bona  opcra  ferre  non  valent ,  sed  fidcm  per- 
peluae   viriditatis  ex  imitalione  Patrum  tenenl. 

Post  quae  omnia  apte  subditur  :  c  Ut  videant,  et 
sciant,  et  recogitent,  et  intelligant.  >  Ad  hoc  enim 


Desirium  quoquc,  id   est  gentilem  populum,  qui  ^  cedrus  iii  Ecrlesia  ponitur,  ut  quisquis  odoramina 


erat  aridus  et  infructuosus,  posuit  in  stagna  aqua- 
rum,  i.l  est  in  uborlatcm  et  profunditatem  scicnlia- 
rum  veritatis  :  et  terram  inviam^  id  est  eamJem 
gentiiitatero,  per  quam  praedicator  nullus  ambula- 
ver^it,  in  rivos  aquarum^  doctrinae  coelestis  Sequi- 
tiir  : 

Vpns.  \9.  —  €  Dabo  in  solitudine  cedrum  et  spi- 
nam,  et  myrtum,  el  lignum  olivae  :  ponam  in  de- 
serto  abiclem,  ulmum  et  buxum  simul.  » 

Vers.  20.  —  i  Ut  videanl,  et  sciant,  et  recogi- 
teni,  et  intelligant  pariter,  quia  manua  Domini  fecit 
hoc,  et  Sanctus  Israel  creavit  illud.  > 

Dc  rationalibus  arboribus  promittil  nunc  scrmo 
divinus,  de  quibus  nunc  dicit  :  <  Ut  videant,  ut 
scianl,  et  inteliiganl  pariter.  •  Et  nos  ergo  ratio- 
liabiliter  eas  intelligere  studeamus.  Nam  quia  ma- 
gni  odoris  est  atque  imputribilis  naturae  cedrus , 
cedri  nomine  signantur  bi,  qui  virtutes  et  signa 
operantur,  qui  dicere  possunt  :  <  Christi  bonus  odor 
sumus  Deo  (//  Cor.ii,  15).  »  Quorum  corda  ita 
interno  amorc  solidata  sunt,  ut  ea  jam  terreni 
am;Tis  putredo  nulla  corrumpat. 

Per  spinam  vero  signantur  doctores,  qui  dum  de 
peccatis  ac  virlulibus  disserunt,  et  motio  supplicia 
sctcrua  minantur,  modo  coelestis  rcgui  gaudia  pro- 
uiittunt,  sic  audientium  mentem  dolore  compun- 
ctionis  perforant,  ut  ab  eorum  ocuHs  quasi  quidam 
sanguis  animae  lacrymx  decurrant. 

Myrtus  vcro  temperativae  virtutis  est,  ita  ut  so- 
lula  inembra  tcmperando  rcstringat.  Per  myrtum 
vero  signantur  hi,  qui  aflliclionibus  proximorum 
compati  sciunt,  corumque  tribulationcm  pcr  com- 
passionem  tcmperant.  Qui  dum  afiliclis  proximis 
verbum  vel  opcm  consolalionis  fcrunt,  eos  ad  sta- 
tum  rcctitudinis  rcslringunt  nc  immodcrata  tribu- 
latione  in  desperationem  solvantur. 

Oliva  quippe  misericordes  exprimit,  quia  et  Grae- 
ce  oleos  mi^ericordia  vocatur,  et  quasi  olivae  liquor 
ante  Dei  oculos  inisericordiae  fructus  iucet. 

Abies  vero,  quia  valde  crescendo  ad  alta  sustolli- 

tur,  sanctos  designat,  qui  in  terrenis  adhuc  cor- 

pore  posiii  mente  jam  coelcstia  conicmplanlur,  et 

gtiamyis  nasccndo  de  lerra  exierini  eaalemplando 


virtulum  a  proximo  trahit,  ipso  quoque  ad  donororo 
coelestium  desiJeria  ignescat.  Ad  hoc  spina  ponitur, 
ut,  qui  praedicalionis  ejus  verbo  compunctus  fueril, 
ipse  auoque  aliorum  corda  praedicatioiiis  verbo 
compungere  discat.  Ad  hoc  myrtus  ponitur,  ut,  qui 
in  ardore  tribulalionis  ab  ore  vel  ab  opere  proximi 
compatientis  temperamentum  consolationis  accipit» 
ipse  etiam  discat,  quemadmodum  afllictis  proxirois 
consolationis  temperamenlum  proferat.  Ad  hoc 
oliva  ponitur,  ut  qui  alicnae  misericordiae  opera 
cognoscit,  discat  et  ipse  indigenlibus  misereri.  Ad 
hoc  abics  ponitur,  ul  qui  vim  contemplalionis  ejus 
cognoverit,  aci  contemplanda  aeterna  praemia  suc- 
ccndalur.  Ad  hoc  ulnuis  ponitur,  ut,  qui  videt  eum, 
qui  virtulum  fructus  habere  non  valet ,  spiritales 
viros  sustentantem  ,  ipsc  quoquc  sanctis  mioi- 
strare  studeat.  Ad  hoc  buxus  ponitur,  ut,  qui 
pueros  fide  virentes  conspicit,  iufidelis  esse  eru- 
bescal. 

fiene  autero  additur  :  pariter,  quia  com  diversi  in 
Ecclesia  hominum  mores,  diversi  sint  ordines, 
neccsse  est  ut  omnes  simul  discant,  dum  in  ca  .«ipi- 
rilalesviri  diversae  qualitatis  a^latis  et  ordinis  ad 
imitandum  simul  videntur.  Nam  quid  videre  el  in- 
tclligcre  debeant,  suhncctitur,  scilicel :  Quia  manus 
Domini  cxercituum  fecil  hoCy  ut  in  soliludine  gen- 
tium  pra^dictac  arborcs  crcscerenl,  id  est  supradictae 
sanctorum  divcrsitates,  ut  in  eis  unusquisque,  quod 
[)  imilari  dcbeat ,  inveniat.  t  Et  sanctus  Israel  crcavit 
iliud,  >  quod  dictum  est  de  arboribus.  Ilaec  cst 
enim  uova  creatura  (II  Cor,  v,  47),  quam  laudat, 
Apostolus.  Post  haec  ad  eos  gentiles  sermo  convcr- 
litur,  qui  noluerunt  credcre,  praccipiens,  ut  de  infi- 
delilate,  in  qua  permanere  magis  eiegerunt,  rationcm 
rcddant. 

Vers.  21.  —  I  Prope,  inquit,  facite  judicium  vc- 
strum,  dicit  Dominus  :  aiTerte,  si  auid  forte  habetis, 
dicit  rcx  Jacob.  » 

Vers.  22.  —  «  Accedant,  et  nuntient  vobis  quse- 
cuiique  venlura  sunt. » 

Prope  facite  judicium  vestrum,  quo  judicatis  bo- 
num  csse  in  idololatria  permanere,  id  est  huc  anlc 
nie  illud  facite,  et  videanius,  si  justo  judicio  credera 


397 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  >I. 


5VS 


respuUls.  Afferte  buc,  st  \ortc  habetis  aliquid  jusUe  A     Diligcntium  sic  inuliles  sunt,  ut  non  solum  an- 


causx,  quare  non  vultis  vidcre  et  scire,  et  recogi- 
lare,  et  intelligere,  quia  cgo  pra^fatas  arbores  in 
soliludine  vestra  posui,  ut  eam  odorc  suo  lotam 
respcrgcrent,  el  innovarcnt. 

Vel  si  quid  forte,  id  cst  si  quid  validum  bonesta; 
dercnsionis  babetis,  alferte  illnd. 

Accedant  buc  dii,  quibus  servire  mnluistis,  et 
nuntient  vobi$  quw  ventura  sunl,  Si  enim  dii  sunt, 
absque  mcndacio  possunt  vcnlura  prxdicere ;  quod 
si  non  possunt,  liquet  cos  non  esse  dcos.  Ncmo 
quip|>c  vcntura  pnedicere  potcst  vcraciter  nisi  Dcus, 
quoniam  ncc  propbcla:  pricnossc  valcnl  nisi  per  spi- 
ritum  ejus.  Ille  cnim  solus,  qui  disponit  omnia,  scit 
qntTmadmodum  sit  dispositurus  siiiguia,  ct  qui  om- 


nuntiare  nequeant  prima  et  novissima,  scd  etiam 
nec  bene  nec  male  possunt  facere,  quia  c  manus  ha- 
bcnl,  et  non  palpabunt,  pedes  habent,  et  non  ambu- 
labunt  {Psal.  cxiii,  7).  i  Loqui  etiam  aut  videre 
non  valent,  quia  c  os  babent,  et  non  loqucntur, 
oculos  habent,  ct  non  videbunt  {ibid^  5).  i  Se- 
quitur ; 

Vers.  21.  —  €  Eccc  vos  cstis  ex  nibilo,  et  opus 
vcstrum  cx  co  quod  non  cst :  abominatio  est,  qui 
clegit  vos.  I 

Idola  sunl  ex  nihilOf  quia  qui  faccrc  vult  idolum, 
fingit  in  corde  illud  quod  nunquam  fuit  aut  eril,  et 
ad  simUiludinem  act^  cogitationis  suae  fabricat  ima- 
gincm.  Bcnc  ergo  dicitur  eis,  quia  «  vos  cslis  ex 


nia  quaecunque  vult  facit,  solus  novit  quae  facturus  ^  nibilo,  cl  opus  veslrum, «  id  esl  quod  in  deos  estis 


sit,  nisi  revciare  quid  alicui  voluerit.  Dcinde  ad 
ipsos,  qui  dicuntur  dii  gcnllum  vcrsa  locutionc  SHb< 
4l'ctur : 

f  Priora,  qua;  fncrniit,  nuntiatc,  ct  poncmus  cor 
noslriim,  et  scicmus  novissima  corum,  ct  qua:  vcii- 
iirra  stint  indicate  nobis.  i 

Vi:ns.  25.  —  <  Annuntiatc  qurc  vcntura  sunt  in 
fuluium,  ct  scicmus  quia  dii  cstis  vos.  i 

Priora^  qu;c  autc  niundum  fucrunt,  nuntiate  no^ 
<>i>,  o  dii  geiiiinm,  si  potestis,  et  ponemus  in  his  cor 
«!csfriim,  id  cst  cogitabimus  dc  cis,  scicmus  noviS" 
sima  eomin,  qiiia  qui  novil  priora,  scire  potcst  ct 
iKTvissima.  Et  qute  post  Aiicm  sxculi  ventura  sunt^ 
annuniiate^  et  sciemus  qnia  dii  eslis  vos.  IIxc  cnim 
scientia  solius  Divinitatis  cst.  Qiiae  cnim  crcatura 
nosse  potcst,  quid  antequam  mundus  iste  condere  > 
tur,  iu  rcrum  xternitate  fuerit  t  Aut  quis  scire  valet, 
qoid  post  consummationem  saeculi  sit  fiituruni? 
L^nde  et  scrapbim  ,  qui  per  meritum  digniiatis  im- 
mediate  Deo  assistunt,  «  faciem  ejus  ct  pcdes  vclare 
{supra  VI,  2)  i  dicti  suiit,  significantes  omnes  crca- 
tunc  abscondita  esse  priora  et  novissima.  lienc  crgo 
his,  qui  vocabantur  dii  gentium,  dicitur  quia  si  \\xc 
annuntiavcrint,  scictur  quod  dii  sint,  quia  solius 
diviiix  ^cientix  est,  ista  cognosccrc.  Undc  qiiisqiiis 
haec  aniiuiitiarc  ncquit,  manifestum  est  buiic  noii 
esse  Deiiin. 

Signiticultir  ctiam  in  liac  sentcntia,  quoil  post 


fabricati,  est  ex  eo  quod  non  est,  quia  nullus  Dens 
unquam  similis  fuit  bis  imaginibus.  Abominatio 
igitur,  id  cst  abjectio  et  dctestatio  est,  quicunciue  vo$ 
eiegit  colcre.  Sequitur  : 

Vr.RS.  25.  —  c  Suscitavi  ab  aquilone,  ct  veniet  ab 
ortu  solis  :  vocabit  nomen  roeum  et  adducet  magi- 
stratiis  quasi  lutum,  et  velut  plastes  conculcans  ha- 
mum.  I 

Quid  pcr  aquilonem  nisi  gcntilitas  designalur  in- 
fidelitatis  frigorc  constricta?  Hino  est  enim,  qiiod 
anilquus  hostis  sedem  suam  ad  aqnilonem  ponere 
cogitavit  (supra  xiv,  45).  Et  quid  per  orluro  solU 
cxprimitur  nisi  Jfudaicus  populus,  in  quo  sol  justi- 
tise  secundum  carncm  naius  primo  hiigere  coepit, 
ac  dcinceps  orbcm  totum  illuminavit  ?  Suscitan 
crgo,  inquit,  ad  fidem  gentes  ab  aquitone^  id  est  ab 
infidelitate,  ct  pcr  apostolos  veniet  ad  eas  Salvator 
ab  ortu  solis,  id  est  a  popub  Judaeorum,  qui  splen- 
dore  fidci  primitus  cst  illustratus.  Suscitatus  erat 
Cornelius  ab  aquilone,  quando  continuis  prccibus  et 
clccmosynis  insistebat,  ac  dcmum  per  Pctrum  ve- 
rus  sol  accessit  ad  eum  {Act,  x).  Se.1  et  cuiiucbug 
i^^tbiops  ab  aquilone  siiscitatus  vencrjt  in  Jerusa- 
lcin  ado:  arc,  ct  pcr  Philippum  divinitus  est  illiislra- 
tiis  (Act.  viii).  Vocabit,  inquit,  nomen  tncum^  quia 
iii  tixMnine  Patris  sui  faciet  omnin. 

Et  adducet  magistratus  quasi  /ufum,  id  cst  pote- 
slatcs  hujus  s»culi  in  lutum  rediget    prosterncns 


advcntiim  Christi  oinnia  idola  conticueriint.  Ubi  est  f^  otiiiicm  mundi  gloriam.  Et  sicut  plastes,  id  cst  figu- 

ius  conculcans  /lumum  nova  facit  vasa,  prout  vult; 
i(a  et  Cbristiis  conculcabit  omncm  sanitli  faslum  ut 
vasa  misericordix  juxta  placitum  suum  coinponat 
qui  per  Jeremiam  dicit :  c  Ecce  sicut  lulum  in  luanu 
figuli;  sic  vos  in  manu  mea  donuis  Israel  {Jer. 
xviii,  0).  I   Sequitur  : 

Vers.  2G.  —  c  Quis  annuntiavit  ab  exordio,  ut 
sciamus,  ct  a  principio,  ut  dicamus  :  Justus  es? 
Non  est  neque  annuutians,  neque  prxdicens,  neque 
audiens  sermoncs  vestros.  i 

Quis  ex  omnibus  diis  gentium  annuntiavit  baec  ab 
exordio^  sicut  et  ego  dicens  Abrahae,  quia  c  possi» 
debit  semen  tuum  portas  inimicorum  suorum>  et.  W 
nedicentor  in  semine  Vvlo  omu^^  ^«ivv^vm^  VJ^«^« 


cnimApolloDeliiliicus.ct  ca^tcri  ducniones  fuluroruin 
scicnliam  polliccntcs,  qiii  potcntissinios  rcgcs  dcce- 
pcrunt?  Cur  de  Cbrislo  nil  potucrunt  prxdicarc, 
qiiomodo  aliena  vel  inala  vcl  bona  polueriint  iiuii- 
tiare?  Quod  si  quis  dixcrit,  multa  ab  idolis  cssc 
prxdicta,  sciendum  quod  scmpcrmendaciiimjunxe- 
rint  veritati.  et  sententias  temperavcrint,  ita  ut  sivo 
boni  sive  mali  aliquid  accidisset,  utrumque  posset 
inteliigi.  In  eo  quoquc  quod  summa  Divinitas  ait : 
Ponemus  cor  nostmm,  notandum  est,  quia  unum  cor, 
id  est  una  voluntas  et  una  sapientia  demonstratur 
esse  Patris  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Sequitur  : 

c  Bene  quoque  aut  male,  si  polestis,  facite,  et  lo- 
quamur  et  videamus  simuL  > 


S08  UERVEI  DURG1D0LENS1S  MONAGHI  400 

xiii,  47.)  I  ci  qiiis  (^x  illis  annuniiavit  haeca  prin-  A  Sed  inter  tales,  qualis  Redemptor  ooster  tnTentai 
cipio  ut,  cum  ea,  sicut  pra^nunliavit  fecerit,  dicamus     sit,  audiamus.  Sequilur  : 


et;  jus/uses,qui,  sicut  priedixeras,  omnia  complcsti  ? 
Nulius  cx  diis  veslris  liaec  agcre  potest,  sed  ego  so- 
lus  ha^c  facio,  qui  solus  sum  Deus.  Nam  neque  an- 
nuntians  neque  pranlicens  ventura  quisquam  ex  illis 
cst,  neque  audiens  sermones  vestros^  si  dixeritis  ei  : 
justus  es,  quoniam  insensibilis  stalua  nihil  audire 
aut  loqui  valet.  MuUimoda  ralione  Dominus  ostcn- 
dere  dignatur  idola  divinitatem  habere  uon  posse. 
Sequilur : 

Vers.  27.  —  c  Prinius  ad  Sion  dixit :  Ecce  ad- 
sum,  ct  Jerusalem  evangelistam  dabo.  i 

Primus  est,  de  quo  legimus,  quia  c  In  principio 
crat  Verbum  (Joan,  i,  i).  >  Qui  dixit  ad  Sion^  id  est 


GAPUT  XLII. 

Vers.  1.  —  i  Ecce  servus  meus,  suscipiaro  eunit 
eleclus  meus,  coroplacuit  sibi  in  iilo  anima  mea  r 
dedi  spiritum  meum  supcr  euro,  judiciuro  gentibus 
proferel.  » 

Vers.  2.  —  c  Non  claroabit,  neque  accipiet  per- 
sonam,  neque  audielur  foris  vox  ejus.  i 

Vers.  3.  —  c  Calamum  quassaturo  uon  conteret» 
et  liuum  fumigans  non  exstinguet,  in  veritate  edu- 
cet  judicium.  > 

Vers.  4.  —  c  Non  erit  tristis  neque  turbulentns, 
donec  ponat  in  terra  judiciuro,  et  legem  ejus  insuix 
exspectabunt.  > 


ad  populum  Judaeorum  :  Eece  adsum,  quia   c  Ver-  ^     Ecce  servus  meus^  quem  supra  dedi  Jcrusalem 


bum  caro  fa(  lum  cst,  et  habitavit  in  nobis,  et  vidi 
mus  gloriam  ojus,  gloriam  quasi  Unigeniti  a  Patre 
{ibid.  14);  >  dixit  enim  :  Ecce  adsum^  quando  se, 
qui  exspectabalur  adesse,  praesentem  innoluit.  Qui 
quoniam  Evangclium  in  Judsea  praedicavit,  recte  de 
eo  Pater  adjungit,  quia  Jerusalem  evangelistam  dabo^ 
id  est  praedicatorem  Evangelii,  qui  ait  :  c  Spiritus 
Domini  super  me,  propter  quod  unxit  me,  evangeli- 
lare  pauperibus  misit  me  (Luc,  iv,  18).  >  Evangc- 
Usta  namque  boni  annuntiator  dicitur,  et  annuntia- 
tor  boui  Ghristus  est,  de  quo  legimus  :  c  Quam 
pulchri  auper  montes  pedes  annuntiantis  et  prscdi- 
cantis  pacem,  annuniiantis  l)onum,  praedicantis  sa- 
lutem  (Isa,  ui,  7).  > 

in  Jerusalem  subjungit  Pater  de  conteroporaneis 
ejus  : 

Vers.  28.  —  c  Et  vidi,  et  non  erat  neque  ex  istis 
qulsquam  qui  iniret  consilium,  et  interrogatus  re- 
sponderet  Verbum.  > 

Vidi ,  id  cst  coiisideraTi  omnes  homines  qui  tunc 
erant  in  terra,  et  non  erat  in  eis  quisquam  qui  iniret 
ronst/ttim,  quemadrooduro  ad  saiutero  pertingere 
p3sset,  et  inlerrogatus  responderet  verbum  de  sua 
conyersalione.  Neque  ex  istis^  id  est  Jcrosolymitis 
Tidelicct,  cx  Judaeis  erat  quisquam  qui  hoc  faceret. 
Nam  et  Judasi  notitiam  Scripturarum  amiserant, 
atque  consilium  credenti  inGliristum  vel  beneagcndi 
iuire  iiolebant,  et  de  his  interrogati,  quae  facicbaut, 
respondere  non  poterant.  Sequitur  : 

Vers.  29.  —  c  Ecce  omnes  injusti,  et  vana  opera 
eorum,  ventus  et  inane  simulacra  eorum.  > 

Ecce  omnes  injusti^  sicut  ait  Apostolus  :  c  Gausati 
sunius  Judaeos  et  Graecos  omnes  sub  peccato  esse, 
sicut  .scripturo  est :  Non  est  justus  quisquam,  non 
est  intelligens,  non  est  requirens  Deuro.  Omnes  de- 
cUnaverunt,  simul  inutiles  facti  sunt,  non  est^qui 
faciat  bonum,  non  est  usque  adunum  (Rom.  iii,  9).  > 
Tales  erant  omnes,  quando  Salvator  in  caroe  appa- 
ruil.  Et  vana  opera  eorum^  quia  pro  temporali  vita 
bciebant  omnia.  c  Ventus  et  inane  simulacra  'eo-^ 
mas  Scinws  enim,  quia  nibi}  est  idoluro  iu  mundo, 
#/  ^t/od  Deus  auUus  nisi  unas  (/  Cor.  viii,  4).  > 


evangelistam.  Servus  eniro  hic  appeilatur  illc,  c  qui 
cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratiis  est 
esse  se  aequalem  Deo,  sed  semetipsura  exinanivii 
formam  servi  accipiens  iPhilip.  ii,  6).  >  Et  hic  eie- 
ctus  ex  omnibus,  <  Hunc  enim  Pater  signavit  Deus 
(Joan.  VI,  27).  >  In  quo  bene  complacuit  sibi  animaf 
id  cst  voluntas  Patris,  quia  in  omnibus  hunc  vidii. 
Quod  aulem  interponit :  Suscipiam  etcm,  de  gloria 
ejus  assumptionis  dicit.  Suscepit  iiamque  eum 
<  constiluens  eum  ad  dexteram  suam  in  coelestibus 
supra  omnero  principatum  et  poteslatero  ct  virtu- 
tero,  et  dominationem,  et  omne  nomen,  quod  no- 
minatur  non  solum  in  hoc  saeculo  sed  et  in  futuro, 
Misso  autem  hoc  Evangelista  ^  et  omnia  subjecit  sub  pedibus  ejus  (Ephes.  i,  20).  > 

Dedt,  inquit,  spiitdim  fnettm  «iiper  «im.  Sicut  ct 
testimonium  perhibuit  Joanues,  dicens  :  c  Quia  vidi 
Spiritum  descendentem  quasi  columbam  de  coelo,  cl 
roansit  super  eum  (Joan.  i,  32).  >  Et  bene  stcper  etim 
ait,  quia  de  Filio  hominis  loquitur,  quero  et  servum 
suum  appellavit.  Nam  et  secundum  divinitatem  non 
super  Ghristum  est  Spiritus,  sed  in  Ghristo,  quia 
sicut  Pater  in  Filio  et  Filius  in  Patre,  ita  et  Spiri- 
tus  sanctus  in  Patre  ct  Filio.  Non  ergo  secundum 
divinilatem  super  Ghrislum  est,  quia  non  super  se 
Triuitas  est,  sed  super  omnia ;  supra  se  autcm  non 
est,  sed  in  se. 

Protulit  autem  Salvator  gentibus  judicium  justae 
discrelionis,  dequo  dicitur,  quia  c  nonestjudicium 
D  in  gressibus  eorum.  (Isa.  lix,  8).  >  Grcssus  ciiim 
vocantur  operationes,  quibus  innituntur.  Scd  non 
est  judicium  in  gressibus  horum,  quia  aclioncs  suas 
examinare  negligunt,  utomnia  cum  judiciofacientes 
mala  devitent  et  bona  operentur.  Hujusmodi  ergo 
judicium  Dominus  perapostolossuos  gentibus  edidit, 
verbum  eis  scienti»  largieus,  quae  lenebantur  erro- 
ribus. 

Quod  autem  sequitur,  quia  non  ctamabit,  nequ§ 
acciplet  personam^  neque  audietur  foris  vox  ejtcs,  ita 
legitur  in  Matthaeo  :  c  Non  contendct  ncque  clama- 
bit,  neque  audiet  aliquis  in  plaieis  vocem  ejus 
(Matth.  XII,  19).  >  Hoc  igitur  in  mansuetudiue  mo- 
ruro  ejus  intelligendum  est,  quia  nou  damosa,  ue- 
que  coiiten\\os«LNOC«\ocutus  est.  In  Jioc  etiam  veri- 


461 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  M. 


402 


tas  apparet,  qoia  nuUius  personam  accepil,  ut  alicui  A  et  apprchendi  manuni  tuam,  et  scrvavi  le,  et  dedi  le 


blandiretur,  sed  omnes  prout  dccebat,  incrcpavit. 
Modestia  quoque  illius  ct  eo  demonstratur,  quia 
nemo  c  foras  per  plateas  voccm  ejus  audrvtt.  >  Ne- 
que  enim  otiosum  unquam  vcrbum  protulit  aut  leve, 
sicut  bi,  qui  clamant  in  plnteis  vanitatcm  sui  cor- 
dis  ostendentes.  Vel  non  audita  est  foris  vox  ejus, 
quia  non  extra  Galila^am  atque  Judaeam  vel  Sama- 
riani  evangelium  prjedicavit. 

Quid  autem  calami  nomine  nisi  Judaici  populi 
temporale  regnum  (146)  designatur,  nitens  quidem 
exterius,  sed  interias  vacuum^  Et  quia  in  eodem 
popolo  gcnus  jam  regale  defecerat,  atque  regnum 
ejus  alienigena  possidebat,  apte  boc  regnum  cala- 
mus  quassatus  vocatur.  Quid  vero  per  linum  nisi 


in  fcedus  populi,  in  lncem  gentium.  i 

Vers.  7. — <  lItapenresoculosciecorum,etedoce- 
rcs  de  conclusione  vinctum,  dedomocarccris  sedeii* 
tes  In  tcncbris.  > 

Dominus  qutdem  crcans  ccelos^  cxtendit  eos  sicut 
tabernaculum  ad  inhabitandum,  et  ipse  iirmavit  alta 
mole  terram,  ut  non  inclinetur  in  sxculum  saeculi. 
Ea  quoque,  quce  germinant  ex  illa  sicut  arboret, 
firmal  ipse,  ul  snper  stipitcm  suum  erecta  subsistant. 
Qui  ct  flatum.  id  est  anbelitum,  dat  populo,  qui  e$t 
super  eanij  ut  animaliter  vivant,el  Spiritiim  sanctum 
calcantibus  eam^  id  cst  contcmnentibus  tcrrena. 

Scd  iste  Dominus,  qui  talia  facit,  Christum  allo- 
quitur  diccns,  quia  vocavi  te  in  justitia,  ut  tu  justus 


ejus  sacerdotium  eiprimitur,  qood  lineis  vestibus  ^  justiticare  mondum  pergeres.  Et^apprehendi  manum 


atebatur !  Quod  qiiia  in  adventu  Domini  cfiariiatis 
ardorem  perdidit,  qoasi  amisso  jam  igne  fldei  non 
ardens  sed  fumigans  foit.  Incarnatos  ergo  Dominos 
calamum  quassatum  non  confregit  et  linum  fumigans 
non  exstinxil,  qoia  Jodseae  regnum,  quod  pene  de^ 
structum  jam  fuerat,  ejusquc  sacerdotium,  quod 
ignem  fidei  non  tenebat,  non  polestate  judicii  per- 
culit,  sed  eum  patientise  longanimitale  toleravit. 

Sive  caiamum  quassatum  non  conteret^  quia  in  pec- 
cantes  piacabilis  erit,  atque  veniam  dabit  pcccato- 
ribus.  Et  Unum  fumigan*  non  exstinguet,  quia  qoi 
vicini  erant  exstinctioni,  ejus  clementia  servabun- 
tur.  Nam  in  secundo  adventu  judicium  educet  in  ve- 


luam,  ut  te  confortans  ducerem  in  voluntate  met, 
quia  quidquid  operatur  Filius,  operator  et  Pater.  Et 
servavi  (e,  inquit,  a  peccato,  et  dedi  te  in  fcRdus  p«* 
pu/t,  id  est  in  societatem  amicitiae  multitodinis  He*- 
br»orum  credentium,  qoorom  erat  cor  onom,  eC 
anima  ona.  Et  in  lucem  gentium  dedi  te,  ot  illomi 
nares  hos,  qoi  in  tencbris  et  in  ombra  mortis  sede- 
bant,  ut  interiores  ocutos  cacorum  gentilium  aperi^ 
res^  ut  lumcn  vcritatis  ccrnerent.  Cxci  namque  erant 
gentiies,  quia  non  acepta  lege,  quo  ire  debuissent» 
non  viderunt. 

Et  educereSf  inquit,   de  conclusione  cordis  popo- 
lum  genlilem  peccatorum  suorum    funibus  vinctum^ 


Tttate^  quando  reddet  iinicuique  secundum  opera  ^  ^^  ^^  domo  carceris  cordis  sedenles  in  tenebris  erro- 


sua.  Yel  etiam  in  primo  adventu  judicium  eduxit  in 
veritate,  sicut  ait :  c  fn  judicium  ego  In  hunc  mun- 
dum  veni,  ut,  qui  non  vident,  videant,  et  qui  vident, 
caeci  fiant  (Joan.  ix,  39).  i 

Qoi  non  foil  tristis  neque  turbulentus,  sed  scmper 
bilariter  et  roansuete  siias  aciiones  opcraiiis  csi,  do^ 
nee  poneret  in  terra  judicium^  id  cst  donec  omncs  ad 
imitationem  soam  informaret,  ut  cum  judicio,  sicut 
et  sopra  dictom  est,  concta  faccret.  Manifestum  est 
autero,  quia  postea  tristis  aut  lurbulcnlus  non  fuit, 
scd  de  co  tcmporc,  quo  dubitari  poterat,  pcrhibuit 
prnpheta  testimonium,  siciit  ct  evangelista,  cum  de 
inatrc  ejus  Virgine  loqueretur,  asseruit,  quia  Joscpk 
non  cognoscebateam,  c  donec  pcperit  Filium  (Matth 


rum  et  ignoranliae.  Nam  omnis  homo,  per  id  quod 
malc  agit,  quid  sibi  aliud  quam  conscienti»  suse  car- 
ccrcm  facil?  Quia  cum  judicante  Dco  in  malitise 
sux  cecitate  relinquilur,  quasi  intra  scmclipsum 
elaodilur,  ne  evadendi  locuni  inveniat,  quem  inve- 
iiire  non  meretur.  So^pe  eniin  nonnulli  exire  a  pravis 
actionibus  cupiunt,  scd  eorumdcm  actuum  pondere 
premuntur,  ita  ut  in  mala;  consiictudinis  carcerem 
inclusi  a  semelipsis  exirc  nequeanL  Et  quidcm  culpas 
proprias  punire  cupienles,  hoc  quod  recle  se  agere 
aestimant,  in  graviora  peccata  vcrtunt,  fitque  modo 
mirabili,  ut  quodexitum  putant,  hoc  inclusionem  in- 
veniant.  Sic  reprobus  Judas  cum  mortcm  sibi  post 
peccatom  intulit,  ad  xternae  mortis  supplicia  perve- 


1,  45),  »  quaro  ccrte  nec  postea  cognoviL  Tali  enim  D  "iL  et  pejus  de  peccaio  poeniluil  quam  peccavit. 

gciiere  locutionis  frequenler  otontor  divinsc  Scri- 

pturac.  Postquam  vcro  Dominus  posuit  in  terra^  id 

cst  in  latitudiiic  mundi,  jndicium^  quo  credcntcs  in 

cuin  dijudicant  oninia,  qii»  facer.e  volunt,  percepe- 

runt  et  insulce^  id  est  rcmotiora  loca  Oceani,  legem^ 

pr%dicationis  ejus,  quam  exspectabant,  Ad  ouem 

versa  locotione  Paler  sobjungit : 

Vers.  5.  —  c  Haec  dicit  Dominos  Deos  creans  coe- 
ios  et  extendens  eos  :  firmans  terram,  ct  qoae  ger- 
minant  ex  ea  :  dans  flatom  populo,  qiii  cst  super 
cam,  et  spiritum  calcantibus  eam.  » 

Vers.  6.  —  c  Ego  Dominus  vocavi  te  in  jostitia, 


De  hojusmodi  crgo  conclusione  vcnil  Salvalor  vin- 
ctnm  ducere  de  tali  domo  carceris^  liberare  missus 
est  sedentes  in  exlerioribus  tenebris.  Sequitur  : 

Vebs.  8.  —  Ego  suin  Domiuus,  hoc  est  nomen 
meum :  gloriam  meam  altcri  iioii  dabo«  ct  laudcm 
meam  sculptilibus.  » 

Se  Dominum  nominari  voluit,  ul  sibi  omnia  de- 
servire  monstrarct,  sicut  ct  per  Psalniislam  ei  dici- 
tur  :  «  Quoniam  oinnia  scrviunt  tibi  (Psat.  cxviii, 
91).  >  Ciijus  dominationis  gloriam  aUeri  non  dcdit, 
quia  «  unus  Dominus,  una  fidcs,  unum  baptisma 
{Ephes.  IV,  5).  »  Nam,  sicot  dox  fidcs  seo  plores 


(146)  Desont  omnia  in  Garstensi  codice  usque  ad  ;  Ejus  a/te^tijenfl. 


105 


IIERYEI  BURGIDOLEHSIS  MONACIII 


m 


esse  non  possunt,  vel  duo  baptismata;  sic  nec  duo,  A  <i^  extremis  terrw.  Sunt  eniin  aiii  primi  tcrrae,  sunt 


nec  tres  doiuini  sive  numerosiores.  Unus  enim  Do- 

,  minus  est  Paler  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus.  Qui 

■  gloriam  suam  aCieri  non  dabit,  iU  esl  uUi  idolo,  sicnt 

xstimaverunt  hi,  qui  incontauiinabiie  nomcn  lapi- 

dibuset  lignis  imposuerunt.  i  Et  mulaverunlgloriam 

.  incorruptibilis  Dci  in  simiiitudincm  imaginis  corru- 

ptibilis  hominis,  et  volucrum  et  quadrupedum,  et 

serpentium  (Rom.  i,  23).  >  Tali  enim  iroagini  Domi- 

.nus  gloriam  suam  non  dabit,  sicut  voluerunt  isli 

c  qui  commutaverunt  verilatem  Dei  in  mendacium, 

et  colucrunt,  et  servierunt  creaturae  polius  quam 

Crcalori  (ibid,  25).  >  Nam  ut  Pater  ostenderet  ne- 

quaquam  Filium  a  gloria  sua  per  hanc  senlentiam 

excludi,  sed  idola^  subjunxit :  Et  laudem  meam  tcui- 


alii  novissiini.  Qui  sunt  primi  ?  Sapientes  sa^culi, 
nobiles,  divites,  oplimates.  Qui  sunt  extremi? 
fl  Slulta  mundi  clcgit  Deus,  ut  confundat  sapientes, 
et  ignobilia  nnindi,  et  conlemptibilia  elegit  Deus, 
et  ea  qu£  non  sunt ,  ut  ea  qux  sunt,  destrueret 
(/  Cor.  1, 17).  f  Ab  his  ergoextremis  terrae  iaus  Dei 
semper  intonat. 

Mare  vero  sxculum  islud  est  amarum  et  tttrhalen- 
tum,  in  quod  mare  desccnderunt  piscatores  hoini- 
uum  sagenam  evangelicae  praedicationis  mittere,  de 
qua  dicitur  :  «  Similc  est  rcgnum  coclorum  sagenae 
missae  in  mari,  ct  cx  omni  genere  piscium  congre- 
ganti,  quam  cum  iinpkia  esset,  educentes  et  seeus 
littus  sedentes  elegerunt  bones  un  vasa  sua,  malos 


ptilibuSf  subaudi  non  dabo.  Filiusenim  non  separa-  ^  autcm  foras  miserunt  (Matth,  xii!,.47).  >  Plenitudo 


tur  a  gloria  Patris,  qui  ait :  f  Omnia,  qiiae  habet 
Pater,  mea  sunt  (Joan.  xvi,  15).  >  Et  :  «  Ego  et 
Patcr  unum  sumus  (Joan,  x,  50).  i  Sequitur  : 

Vers.  J.  — «  Quae  prima  fuerunt,  ecce  veneruat : 
nova  quoque  ego  aununiio :  antequam  orianlnr, 
audita  vobis  faciam.  > 

Prfmo.fuerantventura,  quae  superius  de  adventu 
Salvatoris  dieta  sunt,  ut  ibi  nostra  salns  inciperet. 
Sed  liaec,  rnquit,  jam  venerunt.  ^ova  quoque  vohis 
annuniio  secutura,  id  est  apostolorum  praedicatio- 
nem,  gentium  vocationem.  Antequam  oriantur,  audi- 
ta  vobis  faciam,  ut  non  ea  dubitetis  esse  ventura, 
sicut  et  hxc  venisse  jam  cernilis.  Nam  quae  sint 


autem  i«tius  maris  inultitudo  saecularium  ▼el  genti* 
lium ;  insula  vero  diversae  gentes  vel  regiones.  Et 
his  omnibus  praecipitur,  ut  novae  laudis  canticum 
Domino  decantent.  Sequitur  : 

VERS.il.  —  «Sublevetur  desertum,  et  civitates 
ejus,  et  in  domibus  habitabil  Cedar.  > 

SublevetuT  desertum,  id  est  ad  amorem  svpernae 
patrix  cor  gentilium  erigatur,  et  civitates  eorum  io 
spem  salutis  aierris  mentem  elevent.  Cedar  lilius 
Ismacl  fuit,  a  quo  et  provincia  nomen  accepit,  et 
qui  de  ejus  progenie  sunt,  non  in  domibus,  sed  in 
tabemaculis  habitare  solent,  ct  per  deserta  vagari. 
Interpretatur  autcm  tenebrm,  et  signiGcat  gentileni 


haec  not;a,  quae  vobis  annuntio,  declaratur    cum  C  P^P"1"»"»  H"»  in  tenebris  errorum  per  hujus  saeculi 
subditur  : 

Vers.  10.  —  «  Cantate  Domino  caniicum  novum, 
laus  eius  ab  extremis  terrae,  qui  descenditis  in 
mare,  et  plenitudo  ejus,  insuiae  et  habitatores  ea- 
rum.  > 

Novum  quippe  canticum  esl  prxconium  evangcli- 
cae  praedicationis,  in  qua  res  nova  auditur,  id  est 
Incarnatio  Christi,  mors,  et  post  resurrectioncm 
ascensio,  ct  Spiritus  sancti  missio,  totiusque  mundi 
Tocatio.  Iloc  canticiim  ubique  cantat  Ecclesia,  quo- 
niam  pro  se  Chrislum  talia  peregisse  jugiter  recolit 
ac  pncdicat,  depositoque  veteri  homine  per  gratiam 
baptismatis  ipsa  iidcliter  innovata  est,  ct  in  novitate 


descrtum  vagus  incedebat,  sed  pcr  apostolos  ad 
fidem  conversus  coepit  tit  domibus,  id  est  :  iii  Eccle- 
siis,  ul  domeslicus,  manere.  Sequitur  : 

«  Laudate  habitatores  Petrae,  de  vertice  montium 
clamabunt.  >  Qui  sunt  liabitatores  Petrx  nisi 
qui  in  cordis  sui  duritia  manent?  Sed  et  isti 
ad  laudanduin  excitantur  per  respectum  novae  gra- 
tiae.  Praedicatorcs  aiitcm  de  vertice  montium  cla- 
mant,  cum  in  cuhnine  virtutum  slantcs  ac  tcrrena 
dcspicientes  ad  appetitum  supcrnorum  eos,  qui  in 
infimis  animo  degunt,  convocant.  Sequitur  : 

Vers.  12.  —  <  Poncnt  Doniino  gloriam.  et  lau- 
dein  ejus  in  insiilis  nuntiabunt.  > 

Praedicatores  Doniino  gloriam  ponunt  in  cordibiis 


▼itae  ambulat.  Qui  eiiim  veterem  adhuc  conversalio- d  auditorum,  atque  prxdicationcs  ejus  laudem  nou 


nem  servat,  id  est  terrena  diligit,  velus  canticum 
resonat ;  qui  vero  asterna  diligit,  novum  canticum 
cantat.  Novus  enim  homo  cantat  canticum  novum, 
non  ille  vetus,  qui  necdum  Adae  peccaia  deponens 
in  praevaricatione  veteris  homiuis  perseverat.  No- 
tum  utique,  quia  nunquam  aliquid  simile  visum 
est  aut  auditum;  novum^  quod  nulla  yetuslale 
sordescat»  sed  seropcr  in  swe  dignitatis  gratia  per- 
severet. 

Hoc  itaque  canticum  totus  orbis  Deo  cantare  ju- 

betur,  ut  et  «  ab  extremis  terrae  laus  ejus  >  re- 

sonet,  secundum  quod  et  in  Psalmo  dicit  Ecclesia  : 

«  A  fiuibus  terrae  ad  te  clamavi  (PsaL  lx,  3).  >  Vel 

^er  intelligcre  possumus,  quod  dicilur  :  Laus  ejus 


solum  in  toto  orbe;  sed  etiam  in  insulis  maris 
procul  annuntiaut,  Et  quia  posl  haec  Judex  ventu- 
rus  est,  ut  reddat  unicuiquc  secundum  opus  suum, 
congrue  subditur. 

Vers.  15.  —  «  Dominus  ut  forlis  egredietur,  et 
sicut  vir  pracliator  suscitabit  zelum.  > 

Qui  eniin  prius  egressus  est  sicut  infirmus,  se- 
cundo  sicut  fortis  egrcdietur,  q\iando  videbunt  Filiuni 
hominis  venientem  in  nubibus  cum  virtute  magna  et 
gloria.  Et  sicut  vir  praliator  suscitabit  zelum  ulcis- 
cendi  se  de  hostibus  suis,  quando,  sicut  et  liber  Sa- 
pientiae  dicit :  «  Accipiet  armaturam  zelus  illius,  et 
pugnabit  cum  illo  orbis  terrarum  contra  insensatos 
(Sao,  v,  18).  >  Solet  enim  praeliator,  quando  pug;na- 


4«5 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  Lm.  VL 


403 


tunis  est  contra  suos  hosU»,  zelUm  et  iram  in  ani-  A  cil;  vel  in  universas  gentes  exuberare,  ut  gentos  per 


niosuo  suscilare,  ne  per  mansuetudinis  spiritum 
parcat  adversariis.  Dominus  ergo  sicut  vir  pra^iiator 
xe/icfit  suscitaturus  esse  dicitur,  quia  cum  tali  auimo 
veoiet.  ul  inimicis  suis  non  parcat.  Sequitur  : 

t  Vociferabitur,  et  clamabit,  et  super  inimicos 
ftuos  confortabitur.  i 

Vuis.  14.  —  c  Tacui,  semper  siiui,  patiens  fui, 
quasi  parturieus  ioquar  :  disslpabo,  et  absorbebo 
simul.  I 

Vers.  15.  —  c  Desertos  faciam  montes  et  colles, 
ei  omoe  gramen  eorum  exsiccabo.  > 

Qui  quondam  sicut  aguus  coram  tondente  se  ob- 
mutuit,  et  non  aperuit  os  suum,  nunc  vociferabitur^ 
€t  clamabit;  et  quLsuos  hostes  ita  super  se  confor 


insutas  exprimantur.  Et  stagna  are/acil,  quia  profun- 
dilatem  scienliae  Judaeorum,  quoi  in  uno  populo 
quasi  in  uno  loco  torpebat,  exsiccavit.  Arcfacta  est 
enim  sapienlia  Scribarum  et  Pharisieorum.  Via 
vero  ille  est,  qui  ait :  c  Ego  sum  via (Joan.  xiv,6).> 
Semitae  autem  prophetae  sunt.  Unde  et  per  Jeremiam 
dicitur :  c  Interrogate  de  semilis  anliquis  quae  sit 
via  bona ,  et  ambulale  in  ea ,  et  invenietis  refrige- 
rium  animabus  veslris  {Jer,  vi,  iG).i  Antiquas  enim 
semitas  appellat  proplietas,  qui  oranes  unam  viam 
singulariter  bonam  ostendunt,  per  quam  ad  refri- 
gerium  animarum  perveniamus,  id  est  ad  Chrisium. 
Per  hanc  ergo  viam,  id  est  pcr  hujuscemodi  semitas 
Dominus  caecos  gentiles  ducit  illuminatis  cordibus 


tavit,  ut  ligari  et  flageilari  posset  ab  eis  et  crucifigi,  "  eorum.  Sive  per  viam  scienti^  Dei  et  per  semitas 


(unc,  ut  inimicos  suos  puniat,  confortabitur  super 
eos,  diceos  :  c  Tacui,  sempei^  silui,  i  etc.  Sed  quo- 
modo  iemper  siluit,  qui  per  legem  et  propheus,  per 
Evangelium  et  apostolos  clamare  non  cessavit? 
Siiuii,  quidem  per  judicium,  sed  nou  siiuit  per 
praeceptum.  Patiens  quoque  nunc  est,  quia  peccalo- 
res  diu  sustinet,  ut  resipiscant.  Parturiens  vero  cum 
dolore  ejicit,  quod  intus  diu  cum  pondere  portavit. 
Post  longum  ergo  silentium  sicut  parturiens  Do- 
minus  loquitur ;  quia,  quod  apud  se  nunc  tacilus 
ioieral,  in  ultione  quandoque  judicii  quasi  cum  do- 
lore  manifestat.  Qui  semper  siiuerat,  sicut  partu- 
rien»  loquitur,  quia  qui  sine  ultione  diu  facta  homi- 


propbetales  am^ii/are  faciteos.  Posuit  enim  tenebra» 
veteris  ignorautiae  coram  eis  in  lucem  verae  scien- 
liae,  et  prava  eorum  corda  per  iniquitatem  distorta 
rectificavit.  Sequitur: 
i  Haec  verba  feci  eis,  et  non  dereliqui  eos.  > 
Vers.  17. —  c  Conversi  sunt  retrorsum.  > 
HasCf  quae  dicta  sunt ,  complevit  nobis  Dominus, 
ei  non  derelinquit  nos,  sed  est  nobiscum   omnibus 
diebus  usque  ad   consummaiionem  saeculi  (J/an/r. 
xxviii,  20).  Nos  vero  beneficiis  ejus  ingrati  retr^ 
sumus  conversi  ad  vitia  saecuii,  de  quibus  nos  iibe- 
raverat.  Vel  quod  ait :  Conversi  sunt  retrorsum ,  ad 
habitationem  paradisi,  quam  peccando  reliquera- 


num  pertulit,  quandoque  cum   fervore  examinis  ^  mus,  polest  forsilan  intclligi.  Post  bacc  de  reliquiis 
quasicum  doiore  mentis  ostendet,  quanlae  animad-      — •'= :..  :.i^i^i^.-. 1 

versionis  sententiam  intus  servaverit.  Qui  et  dis- 


sipat  in  furore  suo  tunc  omnes  reprobos,  et  absor- 
bet,  id  est  in  profundum  abyssi  judiciorum  suorum 
iiumergit, 

Montes  quoque  tunc  similiter  desertos  facit  et  coi- 
les^  ut  non  remaneat  iii  eis  habitator.  Quid  enim 
per  montes  el  coUes  accipitur  nisi  superbi  principes 
hujus  saeculi?  Quid  vero  per  habitatores  montium 
uisi  popuius  exprimitur,  quem  principes  regendo 
portant?  Nam  sicut  montes  sustinent  cultbres  suos, 
ita  principes  pondus  eorum  sustinent,  quos  regunt. 
Desertos  ergo  faciet  Dominus  in  judicio  montes  ei 
coUes  quia  superbis  principibus  omnem  potentiam 


gentiliuiu,  quae  in  idololatria  perroanere  maluerunt, 
subdit : 

c  Confundantur  confusione,  qui  confidunt  in  sciil- 
ptili,  qui  dicunt  conflatili :  Vos  dii  nostri.i  Non  ait 
eos  dicere  conflatiii :  c  Tu  es  Deus  noster,  >  sed  : 
Yos  dii  noilri,  sicut  et  illi  dicebant  de  vilulo :  clsti 
sunt  dii  tui,  Israel,  qui  eduxeruiit  te  de  terra  i£gy- 
pti  (Exod.  XXXII,  4).>  Qui  enim  idolum  colit,  unum 
Deum,  qui  verus  est,  dcseruit,  et  pluribus  dus,  qtii 
falsi  sunt,  se  servum  exhibuit.  illuniinatis  aulem 
gcntilibus  ubique  et  direclis  alque  culioribus  idolo- 
rum  confusis,  increpat  Dominus  Judaeorum  duritiam, 
cum  subjungit : 

Vers.  18.  —  c  Surdi,  audite,  et  caeci,  intuemini 


prselationis  auferet.  Sed  etgramen  eorum  exsiccabit,  D  ^^  videndum.i  Atque  de  eodem  populo  subjicit : 


quoniam  vetustatem  carnaiis  actionis  eorum  aresce- 
re  faciet,  ut  concremari  possit.  Haec  dc  secuudo  ad- 
ventu  suo  Doininus  locutus  ext,  atque  de  his,  quae 
in  primo  (147)  fuerat  acturus,  subjungit  : 

c  Et  ponam  flumina  in  insuias  et  stagna  arefa- 
ciam.i 

Vers.  16.  —  c  Et  ducam  caH!OS  iu  via  quam  ne- 
sciebant,  et  in  semitis  quas  ignoraverunt  ambulare 
eos  faciam :  ponam  tenebras  coram  eis  in  iucem,  et 
prava  in  dirccla.> 

F/vmtna  quippe  posuitin  tfisu/a4,quoniamflucnla 
Evangelii  usque  in  remola  Oceani  ioca  manare  fa- 


Vers.  19.  —  c  Quis  ca^cus  nisi  servus  meus?et 
surdus,  nisi  ad  quem  nuntiosmeos  misi?> 

Cwcus  quippe  est  ille  populus,  qui  seinper  ex  tir 
more  Deo  scrvivit,  quia  lumen  charitatis  nescit :  et 
surdus,  quia  prophetas  ad  se  clamantes  non  audit. 
De  quo  et  additur  :  c  Quis  caecus,  nisi  qui  venunda- 
tus  est?  quis  caecusnisi  servus  Domini  ?  >  Quis  enim 
lam  caecus,  quam  qui  peccaiido  venundatus  est,  et 
se  liberum  aestimat?  Cujus  adhuc  caeca  visio  et 
surda  auditio  incrcpatur,cumsubdilur : 

Vers.  20.  —  c  Qui  vides  inulla,  noone  custodicsT 
qui  apertas  habes  aures»  nonne  audies  ?  > 


(147)  CoJJ.,  tmortmti  vel  tft  primi*. 


407  RERYEI  BUUGIDOLEI!fSIS  MOMAGHI  m 

Tidebanlenim  in  Scripturis  multa,  sed  non  custo»  A  minum  Ghristum  sanctiOcate  in  cordibus  Teslris  (i 
diebant.  Aures  enim  cordis  apertas  ad  inteliigendum     Pet,  iii,  15).  i 


mulca  habebat,  sed  ut  faceret,  audire  nolebat.  Unde 
et  per  Apostolum  ei  dictum  est :  c  Qui  alium  doces, 
fe  ipsum  non  doces?  qui  praedicas  non  furanduTn, 
furaris?  qui  dicis  non  moechandum,  moecharis?  qui 
abominaris  idola,  sacrilegium  facis?  qui  in  lege 
gloriariSy  per  prxvarieationem  legis  Deum  inhono- 
ras?  (i?om.  ii,  2i).» 

Sed  hxc  et  de  carnalibus,  qui  sunt  in  Ecclcsta, 
possunt  inlelligi.  Surdi  enim  sunt,  qui  yerba  Dei 
in  aure  cordis  non  percipiunt,  inter  cujusmodi  sur- 
dos  ipse  clamat  :  i  Qni  hal)et  aures  audiendi,  au- 
diat  (Matth.  xi,  15).»  Gxci  vero  sunt,  qui  tcrrenis 
lucris  occupati  damna,  quae  inins  patiuiifur,    non 


Et  V9iu\iy  ut  Mnftificaret  (148),  legem  operando  et 
extotteret  intelfigendo.  Legem  quippe  <  magnificat  el 
extollit,  quisquis  in  observatione  coeleslium  manda* 
torum  ila  proficit,  ut  et  mens  ejus  ad  altiora  spiri- 
talis  intelligentiae  elevetur.  Sed  piger  servus  iegem 
magnificare  negiigit  el  extollere ,  quia  Judseomm 
populus  carnaliter  eam  intelligit  yel  observat,  et 
Ghristianorum  inanium  iste  populus  nil  magnum 
operatur,  sed  corde  semper  ii  infirmis  repit.  Pro  • 
pter  quod  uterque  populus  ab  inimicis  suis  direpty$ 
et  vaitatus  eit,  ilie  quidem  a  Romanis,  hic  autem, 
qvod  gravios  est,  a  malignis  spiritibus.  Sunl  enim 
omnes  laqueus  juvenum,  id  esteorum,  qui  camis  ar- 


videiit.  Unde  nunc  talibus  surdis  praecipitirr,  ut  au-  ^  ^ore  fervent ,  quia   secuiidum  Petri  sententiam : 


ribus  cordis  audiant;  et  caecis,  utad  videndum  in- 
tncantur,  qui  non  ad  videndum  intueri  solent.  Ad 
videndum  quippe  intueri  est  de  his  cogitare,  quae 
mcntem  illuminant.  Nam  ad  non  videndum  intuetur, 
qiii  terreiiis  suum  exercet  ingenium.  De  quo  recte 
subditur ; 

«  Quis  caecus  nisi  senrus  mousT  et  surdos  nisi  ad 
qucm  nuntios  meos  misif »  Hic  est  servus^  qui 
t  non  manet  in  domo  in  acternum  (Joan,  viii,  35).» 
Qui  c(ecus  est,  quia  spiritalibus  oculis  non  videt ;  et 
iurdus ,  quia  prat:dicatores  sanctos  auribus  cordis 
iiOQ  audit.  Gui  congruit,et  quod  additur?  «  Quis  ca&- 
ei^s  nisi  quivenundatusest?Quiscaecusnisi  servus 
Domiiii  ?  »  llic  enim  carnalis  est  venundatus  sub 


<  Pelliciunt  in  desideriis  camis  eos  qui  paululum 
effugiunt  (//  Pet.  ii,  18).»  Laqueus  juvenum  omnet 
isii  saeculares  sunt,  qui  suis  confabulationibos  illi- 
ciunt  eos  ad  peccandum,  qul  calore  tentationum 
aestuant.  Nam  et  <  l>onos  mores  corrumnunt  collo- 
quia  mala  (/  Cor,  xt,  53). » 

Qui  et  in  domibus  eareerum  absconditi  sunt^  qui» 
in  conscientiarum  suarum  tenebrosis  latibulis,  ubi 
tenentur  a  diabolo  captivi ,  fraudem  malitiac  suae^ 
contegunt.  Neque  enim  veretales  sunt,  qualcs  se 
foris  ostendunt^  sed  tales  potius,  quales  intus  latent. 
Talibus  a  Domino  dictum  est :  <  Vacvobis  Scribae  el 
Pharisaei  hyptcritae,  quia  similes  estis  5>epulcris 
dealbatis,  quae  aforis  apparent  homintl)us  speciosa. 


peccato,  nec  intelligit,  quia  peccando  semetipsum      ^ntus  vero  plcna  sunt  ossibus  morluoram,  et  omni 


diabolo  vendidit.  Et  ipse,  cum  sit  inntilis,  servus 
Domini  cajcus  est,  quia  <  servus  nescit  quid  facial 
dominus  rjus  (Joan.  xv,  15). » 

Sed  cum  subditur,  qui  vides  multa,  nonne  eusto- 
dies,  monstratur  isle  servus  esse  et  caccus  et  videns. 
Gaecus  quidem  non  videndo;  videns  autem  non  in- 
tclligendo.  Simili  modo  cum  adjungitnr  :  Qui  aver- 
tas  habes  aures^  nonne  audies,  et  surdns  et  audiens 
esse  declaratur.  Surdus  namqne  ad  faciendum  esse 
manifestatur,  sed  aures  habere  apertas  non  ad  in- 
lelligendum.  Quicnnque  enim  Scripturas  intelligit, 
sed  non  facit,  id  est  unusquisque  mihi  similis  in- 
crepatur  boc  loco,  cum  dicitur :  <  Qui  vides  multa. 


spurcitia  :  sic  et  vos  quidem  aforis  apparetis  homi- 
nibus  fusti»  intos  vcro  pleni  estis  hypocrisi  et  iui- 
^itate  {Matth.  xxiii,  27.) » 

Hoc  est  itaqoe,  quod  lyi  domibus  carcerum  abscon* 
diii  esse  dicuntur,  de  cujusmodi  carceribus  supr» 
disseruimus.  Sequitur : 

f  Facti  sunt  in  rapinam,  nec  est  qui  eruat :  in 
dircptionem,  et  non  est,  qui  dicat :  Redde. » 

Judaei  populo  Romanorum  facti  sunt  in  raptnam^ 
et  in  direptionem,  nec  est  qui  eruai  eos^  vel  dicat : 
Redde^  quoniam  adhuc  tenentur  captivi.  NonnulU 
etiam  ex  his,  qui  nomine  censentur  Ghristiano , 
facti  sunt  daemonibus  tn  rapinam^  ut  quidquid  l>oni 


nonne  custodies?qui  apertas  hal)es  aures^noune  au-  j\  videbantur  hal)ere,  diripiatur  ab  invisibilibus  ad- 


dies?  »  Sequitur: 

Vers.  21.  —  <  Et  Dominus  voluit,  ut  sanctificarel 
euin,  et  magnificaret  legem,  et  extolleret.» 

Vers.  22. —  <  Ipse  autem  populus  direpius,  et 
vastalus  :  laqueus  juvenum  omnes  simul,  et  in  do- 
mibus  carcerum  absconditi  sunt.» 

Dominus  voluity  ut  sanctipcaret  hunc  servum,  id 
cst  populum  JudaK)rum  vel  etiam  Ghristianorum 
carnalem,  sed  ser>*u8  noluit  ab  eo  sanctificarl.  Aut 
ecrte  voiuii  Dominus.ut  eum  servus  hVd sanctificaret 
!ii  semeiipso,  juxia  qaod  scdptum  est :  <  Dominum 
exercituum  sanciificale  («iipra  viii,  15.)»  Vel  4  <  Do- 


versariis  :  nec  estj  qui  eruat  eos,  quoniam  justo  Dei^ 
judicio  relicti  sont  in  sua  malitia.  Deinde  propheta 
in  multitudine  populi  clamat  et  dicit : 

Vers.  23.  —  <  Quis  est  in  vobis,  qui  audiat  (149) 
hoc,  audiat,  etauscultet  futura?  » 

Quis  est  in  vobis,  o  Judaei,  ^t  audiat  hoc,  quod 
de  vobis  indubitanter  fuliirum  verbo  praeleriti  tem- 
poris  dixi :  <  Facti  sunt  in  rapinam,  nec  est  qui 
eruat.  »  Qui  enim  hec  audierit,  timebit  peccare,  ne 
fiat  in  rapinam.  Nobis  quoque  dicitur  :  <  Quis  est  in 
vobis,  qui  audiat  hoc?  »  Quia  iu  plcbe  christiana 
rams  auditor  hujus  sermonis  invenitur.  Rarus  enim 


fUS)  Iia  uterquecoJ. 


(U9)  Alias.  attendat. 


109 


COHIIENT.  ni  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -  LlB.  YI. 


110 


quitqvaiii  etl,  qui  de  anims  captivitate  cogiiec,  et  A  facit,  quod  Domiuus  nunc  facere  dicitur\  quia  nihil 

facere  potest  dial)olus,  nisi  a  Domiiio  potestatem 
acceperit.  c  Non  est  potestas  nisi  a  Donrino  {Rom. 
XIII,  i),  I  Antiquus  ergo  decoptor  potestate  divi- 
liius  accepia  comburit  eum  in  circuitu,  qur m  un- 
dique  tentans  undique  vitiorum  ignibus  inflanimat* 
Circuit  enim  ille  nos  singulos,  et  ab  omni  partc  vitia 
suggerit.  Oflert  oculis  formas  illices,  et  faciles  vo- 
luptates,  ut  visu  castilatem  destruat;  aures  perca- 
nora  musica  tentat,  ut  vi  soni  dulcioris  auditum 
solvat,  et  Cliristianum  flgorcm  molliat;  linguam 
convicio  provocat;  manum  injuriis  lacessentibus  ad 
petulantiam  cxdis  instigat,  ut  fraudatorem  faciat, 
lucra  apponit  injusta ;  honores  terrenos  promittitt 
ut  coelestes  adimat ;  ostendit  falsa,  ut  vera  subri' 
B  piat.  Bene  ergo  de  eo,  quem  iu  dial)oIns  undiquo 
tenUns  vitiis  ioflammat,  dicitur,  quia  combussit  eum 
tfi  circuUu,  el  non  cognovit :  et  succendil  eum^  el 
ftoti  intellexit.  Neque  enim  comburi  se,  qui  sic 
comburitur,  cognoscit,  quia  caecatus  mundanis 
Toluptatibus  spiriulia,  quae  patitur,  nun  intelligit. 

Potest  autem,  quod  additur :  Et  succendit  etfm, 
iiec  dicitur :  i»  drcuiiii,  ad  interiorem  hominem 
referri,  nt  quod  dictum  est :  Et  combussit  eum  in 
arcuitu^  de  exleriore  homine  intelligatur.  Et  foria 
igitur  et  intus  est  succcnsus,  qui  carnis  ac  spiritut 
bona  vitiorum  igne  perdidit.  Nam  si  per  cordismun- 
ditiam  libidinis  flamma  non  exstinguitur,  incassum 
quaelibet  virtutes  oriuntur,  sicut  per  Moysen  dirftnr: 
i  Ignis  ab  ira  mea  exarsit,  et  ardebit  usque  ad  in- 
^  feros  deorsum,  comedet  terram,  et  iiascentia  ejut 
{Deut.  xxxii,  32).  I 

Ignii  quippe  terram  atque  nascentia  ejus  comedii, 
cum  Hbido  camem  atque  per  hancomnia  beneacta 
consumit.  Nam  quidquid  prodit  ex  fruge  rectitudiniSv 
hoc  nimirum  concremat  flamma  corruptionis.  Solo 
itaque  libidinis  igne  totus  homo  concrematur  et 
intus  et  foris,  etiamsi  caeterorum  incendia  vitiorum 
deessent. 

Sed  postquam  haec  de  reprobis,  qui  fidem  tenere 
videntur,  dicta  sunt,  ad  electos  serreo  subsequent 
dirigitur.  Aut  certe  vastatos  per  Romanos  Jnd%orum 
fideles  ex  circumcisione,  quos  ad  praedicandum  per 
orhem  sicut  agnos  inter  lupos  misit,  alloquilur  con- 


bona  eordis  iovisibilibus  advertariis  diripientibus 
MDittere  metuat,  atque  illa,  qu»  se  in  futuro  s»? 
cqIo  maneot,  toUicite  attendat,  vel  audire  studeat. 
Sequitur : 

¥ba8.  2i.  —  c  Quit  dedit  in  dircptioncm  [vu(g,^ 
directionem]  Jacob  et  Israei  vastantibus?  Nonne 
Dominus  ipse  est,  cui  peccavimus?  i 

Popolum  Judaeorum  vastantibus  Romanis  dedit 
in  direptionem  ipse  Dominus  Jesus,  qui  peccaverant 
occideotet  eum.  Nos  quoque  propter  poccata,  quo- 
rum  uobit  conscii  tumus,  occultis  adversariis, 
qui  oot  sentibiliter  excrudent,  futurum  est  ut  tra- 
damur,  nisi  poenitentiam  egerimus.  Sequitur  : 

c  Et  noluerunt  in  viis  ejus  ambuiare,  et  noo  au- 
dierunt  legem  ejut.  » 

Id  est  Jodaei  vel  pseudochristiani  noimerunt  in  viis 
fju$  ire^  aut  legem^  ut  facerent,  audire.  Non  ail : 
Netcierunt  aut  nequiverunt  in  viis  ejus  ambulare^ 
led  iio/Mer«fii,  ut  non  ex  ignorantia  vel  inttrmiutc, 
ted  ex  superbia  demonstraret  eos  peccasse,  qui 
mandala  Dei  sciendo  contempseriml,  aut  tcire  recu- 
taveruot.  Merito  talet  io  direptionem  dati  suot. 
Seqoitur : 

Tebs.  25.  —  c  Et  effudit  super  eum  indignatlo- 
nem  furorit  tui»  et  forte  bellnm.  i 

Super  populum  Judaeorum  Dominos  indignationem 
toam  per  Romanot  e/fudit,  et  validum  bellum^ 
ticut  et  io  Psalmo  dictum  ett :  c  Effunde  snper  eos 
iram  tuam,  ei  furor  Irae  tuae  comprchendat  eot. 
Fiat  habiutio  eorum  deserU,  et  in  tabernaculis  eo- 
rom;  non  tit  qoi  inbabitet  (PsaL  lxviii,  26).  Unde 
et  subjungitur : 

«  Et  combottii  eam  in  drcuitu,  et  non  eognovit: 
ct  tueeendit  euiUf  et  non  inteilexiL  i 

Camhusit  enm  oodiqoe  toum  Judaeam  eoncre-' 
mant,  ei  imeeendit  enm  Jerusalem  igne  contumens. 
Sed  populot  itte  qoi  sic  comlmstuft  ett,  oofi  eognovit 
cur  hapc  patcretur,  nee  intellexit  quia  propier  ne- 
cem  Salvatoris  iu  succendebatur.  Ot  autem  spiri- 
taliter  juxU  tuperiorem  sensom  haec  intelligamus, 
tciendom  ett,  quia  indignatio  vel  ira  Dei  appeliatur» 
a  tK>nit  actionibut  inftrmari,  sicut  tcriptum  est : 
•  Ne  qoando  irascatur  Dominos,  et  pereatit  de  via 


josU  (Pm/.  II,  42).  >  Si  igitur  irasci  Dominus  per-  d  scquenter,  dicens  : 


hilietur,  eum  viam  juslitiae  homines  perdunt,  snper 
eum  indignationem  furoris  sui  latius  effundil ,  qoi 
nolens  in  viis  ejut  ambulare,  rectitudinis  tramitem 
tciendo  descrit. 

Bellum  quoque  patitur,  qui  carnis  suae  tentatio- 
tiibos  impugnatur.  Hoc  Umen  bellum  quodam* 
modo  adhuc  infirmum  est.  Sed  forte  bellum  Domi- 
nus  desoper  effundit,  quando  superbum  cor  percu- 
tit,  et  judiciorum  suorum  gladiis  opera  ejus,  quae 
videbantur  bona,  terribiliter  destruit.  Forte  bellum 
effundit,  quando  antiquum  hostem  justo  jodicio 
rclaxat  in  viribus  suis.  Qui  videlicet  adversarias 
comburit  eum  in  circuilu,  et  non  cognoscit,  et  suc- 
undit  eum,  et  non  intelligit.  Ipse  enim  SaUnai 


CAPUT  XLIII. 

Vbrs.  I .  —  c  Et  nunc  haec  dicit  Dominus  creant 
te  Jacob,  et  formans  te  Israel :  Noli  timere,  quii^ 
redemi  te,  et  vocavi  tc  nomine  tuo  :  meus  es  tu.  » 

Quoliescunque  Jacob  vel  Israel  cum  addiumenio 
hoDoris  ponitur,  de  spiritali  Jacob  intelligendum 
est.  Ubi  vero  sine  adjectione  electionis  dicitur,  dc 
camali  Jacob  vel  Israel  accipi  debet,  de  populo  Ju» 
daeorum  teu  de  carnalibus,  qui  sunt  in  Ecclesia* 
Nunc  ergo  cum  dicitur  :  c  Haec  dicit  Dominus  creaBt 
te  Jacob,  ct  fonnans  te  Isracl,  electos  Novi  TesU- 
menti  cultores  indubitanter  Dominus  alloquitur. 
Ipse  quippe  ereavit  eos,  non  solum  ut  essent,  ted 
etiam  ut  )ustiessenl.  c  l^\us  e;Tim  v^iikxv^/xtwt^x^^ox^ 


4il  HCRVEl  BDRGIDOLCNSIS  MONACIII  Iff 

crealura  crcati  in  Cbristo  Jesu  in  operibus  bonis  A  Iribulalionum  fluctus,  iecum  ero,  ut  te'custodiain,  ei 


{Ephes.  II,  10).  >  Et  ipse  formavU  eos  ad  imaginem 
et  simiiitudinem  suam,  ut  forma  bonitatis  ejus  cer- 
neretur  in  eis.  Quibus  propter  Catbolicam  uniiatem 
velut  uni  loquitur,  dicens  :  Noli  timere  adversa  pati 
propter  nomen  meum,  quia  pretioso  in  sanguine 
mco  redemi  te,  et  vocavi  te  :  Meus  es  tu^  pro  quo  tam 
grande  pretium  dedi. 

Sed  forlasse  quxrat  aliquis,  cur  omnipotens  Deus 
electorum  suorum  adversarios  tcmporaliter  excre- 
scerepermiserit?  Ideo  scilicct,  ut  malorum  saevitia 
purgaretur  vita  bouorura.  Nunquam  quippe  Deus 
adversarios  bonorum  csse  permiltcret,  nisi  etiam, 
quanlum  prodessent,  videref.  Nam  dum  injusli  sae- 
viunt,  justi  purgaulur  :  et  utiiilall  iniiocentia:  mi- 


flumina^  id  esl  rapidi  impetus  tribulationum  non 
operient,  id  est  non  submergent  te ,  quia  non  supe- 
rabunt.  Cum  ambulaveris  in  igne,  id  est  In  ardore 
sxvientium  passionum,  non  combureris  in  anima, 
qnia  spirilalc  refrigerium  intrinsecus  dabo  (150)  : 
et  flamma,  id  est  furor  persecutorum  non  ardebit  in 
te,  qui  non  perlinget  ad  animam  tuam,  licet  in  cor- 
pore  sxviat.  E(jO  enim  sum  Dominus  Deus  tuus, 
quem  contra  falsorum  deorum  cuUores  in  passione 
confiteris,  et  ego  Sanclus  sanctorum ,  quem  exspe- 
ctavit  Israel.  Qui  et  Sahator  tuus  sum  ,  quoniam  a 
prxsentibus  malis  le  eripiens  ad  seteniam  salutera 
pcrducam 

Vel  aquae  et  flumina  sunt  actiones  sxculi.  Et  illos 


litat  vita  pravorum,  dum  hanc  et  premendo  humi-  B  flumina  opcriunt,  quos  actiones  hujus  saeculi  men- 

liat,  ethumiliandosemper  ad  melius  informat.  Unde 

et  Salomon  ait :  c  Qui  stultus  est,  serviet  sapienti 

{Prov,  II,  29),  I  quia  contra  sapientis  vitam  dum 

siullus  praecminens  terrorem  potestatis  exercet,  dum 

hunc  laboribus  fatigat,  contumeiiis  lacerat,  profecto 

hunc  ab  omni  vitiorum  rubigine    utendo  purgat. 

Stultus  ergo  sapienti  et  dominando  servit,  quem  ad 

meliorem  statum  premendo  provehit.  Suos  itaque 

Dominus  temporaiiter  aflligi  permittit,  sed  inier  ad- 

versa  solatium  suae  pietatis  semper  eis  tribuit.  Unde 

et  nunc  subdit : 

Vers.  2.  —  I  Cum  pertransieris  per  aquas,  tecum 
ero,  flumina  non  onerient  te  :  cum  ambulaveris  in 
igne,  non  combureris,  et  flamma  non  ardebit  in 
te.  I 

Vers.  3.  —  €  Quia  ego  Dominus  Deus  tuus,  San- 
ctus  Israel,  salvator  tuus.  i 

Quam  videlicet  promissionem  et  secundum  litte- 
ram  sancti  martyres  esse  veram  frequenter  experti 
8unt.  Nam  plerique  eorum  in  aquis  et  fluminibus 
missi  Deo  sibi  praesente  submergi  non  potuerunt 
aul  laedi ;  plerique  deambulantes  in  igne  non  value- 

runt  aduri,  neque  vel  capillum  corum  flamina  cre- 

mando  non  tetigit.  Sed  quia  noonulli  eorum  iii  aquis 

vel  ignibus  consumpti  sunt,  debemus  spiritaliter 

roagis  haiic  promissionem  intelligere,  ne  in  aliquo 

falsa  videatur. 
Aquarum  namque  vel  fluminum  appellatione  desi- 

gnantur  tribulationes,  sicut  per  Salomonem  dicilur : 

«  Aquae  multae  non  potuerunt  exstinguere  charita- 

tem,  nec  flumina  obruent  illam  {Cant.  viii,  7).  i 

Ignis  autem  vei  flamma  passionis  ardorem  exprimit, 

scut Apostolus docet :  « Quorum,  inquit,  animalium 

infertur  sanguis  pro  peccato  In  saocta  per  pontifl- 

ccm,  borum  corpora  cremantur  extra  castra.  Pro- 

ptcr  quod  et  Jesus,  ut  sanctiflcaret  per  suum  san- 

guinem  populum,  extra  portam  passus  est  {Ilebr. 

XIII,  11).  I  Cum  enim  crematio  illa  corporum  ani- 

malium  passionem  Domini   praefiguraverit,  palet, 

quid  ignis  mystice  designet. 
Ait  ergo :  Cum   transieris  per  aquas^   id  est  per 


tis  perturbatione  non  confundunt.  Nam  qui  Spiritus 
sanctigratia  tenentur  in  mente,  transeunt  aquas; 
et  tamen  fluminibus  non  operiantur,  quia  et  inter 
■ledias  populorum  catervas  sic  peragunt  gressus 
sui  itincris,  ut  non  submittant  actionibus  caput 
mentis.  Sequitur  : 

«  Dcdi  propitiationem  tuam  iEgyptum,  iEthiopiam 
et  Saba  pro  le.  i  ililgyptus  dicitur  tenebrw  vel  tri- 
bulatio.  i£thiopia  vero  et  nigros  populos  mittit,  et 
interpretatur  caligo.  Saba  autem  captivitas  vel  rete 
dicitur.  Et  quid  per  i£gyptum  et  iGthiopiam  et  Sa- 
ba  designatur  nisi  genlilitas,  quam  antiquus  hostis 
in  errorum  caligine  positam  tribulabat,  et  in  retia- 
ciilo  suo  captivam  tenebat  ?  Ait  ergo  ordiui  praedica- 
terum  Dominus  :  «  Ded'  propitiationem  tuam  if)gy- 
pkifn,  iGthiopiam  et  Saba  pro  te.  i  Ac  si  di- 
eeret  :  Hanc  tibi  roisericordiam  et  propitiatio- 
■em  dedi,  ut  gentilem  popuium  pro  te  salvarem. 
Sequilur  : 

Vers.  4.  —  «  £x  quo  honorabilis  factus  es  in 
oculis  meis,  et  gloriosus,  ego  dilexi  te.  i 

Israel  iste  honorabilis  et  gloriosus  coram  Deo  fa- 
ctus  esl,  ex  quo  per  totum  orbcm  praedicare  ca^pit 
et  ubicunque  signis  coruscare  ,  universasque  genlcft 
ctnvertere.  Et  extunc  praecipuc  dilexit  eum  Domi- 
nus,  licet  et  antea  eum  dilexissct,  sed  tunc  eum  di- 
ligere  forsitan  non  videbatur,  quem  inter  persecuto- 
res  miserat.  Sequitur  : 

^  «  Et  dabo  homines  pro  te  et  populos  pro  anima 
tua.  I  Uoc  est,  nisi  fallor,  quod  Salomou  ait  : «  Pro 
justo  dabitur  impius,  el  pro  rectis  iniquus  (Prov. 
XXI,  18).  I  Et  rursum  :  «  Justus  dc  augustiis  libc- 
ratus  est,  et  tradetur  impius  pro  eo  {Prov,  xi,  8).  i 
Unde  et  adhuc  contra  persecutores  hunc  electuiii 
Israei  corroborat  subdendo  : 

Yers.  5.  —  <  Noli  timere,  quouiam  ego  sum  te- 
cum.  I 

Fecundamque  proiem  fldelium  ei  pollicetur,  cum 
subjungil : «  Ab  oriente  adducam  semen  laum,  el 
ab  occidente  congregabo  te. 


/150)  Utcrgue  cod.,  dando. 


413  COMME?<T.  IH  ISAIAM 

Vers.  0.  —  c  Dicam  aqiiiloni  ;  Da,  et  auslro  : 
Noli  probibere.  i 

Maiiifesle  enim  hoc  loco  demonslravit  Ecclesiam 
a  quatiior  mundi  partibus  fuissc  congregandam. 
Unde  et  ad  uUimuin  fldeles  etiam  ab  extremis 
oibis  iimitibus  vcnturi  declarantur,  cum  subdi- 
tur  : 

f  Affer  filios  meos  dc  longinquo.  et  fiHas  meas 
9ih  extremis  terrx.  > 

Qaod  fti  spiritaiiter  bscc  inteliigcnda  sunt,  quid 
per  orientem  accipitur  nisi  populiis  Judarorum,  qui 
primus  lumen  cognitionis  divinae  babuit,  ct  Solem 
justlliai  mundo  protuiit?£t  quid  per  occidentcm 
nisi  populus  geniilium,  qui  per  amorem  caducorum 
in  occiduis  erat,  et  prope  mundi  terminum  velut  in 
ilne  diei  solem  juslitiae  Cbrislum  accepit?  Ab 
oriente  ergo  semen  Ecclesiae  adducilur  et  ab  occiden^ 
le,  quia  fldeles  et  a  circumcisione  ei  a  prxputio  ve- 
niont. 

Per  aquilonem  quoque  gentilitas  designatur,  quae 
Telut  iu  sinistra  et  glaciali ,  tenebrosaque  regione 
posita  fuit  in  infldelitate.  Per  austrum  vero  Judaea 
tiguratur,  qnae  quasi  meridiano  sole  incaiuii,  quia 
Redemptore  in  carne  apparente  fervorem  lidei  pri- 
ma  suscepit.  Aquiloni  ergo  dicilur :  Da,  cum  of- 
ferre  Deo  fldci  suae  munera  gciililitas  iinperatur. 
Auslro  jubetur,  ne  proliibeat,  quia  Ilebrxis  in 
lide  consislentibus  prxcipitur,  nc  vitam  gentilium 
repellendo  contemnant.  Voluerunt  enim,  primo 
geutiles  respucre  sicut  Actus  apostolorum  satis  de- 
darant. 

De  louginquo  autcm  lilios  suos  afferri  Dominus 
imperat,  ut  fllius,  qui  in  regionem  longinquam 
abiit,  ubi  luxuriosc  vivendo  bona  sua  dissipavit,  re- 
deat  au  patrem  suum  (Luc,  xv).  Sed  et  filias  suas, 
id  est  inPrmas  et  contemptibiles  personas  ab  extre- 
rois  viiilatibus  terrae  jubct  affcrri ,  quoniam  f  inUr- 
ma  mundi  elegit  Dcus,  ut  fortia  confundat;  et  igno- 
bilia  mundi  et  contemptibilia  elegit,  et  qua  non 
sunt,  ut  ea  quae  sunt,  deslrueret  {I  Cor.  i,  27).  > 
Haec  sunt  cnim  fllia".  venientes  ab  extremis  terrae. 
Sequitur : 

\ers.  7.  —  c  Et  omnem,  qui  invocat  nomen 
meum,  in  gloriam  roeam  creavi  eum,  et  formavi, 
et  fcci  eum.  > 

Omnem  qui  invocat  nomen  ejus  creavit  in  glo- 
riam  suam  Dominus.  «  Omnis  enim  quicunque  in- 
vocaverit  nonien  Domini  salvus  erit  {Rom.  x  13).  • 
Jnvocat  autem  nomen  ejus,  qui  cor  suum  mundat, 
et  ejus  adventum  tota  devotione  precatur  ad  se  ip« 
snm.  Quicunque  ergo  taliter  agit,  Dcus  ilium  crea- 
vit  in  justiiia  et  sanctitate  veritatis  in  gloriam  suam 
renovatum  spiritu  mentis  suae. 

Formavit  eum  ad  simililudinem  suam,  quia  boni- 
tatis  suae  formam  expressit  in  eo.  Et  justum  fecit 
eum.  f  Ipsius  enim  sumus  factura  creati  in  Cbristo 
iesu  in  operibus  bonis,  quae  prsenaravit  Dens  ut  in 


LIBRI  OCTO.    -  LIB.  VI.  4f4 

A  ilUs  ambulcmus  [Ephes.  ii,  10).  >  Quia  vero  <  caeci- 
las  ex  parle  cojitigit  in  Isracl,  donec  plcnitudo  gen- 
tium  intrarel i(hom.  xi,  25),  »  recle  subjunjjilur  : 

Vers.  8.  —  «  Educ  foras  populum  caccuin,  etoeu 
los  habcntem,  surdom,  et  aures  ei  sunt.  > 

Missus  est  foras  isie  caecus  et  surdus  Judaeonim 
populus,  et  gcntes  ad  fidem  loco  cjus  ingressae  sunl. 
(Inde  et  subditur  : 

Vers.  9.  —  «  Omnes  gcntes  congregatae  snnt  si- 
roul ,  et  collcctae  sunt  tribus.  > 

Uiiiveisitas  enim  gentium  in  una  flde  congregata 
est,  et  de  cunctis  Iribubus  Israel  roultitudo  creden- 
tium  collecta  est.  Ilis  itaque  praenuntiatis  errorcm 
gentilinm  Dominus  arguit,  qui  Dcos  csse  pulabant 
cos,  qui  nibil  horum  pracdicere  poterant,  cum  sub- 
•dit  : 

«  Quis  in  vobis  annuntiet  istud,  et  quae  prima 
sunt,  audirc  nos  faciel?  Dcnt  testes  eoruin,  et  justi- 
flccntur,  et  audiantet  dicaiit  (151).  >  Quis,  inquit» 
ex  diis  vestris  annuntiet  in  vobis ,  o  gentiles  de  gen- 
tiuin  et  Judaeorum  unifica  societate  ?  Et  quas  prima 
suntt  id  est  ea  quae  Salvator  in  carne  gesturus  est, 
quis  ex  diis  veslris  audire  vos  faciet  ^  Subaudilur 
nullus.  Ipsi  dii  vestri  dent  testes  eorum,  quae  priina 
sunt,  si  annonliant  ea,  sicut  ego  prophelas  et  apo- 
stolos  do  testes  eorum,  quae  annuntio.  Et  justifii  i;k- 
tur  in  vcibis  suis,  cum  vera  praedicere  cognosccn- 
tur,  sicut  et  ego  justificor  in  sermonibus  meis.  Et 
audiant  ea,  quae  sibi  objicientur,  et  dicant,  id  est 
p  respondeaut.  Nam  si  vere  dii  sunt,  hxc  oiniiia  de- 
bent  agere.  Redargutis  autem  infldelibus,  qiii  (ales 
deos  colebant,  alloquitur  fideles  Dominus  ostendens 
h^ec  omnia  se  fecisse ,  sicut  Deum  decebat.  Nam 
sequitur : 

Vers.  iO.  —  «  Vere  vos  testes  mei,  dicit  Domi- 
nus,  et  servus  meus  quem  elegi,  ut  sciatis,  ct  creda- 
tis  mihi,  el  intelligatis,  quia  ego  ipse  sum.  > 

Vos,  inquit,  o  aposloli  et  credentes  estis  verbo- 
rum  meorum  testes  et  divinitatis  mea;;  ct  ille  <  qui, 
Guminforma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitralus 
est  esse  se  aequalem  Deo,  sed  seinetipsum  exinaui- 
vit,  formam  servi  accipicus  (Philip.  ii,  6),  >  testis 
meus  est,  quem  ad  hoc  ipsum  prae  omnibus  elegi^ 
ut  per  eum  sciatis  quod  de  me  mortalibus  est  scien- 
^  dum,  et  indubitanter  mihi  credatis  per  omnia,  et  tii- 
teUigatis  quia  ego  ipse  sum  immutabilis  aeternaliter 
permanens.  Sequitur : 

«  Ante  me  non  est  formatus  Deus,  et  post  me  non 
erit.  > 

Ante  me  non  est  formatus  aliquis  ex  his,  quot 
gentiles  iii  deos  sibi  formant,  quia  ego  sum,  antc- 
quam  aliquod  idolum  fieret;  et  post  me  non  erit  quis- 
quam  eorum,  sed  ego  post  omnes  illos  ero.  quia 
destnictis  idolis  ego  sine  fine  permanebo.  Quaedam 
temperatio  divinae  loculionis  est  haec,  qua»  dum  de 
se  minus  dicit,  majus  vult  iutelligi  et  ita  loquens 


(151)  Alias,  rfwanc  Vere, 


415 


HERVEI  BURGiDOLENSlS  MONACIH 


iie 


osteodil  non  possc  qucmquam  talium  deorum  simi-  A  lum  Filius,  scd  el  Paler  et  Spiritus  sanctus,  qua<- 


lemesscsibi.  Scquitur : 

Vers.  H.  —  <  Ego  sum  Dominus ,  et  non  cst 
absque  me  salvator.  > 

Ego  solus  ium  Dominus,  cui  competit  univcrsa 
servire,  quia  non  solum  subjectis  praesideo,  sed 
omnia  bona  possideo.  Et  non  est  absque  me  salvator^ 
quia  praeter  me  non  est  qui  salvare  possit.  Neque 
enim  dii  ^entium  cullores  suos  salvant,  sed  perdunt. 
Non  enim  Filium  negat  esse  Salvalorem  Pater,  dum 
dicit,  quia  non  est  absque  me  Salvator,  quoniam 
Unigenitus  Filius,qui  est  in  sinu  Patris,  nonest  abs- 
que  Patre,  sed  Pater  in  Filio,  ct  Filius  in  Patre,  ae 
per  hoc  Pater  ct  Filius  non  suiit  duo  salvatores,  sed 
uuus  Salvaior,  sicut  nec  duo  domini  sed  unus  Do- 
minus.  Sequitur  :  ^ 

Vers.  12.  —  c  Ego  annuntiavi  et  salvavl,  audi- 
tum  fcci,  et  non  fuit  in  vobis  alienus.  > 

Annuntiavi  per  prophctas,  salvavi  pcr  Cliristum, 
auditum  feci  per  apostolos,  et  non  fuit  in  vobis  Deus 
ulienus,  sed  ego  in  omnibus  vobis  tam  sub  lege 
quam  sub  gratia.  Sequitur  : 

f  Ycre  vos  testes  mei,  dicit  Dominus,  et  ego 
Deus,  I  quia  ego  sum  solus  Deus.  Sequitur  : 

Yees.  15.  —  c  Et  ab  inilio  ego  ipse«  et  non  est 
qui  de  manu  mea  eruat.  > 

Ac  si  dicat  Dominus  :  Nemo  antiquior  me,  et 
nemo  fortior  me.  Unde  el  subdit :  c  Operabor,  et 
quis  avertet  illud?  >  Nemo  enim  poterit  opus  ejus 
avertere,  qui  salutem  mundi  operari  disposuit.  Nam  ^ 
tequitur : 

Vers.  14.  —  c  Haec  dicit  Dominut  redemptor 
yester  sanctus  Israel :  Propter  iros  emisi  in  Baby- 
lonem,  et  detraxi  Tcctes  universos,  et  Ghaldaeos  in 
navibus  suis  gloriantes.  > 

Vers.  15.  —  c  Ego  Dominos  fanctus  Tesler, 
creans  Israel,  rex  vester.  > 

Proprie  quidem  et  usitate  redemptor  appellari  so- 
let  Filius  hominls,  qui  dedit  animam  suam  redem- 
ptionem  pro  multis ;  sed  tamen,  quoniam  insepara- 
bilia  sunt  opera  Patris  et  Filii,  Pater  quoque  r^ 
demptor  appellari  potesi,  non  quia  ipse  pro  nobis 
passus  sit,  sed  quia  nos  sanguine  Fiiii  lui  redemit. 
Nam  pro  ereptione  vel  liberatione  poni  solel  redemptio. 

Sed  et  juxta  Dionysium  {De  divin.  nom,  c.  8) 
nominatur  Dominus  redemptio,  quantum  non  sinit 
(152)  rera  existentia  ad  non  essfe  cadere;  et  quan- 
tum  eliam  si  quid  ad  delictum  aut  inordinatum  de- 
ccpium  sit.  et  diminutionem  quamdam  patiatur 
proprlorum  bonorum  perfectionis,  et  hoc  a  passio- 
ne  cl  incrtia  redemit  implens  indigentiam  et  paterne 
iiilirmiutem  despiciens  et  rcstituens  a  malo,  magis 
autem  sta«ucns  in  bono,  et  ordinanset  ornans  iiior- 
dinalum  ejus  et  inornatum,  et  integritalem  )>erfi- 
ciens,  et  omnium  solvens  maculas.  Juxta  hunc 
ergo  sensum  redemptor  est  vel  rcdemplio  non  so- 

(152)  Cod.  Garst.  fine. 


niam  tota  Trinitas  operatur  hxc  orania. 

Simili  modo  Sanctus  Israei  appcllatur  non  solum 
Filius,  sedT  et  Pater,  et  Spirilus  saiictus  atteslanti- 
bus  primis  virtutibus,  qux  clamant  :  c  Sanctus, 
sanclus,  sanclus,  Doininus  Dcus  cxercituum  (supra 
VI.  5).  »  Ilic  eniin  Dominus  naluraliler  sanctus  est, 
et  per  scmetipsura  saucius,  ct  omiiia  saiiciificans, 
idcoque  Sanctus  Jsracl  dicitur  quasi  Sanclus  san- 
ctorum,  Et  Pater  ergo  Sanctus  Israel  appellalur,  qni 
propter  nos  emisit,  Unigenilum  suum  in  Babylonem^ 
id  est  in  hunc  munduni  vitiis  et  erroribus  confii- 
sum,  et  dctraxil  universos  vectes  porlaruni  Babylo- 
uis,  ut  ablatis  vcctibus  porlae  patcscerciit,  cl  egrede- 
renlur  liberi,  qui  in  hac  Babyloiie  lciiebaiitur  ci- 
ptivi.  Quid  autem  nomine  vcctium  dcsignatiir,  Salo- 
mon  insinuat  dicens  :  <  Judicia  quasi  vcctes  ur- 
bium  {Prov,  xviii,  19).  »  Nam,  dum  geiilileR  adliu'! 
judicarent  Idolis  potius  quam  Deoseivienduin,  hu- 
jusmodi  servitia  quasi  vcctes  obfirmaias  cis  tciic- 
bant  portas  Babylonis,  nc  possent  eas  ingrcdi,  aul 
praedicatores  veritatis  admitterc.  Diim  judicaremus 
melius  esse  servire  peccato  quam  justitiae,  judicia 
nostrae  voluntatis  instar  vcctium  obfirmabant  iiobis 
portas  hujus  confus»  Babylonis.  Detraxit  ergo  Do  - 
roinus  vectes  pervcrsorum  judiciorum  hujusmodi, 
ut  ablatis  vectibus  et  repaguiis  mal£  voluntatis 
egrederemur  a  nobismctipsis,  qui  tcnebamur  intri 
uosmctipsos  velut  in  Babylone  captivi. 

Chald<Bi  quoque  gloriabantur  in  navibus  suis, 
quia  maligni  spiritiis  in  mentibus  horoinum,  quas 
per  amarum  pelagus  saeculi  hujus  vagas  dcduce- 
bant,  nimis  cxsuliabant.  Sed  et  istos  deiraxit  Domi- 
nus,  quia  de  cordibus  eorum,  quos  sic  possidebant, 
ejecit  illos.  Qui  noster  est  sanclus,  quia  ipsc  natu- 
raliter  sanctus,  qui  nos  per  donum  suse  graiix  san- 
ctificat,  ideoque  solus  rcctc  sanctus.  quia  t  i.emo 
bonus  nisi  unus  Deus  (Blaltli.  xix,  17).  »  Qtii  ct 
fipiritale  Israel  creat  in  operibus  bonis,  <  quoiiiaiii  in 
Ghristo  Jesu  neque  circumcisio  aliquid  valel  neqiic 
praeputium,  sed  nova  creatura  (Gal,  5,  G). » Et  ipse  cst 
rexnoster,qui  regit  nos,et  regnat  innobis.  Scquitur: 

Vers.  1G.  -r-  c  Ilaec  dicit  Dominus,  qui  dcilit  iu 

mari  viam,  ct  in  aquis  torrentibus  semiiam.  » 

D     Vers.  17.  -t-  c  Qui  eduxit  quadrigam  et  equuin, 

tt  agmen  et  robustum  :  siinul  obdormierunt,  ncc 

resurgent :  contriti  sunt  quasi  linum  et  exstiiicli  sunt.  i 

Dominus  in  mari  viam  fccit,  quia  siciit  Exodus 
rcfert  :  c  Divisa  est  aqua,  et  iiigressi  sunt  filii  Israel 
per  medium  maris  sicci  (Exod,  xxi,  29).  »  Sed  et 
in  torrentibus  Arnon  praebuit  semilam.  Undc  dicluin 
cst  in  libro  bellorum  Domini  :  c  Sicut  fecit  in 
mari  Rubro,  sic  faciet  in  torrentibus  Arnon  (Num, 
XXI,  li).  »  Jordanem  quoque  c  per  arenlem  aiveum 
transivit  {Joan*  iii,  17)  >  Israel  siccante  Domino 
.iquas  ejus. 


417 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VI. 


il8 


Qui  eduxit  post  filios  Isruel  quadrigam  Pharaonis,  A  qui,  cum  rcligioncm  serTare  Tidentur,  et  Christiani 


et  equum  cjus,  agmenque  iEgyptiorum,  et  robustum 
ducem  eorum.  c  Immutatum  cst  enim  cor  Pharao- 
nis  ox  servorum  ejus  super  populo  Israel,  et  dixe- 
mut :  Quid  voluimus  facere,  ut  dimitteremus  Israel, 
ne  servirct  nobis  ?  Junxit  ergo  currum,  ct  populom 
suum  assumpsil  sccum,  tulitque  sexcentos  currus 
electos,  quidquid  in  iflgvpto  curruum  fuit,  et  duces 
toiius  exercitus.  Induravitque  Dominus  cor  Pha- 
raonis  regis  iCgypti,  ct  persecutus  est  filios  Israel 
(Exod.  XIV,  5).  »  Idcirco  autem  Dominus  se  haec 
egisse  commemorat,  ut  intelligamus,  quia  sicut  de 
'^gvpto  per  mare  lilios  Israel  eduxit,  ita  nunc  de 
tenebris  infidelitalis  per  baptismnm  credcntcs  edu- 
cil.  Sicut  in  aquis  torrentibus  dedit  eis  semitam,  ut 


non  sunt.  Itaque  bestia  Deum  glorificat,  cum  ejus 
fidero  gentilitas  exaltat,  quam  et  draconum  nomine 
propter  malitiam,  ei  stnithionQm  propter  hypocri- 
sim  notat.  Quasi  enim  pennas  gentiiitas  accepii,  sed 
volare  non  potuit,  quae  et  naturam  rationis  habuit, 
et  rationis  actionem  ignoravit.  Hiijusmodi  ^rgo  dra- 
conet  et  struthionei  tandem  glorificaverunt  Dcum, 
quia  dedit  in  deserto  gentium  aqtws  sapientix,  et  in 
invio  gentilitatis  flumina  doctrinarum  electorum,ut 
potum  daret  supemae  praidicationis  populo  creden» 
tium  ex  gentibus.  Sequitar  : 

Yers.  21 .  —  c  Populvm  istum  formavi  mihi,  lau- 
dem  mearo  narrabit.  > 

Sicut  et  per  Petrum  dicitur  :  c  Yos  autcm  genus 


libere  transirent  ad  terram  promissa:  hdereditaiis,  B  electum  regaie  sacerdotium,  gens  sancta,  populns 


ita  nunc  fidelibus  per  tribulationes  pandit  iler  ad 
regnum  coelorum.  Sicul  Pharaonem  cum  exercitu 
suo  persequentes  filios  Isracl  demersit  in  mare,  ita 
nunc  diabolum  cum  suis  angelis  et  turba  vitiorum 
persequentem  fideles  exstinguit  in  baptismo.  Unde 
et  dicit,  quia  simul  obdormierunt.  nec  resurgent, 
Consopita  est  enim  potestas  eorum,  qua  nos  in  pec- 
catis  aiitea  dctincntes  afiligebant.  Contriti  sunt  quasi 
/iiium,  ex  quo  pcr  poeniteiitiam  in  nostro  corde  con- 
trivimus  eorum  suggestiones  ?  et  exstincti  sunt^  si 
jam  in  nobis  exstincta  est  corum  malilia.  Sequitur: 
Vers.  18.  —  €  Ne  memineritis  priorum,  et  anti- 
qua  ne  intueaniini.  i 


acquisilionis,  ut  virtutes  annuntietis  ejus,  qui  de 
tenebris  vos  vocavit  in  admirabile  lumen  suum 
(i  Petr.  II,  9).  >  Haec  de  electo  gentium  populo  lo- 
cutus  populum  mox  increpat  Judaeorum  sive  carna- 
lium,  qui  sunt  in  Ecdesia,  cum  su))jungit : 

Vers.  22.  —  c  Nou  me  invocasti,  Jacob,  ncc  iabo- 
rasti  in  me,  Israel.  i 

Invocat  autem  Deum,  qui  purgato  corde  cum  in 
se  supplex  venire  precatur,  et  laborat  in  eo,  qui  in 
ejus  fide  bonis  operibus  insudat.  Sic  enim  quisque 
debet  agere,  ut  et  piis  orationibus  insistat,  et  san- 
ctis  laboribus  exerceatur.  Sed  Judaeus  vcl  carnai  ter 
Christianus  haec  non  egisse  redarguitur.  Sequitur  : 


Vos,  inquit,  o  apostoli,  ne  memineritis  jam  prio-  ^      Vers.  23.  —  c  Non  obtulisti  milii  arieiem  holo 


riim,  quia  nunc  majora  facturus  sum  quam  olim 
pcr  Moysen  feci,  quando  dedi  in  mari  viam,  et  in 
aquis  torreniibus  semitam.  Nam  sequitur  causa,  cur 
uon  debeaut  meminisse  iterum  gestorum. 

Vers.  19.  —  I  Ecce,  inquit,  ego  facio  nova,  et 
nunc  orientur,  ulique  cognoscetis  ea.  > 

Ei,  quae  sint  iiia  nova^  subjungit  :  c  Ponam  in 
descrto  viam,  et  in  inviofiumina.  i  In  deserto  genti- 
litatisdabo  viam  eundiadDeum  ;  et  in  iniio  pagano- 
mm  populo,  per  quem  nullus  praedicator  veritatis 
^nccssit,  ponam  flucnla  Evangclii.  Sequitur  : 

Vers.  20.  —  Glorificabunt  me  bestiae  agri,  draco^ 
Dcs  el  struthioncs,  quia  dedi  in  dcscrto  aquas,  flu- 
mina  in  invio,  ut  darem  potum  populo  meo,  electo 
meo.  » 

Quoniam  ager  est  mundus,  bestia  agri  vocatur 
homo  quisque  in  lioc  mundo  beslialiter  vivcns.  Et 
quae  sil  haec  beslia,  declaralur,  scilicet  dracones  et 
struthiones^  quid  autem  dracoaum  nomine  uisi  mali- 
tiosomm  hominum  vita  designaiur,  de  quibus  et 
alias  dicitur:  c  Traxcrunt  ventum  quasi  dracones? 
(ler.  XIV,  6.)  »  Pcrversi  ctcnim  quique  ventum 
quasi  dracones  traluint,  cum  maliiiosa  superbia  in- 
flantur.  Quid  vero  struihionum  appellatione  nisi  si- 
^ulatorcs  intelligi  solent?  Slruthio  enim  pennas 
habet,  volalum  non  babet.  quia  simulatores  spe- 
ciem  sanclitatis  habent,  sed  virtutem  sanctiutis 
non  hal)eut.  Yisio  quippe  eos  bonae  actionis  decorat, 
scd  a  terra  minime  penna  virtutis  lcvat.  Tales  sunt 


causti  tui,  nec  victimis  tuis  glorificasti  mc.  » 

Quoniam  aries  principatur  gregi,  non  rncongme 
per  arietem  exprimitur,  quidquid  in  cogitationibus 
Dostris  est  praecipuum,  quia  et  ipse  cogitationet 
per  gregem  designari  possunt.  Holocaustum  vero 
totum  incensum  dicitur.  Oflert  ergo  Deo  arietem 
holocausti  sui,  qui  illud  quod  in  desideriis  et  cogita- 
tionibus  suis  maximum  ct  praecipuum  cst,  totum 
igne  charitatis  accendit,  sicut  Abraham  nobis  exem- 
plo  suo  figuravit,  dum  unigenitum  suum,  quem  »in- 
gulariter  diligebat,  oflerret  holocaustum,  imo  arie- 
tem  pro  eo  {Gen.  xxii).  Hunc  arietem  holocausli 
immolat,  qui  Deum  supcr  omnia  diligit,  ut  major 
sil  in  co  charitas  Dei  quam  ullus  amor  alius.  Sed 
Dcarnalis  quisque  non  obtulit  arictero  IiujusmoJi, 
quia  €  dilcxerunt  homines  magis  tcnebras  quam 
iucem  (Joan.  iii,  19).  i 

Quid  autem  nomine  victimamm  nisi  intcremplio 
carnis  viiiorum  designatur?  llas  enim  victimas  ju- 
bct  immolare  Apostolus,  cum  dlcit  :  c  Mortificate 
membra  vcstra,  quae  sunt  super  terram,  fornica- 
tionem,  immunditiam,  libidinem,  coneupisccntiam 
nialam,  et  avaritiam,  quae  est  idolorum  seniitus 
(Coloss.  111,  5).  I  Quas  qui  mactat,  Deum  glorificat, 
sicut  idem  Apostolus  dicit :  c  Glorificite  et  portate 
Deum  in  corpore  vestro  (/  Cor.  vi,  20).  »  Sed  hoc 
vei  Judaeus  vel  inauis  Cbristianus  agere  ncgligit,  t 
quo,  quia  Dominus  carnalia  dona  non  quaesivil, 
recte  subjungil  *. 


^19  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  410 

f  Non  ic  8cr\ire  feci  \i\  oblalionc,  nec  laborem  A     Vers.  26.  —  «  Reduc  me  in  memoriam,  ct  judi- 


libi  praebui  in  thurc.  > 

Neque  enim  cxlcriora  dona  suscipit,  quando 
ipsum  dalorcm  interius  non  approbal.  Sequitur  : 

Yers.  24.  — «  Non  einisti  mihi  argcnto  caiamum, 
ct  adipe  viciimarura  tuarum  non  inebriasli  me.  i 

«  Eioquia  Domini  eloquia  casta,  argentum  ignc 
examinatum  {P$aL  xi,  7).  i  Calamus  vero  surculus 
esse  dicitur  arboris  aromalicse.  Joanncs  autcm  in 
Apocalypsi  sua  intcrprctatus  cst  cdoramenta  esse 
oraliones  sanctorum  {Apoc,  v,  8).  Quid  crgo  per  ca- 
lamum  nisi  hi  dcsignantur,  qui  pcr  virtutem  ora- 
tionis  suave  Deo  redolcnt  cum  Paulo  dicentcs,  quia 
c  Christi  bonus  odor  sumus  Deo  (//  Cor.  ii,  15).  i 
Emit  igitur  argento  calamum  Deo,  qui  et  tales  ac- 
4iuirit  praedicando,  Scd  hoc  Judxus  non  cgit,  quia  B 
non  cordis  munditiam,  sed  quasi  honestatem  actio- 
nis  docuit.  Christianus  quoque  carnalis  hoc  agere 
nequivit,  quia,  qui  bonuin  in  se  ipso  non  habot, 
meatem  aliorum  oerfcctc  sedificarc  loquendo  non 
valet. 

Viclima^  vcro  sunt,  ut  diximus,  exslinctioncs  vi- 
liorum,  aut  ctiam  bonorum  actiones.  Sunt  autem 
nonnuili,  qui  maclant  viclimas  exslinguendo  vitia, 
ec  bcne  operando,  sed  tainen  in  bonis  qux  agunt 
minime  compunguntur ;  et  quia  se  cx  amore  ad  la- 
crymas  non  accendunt,  victimae  eorum  sine  adipe 
sunt.  Hinc  enim  dicilur  :  c  Holocaustum  tuum  pin- 
gue  fiat  {Psal,  xix,  4).  i  Holocaustum  quippc  siccum 
est  bonum  opus,  quod  oi  ationis  lacryma;  non  infun- 
dunt;  holocaustum  vero  pingue  est,  quando  hoc, 
quod  bene  agitur,  corde  humili  ctiam  per  lacrymas 
irrigatur.  Unaerursus  perPsalmistani  dicitur  : «  Ho- 
locausta  medullata  oficram  tibi  {Psal,  lxv,  45).  i 
Qui  enim  bona  operatur,  et  visioni  jam  Creatoris 
sui  inhiat,  atque  ad  xtcinae  conleinplalionis  gaudia 
pervenire  festinat,  scqiie  ipsuin  cx  amore,  quo  ac- 
cenditur,  in  ileiibus  niactal,  holocaitsta  Domino  me- 
dullata  dedit.  Hujusmodi  autem  viclimarum  et  ho- 
locaustorum  adipe  Dominus  inebrialur,  quia  piis 
humilium  iacryiuis  dcieclalus  obliviscilur  omuiuin, 
qux  prius  male  egcrant.  Qui  cnim  iiicbrialur,  obli- 
vioni  tradit  ea  quae  inemoritcr  in  corde  tencbat. 
Quia  crgo  Judxus  qu.sque,  vel  fictus  Christiinus 


cemur  simul :  narra  si  quid  habes,  ut  juslificeris.  > 

Iniquitates,  inquit,  tuas,  o  popule  Judaeorum  pro- 
pter  bonitatem  mcam  sanguine  Christi  deleo,  tu 
tantum  reduc  me  m  memoriam^  qucm  nimis  oblitu: 
«s ,  et  in  corde  tuo  judicemur  stmu/,  ut  tu  ipse  jii- 
dices,  quls  erga  aliuin  justius  egerit,  ego  erga  te 
an  tu  erga  me;  et  si  quid  habes  injustitia^,  narra^ 
id  esl  conntcre  iWiidf  utjustificeris.  Nam  ut  te  justum 
esse  noii  acstimes,  culpain  eorum  innotesco  tibi, 
quos  inler  juslos  credcrcs  csse  maximos.  Sequitur 
enim  : 

Vers.  27.  —  €  Pater  tuus  primus  peccavit,  et  in- 
terprete?  tui  praevaricati  sunt  in  me.  > 

Vers.  28.  —  «  Contaminavi  principes  sanctos.  i 

Quod  enim  dicitur,  quia  vater  tuus  primus  pccca- 
vit,  senserunt  ante  nos  alii  de  l)cato  Abraham,  quia 
cum  ci  Deus  dixisset  *  «  Ego  sum,  qui  eduxi  te  de 
Ur  Clialdxorum,  ut  darem  tilfi  terram  istam,  ct 
possideres  eam  \Gen,  xv,  7),  i  quasi  incredulus  re- 
spondit  :  «  Dumine  Deus,  unde  scire  possum  quoil 
possessurus  sim  cam?  i  (Ibid,  vin.)  Qui,  etsi  tunc 
uon  peccavit,  scimus  quia  prsescntcm  vilam  si:ie 
peccato  transire  non  potuit.  «  Non  cst  eiiim  homo  . 
justus  in  terra,  qui  faciat  boiium,  ct  noii  peccet 
{Eccle.  VII,  21).  I 

Interpretes  autcm  vocantur  in  hoc  loco  Moyscs 
et  Aaron,  qui  verba  Domini  ad  populum,  et  populi 
verba  referebant  ad  Deum.  Qui  praevaricati  suiit, 
sicut  eis  dictum  est  divinitus :  «  Praevaricati  estis 
contra  me  iu  medio  filiorum  Israel  ad  aquas  coiitra- 
dictionis  (Deut,  xxxii,  51).  >  Eosdein  etiam  dicit 
principes  sanctos,  sed  tamen  ob  culpam  praevarica- 
tionis  contaminavit  eos,  ut  nec  ipsam  terram  pro- 
inissionis  intrarent.  Sequitur  : 

«  Dedi  iii  internecionem  Jacob,  et  Israel  in  blas- 
phemiam.  i 

Internecio  vel  internccium  vocari  solcl  bclluin 
in  quo  omnes  pereunt.  Et  Jacob  tunc  daliis  cst  ad 
intcrnecionemt  licet  non  in  praelio,  quia  omnes  prae- 
ter  duos  qui  egressi  fuerant  dc  iEgyplo,  niortui 
sunt  in  soiitudine.  In  blaspheniiam  quoque  datus 
est,  ut  incredulitatem  ejus  accusarcnt. 

Rursus  unicuique  nostrum  moranli  in  peccatis 


talibus  hostiis  Dcum   non  placat,  ut  peccata  ejus  f^  suis  dicit  Dominus,  qiiia  deleo  iniqultates  tuas,  tu 
oblivioni  tradat,  adipe^  inquit,  victimarum  tuarum 
non  inebriasti  me,  Scquitur  : 

«  Verumtamen  servire  me  fecisti  in  peccatis  tuis; 
praibuisti  mihi  laborcm  in  iniquitalibus  tuis.  i 

Servire  quodammodo  facit  Deum  in  peccalis  suis, 
el  laborem  ei  pra^bct  in  iniquitalibus  suis,  qiii  per 
divinam  patientiam  in  diuturnis  pravitatibus  suis 
exspectalur,  ut  quandoque  resipiscat.  Uiide  iniseri- 
corditer  ei  paratus  ignoscere  subdit : 

Vbrs.  25.  —  I  Ego  sum,  ego  sum  ipse,  qui  deleo 
inrquitales  tuas  propter  me,  et  pcccatorum  tuorum 
iion  rccordabor.  i 

Etqua  conditione  deleat  iniquitatcs  cjus,  ct  pec- 
•i»U>rum  obJJvJscatiir,  adjungit 


tantum  reduc  me  in  memoriam,  ut  judicemur  itmu/, 
ut  me  cordc  concipias,  et  soUicita  inquisitione  sub 
mea  praesentia  tuos  actus  discernas ;  et  si  quid  ini- 
quitalis  habes,  narra  illud  in  (onfessionc,  ut  justi- 
ficari  possis.  Debet  cnim  uniuscujusque  mens  el 
causas  suas  apud  Deum,  et  causas  Domini  contra 
se  sollicita  ioquisitione  discutere;  debet  caute  pen- 
sare,  vel  quae  ab  eo  bona  percepit,  vel  quae  mala 
bonis  illius  peryerse  vivcndo  responderit.  Acceoere 
debet  ad  secretarium  Judiois,  et  intra  sinum  cordis 
considerare,  quam  dislricie  quandoque  feriat,  q^i 
diu  patienter  exspectat.  atque  flendo  punire.  dum 
licet,  quidquid  se  male  egisse  cognoverit  Nam  ut  se 
sine  pcccato  esse  uon  aestimel,  culpa  generalionis 


lil  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  YL  428 

SQS  ei  ad  memoriam  revocatur,  iit  se  iniquilatibus  A  donum  Spiritu  sancti,  et  supernam  benediciio* 
eoBceptum  meminerit  sc  pcccatorem  esse  non  du- 


bitet.  Paier,  inquit,  tuus  primus,  id  est  qui  secun- 
dom  camem  te  genuit,  in  ipso  coitu,  dum  te  gigne- 
rei,  pcccavit.  Nam  secundus  pater  ille  est,  qui  se- 
cunds  nativitatis  est  auctor. 

Sed  et  interpreles  tui,  id  est  sacerdotes  et  csoteri, 
qui  tibi  verba  niea  intcrprclando  manifestare  dc- 
buerunt,  praevaricati  sunt  in  me,  quia  hoc,  ut  opor- 
tebat,  nou  egerunt,  sed  lua  poiius  quam  mea  quae- 
sierunt.  Et  ideo  contaminavi  sanctos  principes^  quia 
propter  malorum  sacerdotum  culpam  infamati  suut 
et  boni  praepositi. 

Ei  dedi  ad  intemecionem  Jacob^  quia  multitudi- 
nem  pravorum  Christianorum  perd^di.  Et  hraeiy  id 


nem. 

Vers.  4.  —  €  Et  germinabunt  \nter  berl)as  qiiasl 
salices  juxta  praeterfluenies  aquas.  i 

Infructuosae  quidem  sunt  arbores  salicum,  sed 
tantum  tamen  viridilatis  habent,  ut  arescere  vel  ab- 
scissae  radicitus  vix  possint  et  projectae.  Unde  quia 
clectorum  viiam  per  constantiam  suae  viriditatis  ex- 
primunt,  recte  de  flliis  Ecclesiae  dicitur,  quia  germi^ 
nabunt  inter  herbas  quasi  salices  juxta  prwterfluente^ 
aquas,  Sanclsc  enini  Ecclesiae  fllii  inter  herbas  sicut 
salices  germinant^  dum  inter  arescentem  vitam  car- 
nalium  homiuum  et  multiplici  numerositate  et  per« 
petua  viridiiaie  nTenlis  perdurant.  Qui  bene  juxta 
praelerfluentes  aquas  germinare  perhii)entur,  quia 


esi  eos,  qui  spiritaliter  vivunt,  dedi  in  blasphemiam^  B  unusquisque  eorum    ul>erlatem  ad  fructuui   pcr- 


id  est  in  infamiam  propter  exempla  perversorum, 
iuoi  quibus  habitant.  Unde  ad  ipsos  spiritales  con- 
sequenter  sermo  vertitur,  qui  eos  inter  iniquos  de- 
gentes  consoletur.  Yel  certe  duritiam  Judaeorum  in- 
crepans  hactenus  alloqui  blande  jam  inclioat  primi- 
tivam  Ecclesiam,  dicens  : 

CAPUT  XLIV. 

VcRs.  I. —  c  £t  nunc  audi,  Jacob  serve  meus,  et 
IsraeU  quem  elegi.  > 

Vers.  2.  —  f  flaec  dicit  Domtnus  faclens  et  kor- 
mans  te,  ab  utero  au^iliator  tuus  :  Noli  timere,  serve 
meus  Jacob,  et  rectissime,  quem  elegi.  i 

Dominus  fecit  hunc  Jacob,  quia  creavit  eum  in 
operibus  bonis,  et  formavit  eum  in  hac  juste  vi- 
veudi  forma,  ut  nobis  diceret :  f  Imitalores  mei 
estote,  fratres,  et  observate  eos,  qui  ita  ambulant, 
sicnt  habetis  formam  nostram  (Philip.  iii,  17).  > 
Cui  et  ab  utero  matris  Ecclesiae  fuit  auxiliator  in 
omni  praelio  spiritalis  conflictus.  Unde  et  praecepit 
ei»  ne  timeret  eos,  qui  occidunt  corpus. 

Israel  vero  sccundum  proprietatem  Hebraicae  lin- 
guae  rectissimus  interpretatur.  Quod  autem  rtr  vi- 
dens  Deum  dici  solet,  non  in  conscriptione  littera- 
rum  sed  in  sono  vocis  cousistit.  Et  quod  nunc  Do- 
niinus  ait  :  Et  reclissime  quem  elegi,  tale  est  ac  si 
dicerct  :  Et  Israely  quem  legi.  Sed  et  intcrprcs  ma- 
luit  ponere  rectissimum^  ut  ostenderet  qiiia  de  spi« 
ritali  Israel  nunc  sermo  est.  Cur  autem  Isracl  iste 
tiniere  non  debeal,  subjungitur  : 

VcRs.  3.  —  «  Eflfundam  enim  aquas  super  sitien- 
tem,  et  fiucnta  super  aridam. 

E/fundam  aquas  sapientiae  vel  spiritalis  gratiae  sti- 
per  sitientem  gcutilitatem,  et  fluenta  supern»  prae- 
dicationis  super  aridam  mcntcm  gentiiium.  Uude 
noli  timere  cos,  quia  doctrinam  tuam  libeiiter  su- 
scipiuut.  Sequitur: 

«  Eflundam  spiritum  meum  super  semen  tuum, 
et  benedictioncm  meam  stiper  stirpem  tuam.  > 

Spiritum  meumeffundam  super  semen  tuum,  id  est 
super  eos,  quos  in  Christo  Jesu  per  Evangeliuin  ge- 
nueris,  et  benedictionem  gratiae  meae  super  stirpem 
eorumdem  spiritalium  filiorum  tuorum.  Nam  filii 
Ecclesiae  renascentes  ex  aqua  et  spiritu  accipiunt 


cipit  ex  doctrina  sacri  Eloquii,  quae  temporaliler 
percurrit.  Sequitur  : 

Vers.  5.  —  f  Iste  dicet :  Domini  ego  sum,  ct  ille 
vocabit  in  nomine  Jacob,  et  hic  scribet  manu  sua 
Domino,  et  in  nomine  Israel  assimilabitur.  i 

Iste  dicet :  Domini  ego  sttm,  id  est  confitcbitur  se 
Christianum,  et  ille  factus  Jacob,  id  est  supplantatpr 
vitiorum,  vocabit  nomen  Domini  in  adjutorium  sibi; 
in  islo  nominet  id  est  in  eo  quod  pcr  meritum  ac- 
tionis  suae  nominatur  Jacob,  id  est  supplantator  et 
iuctator.  Et  hic  scribet  manu  sua  DominOf  quia  me- 
rilum  suum  in  libro  divinae  memoriae  propria  actio^ 
ne  assignans,  dirigit  in  coelum.  Et  in  nomine  Israet 
C  assimilabitur^  ut  sit  rectissimus,  quod  interprctatur 
IsraeL  Assimilabitur  enim  in  nomiiie  Israel,  dum 
talis  fuerit,  quale  esl  nomen  Israel.  Sequitur  : 

Vers.  6.  —  «  Haec  dicit  Dominus  rex  Israei  et  re- 
demptor  ejus  Dominus  exercituum  :  Ego  primus  et 
novissimus,  et  absque  mc  non  est  Deus.  i 

Haec  verba  Filio  congruunt.  Ipse  est  eiiim  rex  Is- 
rael,  de  quo  cantatur  :  «  Benediclus  qui  venit  in 
nomine  Domini  rex  Israel  (Joan,  xii,  iS).  i  Ipse  est 
redemptor  ejus, «  qui  visilpvii  et  fecit  rcdeniplionem 
plebis  suae  (Luc,  i,  6G).  i  Ipse  est  Doiniitus  excrci- 
tuum  coelcstium,  quia  «  Angeli  accesserunt,  et  mi- 
nistrabantei  (Matth.  iv,  i1).  ilpseest  primus,  quo- 
niam  «  in  principio  erat  Verbum  (Joan.  i,  i).  i  Ipse 
jx  novissimus,  quoniam  «  Verbum  caro  factum  cst 
(ibid.  14)  I  iii  fine  tcmporum.  Unde  et  «  novissinius 
Adam  i  \ocatus  esl  ab  Apostolo  (/  Cor.  xv,45).  Ipse 
eH  primus,  jtcr  quem  in  initio  facta  sunt  omnia; 
ipse  novissimus,  per  quem  iu  fine  reslaurata  sunt 
universa. 

Et  absque  me  non  est  Deus^  inquit,  ac  si  diceret : 
Quia  iii  ine  cst  Pater  et  ego  In  Patre,  vel :  «  Ego  et 
Paler  unum  sumus  (Joan.  x,  50).  i  Cum  enim  dicit 
qiiia  absque  me  non  est  Deus,  se  solum  cum  Patre 
e(  Spiritu  sancto  Deum  esse  docet,  idola  vero  non 
cssc  dcos.  Et  quia  se  solum  dicit  esse  Deum  sub- 
jungit  : 

Vers.  7.  —  «  Quis  similis  mei?  i 

Id  est  quis  Deus  ut  e^o!  Se(V^vV.MX 


425  HEnVEl  BI}RG11)0LENS1S  MONACH!  iU 

c  Vocet  etanDunliet,  et  ordinem  exponat  mihi,  ex  A  omnes,  et  ttabunt,  et  |>i?^uDt,  et  coiAfuDdemur  ti 
quoconstitui  populum  anliquum.  > 


Si  quii,  inquit,  est  dmUii  itif t,  vout  me  ei  annun^ 
ttet  mihi^  et  exponat  ordmem  singulorum,  quae  facta 
sunt,  es  quo  constitMi  popuium  Judaeorum ;  aut  ea, 
qu»  non  sunt,  vocct,  quasi  sint,  et  exponal  ordinem 
crcaturae  mex,  qua  cuncta  ratione  libraverim,  ex 
qao  hominem  feci  super  lerram.  Yel  vocet  ad  se  ge- 
nus  humanum,  et  annuntie4  ei  futura,  si  vere  est 
Dcus  ut  ego.  Unde  et  adjungit  de  illis  falsis,  qui  pu- 
tabantur  esse  dii  :  c  Ventuia,  et  quae  fulura  sunt, 
annuntient  eis.  i  Si  enim  sunt  dii,  debenl  suis  cul- 
toribus  annunliare  futura.  Moxque  suos  Dominus 
contra  eos,  qui  talium  deorum  culturam  defende- 
bant,  corroborat,  dicens  : 

Vers.  8. —  cNolite  timcre,  ncque  conturbemini.» 
Nolite  timere  saeviiiam  eorum,  neque  lurbari  pro- 
pter  minaseorum.Etsubsequilur  diccns  corumdem 
fidelium  populo  :  c  Exlunc  audire  te  feci,  etiinnun- 
tiavi,  vos  estis  testcs  mei.  i  ExtunCy  id  esl  ex  quo 
constitui  populum  antiquum  audire  te  feci  a  princi- 
pio  libri  Genesis,  quia  non  est  similis  mei,  ncque 
Deus  praeter  me  quisquam.  Et  roi  estis  indc  testes 
mei  contra  eos,  qui  plures  deos  esse  garriunt.  Rur- 
8us  quasi  ratiocinando  subdit : 

c  Nunquid  est  Deus  praeter  rae,et  formator,quem 
ego  non  noverim  ?  i  Qui  enim  omnia  novit,  scirct 
utique,  si  alius  praeter  se  Deus  esset,  et  si  alius  for- 


mul.  I 

Convenient  in  die  judicii  omnes  fabricatores  el 
adoratores  idoli,  et  stabunt  paventes  et  confusi  SDte 
tribunal  aeterni  Judicis.  Demum  ut  evidentius  osien- 
dat  idola  deos  esse  non  possCyrefert  quam  vileexor- 
dium  habuerlnt. 

Vers.  12.  —  4  Faber,  inquit,  ferrarius  lima  ope- 
ratus  est,  et  in  prunis  et  in  malleis  formavit  illud, 
et  operatus  est  In  brachio  fortitudinis  suae.  i  Et  eo- 
dem  (abro  subdit :  c  Esuriet  et  dcficiet,  non  habel 
aquam  (154),  et  lasscscet.  i 

Constat  enim  idolum  non  habere  diviDitatem, 
quod  ita  fabricatum  est  hominis  arto  et  laborct  «t 
cujus  auctor,  dum  illud  fabricaret,  dum  nisi  exte- 
^rioribus  alimeniis  suslentarctur,  deflciebat.  Hase 
de  ferrei^  idolis  dicta  sunt,  et  de  ligneis  subjun- 
gitur. 

Vers.  13.  —  c  Artifex  lignarius  extendit  nor- 
roam,  i  id  esl  lineam,  c  formavit  in  runcina,  fccit  II- 
lud  in  angularibus,  i  idest  in  quadratum,  c  et  in  cir- 
cino  tornavit.  i 

Runcina  vcro  ferramentum  lignarii  est  gracile,  el 
recurvum,  quo  cavantur  tabulae  domus,  ut  uns  al- 
teri  inseratur.  Circinus  autem  vocatur  inde  quod 
circulum  cfDcit  vergendo,  et  est  ferrum  duplex,  unda 
pictorcs  faciunt  circulos.  Sed  de  fabricatore  idoli 
subditur  :  c  Et  fecit  imaginem  viri  quasi  speciosom 
homiiiem  habilantem  in  domo.  i  Et  hoc  manifestum 


mator  esset,  et  aiius  mundus,  quia   Deus  noster  q  cst*  Scquitur  : 
mundum  hunc  formavit,  sicut  Genesis  docct.  Sed         ** 
quia  formatorem  praeter  se  Dominus  esse  negavit, 
responderet  forsilan  aliquis,  dicens  :  c  Nunquid  illi, 
qui  factunt  idola,  non  sunt  formatores  absque  te?  i 
£t  ad  hoc  subjungit : 
Vers.  9.  —  c  Plastae  idoli  omncs  nihil  sunl.  h 

Ut  vero  Aposlolus  ait  :  c  Scimus  quia  nihil  est 
idolum  {11  Cor,  viii,  4).  i  Et  dc  idolis  dictum  est  : 
c  Similcs  illis  tiant,  qui  faciunt  ea  {Psal.  cxiii,  8).i 
Si  igilur  idolum  nihil  est  et  similes  illis  nui:t,  qui 
faciunt  ea,  profccto  omnes  plasiw^  id  cst  formatorcs 
idolorum  nihil  sunt,  de  quibus  ct  subdilur  :  c  Et 
amantissima  eoruin  non  proderuiit  cis ;  ipsi  sunt 
testes  corum,  quia  non  vident,  ncque  intelligunt,  i  ^ 
sicut  ipsorum  conscicntia  teslis  est,  quia  ea  fecc- 
ruiit  cx  insensuali  maleria,  ct  idcirco,  qui  hoc  fa* 
ciunt,  ct  ca  deos  dicuni,  confundenlur.  Unde  stul- 
titiam  coruui  exprobraiis  ait : 

Vers.  10.  —  c  Quis  formavit  Deum,  et  sculptile 
eonflavit  ad  niliil  utile?  i 
£t  de  justa  retributione  subjnnglt : 

c  Vers.  11.  —  c  Ecce  omnes  principcs  (155)  ejus 
eoDfundentur.  i 

Id  est  qui  faciunt,  et  qui  coiunt  illud.  Sequi- 
tur  : 

f  Fabri  enim  sunt  ex  hominibos  :  coiivement 


Vers.  14.  —  c  Succidit  oedros,  tulit  ilicem  et 
qncrcum,  qux  steterat  inter  ligna  saltus,  et  planUvit 
piuum,  quam  pluvia  nutrivit.  i 

Vers.  15.  —  c  Et  facia  cst  hominibus  in  fociun  : 
sumpsit  ex  eis,  et  calefactus  est,  et  succcndil,  et 
coxit  panes  :  de  reliquo  autem  opcratus  est  Deum, 
et  adoravit :  fecit  sculpiile,  et  curvatus  est  ante  il- 
lud.  I 

Talibus  diis  servierunt  gentiles,  dc  quibus  adhuc 
subditur  : 

VcRS.  16.  —  c  Medium  ejus  igni  combussit,  de 
medio  ejus  carnes  comedil,  coxitpulmenlum,  et  sa- 
turatus  est,  etcalefactus  cst,  ct  diiit  :  Vah!  calcfa- 
ctus  sum,  vidi  focum.  i 

Vers.  17.  —  c  Rcliquum  aulem  ejus  Deum  fccil, 
cl  sculptile  sibi  :  curvalur  ante  illud,  etadorat  illud, 
et  obsccrat  illud,  dicens :  Libcra  ine,  quia  Dous  meus 
es  tu.  I 

Nusqyam  manifestius  quam  hoc  loco  declaratur 
error  idololatrarum,  de  quibus  et  subditur  : 

Vers.  18.  —  c  Nescierunt,  neque  intellexeront . 
obliti  enim  sunt,  ne  videant  oculi  eorum,  et  ne  iiiteU 
ligant  corde  suo.  i 

Vers.  19.  —  c  Non  recogitant  in  mente  sua,  ne- 
que  eognoscunt  neque  sentiunt,  ut  dicant :  filedieta- 
tem  ejus  combussi  igne,  et  coxi  super  carbones  ejus 


JiSZ)  Alias,  om,  participes  ejus. 


(154)  Alias,  bibit  aq. 


m  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VL 

panes»  coxl  carncs  et  comedi,  ct  de  reliquo  ejus  A  qui   scit  jubilalionem  (Psal. 


idolum  faciam,  ante  truncum  ligni  procidam.  i 

Yers.  20.  —  «  Pars  ejus  cinis  est.  » 

Haec  ideo  sic  transimus,  quia  expositione  non  in- 
diget.  Adbuc  autem  de  idolo  subjungitur  : 

«  Cor  ejus  insipiens  adoravit  illud,  et  non  libera- 
Tit  (15.'S)  animam  suam,  neque  dicet  :  Forte,  id  est 
forsitan  mendacium  est  in  dextera  mea.  « 

Hucusque  vero  Dominus  stultitiam  geniilium  ma- 
nifestans  satis  evidenter  probavit,  quod  supradixe- 
rat  :  «  Quoniam  absque  me  non  est  Dcus.  »  Quid 
demum  populum  Judaeorum  alloquitur,  dicens  : 

Vkrs.  21.  —  «  Memcnto  horum  Jacob  ct  Israel, 
quoniam  servus  meus  es  lu.  > 

Menienlo  horum,  quae  de  idolis  diximus,  ne  eis 
servire  velis,  quia  servu$  meus  es.  Sequitur  : 

«  Formavi  te,  servus  meus  es  tu  Israel,  ne  oblivi- 
scaris  mei.  »  Formavi  te  in  utero  matris,  ut  niihi 
senrus  esses;  non  tu  me  formasti  sicut  idolorum 
cultores  deos  sibi  formant,  quibus  serviant,  et  ideo 
ne  me  iradas  oblivioni  sequens  talesdeos.  Ac  de  tem- 
pore  gratiae  subditur  : 

Vees.  22.  —  c  Delevi  ut  nubem  iniquitates  tuas, 
etquasinubem  peccaia  tua.  > 

Nubes  enim  vel  nebula  solis  calore  solvilur,  atque 
deletur,  qnx  solem  ipsum  videre  non  sinebat.  Sic 
et  peccata»  qua;  cor  Judaeorum  obumbrabant,  tan- 
dem  in  luminc  veri.solis,  qui  est  Christus,  fugata 
sunt  atque  deieta,  ex  quoilli  ad  (idem  sunt  conversi. 


426 
Lxxxviii,  16).  »  Non 
enim  ait  :  Qui  loquilur,  sed  :  Qui  scil,  quia  sciri 
quidem  jubiiatio  inteilectu  potest,  sed  exprimi  di« 
ctu  (157)  non  potest.  Per  iliam  quippe  senlitur 
quod  ultra  sensum  est.  Et  cum  vix  ad  hoc  contem- 
plandum  sufficiat  conscienlia  senlientis,  quando  ad 
hoc  exprimendum  sufficiet  et  lingua  dicentis? 

Quia  ergo  praedicantibus  aposloUs,  dum  «  in  om- 
nem  terram  exivit  sonus  eorum,  et  in  Qnes  orbis 
terrae  verba  eorum  (Psal.  xviii,  4),  »  lux  veritaiis 
electorum  cordibus  ubique  gentium  se  manifestans 
inenarrabili  gaudJo  mentes  eorum  repievit,  pulchre 
etiam  extrema  terrue,  id  est  lines  orbis  juhilare  pra;- 
cipiuntur.  Kt  ut  omuis  lerra  jubilarct,  montes,  id  esl 
sancti  per  vita;  meritum  ad  coelestia  propinquantes 
^  resonavemnt  laudationem^  id  est  post  apostolos  prae- 
dicaverunt  Evangelium. 

Saltus  quoque,  id  est  genlililas,  et  omne  lignum 
ejus,  id  est  omnis  hoino  gentilis  resonare  jussus  est, 
quoniam  redemit  Dominus  sanguine  suo  Jacob^  id  est 
populum  suum,  et  Israel,  id  est  isdem  electorum  po- 
pulus  gloriabitur  in  Domino  Redeniplore  suo.  Post 
haec  omnipotens  Pater  magnitudinem  operum  suo- 
rum  nobis  innotescere  volens  ait : 

Vers.  24.  — -  «  Hxc  dicit  Dominus  redemptor 
tuus  et  formator  luus  ex  utero  :  Ego  suin  Dominus 
faciens  omnia.  > 

Nam  Unigeniti  sui  Minguineredemitnos,anlequam 
crearemur,  ac  deinde  formavit  nos  in  utero  matris 


Nam «  usque  in  hodiernum  diem  cum  legitur  Moyscs,  q  Sequilur  : 


velamen  posilum  est  super  cor  eoruin,  qui  non  cre- 
dunt  ex  illis.  Cum  autem  conversus  fuerit  ad  Deum, 
auferetnrvelamen(// Cor.  III,  15).  »  Undeeteum- 
dem  populum  adinonens  subjungit :  «  Revertere  ad 
ine,  quoniani  redcmi  te.  »  Et  quia  post  ejus  resur- 
reclionem  lolus  orbis  triumphos  ejus  decantavit, 
congrue  sequilur  : 

Vers.  25.  —  «  Laudale,  coeli,  quoniam  fecit  Do- 
minus  (156):  jubilale,  exireina  terrae;  resonate, 
montes,  laudalionem,  saltus  et  omne  lignum  ejus, 
quoniara  redemil  Dominus  Jacob,  et  Israsl  gloria- 
bitur.  » 

Quod  enim  dicitur  :  Laudate  cosli,  quoniam  fecit 
Dominus^  quoniam  adimpletuni  est,  quando  resur- 


Extendens  coelos  solus,  stabiliens  terram,  ct 
nullus  mecum.  »  Laiiiudinem  coeiorum  potentia  sua 
Creator  extendit,  ut  omnia  tegerel;  et  terram  stabi- 
liv.t,  ut  immobilis  staret. 

Possunt  vero  sancti  per  coelos,  et  Ecclesia  pcr  fer- 
ram  designari.  Extendit  ergo  Dominus  ccelos,  quia 
facit,  ul  justi  eorum  quae  retro  sunt  obliviscentes, 
in  anteriora  extendantur.  Extendit  ccelos,  dum  san- 
clis  suis  viam  praMiicaiionis  aperiens  eos  in  roundi 
latitudinem  circumquaque  difTudit.  Terram  quoque 
stabilivit,  quia  Ecclesiam  in  Christo  fundavit. 

Aut  per  coelos  sacra  voliimina  exprimi  possunt,  ex 
quibus  in  Patribus  stellse  exemplorum  atque  virtu- 
tum  nobis  elucent.  Quos  Dominus  exlendit,  quia 


rectionem  ejus  annunliaverunt  angeli.  Vel  coelorum  D  ante  oculos  nostros  per  verba  doctorum  exponendo 


Romine  designari  possunt  apostoii,  de  quibus  dictum 
est,  «  quoniam  cceli  enarrant  gloriam  Dei  (Psal. 
XVIII,  2).  »  Qui  laudaverunt,  qnoniam  fecit  Domi- 
mis^  quia  triumphum  resurrectionis  ejus  ubique 
prxdicaverunt.  Unde  et  extrema  terrw  jubilavenint 
in  laudem  ejus.  Jubilus  autem  vocatur,  quando 
ineffabile  gaudium  roente  concipitur,  quod  nec  ab- 
scondi  possit  nec  sermonibus  aperiri,  et  tamen  qui- 
busdam  motibus  apcritur,  quainvis  nullis  proprieta- 
tibus  exprimatur.  Hinc  sanctus  David  intuens  ele- 
ctorum  animas  tantum  gaudium  concipere,  quantum 
sermooe  non  valet  aperire,  ait :  «  Beatus  populus 

(155)  KWaiS,  liberabit. 

(156)  Alias,  quoniam  misericordiam  fecit. 

Vatbol.  CLXXXJ. 


expandit.  Lxtensis  vero  coelis  stabilitur  tcrra ;  quia 
expositis  sacris  voluminibus  confirinatur  mens  no- 
stra,  «  ut  jam  non  simiis  parvuli  fluctuantes,  et 
circumferamur  omni  vento  doctrinae  in  ncquitia  ho- 
minum,  in  astutia  et  circumventione  erroris  (Ephes . 
IV,  14). » Cum  autem  haec  omnia  se  solum  Paier  fa- 
cere  testatur,  non  excludit  a  sua  operatione  Filiiim, 
sed  idola.  «  Quan^unque  enim  Pater  fecerit,  baecet 
Filius  similiter  facit  (Joan.  v,  19).  »  Inseparabilis 
quippe  esl  operatio  Trinitatis.  Sequitur  :  I 

VcRs.  25.  —  «  Irrita  faciens  signa  divinoriim,  et 
bariolos  in  furorem  vertens.  » 

(157)  Cod.  Cruc,  dictum. 


U7 


HERVEI  BUHGIDOLENSIS  MONACHI 


as 


Diviui  signa  qQscdam  observabaiit,  a  quibus  cau-  A  profundi  flumina  arefecit,  qnando  lubricas  daemo* 


tas  divinationis  sumebant.  Sed  haec  Dominus  irrita 
fecitt  ut  nihil  veri  per  ea  nosceretur.  Hariolot  etiam, 
qui  juxta  daemonum  aras  vaticinabantur,  in  furorem 
vertit,  ut  nihil  nisi  furere  et  bacchari  spiritu  dae- 
moniaco  possent.  Sequilur  : 

c  Gonvertens  sapientes  retrorsum ,  et  scientiam 
«oram  stultam  faciens. » 

Sapientei  saeculi  convertit  retrorsum^  id  est  in  in- 
sipientiam  :  et  vanam  scientiam  eorum  stultam  fecit. 
IBcriptum  est  enim  :  c  Perdam  sapientiam  sapien- 
tium,  et  prudentiam  prudentium  reprobabo.  Ubi  sa- 
piens,  ubi  scriba,  ubi  conquisitor  hujus  sacculi? 
nonne  stultam  fecit  Deus  sapientiam  hujus  mundi? 
flam  quia  in  Dei  sapientia  non  cognovit  mundus  per 


num  suggestiones  de  cordibus  nostris  exsiecavil. 
Sequitur  : 

Yers.  28.  —  c  Qui  dico  Cyro  :  Pastor  meus  es, 
et  omnem  voluntatem  meam  complebis*  > 

Cyrus  rex  Persarum  pastor  Dei  fuit,  quia  gregem 
populi  Israel  custodivit,  divinamque  voluntatem  in 
relaxationem  captivitatis  ejus  coroplevit.  Interpreta- 
Uir  au|em  hmes^  et  significat  eum,  cui  Pater  dixit : 
ff  Postulaame,  et  dabo  tibi  gentes  hflereditatem 
tuam,  et  possessionem  tuam  terminos  terrae  {PsaL 
II,  8).  >  Cyroergo  ait  Dominus  :  Pastor  meus  es^ 
quia  Salvator  noster  est  bonus  pastor ,  qui  posuit 
animam  suam  pro  ovibus  suis,  ut  a  Patre  manda* 
tum  acceperat,et  ipse  veraciter  omnem  Patris  voluu- 


tapientian^  Deum,  placuit  Deo  per  stultitiam  pfaedi-  B  tatem  in  omnibus  complevit.  Sequilur  : 


eationis  ^lvos  facere  credentes  (/  Cor.  i,  l9-2i) 
Vnde  subditur  : 

Ybrs.  26.  ^  (  Suscitans  verbum  servi  sui ,  et 
-consilium  uuntiorum  suorum  complens.  > 

Servus  enim  hoc  loco  vocatur  Dominus  Jesus 
propter  formam  servi,  quam  ipse  assumpsit.  Cujus 
yferbum ,  id  est  quidqoid  ille  in  Evangelio  per  se 
ipsum  locutus  est,  Pater  suscitavit  ut  tieret.  Nuniii 
vero  ejus  nominantur  apostoli ,  quorum  fuit  consi- 
iium,  ut  dispersi  per  quatuor  mundi  climata  unum 
concorditer  Evangelium  praedicarent,  et  omne  ge- 
nus  huinannm  ad  fidem  convertercnt.  £t  hoc  consi- 
Hum  ut  ab  eis  fuerat  definitum,  Dominus  complevit. 
Sequitur  : 

c  Qui  dico  Jerusalem  :  Habitaberis  :  et  civita- 
tibus  Juda :  ^dificabimini,  et,deserta  suscitabo.  > 

Nunc  juxta  historiam  reditum  Israelitici  populi 
de  Perside  significat  in  Judaeam.  Mystice  vero  Jeru- 
ialem  Ecclesia  esft ,  quam  a  credentibus  inhabitan- 
liam  poUicetur  Dominus.  Civitates  Juda,  id  est  civi- 
lates  confessionis  diversae  Ecclesiae  fideKum  sunt, 
quae  tamen  unam  faciunt.  Deserta  Ecciesiae  vel  con- 
fessionis  sunt  homines^id  vitam  praeordinati,  sed 
adhuc  in  infidelitate  permanenies ;  vel  fidem  jam 
habentes ,  sed  bonis  operibus  carentes,  vitiisque  re- 
pleti,  quia  somno  veteris  inertiap  suscitantur,  quan- 
do  mentem  eorum  divina  gratia  tangens  excilat,  ut 
convertantur,  Sequitur  : 

Yers.  27.  —  c  Qui  dico  profundo 
llumina  tua  arefaciam.  > 

Flumina  Babylonis  industria  Medorum  arefacta 
esse  feruntur ,  quando  Balthasar  interfectus  est,  ut 
per  arentia  flumiua  caperetur  civitas.  Sed  juxta  spi- 
ritualem  inteUigentiam  quid  profundum  est,  id  est 
mare,  nisi  praesens  saeculum?  Quod  desolatur,  dum 
gloria  mundi  destruitur  et  potentia  ejus ,  et  quod 
scriptum  eat  impletur  :  c  Nolite  diligere  mundum, 
neque  ea  quao  in  mundo  sunt  (/  Joan.  ii,  15).  > 
£t  flumina  arefaciuntdumdogmata  ssecularis  scien- 
tiae  annullantur. 

Yel  certe  profundum  Dominus  annullavit,  qoanco 

Saivafore  nostro  ad  infernum  descendente  confre- 

giiporta^  eju$,  eiindeiuoi  extraxil  electos.  Cuius 


c  Qui  dico  Jerusalem  :  ^dificaberis ;  et  lemplo  : 
Fuudaberis.  >  Et  hic  restaurationem  et  templi  et 
Jerusalem  significat ,  quae  per  Nehemiam  et  Zoru- 
babel  facienda  erat  (/  Esdr.  iii,  2;  //  Esdr.  ii). 
Nostra  quoque  Jerusalem,  qu«  sursum  est,  viTis 
lapidibus  per  Christum  aeflificatur.  Templum  etiam 
fundalur,  quando  mens  credentium  in  fidecoUoca- 
tur.  €  Templumenim  Domini  sanctum  est,  quod 
estis  vos  (/  Cor.  iii,  17),  >  ait  Apostolus,  c  et  fun- 
dameiitum  aliud  nemo  potest  ponere  praeter  id  quod 
positum  est,  id  est :  Cbrislus  Jesus  (ibid.  11).  i 

CAPUT  XLT. 


Vers.  1.  —  c  Haec  dicit  Domiiius  christo  meo 
Gyro,  cujus  apprehendi  dexteram,  ut  subjiciam 
ante  faciem  ejus  gentes,  et  dorsa  regum  verUm. 
et  aperiam  coram  eo  januas ,  et  portae  non  dau- 
dentur.  > 

Vers.  2.  —  c  Ego  ante  te  ibo,  et  gloriosos  terrae 
humiliabo ,  >  et  caetera. 

Reges  in  populo  Israel  ungebantur  oleo  sancto,  et 
idcirco  vocabantur  cliristi ,  id  est  uncti,  sed  apud 
gentiies  non  fiebat  haec  unctio.  Cur  ergo  Cyrus  ap- 
peilalur  christuSf  cum  non  sit  oleo  i)enedictionis 
unctus?Quia  imperialis  dignitas  reputaiur  ei  pro 
unctione.  Quod  autem  ait :  Uaic  dicU  Dominus  chri" 
4to  meo  CyrOf  tale  est,  ac  si  diceret :  H»c  dico  ego 
Dominus  chrislo  meo  Cyro.  Vcl  Cyrum  dicit  Pater 
Desolare,  et  d  suum  regero  esse.  El  quae  Spiritus  sanctus  ei  dicat, 
innotescit :  CujuSf  inquit,  apprehendi  dexteram^  id 
est  virtutem  dedi ,  ut  nuUus  fortitudini  ejus  valeret 
resistere.  Vt  smbjiciam  ei  genteSy  id  est  Babylonios, 
et  Medos,  et  iEgyptios  caeterasque  gentes ,  et  dorsa 
re^um  earum  in  faciem  ejus  ofrfam,  ut  fugiant. 
Quae  enim  gens  iUi  resistere  potuil?  Quis  regum  non 
ei  terga  dedit?  c  Et  aporiam  coram  eo  januas ,  et 
portae  non  claudentur.  >  Quae  enim  civitas  iUi  iion 
patuit  ? 

EgOj  inquit,  ante  te  ibo,  id  est  lerrorem  meum 
eis  inimittam  ,  ad  quos  venturus  eris  :  ef  gioriosos 
terrw  humiliabo  sub  manu  tua,  portas  mreas  eonte- 
ram  et  vectes  ferreos  confringam.  Et  hoc  ita  factura 
est.  Qui  enim  muri  prius  inexpugnabiles  obsidente 


A19 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBni  OCTO.  —  LIB.  VL 


iZO 


Cyro  non  sttnt  stibvmi?  Cselera  in  liunc  inodum  A  moi  portas  menlium  aeri  simiics  in  diuCurna  du« 


faciie  possunt  intelligi.  Subdit  enim  : 

Veks.  3.  —  c  Et  dabo  tibi  ihesauros  absconditos, 
et  arcana  secretorum ,  ut  sci.is  quia  cgo  Dominus, 
qni  voco  nomen  tuam ,  Deus  Israel.  i 

Ykrs.  i.  —  t  Propter  servum  meum  Jacob,  ei 
krael  eiectam  meum.i 

Longe  antequam  nasceretur,  vocatus  est  proprio 
noBiine  Cynis  a  Oomino  propter  populum  Israel, 
quem  de  captivitate  erat  relaxaturus.  Sequitur  : 

c  Et  vocavi  te  nomine  tuo  assimilavi  te,  et  non 
cognovisii  me.  > 

Nominatim  voeati  te,  priusquaro  esses,  ut  Isaac 
et  Josiam  olim  ante  vocaveram.  AisimUaviie  in  ap- 
pellatione  Fi4io  meo,  ut  et  tu  Chrislus ,  id  est  unr 


ritia  ,  et  vectes  interuae  obstinalionis  ut  fcrrum  du* 
ros,  ut  et  durissima  corda  adventui  grati»  luse  pa- 
teant. 

Et  dabo  tibi  iliesauros  absconditos ,  et  arcana  le- 
cretorum,  ut  i  in  te  sint  omnes  thesauri  sapientise 
et  scientiae  absconditi  (Coloss.  ii,  3).  >  Vel  thesauros 
abscondiios,  id  cst  homines  ad  vitam  praeordinalos, 
sed  adhuc  peccatis  opertos.  Latens  enim  thesaurus 
eral  Saulus,  dum  Ecclesiam  persequeretur«  Hujus- 
modi  ergo  tltesauros  dabo  tibi ,  et  arcana  secretorum 
manirestabo  tibi,  tii  de  singulis  scia$ ,  quis  in  mali- 
tia  vel  sanctiute  perseveraturus  sit,  aut  quis  mi- 
nimc.  Et  ut  scias,  id  est  membris  tuis  facias  sciro. 
quia  ego  Dominus,  qui  vofo  nomen  tuum^  Cyrum, 


etus  vocareris,  alque  Cyrus,  id  est  JitereSy  eo  quod  B  id  est  haeredem  propter  senum  meum  Jacob^  id  est 


avuuculi  tui  Darii  haereditatem,  id  est  regnum  iilius 
susccperis.  Et  non  cognovisti  me^  quoniam  in  errore 
idolorum  permansisti.Nara  si  me  pura  mente  cogno- 
visscs,  scires  quod  sequitur : 

Vkrs.  5.  —  c  Ego  Dominus,  et  nen  est  amplius,  et 
extra  nie  non  cst  Deus.  » 

Non  ergo  cognovisli  me  ,  quia  deos  esse  alienos 
praeter  me  credidisti.  Sequitur 

c  Accinxi  te  et  non  cognovisti  me.  t 

VcRS,  6.  —  c  Ut  sciant  hi ,  qui  ab  ortu  solis , 
et  qsii  ab  occidente,  quoniam  absque  me  non  est 
Deus.  I 

Acciojci  le  poteniia,  utpopulum  meum  dimitteres, 
quatcnus  ex  corum  relaxatione  muili  ab  oriente  et 
ab  occidente  cognoscerent ,  quia  solus  ego  sun 
Deos,  qui  sic  eos ,  ciuando  volui ,  liberavi. 

Scd  jam  videamus  utrum  et  aliter  haec  intcliigi 
queant.  Notum  enim  cunctis  est,  quis  sit  Christus 
Domini ,  niroirum  ilie,  quem  unxit  Deus  Spiritu 
saneto  et  virtute,  qui  ^t  Cyrus  est,  id  est  hteres  se- 
cundum  quod  Aposloius  ait,  quia  sumus  i  haeredes 
quideroDei,  coliaercdea  autem  Christi  (Rom.  viii, 
17).  I  Cujus,  iuquit,  apprehendi,  dexteram^  ut  dice- 
rot  mihi  :  c  Tciiuisti  roanum  dexterdm  meain,  et 
in  voluntatc  tua  deduxisli  me  (Psal.  lxxii,  32).  > 
Vt  subjiciamante  faciem  ejus  genles^  ut  i  in  nomine 
Jesu  omne  genu  flectatur  (Philipp.  ii,  10).  »  Et 
dorsa  regum  earum  vertamy  quia  daemones  in  fugaui 


propter  cos  qui  cum  vitiis  luctantur,  et  nondum 
aroici,  sed  adhuc  servi  merentur  vocari.  Et  propter 
I srael  electum  meum.idosi  propier  eos,  qui  con- 
templationi  coelestium  sunt  intenti.  Nam  propter 
fideles  meos  vocavi  te  haeredem  meuiu,  quia  ipsi  sunt 
haereditas  mea ,  quam  dedi  tibi. 

Et  vocavi  te  nonwte  tuo  hsumr,  id  esi  Salvatorem. 
Tu  enim  salvum  facies  populum  tuum  a  peccatis  eo- 
rum.  Vel  nomine  tuo^  sicut  dictum  est,  vocavi  te 
haeredem,  quia  i  dabo  tibi  gentes  haerediuiem  tuam 
[Psai.  II,  8).  •  Et  assimilavi  U  caeteris  hominibus, 
quia  es  c  in  similitudinein  hominum  factus,  et  ha- 
bitu  iiivcnlus  ut  homo  (Philipp.  ii,  7).  >  Haec  omnim 
propur  servum  meum  Jacob,  et  propter  Israel  eUctum 
meunu 

Quod  autem  subjungitur :  c  Et  non  cognovisii 
me,  >  nuUo  modo  ad  personam  Rederoptoris  nostri 
fas  est  referri.  Sed  quia  idero  Doroinus  ex  Judseis 
carncro  assumeqs  unuro  curo  eis  in  genere  factua 
est,  potest,  ut  roihi  videtur,  ad  infidelero  Judacoruro 
populiim  referri,  quod  ait :  Et  non  cognovisti  mf. 
Qui  eniro  oliro  tanto  teropore  colueruiit  Caal,  el  Do- 
mino  quoque  sacriftcia  reddebanl,  non  cognovcrunt 
eum.  Unde  et  addit : 

c  Ego  Dominus,  et  non  est  amplius,  et  extra  me 
non  est  Deus.  >  Nam  qui  deos  alios  esse  putabanf, 
euro  qui  solus  cst  Deus  et  Doroinus,  non  cognosce- 
bant.  Deinde  accinxi  te^  inquit,  o  Christe,  mirifica  po  • 


ronvertam.  Etaperiam  corameo  januas  huroanoruro  ]>  tentia,  et  tu,  popule  Judaeoruro,  non  cognovisti  me. 


fMiidium,  et  portx  roenlium  ei  non  ciaudentury  sed 
pal4;bunl ,  ut  gaudcnles  euin  suscipiant. 

Quod  aulcm  soquitur  :  Ego  ante  te  ibo,  et  glorio- 
sos  /erriF /iffmi/tflfro,  secundum  quod  superius  ait, 
intelligi  debet  :  c  Quis  siiscitavil  ab  oricnte  justum 
vocans  euro ,  ut  sequerelur  se?  dabit  in  conspectu 
ojus  gentes ,  et  reges  obtincbit  ( supra  xli,  2).  >  — 
«  Portas,  inquit,  aereas  conteraro,  et  vectes  ferreos 
confringaro.  >  JEs  quia  rubigine  non  consumitur, 
valde  duraoile  est.  Lt  quid  per  portas  mreas  nisi  diu 
obscrati  humananim  roenliuro  aditus  exprimuntur  ? 
Quid  per  vectes  ferreos  nisi  dura  obstinatio  malae 
voluntatia  figuratur,  quae  januam  cordis  Christo 
non  sinit  aperiri?  ConUram  ergo  virtute  Spiritus 


Ideo  ic,  Christe  meus,  accinxi,  ut  per  te  sciant  hi 
quiab  ortu  solis,  et  qui  ab  occidente  sunt,  quoniam 
absque  me  non  est  Deus,  ut  sit  c  ab  orlu  solis  usqiie 
ad  occasum  laudabile  noroen  Doroini,  et  excelsus 
super  orones  gentes  Doroinus  (Psal.  cxii,  3).  >  Inde 
et  repetit :  Ego  Dominus,  et  non  est  alur.  Atque 
subjungit  - 

Vers.  7.  —  c  Formans  lucem  el  creans  tenebras, 
faciens  pacem  et  creans  roalum  :  ego  Doroinus  fa- 
ciens  oronia  haec.  > 

Lucem  verae  scientiae  Doroinus  in  nobis  format, 
ct  tenebras  aOlictionis  exterius  crcaL  Pacero  roeii 
tis  iutrinsecus  facit  et  roala  adversitatis  forinseciu 
crcat.  Dequibus  maAis  ^\  v^t  \y&^\^m  ^^  ^\OiVix  \ 


4SI 


nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAr.III 


43i 


f  Si  boua  suscepimoSyde  maiiu  Domini  mala  quare  A  igitnr  ait  :  Testa  de  samm  terrw^  Ule  est  ac  si  dice- 


oon  sustineamus  {Job.  ii,  10.)  ?  i  Nonenim  mala,  quae 
nulla  sua  natura  subsistunt,  a  Domino  creantur,  sed 
creare  mala  Dominus  se  indicat,  cum  res  bene  con- 
di(as  nobis  male  agentibus  in  flagellum  format,  ut 
ea  ipsa  et  per  dolorem,  quo  ferinnt,  delinquentibus 
mala  sint,  et  per  naturam,  qua  existunt,  bona,  Unde 
et  venenum  mors  quidem  est  homini,  sed  vita  ser- 
penti.  Amore  enim  praesentium  ab  auctoris  nostrr 
dilectione  recessimus,  et  perversa  mens,  dum  dile- 
ctioni  creatunc  se  subdidit,  a  Creatoris  societate  se 
disjunxit.  Ex  bis  a  Creatore  ferienda  erat,  qu»  er- 
rans  Creatori  praeposuerat,  ut  unde  homo  culpam 
non  timuit  superbus  admittere,  iude  poenam  curri- 
gendus  inveniret,  et  lanto  cilius  resipisceret  ad  illa 


ret :  Tesla  de  teslis  tcrrae,  hilcum  vas  ex  luteis  va- 
sis  terrae.  Testa  de  samiis  terra  est  omnis  qui  ex 
viro  et  femina  geiieratus  est.  Et  hxc  testa  contra- 
dicerc  audel  fictori  suOy  si  ipse  ex  eodem  luto  facere 
voluerit  quoddam  mirabile  vas  in  honorem  singula- 
riter  sanctiiicatum  et  utile  ad  omne  opus  bonum  pa- 
ratum?  Unde  etsequilur : 

c  Nunquid  dicet  lutum  figulo  suo :  Quid  facis,  cl 
opus  tuum  absque  roanibus  est? » 

Lutum  enim  dicit  figulo  suo  :  Quid  facis^  quando 
Inteus  homo  contra  sui  plasmatoris  actionen^»  qua 
Ghristum  ex  Virgine  creai,  audet  disputare  et  dicit 
ei :.  Opus  tuum  absque  manibus  tuis  est,  id  est  luae 
manus  non  sunt  in  hoc  opcre,  quando  ncgat  eum 


quae  perdidit,  quanto  doloris  plcna  esse  conspiceret,  "  fecisse,  quod  fecit,  id  est  Christum  ex  Virgine 


quae  quaesivit.  Unde  el  bene  dicilur :  For^nans  lucem 
et  creans  tenebras^  quia  cuni  per  flagella  exterius 
tenebrae  creanlur,  inlus  per  eruditioncm  lux  men- 
tis  accenditur.  Faciens  pacem^  et  creans  mala,  quia 
tunc  nobis  pax  cum  Deo  redditur,  cum  hapc,  quae 
bene  condiia  sed  non  bene  concupita,  in  ea  quae  no- 
bis  mala  sunt,  flagella  vertuntur.  Per  culpam  quippe 
Deo  discordes  exstitimus.  Dignum  ergo  est,  ut  ad 
pacem  illius  per  flagella  redeamus,  ut  dum  unaqua*que 
res  bene  condita  nobis  in  dolorem  vertitur,  correcta 
mens  ad  auctoris  pacem  humiliter  reforlnetur.  Ha^c 
itaque  flagella  Dominus  mala  nominat,  quia  salutis 
ei  tranquillitatis  bonuro  perturbando  feriunr.  Sed 


creasse.  Unde  et  adhuc  subditur  . 

Vers.  10.  —  €  Vae  qui  dicit  patri :  Quid  generas? 
et  mulieri :  Quid  parturis?  > 

Dicit  enim  palri  :  Quid  generas,  vel  qui  latentcs 
causas  aeternae  generalionis  Filii  Dei  temerarie  scru- 
tari  conatur,  vel  qui  eidem  generatioui  contradicit 
in  aliquo.  Et  mulieri^  id  est  electae  feminae,  qua; 
virgo  eum  genuit  :  Quid  parturis^  vel  qui  partuin 
ejus  temerarie  praesumptione  discutere  nititur,  vel 
qui  euindem  partum  ejus  reprehendit.  Mulier  enim 
hoc  ioco  pro  sexu  posita  est,  sicut  et  ibi :  c  Misit 
Deus  Filium  suum  factum  cx  muliere  {Galat.  iv,  4). » 
Vel  patri  dicit :  Quid  generas?  qul  pra^icatorem  cx 


quia  de  his,  quae  per  Christum  erat  acturus,  vel  ei  q  eo  increpat,  quod  per  Evangelium  Deo  fiiios  adoptio- 


facturus  hucusque  praemisit,  nunc  de  ejus  nalivitate 
subjungit  : 

Vers.  8.  —  c  Roratecoelidesuper,  et  nubes  pluant 
Justum  :  aperiatur  lerra,  et  germinet  Salvatorem,  et 
justitia  oriatur  simul :  ego  Dominus  creavi  eum.  > 

Id  est  veniat  angelus,  pnedicet  verbum  :  aperia- 
tur  terra,  audiat  Blaria  :  et  germinet  Sahatorem,  et 
pariat  Jesum  :  et  justitia  oriatur  simuly  ut  ille  noii 
post  justilicetur,  sed  cum  justitia  nascatur.  Justus 
ciiira  et  sanctus  est  natus  attestaute  Angelo,  qiii 
roatri  ejus  dixerat :  c  Spiritus  saiictus  superveniet 
in  te,  et  virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi,  ideoque  et 
quod  nascctur  ex  te  sanctum,  vocabilur  liiius  Dei. 
(Luc.  I,  55).  i.Unde  et  addit :  quia  ego  Dominus  crea- 


nis  gignit.  Et  mulieri  dicit :  Quid  parturis  ?  qui 
Ecclesiao  indignatur,  quia  spirilales  filios  parit.  Se- 
quitur : 

Vers.  li.  —  fl  na.'c  dicil  Dominus  Deus  (158)  Is* 
rael  piasles  ejus  :  Vcntura  interrogate  me.  > 

Plastes  Israel  esl,  qui  ait  alibi :  c  Ecce  sicut  lu- 
tum  in  manu  figuli,  sic  vos  in  manu  mea  fiiii  Israei 
{Jer.  xvni,  6).  i  Vel  illud  ejus  refertur  ad  Christum, 
qucm  Deus  per  Spiritum  sanctum  plasmavit  in  utero 
Vjrginis.  Qui  et  nunc  dicit  eidem  popuio  Israel :  No- 
lite  mibi  coiitradicere  in  his,  qux  de  incarnatione 
Christi  pra*nuntio,  sed  magis  interrogatt  me  rentura 
de  eo,  vel  de  ejus  Ecclesia.  Et  increpando  subjun- 
git :  «  Super  filios  meos,  et  super  filias  meas,  ct 


vi  eum.  Ac  si  dicai ;  Per  operationem  Spiritus  mei  D  super  opus  inanuum  mearum  mandate  mihi  (159). » 


creatusest  in  utero  virginis,  non  per  coitum  viri  ge- 
neratus.  Sed  quia  hunc  Judaeus  quisque  non  filium 
vifginis  sed  filium  Joseph  asserit,  recte  subjungi- 
tur : 

Vers.  0.  —  f  V«  qui  contradicit  fictori  suo,  testa 
de  samiis  terrae ! 

Contradicit  enim  fictori,  id  est  plasmatori  suo, 
quando  carnalis  Jud^us  Jesum,  quem  conditor  om- 
bium  Deus  singulariter  creasse  se  testatur,  viri  sc- 
mine,  sicut  caeteros,  creatum  dicit.  Samis  autem  in- 
sula  vel  civitas  est,  in  qua  dicitur  ars  figuloruin  in- 
venta,  et  iJeo  fictiiia  vasa  vocantur  samia,  Quod 


Ac  si  dicat :  Noii  nccesse  est  ut  quae  de  Christo  c  t 
Ecclesia  faclurus  suin,  vos  inihi,  qualiler  ea  faciaiii, 
prxcipiaiis.  Unde  potentiam  suae  actionis  demou- 
strans  subjicit : 

Vers.  12.  —  •  Ego  feci  terram,  et  hominem  super 
eain  crcavi  ego  :  inanus  mcae  tetenderunt  coelos,  et 
omiii  militiae  eorum  mandavi.  i 

Ita  est,  ipse  fccit  terram  et  hominem^  atque  calos 
tetendit,  et  omni  militics  eorum  maiidavit,  id  est 
angelis  ut  ministeria  et  officia  sua  implerent,  et  stel- 
lis,  ut  suos  cursus  peragerent,  et  locis  ac  tempori* 
bussuis  apparerent.  Potest  vero  pcr  terram  Eccleftia, 


A 


//SSJ  A)jsis,  Do,  San.  isr. 

^159)  AlJas,  fiiios  meos  et  super  opus  man.  mear,^  ctc. 


433  GOMMENT.  IN  ISAIAM 

el  per  hominem  mediator  Dei  et  boniinuin  homo 
Christuft  Jesus  iotelligi. 

Quid  autem  per  cceioi  nisi  mentes  electorum  de- 
signantur  a  cunctis  terrenis  contagiis  intimo  amore 
suspcnsspt?  Quos  videlicet  cceloi  manm  Domini  ex- 
lendit,  qnia  luce  visionis  inlimx  laxatur  mentis  si- 
iius,  tantumque  expanJilur  in  Deo,  ut  superior  exi- 
itat  mundo,  cumque  in  Dei  lumine  rapitur,  etiam 
super  se  in  ihterioribus  ampliatur;  et  dum  se  sub 
se  conspic  t,  exaltata  comprchendit,  quam  breve  sit, 
quod  comprehendere  humiliata  non  poterat.  Sic 
ergo  Dominus  OBloi  extendit,  quia  quamlibei  parum 
ddiciae  Creatoris  meus  aspexcrit,  angustum  fiet  ei 
omne  quod  creatum  est.  Qux  cst  autem  militia  ta- 
liunicce/orumnisiconversatio  justorum?Nam  c  mi- 
litia  cst  vtta  hominis  super  terram  (Job,  vii,  i).  > 
Cui  militio!  Dominus  niandavit,  quia  vitse  sanctorum 
praecepta  sic  agendi  dedit.  Qui  de  Christo  suo,  de 
quo  frequenter  est  locutus,  subjungit : 

Vers.  i3.  —  c  Ego  suscitavi  eum  ad  justitiam,  et 
omnes  vias  ejns  dirigam.  > 

Suicitavi,  id  est  nasci  fcci  eum  ad  juititiam  fa- 
ciendam,  sicut  et  alibi  dicitur  :  c  Quia  suscitabo 
David  gcrmen  justum,  et  faciet  judicium  et  ju- 
stitiam  in  terra  {Jer.  xxiii,  5).  >  Et  omnei  viai 
ejus  dirigam ;  quia  c  voluntas  Domini  in  manu  ejus 
dirigetur,  et  omnia  quaecunque  faciet,  prosperabun- 
tur  (Isa.  Liii,  16). 

c  Ipse  aedificabit  civitatem  meam,  et  captivitatem 
meam  dimittet  non  in  pretio,  neque  in  muneribus, 
dicit  Domiuus  Deus  exercituum.  > 

Supernam  Jerusalem  vivis  lapidibus  aedificabit, 
et  nos  de  Babylonis  hujus,  id  est  confnsi  saeculi 
captivitate  gratis  liberabit.  Peccante  enim  proto- 
parente  nostro  captivatus  est  a  diabolo,  et  in  pe- 
regrinationis  hujus  ejectus  in  exsilium  a  patria  sua. 
(Jnde  fit,  ut  omnes  ejus  filii  in  hoc  sseculo  velut 
in  Babylone  captivi  teneantur,  donec  per  eum  li- 
berentur,  qui  ait :  c  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere 
liberi  eritis  {Joan.  viii,  36).  >  Hanc  ergo  captivi* 
tatem  ipse  dimittily  dom  nos  ad  antiquae  felicitatis 
patriam  reducit,  non  in  pretio^  quod  a  nobis  ac- 
cipiat,  neque  in  muneribus,  sed  graiuita  misera- 
tione.  c  Gratis  enim  estis  saivati  {Ephes.  ii ,  8),  > 
ait  Apostolus.  Ad  quem  sciiicet  liberatorem  no- 
strum  paterna  promissione  consequeuter  dicitur  : 

Vers.  14.  —  c  Haec  dicit  Dominus  :  Labor  JE^ 
gypti,  et  negotiatio  iEthiopiae  et  Sabbaim  viri  su- 
blimes  ad  te  transibunt,  et  tui  erunt  :  post  te  am- 
bulabunt,  vinctis  manibus  (160)  pergent,  et  adora- 
bunt,  teque  deprecabuntur.  Tantum  in  te  est  Deus, 
ct  non  est  absque  te  Deus.  > 

Yers.  13.--  c  Vere  tu  es  Deus  abscondiius,  Deus 
Israel  salvator.  » 

Vers.  16. —  c  Coufusi  sunt,  et  erubuerunt,  om- 
nes  siiriul  abierunt  in  captivitatem  fabricatores  er- 
rorum.  > 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  VI.  i54 

A  VtRs.  17. —  c  Israei  salvalus  est  in  Dominosaiute 
aeterna.  > 

iOg^-ptus,  ut  supra  dictum  est,  interpretatur  tene- 
bros^  iEthiopia  caligo^  Sabbaim  vero  dicunlnr  ca* 
ptivi,  Et  quid  per  iEgyplum  ct  iEthiopiam  nisi 
gcntes  cxprimuniur  tenebris  obscuratum  habentes 
inteileclum,  alienati  a  via  Dei  per  iguorantiam, 
quae  est  in  illis  propter  caecitalem  cordis  illorum? 
Et  qui  sunt  Sabbaim  viri  sublimes^  id  est  captivi  viri 
superbi  nisi  de  quibus  optamus ,  ut  det  illis  poeni- 
tentiam  Deus  ad  cognoscendam  veritatem ,  et  resi- 
piscant  a  diaboii  iaqueis,  a  quo  captivi  tenentur  ad 
ipsius  voluntatem? 

Laborabat  autem  iEgyptus,  et  iEthiopia  nego- 
tiabatur,  quia  caeci  gentiies  labori  terreno  incum- 
^  bebaut,  et  negotiis  saecularibus  implicabantur.  Sed 
labor  jEgypti^  et  negotiatio  ^thiopice  transibit  ad 
re,  qui  captivilatem  non  in  pretio  dimittis,  ut  gen-* 
tiles,  qui  in  tenebris  infidelitatis  pro  temporali  vita 
iaborabant,  in  tua  fide  laborent  pro  sempiterna ;  et 
qui  carnalia  sectabantur  negotia,  spiritalcs  fiant  ne- 
gotiatores  intemas  divitias  acquirentes.  Hinc  enim  ; 
c  Simile  est  regnum  coelorum  bomini  negotiutori 
quaerenti  bonas  margaritas,  qui  inventa  una  prctiosa 
margarita,  abiit,et  vendidit  omniaquse  habuit,  et  emit 
illam  {Matth.  xui,  43, 46). 

Captivi  quoque  viri  sublimes^  id  est  haeretici  vei 
potentes  saeculi,  aut  quilibet  versi  contumaces,  nHuc 
fidelitcv  ad  te  transibunt,  maceriam  peccati,  qua 
Q  inter  te  et  illos  erat,  transilientes,  vei  antiqui  hostis 
castra  deserentes,  ct  in  tuam  partcm  transeuntes, 
et  tui  erunf  et  post  te  ambulabunt  vcsligia  tua  se- 
quentes.  c  Qui  enim  dicit  in  Christo  se  manere, 
debet  sicut  iiie  ambulavit,  et  ipse  ambulare  (/  Joan. 
lU  6). 

Vincti  manicis  pergent^  quia  sic  viam  justitiae  sc- 
quentur,  ut  manus  eorum  vinculis  praeceptoruni 
tuorum  ab  opere  malo  restringantur.  Et  te  suppii- 
citcr  adorabunt^  teque  deprecabuntur  dicentes,  quia 
tantum  in  te  est  Deus^  et  non  est  absque  te  Deus.  Non 
enim  Deos  in  adversie  atquc  alienae  a  se  naturae 
habitaculo  est,  sed  in  suo  atque  a  se  genito  manet 
Dcus  in  Deo,  Pater  in  Filio.  Ait  enim  :  c  Quia  ego 
in  Patre  et  Pater  in  me  est  {Joan.  x ,  38).  >  Et  non 
D  est,  inquiunt,  ubsque  te  Deus,  o  Christe.  Proprium 
ctenim  Filio  Dei  est  ne  absque  eo  Deus  quisquam 
sit.  Pater  enim  non  est  absque  Filio,  qui  ait :  c  Ego 
et  Pater  unum  sumus  {ibid.  30).  >  Et :  c  Quia  in  me 
cst  Pater,  et  ego  in  Patre.  >  Non  enim  sunt  duo  dii 
Patcr  et  Fiiius,  sed  unus  Deus.  Eodem  modo  scieiin 
dum  est  de  Spritu  sancto. 

Deinde  viri  sublimes,  vere,  inquiunt,  tu  m  Deus 
absconditus^  quem  miser  iste  muiidus  ignorat,  Deus 
qui  salvas  Israel,  qui  solus  saivare  potes.  Neque 
enim  dii  gentium  suos  cultorcs  salvare  valent.  Vel 
tu  es  Deus  absconditus,  quia  c  Verbum  erat  apud 
Dcum,  et  Dcus  erat  Verbum  {Joan.  i,  1).  >  Recto 


(160)  Alias»  vincti  manicis.  Cod.  G.  vinctis  manicis.  Crucensis  infra  :  vincti  manici%v 


435  IIERVEI  BURGIDOl 

ciiim  Deu$  abscondilui  dicitur  uuigeniCus  FiHus,  qui  j^ 
csl  iii  sinu  Patris.  Sive  propter  corporis  assumpti 
sacramenlum  vocatur  Deus  absconditus.  Ubi  autem 
iste  Deus  absconditut  innotiiit  mundo,  confmi  $unt 
fabricatorei  errorum  gentiles  ac  haeretici,  et  erttbue- 
runt  omnes  $imut  opprobrium  insipientise  suae  po- 
tantcs,  et  abierunt  in  captivhatem  sempiternae  dam- 
nationis,  ubi  cum  diabolo  perpetualiter  vincti  custa- 
dientur  in  infernaK  carcere. 

J$ra€l  vero,  id  est  electorum  populus,  $alvatus 
est  in  Domino  $atute  aterna,  i  Scimus  quoniam  si 
tcrrcstris  tromus  nostra  hujus  babitationis  dissol- 
\jtur,  quoJ  aedificationem  ei  Deo  habemus  domum 
iion  nianuractam  aetemam  in  coeiis  (//  Cor,  v,  5).  » 
Sed  quia  pii  solent  ab  impiis  derideri  (i6l),  bene 
a  1  eos  consolatoria  promissione  subdUiir,  quia, non  B 
confundemini ,  et  non  erube$cetis  in  sceculum  $€eculi. 
Non  confundemini  propter  blasphemias  infidelium 
in  praesenti  sseculo,  donec  $a:culum  $ceculi  veniat,  id 
est  saeculum  illud  quod  huic  succedet,  in  quo  perpe- 
tiiiliter  glojriabimini.  Et  cur  (162)  confundi.vei  eru- 
bcscere  non  habealis.  Sequitur : 

Vers^  18.  —  f  Quia  haec  dicit  Dominus  creans 
coelos,  ipse  Deus  formans  terram,  et  faciens  eam, 
ipse  ptastes  ejus  :  nou  in  vacuum(165)creavit  eam  : 
ui  habitaretur,  formavit  cam  :  Ego  Dominus»  et  Don 
est  alius.  > 

Ideo,  iuquit,  non  erubcscetis,  quia  Dominus  Jesus, 
qui  cr^avir  potcnlia  suae  divinitatis  c<bIo$,  et  fecit,  et 
formavlt  terram^  ut  habitaretur  ab  hominibus,  ipse 
modo  cunctis  habitatoribus  clamat  se  ^oium  esse 
Dominum,  et  prster  se  nuilum  esse  Dominum. 
Sequitur  : 

Vers.  19.  —  «  NoD  in  abscondito  locutus  sum,  in 
loco  terne  tenebroso.  > 

IIoc  est,  iiisi  fallor,  quod  in  Evangelio  dicit : «  Ego 
palam  h>cii(us  siim  mundo,  ego  semper  docui  in  sy- 
uagoga  et  in  teinplo,  quo  omnes  Judael  conveniunt, 
ct  in  occiiUo  tocutits  sum  nihil  (Joan.  xviii,  20).  > 
Nam  qui  rommunem  saiutem  annuntiabat  cunctls 
ad  se  generaliter  confluentibus,  quomodo  in  abscon- 
dilo  loquebatur?  At  contra  haeresis  in  occulto  lo- 
quitur,  ht  ioco  Urrm  tcnebro$o^  quia  (164)  dicitur  in 
Proverbiis  .  «  Aquae  furtivx  dulciores  sunt,  et 
IMiDis  absconditus  suavior  (Prov.  ix ,  17).  >  Yel  r^ 
noD  in  absconso  locutus  est  se  solum  esse  Deum, 
qui  in  monte  Siiia  de  excelso  ejus  vertice  cla- 
niavit  :  «  Non  erunt  tibi  dil  alieni  absque  me, 
iicc  facies  tibi  idohim  {Deut.  v,  7).  >  Sed  roelius 
de  apostolica  praedicatione  accipitur.  Dominus  vero 
ftubdit  : 

«  Non  dixi  semini  Jacob  :  Frustra  quaerite  mc.  > 

Ac  si  dicat  :  Non  incassum  eos  adveiituin  meum 
exspeciare  feci,  quoniam  ad  eos,  ut  promiseram, 
▼eni.  £t  de  doctrina  sua  subjungit :  «  Ego  Dominus 

(161)  Co(*.G.  Jrnrferi. 

(16i)  In  cod.  Garst.  verba  hxc :  et  cur,  etc,  usque 
jfd :  fuia  htec,  etc,  desiderantur. 
(tb5)  AUas,  in  vanum. 


ENS1S  .MON.\CKI  43C 

loquens  justiliain,  annuntiaHS  reeta.  >  Ac  si  dicat  : 
Oinnc  quoJ  ex  ore  meo  procedit,  JHStum  et  rectum 
est.  Et  revera  sic  est.  Quid  enim  rectum  quam  quod 
in  Evangelio  praecepit,  aut  loquitur?Hac  enim  ja« 
stitia  fideles  justificantur,  qui  in  lege  non  poterant 
justificari.  Qui  sicui  ibi  ait :  c  Vcnite  ad  me  omnes, 
qui  laboratis  et  onerati  eslis  (Matth.  xi,  28),  >  ita  et 
hic  quoque  subjieit,  dicens  : 

Yers.  SO.—  «  Coiigregamini  el  veaite,  et  accedite 
simul,  qui  salvati  estis  ex  gentibus.  > 

Congregamini  in  caulas  Ecclesiae,  et  in  merito 
bonae  actionis  venite ,  et  accedite  $imul  omnes,  qui 
spe  $alvati  e$ti$  ex  gentibu$.  «  Spe  enim  salvi  facti 
sumus  (Rom.  viii,  24).  >  Et  cur  ad  me  festiuanter  de- 
beatis  accedere,  sequitur : 

«  Nescierunt,  qui  levant  signum  sculpturae  suaR,  el 
rogant  Deum  non  salvantem.  >  Qui  enim  sibisculpunl 
idolum,et  adorant,  nesciuntquid  faciunt„quia  obscu* 
ratum  est  insipiens  cor  eorum.  Deinde  praeconibua 
Evangelii  pra^cipitur : 

Yers.  21.  —  «  Annuntiate  et  venite,  et  consilia- 
mini  simul.  > 

Sancti  enim  praedicatores  postquam  annuntiaTe- 
rHMt  venientes  consiliati  sunt  simul,  quando  Juda^i 
asserentes,  oportere  gentilcs,  qui  ad  /idem  venie- 
bant,  circumcidi,  Paulus  cum  Barnaba  Jerosolymam 
ascendit  audire  (Act.  xv),  quid  de  hac  resentirent 
priores  apostoli.  Nunc  ctiam  praepositi  ecclesiarum 
consiliantur  simul  in  synodis  et  conciliis  saepo  con- 
venienteH.  Conversis  vero  genlibus  subjungit  Da- 
roiuus  : 

Qui$  auditum  fecit  ab  initio  (165)  ?  Et  sibi  ipsi 
respoudet :  Ex  tunc  prcedixi  illjidl  (166)  Pra6dixit 
euim  ex  tunc,  id  est  ab  initio  conversionem  gentium 
praenuntians  Abrahae,  «  quia  in  semine  tuo  benedi  - 
ccDtur  omnes  ger.tes  (Gen.  xxi»,  18).  >  Bursum  se 
solum  contestatur  esse  Deum  dieens  :  « Nunquid 
oan  ego  Dominus,  et  non  est  ulira  Deus  absqueme  ? 
Deus  justus  et  salvaiisnon  est  praeterine.  >  Hoc 
evidens  est.  Nara  qui  dicuntur  dii  gentlum  injusti 
sunt  omnes,  ct  suos  cuitores  non  servant  sed  per- 
dunt.  Sequitur  : 

Yers.  22^ —  «  Convertimiiii  ad  nie,  et  salvi  eritis, 
omnes  fines  terrrae,  quia  ego  Deus,  et  non  est 
alius.  > 

Et  hoc  manif^stum  est.  Nullus  enim  Deus  praeter 
Christum,  qui  totum  orbcm  ad  se  conversum  sal- 
vat.  Sequilur  : 

Vers.  23.  —  «  In  memetipso  juravi,  egrcdieiiir 
de  ore  meo  justiti»  verbum,  et  non  revertelur, 
quia  mihi  curvabunt  omnia  genua  (167),  et  jurabit 
omnis  lingua.  i 

«  In  memetip$o^  inquit,  juravi^  quoniam  nenii- 
ncni  habuit,  per  quem  juraret  majorcm,  juravit  per 
semetipsum.  Homlnes  enim  per  majorem  sui  jurant, 

(IGi)  Ambo  codd.  quce. 

(1G5)  Alias,  fecit  hoc  ab  init. 

(I6G)  Alias,  prcedixit. 

(167)  Alias,  ciirra6f(Mr  omne  genu. 


437  GOMMENT.  IN  ISAIAM 

et  omnis  ooDtroTersue  eoruni  flois  ad  coDfirmatio* 
nem  est  jurameDtum.  lo  quo  abuDdantius  voiens 
Deus  oitendere  poUicitationis  hxredibus  immobili- 
tatem  consilii  sui  interposuit  jusjurandum,  ut  per 
duas  res  immobiles,  quibus  impossibile  est  mentiri 
Deam ,  firmissimum  solatium  babeamus  (Hebr.  vi, 
13  el  seqq.), 

Sed  quid  juraverit ,  audiamus.  Egredietur  de  ore 
meo  jusiUim  verbum^  id  est  sententia  judicandi  per 
fidem  omnes  qui  crediderunt.  Et  non  revertetur^ 
quia  in  sempiternum  manebit  justitia,  quae  per 
fidem  electis  dabitur,  nec  me  pcenitebit  hoc  verbum 
emisisse.  Nam  mihi  curvabunt  omnia  genua^  i  ut  in 
Domine  iesu  omne  genu  flectatur  (Philip,  ii,  10).  > 
E$  omnit  lingua  jurabit  mihi,  c  ut  omnis  lingua 
coufiteatur  quia  Dominus  Jesus  Christus  in  gloria 
est  Dei  Patris  {ibid.  11).  »  Omnis  lingua  jurabit 
mihif  quia  linguarum  omnium  diversitas  in  hoc 
concordabit,  ut  devotum  mihi  famulatum  juret. 

Yei  quod  ait,  quia  mihi  curvabunt  omnia  genua^ 
et  jurabit  omnis  lingua,  sic  inteiligamus  ut  Aposto* 
lus  exposuit  dicens  :  c  Omnes  stabimus  ante  tribu- 
nal  Christi.  Scriptumestenim  :  Vivo  ego,  dicit  Do- 
minus,  quia  mihi  flecletur  omne  genu,  et  contitebi- 
tur  omnis  lingua.  Itaque  unusquisque  nostrum  pro  se 
reddet  ratiouem  Deo  {Rom.  xiv,  10-15t).  >  Nam  juxta 
huDC  seosum  flectere  genu  Deo  est  stare  ante  iribu- 
nal  Christi,  et  confileri  vel  jurare  Deo,  ralioncm  ei 
pro  se  reddere.  Sequitur  : 

Vers.  24.  —  c  Ergo  in  Doniino  dicet :  Mese  sunt 
justitiae,  et  imperium.  > 

Quoniam  egredietur  de  ore  meo  justiiiae  vcrbum, 
et  flexo  genu  mihi  jurabit  omnis  lingua ;  ergo  omnis 
Jingua  mihi  jurans  dicet  in  Domino ,  id  est  in  Patre 
meo  :  Mece  sunt  jusliiia:,  quia  pcr  verbum  Christi 
sum  justificata  :  et  meum  imperium,  quia  in  Christo 
regina  facta  sum.  Hxc  enim  dicit  Ecclcsia,  quse  in 
omnibus  linguis  et  geniibus  est.  Quae  et  inde  suum 
dicit  imperium,  quia  in  toto  orbe  dominatur.  De  il- 
lis  vero,  qui  Evangelium  Dei  uon  recipiebant,  se- 
quitur  : 

c  Ad  eum  venient,  et  confundentur  omnes  qui 
repugnantei.  > 

Ad  Dominum  enim  veniunt  vel  nunc  credendo,  et 
confundentur  de  malis  suis  poenitentiam  agendo, 
vel  postmodum  ut  ante  tribunal  ejus  stent,  et  aeter- 
nae  confusionis  opprobrium  portent.  De  electis  au- 
lem  subditur  : 

Vlrs.  25.  —  c  In  Domino  justificabitur,  et  Iau« 
dabitur  omne  semen  Israel.  > 

In  Domino  Jesu  Cbristo  justificabitur^  sicut  et 
Paulus  Judaeis  ait  :  c  Noturo  sit  vobis,  viri  fratres, 
quia  per  hunc  vobis  remissio  peccatorum  annuDtia- 
bitur  ab  omnibus  quibus  non  potuistls  in  lege 
Moysi  justificari.  In  hoc  omnis,  qui  credis,  justifi- 
catur  (.4c(or.  xiii,  58,).  >  Et  taudabitur  inillo^qmsL 
c  laudabuntur  omnes,  qui  jurant  in  eo  (Psai.  lxii. 


LIBRI  OCTO.  —  UB.  VI.  43S 

A  l^).  » lustificabitur  in  hac  vita,  hiudabitur  in  alia 
omne  semen  Israel  non  ca^ale,  sed  spiritaie.  c  Noa 
enim  omDes,  qui  ex  Israel,  si  suDt  Israeiitae,  Dcque 
qui  semeo  Abrahae,  omDcs  filii :  sed  in  Isaac  voca.- 
bitur  tibi  semen,  id  est  non  qui  fiiii  carnis  hi  filii 
Dei,  sed  qui  filii  promissionis  suDt,  aeslimaDtur  ia 
semiDe  (Aom.  ix,  6-8).  >  lustificatis  autem  iu  Chri- 
sto  fidelibus  et  omoibus  iiuguis  ei  jurautibus  con<* 
grue  subdilur : 

CAPUT  XLVI. 

Vers.  1.  —  Conflaius  (168) ,  est  Bel,  contritns  est 
Nabo  :  facta  sunt  simulacra  eorum  bestiis  et  ju- 
mentis.  > 

Credentes  enim  omnia  coDflaveruut  et  coutrive- 
rnDt  idola.  Bel  Damque  et  Nabo  fueruDt  idola.  Id- 
"  terpretatur  autem  Bel  vetustus^  et  Nabo  sessio.  Et 
quis  est  hic  vetustus  uisi  aDtiquus  hostis?  aut  qu» 
est  baec  sessio,  uisi  quam  voiuit,  dum  sedem  suam 
ad  aquilonem  ponere  cogitaret?  Sessio  haec  regnum 
in  infideiibus  cst.  Bel  igitur  conflatus  est  et  Nabo 
contritus  quia  diaboius  tartareis  incendiis  est  tradi- 
tus»  et  regnum  ejus  poenitentia  contritum  de  corde 
eorum,  qui  crediderunt. 

Simulacra  eorum^  id  est  diaboli  et  domioationis 
ejus  fuerunt  idola,  et  b«'ec  bestiis  et  jumenlis  facta 
funr,  quia  homines,  qui  bestiali  ferocitatesaeviebant, 
tt  quaelibet  onera  sibi  a  dsemonibus  imposita  non 
reniteutes  portabant,  coluerunt  ea,  quibus  deinde 
dicitur  : 
Q  c  Onera  vestra  gravi  pondere  usque  ad  lassitiH 
dinem.  > 

Vers.  3.  —  c  Contabuerunt,  et  contriu  sunl 
simul :  non  potuerunt  salvare  portantem.  > 

Idola  enim,  quae  gravi  pondere  eos  fatigabant« 
qui  se  portabant,  postmodum  confracta  sunt,  el 
coniputruerunt,  nec  suos  bajulatores  salvare  value- 
nicit.  Nam  sequitur  : 

c  Et  anima  eorum  in  captivitatem  ibit.  >  Id  esi 
aeternis  vinculis  stricta  ducetur  in  carcerem  perpe- 
tuae  damnationis. 

Vel  boc  dicendum,  quod  gravissimum  ^onus  Id 
gentibus  errorum  idololatriae  fuerit,  quaecultores 
suos  deprimebat  in  terram ;  dii  quidem  gentium 
facti  sunt  a  cultoribus  suis,  et  poruntur  ab  eis,  nec 
D  eos  salvare  possunt,  a  quibus  portantur ;  sed  Deus 
iioster  ipse  fecit  nos,  et  ipse  portat,  et  salvat  noa. 
Sequilur : 

Vers.  3.  —  c  Audite  me,.  domu^  lacob,  et  omne 
residuum  domus  Israel,  quiporumini  a  meoutero, 
qui  gestamini  mea  vulva.  > 

Vers.  i.  —  c  Usque  in  senecum  ego  ipse,  et 
usque  ad  canos  ego  portabo  :  ego  feci,  et  egoferamt 
et  ego  portabo  et  salvabo.  > 

Nam  domns  Jacob  Ecclesia  est  tidem  patriarcba- 
rum  tenens,  quia  Christus  c  regnabit  in  domo  Ja- 
cob  in  aetemum  (Luc.  i,  53).  >  £t  quod  est  residuum 
domus  Jsraelf  nisi  de  quo  dictum  est,  quia  c  omniiii 


(468)  Alias,  confraclus. 


439 


IIEUVEI  BURGIDOLENSIS  MONACUI 


440 


qui  relictus  fuerit  in  Sion,  el  residuus  in  ierusalem,  A  quo  positos  est  in  loco  suo,  non  poluit  se  moTere, 


ganclus  vocabitur  {supra  iv,  5).  »  Potest  et  liisto- 
rialiter  accipi  domus  Jacob  et  residuum  domus  hrael 
antiquus  Dei  populus. 

In  utero  autem  concipitur  proles,  qux  in  hanc 
vitam  profertur.  Quid  ergo  uterum  seu  vulvaro  Dei 
nisi  ejus  consiiium  debemus  accipere,  in  quo  ante 
saecula  per  praedestinationem  recepti  sumus,  ut 
creati  persapcula  producamur?  Ambrosius  autem 
loquens  deUnigenito  :  c  Sicut  sinus  Palris  spiritalis 
intelilgitur  intimum  quoddam  patemae  charitatis 
nalurscque  secrctum,  iu  quo  semper  est  Fiiius,  ita 
etiamPatris  est  vulva  spiritalis  interioris  arcanum, 
dc  quo  lanquam  de  genitali  alvo  processit  Filius.  i 
Nos  vero,  quia  de  adoptivis  filiis  loquimur,  vulvam 


nec  suos  cuUores  audire  valet  aut  juvare,  §t  funda- 
fittftt  in  veritate,  ne  per  varios  errores  mens  vestra 
fluctuei. 

Redite  ad  cor  vestrum  sub  imagine,  quam  foras 
cernitis,  quia  sensum  rectae  cogitationis  in  taUbus 
amisislis.  Quid  autem  nobis  vicinius  est  corde  iio-^ 
stro?  Et  tamen  oum  pcr  pravas  cogiiationes  spargi- 
tur,  a  nobis  cor  nostrum  longius  evagalur.  Longius 
ergo  istos  mitlit,  quos  ad  cor  suum  redire  pra*cipit, 
quia  quo  se  cxterius  fuderint,  eo  a  se,  unde  possint 
redire,  vix  inveniunt.  Sparsis  enim  foris  mentibus 
ad  semetipsas  redire  diOicile  est,  quia  qui  terrcnis 
desideriis  implicantur,  eos  prava  itinera  semei 
captos  tanto  deleclabiliter  tenent,  quanto  in   eis 


▼el   uterum  Dei,  sicut   diximus,   consilium  ejus '^  omne  quod  libuerit,  licet.  Quippe  nullus  discipliiue 


accipimus.  A  quo  scilicet  utero  portamur,  quia 
Deus  consilio  sapientise  patienter  nosportat  cogno- 
scens  qui  sunt  ejus. 

Quae  est  autem  ejus  senecta  nisi  perpes  inflnitas? 
Vique  ad  $enectam  ergo  ipse  est,  qui  usque  in  aeter- 
num  sine  varietate  mutationis  permanet,  cui  dictum 
est :  c  Tu  autem  idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  de- 
ficient  (PsaL  ci,  ^).  »  Ipse  quidem  usque  ad 
scneclam  suam,  quse  est  perpetua  immortalitas, 
et  infinitas,  manet ;  nos  vero  portat  usque  ad  canos 
aenectutis  nostne,  id  est  longanimiier  nos  tolerat 
usque  ad  finem  vitre  prseseniis,  et  tunc  singulis, 
quod  meruere,  restituet.  Vel  usque  ad  senectam  non 


murus  obviat,  qui  stringat,  nulla  relributionis  pro* 
spicitur  poena,  quae  terrcat,  sed  clausis  oculis  cor*^ 
dis  eo  anima  praecipilalur  in  innrrais,  quo  obscura- 
tur  a  sunimis ;  et  tanto  securius  mala  temporalia 
perpetrat,  quanto  durius  aeterna  bona  desperat. 

Tales  eraut  illi  c  qui,  cum  cognovissenl  Deum, 
Don  sicut  Deum  glorilicavcrunt,  autgratias  egerunS, 
sed  evanuerunt  in  cogitatiouibus  suis,  et  obscuratUD 
est  insipiens  cor  eorum  :  dicentes  cnim  se  esse  sa  • 
pientes,  stulli  facti  sunt,  et,  <  ut  praedictumest,  »  mu 
taverunt  gloriam  incorruplibilis  Dei  in  similitudi- 
nem  imaginis  corruptibilis,  hominis,  ct  volucruni, 
et  quadrupedum  et  scrpentium.  Propter  quod  tradi- 


suam  scl  nostram  ipse  nos  portat  lolerans  et  pro-  q  dit  illos  Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  immun- 


vehens,  alquejusta  miseratione  perpetualiler  salva- 
bit.  Et  in  omnibus  his  operibus  suis  omnino  con- 
trarius  est  diis  gentium.  Unde  rursum  idololatras 
increpat,  dicens : 

Yees.  5.  —  c  Cui  assimilastis  me  et  adaequastis, 
et  fecistis  similem?  > 

Vers.  6.  —  c  Qui  confertis  aurum  de  sacculo,  et 
argentum  statera  ponderatis  :  conducentes  artitt- 
cem,  ut  faciat  deum.  > 

Euro  quippe  in  sua  aestimatione  similem  faciebant 
idolo  materiali,  c  Qui,  sicut  Apostolus  ait,  mutave- 
runt  gloriam  incorruptibilis  Dci  in  similitudinem 
iinaginis  corruptibilis,  hominis,  et  volucruiu,  et 
quadrupedum,  et  serpentiuiu  (Rom,  i,  23).  >  De 
quibus  ct  sub<Iiiur  :  c  Et  procidunl,  ct  adorant.  i 

Vers.  7.  —  c  Porlant  iilum  in  Iiumeris  gestantes 
et  ponentes  in  loco  suo,  et  stabit,  el  de  loco  suo 
noD  movcbitur,  scd  cum  clainaveriot  ad  eum,  nou 
exaudiet  (169),  de  tribulatione  non  salvabit  eos.  i 
Totum  hoc  manifestum  est.  Sequitur  : 

Vers.  8.— cMementote  istud,  et  fuiidamiui  (170) : 
rcdite,  pra^.varicatores,  ad  cor.  > 

Vers.  9.  —  c  Recordamini  prioris  saeculi,  quoiiiam 
ego  sum  Deus,  et  non  est  ultra  Deus,  nec  est  similis 
mei.  > 

0,  inquit,  cultores  idoli,  memenlote^  id  est  recogi- 
tate  illud,  quia  Deus  vester  ita  fabricatus  est,  ct  ex 


diliam,  ut  coniumeliis  afiicerent  corpora  sua  in  sc- 
metipsis  (Rom,  i,  21-24).  >  Cum  ergo  divinae  bonitaii 
placet  resipiscere  tales,  congrue  dicit  eis  :  ReMte 
prwvaricatores  ad  cor,  Prcevaricaiores  enim  sunl 
qui,  cum  cognovisscnt  Dominum,  non  sicut  Dcum 
glorificaverunt.  In  eo  enim  quod  Deum  cognoverunt, 
quodammodo  legem  accoperunt,  ut  ci  gloriam  da- 
rent,  sed  hanc  praevaricati  suiit  in  cultura  idolc- 
rum.  Vei  naturalem  legem  praevaricati  sunt  inique 
agendo. 

Quos  postquam  a  vanitate,  qua  sc  foras  sparse- 
rant  in  idololatria,  redire  ad  cor  suum  pnecepit :  Re- 
cordamini^  inquil,  prioris  swculi,  quia  lunc  nec  no- 
minatum  fueral  idolura.  Si  cnim  idola  dii  essent, 
^  utiqiie  muiidum  fecissent.  Scd  in  priori  saeculo  non 
fuerunt,  ideoque  dii  esse  iion  possunt.  Ego  enim, 
qui  mundum  creavi,  sum  Deus^  et  non  est  ultra  Deus, 
sicul  ncc  ultra  mundus,  nec  est  quisquam  similis 
mei,  Ad  hoc  autem,  quod  dixerat,  quia  non  est  simi- 
lis  mei^  bene  subjecit  : 

Vers.  10.  —  c  Annuntians  ab  exordio  novissi« 
mum,  et  ab  initio  quae  nondum  facta  sunt,  dicens  : 
Consillum  roeum  stabit,  et  omnis  voiunias  uiea 
fiet.  > 

Annuntiavit  enim  Deus  ab  exordio  novissimum 
dicens  in  Adam,  quia  c  relinquet  homo  patrem  suum 
(Cen,  11,  24),  >  id  est  Christus  a  solio  majestalis 


/7^4^  A//as,  non  audtet,  clc. 


(170)  Alias,  confundamini. 


lii  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OGTO.  —  LIB.  VL  Jkil 

suaede8ceiidet,€etiDatrem(Geit.ii,i.),  >idestSyna-  A      <  £t  locutus  sura,  ct  adducam  illud  :  crcavi,  et 


gof^m  deseret,  €  et  adliaeirebit  uxori  su2e  (ibid.), »  id 
est  Ecclesiae  c  et  eruiit  duo  in  carne  uiia  {ihid,).  > 
Cojus  eonsilium  stabil^  et  omni$  voluntas  ejus  /!el, 
qnoniam  ejus  Toluntati  nec  illa  obsistcnt,  quae  coiitra 
Yoluntatem  illius  ficri  videntur,  quia  ad  hoc  non- 
nnnquam  permitlit  iieri,  el  quod  non  praecepil,  ut 
per  boc  certius  implealur,  quod  jubcl.  Apostatae 
enim  angelo  perversa  voiuntas  est,  sed  taraen  a  Deo 
mirabiliter  ordinatiir,  ut  ipsne  quoque  ejus  insidiae 
utiiitati  t>onorum  serviant,  quos  purgaiit,  dum  ten- 
tant.  Sic  ergo  consilium  ejus  slat,  ut  inde  magis  vo* 
luotatem  suam  impleat,  unde  volunlatis  ejus  coiisi- 
lio  quis  contraire  nitilur. 

Sed  dum  ab  exordio  novissimum,  et  ab  initio  quw 


faciam  illud.  >  Locutus  sUm  per  prophctas  consilium 
meum,  el  adducam  illud  \n  tenipore  suo,  et  creavi 
iliud  prxdcstinando,  et  faciam  illud  operando.  Unde 
sequitur  : 

Vers.  12.  —  €  Audite  mc  duro  corde,  qui  longe 
eslis  a  juslitia.  > 

Vers.  13.  —  €  Prope  feci  justitiani  meain,  non 
eIongabitur;et  salus  mea  non  morabilur.  Dabo  in 
Sion  salutem,  et  in  Jerusalem  gloriam  meam  (171).» 

Nam  duro  corde  semper  fuere  Juda*i,  et  longe  a 
justitia,  c  Ignorantcs  enim  juslitiam  Dci,  et  siiam 
volentes  conslituere,  juslitiae  Dei  non  sunt  subjccli 
{Rom.  X,  5).  >  Quibus  ait  :  i  Prope  feci  justitiani 
meam,  non  elongabilur,  et  salus  mea  non  morabi- 


necdum  facta  sunt^  annuntiat  dicens :  Quia  consilium  B  lur,  >  id  est  appropinquavit  tempus,   ut  revelelur 


meum  stabil,  et  omnis  voluntas  mea  fiet,  satis  osten- 
dit  se  de  eo  consilio  dicere,  quo  disposuit,  ut  pro- 
pinquante  mundi  termino  diabolus  per  passionem 
Salvatoris  humanum  gcnus  amitteret.  IIoc  enira  an- 
nuutiavit  ab  exordio  diccns  serpenti,  quia  c  inimi- 
citias  ponam  inter  te  et  mulierem  et  semcn  tuum, 
et  semen  illius  {Gen.  iii,  15).  >  Et  voluntas  ejus 
salus  mundi  est,  c  qui  omnes  liomines  vult  salvos 
lieri,  et  ad  agnitiouem  veritatis  venire  (/  7im.  ii,4).  > 
Et  liauc  voluntatem  suam  ab  initio  denuntiavit 
Abrahae  promittens  ei,  quia  c  in  semine  tuo  benedi- 
cenlur  omnes  genles  {Gen,  xxii,  18).  >  Sed  ban^ 
iiondum  erant  facta,  id  est  voluntas  ejus  in  salva- 


(172)  per  Cbristum  justitia  iidei.  Neque  eniin  ultra 
elongabitur,  et  salus  xterna,  quse  per  eum  danda  est 
credentibus,  non  morabitur  ainpllus. 

Dabo  in  Sion  satutem  aeteruam  bis,  qui  credide- 
rint  in  vobis,  el  in  Jerusalem  gloriam  meam  super 
bis,  qui  fidem  Christi  mei  receperint,  ut  Spiritu  san- 
cto  repleti  loquantur  omnibus  linguis.et  prophetent, 
atque  signis  et  virtutibus  coruscent.  Iloc  factum 
esl  in  iila  c  multitudine  credentium,  quorum  erat 
cor  unuiii ,  ct  anima  una  {Act.  iv,  oi).  >  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  XLYII. 

Vers.  1.  —  f  Dcscende,  sede  in  pulvere,  virg* 


tione  mundi  necdum  erat  impleta,  dum  per  prophe-  q  filia  Babylonis,  sede  in  terra.  > 


lam  haec  loqueretur.  Qui  quoniam  Christum  susci- 
tavit  a  morluis,  et  constituit  ad  dexteram  suam  in 
ccelestibus,  bene  post  denuntiationem  consilii  illius 
liassionis  de  ipso  subjungit  : 

Yers.  11.  —  c  Vocans  ab  oriente  avem,  ct  de 
terra  longiiiqua  viriim  voluntatis  meae.  > 

Eum  quippe  nuiicupat  avem,  qui  corpus  camcum, 
quod  assumpserat,  asceudendo  ad  aelhera  libravit. 
£t  eumdcm  appellat  vtrt<m  voluntatis  suw^  de  quo  et 
alibi  testatur  :  c  Hic  cst  Filius  meus  dileclus,  in  quo 
mihi  beiie  complacui  {Matth,  iii,  17).  >  Jaiu  vero 
diximus,  quia  JuUaeorum  populus  idcirco  vocatur 
oriens ;  quia  de  carne  ejus  idem  Salvator  natus  est, 
qui  sol  juslitiae  dicitur.  Terra  autem  longinqua  no- 


Rcprobis,  et  cum  occasio  deest  peccatum  perpe- 
trandi ,  desideriorum  cogilaliones  eorum  cordibus 
nullatenus  desunt ;  et  cum  non  semper  diabolum 
sequantur  in  opere,  vaide  tamen  se  ei  obligant  in 
cogitalione.  Unde  nunc  recte  dicitur  :  c  Dcscende, 
sedein  pulvere,  virgo  filia  Babylonis,  sede  intcrra.  » 
Cum  enim  semper  pulvis  sit  terra,  non  tamen  terra 
semper  pulvis,  quid  per  pulverem  nisi  cogitationes 
debemus  accipere,  iiuae  duin  importune  ac  silenter 
in  mente  evolant,  ejus  oculos  excaecant?  £t  quid 
per  terram  nisi  terrena  actio  designatur  ?  Et  quis^ 
reproborura  mens  prius  ad  prava  cogitanda  ducitur,^ 
ct  postmodum  ad  facienda,  recte  filiae  Babylonis^ 
quae  ab  internae  recttludinis  judicio  descendit,  per 


minatur  haec  regio  nostra,  in  qua  peregrini  et  ho-  D  ferientem  sententiain  dicitur,  ut  prius  in  pulvere^  el 


spites  exsulamus.  Vocavit  itaque  Deus  ab  oriente 
avem,  et  de  terra  longinqua  virum  voluntatis  suce, 
quando  Christum  de  Bethania  levavit  in  coeluni. 

Vel  gcntilitas  potest  appellari  longinqua  terra, 
quia  longe  erat  a  Deo,  dum  serviret  idolis.  Qui  vo- 
cavit  ab  oriente  avem,  quando  Christum  per  aposto* 
los  a  Judacis  ad  gentes  misit.  £t  rursus  de  terra 
longinqua  vocavit  ttmm  voluntatis  suae,  quando  per 
KIi:e  praedicationem  a  gentibus  eum  reducet  ad  He- 
Lracos.  Et  in  his  omnibus  implebitur,  quod  ait  : 
c  Quia  consilium  meum  stabit,  et  omnis  voiuntas 
luea  fiet.  >  De  quo  etiam  subdil : 


postt/i  terra  sedeat,  quia  nisi  se  in  cogitatione  pro- 
sterneret,  in  malo  opere  non  inhaesisset.  Hoc  enim 
loco  humana  mciis  virgo  iiou  incorruota,  ut  arbi- 
tror,  dicitur,  sed  infccunda. 

Et  quia  Babylon  confusio  intcrpretatur,  recte  in^ 
fecunda  mcns  Babylonis  filia  vocatur,  quae  in  eo, 
duin  nequaquam  bona  opera  germinat,  dum  uulla 
ordine  recte  vivendi  componitur,  quasi  confusione 
malre  generalur.  Sin  autem  virgo  non  infecunda 
dicitur,  sed  incorrupta,  postquam  statum  salulis 
perdidit,  ad  confusionis  suae  cumulum  appellatur, 
quod  fuit.  Cui  aple  per  increpationem  dicitur ;  De* 


(171)  Alias,  et  in  Israel  gloriam  meam. 


(172)  Uterque  cod.,  reUvemr^ 


i«5  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MCWACHI  4il 

c<«n(fe.  Inalto  quippeslatbumajiusaniinus,  quaiido  A  batur.  Humerum  mens  discooperit  quando  opu& 
supcmis 


retributionibus  inhiat.  Scd  ah  hoc  slatu 
dticendit,  cum  turpiter  victus  sese  defluentibus 
niundl  desideriis  subjicit.  Cui  bene  mox  additur : 
Sede  in  pulvere.  Dcsccndens  enim  in  pulvere  residet, 
qni  coBlestia  deserens  terrenis  cogitationibus  asper- 
sns  in  infimis  vilescit.  I]bi  adbuc  ingeminando  sul)- 
jungitur :  Sede  in  terra,  Ac  si  exprobrans  dicat : 
Quia  ctiblestis  conversatione  noluisti  te  erigere,  sab 
lemetipso  bumiliatus  in  terrenis  actibus  humiliare. 
Unde  ct  necessario  protinus  additur : 
Nun  est  solium  filix  Cbaldaeorum.  > 
Chaldxi  namque  feroces  sunt,  quia  voluntates 
proprias  sequentesnec  suisparcere  mortibus  sciunt. 
Feroces  sunt  terrena  desideria,  qu£  non  soium 
contra  prsecepta  Conditoris,  scd  s«pe  et  contra  per-  B 
cussionum  verbera  duram  atque  insensibilem  men- 
tom  reddunt.  Sed  fliia  ferocium  non  habet  solium, 
quia  mens»  quae  ad  amorem  roundi  ex  pravis  desi- 
deriis  nascitur,  atque  eisdem  desideriis  obduratur, 
in  eo  quod  se  terrenis  concupiscentiis  subjicit,  se- 
dem  judicii  amittit,  nullique  apud  se  solio  praesidet, 
i}ui  examine  discretionis  caret.  Et  quasi  a  judicii  sui 
•ede  expellitur,  qui  per  extenores  concupiscentias 
tagatur.  Liquet  enim,  quod  mens,  quae  intus  con- 
•ilii  sedem  perdidit,  foras  se  per  desideria  innume- 
rabiliter  spargit,  et  quia  agere  intellecta  dissimulat, 
caecauir  recte,  ut  etiam  nesciat  quid  agat,  et  sxpe 
{nsto  judicio  in  ipsa  sua  voluntate  relinquitur,  et 
sub  ea,  quae  anxie  appetit,  iaboriosa  mundi  mini- 
fileria  relaxatur.  Unde  et  apte  tubditur : 
c  Quia  non  vocaberis  moliis  ei  tenera.  i 
Vers.  2.  —  f  Tolle  molam,  et  mole  farinam.  > 
cConstat  nimirum  (S.  Greg.  M.lib.  vi,  Jfora/.cap. 
16),  quo  tenerae  filiae  parentes  parcunt,  nec  dnris 
auiue  servilibus  hanc  operibus  affligunt.  Omnipo- 
tens  ergo  Deus  quasi  teneraro  filiaro  vocat,  quando 
dilectam  uniuscujusqne  animam  a  laboriosis  hujus 
Binndi  servitiis  revocat,  ne,  dum  exterioribus  acti- 
Iws  afficitur,  ab  intemis  desideriis  induretur.  Sed 
CbaldaK)rum  fiiia  mollis  et  tenera  non  vocatur,  quia 
mens  pravis  desideriis  dedita  in  eo  qnem  auzie  ap  • 
pelit,  hujus  saeculi  labore  relinquitur,  nt  foris  mun- 
do  velut  ancilla  serviat,  quae  intus  Deum  ut  filia 


suum,  quod  ignorabatur,  ostendit.  Crus  revelat, 
quia,  quibus  desideriorum  passibus  lucris  mundi 
inbiet,  manifestat.  Flumina  etiam  transit ,  quia 
actiones  hujus  saeculi,  quae  quotidie  ad  terrainnm 
defluunt,  indesinenter  appetit.  Dumque  alias  relin- 
quit,  et  alias  insequitur,  quasi  semper  de  flumine  ad 
flumen  venit.  >  Haec  beatus  Gregorius  ait  ostcndens» 
quo  jaceat  mens  a  soiio  sanctae  intentionis  excussa» 
quia  si  ad  ea,  quae  super  ipsam  sunt,  inhiare  cessa- 
verit,  sub  semetipsam  etiam  indesinenter  ruit.  Cujus 
occulta  turpitudo,  quia  nunc  per  reprobationero 
operis,  sicut  dictum  est,  denudatur,  aut  etiaro  post- 
roodura  in  ultiroo  exaroiue  palam  cunctis  ostenditur^ 
recte  subjungitur . 

Vbrs.  3.  —  c  Revelabitur  igitur  ignoroinia  tua^ 
et  videbitur  opprobriura  tuum.  > 

Naro  de  vindicta,  quae  in  illo  fiet  judicio,  vel  in 
obitu  cujuslil)et  reprobi,  roanif^ste  subdit :  c  Uliio- 
nem  capiaro  et  non  resistet  mihi  bomo.  >  Tunc 
enim  neroojam  resistet  ei.  Quendam  vero  Moyses 
pro  populo  resistit  irae  ejus  dicens :  »  Dimitle  ci  hanc 
noxaro,  alioquin  dele  roe  de  libro  tuo,  quero  scri  • 
psisti  (Exod.  XXXII,  32).  >  Sic  et  Aaron  ei  restitit, 
quando  inter  viventes  ac  roortuos  thuribulum  sum- 
psit,  ct  animadversiouis  ignein  furoo  incensi  lempe^ 
ravit  (Num,  xvi,  46).  David  etiam  irae  ejus  restitit 
(i/  Reg.  XXIV,  16),  qui  angelo  percuticnti  se  offerens» 
placationis  gratiaro  et  ante  tempus  propositum  exe^ 
p  git.  Sed  et  orones  sancti,  qui  irae  ejus  obviant,  ab 
ipso  accipiunt  ut  contra  iropetum  percussionis 
cjus  opponantur,  atque  ut  ita  dixeriro,  cum  ipso  se 
erigunt  contra  ipsum,  eosque  divina  vis  sibi  opponit 
securo,  quia  in  eo  quod  adversum  se  saevientis 
iram  foris  obtinent ,  intus  eos  irascentis  gratia 
fovet,  et  famulantes  interius  levat,  quos  quasi  ad- 
versantes  exterius  toierat. 

Portat  ergo  contradictionem  deprecantium,  quam 
aspirat,  et  velut  noienti  imponitur  quod  ab  ipso, 
ut  fiat,  iroperatur,  sicut  in  vcrbis  ejus  apparet,  cum 
dicit  Moysi :  c  Dimitte  roe,  ut  irascatur  furor  roeus 
contra  eos,  et  delearo  eos  (Exod.  xxxii,  10).  >  Quid 
est  dicere  servo  :  Dtmtne,  nisi  deprecanti  ausum 
praebere?  Cum  vero  superua  indignatio  sese,  ut  ila 


nequaquam  aroat.  Unde  et  roolam  toliere,  et  farinam  D  dixerim,  meduliitus  movet,  hanc  oppositio  huroana 


molere  jubetur. 

c  Mola  in  gyro  ducltur,  et  farinam  profert.  Una- 
qoaeque  ergo  mundi  hujus  actio  mola  est,  quae  dum 
multas  curas  congerit,  huroanas  roentes  qnasi  per 
gyrum  vertit,  atque  ex  se  velut  farinam  projicit, 
quia  seducto  cordi  seroper  mhmtissiroas  cogitationes 
gignit.  Nonnunquaro  vero,  qui  quietus  aiicujus  esse 
meriti  creditur,  positus  in  qualibet  actione  deno* 
datur.  Unde  protinus  snbinfertur: 

c  Denuda  turpitudinem  toam,  discooperi  home- 
roro,  rcvela  crura,  transi  flomina.  > 

f  In  administratione  qoi{^  operis  turpitodo  de- 
Mdatur,  dum  vilis  roens  abjectaque  in  operis  osten» 
latione  cognoscitur,  quae  quieta  prius  magna  puta- 


non  retinet,  nec  se  ntiliter  cujuslibet  deprecatio  ob- 
jicit,  curo  seroei  Deus  aiiquid  ab  intimis  irascendo 
disponit.  Unde  per  beaturo  Job  dicitur :  c  Deus, 
cujus  irae  resistere  neroo  potest  (Jo6.,  ix,  13).  > 
Nullius  eniro  interveutu  divina  ira  restringitor, 
com  Implacabiliter  excitatur. 

Hac  igitur  inexorabili  indignatione  adversus 
llliam  Babyionis  comrootus  dicit*  c  Uitionero  capiaro, 
et  non  resistet  mihi  homo.  >  Horoo  enim  resistere 
ei  omnino  non  valet,  quando  se  ad  ulciscendum 
exciut,  et  precem,  quae  ei  funditur,  non  aspirat. 
Unde  et  per  Salomonem  didtur :  c  Non  parcet  in  dia 
vindictae,  nec  acquiescct  cnjusquam  precibus,  nec 
suscipiet  pro  redemptione  dona  plurima  (Prov.  tI| 


U5  COMMRNT.  LN  IBAIAM 

54).  >  Qutm  sententiain  atieDdcre  de))ent,  qiii  pro 
pessimU  hominibus  defunclis  missas  eelebrant,  vel 
oraiiones  aut  eleemosynas  faciunt.  Plerumque  vero 
talis  atiima  potciitia  in  hoc  mundo  adepta  Dei  ser- 
Tos  alHigit,  sieut  olim  plebs  Chaldxonim  in  Baby- 
lone  filios  Juda.  Sed,  cum  hujusmodi  princeps  in 
die  mortis  su«  ad  uitionem  duciiur,  populus  Dei, 
qoem  servitute  deprimebat,  redimitur  de  manu  ejus. 
Uode  mox  ejusdem  populi  voce  snbditur : 

Vebs.  4.  —  €  Redemptor  noster,  Dominos  exer- 
citoam  nomen  iliius,  sanctus  Israel.  > 

Qui  enim  nos  de  manu  oppressoris  redimit,  id  est 
liberat,  vocatur  Dominus  exerciluum^  quia  exerci- 
tos  angelorum  ei  famulantur  ad  vindictam  malornim 
El  Homen  iUius  Sanctus  Israel  est,  qui  filiae  Baby- 
lonis  irreligiosiutem  ultra  tolerare  noluit.  Unde  et 
subjongit : 

Y<(BS.  5.  —  c  Sede,  tace  (173),  intra  in  teuebras, 
filia  Cbaldaeorum,  quia  non  vocaberis  ultra  domioa 
regnorom.  > 

Sedet  enim,  qux  stabat,  cum  prostrata  vilescit, 
qux  erecta  gloriabaiur.  Tacet,  cum  excusationem 
penrersitatis  suas  non  inveniens  moerore  tabescit. 
Et  intrat  in  tenebras,  cum  in  noctem  perpctux  dani- 
nalionis  mittitur  dicente  Domino  :  <  Ligalis  manibus 
et  pedibus  miltite  eum  in  tenebras  extcriores 
(Mauk.  XXII,  15).  >  Nec  jam  vocatur  domina  re- 
fMomm,  quia  gloriam  potentiae  singularis  amiltit 
cum  ?iia.  Sequitur : 

Vebs.  6.  —  €  Iratus  sum  super  populum  meom, 
coiitaminavi  baereditatem  nieam,  et  dedi  eos  in  ma- 
ou  tua.  > 

Hoc  inanifcstum  est.  Sxpc  eniin  Dominus  populo 
8UO  iratus  asperum  vel  crudelein  dat  ei  principein, 
^uia  scriptum  est :  <  Regnare  facit  hominem  hypo- 
crilam  propter  peccata  populi  {Job.  xxxiv,  30).  > 
Sequitur : 

«Non  posuisli  eis  misericordias,  super  senem 
aggravasti  jugum  tuum  vaide.  > 

Tebs.  7.  —  cEt  dixisti:  In  sempitemum  ero 
clomina.  > 

Et  hoc  perspicuum  est.  Immisericorditer  enim 
populnm  Dei  princeps  malus  afOigit,  et  inhumane 
iractat,  neque  vei  senibus  ab  afllictione  servitutis 
parcit,  ac  velut  in  sempiternum  se  dicit  dominalu- 
rom,  dum  tempore  longo  se  potestatem  exercere 
putans,  de  die  ultima  cogitare  negligit.  Uiide  et 
subditur : 

c  Non  posuisli  haec  supcr  cor  tuum,  neque  recor- 
data  es  novissimi  tui.  >  Non  posuisti  super  cor  tuum^ 
id  est  non  cogitasti,quia  ego  iratus  popoio  meo  dedi 
eum  in  manus  (uas.  Neque  finis  toi  recordata  es^ 
quando  uliionem  ego  de  te  capiam  nemine  resisten- 
te.  Sequilur : 

Vers.  8.  —  f  Ei  nunc  audi  hasc  delicata  et  habi- 
tans  confidenter,  quae  dicis  in  corde  tuo :  Ego  sum, 


LIDRI  OCTO.  —  LfB.  VI.  446 

A  et  non  est  praeter  me  amplins :  nonsedebo  vidua,  et 
Ignorabo  sterilitatein.  i 

Vers.  9.  — -  f  Venient  tibl  dno  hxc  subito  tn  die 
una ;  sterililas  et  viduitas.  > 

Delicata  est  anima,  quae  suis  volupiatibus  inprae- 
senti  fruitur  deliciis  aflluens ;  et  confidenter  habi!&t, 
dum  iiollo  meto  mortis  cogitur,  sed  peregrinatio- 
nem  prxsentis  exsilii  velut  habitationem  aestimat 
patriae ;  et  dum  se  caeleros  potentia  honoris  praeire 
conspicit,  cunctos  velut  nihilum  despiciens  et  se 
exaltans  in  cogilationibus  suis.  c  Ego  sum,  el  non 
est  pra^ter  me  amplius.  > 

Quae  et  viduam  se  non  sessuram  dicit,  qiiia  so 
seinper  intellecturam  sapienier  aestimat.  Intcllectos 
enim  plerumque  dicitur  vir  animae  de  quo  Dominus 

"  mulieri  Samaritanae  verba  sua  non  intelligenti  dicit: 
c  Voca  virum  tuuni  (Joan.  iv,  16),  >  id  est  adhibe 
inteilectum  tuum,  et  veni  Atcc,  id  est  ad  ea  quae 
dico,  accede  huc.  Nain  sicut  vir  mulierem,  sic  intel- 
lcclus  animam  regit.  Et  sicut  mulier  ex  viro,  sic 
aiiiroa  concipit  ex  intellcclu,  quod  in  operatioiiem 
pnrii.  Ait  ergo  :  Non  sedebo  vidua^  id  est  non  ero 
despecta  intelleclu  amisso,  quia  nunquam  illum 
amiltam,  sed  prudenter  intelligam  semper.  Et  igno- 
rabo  sterilitatemt  id  est  non  ero  infecunda,  sed 
seiiiper  dilecla  mihi  opera  velut  filios  pariam.  Scd 
quae  sic  ioquitur,  audire  debet  quid  ci  diviuitus  re- 
spondeatiir :  Venient  tibi  duo  hac,  id  est  slerilitat  et 
tiduitas  subito  indie  una,  id  est  in  hora  mortis,  ut 

^  ne  quid  nmplius  opcrari  possis ,  et  inteUeclum 
amittas.  Ei  quasi  jam  hxc  illi  aeciderint,  subjuii» 

f  Universa  Yenerunt  super  tc  propter  multitadi- 
nem  maleficioruui  tuorum :  et  propter  duritiam  in- 
cantatorum  ^tuorum  vehemeniem.  >  Vniversa^  quae 
suptTius  tibi  minatus  sum,venerunt  super  te  propter 
multitudinem  malorum  quae  faciebas.  Quid  vero  per 
incantatores  ejus  exprimitur  nisi  caeteri  potentes, 
qui  huic  ministrantes  per  vanitatem  saecularis  po- 
tentiae  vel  dolositatis  suae  quasi  phaiiiaslam  magicas 
artis  in  his,  quae  fraudulenter  operantur,  fallunt 
oculos  intuenlium,  ut  vel  bona  vel  honesta  putent 
eorum  opera?  Qui  vehemeniem  habent  duritiam^ 
quia  ignorantes  viscera  miseralionis  innocentcs  he- 
D  dunt,  ct  eorum  bona  diripiunt.  Et  proplcr  horum 
ergo  duriiiam  princeps  eoruin  punitur,  quia  de- 
bueral  impietatem  eorum  compcscere.  Cui  adhuc 
dicitur : 

Veps.  iO.  —  c  ElUduciam  habuisli  in  malilia  tua, 
el  dixisli :  Non  est  qui  videai  ine.  > 

/n  malitia  fiduciam  habuit,  quia  per  malam  aslu- 
tiam  se  caeteros  superare  confisus  est,  et  prosperc 
semper  agere.  In  malis  etiam,  qunc  faciebal,  non 
viderise  divinilus  arbitrabalur.  Sed  sequilur: 

(  Sapienlia  lua  el  scienlia  tua  haec  decepit  le.  > 

Hsec  sapientia,  qua  confidebas  in  malitia  tua,  ncc 
te  videri  a  me  pulabas,  decepit  te^  qiiia  malis  opari' 


(173)  Alias,  sede  tacens,  elc. 


447  UEUYEl  BURGIDOLENSIS  MONACIll  U8 

bus  luis  semper  implicabat  te.   Vel  prius  pronun-  A  probare  {Luc.  xii,  54-56),  >  Ei  Paulus.  <  Diesobser^-a- 


tictur  sapientia  tua,  et  scientia  tua,  deinde  subjicia- 
tur :  fnsc  decepit  /e,  ut  non  de  isla  solummodo,  sed 
de  omni  sapientia  et  scientia  ejus  diclura  inteUij];a- 
tur,  quoniam  c  sapientia  carnis  inimica  est  Deo 
(Rom,  VIII,  7).  >  Congrue  autem  sapieniia  etscientia 
ejus  dicitur  eam  decepisse.  Nam  c  prudentia  carnis 
iDorSi  est  (ibid,  6,).  >  Et :  c  Scientia  inflat  (/  Cor, 
Viii,  1).  >  Unde  et  pnefatus  tumor  illius,  quod  de 
temporali  gloria  se  extollens  cseteros  despicit,  re- 
plicatur,  cura  subditur : 

c  Et  dixisti  in  corde  tuo :  Ego  sum,  ct  non  est 
praeier  me  altera.  >  Adeo  enim  singulariter  exloUi- 
lur,  ut  se  solam  esse  giorietur,  quia  nemiiicm  sibi 
parem  cernit.  Cujus  elationi  debita  mors  impro- 
viso  supervcntura  promitlitur,  cum  mox  subjungi-  B  ct  focus,  ut  sedeant  ad  eumr> 


tis,  et  roenses,  ct  tempora,  et  annositimeo,  nc  forte 
sine  causa  laboraverim  in  vobis  (Ga/.  iv,  10).  >  Quia 
ergo  supradicta  Babyloiiis  fiiia,  id  cst  mcns  super- 
stiliOdi  et  perversi  principis  magis  in  talibus  quam 
in  Deo  speravil,  recte  jam  circa  obitum  ei  pcr  incre- 
pationem  dicilur :  c  Slenl  etsalvent  te  augures  cocl^ 
qui  conlemplabantursidera,et  supputabant  raenses, 
ut  ex  eis  annuntiarcnt  ventura  tibi.  >  Sed  qui  pro 
sc  ipsis  stare  non  vaient,  quomodo  stabuntpro  aliis? 
Aut  quomodo  salvabunt  alium,  qui  salvare  se  ipsos 
non  possunt  ?  Sequitur  cniin : 

Yers.  H,  —  c  Ecce  facti  sunt  quasi  stipula,  et 
combussit  cos  ignis :  non  liberabunt  animain  suain 
de  manu  flammae:nonsunt  prunae,  quibus  calcfiant, 


lur 

Yers.  11.  —  c  Yeniet  super  te  malum,  et  nescies 
ortum  ejus,  et  irruet  super  te  caiamitas,  quam  non 
|M)teris  expiare :  veniet  super  te  repente  miseria, 
quam  nescies.  > 

Uxc  enim  omnia  tempore  mortisfient.  Contracu- 
jusadventumbuic  filiae  Babylonis,  qux  de  pote- 
6U(e  singulariter  gloriatur,  protinns  exprobrando 
(Ucitur : 

Yers.  12.  —  c  Sta  cum  incantatoribus  tuis,  et 
€um  multitudine  maleficiorum  tuorum,  in  quibus 
laborasti  ab  adoiescentia  tua,  si  forte  quid  prosit 
tibi  aut  si  possis  fieri  fortior.  > 

Si  enim  vere  potens  est,  stet  nunc  adversus  mor- 
tem,  et  potenter  ei  resistat.  Omnes  etiam  suos  in* 
cantaiores,  videiicct  subjectos  sibi  potentes  ac  sa- 
Iiientes,  qui  vanitale  dolosse  actionis  deliidunt  hu- 
roaiios  oculos,  et  artificiosis  iocutionibiis  suis 
velut  quibusdam  praecantationibus  immulant  sensus 
liominuin,  assuniat  secum  in  auxiUtim. 

Muititudinem  quoque  malorum  in  quibus  ab  ado- 
lescentia  se  exercuit,  opponat  divinae  animaJvcr** 
sioni,  qiiae  super  cam  venit,  quia  fiduciam  babuit 
iu  maliiia  sua.  Cum  igitur  bis  omnibus  stet,  id 
est  resistat  irae  coelesti  <t  /or(e,  quid  ei  valuerit  boc, 
gut  fortior  contra  Deum  fieri  potuerit.  Et  quia  prse- 
^cti  incantatores  multimoda  consilia  daut,  sed  ni- 
|iil  valent  adversus  Deum  consUia  eorum^  recte 
^ubditur : 

Vers.  13.  —  <  Defecisti  in  multitudine  consilio- 
rum  tuorum.  i 

Rursumque  improperando  subjunjgitur: 

c  Stent,  et  salvent  te  augures  coeli,  qui  contem- 
plabantur  sidera,  et  supputabant  menses,  ut  ex  bis 
fiDnuntiarent  ventura  tibi.  > 

Quid  vcro  per  augures  cxii^  qui  contemplabantur 
iidtra,  et  supputabant  mensest  ut  ex  his  annuntiarent 
ventura^  nisi  homincs  superstitiosi  designantur,  qui 
exelementis  temporum  explorare  futura  conantur? 
Qualibus  aitDominus :  c  Cum  videritis  nubem  orien- 
IMI  ab  occasu,  statim  dicitis:  Nimbus  venit,  et 
Hr  it.  Et  cum  austrum  flantem,  dicitis:  quia  aestus 
frlt,  et  fit.  Hypocritap,  faciem  cceli  et  terrae  nostis 


Facti  sunt  in  mortearidi  et  inanes  velut  stipula^ 
et  eombussit  eos  ignis  gebennalis  nec  jani  potenint  li- 
berare  animas  suas  de  manu  flammas  illius,  sed  ibi 
sine  fine  detinebuniur  ct  ardebunt.  Neque  enim 
pruno!  sunt  in  illo  igne,  quibus  isti  calefiant  dele- 
clabiUter,  quemadmoduin  in  bis  omnibus  ignibus, 
neque  ignis  ille  est  focus^  et  sedeant  ad  eum^  qui  ibi 
sunt,  sed  totam  gehennam  ignis  iUe  compiet,  om- 
ncsque  reprobos  intra  se  conlinens  cruciat,  iieque 
prunas  habet,  quia  lignis  non  pascitur,  sed  inexstin* 
guibiliter  ardet.  Yel  in  hac  vita  non  sunt  eis  prunof, 
quibus  calefiant,  et  focus,  ut  sedeant  ad  eum^  id  esl 
niillam  habentcaloris  scicntiam,  ncc  illuroinantem 
C  sensum,  qni  eorum  tenebras  excutere  possit,  et  fri- 
gus  eri^oris  expeUere.  Sequitur  : 

Yers.  15.  —  €  Sic  facta  sunt  tibi,  in  qnibuscun- 
que  laboravcras.  > 

Id  est  omnia  opera  tua  igne  illo  consumpta  sunt. 
Nam,  ut  Apostolus  loquitur :  c  Uniuscujusque  opus 
manifestum  erit.  Dies  enim  Domini  dcclarabit,  quia 
in  igne  revelabitur,  ct  uniuscujusque  opus  quale 
sit,  ignis  probabit.  Si  cujus  opus  manserit,  mer« 
ccdem  accipiet;  si  cujus  opus  arserit,  detrimentuill 
patietur  (/  Cor,  iii,  15)  >  Sequitur: 

c  Ncgotiatorcs  tui  ab  adolescentia  tua  unusquis*' 
que  in  via  sua  erraverunt,  et  non  est  qui  salvet  te* » 

Divcs  iste  iniquus  ab  adolescentia  sua  negotiatores 
D  et  pccuniarum  rauUipIicatores  habere  studuif .  Qui 
omnes  in  via  negotiationis  suae  erraverunt^  quia  sicut 
c  ncmo  militans  Deo  impUcat  se  negotiis  saeculari* 
bus  (//  Tim,  ii,  4) ;  >  ita  qui  saecularibus  negotiis 
implicatur,  militare  Deo  noii  potest.  Et  quia  omiies, 
qui  huic  opitulari  volebant,  propriis  reatibus  astrin- 
guntur,  non  est  qui  salvet  eum  a  morte  perpetua. 
Haec  contra  quemiibet  potentem  superbum,  qui  po- 
pulum  Dei  afiligit,  dicta  sunl.  Et  mox  ad  eumdem 
popuium,  qui  pro  peccatis  sais  traditus  est,  conse- 
quenter  dicitur : 

CAPUT  XLYIIl. 
Yers.  1.  —  c  Audile  hoc,domus  Jacob,  qul  vo- 
camini  noroine  Israel,  el  de  aquis  Juda  existis»  qui 


i;9  COMMCNT.  IN  ISAUM 

lisratis  in  nomine  DOmini,  el  Dci  Isracl  rccordamini 
Boo  In  ^eritate,  neque  in  justitia.  i 

Nunc  euim  ad  carnales,  qui  sunt  in  Ecclesia,  lo- 
qoitur  sermo  divinus.  Nam  el  ipsi  sunt  domu$  Jacob 
quia  fldem  patriarcharum  sequuntur,  iicet  mores 
eonim  fugiant.Yos  inquit:  OdomusJacob^audilehoc^ 
qaod  principi,  qui  vos  opprimit,  locutus  sum  :  vel 
quae  vobis  loculus  sum :  qui  vocamini  nomine  hrael^  id 
est  qui  vocabuloCbrislianitatis  censemini,e(  de  aquis 
Jnda^  id  est  deaquis  confessionis,  qua;  sunt  aquaeba- 
piismatis,  exiitii^  vel  de  populis  cbristianis  orti  estis, 
fuijuraiii  in  nQmineDomini^  id  estqui  Gbnstianos 
vos  asseritis,  e(  Dei  hrael  recordamini^  id  est  de  Cbri- 
sto  recogitatis,  non  in  verilate ,  quia  eum  non  vere 
diligitis,  neqne  injmtitia^  quia,  quod  ipse  praecipil, 
non  facitis.  Ad  hujusmodi  Cbristianos  ioquitur  Do- 
niinus,  quos  ob  irreiigiosilalemjeorum  impio  rectori 
tradidit  casligandos.  Deqnibus  subditui  : 

Yers.  2.  —  f  De  civitate  enim  sancia  vocali  sunt,  et 
super  Deum  Israel  constabiliti  sunt :  Dominus  exer- 
dtaum  nomen  illius.  i 

Ideo  debeut  audire  vcrba  solatii,  quia  de  civitate 
gancta  convocati  sunt  divinitus.  Dominus  enim,  qui 
in  coelesti  Jenisalem  liabitat,  ipse  vocavit  cos.  Et 
super  Deum  hrael  constabiliti  sunt,  id  cst  supcr 
Chrisluro  fundati,  qui  vocatur  Dominus  exei'cituuni^ 
eo  quod  ilii  deservianl  exercitus  mililiae  cocloruni. 
Ad  quem  videlicet  populum  Christianorum  carna- 
lium  consequenter  a  Domino  dicitur  : 

YcRs.  5.  —  «  Priora  extunc  annunliavi,  et  ex  o'e 
mco  exicrunt,  ct  auJita  feci  ea :  repcnlc  operalus 
sum,  et  veneruiit.  » 

Qu:c  autem  sunl  priora,  nisi  quw  secundum  Apo- 
cnlypsim  Joannis  <  oportel  Heri  cito  (Apoc.  i,  i),  i 
id  cst  tentaliones  et  mala,  quoB  (ideles  in  hac  vita 
tolerant.  i  Omnes  enini,  qui  pie  volunl  vivere  in 
Chrislo  Jesu,  persecutionem  paliuntur  (//  Tim. 
III,  12).  I  Et  quae  nos  in  futuro  sseculo  manent,  po- 
steriora  sunt.  Audi  quae  sunt  priora  :  c  Fili,  acce- 
dens  ad  servitulem  Dei  sta  in  justitia  ct  timore,  ct 
pra'para  animamtuamad  tciilalioncm  (Eccli.  ii,  i).  > 
Audi  priora  :  f  Quicunque  quaesierint  animam  suam 
siUvan?,  pcrdenteam  (Luc.  xvii,  53).  i  Haec  ergo 
priora  annuntiaii  et  audtta  feci  tibi  extunc^  id  est  ex 
4|uo  de  a(iuis  Juda  existi,  et  ex  quo  supra  Deum 
israel  runslabililus  cs.  El  sicut  a  principio  tibi  an- 
nuntiaveram,  ila  tunc  repente  operatus  sum,  et  vene- 
rvnt  omuia.  Prxdixi  tibi  universa  quae  passurus 
eras,  ne,  si  te  ignaruin  invenissent,  opprimerent, 
et  ex  ore  meo,  qux  facerc  dcbueras,  audisti,  ut  ex- 
cusationem  de  ignorantia  non  habcres.  Scquitur : 

Vers.  i.  —  I  Scivi  enim  quia  durus  es  tu,  et 
nervus  ferreus  cervix  tua,  el  frons  tua  xrea.  » 

Dums  es,  quia  molliri  ad  amorcm  Dei  non  potes. 
Et  cervix  cordis  lui  nervus  ferreus^  ijuia  jugo  meo 
conteri  non  polesl.  Et  frons  tua  <Brea,  quia  diu  per- 
sistis  in  inipudentia  tua,  nolensde  malis  actibus  tuis 


LIBKI  OCTO.  —  LIB.  VL  45d 

A  erubescere.  In  fronte  enim  sedes  est  pudoris ;  aes 

vero  durabile  nimis  est.  iEream  ergo  frontem  ha- 

bet,  qui  valde  contra  verecundiam  seinper  dums 

perseveraL  Sequitur: 

Yers.  5.  —  f  PraMixi  tibi  extunc,  antequam  ve- 
nirent,  indicavi  tibi,  ne  forte  diceres  .  Idola  mea 
fecerunt  haec,  et  sculptilia.mea,  et  conflatilia  man^ 
daverunt  ista.  i 

Vers.  6.  —  f  Quae  audisti,  vide  omnia ;  vos  au- 
tom  non  annunliastis  (174).  i 

Quid  nunc  pcr  idola  et  conflatilia,  sive  sculptiiia^ 
nisi  falsae  cogilaiioncs  designantur?  Nam  qiiasi  ido- 
!um  sibi  fabricat  anlfuus,  dum  sibi  cogitationem  er- 
roris  format ;  et  velut  sculpit  cam,  quando,  quae 
sibi  in  ea  Videnlur,  in  forma  recidit,  eamqiie  for- 
mat  ad  libitum  suum  :  et  quasi  coiiflat,  quia  spiritu 
mcntis  suaedecoquit  intrinsecus  antequam  fabriect. 

Quid  igitur  in  idolis  et  sculptilibus  et  conflatiiibus 
nisi  opiniones  errorum,  quas  sibi,  prout  cogiiaverit» 
mens  format,  exprimuntur  ?  Ait  ergo,  quia  ventura 
pradixi  tibi  extunc^  id  est  ex  quo  supra  Dominum 
conslabilitus  es,  ct  antequam  venirent  ca,  tn:/tt*ari 
tibi  ne  forte  quando  venirent,  diceres,  q uia  irfo/a  w^a, 
id  est  falsae  opinioiies  mcae  fecerunt  bcec,  sculptilia 
mea  et  conflatilia,  id  est  errores,  quos  mihi  formavi 
mandaverunt  ista.  Multis  enim  erroribus  plenus  est 
iste  carnalium  populus,  etmulta  quae  iiunt,  noii 
tam  Deo,  quam  superstitionibus  suis  et  opinioni- 
bus  ascribit.  £t  idcirco  pradixi^  inquit,  universa 
Q  tibi  per  Scripluras  meas,  et  per  ora  doctorum,  et 
qua:  tunc  audisti,  omnia  vide  nunc,  quia  sicut  prae- 
iiunliaveram,  ita  tibi  eveniunt  cuncta.  Vos  autem 
cxleris  non  annuntiastis,  quae  annunliaveram  vobiSt 
quia  de  lalibus  loqui  neglexislis.  Sequitur : 

f  Audita  feci  tibi  nova  cxtunc  ct  conservata,  qua 
nescis.  i 

Vers.  7.  -»-  €  Nunc  creata  sunl,  et  nou^extunc  el 
ante  dicm,  et  non  audisti  ea,  ne  forte  dicas  :  Ecce 
ego  cognovi  ea.  i 

Vers.  8.  —  f  Neque  audisti,  neque  cognovisti, 
neque  extunc  aperta  auris  tua.  i 

Nova  quidem  novae  conversatioiiis  audita  feci  tibi 
ex  quo  de  aquis  Juda  existi,  id  est  ex  quo  renatus 
D  es  ex  aqua  et  spiritu,  et  praemia  justorum  in  coelis 
conservataf  qude  nescis.  Et  qiiae  de  spiritali  conver- 
satione  vel  lentatione  audieras,  nunc  creata  $unt^ 
id  est  nunc  a  me  tibi  datum  est,  ui  ea,  si  volueris, 
facere  possis,  et  non  ab  initio  vel  ante  diem,  sed  iii 
tempore  suo.  Non  enim  puer  mox  ardua  novae  eon- 
versationis  arripere  valet,  scil  in  aetate  pcrfecta  su« 
stinerc  teiitationes,  et  spirilalibus  disciplinis  scmet- 
ipsum  exercere  potesf .  Et  Dominus  singula  quaeque 
temporibus  suis  disponit,  quoniam  t  omnia  tempus 
habent,  et  suis  spatiis  transeunt  universa  sub  ccelo 
(Eccle.  111,  i).  I  Dans  ergo  opportuno  temporeho- 
mini  gratiam  bene  ronversandi,  nisi   piger  fuerit» 


(174)  Alias,  num  annuntiastis. 


K»! 


HERVEI  fiURGIDOLKNSlS  MONACIH 


i^it 


recte  ei  denuntiat,  quia  jam  cieata  suut  nova,  et  A  ^O,  in  Evang,)  :  c  Quicunquc,  inquit,  bona  in  h(»r 


KPft  extunc  et  ante  diem. 

Sed  rum  dixcrit,  quia  audita  feci  tibi  nova  extunc^ 
videlur  contraria  adjungere,  cum  subjicit,  quia  non 
audiiii  ea.  Sed  aure  corporis  audivit,  et  aure  cordis 
non  audivil.  Non  audi$ii,  inquit,  ea,  id  cst  non  in- 
lcUcxisti,  nc  forle  scientia  inflatus  dicas,  quiaecce 
cgo  cognovi  ea,  Sed  neque  audiiti  ea,  id  est  non  in- 
tellexisti  ca,  neque  cognovisti,  neque  extunc  aperta 
tit  aurii  tua,  id  est  cordis  tui.  Naniquia  audisti  qui- 
dem  bona,  scil  faccre  neglcxisti,  quae  audisti  non 
audisti.  Et  sicul  ncmo  novit  quid  sit  charitas  nisi 
sit  charilas  in  eo,  ita  ncmo  vere  inlelligit  praccpta 
coelestia  nisi  qui  facit.  Bcne  igilur  ei,  qai  bona  qux 
audivit  opcrari  contcmnit,  dicitur,  quia  nzque  au- 


S£Culo  haltctis,  cum  quoslibet  pauperes  nonnulli 
reprchensibilia  perpetrare  conspicitis,  nolite  despi- 
cerc,  nolite  dcsperare,  quia  fortassc  quos  supcrflui- 
tas  tenuissimae  pravitatis  inquinat,  caminus  pauper- 
tatis  purgat.  De  vobis  omnino.perlimescite,  quia 
nonnulla  etiam  maie  acta  prospcra  \ita  secuia  cst ; 
de  iliis  vero  soUicite  pensate,  quia  eos  magistra  pau- 
pertas  cruciat,  quousque  ad  rcctiiudinem  perducat.  i 
Et  infra  :  <Cum  quoslilM3t  in  hoc  mundo  abjectos 
aspicilis,  etiamsi  quae  reprchcnsibilia  eorum  esse 
vidcantur,  nolite  dcspicerc,  quia  fortasse  quos  mo- 
rum  infirmitas vulncrat,  medicina  paupertatis  curat.  i 
Sequilur : 
Ver8.  14.  —  € Proptcr  me,  propter  me  faciam,  ut 


dikti^  neque  cognoviiti,  neque  extunc^  id  cst  ex  quo  ^  non  blasphemet,  et  gloriam  meam  alteri  non  dabo.» 


super  Domiiium  constabilitus  es,  aperia  est  auris 
iua,  Scquilur: 

€  Scio  enim ,  quia  prxvaricans  (praevaricaberis , 
et  transgrcssorcin  de  vcntre  vocavi  te.  > 

Scto,  quia  necdum  maliiiam  tuam  descrcs,  scd 
adhiic  inandata  mea  praevaricando  calcabis.  Tu  es 
dc  niiisAdain,  per  quein  in  hunc  mundum  ptcca- 
tum  intravii,  ct  per  pcccatum  mors,  ei  ila  in  omnes 
hoiniiics  transiit,  in  quo  onincs  pcccavcrunt.  Unde 
et  tromgresiorem  de  tentre  matris  vocavi  ic, 

Hiicusque  duritiam  uniuscujusque  eoruin  Domi- 
nus  objurgavit,  quos  incrcpat  alibi  dicens  .  c  Quid 
autem  vocatis  ms,  Dominc,  Dominc,  ct  non  facitls, 
quae  dico  {Luc,  vi,  46.)?  >  Jam  vcro  secundum  iliud 


Propter  bonitatem  meam  faciam  te  vivere  sicut 
nomen  meum  non  blasphcmctur  propter  te ;  ei  glo  - 
riam,  qua  in  te  gloriari  debco,  alieri,  id  est  satanae, 
non  dabOy  quia  gloriatur  in  eis,  quos  in  perditionem 
trahit.  Post  haec  ad  priora  Ecclesiae  teinpora  rever- 
iitur  sermo  divinus.  Scquitur  namqae: 

Vers.  12.  —  f  Audi  me,  Jacob  et  Israel,  qucm  ego 
Yoco,  ego  ipse,  ego  primus,  ego  novissinius.  > 

Jacob  quippe  vel  Israel,  quem  Dominus  vocat^ 
Odelcs  cx  circumcisione  sunt,  quos  per  ir.tcniaiii 
aspirationcm  ad  Christum  suum  trahit,  quibus  ait : 
Ego  sum  ipse,  non  aiius,  quia  non  mutor.  Ego  sum 
primus^  ei  novissimus^  quia  sum  ante  omnia,  ct  post 
Juod^oysfait^'!' Mi^^^^^^  «^^^  ^^*  ^^^"™  simul  csl,  et  sempcr 


sericordiam  praestabocui  misereI>or  {Rom,  ix,15),  > 
quid  ei,  cui  voluerit  misereii,  misericorditer  agat, 
ostcndit  subjungens : 

Vers.  9.  —  I  Propter  nomen  meum  longe  faciam 
farorem  meum,  et  laude  mea  infrenabo  tc,  ne  in- 
tereas.  > 

Non  propter  te,  inquit,  sed  propier  nomen^  quod 
invocatum  est  super  te,  longe  faciam  a  ie  furorem 
meum^  quo  tetradideram  Oliae  Babylonis  affligendum. 
£8  enim  adhuc  dignus  furore  meo,  sed  jain  tibi  mi- 
sertus  parcam,  et  ne  uUra  male  liber,  quo  volueris, 
eas  sequendo  concupigcentias  tuas,  infrenabo  te 
laude  meUf  ne  mortem  sempiternam  incurras,  sed 


est  quod  neque  coepit  unquam  ncque  aliquando  ccs- 
sabit,  inseparabile  quoddam  et  sine  flne  existentc 
pelagus,  nullis  terminis  liraitibusque  circumdatuni, 
omnem  supergredicns  scnsum,  etomne  tempus  atqi!c 
naturam.  Qui  deinde  potcntiam  actionis  suaedenun- 
tial,  dicens : 

Vers.  13.  — «Manus  quoque  mca  fundavit  tcr- 
rara,  et  dextera  mensa  csl  coelos,  ego  vocabo  eos, 
et  stabunt  simui.  > 

Ipse  enim  terram  et  coelos  fecit,  ct  omnes  cceli 
obtemperant  nutui  ejus.  Potcst  vcro,  nt  saepe  jam 
diximus,  per  terram  Ecclesia  designari,  quae  semeii 
praedicationis  suscipiens  fructum  boni  operis  facil; 


laetus  decanles  :  i  Benedicam  Dominum  in  omiii  d  etperf(r/o«sanctipraedicalores,qui  tanquam  imbres 

raittunt  eloquia  sapientiae  suae.  Ifaiiiii  ergo  Domini 
fundavii  ierram^  quia  super  fundamentum,  quod  cst 
Christus,  posuit  Ecclesiam.  Ei  dexlera  ejiis  mensa 
esi  calos^  id  est  praedicatores,  sicut  discipulis  pcr 
Apostoium  dicitur  :  c  Non  in  immeusum  gloriamur, 
sed  secundum  mensuram  regulae,  quam  mensus  est 
Deus,  mensura  pertingendi  usqne  ad  vos  (//  Cor.  \, 
13).  >  Et  rursum  :  c  Unicuique  nostrum  dau  est 
gratia  secundum  mensuram  donationis  Christi 
(Ephes.  IV,  7).  >  Cum  auiem  dicit  :  c  Ego  vocabo 
eo8,  ct  stabunt  simul.  >  Ostendil  omnes  iiios  ad  ob- 
sequium  esse  paratos.  Qui  enim  vocali  sunt,  parati 
sUnt,  parati  sunt  facere,  quod  sibi  jussum  fueril. 
Praemisso  autem  exempio  fundatioiiis  Ecclesiaeet 


tem][K)re,  semper  iaus  ejus  in  ore  meo.  In  Domino 
laudabitur  anima  mea  (Psal.  xxxiii,  2).  >  Seqni- 
tar: 

Vers.  10.  —  f  Ecce  excoxi  te,  sed  non  sicut  ar- 
gentum,  eiegi  te  in  camino  pauperutis.  > 

Excoxi  le  in  igne  tribulationis  sub  manu  liliae  Ba- 
bylonis,  id  est  cujuslibet  personae  potentis,  et  tyran- 
oidem  exercentis,  sed  non  quasi  argentum^  quia  pur- 
Hatus  non  es  a  sordibus  tiiis.  Argentum  enim  pur- 
|(atur  in  igne,  sed  tu  non  es  purgatus  in  tribulatione, 
quia  nec  in  adversis  omisisti  peccare.  Sed  in  camino 
mmperiaiis  decoquens  eiegi  le.  De  hac  senlentia  non 
Becesse  habemus  nunc  aliud  dicere,  nisi  quod  in 
homilia  quadam  beatus  Gregorius  admonet  (bom. 


155 


COMNKNT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VL 


454 


obeditioiiis  sanctorum  dicit  ad  Israel,  cui  loqueba-  A     Vers.  17.  —  <  H»c  dicit  Dominos  Deus  redemptor 

tuus  saiictus  Israei :  Ego  Dominus  Deus  tnus  docens 
te  utilia,  et  gubcrnaus  te  in  via  qua  ambulas. » 

Redemptor  noster  populo  suo  dicit,  quia  ego  tum 
Dominus  Deus  tuus.  Nam  et  ipse  est  Dominns  cl 
Deus  quemadmodum  et  Pater.  Ait  enim  :  c  Ego  el 
Patcr  unum  sumus  (Joan.  x,  30).  >  Et :  cOmnia, 
quae  babet  Pater,  mea  sunt  {Joan.  xvi,  15).  >  Se  ergo 
Dominnm  et  Deum  esse  testetur,  ut  omnes  honori* 
ficent  Filium  sicut  iionoriflcant  Patrem.  Qui  nos 
et  in  Veleri  et  in  Novo  Testamento  saiis  utilia  scm- 
per  mandata  docet,  el  tit  vta  justitiae,  qua  gradiiaur 
nos,  gubeniat,  et  dirigit.  Qui  quam  uliiia  nos  do- 
cuerit,  ct  quantum  salutem  nostram  optaverit,  in- 
dicat,  cum  subjungit : 
Vers.  18.  —  <  Ulinam  attendisses  mandata  mea  ! 


lur: 

¥ees.  14.  —  €  Congregamini  omnes  vos,  et  au- 
dite.  » 

Congregamini  omnes  vos  in  una  eadem  voluntate, 
«t  sit  omnibus  vobis  cor  unum,  et  anima  una,  et 
audile  me  sicut  coeli  me  audiunl.  Sequitur  :  <  Quis 
de  eis  annuntiavit  liaec?  DiicxitDominus  eum,  faciet 
Toluntatem  suam  in  Babylone,  et  bracbium  suum 
in  Chaldxis.  > 

Quis  ex  caslis^  id  est  praedicatoribus  annuntiavit 
keecj  quae  dicta  sunt  de  obcdientia  eonim,  et  caelcra 
nonc  praemissa?  Subaudi  Chrislus.  Ipse  enim  digna- 
Itts  est  unus  t\  illis  fieri :  Dominus  dilexit  eum  di* 
eens  :  <  Hicest  fllius  meus  dilectus  (//  Petr,  i,  17).  > 
£l  ipse,  voluntatem  suam  explebit  in  Babylone^  id  B 
est  in  lioc  confuso  sxculo,  vel  in  gentiiitate,  <  qui 
omnes  homines  vult  salvos  fieri,  et  ad  agnitionem 
Teritatis  pervenire  (/  Tim,  ii,  4).>  Et  brachium  vir- 
tulis  suae  fadct  in  Chaldceis,  quia  exspolians  prin- 
cipatus  et  poteslates  traducet  confidenter  palam 
triumphans  illos  in  semetipso.  Chaldaeienim  maligiii 
spiritus  suut.  Sequilur : 

Yers.  15.  —  c  Ego  locutus  sum,  et  vocavi  eum, 
el  adduxi  eum,  et  directa  est  via  ejus.  > 

Ego  Pater  locutus  sum  de  eo  per  proplietas,  et 
woeam  eum  in  hunc  mundum,  adduxique  ftim,  et 
directa  est  via  conversationis  ejus,  eo  quod  iniqui- 
utem  non  fecerit,  nec  inventus  sit  dolus  in  ore  ejus. 
Cujas  vox  protinus  subintroducitur,  dicens : 

Yers.  16.  —  c  Accedite  ad  me,  et  audite  hoc :  Non 
a  principio  in  abscondito  locutus  sum,  ex  temporc 
antequam  fierent,  ibi  eram,  el  nunc  Deus  misit  me, 
el  spiritus  ejus.  > 

AcceditCy  inquit,  fide  ad  me^  popule  meus,  et  no^- 
lite  mc  filium  Josepb  aestimare,  vel  a  conceptu  Vir- 
ginis  initium  sumpsisse,  sed  potius  audite  quod 
tlico.  Non  enim  in  occullo  iocutus  sum  a  principio^ 
sed  in  manifesto  est  nie  nominatissimis  quibnsque 
patribus  ab  origjpe  mundi  locutum  fuisse.  Nam  etc 
tempore,  id  est  ab  initio  temporis  eram  ibi^  videlicet 
apiid  Palrem,  quia  <  in  principio  erat  Verbum,  et 
Yeibum  erat  apiid  Deum  {Joan.  i,  1).  >  Et  ne  me 
putetis  cum  tcmpore  eoepisse,  antequam  creaturx 


facta  fuisset^  sicut  flumen  pax  tua,  et  justitia  tua 
sicut  gurgites  maris.  > 

Vers.  19.  —  <  Et  fuisset  quasi  arena  semen  tuum, 
et  stirps  uteri  tui  ut  lapilli  ejus :  non  interisset,  et 
non  fuisset  attritum  nomen  ejus  a  facie  mea.  > 

Vers.  iO.  —  <  Egredimini  de  Babylone,  fugitc  a 
Chaldaeis.  > 

Utinum^  inquit,  attendisses^  o  homo,  praecepta 
vitae,  quae  in  paradiso  tibi  dederam  I  Nam,  sicul 
aqua  flnminis  indeUcienti  abundantia  semper  fluit, 
sic  pax  tua  perseverans  semper  afflueret.  Et  sicut 
multiplici  undarum  volumine  gurgites  maris  abun- 
dant;  %\cjustitia  tua  multiplicibus  virtutum  cumulis 
.  in  immensum  excrevisset.  £t  sicut  arena  est  ionu- 
'  merabilis;  sic  muUiludo  filiomm  esset,  quos  in  pa- 
radiso  genuisses.  iVoit  interisset  semen  tuuin,  quia 
nuUus  ex  fiiiis  luis  moreretur.  Et  non  fuisut  atlri- 
tum  nomen  ejus  a  facie  mea,  quia  non  lueret  poenas 
in  aeternam  oblivionem  projectus  a  conspectu  meo. 
Nam  si  primus  homo  non  peccasset,  nunquam  ge- 
hennae  filios  generaret,  sed  tot  solummodo  filios  ia 
paradiso  generaturus  erat,  quot  electi  ponentur  in 
die  resurrectionis  ad  dexteram  judicis,  quorum 
complcta  multiludine  sine  ulla  morte  vel  afilictione 
ad  perpetuam  vitam  angelorum  et  societatem  eranl 
pervenluri. 

Haec,  inquit,  omnia  sic  fuissent,  si  voluisscs  atten- 
dere  mandata  mea.  Sed  qnoniam  rcs  in  contrariuro 


fierent^  ibi  eram.  Tunc  quidem  eram  apud  Deum,  D  l^ipsa  est,  nunc  saltem  filii  Adam  egredimini  de  Ba- 


et  nunc  ipse  mitit  me  et  spiritus  ejus^  ut  Verbum 
caro  fieret  et  habitaret  in  nobis.  Pater  enim  Filiuni 
misit,  quia  hunc  incarnari  eum  conslituit.  Sed  et 
Spiritus  sanctus  eum  misit,  quia  incarnationis  ejus 
auctor  fuit.  Nam  superveniente  Spiritu  sancto  con- 
cepil  eum  virgo.  Spirilus  eum  misit,  ut,  cum  lcgis, 
quia  idem  Filius  Spirilum  miltit,  non  credas  Spiri- 
lum  iiiferioris  esse  potenliae.Namet  Filiuseum  mit- 
lit,  qui  ait :  <  Cum  venerit  Paraclelus,  quem  ego 
mitum  vobis  a  Patre  {Joan.  xv,  26).  >  Si  ergo  se 
invicem  Filius  et  Spiritus  mittunt,  non  subjeclionis 
injuria,  sed  c«mmunitas  est  potestatis.  Sequitur: 


bylone,  id  est  de  connisione  cupidilatum,  in  qua  dc- 
tcnti  estis  hucusque  captivi,  ut  ad  patriam  aeternae 
haeredilatis  redire  liberi  possitis ;  et  fugile  a  Chal- 
dceis^  id  est  cum  onini  velocitate  recedite  longius  a 
malignis  spiritibus  vos  in  hac  confusione  passionis 
vitiorum  captivantibus.  Chaldaei  quippe  captivantes 
inlerpreianlur.  Venit  eniin  Salvator  ab  exsilio  nos 
ad  patriam  revocare,  a  saeculo  ad  paradisum,  a 
captivilate  ad  regnum.  Unde  ctiam  (175)  praecoai- 
bus  suis  praecipiens  subjungit : 

!n  voce  exsuUationis  annuntiate  omnibus  egressio* 
nem  de  Babylone,  et  cunctis,  qui  in  orbe  sunt«  ath 


(175)  Ulerque  cod.,  etiam  a  vrac. 


45S 


IIERVEI  LURGIDOLtlNSIS  MONACIII 


45b 


rfiViim  facite  hoc,  quod  nunc  per  graliam  meani  dala  A  liomlni,  qiiia  c  si  altendisscs  mandata  mea  ,  facla 


est  eis  facultas  revertendi  ad  paradisum. 

Et  ferle  iliud  etium  usque  ad  extrema  terrop^  ut 
nemo  sit  in  mundo,  qui  lioc  noii  audiat.  Sequitur  : 

t  Dicite  :  Kedemit  Dominus  servum  suum  Ja- 
cob.  > 

Vers.  21.  —  €  Non  sitierunt  in  deserto ,  cum 
educeret  eos,  aquani  de  petra  produxit  eis,  et  scidil 
petrani,  el  fluxerunt  aquae.  > 

Dicite,  quia  Dominus  sanguine  Filii  sui  redemit 
4ervum  suum,  et  fidcles  ejus  non  sitierunt  in  de- 
serto  liujus  sxculi,  cum  educeret  eos  de  tenebris 
ignorantix  et  inlidelitatis  quasi  de  iEgypto.  Nam 
de  petra^  quae  Christus  esl,  produxit  eis  aquam  sa- 
pientiae  saliitaris,  quas  porlaret  eos,  et  scidit  petram^ 


fiiisset  sicui  flumen  pax  tua.  > 

Gt  niinc  econtrario  negatiir  pax  impiis,  quia  man- 
daia  Dei  attcndere  nolunt.  Nam  sicut  Stlvatore  nato 
c  pax  aiiiiuntiata  est  hominibus  bona:  volunlatis 
(Luc.  II,  14);  >  ita  nunc  eo  veniente,  sicut  conse- 
qiiens  est,  denegatur  pax  impiis^  quoniam  c  juslitia 
et  pax  osculatdP  sunt  (Psal,  lxxxiv,  il).  >  Impii 
enim  iieque  cum  Deo,  neque  cum  angelis,  neque 
cuni  liomine,  neque  secum  pacem  babe^e  possunt. 
Est  enim  pax  virtus  sibi  copulans  omnes,  et  sibi- 
metipsis«  et  invicem,  qusc  omnia  ad  sc  contempcrat 
per  inconfusam  eorum  unilatem ,  per  quani  unam  et 
insoiubiiis  omnium  coroplicatio  secundum  divinam 
ejus  harmoniam  substituilur,  el  compaginatur  con- 


Id  est  vulneravit  Christum  in  cruce,  et  fluxerunt  b  sonantia  perfecta.  Ab  hac  tamen  longe  est  mens 

aquo!  vitalis  poius.  His  diclis  prophela  subjungit  :         impiorum ,  qu»  scmper  etiam  secum  rixatur.  Sed 

Vkrs.  22.  —  c  Non  est  pax  impiis,dicil  Domi-     jam  libeHum  hunc  terminantes  paululum  respire  - 

*"^'  *  inus,  ut  ad  scquentia  validius  accingamur. 

Id  cst  Christus  Doininus  mcus.  Supra  dictuin  eit 


LIBER  SEPTIMUS. 


CAPUT  XLIX. 

Ybrs.  1.  —  €  Audite,  insulae,etatteiidite  populi 
delonge  :  Dominus  ab  utero  vocavit  me,  de  ventre 
inatris  meae  recordatus  est  nominis  mei.  > 

Yers.  2.  —  c  Et  posuit  os  mcum  quasi  gladiuro 
«cutum.  » 

Ista  nunc  loquitur  Christus,  qui  ab  ulero  Virginis 
matris  a  Domiiio  soUis  dignus  vocari  fuil.  Nam  sic- 
ut  eo  nato  Angelus  apparcns  pastoribus  ait :  c  Ecce 
evangelizo  vobis  gaiidium  magnum,  quod  erit  omni 
populo,  quia  iiatiis  est  hodie  Salvalor,  qui  est  Chri- 
MusDoniinus  (Luc.  ii,iO,  li);  >  ita  nunc  idem  Salva- 
tor  omnibus,  qui  louge  sunt,  populis  annuntiat,  quia 
ipse  sit  a  Doniino  vocatus  ab  utero  matris.  Nos  enim 
a  baplisrao  vocat  Dominus,  quia  tunc  primum  filii 
Dci  nominamur,  cl  Christianitatis  vocabulum,  quod 
ipsc  nominare  dignetur,  accipimus.  Hunc  autem  ab 
ujero  vocavil,  quia  ct  Sanctus  et  Filius  Dei  natus 
est,  sicut  matri  ejus  dixerat  angelus  :  c  Quod  nasce- 
tur  ex  te  Sanctum,  vocabitur  Filius  Dei  (Luc.  i, 
35).  >  Hoc  ergo  omnes  populi  jubenlur  altendere,  ut 
sciant,  quia  iste  solus  sine  peccato  natus  est,  ul 
omnium  peccata  deleret.  Solus  venit  justus,  ut  om- 
nes,  qui  crediderint,  justilicaret. 

Audite^  inquit,  o  insuios  gentium,  attendite^  om- 
Aes,  qui  procul  moramini,  vel  qui  k>nge  a  Deo  re- 
eessistis ,  cognoscite  omnes,  qui  iii  iuiquitatibus 
ooncepti  estis,  quia  Deminus  ab  uttro  vocamt  me 
nomine  meo,  utpoie  natum  ex  Virgine.  Mox  eniro, 
Qt  natus  est,  vocavit  euni  proprio  nomine  per  an- 
^um  dicens  pastoribus  :  quia  c  natus  est  vobis 
liodie  Salvator,  qui  est  Chrislus  Dominus  (Luc.  ii, 
f  i).  >  Ei  sic  de  ventre  matris  eius  recordatus  est  no- 


mints  lUius,  quia  iiomen  cjus  Saivatorcm,  id  est  Jc* 
C  sum  appeilavit,  c  quod  vocatum  est  ab  Angelo, 
priusquam  in  utero  conciperetur  (ibid.  21).  »  Id- 
circo  aittem  hunc  ita  nasci  fecit,  ut  iiber  a  peccalo 
liberc  peccatores  increparet,  quatenus  ad  poeniien- 
tiam  eos  converteret.  Undc  et  posuit  os  cjus  quasi 
gladium  acutum^  ut  verbis  suis  quasi  gladio  forlitcr 
feriret  delinquenles  dicens  :  c  Serpeutes  genimina 
vipcrarum,  quomodo  fugielis  a  judicio  gehenna^?  > 
(Matlh.  XXIII,  53.)  Et :  c  Omnis  arjsor,  quse  non  facit 
fruclum  bonum,  excidetur,  et  in  ignein  mittetur 
(Matth.  111,  10).  >  Quia  vero  Judaei,  quos  sic  ferie- 
bat,  frequenter  eum  apprehendere  vulucrunt,  ct  in- 
terficerc,  sed  nunquam  potuerunt  iiisi  hora,  qua  Pa- 
terdisposuerat,  recte  subjungit : 

c  In  uinbra  manus  suae  proiexit  me.  > 
^     Et   quia  manu  Domini  protectus  corda  eorum 
verbo  suo  vehementissime  Iransfigebat,  addit : 

c  Et  posuil  mc  sicul  sagitlam  electam.  >  Penelrat 
enim  sicut  aculissima  sagitta  meiites  eorum.  c  Vivus 
est  eiiiin  sermo  Domini  ct  eflicax,  ei  pcnetrabiiior 
omni  gladio  ancipiti  pertingens  usque  ad  divisionem 
animseet  spiritus  compagum  quoque  et  medulla- 
rum  (Uebr.  iv,  12).  >  Quando  dicit  sagittam  eleciam 
ostendit  habere  Deum  sagittas  pluiiiuas,  sed  nou 
eleclas.  Quae  sagittae  siiiit  prophctae  et  aposloli,  qui 
in  toto  orbe  discurrunl,  de  quibus  alias  dicitiir : 
c  Sagittae  luae  acuUe  (PsaL  xliv,  G).  >  Chrislus  aii 
tem  de  mullis  sagiitis ,  ct  fiiiis  piuriinis  una  sagitla 
electa,  ct  Filius  unigenitus  est.  Sequitur : 

c  In  pharetra  sua  abscondit  me.  > 

Vers.  3.  —  f  Et  dixii  mihi :  Servus  meus  es  tu» 
Israel,  quia  in  te  gloriabor. » 


157 


COMMENT.  ir^  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Vlf. 


45S 


Pcr  pbaretram  Dei  occultum  ejus  judicium  desi-  A  cum  Dco  roeo.  >  Quia  i  non  potest  Filius  a  se  ipso 


gnatur.  Salvator  igilur  in  pharetra  Dei  absconditus 
esiy  quoniam  occulti  consiiii  disposilione  in  primo 
adventu  venit  occultus.  Vel  dum  puer  esset,  in  pba- 
rctm  Dei  est  absconditus,  quia  in  profundo  ejus  con- 
^iiio  tec:us  laluit  sicut  in  pliaretra  sagilta.  £l  sicut 
sagitta  ex  pharetra,  sic  ipse  ex  occuilatione  sua  su- 
bito  p:  osiliit,  ut  bominum  gentes  praedicando  Irans- 
iigerel.  Qui  dum  adbuc  in  bac  pbaretra  laterel,  au- 
divit  a  Patre :  <  Servus  meus  es  tu  Israel,  quia  in 
te  gloriabor.  >  Servus  appellatus  est,  quia  <  formam 
servi  accipiensbumiliavilsemetipsum  factus  ol^ediens 
usquead  mortem  (P/ii/ip.ii,  7).  i  In  quo  Pater  gloria- 
tas  estdicens  :  <  Ilic  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo. 
mibi  benecomplacui  (Maiih,  xvii,  5).  i  Israel  quoque  ^ 
Toralur,  id  esl  princeps  cum  Deo,  quia  8emi>cr  cum 
Palre  regnat.  Isracl  cnim  princeps  cum  Deo  interpre- 
tatur.  Vel  ideo  vocatus  est  Israel,  quia  natus  est  ex 
seminc  Judseorum.  Sequilur  : 

Veks.  4.  —  <  Et  ego  dixi  :  In  vacuum  laboravi, 
sine  causa  et  vaiic  forlitudinem  mcam  consumpsi. 
Ergo  judicium  meum  cnm  Domino,  et  opus  meum 
ctnn  Deo  meo.  i 

Profunda  cst  valde  ut  reor  ista  sententia,  de  qua, 
qizid  oobis  visum  sit,  ila  loquemur,  ut,  si  quis  ea 
melius  exponcre  valuerit,  nos  libentius  sensuro  ejus 
sequi  parati  sumus^  Ait  ergo  Redemptor  noster  in 
terris  corporaliter  conversans  :  /n  vacuum  laboravL 
Solent  enim  bomines  proplcr  teuiporalia  commoda 


facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Palrcni  facien* 
tem.  QuKcunque  eniin  ille  fecerit,  ha)c  et  Fiiius  si- 
militer  facit.  (Joan.  v,  \9).  > 

Alitertamen  intclligi  possunt.  Cum  enimDominus 
noster  audisset  a  Palrc:  <  Servus  meus  es  tu  Israel, 
quia  in  te  gloriabor,  >  ait :  <  In  vacuum  laboravi, 
sine  causa  ct  vane  forlitudinero  meanj  consumpsi.  » 
Fortasse  ergo  quia  nomiiie  Isracl  appellatus  est,  in 
persona  populi  Israel,  quod  nox  adjungit  locutus 
est.  Populus  itaqiic  circumcisionis  tandem  intelli- 
gens,  quia  noii  justilicatur  bomo  ex  operibus  legis 
nisi  pcr  (idem  Jesu  Cbristi,  loquitur  in  Cbristo  nunc 
dicens  :  <  In  vanum  laboravi,  sine  causa  et  van^ 
fortitudinem  meam  consiimpsi.  i  —  <  Israel  enim» 
ait  Apostolus,  sectans  legem  justitix,  In  legcm  ju- 
siilix  non  pervenil.  Quare?  quia  non  cx  lide  scd 
quasi  ex  operibus  (Rom,  ix,  51).  >  In  vacuum  ergo 
laboravit,  atque  sine  causa,  et  vane  fortitudinem 
suam  consumpsit,  qui  se  suis  viribus  per  carnalcm 
legis  observantiam  justilificari  posse  putavit.  <  Quo- 
niam  autcm  in  lege  nemo  justiflcabitur  apud  Deum, 
manifcslum  est,  quia  juslus  ex  flde  autem  vivit. 
Lex  ex  fldc  nou  est,  sed  qui  fecerit  ea,  vivcl  in  illis 
{Gald$.  III,  11).  I  In  vacuum  ergo  ac  sine  causa 
laborasse  Apostolus  iste  gemit,  qui  in  legis  operibus 
juslincari  sine  fide  laboravit.  Sicut  et  Apostolus 
<  octava  die  circumcisus  ex  gencre  Israel,  de  tribu 
Benjamin,  Ilebrxus  ex  Ilebr^eis,  secundum  legem 


laboribus  exerccri.  Ipse  autem  et  labores  iu  carne  C  Pharisaeus,  secunduin  a;mulationem  persequens  Ec- 

clesiam  Dei,  secundum  juslitiam,  qux  in  lege  Dei 
est,  conversatus  sine  querela,  omnia  qu»  sibi  fue- 
rint  lucra,  lixc  aibitratusest  propter  Cbrislum  de- 
trimenta,  propier  quem  omnia  detrimentum  fecit^ 
et  arbitratus  est  velut  slercora,  ut  Christum  lucri- 
faceret,  et  inveniretur  in  illo  non  baliens  suam  ju- 
slitiam,  quae  ex  lege  est,  sed  eam,  quae  ex  llde  est» 
Jesu  Chrisli  (Philip,  iii,  5).  i 

Juxta  bunc  itaquesensum  illa  pars  eorum,  q\m 
fldem  suscepit  loquitur  voce  capitis  sui  :  <  In  va- 
cuumlaboravi,sinecausaetvanc  fortitudlnem  meam 
consumpsi.  i  Et  addit :  <  Ergo  judicium  meum  cum 
DomiiiO,  I  id  est  jam  ita  judicabo,  ut  Doniinus  ju- 


sostiriuit,  et  laborum  prxmia  in  boc  sxciilo  nulia 
percepil.  Qiiia  igitiir  per  action^s  suas  transitoria 
Iucra  non  quxsivit,  a  mundi  compebdiis  vacuum  la- 
borem  duxit. 

Qoi  et  fortitudinem  suam  sine  causa  et  vane  u 
consumpsisse  dicil.  Nam  propter  primx  transgres- 
sionis  culpam  omnis  homo  addictus  mortalitati  tot 
doloribus  in  hac  vita  faligatur,  ut  in  malis,  quse  pa- 
litur,  non  diu  subsistens  deflcial  et  morialur.  Ilic 
autem  licet  ex  carne  Adam  carnem  assumpserit,  vi- 
linm  tamen  ex  carno  non  traxit.  Sed  ncque  bic  vl- 
vendo  pcccalum  fccit,  et  ideo  quantnm  in  se  est, 
9ine  causa  poenas  nostrx  raortalifatis  suslinens  /brit- 


tudinem  suam  consumpsit.  Annon  forlitudinem  con-  ^  dicat,  videlicet  optimum  esse,  ut  non  in  legc  justi- 


sumpserat,  quando  <  fatigatus  ex  itinere  sedebat  sa 
pcr  fontem?  i  (Joan.  iv,  6.)  Quam  et  vane  in  eo 
eonsumpsit,  auod  missus  ad  oves,  qua^  perierunt 
doinos  Israel,  eumdem  populum  convertere  non  po- 
tuit.  Qaantum  igitur  ad  eos  spectat,  qui  doctrinam 
ejus  audientes  et  miracula  vidcntes  non  credideruiit, 
vane/\d  est  in  vanum  consumpsit  fortitudinem  susnn^ 
qoando  illi  remedia  salutis  aniinarum  suarum  non 
rcceperont ,  pro  quibus  ipse  corporalitcr  inflrmatus 
usque  ad  mortem  laboravit.  Unde  et  congrue  sub- 
jungit : 

<  Ergo,  inquit,  judicium  mcum  cum  Domino.  i — 
€  Ego  cnini  gloriam  meam  non  quaero,  est  qui  qux- 
raty  et  judicct  (Joan.  viii,  50).  i  —  <  Et  opus  meum 

PiTROt.  CLXXXL 


ficari,  sed  spirilu  ex  flde  spem  justitia;  exspecte- 
inus.  Et  opus  meum  cum  Deo  meo^  quia  cooperante 
Deo  opus  meum  faciam,  et  adjuvante  gratia  iegem 
implebo. 

Adhuc  tamen  et  alio  modo  possunt  haec,  nisi  fal- 
lor,  intelligi.  Nam  quia  Dominico  homini  dictuni 
est :  Servus  meus  es  tn  Israel,  idcirco  forte  voco 
servi,  id  est  voccbuniani  generis  mox  locutus  est : 
In  vacuum  laboravi,  Nam  propter  mysterium  as- 
sumptie  humanitatis  assumil  in  se  vocem  alio- 
rum  bominum,  sed  jam  poenitcnttum.  Recte  enini 
in  lioc  loco  ex  eorum  persona  vox  humani  generin 
accipitur,  qui  post  ignoranlioe  suae  caliginem  ati 
amcreni  juslili.^B    converliinlur,  cl  veritatis  radiis 


m 


BERYU  BUnCiDOLENSiS  MQNACIII 


460 


lUusti^aU  fletibus  luunl,  quod  erraverunt.  Illumiiia- A /sw/  totus  non  congregabitur  Iii  Eidesiam,  scd 


tus  enim  quisque  respicit,  quam  turpe  fuerit,  quoJ 
pra:sentis  vilie  amorc  lahoravit.  lu  eis  crgo  geni)s 
humanum,  in  quibus  ad  vilara  revcjtitur,  pra?lcri- 
tum  laborem  suum  pro  nihilo  ducens  ait :  In  va- 
«tutim  luboravi,  Conspicit  enini,  quam  vacue  pro 
Ista  vita  laboratur.  Amore  enim  sa^culi  advcrsa  ali- 
^ua  perpeti  ct  vacuum  simul  ct  laboriosum  csl.quia 
el  cx  adversitate  mens  afficitur,  ct  rcmunerationis 
prscmio  non  replctur.  Qui  igitur  mala  mundi  pro 
mundo  tolerat,  tn  vacuum  laborat,  quia  vit^.  suse 
tcmpora  sine  remuneratione  expendit.  Sed  et  forti- 
tudinem  suam  in  Iiujusmodi  laboribus  sine  causa  et 
vane  censumit,  quia  cjus  vitam  relributio  subse- 
quens  nolla  remunerat,et  prxsens  tribulalio  fatigat. 


magis  per  lolum  orbem  caplivus  disDcr^jctur.  Sc- 
quitur  : 

I  Et  glorificalus  sum  in  oculisDomini.  iCui,ciim 
dixisscm :  t  Paler,  clarifica  Filium  tuum  {Joan,  xTi, 
i),  »  rcspondit  dc  ca^lo  diccns  :  «  Et  clarificavi,  cl 
ilerum  clarificabo  (Joan.  xu,  18).  »  —  t  El  Dcus 
rocus  >  in  passione  c  factus  csl  forliludo  mea,  >  quia 
Patcr  raccum  cst.  El  quia  «  oporleLatChristum  pati, 
el  resurgcre  a  mortuis  die  lcriia,  ct  prxdicari  in  no- 
mine  ejus  pcDnilentiam  el  remissioncra  peccatoruni 
in  omnes  geiites  incipienlilms  a  Jerusalem(L»c.  xxiv^ 
46),  >  recte  ftiibjiingitur: 

Yers.  6.  —  «  El  dixit  :  Parum  cst,  ut  sit  mihi 
servus  ad  suscitandas  tribus  Jacob,  ct  fa^ccs  Israel 


Ad  emnia  hsoc  idonce  conllrmanda  Salomonis  testi-  ^  convertendas.  Dedi  te  in  luccm  gontibus,  ut  sis  salr.s 
iDonium  sufficit  dicentis  :  c  Vidi  cuncta  quae  fiunt      mea,  usque  ad  cxtrrmum  tcrrx.  > 


Bub  soie,  ct  ccce  universa  vanitas ,  et  afflictio  Spi- 
riius  (Eccle.  i,  14).  >  Eliterum  :  <  Cumquemecon- 
>e:'tisscm  ad  universa  opera  qux  feceranf  manus 
Ri?rc,  et  ad  labores,  in  quibus  frustra  sudaveram, 
\idi  in  omnibus  vanitatem  et  alHictionem  animi,  cl 
nihil  permanere  suh  sole  (Eccle.  ii,  11).  > 

Itaque  posl  ignorantiae  tencbras  anima  laiiiine 
Tcritatis  illustrata  dolet  se  sine  causa  laborasse  pro 
commodis  lemporalibus,  et  terrore  futuri  examinis 
attonita  subjuiigit  :  <  Ergo  judicium  meum  cum 
Domino.  >  Ac  si  dicat :  Ilucusque  futurum  judicium 
ignorabam,  sed  nunc  scio  quia  judicium  meum  erit 


Parum  quippe  fuil,  ut  Filius  Dei  formam  servi  ac- 
ciperet  proplcr  tribus  Israel  ad  fidcm  tonvertcndas, 
et  fwces  Israel,  id  est  carnales  Judaici  populi  reli- 
quias  converlendas,  nisi  ct  cunclas  pcr  orbcm  gentes 
illuminaret,  atqae  omnes,  qui  sunt  in  lota  mundi 
latiludine,  si  crediJerint,  salvarct.  Paulus  vero  ct 
Barnabas  a  Judxis  repuJiati  dixerunt  :  <  Eccc  con« 
Ycrtimui'  ad  genles.  Sic  cnira  praeccpit  nobis  Domi* 
niis  :  Posui  te  in  luccm  gentibus,  ut  sis  in  salutem 
usque  ad  exlremum  tcrra;  (Act.  xiii,  4G).  >  Quod  qui- 
dem  Cbristo  Domino  spccialiter  dictum  esse,  ma- 
Difeslum  est.  Sed  tamen  hoc  sili  jam  dictum  arbi- 


eum  Domino,  quoniam  in  cxtremis  meis  cum  illo  ju-  p  tranlur  apostoli  membra  illius  se  csso  recolentrs. 


dicabor,  quando  de  singulis  actibus  meis,  et  e  di- 
vcrso  debeneficiis  mihicoUatis  in  tllo  trcmendocxa- 
miue  flet  discussio.  Et  opus  meum  cum  Deo  meo, 
quia  quidquid  hic  operor,  apud  eum  servatur  in 
dic  novissimo  judicandum,  sicut  ait :  <  Ecce  scii- 
ptum  cst  coram  me  (Isa.  lxv,  G).  >  Et  ul  Malachias 
loquilur  :  <  Attendite  Dominus,  ct  -audivit,  et  scri* 
pt'.is  cst  liber  monumenti  coram  eo  (Malac.  iii,  16). > 
Vel  cpus  meum  cum  Deo  i7ieo,quia  jam  operabor  cum 
Dco,  qux  sanaa  ct  justa,  faciens  cum  ipsiusadjuto- 
rio.  lla^c,  qm  melius  potuerit,  interpretetur;  nos 
vero  sequeutia  videamus.  Subjungit  enim  Redeni- 
ptor  noster,  diccns  : 

Vers.  5.  —  <  Et  nunc  dicit  Dominus  formans  me 


sicut  ctiam  ipse  propter  cjusdem  corporis  unlonem 
dixil :  <  Saule,  Saule,  qu  idme  i^crsequcris  ? » (Act^  ix, 
4.)  Ob  hoc  etiam  inlerpretati  sunt  apostoli  dictum 
esse  sibl,  quod  Christo  dictum  est,  quia  non  per  se 
ipsum  sed  per  apostolos  Christus  procdicavit  gcnti- 
bu3.  Sequitur  : 

Vehs.  7.  —  <  Ilaic  dicit  Dominusredcmptor  Isracl 
Sanctus  ejus  ad  contcniptibilem  animam,  ad  abu- 
minalam  gciiVem,  ad  servum  domiiiorum  :  Regcs 
videbunt,  ct  consurgent  p-incipes,  ct  adorabunt 
proplerDominum,  quiafidclis  est,  cl  sanclum  Israel, 
qiii  elegit  te.  > 

.\d  contemptibilem  ammam  gcntilium,  ad  abomi- 
natam   gentem  paganoruni,  ad   populum  gentilem 


cx  utero  scrvum  sihi,  ut  reducam  Jacob  ad  cum,  ct  o  muUorura  servum  dominorum,  id  cst  idolorum  dicit 


Isracl  non  congregabilur.  > 

Bene  ait :  Ex  utero.  Ex  utero  cnim  virginali  for- 
matus  est  cooperante  Spiritu  sanclo,  non  ex  uterls 
utriusque  parcntis  genitus.  Qui  formatus  cst  servus, 
quia  sccundum  servi  formain,  quam  cx  Virgiiie  su- 
scepit,  crcatusest.  Ob  hoc  ctiam  diciturcum  Domi- 
nus  cx  utero  servum  sibi  formasse,  <]uia  ad  hoc  ve- 
nit,  ul  faceret  Ynhintaicm  Dei ;  ct  natus  cst  servus 
Dei,  cum  nos  ccontrario  nascamur  servi  diaboli.  In 
Laplismo  iiamque  post  cfficinuirscrvi  Dei.  DominuSy 
Inquit,  formans  mc  ex  utero  servum  sibi  dicit  nunc, 
«(  reducam  Jacob  ad  eum,  Ac  sidicat:  <  Nonsum 
siissus  nisi  ad  ovcs,  qusc  |)crieriint,  dumus  Israel 
(Hlattli.  X,  6).  >  Sed  quia  non  omncs  crc<lituri  su!il, 


nunc  redemptor  et  Sanctus  Israel,  quia  reges  vidc- 
bunl  in  (6salutem  meam  usi|uc  aJ  cMicinuni  teirx, 
ct  principes  consurgent  a  somno  prisiina;  infllelitalis, 
et  adorabunt  Deum  vestrum  non  propter  te,  sed  pro* 
pter  Dominum,  quiu  ftdclis  est  iii  proniissloue  qua 
dixit  Abrahui :  <  Qtioniain  hcnodiccntur  iu  semine 
tuo  omiics  genlcs  (fMcn.  xxii,  18);  >  etpropter  San- 
clum  Israel,  qui  pv.T  iinmensam  pietatem  saftm  nunc 
elegit  te.  IJcirco  cnira  tandcm  credidcrunl  rcgrs  el 
principes,  quia  vidcrun!  ;\l>iquc  gcnles  fidem  &usct:- 
pisse.  Sequitur : 

Vkrs.  8.  —  <  Ilsec  dicit  Dominus  :  In  tempore 
plncilo  cxaudivi  te,  cl  io  die  saluUs  auxiliatu*  sura 
tui.  > 


m  COMME.XT.  LN  IS.VIAM 

Tempus  piacitum  est  a  resurrcclione  Salvatoris 
usque  in  finem  sxculi,  in  quo  Deus  conicmplibi- 
lem  aiiimam  exaudil  sicul  Coriielium.  Sed  et  dies 
talulis  ab  eadem  rcsurreclione  esl  quolidie,  quia  sa- 
lutem  f  omnis,  qui  vere  petit,  accipit,  ct  qui  quserit, 
invenit  (Matth,  vii,  8).  >  Quotidic  cnini  de  isla  die 
nobis  dicitur:  c  Ilodie  si  voceni  ejus  audicritis,  no- 
liie  obdurare  corda  veslra  (P$al,  xciv,  8).  >  IIjjc  ila 
esse  Paulus  osteiidit  dicens  Corinlliiis  :  <  Ilortamur 
Tos,  ne  in  vacuuin  gratiam  Dei  recipialis.  Ait  cnim  : 
Tenipore  accepto  exaudivi  tc,  et  in  dic  salutis  ad- 
juvi  le.  Ecccnunc  tcnipus  acceptabilc,  ecce  nunc 
dies  salutis  (//  Cor.  vi,  1).  >  Pelrus  quoque  dixil, 
<}4iia  c  omnes  prophclUe  a  Samucle  et  dcinceps  an- 
miDltavcrunt  dics  istos  (Act,  iii,  21).  >  In  boc  igitur 
tenipore  placilo,  id  cst  in  boc  tempore  reconci- 
lialionis,  in  iiac  dic  salutis  exaudit  Deus  gentilita- 
tcfn  et  adjuvat :  quia  c  omnis,  quicunque  invoca- 
Teril  iiomen  Domini  salvus  erit  {Rom,  x,  15).  > 
Scquitur : 

<  £t  servavi  te,  et  dcdi  te  in  foeJus  populi  ut 
soscitarcs  terram,  et  possideres  bsercdilates  dissi- 
patas.  » 

Vers.  9.  —  c  Ut  diceres  his,  qui  vincti  sunt : 
Exite  cx  his,  qui  in  tencbris  :  Revelamini.  > 

Sertavi  te  a  malo,  o  Ecclesia,  de  gentibus  et  dedi  te 
in  feedui  populi,  ut  suscitares  terram,  ut  omnem  po- 
pulum  ita  confoederares,  ut  omnes  unum  cssent  in 
Chri&lo  iiiduti  c  novum  hominem,  qui  renovatur  in 
agnitionem  Dei  secundum  imaginem  ejus,  qui  crea- 
vit  cum,  ubi  non  est  Jud^eus  et  genlilis,  circumci- 
sio  ei  praeputium,  barbarus  et  Scytha,  servus  et  li- 
ber  sed  cmnia  in  omnibusChristus  (Coloss,  iii,  10).  > 
tt  suscitares^  inquit,  terram,  id  est  terrenorum  ho- 
minum  mentem  a  somno  pristini  torporis  ad  bene 
agendum  excitans,  pcrvigilem  reddcns,  vel  ab  in- 
terna  morte  jam  suscitares ;  ct  hcereditates  dissipalas^ 
id  est  genles,  quas  per  diversos  errorcs  maligni 
spiritus  dissipaverant,  possideres  in  Christo,  ut  di- 
ceres  his,  qui  in  sui  cordis  carcere  vincti  sunt  pec- 
ratorum  funibus  :  Exite  foras  confllendo  mala,  quae 
intus  occuliatis  :  et  hi$,  in  tenebris  obscuratum  ha- 
bentes  intcllectum,  alienati  a  via  Dei  pcr  ignoran- 
tiam,  qux  est  in  illis  propter  cser.itatcm  cordis  ipso- 
ruro  diceres  :  Revelamini,  id  est  velamen  ignoran  * 
liae,  quo  mens  vcstra  tegitur,  abjicite,  ut  abjcclo  vc- 
iamine  luce  veritatis  illustrari  possitis.  Sequilur  : 

<  Super  vias  pasccntur,  ct  in  omnibus  planis 
pascua*  eornm.  > 

Quid  per  vias  nisi  apostoli  designantur,  qui  nos 
reclo  cursu  rcducunt  ad  patriam  nostram?  Via 
cnim  cum  singulariter  Icgiiur,  solet  Chrislus  in- 
tclHgi;  cum  autcm  \\x  piurali  numero  ponuntur, 
apostolos  plerumquc  signiflcant.  Super  vias  igitur, 
id  cst  super  apostolos,  videlicet  iii  doctrina  eorum, 
pascentury  fldeles,  et  in  omnibus  planis  pascua  eorum^ 
quia  in  apertis  et  latis  cxpositorum  dictis  roens 
eocum  spiritali  cibo  reflcitur.  Olim  vero  non  in 
planis  el  latis  expositorum  s^rmonibus,  sed  in  prx- 


LlBRl  OCTO.  —  LlB.^Vn.  461 

A  ruplis  ct  montuosis,  et  asperis  erant  pascua  fi- 
delium,  quaiido  rigida,  ct  involuta  lcgis  doctrina 
pasccbantur,  scd  nunc  in  planis  et  latis  doctorum 
sermonibus  alimonia  dulci  rcflciuntur.  Scquitur  : 

Vers.  10.  —  c  Non  esuricnt,  neque  sitient,  ct  non 
pcrcutiel  cos  aistus  ct  sol,  quia  miserator  enrum  re- 
get  eos,  et  ad  fontes  aquarum  potabit  cos.  > 

Non  esurient^  neque  sitieni^  sicut  ait  Dominus  . 
c  Ego  suin  pani.)  vitse,  qui  vcnit  ail  me,  non  esurietp 
ct  qui  crcdit  in  me,  non  sitiet  unquam  (Joan,  vi, 
35).  •  Et  non  percutiet  eos  a;slus  et  sol,  id  cst  tribu- 
lationi^  ardor  non  fatigabit  aut  L-edct  mcntcm  corum, 
quia  divinitus  protcgentur ,  sicut  scriptum  cst  : 
c  Obuinbrasti  super  caput  mcum  in  die  bclli  (Psal, 
cxxxix,  8).  >  Et  itcrum  :  c  Sub  umbra  illius,  quem 
^  dcsiderabam  :  scdi  (Cant.  ii,  5).  >  Quia  miserator 
eorum  regct  eos^  ut  dicant :  c  Duminus  regit  ine,  el 
nihil  mihi  decrit,  in  loco  pascuic  ibi  me  collo- 
cavil  (Psal,  xxii,  2).  >  Et  ad  fontes  aquarum  pota- 
bit  eos,  de  quibus  dictum  est :  c  Ilaurictis  aquas  in 
gaudio  de  fonlibus  Sulvatoris  (supra  xii,  5).  >  Fontes 
cnim  aquarum  sunt  aposloli,  dc  quibus  lluenta  ve- 
ritatis  emanant.  Scquilur : 

Vers.  11.  —  c  Et  ponam  omnes  montes  meos  in 
viam,  et  semitie  meoe  exaltabuntur.  > 

Qui  per  vias  ct  fontes  signati  sunt,  ipsi  et  per 
montes  exprimuntur,  id  est  apostoli  per  merilum 
vitx  coclestibus  propinquantes,  quibus  dictum  cst : 
c  Illuminans  tu  mirabiliter  a  montibus  aeternis 
(P;iai.  Lxxv,  5).  >  Qui  ponuntur  omncs  in  viam^ 
quando  ab  pra?.dicandum  miltuntur,  ut  totum  orbem 
ad  coelestc  regnum  perducant.  Et  notandum  quia 
noii  in  vias,  sed  in  viam  ponuntur,  quia  omnes  ipsi 
flunt  una  via,  quae  est  Christus,  et  omnes  ununi 
Evangelium  concorditer  prsedicant.  Semitm  vero 
sunt  prophetae,  qui  exaltantur,  quando  ad  spirita- 
lem  intcllectura  dicta  corum  elevantur. 

Vel  prxccpta  divina  pcr  semitas  designari  pos- 
sunt,  quae  in  Novo  Testamento  exaltantur,  sicut  ait 
Dominus :  c  Audistis,  quia  dictum  est  antiquis :  Non 
niGechaberis.  Ego  aulem  dico  vobis,  quia  omnis,  qui 
viderit  mulierem  ad  concupiscendumcaro,jam  moe- 
chatus  est  eam  in  corde  suo  (Matth,  v,  27).  >  Rur- 
Eumque  :  c  Audistis,  quia  dictum  cst  antiquis  :  Ocu- 
0  lum  pro  oculo,  dentcm  pro  deiite.  Ego  aiitem  dico 
vobis  uon  resisterc  malo,  sed  si  quis  te  percusserit 
in  unam  niaxillam,  pr<cl)c  ilii  et  alteram  (ibid,^ 
58).  >  Et  itein  :  c  Audistis,  quia  dictuni  est  an« 
tiquis  :  Diliges  proximum  tuuin,  et  odio  haltcbis 
inimicum  tiium.  Ergo  autcm  dico  vobis  :  Diligiie 
inimicos  vestros ,  bencfacitc  his  qui  odcrunt  vos, 
et  orate  pro  persequenlibus  ct  calumniaiitibus  vos 
(ibid.y  45).  >  Sic  exaltatx  ct  ad  coDlestem  conver- 
saiionem  sublimata;  sunt  semita;  Dei,  id  cst  |U'a>« 
ccpla  cjus,  qusa  prius  in  inflmis  jacebanl. 

Vcl  montes  in  viam  ponit,  et  scmitas  exahat,  quo* 
niam  omnia  oflcndicula,  quae  credentium  poteranl 
impedire  gressus,  vertit  eis  iu  planum  excclsa  hu-. 
milians,  el  bumilia  sublimans,  ut  iter  placiuoi  Ua^ 


m  nEHVEi  burgidolensis  noNAcin  4a 

lieant,  atque  cnmpestre.  Quia  vero  per  has  vias  et  A  alTectu  quis  diligat,  quanto  mater  filium  diligit. 


semitas  ad  eura  totus  mundus  erat  venturus,  congrue 
6ubjicit : 

Vers.  21.  -—  €  Ecce  isti  de  longe  venicnt,  et  ecce 
iili  ab  aquilone  et  mari,  et  isli  de  terra  australi.  » 

Ad  Christuni  namque  per  iidem  vencrunt  alii  a 
ftcplcnlrionali^  alii  a  meridiana  parte,  et  alii  a  cxle- 
ris  longinquis  regionibus.  Quae  tamen  loca  et  spiri- 
laliler  intclligi  possunt.  Ecce^  inquit,  isti  venienl  de 
longe^  id  est  a  criminosa  conversationc,  et  illi  ab 
aquilone  et  mari^  id  est  a  frigida  et  amara,  turbulen- 
taque  gcntilitate,  et  isti  de  terra  australi,  id  est  de 
plebe  Judaica  quae  fervore  saeculi  quasi  mcridiano 
8oIe  quondam  incaluit,  et  aura  spiritus  velut  calido 
vento  perlata  est.  Propter  hanc  omnium  convoca- 


Sed  tamen  uberioribus  cliaritatis  visceribus,  eC 
perseverantiori  affectu  diligit  Deus  iilios  suos. 
Nemo  ergo,  cum  aliquid  patitur  molesti,  xstimet 
sc  a  Deo  derelictum,  aut  oblivioni  tiaditum : 
c  Quoniam  quem  diligit  Dominus,  corripit;  fla- 
gellat  autem  omnem  Oliura  quem  recipit  (Prov. 
111,  12).  »  Qui  el  subjungit  dicens  ad  Sion. 

Vers.  16.  —  c  Kcce  iu  manibus   meis  descri* 
psi  te  :  muri  tui  coram  oculis  meis  semper.  > 

Vers.  17.  —  c   Venerunt  struclores    tui  :  d©- 
struentes  et  dissipantes  a  tc  exibunt.  » 
.  In  manibus    mei$  descripsi  te,  qualis  eras  con- 
struenda   sicut  Ezechieii  raonstratum  est  in  ultima 
voluminis  sui  visione,   quia  diligenter   ibi  deler- 


tionem,  quae  resuscitato  Christo  facta  est,  gauderc  B  minavit  mensuras  uniuscujusque   virtutis.  Omnes 


prsecipitur  omnis  creatura,  cum  subditur : 

Vers.  15. —  c  Laudate,  coeli,  et  exsulta  lerra,  ju- 
bilale  montes  laudem,  quia  consolatus  est  Dominus 
populum  suum,  et  pauperum  suorum  miserebitur. » 
Possunt  autem  per  coelos  virtutes  angclic^e  desi- 
gnari,  et  pcr  terram  Ecclesia,  per  montes  vero  sancti 
prsedicalores.  Coeli  igilur,  id  est  habitatores  coelo- 
rum  angeli  laudare  jubentur,  atque  terray  id  est  Ec- 
clesia  exsultare,  montesque  laudem  jubilare,  id  est 
aposioli  gloriam  Dei  prsedicare,  quia  ipse  Dominui 
Jesus  consolatus  est,  per  se  ipsum  visitavit,  et  rede- 
mit  populum  suum^  et  post  vitx  hujus  tribulationem 
miserebilur  pauperum  suorum^  qui  pro  ejus  amorc 


enim  descriptiones  et  mensurx  domus  iliius  aedi- 
ftcium  Ecclesine,  moresquc  juslorum  depingunt, 
unde  et  eideni  propheix  diclum  est :  c  Fili  homi- 
nis,  oslende  doniui  Isracl  templum,  ut  confundan- 
tur  ah  iniquilatibus  suis,  et  metiantur  fahricaro  ct 
erubescant  cx  omnibus,  quae  fecerunt  liguram  do< 
mus  et  fabricac  ejus,  exitus  ct  introitus,  ct  om- 
nem  descriplionem  ejus,  el  universa  praecepta  ejus, 
cunclumque  ordinem  ejus,  et  omncs  leges  ejus,  ut 
custodiant  omncs  descriptiones  ejus,  et  praecepta 
illius,  et  faciantea  (Ezech.  xliii,  10].  »  Sic  et  in 
nanibus  meis  dcscripsi,  et  pulchra  varietate  de- 
pinxi,  et  te  semper  in  manibus  meis  teneo,  sicul 


spontaneam  nunc  paupertatem  tolcrant  dicens,  quia  ^  ^*^  meis  ovibus  dixi,  quia  c  non  rapiet  eas  quis- 

,       ,    ,  ,  ^  ,.    .      ,        vj  ^..^^  .i^ lu •      /r  ao\ 


c  propter  verba  labiorum  tuorum  cgo  custodivi  vias 
duras  (PsaL  xvi,  4).  i  Tales  enim  pauperes  plena- 
riam  consequentur  misericordiam ,  cum  venerint 
tempora  refrigerii.  Quia  ergo  duris  interim  afflictio- 
nibus  premuDtur,  et  nulii  eorum  inter  adversa  pu  • 
sillamines  fiunt,  aptc  subjungitur  : 

Vers^  14. — c  £t  dixit  Sion  :  Rcliquit  me  Dominus, 
et  Dominus  oblitus  est  mei.  > 

Putat  enim  Sion,  id  cst  anima  Christiana  minus 
adhuc  perfecta  vel  etiam  Ecclesia  in  suis  membris 
infirmantibus  se  inter  advcrsa  relictam  a  Domino, 
quia  mox  a  tribulatiocibus  non  eripitur;  et  oblivioni 
datam  se  ab  eo,  quia  diutius  malis  praesentibus  at- 
teri  permittitur.  Dei  autem  mcmoria  nec  oblivione 


quam  de  manibus  meis  (Joan.  x,  28).  » 

Sed  et  muri  virtutum  tuarum  semper  sunt  co- 
ram  oculis  mets,  quia  sine  intermissione  eas  ia- 
tuens  custodio,  ne  qualibet  ex  parte  franganiur» 
ct  ad  interiora  sua  inimicos  admittant.  Non  igitur» 
ut  aesiimaveras,  te  derciiqui  aut  obiitus  sum,  cui 
scraper  lam  chara  fuisli.  Ego  quidcra,  sicut  eras 
conslruenda,  descripsi  te^  et  nunc  venerunl  slrw^ 
ctores  tui,  qui  te,  sicut  eis  descripsi,  aedificeot^ 
id  est  sancti  praedicatores,  ex  quibus  unus  ait  : 
c  Ut  sapieus  archilectus  fundaraentum  posui  (/ 
Cor,  I,  3).  >  Qui  vero  te  deslrucbant,  et  dissi- 
pabant,  id  est  gentiles,  qui  filios  tuos  idolis  im- 
moiare  compellebant,  vel  haeretici,  qui  eos  sedu- 


rumpiiur,  nec  recordatione  sarcitur,  sed  cum  aliqua  i\  cebant,  nunc  exibunt  a  (e,   id  est  procul  expelien- 
deserens  pra^termittit,  more  mentium  oblivisci  dici-     ^"''  ^^  finibus  luis.  Sequitur : 


tur ;  et  cum  post  longum  tempus,  quae  voluerit,  vi- 
sitat,  nostrae  mutabilitatis  consuetudine  recordatus 
Tocatur.  Tempore  igitur  persecutionis  aliquoties 
aestimavit  Ecdesia  se  divinilus  olilivloni  traditam, 
quia  tot  et  tanta  mala  per  multos  annos  passa'  cst 
ab  adversariis,  ut  per  semetipsam  desperare  coge- 
retur.  Sed  huic  ejus  aestimationi  Dominus  respon- 
det: 

Vers.  15.  —  c  Nunqnid  oblivisci  potest  mulier 
infantem  suum,  ut  uon  misereatnr  filio  uteri  sui  ? 
Et  si  illa  oblita  fuerit,  ego  tamen  non  obUviscar 
lui.  > 

Nihii   in  hoc  mundo  inveniri  potest,  quoo  tanto 


Vers.  18.  —  c  Leva  in  circuitu  oculos  tuos  et 
vide  omnes  isti  congregati  sunt,  vencrunt  tibi. 
Vivo  ego,  dicit  Dominus,  quia  omnibus  his  vel- 
ut  ornamcnlo  vesticris,  et  circumdabis  tibi  eos 
quasi  sponsa.  > 

Lcva  oculos  in  circuitu,  id  est  omnem  partem 
orbis  circuraspice,  quia  omnes,  qui  sunt  in  circuitu 
tuo,  id  est  in  oriente  et  iu  occtdente,  in  septen? 
trione  et  meridie,  eongregati  sunt  in  una  voluo- 
tate  credendi,  et  passibus,  cordis  venerunt  tibi  op^ 
tulari. 

Quod  vero  dicitur :  Vhfo  ego^  dieit  Dominut^ 
juramentum  Dei  est;  Jnrat  ergo  dicens  :  ouiti  omm^^ 


les 


COWMENT.  Ll  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  TII. 


m 


bu$  hUf  qui  eongrpgati  sunt  velut  ornamento  pre-  A  labo  signum  meuin,  et  affereut  filios  tuos  ui  ul- 


lioso  veitieriSf  et  circumdabii  tibi  eos  quasi  sponsa 
d.*core  magno.  Sicut  enim  indumentum  Cbristi 
tola  £cc1e8ia  generaliter  dicitur,  sic  indumenlum 
sunt  Ecclesiae  singulorum  animae,  quae  ab  errore 
convers»  eamdem  Ecclesiam  credendo  eique  d" 
deliter  inb^erendo  circumdant.  Feiix  qui  tanti  me- 
riti  est,  tantaeque  virtutis,  ut  ornamentum  dica* 
Uir  Ecclcsiae  1  Sequitur  : 

Vers.  49.  —  c  Quia  deserta  tua,  et  solitudines 
tuae,  et  terra  ruinae  tuae  nuuc  angusta  erunt  prs 
habitatoribus,  et  louge  fugabuntur,  qui  absorbe- 
bant  te .  » 

Deserta  et  soliludines  tuce^  id  est  loca  tua,  in 
qaibus  raro  quisquam   fidclium  babilabat,  et  terra 


uis,  et  filias  tuas  super  humeros  portabunt  » 

Levo^  inquit  Dominus  Jesus,  a</  gentes  manum 
meam  quasi  nulu  ejus  advocans  eas,  et  dicens  : 
f  Venite  ad  roe  omnes  qui  laboratis  et  onerati 
estis,  et  ego  vos  reficiam  (Matih.  ii,  28) ;  t  et  ad 
omnes  popuhs,  qui  sub  coilo  sunt,  exaltabo  regale 
signum  meum,  id  cst  virtutem  crucis  meae,  ui 
omnes  ad  illud  congregeiitur.  Et  a/ferent  fdlos 
tuos  in  ulnist  id  est  virtute  exempiorum  bonx  ac^* 
tionis  suae  quasi  sustentando  ad  benc  vivendum 
eos  adducent,  et  filias  tuaSy  id  est  animas  im- 
]>ecilles  cum  patientia  porlabunt  super  Itumeros 
cordis  sui ,  ut  eas  tibi  fideliier  oiTerant.  So- 
quitur : 


ruinas  tua:,  id  est  ubi  filii  lui  corruerant  in  ido-  B     Vers.  23.  —  c  Etwunt  reges  nutrilii  tui,  etre- 
iolatriam  limore  poenarum,  nunc  omnia  haec  loca     ginae  nutrices  tuae.  » 


#miif  anjusia  fidelibus,  qui  in  eis  habitaverint. 
£t  gentiles,  qui  filios  tuos  absorbebant  m  voragi- 
Bcm  idololatriae,  vel  haeretici  qui  eosdcm  natos 
tuos  vel  absorbendo  sibi  incorporabant ,  ionge 
fugabuntur  de  regionibus  luls.  Sequitur : 

Yers.  20.  —  c  Adbuc  dicent  in  auribns  tuis  fi- 
lii  sterilitatis  tuae  :  Angustus  est  mihi  locus,  fac 
mibi  spatium,  ut  habiiem.  i 

Dia  quidem  quasi  stcrilis  fuisti  in  tempori- 
bos  mariyrum,  quia  vix  quemquam  generare  pcr 
Evaiigelium  poteras.  Sed  iiunc  tot  filios  habilura 
es,  ut  ampjissimas  basilicas  fabricare  tibi  ne- 
cesse  sit.  Vel  ita  dicent  filii  tui  :  Angustus  mihi 


Sancli  viri  reges  vocantur,  qula  praelati  cun- 
clis  motibus  carnis  modo  luxuriae  appetitum  fre- 
nant,  modo  aestum  avariiiae  temperant,  modo  glo- 
riam  clevalionis  inciinant,  modo  suggestioncs  livo- 
ris  obruunt,  modo  ignem  furoris  exstinguunt.  Re^ 
ges  ergo  sunt,  quia  tentalionum  suarum  molibus 
non  conseniiendo  succumbere,  sed  regendo  prac- 
esse  noveruDt.  Similiter  et  regince  snnt  vel  sanctai 
feminae,  vel  minus  forles  animae  electae.  Et  hi 
rcges  nutritii  sunt  Ecclesiae,  et  nutrices  ejus  tales 
rcginae.  Et  audiamus  ipsos  nutritios  ejus.  Paulus, 
et  Silas  et  Tirootheus  discipulis  aiunt :  «  Facti 
sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  tanquam  si  nu- 


^    w.      ,^. ,, - y ,  ,    — , ..- 

locus  est  in  synagogis  :  fac  mihi  spalium  in  Ec-  ^  IriJ^  fovcat  filios  suos  (/  Thess.   ii,  7).  i  £t  item 


desiis,  ut  habitem  lalius,  ut  non  compriniar  blas- 
phemiis  Judaeorum,  ultotum  orbem  tua  mecum  ca- 
piat  latitudo.   Sequilur  : 

Vehs.  21.  —  f  Et  dices  in  corde  tuo  :  Quis  ge- 
nuit  mihi  istos  ?  Ego  stcrilis  el  non  pariens,  trans- 
migrata  et  captivata,  et  istos  quis  enutrivit?  Ego 
destilula  et  desolata  (176),  et  isti  ubi  hic  e- 
rant?  > 

Pace  tandem  Ecclesiae  data  cum  lotus  orbis  ad 
fidcm  convolaret,  roirata  est  ipsa  filioruni  suo- 
rum  multitudiRem  ,  quod  tanta  fecunditate  dona- 
retar»  quae  prius  quasi  steiiiis  fuerat,  ct  de  loco 
ad  locum   propter  adversarios  migrare  consucvc- 


Paulus  :  c  Tanquam  parvulis  in  Christo  lac  vo- 
bis  potum  dedi  non  escam  (/  Cor.  iii,  2).  i  Ncc 
non  et  Petrus :  «  Sicut  modo  geniti  infantcs  ra- 
tionabilcs  sine  dolo  lac  concupiscite,  ul  in  eo  cre- 
scatis  in  salutem  (/  Petr.  ii,  2).  »  Sed  et  reliqui 
sancli  doctoi*es  quasi  reges  eam  usque  hodie  nu- 
triuiit.  Eodem  modo  et  sanctae  feminae  in  conven- 
tibus  ancillarum  Dei  faciunt.  Bene  itaque  dictum 
est  Ecclesiac,  quoniam  reges  erurU  nutritii  tui  et 
regina:  nutrices  tua,  Sequitur  : 

«  Vultu  in  terram  demisso  adorabunt  te,  et  pul- 
vcrcm  peduni  tuorum  lingent.  > 

Hoc  adimpletum  est,  quando  pagani  ad  Eccle- 


nit  secundum  illud  :  «  Cum  vos  persccuti   fuerint  «v  siam    venientes  projicicbant  se  ad  pcdcs  sancto- 


in  civitate  ista,  fugite  in  ahain  (Matth.  x,  25),  > 
et  in  terra  inimicorum  suorum  velut  in  Chaldaea 
tenebatur  captiva  et  scrvilibus  officiis  mancipata. 
Unde  et  omni  auxilio  destiluta  videbatur,  et  deso^ 
lata  inter  manus  hostium.  Ideoque  et  ipsa  stupait,. 
unde  sibi  tam  subito  provenerit  tanta  fecunditas. 
Quomodo  autem  posset  fieri  ut  copiosa  multitudo 
filiorum  ejus  diccret  :  «  Angustus  cst  mihi  locus, 
fac  mihi  spatium^  ut  habitem,  >  Dominus  insi- 
Duat  subjungens  : 

Ver8«  22.  —  «  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce 
levo  ad  gentes  manum  meam,  et  ad  populos  exal « 


rum  osculantes  eos,  ut  peccatorum  suorum  in- 
dulgenliam  consequerentur  et  baptismi  gratiair. 
Vel  quia  caput  Ecclesiae  Christus  est,  caput  ado- 
ratur  in  corpore.  El  pulvis  pedum  ejus  lingitur, 
quia  praedicli  rcges  quidquid  iu  pcdibus  Ecclc- 
siae  terreni  operis  adhaeret,  suo  sermoiie  tcrgunt 
atque  lingunt.  Sequitur : 

«  Et  scies,  quia  ego  Dominus,  super  quo  non  con- 
fundentur,  qui  exspectant  eum. 

Quando  facta  sunt  haec  omnia,  tunc  pro  cerlo 
cognovit  Ecclesia,  quae  prius  se  derelictam,  et  ob 
livioni  datam  puiabat,  quia  quicunque  Dominuui 


(I7€i)  AliM  deest^el  soiartt  isU. 


487  IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  4C8 

Jesum  in  suis  trilulatlonibus  et  tcntationibus  ex*  A  g^a>  ^^  congregabunt  e!e:'tos  ejusa  quatuor  ventiSf  a 


spectant,  non  confundentiir,  quoniam  aderit  iilis 
In  auuiio  opportuno,  ut  liberet  eos  alque  glorifi- 
cct.  Non  confundentur^  inquit ,  qui  exspectant  eum» 
£t  quarc  non  confundantur,  ctiam  sequcntibus  ver- 
bis  ostendit,  diccns  : 

Vers.  21.  —  t  Nunquid  tollctur  a  forti  prgeda, 
aut  quod    captum  a  robusto,  salvabitur  (177)?  i 

Apud  bomines  quidem  videtur  impossibile,  ut 
prwdaj  quam  fortissimus  tyrannus  rapucrit,  ei  pos- 
Eit  cxcuti,  et  quod  robutissimus  pracdo  ceperit,  sal- 
vari  queat  dc  manu  ejus.  Sed  quia  Deo  nihil  cst 
difficile,  Dominus  Jcsus  non  hominera,  scd  cum, 
qui  omnes  homines  captivos  tenebat  antiquum  ho- 
stem  prostravit,  ac  deinceps  tulit  ab  eo  c^ptivita- 


summis  coclorum  usque  ad  extremos  corum  (179) 
(Mattlt.  xxiY,  50).  I  Hucusque  Doniinus  Jisus  elo 
clis  suis  mulla  bona  proroisit.   Et  nunc  infidclc» 
Judseos  inchoat  alloqui.  Nam  sequitur  : 
CAPUT  L. 

Vers.  1.  —  f  Hxc  dicit  Dominus  :  Quis  est  hic 
liber  rcpudii  matris  vestrae,  quo  dimisi  cam  ?  Aul 
quis  est  crcdilor  meus,  cui  vendidi  vos?  Ecce  in 
iniquitatibus  vestris  vendili  estis,  et  in  sceleribus 
Tcstris  dimisi  malrem  vestram.  i 

Vers.  2.  —  I  Quia  veni,  ct  noii  erat  vir  :  vocavi, 
et  non  erat  qui  audirct.  i 

Libeilum  quidcm  repudii  dabat  maritus  odios» 
uxori  qiiando  dimillebat  cam,  et  homo  indigens 


tem,  id  est  omnem  gentem,  quam  sibi  capti^vam  in  H  nonnunquam  (Hios  suos  vendebal  credilori  suo.  Scd 


peccatis  scrvire  cogebaf,  et  quod  illc  robustus  vio- 
lenter  abstukTat,  ipse  omnipotenti  miserationc  sal- 
vavit.  Et  hxc  captivitas  tunc  praecipue  liberata  est, 
quando  gentiliius,  qu.ne  in  idolis  huic  robusto  ty* 
ranno  serviebat,  ad  fidem  convcrsa  est.  Qiia^  qiiia 
persecutiones  ab  infidelibus  sustinuit,  postquam  in 
Christopie  vivere  coRpit,  aptesubditur  : 

Vers.  23.  — (178)  <  Eos  vero,  qui  judicavcrunt 
te,  ego  jiidicabo,  et  filios  tuos  ego  salvabo.  i 

Vers.  26.  —  i  Et  cibabo  hosios  tuos  carnibus 
suis,  ct  quasi  musto  sanguine  suo  inebriabuntur,  ct 
sciet  omiiis  caro,  quia  ego  Dominus  salvans  le,  ct 
vedemptor  tuus  foriis  Jacob.  i 

Nani  eos,  qui  judicaverunt  martyres,  judicabit 


Dominus  Jcsus  matri  Judacorum,  id  cst  synagogae 
velut  odibili  conjugi  sc  dedisse  iibclium  repudii  non 
agnoscit,  quoniam  ipsa  potius  cum  rciiquit  quam 
ipse  cam.  Et  cos  creditori  non  vondidit,  quia  ceii- 
6um  alienum  ncquaquam  mutuaverat,  id  cst  pecca- 
tum  non  commiserat ,  ut  necessitate  conipulsus 
avaro  crediloris,  id  est  diabolo  cos  reddcrot.  Nilili 
enim  ab  hoc  crcdilore  accep.t :  i  Venit  eniAi,  in- 
quit,  princeps  hiijus  niundi,  et  in  me  iion  habi^i 
quidquam  (Joan,  xiv,  50).  i  Non  ergo  Doniinus  ip&*) 
Judxos  vendidit,  sed  ipsi  polius  se  in  iniqniiatibuz 
suis  vcndidcrunt  diabolo  sumentcs  pecuniam  cjus» 
Homicidiura  namque  pecunia  diaboli  est :  i  lilc  enim 
ab  inilio  homicida  fuit  (Joan.  viii,  14).  i  Fecisti 


Uominus   in  die   novissimo   secuiidum  crucialus,  ^  homicidium?  dialoli  pccuniani  susccpisti.  Adulte- 

quos  eis  inlulerunt;   et  filios  Ecclesiae,  qnos  olim 

infMeles  condemnaverunt  ipse  salvabit  in  regno  coe- 

lorum,  £t  tunc  Itostes  ejus  pascet  carnibus  corum. 

quia  faciet,  ut  carnalitatcm  suam  dentibus  interio* 

ris  hominis  prae  nimio  dolore  devorent  sine  fine 

plan^'entes,  et  sccum  rixantes  quia  carnalit^r  vixc- 

rttnt.  Cibabit  cos  earnibus  suis^  ut  nequaquam  alio- 

rum,  sed  sua  morlc  saiurentur»  et  quia  carnales 

Biinl,  et  spiiitum  Dci  non  habent,  suis  vcsccntur 

carnibus. 

Et  quasi  musto  sanguine,  id  cst  peccato,  quod  cx 
carne  et  sanguine  est,  inebriabuntur  ^  ouando,  sicut 
ficriptum  est,  «  commotione  commovcbitur  tena 


rium  diaboli  pecunia  cst.  Diaboli  enini  in  co  imago 
est  et  subscriptio.  Commisisli  aduilerium  ?  Accepi- 
sli  a  diabolo  numisma.  Furtum,  falifum  tcslimo- 
niura,  rapacitas,  violcnlia,  invidia,  supcrbia.  hxc 
omuia  diaboli  census  cst,  dialoli  et  tbjsaurus.  Tj- 
lis  enim  prcunia  de  ejus  moncla  proceilit.  Ilac  pc- 
cunia  emit  ille,  quos  emit,  et  eilicit  sibi  sei  vos  om* 
ncs,  qui  dc  hujusmodi  censu  quanlunicnnque  susce- 
perint. 

Non  igitur  a  Domino,  sed  a  se  ipsis  venundati 
sunt  Judaii  in  iniquitatibus  suis,  quoniam  sponto 
propria  quisque  se  diabolo  vciidit,  dum  voliiniarid 
peccal.  Ilinc  namquc  dc  Achab  dicilur,  quia  i  vc- 


(Isa.  XXIV,  9),  1  id  cst  quisque  pcccntor  a  cogila-  n  nu6datuscst,  utfacercl  malum  (///  Reg,  xxi,25) 


tionc  agitabitur  sicut  ebrius.  Rccordatio  quippe 
raaloruin,  quaj  fcccrunt,  conlurb^bit  mcntera  eorum 
cl  inebriabit,  ne  quieto  ct  sobrio  corde  possint  \xi\' 
ti;e  jusloium  (ieri  pa:ticipes.  Et  tunc  omnis  caro,  id 
cstomnis  homo  et  bonus  et  malus  sciet  indubltan- 
ler,  qiiia  Dominus  est,  qui  salvat  electorum  Ecclo- 
siam,  otquia  fortis  Jacob,h\  est  ille,  qui  luctatus 
est  com  Jacob  (6Vn.  txxii,  2i),  redenvit  cam  ab 
omnibus  ma!is,  nam  i  vidcbunt  Filium  hominis  ve- 
mentera  in  niibibus  coBli  cura  virtutc  mulla  ct  maje- 
state,  et  miltet  angelog  suos  cum  tuba  et  voce  ma- 


lli  itaquc  qui  auctorcm  vilse  interfcccrunt,  qui  fal- 
suro  testimonium  adversus  eum  qui  verltas  est, 
protulcnint,  qui  per  invidiam  cum  tradidcrunt,  me- 
Hto  f;i  suis  iniquitatibus  venditi  cssc  pcrhibeitlur. 
.  Quorum  mater  in  scelcribus  eorum  dimissa  est, 
quia  tanta  in  Dominura  ct  in  discipulos  cjus  inala 
corainiserunt,  ut  ct  oranis  synagoga  sibi  consentiens 
iu  perditioncra  siraul  iret,  ex  quo  principes  saccr- 
dotum  cl  scniorcs  p?rsuaserunt  populis,  ut  pctercnt 
Barrabbam ,  Jcsura  vcro  perdercnt,  cx  quo  populus 
iile  universus  ait :  c  Sanguis  ejus  super  filios  no- 


(177)  Ali.as,  satvum  esse  poterit.  quod  abtatum  fuerit  a  robnsto  sclvatltur,  Eos  vero 

(178)  Suppl.   ex  reccnt.  cdit.  :  Quia  liwc  dicit      qui,  elc. 

Dc:ninvs  :  hqvidcm  et  captivitas  n  forti  fodelvr^  et         (1~9)  A!ia?,  ad  termhds  corum^ 


459  COMMENT.  IT»!  ISAIAM  LlBUl  OilTO.  -^  LIB.  VII.  AIO 

slros  {Matih.  xxvn ,  43).  i  Venit  enim  Salvalor  ad  A  lum  eorum,  ul  sub  aposlolis  vel  sub  Elia  poBuilcn- 


eos  nasccns  ex  Virgine,  et  non  erat  in  eis  vir  ali- 
quis,  id  est  virililer  agcns ,  sed  c  omr.es  declinave- 
runt  simul  inuliles  facti  sunt  {Psal,  xiii,  3).  i  Vo- 
orrii  eos  ad  gratiani  novilatis  pruedicatione  sua,  et 
Mn  erat  ex  eis,  qui  audire  eura  vellet.  Non  crat  ex 
ds  rir  sivc  homo.  Omnes  enim  vcri  Oei  imaginem 
rermquentes  ))estiarum  ct  serpentium  sumpserunt 
imaginero.  Son  libcllnm  repudii  eorum  matri  dedit 
Dumiuus,  nec  crcditori  vendidit  eos,  scd  scelcra 
eorum  atque  peccata  diemonibus  eos  vendiderunt  in 
pixscnlis  sxculi  voluplatibus  irrctiti  (180),  ut  illi 
parentcm,  el  illa  conjugcm  rclinqucret,  quam  vclul 
a:tulteram  ultcrius  toncre  ipse  non  poluit,  sed  vo- 
U-iitjm  abire  pcrniisit.  Idcirco  dimissi  siint  ab  ro, 


tiani  agant.  Vel  si  in  sacco  designatiir  asperilas,  ct 
puuctio  peccatorum,  doctorcs  Jud;eorum  opcriuntur 
sacco,  quia  circumdantur  peccatricc  conversatione, 
ut  nll  in  eis  nisi  pcccalum  apparcat.  Deiiide  Salva* 
tor  ad  illud  tempus,  quo  inter  cos  conversalus  cst, 
locutionem  suam  convcrlit,  subdcns  : 

Vf.rs.  A,  —  c  Doiniiius  dcdit  mihi  linguam  cru 
ditam,  ut  sciam  sustcntare  cum,  qui  lapsus  [Vulg, 
lassus]  esl,  vcrbo.  i 

Nam  juxla  dispcn.sationem  assumpli  corporis  cru- 
dilus  cst,  et  linguam  acccpit  diseiplinx,  ut  sciret, 
quando  debcret  loqiii,  quando  rcticere.  Linguam 
namnuc  eruditam  ad  prsedicandum  dedit  ei  Patcr, 
ut  eum,  qui  lapsus  iii  pcccato  fuerat,  $u$tentare  ver- 


ut  iiinumeris  calamilatibus  nullo  auxiliaiitc  oppri-  B  bo  suo  prudcnler  sciret,  ne  in  pejus  cadcret,  sed 


mjiritur.  AJ  quos  et  subjtingil  diccns  : 

c  Nuiiquid  abbi'eviat:i,  cl  parvula  facla  csl  maiuis 
mca,  ut  r.on  possim  redimcre?  Aut  non  est  in  me 
virlus  ad  liberandum?  >  Magna  enim  manus^  id  cst 
potcstas  ejus,  qua  quondam  Patres  eorum  a  cunct'S 
Iribuiationibus  cripere  solcbat,  non  est  abbreriata, 
nt  et  istos  redimerc  simililcr  non  posset  a  captivi- 
tate,  qua  per  tolum  orbem  dispcrsi  lcnentur,  si  rc- 
dimi  inererentur  Neque  ei  rtritis  deest,  ut  ab  hac 
senitule  longi&sima  iibcrarct,  si  libcratiore  digiii 
essent  ut  patres  corum.  Nam  ut  virtulcm  suam  non 
u^inoralam  65«?  do.mouslret,  adjuugit  : 

c  Ecce  in  incrcpaiionc  mCo  descrtum  faciam  ma- 
rc\  ponam  flumina  in  siccuin,  coaipntrescent  piscis 
sine  aqiia,  et  rooricntur  in  sili.  > 

Vers.  5.  —  c  Induam  ccclos  tcnebris,  cf  sacCiim 
ponam  opcrimcntum  eorum.  i 

Qui  quondam  incrcpavit  marc  Rubrum  et  cxsic- 
cavit,  niinc  in  increpatione  siia  desertum  faciet  mitre 
sxculi  bujus,  id  est  turbulentam  ct  amaraiii  idolo- 
lalriam,  vel  mun/anam  malitiam.  Et  qui  siccavit 
aquas  Jordanis,  ut  transiret  populus  Israel,  siccabit 
nunc  pumina  sxcularium  dogmalum,  ut  sine  obsta- 
culoperviam  rcctitudinis  populusclcclorum  iranseat 
ad  regna  polorum.  Siccatis  autem  biijusmodi  flu- 
roinibus  compntrescent  pisces  eorum,  id  cst  vcl  dx- 
nioiies,  qui  in  eis  natabant,  vel  iiiHdcIcs  bomincs, 
qui  ex  eis  iii  malitia  generati,  in  eis  semper  in 


magis  ad  bonum  consurgeret.  Linguam  eruditam 
liabebat,  quoniam  ct  inimici  ct  araici  ejus  confite* 
l>aiUiir,  quid  c  nunquam  sic  locutus  cst  homo  sicut 
bic  loquitur  (Joan,  vti,  4G).  >  Vcrbo  sustentabal 
euni,  qui  lapsus  fuerat,  cum  dicerct  paralytico  : 
c  CouUde,  lili,  rcmittuntur  tibi  peccata  tua  {ilatth. 
i\,  2).  V  Et  alii  :  c  Ecce  salvus  iactus  es,  jam  noli 
pcccare,  ne  dctcrius  tibi  aliquid  coiitingat  {Joan 
V,  li).  I  El  mulicri  :  c  Ncc  ego  te  condcmnabo, 
valde,  etampliusjamnoli  pcccare  (/oa/i.  VIII,  iO).  i 
Atque  simul  omnibus  :  c  Pcenitentiam  agite,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  coelorum  {Matth,  iv,  17).  > 
Ila  verbo  suo  Doniinus  sustentabat  cos,  qui  laosi 
fucranl.  Sequitur  : 
'  c  Eiigit  mane,  mane  erigit  milii  aurcm,  ut  au- 
diam  qiiasi  magistrum.  i 

Quid  pcr  maiie,  nisi  supcriius  adventus  divin» 
cocJcmplalionis  exprimitur,  quando  mens  divino 
luminc  lota  circumfundilur?  Mane  ergo  erigebal 
Dominus  aumn  Filio  boininis,  ut  audirct  eum  quasi 
magistrum,  quia  iuce  contemplationis  suae  mcntein 
ejus  circumfundcns  ad  summa  levabat,  et  in  iila 
luce  acccssibili  doccbat  cum,  quidquid  homines 
docturus  eral.  Unde  ct  ait :  c  Quia  cgo  ex  mc  ipso 
non  sum  locutos,  scd,  q:ii  misit  lUC  Pater,  ipse  inilri 
mandalum  dcdit,  quid  dicam  aul  quid  loquar,  <  t 
scio  quia  mandalum  ejus  vita  octema  esl.  Quae  ergo 
loquor,  siciit  dixit  inibi  Paier,  sic  loquor  {Jcan,  xn. 


malo  casci  vivebant  noxia  libertate  propriis  volunta-  o  40).  >  Et  cum  praidicationcm  suani  consummarei. 


tibus  sub  errorum  profundo  dimissi.  Computresccnt 
pisces  sine  aqua  mundanx  sapicntijc,  qiiia  damnatis 
omnibus  crrorum  prxdii  amenlis  apparebit  fetor 
impietatis  eorum.  Et  morienlur  in  sitij  qui  post- 
quam  vcritatc  cognita  siluerint  ilhe  fulsilatis  do- 
ciriiix,  dcficiet  vila  pervcrsitalis  eorum,  qu»  cx 
aquis  bujusccmodi  dogmatuin  subsistebat. 

Coeli  quoquo,  id  csl  doctorcs  synagoga;,  qui  su- 
p.Tiia  sapere  vi.lcbantiir,  inducntur^  id  est  opcrien- 
tur  tenebrin  ignorantiae,  ut  lumcn  veritatis  vel  inlel- 
ligentix  in  cis  non  appareat.  Et  saccus,  qui  est 
babitus  lugciitium  vcl  pocnientium ,  fict  operimen- 


dixit  discipulis  suis  :  c  Quxcunquc  audivi  a  Patio 
mco,  iiota  feci  vobis  (Joan,  xv,  16).  i  Sequitur  : 

Vers.  5.  —  c  Domiiius  Deus  aperuit  mihi  au- 
rem,  ego  autem  iion  conlradico  :  retrorsum  noii 
abii.  > 

Dominui  Deus  (ttf rem  cordts  ei  aperuit,  utvesba 
cjus  iiitclligercl,  rt  pnucepta  ejus  audiret.  Ipse  au- 
tem  non  contradixit  his  qux  audiebat,  sed  iri  om- 
nibus  obedieiis  fuit.  Nequc  ab  his,  qu»  praicepcrat, 
retrorsum  abiit,  scd  in  eis  usque  ad  finem  persevc- 
ra.vit,  c  faclus  oLedicns  usquc  ad  mortem  (Phiiip 
II,  S).  I  .\t  contra  noi  postquam  Domiuus  auieui 


(11>9)  lU  itliirqus  coJ. 


Ali 


fiEaVEI  DURGIDOLENSIS  MOrfACHI 


471 


nobis  aperult,  contradidmus  ci,  quia  faccre  bona  A  Quis  igitur  audeat  meconJcninare?  Cum  enim  Do- 


nolumus,  quse  Inteliigimus;  et  si  quid  boni  inclioa- 
vimus,  plerumquc  fit,  ut  ab  eo  Tetrorsum  converta- 
mur.  Sed  c  qui  dicit  se  in  Chrislo  manerc,  debet, 
Ricut  ille  ambulavit,  el  ipsc  ambulare  (Joan.  ii,  G), » 
ut  pracccptis  Dei,  qux  audivit,  noii  contradicat,  sed 
in  omnibus  obediat,  ut  ab  cadcm  obedientia  letror' 
sum  non  eat,  scd  in  bonis  qux  co^pit,  usque  in  fi- 
nem  pcrscverct.  Redemptor  vcro  noster  boc  praeci^ 
puc  mandatum  accepit  a  Patre  suo,  ut  animam 
suam,  in  qua  servavit  obedienliam,  mox  oarraro 
ii;cl)oat,  diccns  :' 

Vers.  6.  —  c  Corpus  meum  dedi  percutienti- 
Lus,  et  genas  meas  vcUentiiius  :  faciem  mcam  nou 
averti  ab  incrcpantibus  et  conspucntibus  in  me.  > 


minus  hoc  dixissct,  roox  princcps  saeerdotuiu  sci- 
dit  vestimenta  sua,  dicens  :  c  Audistis  blaspbemiam 
quid  vobis  videlur?  At  illi  respondenmt  :  rcus  cst 
mortis  (Marc,  xiv,  G4).  i  Scd  ut  atrocitas  eoruin 
non  timeretur,  inGrmitas  corum  dcmonslratur,  cum 
subditur : 

c  Ecce  omnes  quasi  yeslimenlum  conterentur» 
tinca  comedet  eos.  » 

Ac  si  dicatur  :  Cilius  invcterati  morientur,  ct  a 
vermibus  comedentur.  Aut  certc  quasi  vestimenlum 
animae  in  tormcnlis  a:lernalibus  contcrentur.  Vei 
quia  nullus  corum  potest  justiOcari  pracsente  Domi- 
no,  omnes  quasi  vestimentum  veterascciit.  c  Quod 
autem  invelerascit,  pei-ditioni  proxiinum  est  (Uebr. 


Haec  enini  facta  sunt,  quando  Judsei  damnaverunt  ^  viii,  12).  >  £t  quasi  tinea  comedet  eo$  conscientia 


cnm  rcum  csse  mortis,  et  coeperunt  conspuerc  cum 
vx  velare  faciem  ejus,  et  colaphis  ca*dere,  et  dicere  : 
f  Prophetiza  (Luc.  xxii,  G4),  »  ct  minisiri  eum  ala- 
pis  cxdebant,  et  quando  Pilatns  Iradidit  eum  ila- 
gcllis  csesum,  ut  cnicingeretur,  atquc  mililes  duxe- 
runt  cum  intro  in  atrium  prseiorii,  et  convocantcs 
lotam  cohortem  induerunt  cum  purpura,  ct  impo- 
suerunt  sibi  plectentes  coronam  spincam,  et  coE^pe- 
runt  saltitare  eum  :  c  Ave  rex  Judaiorum  {Matth, 
Yxvii,  24),  >  et  perculiebanl  caput  ejus  arundine 
ct  conspuebant  eum.  Sequitur  : 

Vers.  7.  —  c  Dominus  Deus  auxilialor  meus,  ct 
ideo  non  sum  confusus ;  ideo  posui  faciem  meam 


iii  petram  durissimam,  et  scio,  quoniam  nou  con-  ^  Dcum  suum.  > 


vidclicct  pcccatorum,  et  zelus  gentium  salvaiarum. 
Rursum  ad  eos  Doininu?  clamat : 

Vers.  10. —  f  Quis  cx  vobis  timcns  Dcum  audiens 
Yoccm  scivi  sui? 

Ac  si  dicat :  Si  quis  est  in  vobis  qui  Deum  timeat, 
audiat  vocem  meam.  Nequc  cnim  :  c  A  me  ipso  ve- 
ni,  sed  illeme  misit  {Joan,  vii,28).»  —  i  Quare  loque* 
lam  racam  non  cognoscilis?  {Joan.  viii,  45.) » —  c  Si 
vcrtilatem  dico,  quare  vos  non  creditis  mihi?  Qui 
ex  Deo  est,  verba  Dei  audil,  propierca  vos  non  au- 
ditis,  quia  cx  Dco  non  cstis  {ibid.  4G).  »  Sciiuitur  : 

I  Quis  ambulavit  in  tcnebris,  e!  non  esl  lutiien 
ei?  Spcret  in  uomine  Doinini,  ct  inniiatur  super 


fundar.  > 

Vers.  8.  —  c  Juxta  est,  qui  justillcatme.  > 
In  ccrtaminepassionis  hujus  est  mihi  Dominus  auxi- 
liator.  ji  Non  enim  sum  solus,  sed  Paler  mecum  est 
{Joan.  XVI,  52).  >  Et  ideo  non  sum  confusus  inter  lol  con- 
tumclias,  et  irrisiones,  et  opprobria,  sed  proposito 
miiii  gaudio  sustineo  crucem  confusione  contempla. 
Jdeo  posui  faciem  meam  ut  petram  durissimam ,  inter 
oinnes  illusioncset  in  jurias,ut  nullatenus  erubcscam. 
El  scio,  quoniam  pi  opter  omnia,  quae  perfero ,  non  con- 
fundar^  sed  potius  gloriabor,  quia  qui  de  cruce  Ju- 
(heis  insuitantibus  nunc  desccndere  nolo,  postino  - 
dum  militibus  extcrritis  resurgam  de  sepulcro.  Juxta 
est^  qui  juslificat  me^  quia,  #  qui  me  inisit,  mecum 


Quis,  iiiquit,  conversalioncm  stiam  hactenus  in 
tenebris  ignorantise  duxit,  otnccduin  vcritatis  Iitmi- 
ne  illustralus  est?  Sperct  in  nominc  Dotnini,  qiiia 
amodo  c  Omnis,  quicunquc  invocaverit  nonien  Do- 
roini  salvus  erit  {Rom.  x,  15),  >  sive  Judjeiis,  sive 
genlilis.  Et  innitatur  super  Dcum  suum,  id  csl  i;on 
in  operibus  legis  qua*.ral  justificiiri,  sed  crcdat  in 
eum,  qui  justificat  impiuin,  ut  ei  sua  liLlcs  rep::tetur 
ad  justitiam  secunduin  proposltum  gralia;  Dei.  i  Si 
enim  Abraham,  ait  .\posioIus,  ex  opcribus  jiislinca^ 
tus  est,  habet  gloriam,  sed  non  apud  Deum  (Rom. 
IV,  2).  >  Qiii  ergo  non  cx  fide,  sed  ex  operibus  suis 
nitilur  justificari,  non  super  Dcum,  scd  super  se 
ipsuin  innilitur.   Ille  vero  innitilur  siiper  Deum 


cst,et  nun  reliquil  me  solum,  quia  qux  placita  sunt  d  suum  qui  in  Christo  Jcsu  credit,  ul  justificctur  ex 


ei,  facio  sempcr  (Joan.  viii,  29).  >  Sequitur  : 

I  Quis  contradicet  inihi?  Stemus  siinul :  quisest 
aJversarius  meus?  accedat  ad  me. 

Si  quis,  inquit,  contradicil  mt/u,  veniat,  et  stemus 
simul  anl9  tribunal  Pilali,  ut  accusct  me,  quanlum 
poiuerit.  Et  si  quit  est  adversarius  meus^  accedat  ad 
tne,  ut  iniquam  voluntatem  suam  in  pcenis  meisex- 
pleat.  Et  notandum  in  hi?  yerbis,  quantum  pro  nobis 
pali  Salvalor  optaverit.  Sequitur  : 

Vers.  9.  —  c  Ecce  Dominus  Deus  auxiliator 
meus,  quis  est,  qui  condemnct  me.  > 

I  ominus  Deus  auxiliator  meiis,  quia  c  Videbitis 
Filium  hominis  sedentcm  a  dexteris  virtutis  Dei,  ct 
venicntero  in   nubibus  coeli  (Matth,  xxn,  64). 


fide  Christi  et  non  ex  opcribus  legis.  Ilcrum  perse- 
culoribus  suis  dicit  Doininus  : 

Vers.  11. —  c  Ecccvos  omncs  accendcnles  ignem 
accincli  flammis.  >  Et  addit  :  c  Ambulalc  in  luminc 
ignis  vestri,  ct  in  flammis,  quas  succendislis :  de  manu 
mea  factum  cst  hoc  vobis  :  in  doloribus  dormielis.  >• 

Jgnem  enim-passionis  succenJerunt  ci,  et  ftammis 
accincti  sunt,  id  cst  furore  arinali  in  cum.  Sed  de 
hoc  igne  luinen  refulsit :  quia  cx  passionc  ct  rcsur- 
rectione  Saivatoris  totus  mundus  ilhiminalDS  est. 
lloc  ergo,  quod  ait :  i  Ecee  oinnes  vos  accendenles 
ignem  accincti  Qammis.  >  Et  misericorditer  liroo* 
ncndo  subdit  : 

Ambuiate  in  iumine  ignfs-  restri^  k\  est  ponfli 


IT5  COMMENT.  IIS  ISAIAM 

gresstiin  acAonis  Tcstne  in  luce  fidei,  qux  de  pas- 
sione  mea  ctijus  auctores  fuistis,  per  gloriam  resur- 
reclioiiis  Tobis  respondet.  Et  in  pammisy  qtius  suc^ 
€endisti$,  ambulate,  id  est  ardorcs  tribulatlonum, 
quos  milii  excitaslis  ininiici,  nunc  pro  nomine  meo 
tolerate  lihenter  amici,  sicut  Saulus  mala,  qua;  san- 
ciis  intulerat,  postinoduni  ;p^e  pcrtulil.  De  manu  mea 
facium  est  lioc  vobis^  quia  donatum  est  voLis  non 
solum  ut  in  mccredalis,  scd  iit  rliam  pro  me  pa- 
taniiiii.  In  doloribus  dermieiis^  id  est  in  passioni- 
Imis  pru  nomine  meo  dL'iL'ctabiinini  et  reqtiicm  eas 
Mtimabitis. 

Quod  si  ad  eos,  qui  in  infidelitate  pcrmanscrunt, 
hic  sermo  dirigitur,  pcr  scntenliam  jusla;  retribu- 
lionis  eis  diciiur  :  c  Ambulatc  in  lumine  ignis  ve- 
stri,  el  in  flammis,  quas  succcndistis.  >  Ac  si  dical : 
]gnt*m  passior.is  quain  mihi  succcndislis,  patimini, 
cl  per  flaminas  transite,  quas  miiii  acccndistis,  ut 
quiJqnid  ego  vel  discipiili  mei  passi  sumus  a  voLis, 
%os  patiamini  a  Romanis.  De  manu  mea  faclum  cst 
hocvobis,  ut  oinnia  mala  liicc  patcreniini,  qiiia  con- 
Ira  vos  fcci  venirc  Romanos,  cl  dc  voLis  victoriam 
illis  concessi.  Ducti  vero  in  captivitalcm  dormietis 
in  doioribus  qtiia  usque  ad  advenlum  Elije  jaccbilis 
in  miseriis  biijns  caplivilalis,  cl  somno  inlidelitatis 
gravabiniini.  Vcl  posl  oinnein  lianc  tribnlalionem 
dormictis  in  doloribuSj  quia  ciim  corpus  in  morte 
soporatum  fucrit,  aninia  veslra  gehcnnaliiim  tor- 
mcntorum  dolorcs  sustinebit. 

\cl  sibi  ipsis  omncs  succendcrunt  igncm  et  flam- 
mas  roboravcrunl,  quia  halicLant  in  se  ligna,  fe- 
nuin,  stiptilam,  spiiias,  tribulos  ac  lolium.  Elquia 
arcincli  sunt  flammis,  ac  circumdati,  et  sibi  incen- 
diura  roboravcnint,  provecantur  ad  salulem  ct  dici- 
l!ir  cis  :  «  Ambnlale  in  lumine  ignis  vcstri,  ct  in 
flammis,  qiias  succcndlstis,  >  ut  in  poenis  atquesup- 
pliciis  discant  Dci  potcnliam,  et  redeant  ad  salu- 
tem.  Significat  autem,  ut  diclum  est,  captivitatem 
ipsorum.  H;jec  de  cxcidio  perlidia;  Judaiorum  locu- 
tus,  de  exstruclione  Ecclesiae  conscqucnler  loquitur 
ad  illos,  qui  cx  eodcm  populo  iidcm  susceporunt, 
dicens  : 

CAPLT  LI 

Vebs.  i.  —  c  Audilc  me,  qui  seqiiimini  quod 
juslum  est,  et  qua^ritis  Doniinum  :  ailendilc  ad  pe- 
iram  undc  cxcisi  eslis,  cl  ad  cavernam  laci,  de  qua 
pnTcisi  estis.  > 

Vers.  2.  —  c  Atiendite  ad  Abrabam  patrem  vc- 
strum,  ct  ad  Saram,  quae  prpcril  vos,  quia  unum 
vocavi  ftuin,  et  benedixi,  et  multipiicavi  r;um.  > 

Vers.  3.  —  c  Consolabilur  Dominus  Sion,  et 
consolabitur  omnes  ruinas  ejus,  ct  ponet  desertum 
cjus  quasi  dclicias,  et  solitudines  ejus  quasi  hor- 
lum  Domini  :  gaudium  et  Ixtitia  invenitur  in  cagra- 
Uarum  actio,  et  vox  laudis.  > 

Audite^  inquit  me,  vos.  qui  sequimini  justitiam, 
qtise  ex  fide  est,  et  quxritis  non  aunim  neque  ar- 
gentum,  sed  Dominum  Patrem  festinantes,  ut  ad 
4^iit  Tisionem  pcrtingatis.   Allendite  ad  petram 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VII.  174 

A  unde  excisi  estis,  id  est  consideratc  duritlam  cordis 
infidelium,  unde  ferro  pra^dicationis  meae  estis  abs- 
cissi  per  gratiam  menm,  ut  vivi  lapidcs  in  xdificio 
Ecclcsi;c  poneremini.  Et  ad  cavernam  luci,  de  qua 
prwcisi  estis,  allcndite,  id  cst,  fauccs  baiathri,  do 
quibns  miscricordilcr  liberali  cslis,  cogilalc.  Popu- 
lus  enim  ille  perfidus  cx  magna  parlc  sui  jam  (fam- 
natns  cst  in  infcrno,  cl  in  eis  qui  cx  eo  moriunlur, 
quotidie  damnatnr.  Sed  vos  in  cadcm  pcrlidia  po- 
sili,  cuin  in  eumdem  locuin  tariareum  ruiluii  i sse- 
lis,  ab  ore  illius  estis  pr(ecisi,  anttqi:am  pcnitus 
dcvoraremini,  id  est  ante  terminum  vitcC  pra:sentis. 
Ilcec,  inquit,  attendite,  ac  deinde  attendile  ad 
Abraham  piilrem  re<f rum.  Tale  est,  quod  Aposlolus 
Ephesiis  ait :  c  Memeiitole,  quia  aliquando  vos  era- 

B  tis  gcntes  in  cariie,  qui  dicebamini  pra^putium  ab 
ea  qux  dicitur  circumcisio  in  carne  manufacta,  qui 
eralis  illo  in  tempore  sine  Christo  alienali  a  convcr- 
satione  Israel,  et  hospites  testamentoium,  promis- 
sionis  spem  nou  habentes  ct  siuc  Dco  iii  hoc  mun- 
do ;  nunc  autem  in  Cbrislo  Jcsu,  vos  qui  sliquando 
fuistis  longe,  facli  estis  propc  nuiic  in  sanguine 
Christi  (Ephes.  ii,  11).  >  Similiter  et  Christus  hoc 
in  loco  adjungit  :  c  Aticndite  ad  Abraham  patrem 
vcstrum,  cujus  fllii  facti  eslis  pcr  liJem.  Non  cnim 
omnis  qui  cx  Isracl,  hi  sunt  Israerue,  nequc  qui 
semen  sunt  Abrahxomnes  filii,  sed  in  Isaac,  inqiiit, 
vocabitur  tibi  semen,  id  csl,  non  qui  filii  caruis,  hi 
filii  Dci,  sed  qui  fllii  sunl  promissionis,  aestimaiitup 

p  in  semine  (Rom,  ix,  G).  > 

Et  ad  Saram,  quce  peperit  voSj  attendite,  quia  non 
cslis  ancillai  (tlii,  sed  libera;.  Jud;ei  cnim  gcncrali 
in  servilutem  legis  sunt  fllii  Agar;  Chrisliani  vcro 
fllii  Sara;  in  libcrtatcm  grati;c  genili.  Quia  unum 
inquit,  vocavi  eKm,  et  benedixi,  et  muUiplicavi  eum^ 
c  ul  sit  paler  omniuin  credcntiuin,  non  corum  tan- 
tum,  qiii  sunt  cx  circumcisione,  sed  eorum,  qui 
sectantur  vestigia  (idei  ejus  cx  gentibus  (Rom,  iv, 
11),  >  quia qui  ex  fide  sunt,  hiOIii  sunt  Abiaha!  sive 
Judxi  sive  gcntiles. 

Consolabitur  ergo  Dominus,  id  cst  Patcr  meus 
Sion,  id  esl  Ecclesiam.  Aut  si  forte  Pater  ista  lo- 
quatur,  diim  dicit  :  quia  consolabitur  Dominus  Sion 
et  ruinas  ejus,  de  Filio  dicere  intelligendus  est  vel 

D  de  Spirilu  sanclo.  Consolabitur  crgo  Dominus  Sion 
dans  ci  post  aflliclionem  paccm,  post  tristitiam  gau- 
dium,  posl  sterilitalem  fecunditalein.  Et  consolabi' 
tur  omnes  ruinas  ejus  crigens  dejccta,  rcstaurans  di- 
ruta,  quoniam  c  allevat  Dominus  omnes,  qui  cor- 
ruunt,  et  erigit  omnes  elisos  (Psal,  cxliv,  14).  >  Et 
quomodo  Oat  consolatio,  subditur  : 
Quia  ponet  desertum  ejus  quasi  delictas^  ctc. 
Hoc  autem  loco  per  desertum  vel  solitudiiiem  Ec- 
clesix  quid  aliud  quam  boni  destitutio  designatur? 
Unde  et  sub  Jiidxae  typo  Jcremias  pcccaioiis  ani- 
mam  deplorat,  dicens  :  c  Quomodo  sedct  sola  civi- 
tas  plena  populo?  (Thren.  i,  1).  >  Vacua  enim  timoro 
Dei  peclora,  et  humore  coelestis  gratiae  arentia  de" 
serto  squalenll^  etmx  ^v>Tfv\j^T^\\V^\ .  \\\  ^^w\»jw\ 


i:5 


nERVEl  CLRGIDOLENSIS  MONACni 


ilS 


TCfsus   fuerat  hic  munilus,  quando  nedeinptor  in  A  tcnta  sunt  {Joan,  m,  f3).  i  Tunc  quoque  judica- 


rarne  apparuit.  Dcscrtus  enim  eral  ab  omni  cul- 
tura  cl  ridei  ct  timoris  Dcl,  ct  pcccalorum  spinis 
obsitus.  Squaicbal  tanquam  agcr  incullus,  et  nul- 
lam  penitus  bonorum  operum  fecundilalcm  babc* 
bat,  nullum  imbrem  spiritalis  gratiae  excipicbat.  Scd 
aposlolica  prae.Iicatione  rudis  campus  proscindilur 
ct  excolilur,  et  divini  vcrbi  semine  fecundatur,  ac 
virlutum  floribus  adornalur  quasi  deiiciarura  pa- 
radisus  vernans.  Bene  ergo,  cum  promitlitur  piena 
mundi  rcconciliatio,  dicilur,  quia  Deus  pojiet  deser- 
tum  Sion  quasi  delicias.  et  solitudinem  eju^  quasi 
hortum  Domini ,  nt,  <  ubi  abundaverat  peccatum, 
supcrabundct  gratla  {Bom,  v,  20),  >  ct  sit  anima 
eorum  juxta  Jcremiam    <   quasi    horlus  irriguus 


bunt  popuios,  quando  sedebunt  <  super  scdes  daa- 
decim  judicantcs  duodecim  tribus  Israel  {Matth. 
XIX,  28).  I  Scquitur  : 

<  Mc  insul:e  cxspcclabunt,  ct  brachium  meum 
sustinebunt.  > 

Non  solum,  inquit,  regiones,  quae  sunt  in  amp!« 
mundi  latitudine,  sed  insulce  maris  exspectabunt  me^ 
sustincbunt  brachium  meum,  id  est  praestolabuntiir 
Fiiium  nieum,  quia  <  ipse  erit  cxspectatio  gentiura 
((>V;i.  xLix,  iO).  I  Possunt  et  iiac  insulce  intelligi  ani- 
mne  sanctorum,  qux  in  pcrsecutione  mundi  istius 
Crma  in  Deum  solidatx  sunt  fide,  vel  eccli*siarum 
multitudo  ex  gentiims.  Pater  enim  venit  in  Fili0| 
quoniam  <  Deus  erat  in  Ghrislo  mundum  reconci- 


(Jtr.  XXXI,  i2).   I  Quod  autem  additur  :  Quia  yau-  *^  lians  sibi  (//  Cor,  v,   iO).  >  Sed  Palcr  prius  nomi- 


dium  ct  la^titia  invenie.ur  in  ea^  graiiarum  actio^  et 
xox  laudis,  dc  exsultationc  fidelium  et  jnibiicis  Ec- 
dcsiic  solemnitatibus,  quaj ,  postquam  cc^savcrc 
persrouliones,  ubiijue  fiunt,  dictuni  intclligimus. 
Posl  hxc  omnipotcns  Paicr  plcbcm  suam  dc  advenlu 
nov;B  gratiye  alloquilur,  dlccns  : 

Vers.  4.  —  <  Ailcjidilc  ad  mc,  popule  meus,  et 
tribus  mea,  me  audile,  quia  lex  a  me  exiet,  ct  juui- 
cium  meum  in  lucom  populorum  rcquiescet.  > 

Nam  populum  suum  dcccm  trlbus  appcllat,  ct  Iri- 
bum  suam  popnlum  Juda,  qui  ct  tunc  mullo  lcm- 
porc  Dcum  cohiil,  quando  Isrncl  serviebat  idolis,  ct 
i!c  quo  Sulvalor  crat  nnscilurus.  Cujus  advcntum 
ui  populus  istc  sempcr  soUicilus  cxspeclaret  ac  sus- 
pensus,  jubeteum  ad  se  atlendcre  dicens  :  Quia  lex 
a  me  exiet  scilicot  lex  nova,  quoniani  vctus  jam  du- 
dum  fueratdala;  et  judicium  mcumy  quo  ir.ter  eos, 
qui  In  nic  crcdcre  volucrint,  et  cos,  qui  respucre  vo- 
lucrint,  judirabo,  requiescet  in  lucem  popidorum,  ij 
csl  iu  illuminationc  gcntium.  De  hocjudicio  dicit 
Fiiius  Dei  :  <  In  judicium  ego  vcni  in  Iiunc  mun- 
dum,  ui  qui  non  vident,  videant,  et  qui  vident,  caxi 
fiant  {Joan,  ix,  59).  >  Id  cst  humiles  gentiles  vi- 
deant,  cl  suptMbi  Judani  c;ccilatcm  corJis  incurrnnl. 
Jam  vero  de  pracscntia  ejusdcm  Unigcniti  sub- 
ditur  : 

Vers.  5.  —  <  Prope  cst  juslus  ineus,  cgressus 
est  Salvator  meus.  > 

Prope  es/,  quia  iiilcr  vos  conversatur,  et  ncscilis. 
Egressusest  cuim  de  ilia  secreta  habilationc  setcrni- 
tatis  su.x;  quia  <  a  suinmo  corIo  cgrcssio  ejus  {PsaL 
xYiii,  7).  >  Vcl  dc  ulero  Virginis  <  cgrcssus  cst 
tanquam  sponsus  proccdcns  de  tbalamo  suo 
(ibid.,  6).  >  Ubi  el  de  priucipibus  Ecclcsiarum  sub- 
ncctitur : 

<  Kt  brachia  mea  populos  judicabunt.  <  Qux  sunt 
b.achia  Domini  nisi  aposloli,  per  qi:os  forlia  polcn  • 
tcr  opcralur?  Nam,  sicut  singularc  fundamcntum 
Ecclesiic  Christus  est,  atnue  fundamcnta  cjus  apo- 
stoli  ct  prophclx,  ita  (t  brachium  Doinini  Chrislus 
csl,  cl  brachia  cjus  apostoli.  Qui  judicabnnt  popu- 
los,  sicul  eis  dictum  est :  <  Quorum  r*:miserilis  pcc- 
g!:,?/jf,  reiniltuntur  c\§,   et  qur.T\m  relinutrils,  rt- 


natur  ac  dcinde  Filius,  id  cst,  brachium  Patris, 
quia  Filius  ex  Patre  est,  non  Palcr  ex  Filio.  Bra- 
chium  cnim  Dci  Fiiius  cjus  cst,  non  quod  Deus  Pa- 
tcr  figura  dctcrminctur  carnis  huniana;,  cique  Filiiis 
tar.quam  mcmbrum  corporis  hrcreat,  sed  quia 
<  omnia  per  ipsum  facla  sunt  {Joan,  i,5),  >  iJco 
brachiuni  Domini  diclus  cst.  Sicul  cnim  tuum  Lra* 
chium,  pcr  quod  opcraris,  ita  Dei  brachium  dicitur 
ejus  Verbum,  qiiia  pcr  Verbum  operalus  est  mun- 
dum.  Cur  enim  homo  brachium,  ut  opcrctur  ali- 
quid,  extendit,  nisi«quia  non  continuo  fil,  quoJ  di* 
xeril?  Si  autem  lanta  polcstatc  prxvalcrct,  nt  slna 
Ulo  coiporis  sui  motii  ficrct,  quod  diceret,  Iru- 
p  chium  cjus,  vcrbum  ejiis  csset.  Sic  unigenilus  Fi- 
lius  non  cst  patcrni  corporis  mombrum,  scd  quia 
per  ipsuin  I^atcr  omnia  operatur,  biachium  Paliis 
cst,  qui  ct  vcrbum  Patris.  Talc  cnim  brachium  i:ec 
porrcituni  cxlcndilur,  ncc  collectum  contrahitur. 
Sc  crgo  Patcr  ct  Filium  suum  ad  genlcs  pcr  aposto- 
tolos  venturum  dcnuntians  tiinc  pi  iniuin  gcntes  sa- 
lutcm  consecuturas  ait  :  <  Mc  insul^  cxspcctabunt, 
ct  brachium  meum  sustinebunl.  > 

Quod  si  hocde  dicjudicii  dieilur  :  Insula  exspe- 
clabunt^  quia  et  illi,  qtii  sunt  in  insulis,  omr.cs  re- 
probi  tunc  ciim  in  Filio  venicntcm  formidabuiit,  cL 
pondus  brachii  ejus  sustinclunt,  cum  cos  insanaliil 
plaga  percusscrit,dicens  :  <  Ite,  malcdicli,  in  ignrm 
a^tcrnuni  {Matth.  xxv,  41).  >  Nain  quia  sentenlia 
Q  hccc  jiixta  hunc  scnsum  magis  intelligenda  sit,  se* 
qucntia  vcrba  den.onstrant,  cum  protinus  sub-. 
ditur. 

Vers.  6.  —  <  Levate  in  coDlum  oculos  vcstros,  el 
vidcte  sub  terra  deorsum,  quia  couli  sicut  funius. 
liquescent,  et  tcrra  sicul  vcslimcnlum  atlcrelur,  el 
habitatorcs  ejus  sicut  hxc  interibunt :  salus  autem 
nica  in  scmpilcrnum  cril,  ct  justitia  mea  uon  ilcli- 
ciet.  > 

LcvatCy  inquit,  in  caslum  oculos  veslros,  id  csl  su- 
spicitc  hoc  coplum,  quia  cosli  sicut  fumus  liquescdt 
in  dic  novissimo.  Tunc  cnim  sicut  ait  Pctrus  :  <  Ca'i 
ardcntes  solvcnlur,  et  clcinenta  ignis  ardore  tal  e* 
sccnt  (//  Petr,  in,2i);  >  cccli  vcro  non  xtherci,  sc.i 
acrci.  Nain  ignii  illo  tantun  occupahit  hujut  ak^i  ii. 


177 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LltRl  OCTO.  -  LIB.  Vil. 


i:$ 


tpatiam,  qiianluiii  ascendit  aqua  diluvii,  el  eosdem  A  nea;  salusaulem  mea  iii  sempilernnm  erit,  et  ju- 


coeios  concremabit,  quos  aqiia  lunc  operuit.  Supe- 
rlus  autem  de  Domino  legfmus,  *  qui  extendit  vclut 
iiihiiani  coelos  {supra  xl,  22),  i  ct  nunc  dicilur  : 
Quia  coeli  sicut  fumus  liquescent,  Unde  satis  ap- 
parel,  quae  vel  qualis  sit  natura  coelorum  videli- 
cet  8imilis  naturae  nubium  levis  aut  non  solida,  aut 
dura. 

El  videte^  inquit,  id  est  cogitalc  ea,  qux  sunt  sub 
Urra  deorsum^  videlicct  gebennalespocnas,  quoniam 
Hrra^  quam  nunc  diligunt  improbi,  sicut  veslimen" 
tum  atteretur  aspcritale  illius  ignis,  complanabilur, 
at  in  moliorem  spcciem  commuletur,  et  habitutorcs 
<;tM,qui  in  ea  semper  babitarevoluisscnt,tnreri6iiiil 
iicut  ipsa.  Sancli  cniin  i  rapicntur  in  nubibus  ob- 


stitia  mca  in  genernlioncs  gftnerationum.  i 

Sicut  vermis  de  vcsle  nascitui',  vel  lineti  de  lana, 
et  eamdcm  vcslcin,  vel  lanain  comedit;  sic  post- 
quam  isli  niorlui  fueiinl,  ex  carne  eorum  orielur 
vcrmis,  qui  comcdatcam,  et  ideo  non  sunttimcndi, 
quia  posl  paululum  lales  sunt  futuri. 

Ycl  quia  caro  est  quasi  vcslis  animop,  vermis^  qui 
banc  comcdit,  est  carnalis  lenlatio,  quia  de  ipsa 
carnc  nascitur,  et  eamdem  lacerat.  Pcccator  enim 
sicut  vestimentum  a  verme  comeditur,  cum  ejus  caro 
corruptibilis  tentatione,  quam  frignit,  ad  inieritum 
pervenil.  Eadcm  sciilcntia  repetilur  de  lana  et  tinea, 
qua:  dicla  cst  dc  vestimenlo  ct  vcrnic.  llomo  (181) 
cnim  tentatione  consumitur,  sicut  lana  devorari  so< 


Tiam  Cbristo  in  aera  (/  Thess.  iv,  17);  >  reprobi      ^^*  ^  ^**"^^»  ^^''  '^^  ^^  ^''*^"'''  "^  lacerciur  et  inleri- 


Tero  rrlinquentur  in  tcira,  ut  cum  ipsa  ardcanl,  et 
in  baratbrum  perdilionis  corruant  cum  diaI)olo. 

Vcl  :  sicut  atteretur  terra^  ut  in  inelius  commu- 
tetur,  sic  et  habitalores  ejus  interibunt  non  in  pcrdi- 
lionem  sui,  scd  in  abolilionem  mali  vililatis  anti- 
quje,  et  innovalioncii  fulurie  glorix,  quando  justi 
fulgebunt  sicut  sol,  et  abcuntibus  prxlerilis  facta 
fuerint  omnia  nova.  Sulus  aulem,  quam  tunc  conse- 
qnentqr  electi,  in  sewpiternum  erit^  et  justitia,  quae 
dabitur  eis,  iion  depcict,  quia  et  lioc  in  munere  retri- 
Lutionis  accipicnt,  ul  nunquam  ullerius  pcccare 
pos>int,  qui  niodo,  qnantumcunquo  possunt,  pec- 
cata  fugiuiit.  Dcindc  electos  suos  contia  mundanas 
aJvcrsitalcs  corroboral,  dicens  : 

Vebs.  7.  —  f  Audile  me,  qui  scitis  juslum,  popu- 
jus  meus,  lex  mca  in  corde  ipsorum  ;  nolitc  timere 
opprobria  bominum,  ct  blaspbcmias  corum  nc  mc- 
tuatis.  > 

Ilaec  cnim  Dominus  illis  loquitur,  quibus  cl  Apo- 
stolus  ait  :  i  Omiiia  facilc  sine  murmurationibus  ct 
hxsitationibus,  ut  sitis  sine  qucrela,  ct  sinipliccs 
filii  Dei  sine  reprehcnsione  in  medio  nationis  pravie 
cl  pen-ers3B,  inler  quos  lucetis  sicut  Iiiminaria  in 
niundo  vcrLum  vilae  conlincntjes  (Pltiiip.  n,  1  i).  > 
Qni  cnim  tab^s  sniu,  bi  ccrte  sciunt,  quod  justum 
est,  et  lex  divina  iii  corde  eorum  est,  dum  prjccepta 
Dci  cogilant.  Ct  quondam  ab  iiiOdelibus  opprobria 


matur.  Tales  sunt  persecutorcs  sanctorum,  et  ideo 
non  sunt  liracndi. 

Vel  in  pa^nis  sempiternse  damnationis  sicut  vesti^ 
mentum  sic  comedet  eos  vermis^  et  sicut  lanam  sic 
devorabit  eos  tinca,  quia  c  vcrmis  eorum  non  mo- 
rietur,  et  ignis  corum  noii  exstinguctur  (Isa,  lxv], 
2-4).  >  Salus  autcm  Domini,  quam  dabit  sanciis  suis, 
r;i  sempilernum  erit^  quia  c  justi  in  perpetuum  vi- 
vent,  et  apud  Dominum  est  mcrces  eurum  (Sap.  v, 
IG).  >  Et  justiita  ejus,  quam  illis  dabit  permanebit 
in  generationes  generationum^  quia  qui  consumma- 
tam  illam  justiliam  consccuti  fuerint,  nunquam  ul- 
terius  eam  polerunt  amiltcre,  sed  in  omnes  genera« 
Q  tiones  sseculi  sxculorum  justi  esse  foliciter  persc- 
verabunt,  quia  nunc  justitiam  quanlum  possunt» 
scctantur. 

Justi  itaque  timere  non  debent  oppro\)rium,  quo<l 
ab  inlidelibus  et  pravis  bominibus  patiuntur,  scien- 
tes  quia  capnt  eorum  Cbris!us  graviora  pcitulitab 
illis.  c  Et  si  patremfamilias  Beclzebut}  vocaverunt, 
quanto  magis  domeslicos  ejus  ?  >  (Matth,  x,  2r>.) 
Totum  enim  opprobrium  illud,  quod  sanctis  objici 
solct,  prxcipue  scriptum  cst  de  passione  Salvaloris. 
Unde  ct  Apostolus  cum  dixisset,  quia  Jesus  extra 
portani  passus  est,  subjccitadmonendo  :  c  Exeamus 
igilur  ad  eum  extra  caslra  impropcrium  ejus  por- 
tantes  (Uebr.  xiii,  15).  >  liinc  ct  propticta  num: 
eamdcm  ejus  passienem,  ciijus  improperium  cleeti 


paiielai.tur  qiiasi  credentcs  in  crucilixum,  quando  D  cjus  porlant,  ad  raemoriam  rcducensalloquiturcum 


gravc  crimen  ci  at  csse  Christianum,  ct  blasphema- 
banlur  qnasi  scdiictorcs  ct  malefici.  Nunc  ctiain 
quicunqiic  boni  sunt.  intcr  malos  vivunt,  et  a  pseu- 
docbrislianis  irrisiones  ct  opprobria  sustinent  atque 
Llasphcmaittur.  Scd  islis  omnibus  a  Domino  dicitur : 
Ne  mctuart  opprobrium  insultationis  ct  criminatio- 
lus,  qiiod  a  pravis  bominibuspatiuntur,  et  lilasphe- 
mias,  qurc  sil.i  incndacilcr  objioiuntur  ab  eis.  Cur 
autem  delractiones  corum  timcrc  non  dcbeanf,  sub- 
ditur  : 

Vers.  8.  —  c  Sicut  enim  vcstimenlum  sic  comc- 
det  eos  vermis,  et  sicut  lanam  sic  devcrabit  cos  ti- 


vclut  in  scpulcro  positum,  ct  ut  resuigat,  admonct, 
dicens  : 

Vers.  9.  — c  Consurgc,  induerc  fortitudincm  bra- 
chiuni  Domini.  > 

Consurge  dc  monumento,  induere  {oriiludinenu  iJ 
est  immortalilatis  virtutcm.  Scquitur  : 

c  Consurji^o  sicut  in  diebus  antiquis  in  gcneratio- 
nilus  sscculornm.  > 

Cousnrge  sictit  in  diebus  antiqnis,  ul  sicut  oliin  per 
Moyscn  lilios  Isracl  de  manu  ^liaraonis  lil  crato9 
transduxisti  per  mcdiuni  maris  in  eremuin ;  Ita 
nunc  per  le  ipsum,  qni  ad  viiam  pracordinali  ^unt, 


(181)  C.  Garst.,  Verme.  Non  enim  :ent.,  rtc. 


A79 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


«SO 


et  adbuc  princlpi  roundi  in  luto  carnalium  volupta-  A  Toce  exsultationis  taudantes  Bedemptorem  snum  : 


tum  serviunt,  per  aquam  baptismatis  ad  novam  con- 
versalionem  transducas.  Sicut  per  Josue  deilisti  eis 
lerraii),  quam  promiseras;  ita  nunc  per  te  repromis- 
sionom  accipiant,  qui  vocati  sunl  a.aeruaeh.Trcdita- 
lis.  Sicul  pcr  Gcdeonem  liljcrasti  cos  de  maitu  Ma- 
dinn,  ila  iiiitic  per  te  ipsiini  libera  crcdcntcs  demann 
inridclium.  Sicut  pcr  David  expiignasti  inimicos 
e  )rum,  et  inlcrfecisli  vcl  siibjccisti  :  ita  nunc  per  te 
i|}8um  universo!^  Ecclesi;»  destruclor.^s  debellans 
aut  converle  aiit  periine.  Ita  ergo  consurge  faciens 
nunc  magnalia  sicul  fccisli  in  diebua  antiquis  in  ge^ 
nerationibus  eoium,  quai  transacta  sunt,  saculorum, 
Sequitur : 

c  Nuiiquid  non  tu  percussisli  superburo,  vulne- 
rasli  dracanrni  ?  » 

In  passione  percussus  anliquum  liostcm,  qui  se 
cuncti;S  liumines  vicisse  superbiebat,  percnssisiij  et 
Iana*a  vulnrratus  viiulentum  draconeni^  qui  vene- 
no  maliti^  sux  omnes  iiJerfecerat,  vulnerasti,  Se- 
qultur*: 

Vers.  10.  —  f  Nunquid  non  tu  siccasli  mare, 
aquam  al.yssi  vebemeiitis?  i 

Quid  per  mare^  nisi  sa^culum  designatur?  Etquid 
per  aquam  abyssi,  nisi  caliginosa  genlilium  errorum 
6cicnlia?Qua;quia  con«prebendi  ad  integrnm  non 
potcrat,  sed  sectatores  suos  in  profundiora  errorum 
sen  pcr  demergeijat,  et  mendacia  sua  qjiiibusdnm 
figuialis   locutioniLus   obumbrabat,   v^Iut    ingcns 


et  Iwtitia  sempiterna  manebit  super  capita ,  id  ett 
super  mentes  corum,  quam  a  Creatore.  quem  super 
se  intuebuntur,  aecipient  :  gaudium  et  Iteiiliam  sine 
intermissione  lenebunt  in  illa  beatitudine,  et  fugUt 
ab  eis  dolor^  quia  per  illain  felicem  immulationero 
fieiit  impassibiles  :  et  gemitus  cloiigabitur  ab  ip- 
sis,  quia  nihil  erit  jam  ,  uiidepossint  gemere.  Se- 
quilur  : 

Vers.  12.  —  f  Ecce  ego  ipse  consolabor  vos.  > 

Jpse  Dominus  consolabitur  eos,  quia  cum  se  ip- 
sum  ostenderil,  faciet,  ut  omnes  piaeleritas  alDictio- 
nes  pro  nibilo  iiendaiit.  llanc  eniin  consolationcm 
cogitabat  Apostolus  cum  diceret :  f  Quia  non  suut 
condign^e  passiones  biijus  lemporis  ad  gloriani» 
^  qu3e  rcvelabitur  in  nobis  (Rom,  viii,  18).  >  Se- 
quitur  : 

f  Qnis  tu,  ut  timeres  ab  bomine  morlali,  et  a 
Filio  bominis,  qui  quasi  feiiuin  ita  arescct?  > 

Vers.  15.  —  f  Et  oblitus  cs  Domini  factoris  tui, 
qui  teleiidit  c  i  los,  et  fundavit  terram  :  et  formida- 
sti  jugiter  tota  die  a  facie  furorio  ejus,  qui  tc  trlbu- 
labat,  et  paravci*at  ad  perdendum,  ubi  nunc  cst  fu- 
ror  tribulanlis?  > 

Vers.  li.  —  f  Cito  veniet  gradiens  ad  aperien- 
ditm,  et  non  intcrficiet  usque  ad  inlernccionem,  nec 
dcnciet  panis  cjus.  > 

A  phirali  nuir.ero  in  singularem  vcniens,  ad  pcr- 
sonam  subilo  intirmi  uniuscujusQiie   Iransivil,  for- 


abyssus  penetrai i  niillo  ab  usu  polerat  (182).  Sicca-  q  lasse  quia  mclius  a  singulis  rccognoscitur,  quidquid 


vil  crgo  Domiiius  mare  vidclicct  aquam  vehementis 
afyssi,  ij  est  mundutn  purgavit  annullans  vctcrum 
errorum  doctrinam  ,  quia  c  stnltain  fecit  bujus 
niuiidi  sapieiitiam  (/  Cor,  ii,  20).  >  Sequitur  : 

f  Qni  posuisti  profundum  maris  viam ,  ut  transi- 
rent  liberati.  > 

Si  mare  sxcultim  dcbrt  intelligi ,  nibil  probil)et 
profundum  maris  inferni  claustra  sentire.  Quod  pro- 
fundum  maris  Dominus  petiit,  cum  infcrni  novissi- 
ma  eleclortim  stiorum  animas  crcpiurus  intravit. 
Rccte  ergo  dicilur  :  #  Posuisli  profundum  maris 
viani,  ut  transirent  liberali.  >  Hoc  namque  profun* 
dum  maris  ante  Redemploris  adventum  non  via  fuit, 
seJ  carcer  quia  in  se  ctiam  bonorum  animas  quam- 


dici  siiignlaritcr  auditur,  ut  ad  cor  sunin  quisquc 
rcdeat,  ct  in  scioelipso,  quod  de  unoqnoque  dicitur, 
rcprchendat.  Singularcm  igilur  nnnieruin  tenuit, 
dicens  :  f  Quis  tu,  ul  timercs  ab  bomine  mortali, 
eta  lilio  Iiominis,  qui  quasi  fenum  ita  arescet?  Et 
oblitus  es  Domini  factoris  tui?  >  Quisqnis  enim  ad- 
vcrsitatum  tribulatione  frangitur,  a  qno  faclus  sit^ 
minimc  rcminiscitur.  Nam  qui  fecit,  quod  non  erat» 
factum  sine  gubernatione  non  descrit ;  ct  qui  beni- 
gnc  liominem  condidit,  ncquaquam  injusle  cruciari 
permittit,  ncc  sinit  neglecle  pcrire,  quod  est,  qui 
hoc  etiam,  quod  non  erat ,  creavit  ut  cssct. 

Cum  ergo  causam  Iribulalionis  nostrx  quxrimus, 
et  forlasse  tardius  invenimus,  est  ista  consideratio. 


vis  non  in  locis  poenalibus  clausit.  Quod  tamen  pro-  D  Q"^^  ^^^^^^  injuste  patiamur,  quia  si   Deo   anctore 


fundum  Dominus  ttam  posuit,  quia  illuc  vcniens 
elcclos  suos  a  clauslris  inferi  ad  coelestia  transire 
coiicessit.  Unde  el  recle  subditur  :  Vt  transirent  /i- 
berati,  Scquitur  : 

Vers.  11.  —  f  Et  nunc,  qui  redempO  sunt  a  Do- 
mino,  revertentur,  et  vcnicnt  in  Sion  laudantes  : 
ct  Leiitia  scmpitcrna  super  capita  eorum,  gau- 
dium  et  loetitiam  tcnebunt ,  fugict  dolor  et  gemi-> 
tus  :  > 

Qui  de  manu  mortis  a  Domino  redempti  sunt^  re- 
vertentur  nunc  ad  paradisum,  unde  expulsi  fuerant» 
€t  venient  in  earo,  quae  sursum  est»  Jerusalem   in 


sumus,  qui  non  fuimus,  Deo  rcgente  non  allligimur 
injuste,  qui  sumus.  Ob  hoc  ctiam  timere  non  dcbc- 
mus  adversa,  quse  nobis  ab  homine  infcruntur, 
quia  ipse,  qul  |nos  persequitur,  cum  sit  morlalis, 
bodie  floret,  et  cras  in  fenum  arescct.  Conditor  au- 
tero  noster,  qui  nos  gubernal,  ac  protegit  magnilu- 
diiie  potentiae  sux,  cocluro  et  tcrram  fecit ,  et  ideo 
quaecunque  in  coelo  et  in  terra  fiunt,  optime  dispo* 
nit;  quia  ergo  infirmus  quisque  cum  premitur,  a 
spc  gaudii  nimia  pusillanimitate  lassatur,  et  dum 
foris  adversa  tolerat,  aut  tolerare  forroidat,  intus 
obliviscitur,  quod  gaudebat,  rcctc  nuuc  increpando 


/152)  AniDo  codd.   nuiio  usu  pot. 


m 


COMMENT.  IN  ISAL\M  LlBRl  OCTO.  ~  LIB.  Vn. 


i^ 


dicitor  :  c  Qui»  tu,  ut  timeres  ab  homine  mortali,  A  quit,  sum  Dominus  Deus  tuus,  qui  conturbo  mare, 


el  a  Fiiio  liominis,  qui  quasi  fenum  ita  arescet?  Et 
obUlus  es  Domini  factoris  tui,  qui  tetcndit  codIos 
et  fundavit  terram  :  et  formidasti  jugiler  tota  die,> 
id  est  toto  tempore  viue  praesentis  a  facie,  id  est  a 
pnesentia  fnroris  ejuSy  qui  le  pro  Redemptoris  no- 
miiie  tribulabat^  et  paraverat  ad  perdendum,  id  cst 
ad  trahendum  in  xternam  pcrditionem,  si  faceres, 
quod  ille  suadebal?  Isla  velut  jam  a  prsesentis  vitx 
malis  exempto  et  ad  gaudia  perpctuae  pacis  introdu- 
cto  dicuntur.  Unde  et  apte  dicitur  :  c  Ubi  nunc  csl 
furor  tribulantis?  > 

Rursumque  in  prxscnti  adhuc  certamine  agoni- 
zaiili  dicilur  :  Cito  veniet  Dominus  faclor  tuus  gra- 
diens  super  undas  istius  tribulationis  ad  aperiendum 


et  intumescunt  fluctus  ejus.  i  Ergo  ne  timoas  flu- 
clus  sa;culi,  quos  Dominus  Dcus  luus  ad  probatio* 
nem  tuam  benigna  dispcnsatiouc  facit  inluuiosciM-c, 
sed  in  Domino  Deo  tuo  confldcns  csto.  Non  siiiil 
illos  ultro  saevirc,  quam  novit  ille  mensuram  , 
cx  qua  proficias.  Hoc  c:iim  agit ,  vci  a^i  por- 
mittit  Deus  ad  utilltatcm  tuam,  uude  tu  possis  pro- 
ficere. 

Qui  et  Dominum  exercituum  sc  vocari  commc- 
morat,  quia  scrviunt  ci  exercilus  non  solum  l.ono- 
rum  angelorum,  qui  electos  iiiler  discriniina  vit;c 
hujus  cuslodicul  el  adjuvenl,  sed  ct  maloniui,  qui 
eos  lenlando  probenl,  ct  roprobos  houii:  os,  qui 
bonos  aflligunt,  oxlerminent.  Posllixcai  ncslrum 


tibi  januam  regni  coelorum,  et  non  interficiet  te  fu-  B  capiit  sermo  revertilur,  diceus 


ror  tribulantis  usque  ud  internectonem ,  id  csltotum 
simul  non  intcrimcl;  quia  licet  c  corpus  occidat, 
animam  tamen  non  potest  occidcrc  (Mattlu  x,  25).  » 
Vcl  totam  Ecclosiam  non  interficiet  utque  ad  inter- 
neciouem,  sed  nonnuUos,  quibus  datum  est,  glorifl- 
cabit  martyrio.  Sive  eliam  Dominus  dicitur  non  in- 
terflcere  usque  ad  inlernecionem,  quia  suorum  ani- 
raas  semper  a  morle  cuslodit  iliaesas,  quamvis  cor- 
pora  aflligat  temporaliler,  vcl  etiam  intcrimat.  AVc 
deficiet  panis  ejus,  id  csl  panis  Domini,  quo  te  sem- 
per  intus  pascel,  dum  famem  et  tormenta  foris 
paticris,  (|uia  quaiilo  exterior  homo  tuus  corrumpe- 
tur ,  tanlo  magis  interior  renovabitur.  Sequilur  : 

Vers.  15.  —  c  Ego  autem  sum  Domiuus  Deus 
tuus,  qui  conlurbo  marc ,  et  intumescunt  fluctus 
ejus,  Dominus  exercituum  uomen  meum.  > 

Mare  est  hoc  saeculum,  fluctus  maris  tribulatio- 
nes  sxculi.  Et  plerumque  temnestas  maris  exsurgit 
in  nos,  id  est  principatus  et  potestates  mundi  conci- 
tantur  et  in  tumore  iracundise  sptimant,  ut  nos  fe^ 
riant  alque  submergant.  Sed  ne  timeamus  hanc 
teinpestalem.  Dominus  Deus  nosler  est,  qui  con- 
turbat  mare,  et  iutumescunt  fluclus  ejus.  •  Dum 
enim  in  hac  Ecclcsi.-e  navicula  per  hunc  undosum 
supernalamus  mundum,  ipse  patientiam  nostram 
cxerccre  volens,  sicut  nobis  expedire  novit,  ct  aina- 
ros  ct  clatos  hujus  sxculi  fluctus  concital.  Nec  sa;- 
vire  fluclus  possunt,  nisi  usquc  ad  litlus,  ubi   ipse 


Vers.  IC.  —  c  Posui  verba  mea  in  ore  luo,  ei  in 
nmbra  manus  inoae  prott  xi  te,  iit  planios  canlns,  et 
fundesterram,eldicasadSion  iPopulusmouses  lu.i 

llxc  enim  vorba  Salvatorl  iiilor  iiomiies  (ouvcr- 
santi  loquilur  Paler.  Posuit  nauique  vorLa  sca  iii  ore 
ejus,  sicut  de  eo  Joanuos  ait  :  c  Quem  eiiim  niisit 
Deus,  verbaDeiIoquitur( Joan.  iii,  54).  lEtipS)  dixit, 
quia  c  ogo  a  mc  ipso  non  suin  locuius,  sed  qiii  mi- 
sit  mcPaler,  ipse  niilii  maiidatum  dedit,  quid  dicam, 
aul  qu!d  loquar  (Joan,  xii,  40).  >  Qiiem  ct  i;i  umbra 
manus  suse  Deus  iiiter  adversarios  ab  xslu  tribula- 
tionum  prolexit,  ut  nunquam  euin  langore  possent, 
nisi  quai.do  voluil.  Ideo  autem  piotcclr.s  esl,  »1 
libeie  prxdicans  plantaret  iii  flJe  ccelos^  id  est  apo- 
stolos,  et  fundaret  terram,  id  esl  Ecclosiain,  et  dice« 
ret  ad  Sion^  id  est  aJ  llebr^eos  (idf les  :  Populu$  meui 
es  tu.  c  Nunquid  enim  repulit  Deus  plobem  suam, 
quam  pra^scivit?  >  {Bom,  xi,  i.)  llinc  irgo  dixil : 
Populus  meus  es  /u,  quando  se  Dcum  ejus  illi  iiino-- 
tescens  gratia  sua  eleg.t  eam.  Ubi  et  congrua  subdi- 
tur  admonilio  : 

Vers.  17.  —  c  Elevare,  cicvare,  consurge  Jerusa- 
lem  quae  bibisti  de  manu  Domiiii  calicem  \rx  ojus.  i 

Elevare  ad  spirilalem  sonsum,  elcvare  ad  coelestia 
regna,  consurgeskd  spiiitalem  convcrsaiiimcm.  0 
Jerusalem,  id  est  plcbs  Ilcbrxa,  quce  bibisti  de  manu 
Domini  calicem  iro!  ejus^  id  est  amariludiiieni  aflli- 
ctionis  irascente  Dco  peccalis  luis  sensisti.  Calix 


terminum  posuit.  Nulia  enim  tontalio  est,  quae  non  D  cnim  dcsignat   passionem,   sicut  Dominus  indicat, 


accipi^u  mensuram  a  Domiiio.  Sint  ergo  tenlatio- 
ncs,  sint  tribulaliones  maris,  ex  his  non  consumc- 
ris.  Vide  autcm,  ulruin  ipsae  tenlationcs  noii  pro- 
sint;  attendc  Apostolum  :  c  Fidelis  Deus,  qui  non 
vos  sinal  tentari  supra  id  quod  potestis  ferre,  sed 
faciat  cum  tentatione  etiam  exilum,  ut  possilis 
sustinere  (/  Cor.  x,  13),  >  Non  ait  :  Nou  vos  sinat 
lentari  oinnino.  Si  enitn  recusas  tentationes,  recu- 
sas  refectionem.  Ergo  rcflceris;  et  si  reficeris,  in 
manibus  arlificis  es.  Aliquid  tibi  tollit,  aliquid  cor- 
rigit,  aliquid  comphnat,  aliquid  mundat,  agit  qui- 
busdam  ferramentis  suis,  ipsa  sunt  scandala  hujus 
sseculi,  tu  tantum  de  manu  artificis  uoli  cadere, 
nitiil  tentatioiiis  accidet  ultra  vires  tuas.  c  Ego,  iii- 


ubi  Pctro  dicit  :  c  Calicem,  quem  dedit  mihi  Patcr 
non  visulbib.im  illum?  >  {Joan,  xvm,  il.)  Jorusa- 
Icm  ergo  bibcrat  calicem  irae  Dei,  quando  vcuit  iste, 
qui  dixit  ad  cam  :  Populus  meus  es  tu,  quia,  dum 
Redemploris  exspeciaret  adventum,  mullis  interim 
malis  aiflicta  est.  Vel  ad  eam  plebcm  Judaicam  quas 
non  rccepiteum,  sed  negavit,  fil  ista  exhorlatio,  ct 
monetur  agere  poenitentiam,  quia  propter  Salvatoris 
necem  usque  hodie  captivitatis  afllictioiicm  tolerat. 
Sequitur  : 

c  Usque  ad  fundum  calicis  soporis  bibisti,  ct  po^ 
tasti  usque  ad  faeces.  > 

Calix  soporis  nimietas  afflictionis  cst,  quae  meD- 
tem  ab  interna  sui  custodia  obdormire  facit,  dutu 


4S3  nCKVEI  nURGIDOLENSIS  MONACHI  iU 

In  considcralionc  malorum,  quaj  foris  patilnr,  plus  A     Vebs.  22.  —  i  Ilgec  dicil  dominalor  tuus  Dominus 
quam  necesse  csl ,  vigilat.  Fundus   callcis  ullima 


profundilas  passionis  maiurum.  Fa^x  calicis  pecca- 
lum,  quoJ  cx  prorundilate  aiHictionis  sumit,  quia 
multis  tribulationibus  pressus  non  cmendatur,  sed 
pv^^jor  redditur.  Jerusalem  ergo  usque  ad  fundum  ca- 
Ucis  soporis  bibit,  dum  tantis  aflircretur  malis,  ut 
Iiis  ebriata  el  soporata  mentcm  suam  obliviscere- 
lur,  el  calcslium  bonorum  non  rccordarelur,  sed 
scmpcr  de  malis  exterioribus,  quaj  patiebatur,  cogi- 
taret.  Et  potuvil  usque  ad  fwceSj  quia  usque  in  ul- 
timam  deveniens  miseriam  non  cst  pcr  tribulationcm 
a  peccatis  inlrinsecus  mundala,  sed  multo  amplius 
repleta  sordibus.  Sequilur  : 
Vers.  18.  —  €  Non  esl,  qui  sustentct  cam  ex  om 


et  Dcus  tuus,  qui  pugnavit  pro  poptilo  suo  :  Ecce 
tuli  dc  manu  tua  calicem  soporis,  funduni  calicis 
indignationis  mex.  i 

Pauper«:ulura  vocat,  qux  miserias  pertulit.  Quse 
et  ebria  non  a  vino,  sed  ab  afllictione  crat.  Cujus 
dominator  Cbristus  est,  qui  contra  diabolum  pugna- 
vit  pro  populo  suo,  Qusc  in  manu  caliccm  so)>oris  ba- 
bebat,  dum  pro  pcrversa  operatione  Fua  divino  ju- 
dicio  tuiitam  paterctur  aiDiclioncm  ,  ut  inlcrnani 
mentis  amilteret  evigilantiam.  Fundum  quoque  ca- 
licis  divinx  indignationis  cum  ficce  gerebat  extrema 
malorum  irasccnie  Domino  patiens,  ct  rjccom  pi*cca* 
torum  inde  contrabebat.  Sed  po  tquam  dominator 
cjus  pugnavit  pro  populo  suo,  tulit  de  manu  ejus  ca- 


nibus  filiis,  quos  genuil,  et  non  esl,  qui  appreben-  "  licem  soporis,  ct  fundum  calicis  indignationis  suae. 


dal  niuitum  cjus  ex  oinnibus  filiis,  quos  enutrivit.  i 

Qiiando  venit  D<miinus,  non  erat,  Qui  sustenta- 
ret  eam  ex  omnibus  fitiis  ejus,  aui  manum  ejus  ap- 
prebendens  supportaret  imbecillcm,  et  duccret  per 
\iam  justitia;,  quia,  sicut  scriptum  est :  i  Omnes 
declinaverunt,  simul  inutiles  facti  sunt  {Psal.  xiiiy 
3).  I  Multo  tamen  amplius  post  passioncm  deserla 
est  omni  solatio,  quia  non  propbeta,  non  apostolus 
cxiiidc  fuit  in  ca,  qui  ipsam  consolatus  sit,  et  ap- 
prehenderit  manum  ejus  et  jacenteui  elcvaverit.  Sc- 
quitur  : 

Vers.  19.  —  «  Duo  sunt,  quDC  occurrenint  tibi : 
quis  contristabitur  supcrte?  Vastiias  et  conlritio, 
et  fames  ct  gladius.  i 

Duo,  inquit,  mala  occurrerunt  tibi^  o  Jcrusalem. 
Et  quis  contiistabilur  super  /e,  qwx.  lalia  pateris? 
Quse  sunt  autem,  quse  occurrerunt  tibi  adveulum 
Salvatoris  cxspectanli  ?  Vastitas  et  contritio^  et  fames 
et  gladius,  Duo  dixit,  qua;  occurrcrant,  ct  quatuor 
subjecit  occurrissc.  Scd  fortassis  ipsa  duo  bis  expo- 
suit,  velut  si  quicrercmus,  qux  essent  illa  duo,  ct 
illc  rcsponderct  :  Yastitas  et  contritioy  iterumque 
eadem  intcrprelari  volens  diceret,  quia  fames  et 
gladius  sunt  illa  duo.  Sic  enim  sxpe  loquitur  scili- 
ccl  verba  sua  quadam  urbauilate  sicut  vir  eloquens 
iugeminando.  Sequitur  : 

«  Quis  consolabitur  te?  i 

Vehs.  20.  —  «  Filii  tui  projecti  sunt,  dormierunt 


quia  rcsurgens  a  mortuis  converlit  cam  ad  se,  ct 
mala,  quibus  merito  suse  pravitatis  afllicia  spiritali- 
ter  sopiebalur,  avertit,  ct  prorundilatem  miseriarum, 
in  quibus  amissa  patieutia,  sordibus  peccatorum 
murmurans  implcbatur,  abstulit.  Unde  ct  apte  sub- 
ditur  : 

<  Nor  adjicies,  ut  bibas  illud  ultra. ) 

Nequc  cnim  illc  populus,  ex  quo  ad  novitalem 
grali%  convcrsus  cst,  boc  poculum  bibit,  quia^  etsi 
laulta  pro  Cbristo  pertulit,  lamen  peccati  foccem  in 
calicem  passionis  nou  sumpsit;  sed  si  q'jid  fjpcis  in 
eodem  calice  babebat,  muudatusesl  ab  ea,  neque  so- 
pitus  est  in  afllictionibus,  sed  vigilantior  eflectus. 
r  Isla  quoqiic  pars  illius,  qui  necdum  crcdidit,  a.lbuc 
calicem  istum  bibcre  non  desislit  et  in  fjccibus  cjus 
versari.  Sed  si  poenitentiam  egeril,  cl  clevata  surre- 
xerit,  sciat  calicem  soporis  et  ruinrc  de  manu  sua 
toliendum,  el  se  ultra  non  bibituram  cum.  Sequilur : 

Vers.  23.  —  «  Et  ponam  illum  in  manu  eorum, 
qui  humiliaverunt  te,  ct  dixerunt  animx  tux  :  In- 
cuivare,  ut  transeamus.  i  Atque  subjungitur  :  <  Et 
posuisti  ut  tcnam  corpus  tuum,  et  quasi  viam  trans- 
cuntibus.  i 

Immundi  spiritus  hunc  populum  humiliavcrunt, 
quia  mentem  ejus  ad  desideria  terrcna  inclinave- 
runt,  et  dixerunt  animaj  ejus  :  Jncurvarey  ut  trans- 
eamus.  Hccla  enim  stat  anima,  cum  superna  desi- 
derat,  et  non  ad  ima  flectilur.  Sed  maligni  Spiritus 


in  capite  omnium  viarum  sicut  beslia  (185)  ilia-  D  cum  banc  in  sua  rcclitudinc  conspiciunt,  per  cam 


queata,pleiii  indignalione  Domini,  incrcpatione  Dei 
tui.  I 

Quis,  Inquit,  te  poterit  consolari  in  tanlis  malis? 
Projecti  enim  sunt  in  sinu  tuo  /!/it  /ut,  el  exsules  a 
tc  dormierunt  in  diverbis  viis  alflicti  vinculis  iuimi- 
corum  sicut  bestia  illaqueata,  dum  duccrenturcaptivi 
pleni  ira  Dei,  et  incrcpatione  illius,  attrili  flagellis  et 
subjecti  opprubriis  atque  contumeliis.  Il£c  ei  similia 
pertulit  Jerusalem  sub  Nabuchodonosor  et  sub  An- 
tiocho,  sed  durius  sub  Tito.  Sequitur  : 

Vers.  21.  —  «  Idcirco  audi  boc  paupercula,  et 
ebria  non  a  vino.  i 


transirc  non  possunt.  Trausire  namqiie  illorum  cst 
immunda  desideria  illi  spargerc.  Picunt  crgo  :  In 
curvarey  ut  transeamus^  Quia  si  ipsa  se  ad  iina  appe- 
lenda  nou  dcjicil,  contra  hanc  illorum  pervcrsilas 
nullatenus  convalescit;  et  transiie  por  catu  nc- 
qucunt,  quam  contra  se  rigidam  in  supcnia  iiUjn- 
tione  perlimcscunt. 

Dixcrunt  ilaque  animsc  Jerusalem  :  Incurvare,  ut 
transeamus.  Quia  ut  illi  possent  cam  iinmunJis  iin- 
plere  dcsidciiis,  pcrsuaserunl  ei,  iit  se  ipsam  aJ  ap- 
petitum  intimorum  ipsa  inclinaret.  Illa  vero  non  so- 
lum  animam  persuadentibus  iliis  incurvavit,  sed  et 


(183)  Alias,  sicut  vryx,  eic. 


IS5 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIURI  OCTO.  —  LIB.  VIL 


4S0 


torpuB  Buum  quati  lerram  posuitt  et  qiiasi  viam  ipsis  A  rolonus  essot  Viji,  c(  Assur  aLs(]iie  ulla  causa  calum- 
transeuntibus,  ut  non  soiuni  pcr  aniniam  ejus  Irans-      n!aliis  est  cum.  » 


ircnl  concupisccntias  spargcnJo,  sed  ct  corpus  ejiis 
iinmunditia  nequissimi  operis  velut  lerram  colca- 
renl,  et  per  illud  quasi  pcr  iriam  assiJuis  operallo- 
nibus  pcccali  transcunles  vesli^^ia  sux  iniqnilalis 
imprimcrent.  Sed  tandem  lijcc  pcr  graliam  Redcm- 
lUoris  erigitur,  et  poculum  soporis,  quod  ipsa  Libc- 
rat,  ponitur  in  manu  corum,  qui  cam  humiliave- 
rainl,  ut  amaritudinem  srlcrni  doloris  bibentes  in 
pcenis,  ul  Jercmias  ait  :  i  Dorm:ant  somuura  scm- 
^iternum  (Jer,  u,  59).  >  Undc  ct  subditut  : 

CAPLT  LIL 
Yers.  i,  —  «  Consurge,  consurge,  induerc  for- 


7/1  A!gijptum  dcsccndit  in  principio  poputns  Dei/ 
ut  colouus  csset  ibi,  quia  genns  Iiumannm  a  para- 
iliso  dojocluni  in  tenebras  saculi  Iiujus  dcveuit,  nl 
I»ic  peregnnareiur,  donec  incolalns  sui  temporc  fi 
nito  licenliam  reverlendi  ad  palriatn  suani  accii^erel. 
Et  Assur^  id  cst  antiquus  liostis,  absquc  uUa  causu 
calumniaius  cst  eum,  quasi  suus  esset,  quia  el  ju>t)s 
vihdicare  sibi  nilebatur  ob  rcatuin  priini  parentis. 
El  jnsla  causa  non  crat,  ut  qni  proprix  iiiiqnilatis 
nicr'to  damnart  non  polcrant  propter  ciilpain  alienaj 
iiiiquitatis  petirent,  cum  scriptum  sit :  «  F.iius  non 
porlabit  iiiiquitalem  patris(£.':ecA.  wiii,  20).  » 

Quod  tamen  de  illis  soluinmodo  diciiiius,  qui  com- 


tUodineni  tuam  Sion,  induere  vestimenlis  gIori;i;  luae  D  p,jtantur  in  populo  Dei,  non  de  aborlivis  ct  cajleris 


Jcrusalem   civitas  sancti  :  quia    non   adjicict  ul- 
tra,  ut  pertranseat  per  tc  incircumcisus  ct  immun- 

CjL>.    » 

Quia,  inquil,  animani  tuam  drcmonibus  incurva- 
sli,  cl  corpus  tuum  terram  cis  conculcandum  posui- 
sli,  consurge  nunc  in  anima  ab  impetu  terrenorum, 
consurge  in  corpore  dc  luto  vilrcrum;  cl  quia  te  im- 
pugnare  aggreJientur,  ex  quo  eis  subjacere  nolue- 
ris,  induere^  id  est  ciicumdare  fortiludine  tua,  ut 
potenter  undiquc  tentalionibus  corum  rcsistas.  /«- 
duere  testimentis  gloria^  tuWy  id  cst  circumtegeie  vir- 
tutum  ornamentis  tu  cititas  sancti,  id  cst  Dci,  qui 
til  :  «  Sancti  estole,  quia  ego  sanctus  sura  (Lcv, 
XI,  44) ,  »  ul  Regis  tui  sanctitatem  imilari  studeas. 
Oiiia  non  pertransibit  ultra  per  tc  incircumcisus  et 
immunduSy  id  est  quisque  dacn:onum  jam  te  penitns, 
iit  solebal,  substratam  sibi  in  consensu  malitiae  con- 
f  ulcare  non  potcrit.  Transibit  quidem,  sed  non  per- 
transibit,  quia  scepe  volatiles  libi  cogitationes  im- 
niittct,  sed  volunlatem  suam  ex  toto  complcre  jam 
in  te  nequibit.  Pcr  eum  namque  pcrlransil,  quem 
sibi  consentientcm  invenit,  quia  usque  ad  effe- 
ctura  pravi  operis  bunc  conculcare  non  desistit.  So- 
quitur  : 

Vers.  2.  —  «  Excutere  de  pulvere,  consurge, 
sede  Jerusalcm,  solvc  vincuia  coili  tui,  captiva  Giia 
Sion.  » 

Vers.  3.  —  «  Qnia  hscc  dicit  Dominus  :  Gratis 
Tcnundati  estis,  et  sinc  argento  rcJimemini.  »  j 

Excutere  de  pulvere  terrcnarum  ct  inanium  cogi- 
talionum,  in  quibushucusque  jacuisli;consur(/e  indc 
€t  sede,  id  est  cor  tuum  aliquando  suMeva  ab  infi- 
inis  cogitationibus,  el  mala,  quae  perpelrasti,  defle 
et  pccnitentiam  agendo  solve  vincula  peccatoruin 
liiorum,  ct  malarum  cogitalionum  de  collo  tnx  men- 
lis,  quibus  a  diabolo  captiva  tciicris.  Graiis  cniiu 
in  ioiquitatibus  veslris  Satanrc  vcnditi  estis,  et  sine 
argcnto  redimeminiy  qnia  seduclor  ille  prctium  pro 
vobis  non  dedit,  neqne  pro  veslra  redeinptione  ai- 
gentum  Vel  aurum  non  accipiel,  'sed  sangnine  meo 
redimeminL  Scquitur  : 

Vtas.  i.  —  «  Qiiia  hxc  dicit  Dominus  Deos  :  In 
X/yptuin  desceti<iit  popiilus  meus  \^  principio,  yt 


lalibus,  qui  sunt  cx  niulliludine  pcrdilorum,  licot 
nihil  egerint.  Sed  omnes,  qui  juslitiam  seclantcs 
iniquitatem  fugiebant,  hos  sinc  causa  proptcT  Ad;e 
peccatum  calumniatus  est  Assur^  quia,  ut  lex  divuia 
censuit.  «  Non  occidcntur  palres  pro  tiliis,  nequi) 
filii  pro  patribus,  sed  unusquisqne  in  suainiqnitalc 
morielur  (Deut.  xxiv,  16).  >  Et  clectos  itaque  Dci, 
licet  sine  causa,  calumniatus  csi  improbus  isle  ca- 
lumniator,  ita  ul  ad  infernum  propter  lianc  calnm  • 
niam  descendcrc  cogcrcntur,  ubi  in  locis  quictis 
dclinercntnr,  doncc  per  redemptionis  graliam  iinita 
prorsuscalumnia  liberi  transirent  ad  ivgna  cocloruni. 
Scquitur : 

■^  Vers.  5.  —  «  Et  nunc  qniJ  mihi  cst  hic  dicit 
Dominus,  quoniam  ablalus  cst  pouulus  meus  gra- 
lib? 

Quid  mihi  est  liic,  id  csl  quid  miiii  cst  in  hoc 
mundo,  auid  in  terra  habeo,  quandoqiiidem  populus 
meus  ablatusest  mihi  (^raO*s,  id  est  non  pi'optersuain, 
scd  altcriusculpam,  vidclicct  ob  pcccatum  prinii  ho- 
minis.  Scquitur  : 

(  Dominatorcs  ejus  inique  agnnt  dicit  Dominuset 
jugiler  tota  die  nomen  nieum  blasphemalnr. » 

Dominatores  cjus,  id  est  dxmoncs,  inique  agunl 
vindicando  sibi  dominationem  super  cuin,  et  jugiur 
\n  univcrso  mundo  blasphematur  nomcn  mcum  tota 
diCf  id  est  toto  tcmporc,  dum  ubiquc  idola  pr^eJican- 
tur.  Sequitur  : 

>  Vers.  G.  —  «  Propter  hoc  scict  popnl  is  mcns 
nomen  incum  in  die  illa,  quia  ego  ip^c,  qui  loquc- 
bar,  cccc  adsum.  » 

Quia  inique  agnnt  dominatores  populi  mei,  et  no- 
mcn  meum  jugiler  blasplicmaii  faciunt,  propter  hoe 
populus  mcuSf  quem  aJ  vilam  prxdestinavi,  scict  no- 
vien  meumf  quoJ  adhuc  ignorando  blasphcinat,  in 
die  illu,  Qua  sine  argento  redimemini,  id  cst  t^in- 
pore  resurrcclionis  inc;c,  quando  pra^dicabitur  hoc 
cvar.^elium  rcgiii  in  univcrso  orbe  in  tcstimoiiiuni 
oninibus  gentibus.  Nam  ego  ipse,  qui  per  prophetas 
hac  vobis  loquebar,  ecce  adsum  in  carne  prcescns, 
ul  vos,  sicut  loculMS  snm,  rcdimam.  Dein  Je  propheia 
Hedcmptoris  Iiujus  convcisalionera  Iat6r  honiines 
considerans,  ait  : 


HERVEI  BURGIDOLEI^SIS  MOIYACm  m 

—  €  Quam  pulchri  Buper  monles  pedes  A  licum,  el  sanguinis  sul  prello  redemit  Jerusalem,  id 


487 

Vers. 

annuntianlis  cl  praidicanlis  pacem,  annuntianlis  bo- 
nii-.n,  pnedicantls  saluleni,  diccntis  Sion  :  Rcgnabit 
Dctis  tuus?  » 

Quam  pulchriy  inquit,  lioc  est  admirabilitcr  pul- 
clni  super  montes  ,  id  csl  supcr  c^cellentissimos 
nioiHes,  supcr  prophelas  et  aposlolos  pedes  annun- 
ti:inti.i  pocem,  id  esl  grcssus  aclionum  Christi,  qui 
vcnieiis  cvangclizavit  i  pacem  vobis,  qui  longe  fui- 
stis,  el  pacein  bis,  qui  prope  sunt  (Isa,  Lvii,  19).  i 
Nain,  ca  qiiu;  ipse  operatus  cst,  dum  reconcilialio- 
neiu  nobis  ad  Deum  prxdicarct,  el  bonum  patrise 
coeleslis  pollicciido  anniinliaret,  salutemquc  perpc- 
tuani  prnmilteiidoprxdicaret,  adco  prxclara  sunt  ct 
adiiiiraiida,   ul  omnia  sanctorum  sic  transcendant 


cacuiiiina,  ut  hi,  qui  mullum  in  Deo  proficiunt,  ope-  ^  dere,  cum  subjungil 


est  Hebraicam  plebem  vcl  Ecclesiam.  Dcinde  Evan- 
gelium  omnt  crcatura;  prxdicatum  est  in  universo 
mundo.  Nam  scquitur  : 

Vers.  10.  —  €  Paravit  Dominus  brachium  san- 
ctum  suum  in  oculis  omnium  gcnlium,  ct  vidcbonC 
omncs  fines  tcrrre  salutare  Dei  nostri.  > 

DominuSy  inquit,  hoc  cst :  Deus  Pater  brae^ium^ 
id  est  Unigenitum  suum  paravit  omnibus  in  intcrio- 
ribus  oculis  omnittm  yentiumf  ut  eum  oLtulibus  fiJei 
conspieiant.  £t  non  solum  gentes,  qux  sunt  in  la- 
tiludine  mundi,  sed  et  eas,  qux  sunt  in  marginibus 
cjus,  faciet  vidcre  et  agnosccre  salutare  suum,  id  est 
Domlnum  Jcsum.  Unde  ct  crcdcntcs  consequenter 
propheta  admonel  a  contagio  vita:  iniideiium  rece- 


ruin  ejus  vestigia  vix  langerc  qucant  admirantes  cx 
verlice  cogilationis.  Bcne  crgo  admiratur  propheta 
pedes  ejus  pulchros  super  nwntes.  Qui  et  diccbat 
Sioa  :  liegnubit  Deus  tuusy  quando  prxdicare  coepit 
et  iiiLcre  :  <  PoenLtcntiam  agile,  appropinquavitenim 
r^gnum  coelurum  (Matt/i.  iv,  17).  >  Dicebat  :  0  Sion 
regnabit  Deus  tuus,  quoties  iidclibus  ioqucbatur  de 
regno  Dci,  quolies  regnum  diaboii  cvertendum  aii- 
nuntiavit,  et  regnum  Dci  vcnlurum.  Qui  ei  aposto- 
los,  id  cst  regnum  priedicare  misit.  Unde  etad  ipsum 
versa  locutione  subditur  : 

Vers.  8.  —  €  VoK  speculatorum  tuorum  levave- 
runt  vocem.  i 

Speculatores  namque  ejus  sunt  hi,  quos  ipsc  prae- 
posuit  ccclesiis,  qui  in  culininc  superioris  gradus 
conbt.tuti  bona  ct  mala  ventura  prxvident ,  cl  spiri- 
talibus  inimicis  venientibus  subjectos  popuios  ad 
bcllum  tuba  pra^dicalionis  cxcltant.  Ilorum  crgo  spe- 
culatorum^  id  esl  aposlolorum  atque  doctorum  vox 
audila  est.  Levaverunt  enim  in  prxdicationem  voccm 
suain,  ut  a  multis  audirentur.  Hsec  poslquam  velut 
pr:£iei  ila  vales  est  iocutus,  consideraus  adhuc  csse 
futura,  subjecit  : 

(  Siinul  laudabunt,  quia  oculo  ad  oculum  vide- 
bunt,  ciiin  coiiveiterit  Doininus  Sion.  > 

Speculalores  cnim,  id  est  apostoli  simul  laudave^ 
runtf  qiiia  uiium  Evangelium  in  tulo  orbc  coiicor- 
ditcr  pr:c.licavcrunt.  Viderunt  cniin  oculo  ad  ocuium^ 
el  facie  ad  faciem,  cum  ad  novitatcm  gratiae  conver* 
terety  Dominus  populuin  Sion^  quia  tunc  cisdictum 
esi  :  €  Beati  oculi,  qui  vldcnt,  quaj  vos  videtis.  Dico 
enim  vobis,  quod  multi  prophelae  et  rcges  voluerunt 
vidcre  quae  videtis,  et  non  viderunt,  et  audire  quae 
auditis,  el  non  audierunt  (Matth.  xiii,  16).  >  Sequi- 
tur : 

Vers.  9.  —  f  Gaudete  el  laudale  simul  deserta 
Jerusalem,  quia  consolatus  cst  Dominus  populum 
suunu  rcdemit  Jerusalem.  > 

Laudanlibus  speeulatoribus  vos  quoque  laudate  et 
gaudete  stmul,  o  deserta  Jerusalemj  id  est  honiines, 
qui  destiluti  a  \m\o  cralis  in  plebe  Judxorum  sed 
lamen  ad  vilam  pra^ordinati,  quia  Dominus  Jesus 
rlsiutione  8ua  consolatus  est  populum  suum  Isracli- 


Vers.  11.  —  c  Rcccditc,  receditc,  exite  inde,  pol- 
lutum  nolite  tangere:  exitc  dc  medio  cjus,  munJa- 
mini,  qui  fertis  vasa  Domrni.  > 

Recedite  magis  corde  et  opere  quam  loco  ab  in- 
quinatioiie  convcrsationis  infidelium,  et  disccdat  ab 
iniquiiale  omnis,  qui  nominat  nomen  Domini.  Rece' 
dite  ergo  plus  actionis  quam  ioci  mu!alioiie.  Exite 
inde,  id  esi  a  prislina  convcrsalione.  PcHutum  no- 
lite  tangere,  id  esl :  cujusquam  pcccatis  consentire. 
Quid  est  enim  tanrjere  poUutum  nisi  consenlire  pec- 
tis  ?  Exite  de  medio  ejus,  id  est  de  medio  mali,  de 
medio  poliutionis,  dc  medio  prisiinae  convcrsationis. 
de  medio  sxcularium  illecebrarum. 

Aliud  cst  esse  in  mala  conversatione,  et  aiii|d 
esse  in  medio  ejus.  Potctt  quippe  flcri  ut  aliquis  in 
ea  sit,  scd  cum  in  exlremis  finibus  ejus  mpretur, 
quodammodo  extia  eam  cssc  vidcatur.  Qui  vero  in 
medio  ejus  moratur,  ita  est  malo  circumseptus,  ut 
cx  omni  partc  aequale  sil  ei  spatium  ejus.  Unde 
nunc  de  medio  ejus  quasi  de  corde  ejtis  pcccatores 
exire  jubentur.  Qui  cnim  in  vitiis  vaide  demersus 
est,  hictn  medio  vcteris  conversationis  babltat;  qui 
.  vero  paulalim  rclinquens  malum,  et  sese  ad  mc- 
liora  convertens  non  tam  coeperit  virtutes  possidere 
quam  cupere,  iste,  lieet  ex  medio  vilx  vcteris  dis- 
cesserit,  nccdum  tainen  ab  ea  cxivit. 

IIoc  quoque  nobis  in  Ecelesia  mancnlihus  adhuc 
pra^cipilur,  qitod  illis  fidelibus,  qui  intcr  gentes 
D  coepcrunt  credcre,  dichim  cst :  i  Recedile,  rece- 
dile,  exite  inde,  pollutum  noliie  tangere.  >  llecedite 
non  corporaliter,  scd  spiritaliler,  non  loco  sed  ani- 
mo.  Exite  indc,  id  cst  malos  corripilc,  ne  et  vos,  si 
tacucritis,  involvamini  pcccatis  eorum.  PoUutum 
yitiis  nolite  tangerCf  id  est,  nolite  ei  vestrum  assen- 
sum  pra;l)erc,  nc  participes  sitis  delictorum  eorum. 
Quid  enim  est  rccedcre  inde^  nisi  cor  suum  a  malo 
separarc?  Qiiid  est  exire  in.de,  nisi  faccrc,  quod  per- 
linet  ad  correptionem  malorum,  quantum  uniuscu- 
jusquc  gradu  aut  pcrsona  salva  pacc  ficri  poicst? 
Quid  est  poUutum  non  tangere  nisi  peccatis  aliciijut 
non  coiisentire?  Relinquendo  enim  peccatum  rcces- 
sisti  inde ;  objurgando  autem  in  catteris  existi  iiber 
indo  in  corde,  €i  in  conspectu  Dei :  coDtinendo  te 


iS8 


deinccps  a  conseusu  non  tetigisii  pollutum.  Vel  apo- 
iit4)lis  et  praedicatoribus  atque  credentibus  jubetur, 
ui  recedaut  a  Jerusalem,  et  in  toto  niundo  prxdicent 
Evangclium,  nec  immunditias  carnalis  obscrvantise 
iegis  attingant. 

Quod  autem  sequilur  :  «  Mundamini,  qui  ferlis 
Tasa  Domini,  »  sic  exposuit  Gregorius  (Reg,  past, 
cap.  2J :  «  Recior,  inquit,  sempcr  cogilatione  sit 
mundus,  quatenus  nulla  hunc  immunditia  polluat, 
qui  hocsuscepii  officium,  utin  alienis  quoque  cor- 
diboi  poUutionis  maculas  tergat,  quia  necesse  est, 
nl  esse  rounda  studeat  manus,  quae  diluere  sordes 
aliorum  curat,  ne  tacta  quxque  dcterius  inquinet, 
si  corda  insequens  lutura  teuet.  Hinc  namque  per 
proplietam  dicitur :  Mundamiui,  qui  fertis  vasa 
Domini.  »  —  c.  Domini  etenim  vasa  ferunt ,  qui 
proximorum  animas  ad  interna  sacraria  perduceii- 
ceudas  ic  sua^  conversationc  (idei  suscipiunt.  Apud 
aemetipsos  ergo  quantum  debeant  mundari,  conspi- 
ciant,  qui  ad  aeternitatis  templum  vasa  viveutia  in 
sinu  proprise  actionis  portant.  »  Sequitur  : 

Yebs.  12.  —  c  Quoniam  non  in  tumulta  cxibitis, 
ncc  in  fnga  properabitis.  Praecedet  enim  vos  Domi- 
uus,  ct  congregabit  vos  Dcus  Israel.  » 

Non  in  tumuiiu  exibilis  a  vcteri  conversatioue,  sed 
in  silcntio  latcuter,  quia  et  exeuntium  pe<Ics  erunt 
cordis  affoctus.  Incipietis  enim  inde  exire  prius 
corde  per  confessionem  iniquitatisetamoremjusti- 
tix«  deinde  post  ea  in  fine  saeculi  etiam  corpore  ab 
Lis,  qui  in  malitia  pcrmancnt,  separabimini.  Nec  in 
fuga  properabilis^  quia  Christo  duce  non  timebilis  : 
di^ibolum ,  ct  quas  vobis  admolietur  adversitates. 
Nam  sicut  scriptum  est :  «  Qui  timet  Dominufn, 
nibil  trepidat,  ct  non  pavebit,  quoniam  ipse  est 
5pf*s  ejus  {Ecdi,  xxxiv,  16).  »  Prcecedet  enim  vos 
Gtirislus  Domtntis,  relinquens  vobis  exemplum,  ut 
sequaraini  vestlgia  ejus,  et  congrcgabii  vos  in  Eccle- 
sia  sua. 

Ycl  ab  hac  vita  non  exibilis  in  tumultu,  quia  in 
obitu  vestro  non  audictis  cflTrenatos  clamores  anli- 
qui  hostis,  quibus  tcmpore  mortis  animas  peccaa- 
tium  calumniatur.  Neqtie  in  fuga  properabitisj  quia, 
Christo  duce,  non  timebitis  diabolum,  qui  mplictur 
Yos  persequi,  el  retinere.  Prmcedei  enim  vos  Domi- 
nus  Jesus,  et  congregabit  in  regno  coelorum,  quia 
«  ubicunque  fuerit  corpus,  illuc  congregabuntur 
aquil^B  (Luc,  xvii,  57,) » id  est  ubi  Redemptor  fuerit 
corpore,  illuc  adunabuntur  sanctorum  animse. 

Vel  de  Apostolis  bxc  sentcntia  potest  accipi,  qui 
nequaquam  victi  de  Jerusalem,  sed  ut  victores  re- 
cesserunt,  ut,  qiii  quotidie  praedicantcs  in  templo 
Evangelium  Dei  millia  Juda^orum  Christi  fidei  sub- 
jeccrant,  etiam  mundura  ipsius  Evangelio  subjuga- 
rent.  Praivium  enim  habebant  Dominum,  qui  con- 
gregaret  eos^  id  est  de  orbe  terrarum  unum  gregcm 
iaceret,  de  quo  et  subditur  : 

Yers.  13.  —  «  Ecce  intclligcl  servus  meus,  exal- 
tabitur  et  elevabitur,  et  sublimis  erit  valde.  » 

Scrvus  enira  vocatur  ille,  «  qni  cum  in  forma 
Patrol,  CLXXXI. 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTC.  -  LIB.  Yll.  490 

A  Dei  cssrt,  semetipsum  exinanivit  formam  servi  ac- 


cipicns  (Philipp,  ii,  6).  »  Qui  suos  ad  gloriam  resur- 
reclionis  praicedens  intcllexil,  id  est  inlelligcre  fe- 
cit  et  intelligcntiam  dedil,  quia  lunc  «  aperuit  illis 
scusus,  ul  iiitelligcrent  Scripturas  (Luc,  xxiv,  45j.  > 
Quod  tcmpus  Anna  inluens  a:t :  <  Recedant  vetera 
de  ore  veslro,  quia  Deus  scienliaruin  Dominus  est 
(/  Reg,  II,  3).  »  Yel  etiam  ipse  intcllexit  non  ut 
Verbura  Dei,  sed  ut  servus,  quia  i  proficieLat  aetale 
el  sapienlia  (Luc,  ii,  52).  »  Et  loquitur  in  psalmo  : 
«  Benedicam  Dominura,  qui  tribuit  mihi  intellcctum 
{Psal,  XV,  7).  »  Qui  deinde  exaltalus  est  super  om- 
nes  coelos,  et  elevatus  est  super  cunclos  ordines  an- 
gelorum,  et  sublimis  est  valde^  quia  considct  in 
dcxtera  sedis  niagnitudinis  in  cxcclsis.  Nam  <  Deus 
^  suscitavit  illum  a  mortuis,  et  constituit  ad  dexle- 
ram  in  excelsis  supra  oranera  principatum,  et  pole- 
statcm,  et  virtutem,  et  doniinaiionem,  et  omne  no- 
men  quod  nominatur,  non  solum  in  hoc  saeculo, 
sed  et  in  futuro,  ct  omnia  subjecit  sub  pedibus  ejus 
(Ephes,  i,  20).  »  De  cujus  adhuc  huuiilitate,  qua 
contemnendus  erat,  subjungilur  « 

Yers,  14.  —  «  Sicut  obstupuerunl  super  te  mul  • 
ti ,  sic  inglorius  erit  inter  viros  aspectus  cjus,  et 
forma  ejus  inter  filios  hominum.  » 

Et  ad  Jerusalem,  nisi  fallor,  scrmo  dirigilur,  qu3 
dum  olim  magnis  calaraitatibus  aliquoiies  prcraere- 
tur,  mulli,  qui  eam  tempore  felicitatis  admiraban- 
lur,  obstupuerunt  super  eam  videnles  magnitudinem 
afllictionum  ejus.  Sed  harum  afiliciionum  popull 
sui  voluit  Rcdemptor  pia  conversalione  fieri  prin- 
ceps,  ul  ct  super  eum,  qui  passiones  vidcrent,  ob- 
stupcsccrent.  Ait  itaque  :  «  Sicut  obstupuerunt  su* 
per  te  mulli,  »  o  Jeruralem,  intuentcs  miseriam 
tuam  et  afllictionem  :  «  sic  inglorius  ei  it  inter  viros 
aspectus  ejus,  et  forma  ejus  inter  filios  hominum,  > 
qui  eura  passibileni  et  humilera  cernentes  contem- 
ntnt.  Yel  ad  ipsum  potest  dici,  quia  obstupuerunt 
Hiper  te  multi,  cum  tua  signa  viderent.  Sed  hinc 
majus  miraculura  fuit,  quod  his  qui  tot  virlutibus 
gloriara  suara  declaraverat,  tempore  passionis  visus 
est  inglorius,  Ingtorius  enim  fuit  inter  viros  aspectus 
ejus^  quando  «  sprevit  eum  Ilerodes  cum  exercitu 
suo,  et  illusit  (Luc.  xxiii,  11);  »  et  forma  ejus  glo^ 
D  riam  non  habebat  inter  filios  hominum,  quando  Pi- 
lati  milites  chiamidera  coccineara  circumdederunt 
ei,  et  coronam  de  spinis  posuerunt  super  caput 
ejus,  et  arundinem  in  dextera  cjus,  et  genii  fiexo 
ante  illura  illudebant,  dicentes  :  «  Ave  Rex  Judae- 
orura  (Matth,  xxvii,  24).  »  Sequilur  : 

Yers.  15.  —  «  Iste  asperget  gentes  raultas.  » 

In  iege  dictum  est  (Num,  xix,  13),  ut  munaus 
bomo  aqua  expiaiionis  aspergeret  eos,  qui  immundi 
erant,  ut  mundari  possent.  Non  aliter  mundabantur 
Sed  et  sanguine  bostiarura  aspergebantur,  quae  san- 
ctificanda  erant.  Iste  ergo,  qui  solus  est  ab  omni 
sorde  peccatorura  iinmunis,  iste  summus  sacerdos 
cmundaturus  gentes  aspergit  eat  yel  aqua  expiatio- 
nis,  id  ost  ablutione  baptismi,  seu  ^ratia  S\^lriia& 


m  IIERVEI  B13RGID0LENSIS  MONACni  191 

sui,  de  qua  promiseral,  quia  c  effundain  super  vos  A  plices  io  carne  pertuliL  Ei  srienUmf  id  ett  exper* 


aquam  mundam,  et  mundabimini  ab  omnibus  in- 
quinamentis  vestris^Ez^cyi.  xxxvi,25}. » Yel  sanguine 
hostise  suse ,  id  est  proprio  cruore,  de  quo  Petrus 
ait :  c  In  obedieutiam  et  aspersionem  sanguinis  Jesu 
Ch|*isli  (/  Petr.  i,  2).  »  Sequiiur  : 

c  Super  ipsum  continebunt  reges  os  suum.  > 
Reges,  qui  conlra  Cbristianos  leges  ssevissimas 
promulgabant,  et  eum  blasphemabant,  taudem  con- 
linuerunt  os  suum,  postquam  gentes  aspersae  fae- 
runt  aqiia  baptismalis.  Sequitur  : 

c  Quia  quiiuis  non  estnarratumde  eo,  videnint,et 
qui  non  audierant,  contcmplati  sunt  eum.  »  Israel 
vero,  qui  semper  de  eo  verba  prophetarum  audierat, 
fion  cos^novil  eum.  Unde  et  subditur  : 

CAPUT  LIIl. 

Vers.  1.  —  c  Quis  credidit  auditui  nostro,  et 
brachium  Domini,  cui  revelatum  est.  » 

Quis,  subaudi,  Judieorum,  credidii  auditui  nostro, 
qtiem  nos  prophetae  percepimus  a  Domino  de  Chri- 
sto  ejus  vel  praedicationi,  quam  audivit  a  nobis  iste 
populas?  Et  brachium  Dominiy  quod  ipse  idem  Chri- 
gttis  est,  cni  Judaeorum  est  revelatum?  Cum  enim 
tanta  signa  fecisset  coram  eis,  sicut  Joannes  loqui- 
tur :  c  Non  crcdebant  in  eum,  ut  sermo  Isaiae  im- 
plerctur,  quem  dixit :  Domine,  quis  credidit  auditui 
nostro,  et  brachium  Domini  cui  revelatum  est 
(Joan.  XII,  58).  » 


tuni  in  se  ipso  corporis  hujus  infirmitatim, 

Et  quasi  absconditus  vultus  ejus  et  despectus; 
quia,  licet  electis  nonnunquam  facies  ejus  luccret, 
inndcles  tamen  in  eo  majeslatem  non  intelligenles 
despectum  habebant  vultum  fjus,  quem  cernebanf 
humilein  et  infirmum,  quia  humano  corpore  divina 
polentia  celabalur.  Unde,  inquiunt,  quia  talis  appa- 
ruit,  non  repuiavimus  eum  esse,  quod  erat,  id  est 
non  xstimavimus  eum  esse  brachium  DominL  Ei 
brachium  Domini  cui  rerelatum  est  ei  nobis?  Bra- 
chium  Domini  coseto.rnus  est  Filius,  et  consabstan- 
tialis  Patri,  qui  et  virtus  ejus  est.  De  quo  uon  jam 
errantium,  sed  recte  conlitentium  voce  subditur : 

Vers.  4.  —  «  Vere  languores  noslros  ipse  talit, 
"  et  dolores  »  nostrae  mortalitatis  misericorditer  por- 
tavit  in  sua  carne  temporaliter,  ut  aeternam  uobia 
animarum  et  corporum  sanitatem  conferret. 

Et  portavit  eos  non  ficte  vcl  phantastice,  sed  v^fe^ 
utpoie  bomo  veraciter  infirrous  et  dolens.  Quem  ita 
infirmatum  Judaei  cerneutes,  non  agnoverant  eum. 
Nam  vox  eorum  rursus  evideuter  apparet,  cum  sub* 
ditur  :  «  £t  nos  putavimus  eum  qaasi  leprosum,  et 
percussum  a  Deo  et  humiliatum.  »  Qni  tamen  jam 
cognoscentes  eum,  adjungunt  protinus  : 

Vers.  5. —  c  Ipse  autem  vulneratus  est  propter  in- 
iquitates  nostras,  attritus  est  propter  scelera  nostra. » 

Nos,  inquiunl,  putavimus  eum  quasi  leprosum,  id 

est  lepra  animae  intrinsecus  contaminatum,  dum 

Vers.  2.  —  I  Ei  ascendet  sicut  virgullum  coram  ^  diceremus  :  c  Non  est  hic  homo  a  Dco,  qui  Sabba 


eo,  et  sicut  radix  de  tcrra  sitienti.  » 

Brachium  Domini  sicut  virguUum  asccndil  coram 
eo,  quia  (anquam  frutex  terrae  in  alvo  Virginis  ger- 
ininavit,  ot  maternis  visceribus  splendor  novae  lucis 
emissus  ascendit.  Ascendit  autem  sicut  virgultum 
coram  eo,  quia  factus  est  ei  ex  semine  David  secun" 
dum  carnem  (Rom.  i,  5),  »  et  dignus  apparuit,  ut 
eum  Dominus  amico  vultu  semper  libens  aspiceret, 
ac  per  aetatum  incremenla  sicut  verus  homo  profe- 
cit.  Et  stcut  radix  de  terra  sitienti,  id  est  de  terra 
arida  surrexit,  quia  ex  carne  Virginis  est  creatus, 
quae  humano  semine  rigata  non  fuerat.  Sequitur  : 

«  Non  est  ei  species  neque  decor,  et  vidimus  eum, 
et  non  erat  aspcctus,  et  desidcravimus  eum.  » 

Vers.  3.  —  « Despectuin  et  novissimum  virorum,  [) 
virum  dolorum,  et  scienlem  infirmitatcm;  et  quasi 
absconditus  vultus  ejus,  et  despeclus.  Uiide  nec 
reputavimus  eum.  » 

In  his  verbis  perfidia  Judaeorum  significatur,  a 
quibus  longe  anle  desideratus  est  Christus,  et  cum 
pi^uesens  adesset  quia  venit  humilis,  visus  est  cit 
non  habere  speciem,  neque  decorem.  Nobis  anim 
videtur  c  speciosus  forma  prae  filiis  hominum  (Psal. 
XLiv,  3).  »  Vidimus,  inquiunt,  eum,  et  non  erat  aspe- 
ctuSy  quiain  infirmitate  brachium  Doniini  latebat. 
Vidiinus  eum  despectum,  sicut  ait :  n  £go  honorifico 
Patrem  mcuin,  et  vos  inhonorastis  me  (Joan.  viii, 
i9}.  »  Et  norissimum  vtrortim,  quia  non  venit  mini- 
Birari,  seJ  minislrsire,  Virum  dolorum  ^  w^m  multi- 


tum  non  custodit  Et  quomodo  potest  homo  peccator 
haec  signa  facere  (Joan.  ix,  16).  »Vei :  c  In  Beelzebub» 
principe  daemoniorum,  ejicit  daemonia  (Matth.  ix, 
34).  »  Et  aestimavimus  etim  \n  passione  percussum 
a  Deo^  et  humiliatum,  quando  insultabamus,  dicen- 
tes :  c  AUos  salvos  fecit,  se  ipsum  salvum  facere 
non  potest?  Si  rex  Israel  est,  dcscendat  de  cruce,  a 
credimus  ei :  confidit  in  Deo,  libcret  eum  nunc,  si 
vult.  Dixit  enim  :  Quia  Filius  Dei  sum  (Luc.  xnii» 
35 ;  Matth.  xxvii,  A%).  »  Ilicc,  inquiunt,  dicentes 
putavimus  eum  pro  culpis  suis  a  I>eo  percussum. 
Ipse  autem  clavis  et  lancea  vulmrutus  est  propter 
iniquitates  nostrasy  et  flagellis  est  attritus  propler 
scelera  nostra.  Unde  et  subditur  : 

«  Disciplina  pacis  nostrae  super  eum,  et  livort 
ejus  sanati  sumus.  » 

Disciplina  namque  vocari  solei,  quando  quis  vir- 
gis  caeditur  aut  flageliis.  Et  quasi  pcr  disciplinam 
Pilatus  euin  volens  emendare  (Luc.  xxir,  16),  »  ap- 
prehendit  et  flagellavit.  Sed  haec  disciplina  fuit  pa- 
cis  nostrcBy  quia  cum  Dco  per  banc  pacem  coiisecuii 
sumus.  lu  qua  videlicet  flagellatione  dorsum  ejus 
est  affectum  livore.  Sed  et  dum  Judaei  caederent  eum 
colaphis,  ac  palmas  in  faciem  ejus  darent,  liventes 
factae  sun*  genae  ejus,  et  coUum  ejus  Uvidum  percus- 
sionibus  Scd  bis  liovibus  et  percuss.onibus  reddita 
cst  nobis  sanitas,  quam  iu  primo  parente  perdide- 
ramus. 

Bene  ergo  dicitur,  quoniam  disciplina  pacis  nostrof 


iuS 


COMMfiiNT.  LN  ISAlAM  LIBRl  OCTO.  -  LIB.  YH. 


404 


iujiereum,  el  ihoreejus  sanati  sumus,  »iuia  pcrfla-  A  os  »uum.  •  Sicut  ovis,  cuiti  ad  viclimam  duciiup, 


gelia,  quae  pro  uobis  pcrtulil,  dimissa  sunt  pcccata 
nostra,  et  reconciliati  sumus  Deo,  atque  in  amici- 
liam  rccepti,  et  per  livorem  vcrberum,  quae  passus 
*  est,  aetenia  sanilas  nobis  data  est.  Quod  enim  nos 
pro  nostris  sceleribus  sustinere  debebamus,  ille  pro 
uobis  passus  est  i  paciHcans  per  sanguinem  crucis 
su«,  sive  quae  in  terra  sive  quae  in  coelis  sunt  {Co- 
loss.  1,  iO).  >  Ubi  sua;  pietalis  formam  nobis  pr«je- 
buii,  quia  cum  possel  nobis  etiam  non  moriendo 
concurrere,  subvenire  tamen  moriendo  hominibus 
maluit.  Nani  minus  non  amassct,  nisi  et  vulnera 
nostra  susciperet,  ncc  vini  nobis  suae  dilectionis 
ostenderet,  nisi  hoc  quod  a  nobis  toiieret,  ad  teiiH 
pus  ipse  sustiiieret.  Passibiies  quippe  et  mortales 


non  repugnat :  sic  ille  cum  ad  passioncm  duceretur» 
non  cst  renisus,  sed  quidquid  adversariis  placuit» 
absque  reluctatione  patientc^r  pertulU/i^^<  ticut  agnm^ 
dum  tondelur,  spolialur,  ut  alios  vestiat:  sic  ilie 
spoliatus  cst,  ut  nos  vcsliret,  et  carne  exutus  est,  ut 
indumento  juslitiie  et  stola  imniorlalilalis  nos  cir- 
cumdaret.  Non  solum  enim  suo  nos  sanguine  rede- 
mit,  sed  et  latus  aperuit,  ut  algentes  infidelitate  sut 
vesie  calefaceret,  et  audirerous  ab  Apostolo  :  f  Qui- 
cunque  in  Christo  baplizati  estis,  ChrisCura  indui 
stis  (Gal,  III,  27).  >  Sed  dum  agnus  iste  sic  spolia* 
retur,  obmututt,  et  non  aperuit  os,  Undo  et  evange- 
lisla  scribit :  i  Cum  accusaretur  a  principibus  sa- 
cerdotum,  et  a  senioribus,  nihil  rospondit.  Tunc 


nos  rcperit  et  qui  nos  existerc  fecit  ex  nihilo,  revo-  ^  dicit  iili  Pilatus  :  Non  audis,  quaiila  adversum  te 


care  videiicet  etiam  sine  sua  mortc  potuit  a  pas- 
sione.  Sed,  ut  quaiiia  esset  virtus  compassionis, 
oslenderet,  fieri  pro  iiobis  digiialus  est,  quod  esse 
iios  noluit,  ut  in  seinctipso  teinporalitcr  mortem 
susciperet^  quam  a  i.obis  iu  perpeluum  fugarct. 
Sequitur : 

Vebs.  G,  —  I  Oiuncs  nos  quasi  oves  erravimus, 
unusquisque  in  viain  suain  deciinavit,  et  Dominus 
posuit  in  eo  iiiiquitutcm  oinnium  no^trum.  > 

Antequam  bouus  iste  pastor  veiiiret,  erravimu$ 
sicut  oves  absque  pastore  per  desertum  hujus  s;£culi 
|>icnum  sa^vis  besiiis,  id  est  daemonibus  :  omnes  not^ 
id  cst  omiies  homiiics,  et  unusquisqtie  nostrum  de- 


dicuiit  testimonia?  Et  non  respondit  ei  ad  ulium 
verbum,  ita  ut  miraretur  prasses  vehementer  (Matth, 
XXVI!,  12).  >  Et  semper  in  passione  silenlio  studuit, 
ne  a  perseciitoribus  cognosceretur.  i  Si  euim  co* 
gnovissent,  nunquam  Dominum  gloriae  cruoiOxis- 
sent  (/  Cor,  ii,  8).  >  Qui  et  ideo  dicitur  tacuissc  ut 
agnuSf  videretur  tacuisse  ut  reus.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  I  De  angustia  et  de  judicio  sublatut 
est :  generationem  ejus  quis  eiiarrabit  ?  Quia  ab  • 
scissus  estdeterra  viventium.  > 

De  angustia  mortis,  et  iniquo  judicio  sublatus  est^ 
per  virtutero  resurrectionis.  Et  quai*e?quia  sine  cul» 
pa  fuit,  quem  inefTabiliter  Virgo  geiiuerat,  et  Deus 


clinaint  a  recto  itinere  tn  viam  suam,  id  est  in  actio*  ^  ante  ssecula  de  Patre  natus  est.  Nam  uev^erationem 
...  1  1.        .  ^    .         .  ...  -  ..... 


iicm  proprii  negolii ,  dura  volunlatera  cordis  sui 
pravi  sequeretur.  Uiide  Apostolus :  i  Causati  su- 
nius,  inquit,  Judxos  et  Craecos  omnes  sub  peccalo 
csse  sicul  scriptum  csl :  Quia  non  est  justus  quis- 
quam,  iton  esl  intclligeiis,  non  est  requireiis  Deuin, 
omiies  dccliiiaveruiit,  simul  inutiles  facti  sunt,  non 
est,  qiii  faciat  bonuni,  nou  est  usque  ad  unum 
(f^offi.  III,  9).  >  £t  paulo  post :  <  Omnes  enira  pec- 
caveruiit,  ct  cgent  gloria  Dei  justiGcati  gratis  per 
gratiain  ipsius,  pcr  redeniptionein,  quae  est  in  Chri< 
8to  Jesu,  qucm  propnsuit  Deus  propitiationem  per 
fideni  in  sanguiue  ipsius  (ibid.  23).  >  Simiiiter  et 
hic  aJditur,  quia  Dominus  posuit  in  eo  iniquitatem 
vmnium  noslrum,  ut  scilicct  ipse  solus  portoret  eam 


eJKS  auis  enarrabit?  Impossibile  enim  est  divin» 
ejus  nativitatis  nosse  mysteria ,  de  qua  Pater  loqui* 
tur  :  I  Ante  luciferum  genui  te  (Psai,  cix,5).  >lpse 
enira  in  eo ,  quod  virtus  et  sapientia  Dei  est ,  de 
Patre  ante  tempora  natus  est ;  vel  potius  quia  nec 
coepit  nasci,  nec  desiit,  dicamus  verius  :  semper 
natus.  Non  autem  possuraus  dicere  :  seinper  nasci* 
tur,  ne  iraperfectus  esse  videatur.  At  vero,  ut  aeter*- 
nus  designari  valeal  et  perfectus ,  et  semper  dici- 
mus  ,  et  natus  ,  quatenus  et  natus  ad  perfectionem 
pertineat ,  et  semper  ad  aetcrnitatem ,  ut  quocunque 
modo  illa  cssentia  sine  tempore  valeat  temporali 
verbo  designari.  Nam  neque  natum  praecessit  geni- 
tor,  neque  genitorera  subsecutus  est  genitus.  Dici- 


alquc  delcret,  ct  omiies  nos  justilicaret.  Sequitur  :  D  mus  enira  ct  Patrera  serapiterne  natura  esse.  Sed 

in  hujus  generationis  consideratione  palpitat  infir* 
musaspectus,  et  inefl^bilem  candorera  lucis  aeternae 
non  polest  intueri.  Et  cuin  nulla  niens  eam,  sicul 
est,  excogitare  queat,  quis  eam  enarrabit  ? 

Vel  de  partu  Virginis  accipienda  est  haec  senten* 
tia ,  quia  difficulter  possit  exponi,  cujus  rationcm 
Maria*  quaerenli  ab  aiigelo  dictura  est  :  <  Spiritu^ 
sanctus  superveniet  iii  te  (Luc,  i,  35) ,  >  ut  vel  ab 
angclo  vel  ab  eTangelista  tantura  nativitatis  ejug 
sacramentura  dicatur ,  cujus  narrator  rarissirads 
est ,  ne,  st  a  pluribus  diceretur,  diabolus  illara  in« 
telligeret ,  et  eura  crucitigi  non  faeeret.  Nuuc  au« 
tera  quia  iraprobus  hostis  inculpatara  ejus  generop 
tionem  nesd\\i ,  ^nm  ^^  ^  m^x^Sv^  ^*^^  ^^i» 


VtRS.  7.  —  €  Oblalus  est,  quia  ipse  voluit,  ct  non 
apcruit  os  suuni.  > 

Obiatus  cst  ut  agnus  iu  sacriticiura  pro  peccato 
nuindi.  Et  obialtts  est  non  invitus,  sed  sponte,  ^tita 
ipse  voluit.  Ait  eiiiin  :  c  Propterea  rae  Pater  diligit, 
quia  ego  pono  animam  meam,  et  iterum  surao  eara. 
Neino  toUit  eam  a  me,  sed  ego  pono  eara  a  me  ipso. 
El  non  aperuit  os  suuni  (Joan.  x,  17) ;  >  quia  Pilato 
ct  pontificibus  pauca,  lierodi  autem  nulla  respondit. 
Hxc  quasi  transacta  propheticus  sermo  narravit. 
Sed  rursus  hxc  ipsa  considcrans  nondum  esse  facta 
tuiic»  sed  adhuc  facienda,  subjecit : 

c  Sicut  ovis  ad  occisionera  ducetur,  et  quasi 
a^nos  coram  tondente  se  obmutescet,  et  noB  ap^riet 


iH 


HERVCl  BUEGIDOLENSIS  UONACUI 


496 


petiit.  Nam  abtcmu$  e$t  de  terra  vivenlium,  id  est  A  est  doloribus  anima  mea.  Sed  quia  laboravil ,  idco 


per  passionem  mortis  ablatus  est  de  hoc  mundo, 
in  quo  mortalem  vitam  ducimus ,  ut  immortalitcr 
Tivat  in  ccelo.  Cujus  passionis  causam  Pater 
aperit  subjungcns  :  <  Propter  scelus  populi  mei 

tercussi  eum.  i  Hoc  cnim  manifestum   est.  Se- 
uitur  : 

Yers.  7.  —  I  Et  dabit  impios  pro  sepultura,  et 
di\itero  pro  morte  sua  ,  eo  quod  iniquitatem  non 
fecerit,  neque  dolus  fuerit  in  ore  ejus.  i 

Impios  Judxos  qui  eum  crucifixeruiit,  dabit  pro 
tepultura  sua,  quia  ex  quo  sepultus  e8t  ab  eis,  pro- 
jecit  ilios,  ut  jam  sui  non  siul.  Undc  etDanieli  diie- 
rat  angelus  :  c  Occidetur  Christus,  et  non  erit  ejiis 
populus,  qui  negaturus  est  (Dan,  ix ,  29),  i  id  est 
populus  Judseorum.  Sive  impios  gcntiles,  qui  pieta-  B 
tem  fidei  non  habebant,  et  divitem,  id  est  populum 
Judxorum  ,  qui  diviliis  Scripturarum  aHluebant, 
dabit  in  vitam  pro  sepultura  et  morte  sua,  quia  pro 
salute^utriusque  populi  passus  est. 

Vcl  impios  dsemones  dabit  pro  sepultura  sua,  ut 
ipsi  sepeiiantur  et  rcciudantur  in  inferno  perpetua- 
liter  mortui,  quia  bunc  persecuti  sunt  usque  ad  se- 
pulluram.  Et  divitem  dabit  pro  morte  sua,  quia  prin- 
ceps  hujus  mundi,  qui  eum  occidi  fecit,  judicalus 
est  seternae  perditioiii  datus.  Et  cur  suos  interfccto- 
res  dabit  pro  sepultura,  et  morte  sua?  Quia  injiiste 
peremptus  est  ab  eis.  Nam  iniquitalem  non  fecit , 
bcd  intcr  peccatorcs  sine  peccato  vixit,  neque  dolus 
simulalionis  fuit  in  ore  ejus^  sed  scmpcr  simplex  et  ^ 
pura  veriias.  Scquitur : 

Vers.  10.  —  I  £t  Domiuus  voluit  contererc  eum 
in  iiilirmitate.  i 

Dominus  coim  passione  voluit  in  infirmitate  as- 
sumptsc  mortalilntis  conterere,  quia  nisi  Domino  vo- 
lente  non  posscni  ei  advcrsarii  quidquam  facere. 
Scquitur  : 

c  Si  posucrit  pro  peccato  animam  suam ,  vidcbit 
semcu  longxvum,  et  volunlas  Domini  in  manu  cjus 
dirigetur.  i  Si  pro  peccato  mundi  posuerit  animam 
suam  ,  id  est  mortem  subierit,  videbit  semen  longa- 
vum ,  id  est  Olios  suos  longaevitatem  perpetux  im- 
mortaliiatis  habcnies.  Vei  semen ,  quod  seminavit  in 
bona  terra,  vidcblt  ipse  longxvum ,  quia  gaudebit 
doctrinain  suam  usque  in  iinem  ssculi  permanere.  D  dare  animam  suam  redemptioncm  pro  muliis(3//2////. 
I  Et  volunlas  Domini,  qui  omnes  homines  vult  sal-      xx,  28.  i 


videbit  illud  propter  quod  laboravit ,  id  est  salutem 
humani  generis,  et  saturabitur^  quia  omnes,  ut  opta- 
verat,  salvabit.  La^orartl  animaejus  muUo  tempore, 
requiem  non  invenicns  in  Judaeis.  Sed  nunc  videbit* 
Ecclesias  in  toto  orbe  consurgere,  et  earum  fide  <a- 
turabiiur.  Vel  faciem  Patris  videbit  illa  beala  anima, 
et  saturabitur,  sicut  ait  :  c  Adimplebis  me  la^titia 
cum  vultu  tuo  {Psal,  xv,  11).  i  Non  enim  in  manu- 
facta  sancla  introivit,  exemplaria  verorum,  sed  in 
ipsum  coelum,  ut  appareat  nunc  vuitui  Dei  pro  no- 
bis.  Scquitur  : 

c  In  scieniia  sua  justificabit  ipsc  juslus  ser^os 
meos  muitos  ,  et  iniquilales  coriim  ipsc  porla- 
bit.  I 

Ipse  solus  inter  peccatores  justus  justificabit  mul- 
tos  in  scientia  sua ,  id  cst  in  agnitioiie  nomiiiis  sui 
et  iide  et  in  doctrina.  Undc  ct  apostolis  ait  :  c  Jam 
vos  mundi  estis  propter  sernionem ,  qucm  locutus 
sum  vobis  {Joan,  xv,  3).  i  Hos  enim  in  sua  scicntia 
justificaverat.  Et  Pauhis  asserit ,  quia  c  non  justifi- 
cabitur  honio  ex  opcribus  icgis  nisi  pcr  fidem  Jesu 
Christi  (Gal.  ii,  10),  i  et  quia  c  credciiti  in  euin, 
qiii  juslificat  iropium,  repulabitur  fidesejus  ad  ju- 
stiliain  (Rom.  iv,  5).  i  Ut  autcni  pcccntores  justifi- 
ficaret,  ipse  iniquitates  eoruniy  quas  illi  portare  non 
poterant,  et  quarum  ponderc  opprimcbaniur,  porta- 
vit  in  corporc  suo  super  iignum  ,  ut  peccatis  mor- 
tui,  justitia  viverenl.  Sequiiur  : 

Vers.  12.  —  c  Ideo  dispertiar  (184)  ei  plurimos, 
et  fortium  dividet  spolia ,  pro  eo  quod  tradidit  in 
mortcm  animam  suam  ct  cum  scelcratis  repulatus 
est.  I 

Quia  scrvos  meosjustificabit,  etiniquilatescorum 
porlabit  ideo  dispertiar  ci  plurimos.  Vcl  spotia  for- 
iiumy  )d  est  homines ,  quos  ab  cis  tulcrit,  dividet 
aposlolis  suis,  ut  Petrus  et  Jacobus  ct  Joannes  cir- 
cumcisi  populi  principes  fiant ;  Paulus  autem  et  Bar- 
nabas  ad  genles  mittantur,  iocis  non  animo  sepa- 
rati  sub  uno  Domino  stent  in  diversa  acie ,  in  toto 
orl)C  sibi  Ecclesias  ejus  dividentes.  Et  quare  dividct 
spolia  Iiaec  ?  Quia  tradidit  in  mortem  animam  suam. 
c  Venit  enim  non  ministrari  sed  ministrare,  ct 


vos  fieri ,  et  ad  agnitionero  veritatis  venire,  dirige- 
luriu  roanu  (I  Tim.  ii,  4),  i  id  cst  in  operatione 
•  ejus,  cum  suos  aposiolos  ad  praedicaiiduni  ubique 
roiseril,  ut  totus  mundus  iii  eum  crednlct  salvctur. 
Sequitur  : 

Vers.  11.  —  c  Pro  co  quod  laboravit  aniina  cjus, 
videbit  et  saturabiiur.  i 

Laboravit  anima  ejus^  curo  diceret  :  c  Nunc  anima 
mea  turbata  est  (Joan.  xu,  27).  i  Et  :  c  Tristis  cst 
aDimt  mea  usque  ad  mortem  (Matth.  xxvi,  38).  i 
£t :  c  Quia  repieta  est  maiis  (Psa/.  lxxxvii,  4),  i  id 


c  Et  cum  sceleratis  reputntus  cst.  » 

Id  est  inter  latrones  crucifixus  est.  Scribit  cnim 
Marcus  :  c  Quia  cum  eo  crucifixerunt  duos  lairone» 
unum  a  dexteris ,  et  alium  a  siiiistris ,  et  adimpleta 
est  Scriplura,  quae  dicit  :  Cum  iniquis  depulatus 
est  (Marc.  xv,  25).  i  Sequitur  : 

c  Etipse  peccaturo  (183)  roultorum  tulit,  et  pro 
transgrcssoribus  rogavit.  i 

Ipsepeccatum  multorum  tulit^  quia  ipseest Agnus, 
qui  pcccatum  roundi  tulit  imroolatus;  et  pro  trans' 
gressoribus  rogavitf  quia  dum  crucifigeretur,  dice- 


.(i84)Mias,  disperliam. 


(185)  Alias,  peccata. 


497 

bat  :  f  Pater  dimiue  iliis. 
faciunt(Liic.  xxiiif  34).  >  Scquitur  . 
CAPUT  LIV. 

Vers.  1.  —  €  Laelare  slerilis  ,  quae  non  paris,  de- 
canta  laudem,  et  hinni,  qux  non  pariebas,  quia 
multi  lilii  deserue  magis  quam  cjus ,  qux  habcbat 
Tiraro,  dicit  Dominus.  » 

Postquam  de  capite  locutus  est,  corpus  alloqui- 
tur.  Hucusque  enim  de  bumiiitate  ac  passione  Do- 
mini  protulit  oraculum  ;  et  nunc  quando  mullitudo 
Odelium  ex  uno  pro  omnibus  mortuo  in  tota  mun- 
di  latiludine  erat  surrectura,  demonstrat.  Lcelare^ 
Inquit,  0  Ecclesia  «(en7i«,  quce  non  pariSf  decanta 
laudem^  id  esi  prxdica,  hinni ,  id  est  jubila  ,  quoi 
hcn  paritbas^  quia  nunc  muUoplures  erunt  /f/tt,  Ec- 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  ~  LIB.  VIL 


m 


Non  enim  sciunt,  quid  A  qux  diu  viduata  permansit,  et  confusionem  portayit^ 
quod  a  legitimo  viro  deserta  fuerit,  praedicantibus 
apostoiis  reducitur  ad  virum  pristinum,  et  tantam 
graliam  consequilur,  ut  omnem  priorem  confusio- 
nem  obiivioiii  tradat,  et  opprobrii  viduitalis  suae  non 
recordetur,  quia  dominationem  oxcussit  dxmonum, 
ct  Creatori  pium  exhibet  famulatum.  Sequitur. 

Vers.  3.  —  c  Ad  dexteram  enim  et  ad  laevam 
penetrabis,  et  scmen  tuum  gentes  haireditabit,  et 
civitates  desertas  inhabitabit.  i 

Intrante  gentium  mnltiludine  ad  dexteram  et  ad 
lcBvam  penetrat  sancta  Ecclesia  rcgiones  inftdelium, 
quia  hinc  inde  paulatim  per  universum  orhem  di- 
latalur  inter  incredulos.  Vel  ad  dexteram  penetrat, 
dum  ad  eos,  qui  justiOcandi  sunt,  pertingit.   Ad 


clesiae  quondam  deserta:  quain  Synagogae,  quae  erat  B  Imam  quoque  penetrat,  dum  ad  se  quosdam  in 


viro  conjuncta.  Per  multos  enim  annos  Ecclesia  , 
qu^c  futura  erat  in  omnibus  gentibus ,  in  Oliis 
suis  ,  id  est  in  sanctis  suis  non  apparuit.  Sed  nunc 
plures  Olii  dicuntur  futuri  desertm  quam  ejus^  qua 
habebat  tirum. 

Nomine  viri  signidcatur  lex  vel  rex,  quaro  accepit 
prinius  popiilus  Israel.  Neque  acceperant  gentes  le- 
gem  eo  tempore,  quo  loquebatur  propheta,  neq«e 
rex  Chrisliaiiorum  adhuc  apparuerat,  ex  qiiibus 
tamen  gentibus  longe  fertilior,  et  numerosior  san- 
ctoruro  multidido  provenit.  Laetalur  ergo  Ecclesia 
dilTusa  per  gentes  quondam  sterilis,  nunc  in  pluri- 
bus  Oliis  fecundiorquam  Synagoga,  quac  legem  sive 
regem  tanquam  virum  acccperat.  Unde  et  ad-  ^ 
ditur  ; 

Vers.  2.  —  I  Dilata  locum  tentoriitui,  et  pel- 
lcs  tabernaculorum  tuorum  extende,  ne  parcas ; 
longos  fac  funiculos  tuos,  et  clavos  tuos  con- 
solida.  I 

Si  enim  diiatat  Ecclesia  locum  tentorii  sui  omnes 
naiiones  et  linguas  occupans,  ut  longius  quam  Ro- 
roaiii  imperii  jura  tendantur,  usque  in  Persas  ct 
indos  aliasque  barbaras  gentcs  funiculos  porrigat. 
Tentorium  autem  Ecclcsiae  potcst  accipi  praesens 
Ecclesia  in  itinere  hujus  vitx;  tabernacula  ejus 
plures  Ecrlesiae,  quae  simuIunamCalhoIicamfaciunt. 
Nam  qui  in  tabcmacuio  est,  Ormam  atque  perpe- 
tuam  non  possidet  mansionem,  sed  semper  mutat 


iniquitate  permansuros  admiltit.  Ad  dexteram  ergo 
per  veros  Christianos,  et  in  sinistraro  per  Octos 
Christianos  in  taro  roultis  populis  extendilur,  €$ 
semen  ejus  haereditat  gentes  et  civitates  quae  a  vero 
Dei  cultu  et  a  vera  religione  desertae  fuerant  inhabi- 
tat,  Quae,  quia  per  orbem  inter  infldeles  ubique  dif- 
fusa  persecuiiones  et  opprobria  multa  sustinuit, 
apte  subjunctum  est : 

Vers.  4.  —  c  Noli  timere,  quia  non  confunde- 
ris,  neque  erubesccs.  > 

Non  enim  timuit  hominuro  roinas  et  furias, 
quando  sanguine  martyrum  tanquam  honore  pur- 
pureo  vesliebatur  tam  muitis  tamque  veheinentibup 
et  polentibus  persecutoribus  suis  praevalens.  £l 
jam  non  confunditur,  neque  erubescit ,  quia  nuiir 
ab  omnibus  populis  glorilicatur  quae  prius  a  cunctin 
subsannabatur,  quando  magnum  erat  crimeu  Oeri 
vel  csse  Christianum.  Sequitur  : 

I  Non  enim  te  pudebit,  quia  confusionis  adoles- 
centiae  tuae  oblivisceris,  et  opprobrii  viduiiatis  tuas 
non  recordaberis  amplius.  > 

Non  pudel  eam  nunc,  quod  olim  detestabilis  fue- 
rit,  quae  tempore,  quo  Dominus  in  terra  conversa- 
tus  est,  parvula  fuit,  quia  a  nativitate  recens  ver- 
bnm  praedicarc  prae  inOrmitate  non  poterat.  Adole- 
scenlula  vero  facta  esttemporeapostoloruro,  quando 
Dei  verbo  copulata  per  praedicationis  roinisteriuro 
ccepit  in  Oliorum  conceptione  fctari.  Adolesccntula 


loca,  et  aJ  altera  feslinal  praeteritorum  obliviscens,  D  scilicel  non  jaro  vetusta  per  culpam,  sed  uovella 


donec  perveniat  ad  bravium  supernae  vocationis. 
Finis  eiiim  tabernaculoruro  aelernae  domus  posses- 
sio  cst  :  pelles  tabernaculorum  sancti,  qui  se  ipsos 
in  Ecclesiis  mortiOcant  vitiis,  Quae  scilicet  pelles 
non  parce  exiendunlur,  duni  electi  ad  praedicandum 
in  toiain  mundi  lalitudinero  circumquaque  difi^un- 
duntur.  Funiculi  ejus,  praecepta  ejus  suni,  qui  Ount 
longi  dum  usque  in  barbaras  procul  nationes  por- 
riguntur.Clavi  illius  verba  ejus  sunt,  qui  solidanlur, 
dum  praedicatio  ejiis  auctorilale  robusta  Orraatur, 
vel  asscrtione  vcritatis  constans  eflicitur. 

Vel  hoc  dicendum,  quia  in  Oiiis  Noe  Deus  omnes 
gentes  vocaverit  sed  deinde  Abraharo  elegerit,  et 
Nialtitudinera  diroiserit  geutiuro.  GeniilHsiS  ergo, 


per  gratiam ,  non  senio  sterilis  sed  aetate  mentis 
ad  spiritalem  congrua  fecunditatem.  Quae  quia  spi- 
rilaiiter  Chrislo  conjuncta  est,  co  mortuo  dicitur 
vidua.  In  hac  autero  adolescentia  sua  coiifusionem 
ipsa  pertulit,  quia  in  primis  temporibus,  ut  dicium 
est,  ubique  subsannabatur,  et  opprobrium  viduitatis 
sii:e  patiebatur,  duro  inOdeles  improperarent  ei , 
Christum  esse  mortuum.  Sed  jam  oblita  est  confu" 
sionis  adolescenticB  suae,  nec  recordatur  opprobrii 
viduitatis  sux,  quia  paululum  derelicta»  et  oppro- 
briis  subjecta  tamen  eminenti  gloria  reflorescit. 
Sequitur  : 

Vers«  5.  —  (  Quia  doroinabitur  tui,  qui  feclt  te, 
Dominus  encvcVlum  uom^ii  evi%.  v 


400  IIERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  500 

Jam  dmluiii  persecutorcs  el  Incredull  desierunl  A  suos   Dominus    veniendo    adjuyal,    derelinquendo 


Kcclesia  dominari,  sotus  conditor  ejus  dominatur 
lllius.  Sequilur  : 

c  Et  Redemptor  tuus  sanctus  Israel,  Deus  omnis 
tcrrae  vocablur.  i  Redemptor  Ecclesiae,  qui  quon- 
dam  vocabatur  $anclu8  hrael^  qui  tantum  in  Judaea 
notus  erat  et  colebatur,  nunc  vocatur  Deus  omnis 
UrroB^  quoniam  f  exaltatus  e^t  super  omnes  coeLos, 
et  super  omnem  terram  gloria  ejus  (Ptal,  lvi,  12; 
P$al.  cvii,  6).  >  Sequitur  : 

VcRS.  6.  -^  f  Quia  ut  mulierem  derelictam  et 
moerenfem  spiritu  vocavil  le  Dominus,  et  uxorem 
ab  adolescentia  abjectam  dixit  Deus  tuus.  i 

Quasi  a  ^iro  muliei  derelicta  corporaliter  a  Cbri^ 


probat,  donis  firmat,  tribulationibus  interrogai. 

Sive  longo  igitur  sive  brcvi  tempore  electus  quit - 
que  vel  Ecclesia  tribulationibus  subjac«at,  apte  di- 
citur  ei :  f  Ad  punctum  in  modico  dereliqui  te.  » 
Et  quia  post  ha^c  ad  consortium  beatorum  congre- 
gabitur,  ut  pro  temporali  labore  sempileniam  re- 
quicm  inveniat,  pulchre  adjicitur  :  f  Et  in  misera^ 
tionibus  magnls  congregabo  te.  »  Quamvis  hoc, 
quod  ait :  Ad  punctum  in  modico  dereliqui  te^  de  eo 
tempore  specialiter  intelligendom  sit,  quo  persecu- 
tiones  olim  passa  est  Ecclesia  ,  et  quod  adjonxit : 
Et  in  miserationibus  magnis  congregabo  le,  de  lem- 
pore  pacis,  quo  saiicti,  quos  infidcles  disperserant, 


congregati  sunt,  et  omncs  gentium  reliquias  ad 
Bto  estEccle8ia,et  ideo  moerore  animi  afficitur,  sicut  b  fidem  congregaverunt.  ut  nemo  jam  superesset,  qel 
ipfce  prasnunliaverat,  dicens :    f  Nunquid  possunt      Ecclesi»  persecutionem    movcret.   Qu»  sententia 


illii  sponsi  jcjunare  quaiidiu  cum  iilis  est  sponsus? 
Venient  autem  dies,  cum  auferetur  ab  eis  sponsus, 
et  tune  jejunabunt  {Matth.  ix,  15).  i  Neque  jeju- 
nare,  veL  lugere  poterant  apostoli,  dum  Christus 
cum  ei$  easet,  quia  Deum  corporaliter  secum  con- 
versare  gaudebant.  Scd  ex  quo  Christus  abiit  in 
ccelum,  coeperunt  sancli  jejouare  et  flere,  et  in  hac 
afllictione  persistunt,  donec  ipse  redeaU  Uoc  ergo 
ett  quod  Ecclesiam  ut  mulierem  derelictam  et  moe- 
rentem  tpirilu  vocavit. 

Quae  et  uxori  ab  adolescentia  abjecla  comparatur, 
quia  Christo,  qui  Sponsus  et  vir  ejus  est,  ccelos 


reperitur  protinus  ad  conflrmationem,  cum  sub* 
ditur  : 

Vers.  8.  —  f  In  momento  indignationis  meae 
abscondi  faciein  meam  parumper  a  te,  et  iu  miseri- 
cordia  sempiterna  misertus  sum  tui,  dixit  Redem- 
ptor  tuus  Dominus.  > 

Momentum  quippe  indignationis  su;e  tempus  iU 
lud  perseculionum  appellat,  a  quo  f aciem  smm^ 
id  est  respectum  favoris  sui  atque  auxilii  et  grati;*; 
parumper  abscondit  ab  Ecclesia,  dum  eam  tribula- 
tionibus  probandam  breviter  ad  tempus  relinque- 
ret.  Sed  postea   misertus  est  ejus  m  misericordia 


ascendente,   ipsa   inter  miserias   saeculi  a  primis      sempiterna,  quia  pacem  ejus  largitus  esl  usque  ad 


femporibus  sois  remansit.  Vel  gentilitatem  per  apo- 
stolos  vocavit  ad  se  Dominus  ut  mulierem  dereli- 
ctam^  ei  uxorem  ab  adolescentia  abjectam,  quia 
quam  temporibus  Abrahae  reliquerat,  hanc  sibi  nune 
reconciliavit.  Sequitur  : 

Vkrs.  7.  —  f  Ad  ponctum  in  modico  dereliqui 
te ,  et  in  miserationibus  magnis  congregabo  te.  i 

l:i  puncto  mox,  ut  stylus  pouitur,  levatur,  nec 
mora  agitur,  ut  per  exprimendam  Lineam  trahatur. 
Tribulalio  igitur  electorum  est  ad  puncti  similitu- 
dincin,  quia  apparetad  momentum,  sed  disparet  in 
perpetuum.  Et  sicut  styius  in  puncto,  dum  ponitur, 
icvalur :  sic  presentis  vitse  afllictionem  electus  quis- 
que,  dum  tangit,  amittit.  Omnis  enim  longitudo 
teniporis  vilae  praesentis  punctus  esse  cognoscitur, 
cum  Gne  terminatur.  Cum  enim  quisque  ad  exlre- 
rauni  perducitur,  de  praeterito  jam  nihil  habet  quia 
'tempora  cuncla  dilapsa  sunl ;  in  futuro  nihil  habet, 
quia  unius  horae  momenta  non  restant.  Vita  ergo, 
quse  sic  angustari  potuit,  puiictus  est. 

Quia  igiiur  omnipotens  Deus  vel  Ecctesiam  vel 
quemiibet  ehctum  in  hujus  viUe  brcvitate  aflligi 
permiltit,  recte  nunc  dicit  ci  :  f  Ad  punctum  in 
moilico  dereliqui  te.  >  Eos  enim ,  quos  in  xternum 
diligit,  ad  tempus  rclinquere  consuevit.  Unde  ct 
Psalmista  precalur,  diccns  :  f  Non  me  derelinquas 
usquequaque  (Psal.  cxviii  8).  i  Derclinqui  enim 
leac  ad  modicum  posse  utiliter  novcrat,  qui,  ne  us- 
fu^uaqne  reJhiquorelur,  peiebat.  Sanclos  quippe 


finem  sxculi,  quo  consummalo  sempiternam  perci- 
peret  tranquillitatem. 

Quod  si  momentum  divinae  indignaiionii  vel  omne 
spatium  vitse  praesentis,  vel  omne  tempus,  in  qno 
quisque  tentatur,  acceperis ,  in  hoc  momento  facien 
suam  Dominus  unicuiqueeleclorum  abscondit,  quo- 
niam  ad  tempus  eum  in  tribulalionibus  provida 
dispensatione  relinquit.  Sed  post  hxc  Redemplor 
ejus  Dominus  in  miscricordia  sempiterna  miseretur 
ejus,  quia,  f  Cum  probatus  fucrit,  accipiet  coronam 
vitae  (Jac.  i,  12). i  Sivc  genlium  multitudinem  reli- 
quit  Dominus  ad  puncium  in  modico,  id  cst  ab  Abra- 
bam  usque  ad  Salvatoris  adventum ,  quia  omne 
teinpus  ad  comparationem  aeternitatis  modicum  est, 
0  et  puncto  simile.  Scd  per  aposlolos  ad  fldem  toti  s 
orbis  congregatus  est.  Momenlum  cnim  fuittempos, 
in  quo  facicm  suam  Deus  justo  judicio  abscondit  a 
gentibus,  sed  postea  sempiternam  misericorcliam  illis 
pr^rogavit.  Sequitur : 

Verr.  9.  —  f  Sicut  in  diebus  Noe  istud  mihi  est, 
cui  jur^avl,  ne  inducerem  aquas  ultra  supcr  terram  : 
sicjuravi,  ut  non  irascar  tibi ,  et  non  iiicrepcm 
tc.i 

Sicut  postdiluvium  juravit  Dominusad  Nt)e,non 
se  ullra  induclurum  aquns  dlluvii  supcr  terraro 
(Cen.  IX,  il):  sic  post  vitae  hujus  afllictiones  jiirat 
unicuiqiie  justoruin,  quia  jam  ei  non.  sit  irasciturus 
vcl  increpaturus.  Nunc  enim  suos  misericorditer  iii- 
crepal,  dicens  :  c  Ego,  quos  amo  arguo,  et  disligo 


5IH  COMMENT.  IN  ISAIAM 

(Apoc.  111,  19).  >  Scd  posl  lianc  vilam  nec  irascetiir 
eis,  ncc  increpabil  eos.  Ait  cnim  :  c  Qui  vcrbum 
nietim  audil,  et  credil  ei  qui  misil  nie,  habct 
viiam  stemam,etin  judicium  iion  venil,  scd  irans- 
it  a  morte  ad  vitam  (Joan,  v,  %i).i  Hoc  cst  crgo, 
qnod  nuiic  ait,  quia  juravi^ut  non  irascar  libi^  et  non 
increpem  te 

Yel  sicut  famulo  suo  Noe  juravit  Dominus,  nc  in- 
duceretaqoas  diluvii  uilra  super  terram,  sicpost 
lemponi  martynim  juravit  Ecclesia^,  ut  jam  am  - 
plius  Don  irascatur  ei,  id  est  non  facict  eam  iras 
persecatonim  sentire,  eC  non  increpet  eam,  id  est 
non  rlnat  ab  inimicis  increpari.  In  qua  senlei!tia 
salls  apparet  arcam  significasse  Ecclesiam,  et  dilu- 
▼inm  tribiilationes  Fcclesix.  Sicut  ergo  jam  non  erit 
diluTium  dissipans  terram  ;  sic  generalis  pcrsecutio 
sanctorum  non  erit  nsque  ad  tempus  Anticliristi, 
quando  cl  mundus  terminabitur.  Nam  quia  pax 
perseverans  ei  sit  dedarat  et  sernio  subscqiiens, 
quo  dicilur: 

Vers.  10.  —  €  Montes  enim  commovebuntur,  et 
colles  contremiscent ;  misericordia  autem  mea  non 
recedet,  et  foedus  pacis  meae  non  movebitur ,  dixit 
miserator  tuus  Dominiis.i 

Vers.  11. —  I  Pauperoula,  tempestate  coiivulsa 
absque  ulla  consolatione.  i 

Facilius  cst,  inquit,  montcs  et  coUes  moveri  quam 
meani  seotentiam  mutari.  Paupercula  vero  dicitur 
Ecclesia  de  gentibus ,  quae  non  habebat  legem  et 
prophetas,  nec  sermonem  Domini.  Et  tempestate 
erat  coitm/sa,  qiioniam  multos  saeeuli  turbines  su- 
stinucrat,  et  in  varios  idolorum  fluctuabat  errores» 
noc  oUam  hnbuit  consolationem.  Yel  per  mcnte$  et 
collei  rcges  et  principes  designantur,  qui  tandem 
coinperta  veritate  commoii  sunt  corde  ad  pceniten- 
l*am,  et  contremuerunt  judicium  Dei. 

Divina  Dei  misericordia,  quia  parcit  ei  tribuiatio- 
nibiis  non  i*eccdit  ab  ea,  et  ffsdus  paci$  non  movelur, 
sed  persevcrat  usque  ad  regnuni  Aiitichristi  cum 
ca.  Erat  enim  lixc  paupercula^  id  est  buiAiiis  et 
pauper  Ecclcsia,  tempestate  tribulationum  jactala,  et 
a  locis  suis  convulsa,  ut  exsul  et  vaga  perseculores 
suos  difTugerec,  nec  nUain  inveniebat  in  mundo 
consolationem.  De  cujusmodi  tcinpestate  paupercu- 
lam  lianc  inconsolabiliter  jactante  dicit  Corinthiis 
Paulus  :  <  Non  enim  voluimus  ignorare  vos,  fratres, 
dc  iribulalionc  nostra,  qnae  facta  est  in  Asia,  quo- 
niam  supra  moduni  gravati  sucius  supra  virtutem, 
ita  iK  tiiederet  etiam  nos  vivere.  Sed  ipsi  in  nobis 
ipsis  responsum  nioriis  habnimus,  ut  non  siinus  d- 
donvos  in  nobis,  sed  iii  Deo,  qui  suscitat  inortuos, 
qui  de  tantis  periculis  cripuit  nos  (12  Cor,  i,  8).i 
Tales  autcm  graviores  mulias  leinpestates  post  su- 
stinuit  haec  pauocroula,  donec  placeret  Deo  mitigare 
iluctus  hujus  SJECuIi,  et  tempcstatcs  sedare,  ut  tran- 
quilia  jam  navigatione  portum  saluiis  perpetuae 
r.ostra  paupcrula  adirc  posset.  Yciuentc  ergo  pace 
sqbjuiigitur  i 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  VII.  m 

A  c  Ccce  cgo  stcrnam  pcr  ordinem  lapides  tuos,  et 
fundabo  te  in  sapphiris.» 

Yers.  12.  —  c  Et  ponam  jaspidem  propugnacula 
tua,  et  portas  tuas  in  lapides  sculptos,  ei  omnes  ter- 
miiios  tuos  in  lapides  desiderabilcs.  i 

Yers.  15.  —  f  Universos  filios  luos  doctos  a  Do- 
mino,  et  multitudinem  pacis  filiis  tuis.i 

Yers.  14.  —  c  Et  in  justitia  fundabcris.i 

Slravit  eiiim  in  Ecclesia  Dominus  per  ordinem 
lapidtSy  quia  in  ea  sanctas  aniinas  mcritoruni  diver- 
silatedistinxit;  el  fundavit  eain  sapp/itrts ,  qui  scili-- 
cet  lapides  coloris  aerei  in  sc  similitudinem  tenent, 
quia  robur  Ecclesiae  in  animabus  coeiestia  pctentibus 
solidatur.  Et  quoniam  jaspis  viridis  est  coioris , 
jaspidem  propugnacula  ejus  posuit,  quia  contra  ad- 
B  versarios  ilU  pro  sanctx  Ecclesi^  objecli  suntde- 
fensione,  qui  internis  desideriis  virenles  nulla  tepo- 
ris  rcprobi  aridilate  marcescunt. 

Portas  vero  ejus  in  lapides  sculptos  posuit.  lli 
quippe  portx  sunt  Ecclesix,  per  qiiorum  vitam  at- 
que  doctrinam  intrat  in  eaui  muUitudo  gentium. 
Qui  pro  eo  etiam,  quod  magifis  operibus  poUeiit,  ct 
idquod  loquentes  asserunt,  viventes  ostendunt,non 
puri  sed  sculpii  lapidcs  esse  meniorantur.  In  quo* 
ruro  enim  vita  recta  operatio  cernitur,  quasi  in 
eisdem  ipsis  exprimatur,  quod  egerunt.  Ubi  oninem 
quoqiie  sanctorum  numerum  generali  collectione 
concludens  subdit  :  c  Omnes  terrainos  tuos  in  la- 
pides  desiderabiies.i  Et  tanquam  si  audientes  ista 
peteremus,  ut  hos  lapides,  quos  diceret,  indicaret« 
G  adjunxit  :  c  Universos  filios  tuosdoctosa  Domino.i 
Filii  enim  Ecclesia^,  quos  intrinsecus  unctio  Spiri- 
tus  sancti  docet  de  omnibus,  ipsi  sunt  lapidcs  desi- 
derabiles,  quos  in  sedificio  supernae  civitatis  poncre 
desiderant  angcU.  Quibus  et  muliitudinem  pacis  se 
daturum  pollicetur,  ipsamque  Ecclesiam  t/i  jusiitia 
fundatam  asserit,  utin  justilia  firmiter  stabiliatur. 
Et  baec  quidem  peiie  omnia  in  Ecclcsia  fuerunt  tem- 
pore  persecutionis ;  sed  valde  copiosius  et  honcstius 
sub  tempore  pacis  :  ideoque  et  inler  promissiones 
pacis  et  isla  promittunlur.  Sequitur  : 

c  Recede  procul  a  c^Iurania,  quia  non  timebis : 
et  a  pavore,  quia  non  appropinqnabit  tibi.i 

Recede  a  calumnia^  quam  infideles  tibi  faciebant ; 
et  a  pavore  furoris  eorum.  Yel  si  inimicos  timere 
non  vis,  recede  a  calumnia,  ut  nemini  caiumniani 
inferas,  nec  injuste  res  alicujus  aufcrre  cupias,  quiii 
tunc  securns  ct  absque  timore  eris.  Nam  si  pavo- 
rem  abjicere  volucris ,  non  appropinquabit  libi , 
quia  Dominiis  te  proieget  et  secuium  faciet.  Se- 
quitur  : 

Yers.  15.* —  c  Ecce  accoia  vciiiet,  qui  noii  erat 
mecum,  advcna  quondam  tuus  adjungetur  tibi.i 

Data  pace,  venit  ad  nie  per  fidem  accola ,  id  est 
gcntilis  oiii<;qiic,  qui  in  rogionibus  fidelium  quasi 
extrancus  morabatur,  et  iiow  erut  mecum^  sed  cum 
diabolo.  Ei  qui  quondam  erat  tuus  advena,  nunc 
adjungetur  tibi,  o  Ecclesia,  fietque  tuus  civis  et  in- 
digena.   lloc  dc  reliqiiiis    infidclium  dictuui  esi<^ 


K03  IlERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  m 

quae,  postquam  pacem  ubique   liabuit,  conversae  A  lieiido  perimcrct  eum,  ct  opera  ejus  disperderet. 


6unt. 

Vers.  16.  —  I  Ecce  ego  creavi  fabrum  sufllanlem 
Id  igne  prunas,  et  proferentem  vas  in  opus  suum. 
£t  ego  creavi  interfectorem  ad  dispcrdendum.  i 

Vers.  47.  —  c  Omne  vas  quod  ficlum  cst  contra 
te,  non  dirigclur,  et  omnem  linguam  rcsistentem  in 
judicio  judicabis.) 

Quis  cst  isle  faber  nisi  Satanas,  qui  contra  bo- 
nos,  in  quantum  potcsl/mala  rabricarenon  desistit? 
Et  hunc  enim  Deus  essenlialiter  creavit.  Qui  sufDal 
in  igne  prunas,  quia  humanas  mentes  in  ardore  per- 
versorum  desidcriorum  insligat.  Undc  alibi  de  eo 
Dominus  ait :  c  Halilus  ejus  prunas  ardere  facit 
{Job.  xLi,  17).  I  Quid   enira   prunas  nisi  succensas 


Haec  cnim  iia  esse  demonstrat  subjuncta  sen* 
tentia. 

OmnCf  inquit,  va$,  quod  (ictum  e$t  eontra  te,  non 
dirigetur,  id  est  omnis  homo,  qui  factus;  est  adver- 
sum  te ;  malus  ergo  faber,  qui  contra  Ecclesiam  fin- 
gcbat  vasa  sua.  Et  omnem  linguam,  inquit,  qu»  tibi 
resistit  contradicens  doctrinae,  judteabis  in  judicio^ 
quia  de  reliquiis  gentium,  qu%  non  crediderint,  ju- 
dicabis,  ut  volueris.  Hxreticos  autero  anathemati* 
zando  damnabis.  Yel  iu  futuro  judicio  judicabis 
omnes,  qui  tibi  contradicunl.  Unde  el  subditur: 

€  Haec  haereditas  servorum  Domini ,  et  justiiia 
eorum  apud  roe,  dicii  Dominus. » 

Haec  enim  est  haereditas  et  justitia  serrorum  Do« 


inlernas  cogilaliones  vel  concupiscentias  reprobo-      mini,  ut  onAiem  linguam  nunc  resistentem  sibi  ju 

rum  mcntes  appellat?   Pruna  enim  vocatur,  quan- 

diu  ardet,  cum  autcm  exstincta  fuerit,  nominatur 

carbo.  Pruna  quippe  a  perurendo  dicitur;  et  carbo, 

quia  caret  flammis.  Prunas  igitnr  mentes  propriis 

concupiscenliis  exusias  intellige;  halitum  vero  vel 

sufllalionem  antiqui  hostis  occultam  instigationem 

ejus.  Halitus  ergo  ejus  prunas  ardere  facit,  quia 

persuasio  ejus  mentes  iniquorum,  quae  per  se  ipsas 

succensx  sunt,  mundanis  desideriis  multo  gravius 

inflammat.  Ardent  enim,  cum  quodlibet  temporale 

appetunt,  quia  nimirum   urunt  in  desideria,  quae 

quietum  et  integrum  esse  animum  non  permittunt. 

llaque  sufllat  in  igne  prunas,  qUia  suggcstione  sua 


dicent  in  futuro  judicio.  Demum  ad  fluenta  sacrae 
locutionis  universas  gentet  convocat.  dicens  • 
CAPUT  LV. 

Vers.  1.  —  lOmnes  sitienics  Ycnite  ad  aquas,  et 
qui  non  habetis  argentum,  properate,  eroite,  et  co- 
medite.  i 

Sitientes  quippe  erantgentiles,  qui  potum  supernae 
praedicatiouis  desiderabant.  Aquarum  autem  nomine 
scientia  sacrae  Scripturae  designalur,  quae  suos  au- 
ditores  et  a  peccatorum  sordibus  abluere,  et  divinae 
cognitionis  fonte  polare  solet.  Unde  scriptum  est : 
c  Aqua  sapientiae  salutaris  potavit  eum  (EcclL  xv, 
5). »  Argenti  Ycro  appellatione  eloquia  divina  si* 


roentes  reproborum  tangit,  et  igne  concupisccntia-  r  giiantur  sicut  Psalmista  testatur  dicens  :  c  Eloquia 


rum  vehementer  acccndit.  Vel  ctiam  contra  bonos 
inflammat,  sicque  sufllando  fabricat,  et  proferi  va$ 
iniquitaiis  in  opus  suum,  quoniam  non  desistit  fla- 
tum  su.Tft  instigationls  cordi  ejus,  quem  decipit  im- 
miltere,  donec  cfliciat  illud  vas  malitiae  suae,  et  in 
operationem  pravitalis  perducat.  Ita  enim  fabrica- 
vit,  et  in  opus  iniquitatis  su%  protulit  isle  faber 
vasa,  dc  quibus  Apostolus  loquitur,  quia  Deus  c  su- 
stinuit  in  muUa  patientia  vasa  irae  apta  in  interi- 
lum  {Rom.  ix,  22).i 

Contra  quem  fabrum  creatus  cst  interfector  ad 
disperdendum  vasa  iniquitalis.  Et  quis  est  hic  nisi 
Dominus  noster,  qui  c  spiritu  labiorum  suorum  in- 
terficiet  impium  ?  (//  Thess.  ii,  8.) »  Creatus  est 


Domini  eloquia  casta,  argenium  igne  exaroinatum 
{Psal.  XI,  7).  »  Qui  igitur  argentum  non  habent,  ad 
aquas  vocantur,  quia  nimirum  gentilitas,  quae  Scri« 
pturae  sacrae  praecepta  non  accepcrat,  sacri  eloquii 
inundatione  satiatur.  Quoniam  tanto  nunc  avidius 
potat,  quanlo  hanc  diu  sicca  siliebat.  Nec  solum 
bibit  cam,  sed  et  comcdit,  quoniam  Scriptura  sacra 
potus  est  in  locis  apertioribus,  quia  ita  sorbetur,  ut 
invenitur;  cibus  vcro  in  locis  obscurioribus,  quia 
exponendo  quasi  frangilur,  et  mandendo  glutitur. 
Emituf  aulem  sine  pretio  a  (idelibus,  qui  dum  bona» 
quae  noverunt.  libentcr  faciunt,  ad  internam  inteili-. 
gentiam  perducuntur.  Sic  enim  Psalmista  bene  vi- 
vendo  emcrat  cam,  ait:  <  A  inandatis  luis  iuteilexi 


cnim  secundum  humanitatem.  ct  creatus  est  ad  di-  D  {Psal.  cxviii,  104).  » 


sperdendum  omne  vas  pessimi  fabri,  quia  c  cuslodit 
Dominusomnes  diligentcs  se,  et>omnes  peccatores 
disperdet  {Psal.  cxliv.  20).  »  Creavit  illum  Deus  ad 
disperdendos  malos,  quoniam  c  dedit  ei  potestatem 
judicium  facere,  quia  Filius  hominis  est  {Joan.  v, 
^7).  »  —  c  Neque  enim  Pater  judicat  quemquam, 
sed  judicium  omne  dedit  Filio  {ibid.  2^).  »  Ait  ita- 
que  :  c  Ecce  ego  creavi  fabrum  sufllantem  in  igne 
prunas,  et  profercntcm  vas  in  opus  suum.  Et  ego 
creavi  interfectorem  ad  disperdendum.  »  Hoc  est : 
Creavi  primum  angelum,  qui,  postquam  iniquitatem 
operari  coepil,  non  cessat  humanas  mentcs  insti- 
gare,  donec  mala  quae  suggerit,  pcrficiat ;  el  contra 
J3^um  fecj  carnem  assumere  Filium  meura,  qui  mo- 


Vci  siticntes  inleUigamus  eos,  c  qui  esuriunt,  el 
siliunt  justitiam  {Matth.  v,  6); »  aquas  vcro  infusio^ 
nem  spiritalium  gratiarum.  Quid  igilur  ait:  Omnet 
sitientes  venite  ad  aquas  ?  Hoc  est,  quod  in  Evan- 
gf^lio  clamat :  c  Si  quis  sitil,  veniat  ad  me,  et  bibat. 
Qui  cre  fil  in  me  sicut  dicil  Scriplura,  flumina  de 
ventre  ejus  flucnt  aquae  vivae  {Joan.  vii,  58).  »  Ubi 
mox  cvangelista  subjungil:  c  Hoc  autem  dixit  de 
Spiritu,  qucin  acccpturi  erant  credentes  in  eiHn 
(ibid^  59).  »  Cum  ergo  dicit :  Omnes  sitientes  venite 
ad  aquas,  crcdenies  ad  spiritalia  charismata  vocat. 
£t  qui  non  habent  argentum^  properare  jubenturad 
eas,  quia  diflicile,  qui  pecuiiias  habenl,  regnum 
Dei  possunt  intrare:et  c  Beaii  pauperes  spiritu-: 


SOS  COMMEMT.  IN  ISAfAM  LIBRI  OCTO.  —  Llfi.  Yll.  506 

qaoniam   ipsonim  esl  regnum  coelorum  [Maith.  ▼,  A  Senrare  eniro  solam  superflciem  littene,  vel  in  inio 


i).  >  Pauperes  ergo  vocat,  quia  i  qui  non  renun- 
liavil  omnilnis,  quae  possidet,  non  potesl  meus  esse 
discipulus  {Luc.  xiv,  33).  i  Sequitur: 

i  Yenite/eroite  absque  argento,  el  absque  ulla 
oommutatione  vinuro  et  lac.  * 

Quid  per  timm  nisi  Scripturae  divinas  sensus 
spiriialis  signalur  roenles  fidcliuro  laetificans  el 
debriando  Imroutans?  Unde  in  Provcrbiis  dicitur  : 
€  Dale  siceram  moerentibus,  et  vinum  his,  qui  ama- 
ro  Miiil  corde;  bibant,  et  obliviscantur  egesiatis 
suae,  et  doloris  non  recordenlur  amplius  (Pror.  xxxi, 
6).  >  Quid  vero  lactis  appcllatione  nisi  dulcet  el 
aperLe  sentcntiae  designantur,  quibus  simplices  el 
parvuli  nutriuntur  ?  Unde  et  pcr  Petrum  eis  dicilur  : 


cogitationem  ponere  quid  est  aliud  quam  quaedam 
macies  cordis?  Quiveroper  spiriialem  intdlectum 
vel  per  amorem  sopemorum  delectationis  intimas 
cibo  pascitur,  quasi  iargiori  aiimento  pinguescit. 
Hac  enim  pinguedino  saginari  cupicbat  Psalmista 
cum  diceret:  «Sicut  adipe  et  pinguedine  repleatiir 
anima  mea  (Psal.  lxii,  6).  i  Bene  ergo  promittil 
deleclaturam  in  crassiludine  animam  eorum,  qui 
bonum  spiritalis  giatiae  comederinl.  In  hac  crassi- 
tudine  dcicctal)atar  aniina  sanctae  iilius  multiludinia 
c  credentium,  quorum  eral  cor  unum,  et  anima  una 
(XcL  IV,  32).  >  Sequitur. 

Yers.  3.  —  Inclinate  aurem  vestram  superbam 
ad  eloquium  meuro,  et  venite  ad  me ,  per  euni,  qui 


c  SiGul  modo  gcniti  infaiites   rationabiies  sine  doio  B  ait  :  c  Ego  suro  via  et  veritas  et  vita,  ct  nerao  vcnit 


lac  concupiscile,  ut  in  eo  crescatis  in  saiutem  (/ 
Peir,  II,  2).  I  Vinum  Igitur  et  lac  nos  emere  jubet 
absque  argento  et  absque  uUa  commut^tione  pretii, 
sed  lamen  emere,  quia  vel  fortem  vcl  sliuplicem 
Scripiurae  s^nsum  non  pecunia  emimus,  sed  bene 
vivendo  acquirimus  ;  non  pretio  comparamos,  sed 
bino  vitae  m(rito  asso]uimur.  Quia  vero  cuncios  ad 
noTltaiem  spiiitaiium  donorum  vocat,  idcirco  Ja- 
daeos  ad  spirilalem  inteiiigcnliam  venire  nolentcs 
increpat  subjungens  : 

YeRS.  2.  —  c  Quare  appenditis  argenturo  non  in 
panibus,  etlaborero  vestruro  non  in  saturitate?» 

Panes  eniro  refectionero  Scripturae  sacrae  noa  in- 
convenienter  designant,  quia  scripturo  est :  c  Cibavil 


ad  Patrero  nisi  per  me  {Joan.  xiv,  6).  >  Auditg 
eum,  el  ol)edite  ei,  et  vivet  anima  vestra. 

Aii  enim  .  c  Qui  verbum  mcuro  audit,  el  credit 
el,  qui  misil  nie,  habel  vitam  xternam  {Joan,  v» 
24).  I  Yel  me  audite  in  omnibus  praeccptis,  qu» 
vobis  nonc  de  susceptione  novUatisdcdi,  et  vivelis. 
Sequitur  : 

c  Et  feriam  vobiscuro  paclum  seropiternuro  mi- 
sicordias  David  fidclis.  > 

Feriam  vobiscum  pactum  sempiternum,  id  es4 
constiluaro  inter  roe  et  vos  Testamentum  Novum, 
quod  erit  aetcrnuro.  Et  quod  Testamentum  ?  Miseri" 
cordias  David  fidelis^  id  est  quae  David  misericor* 
diter  promisi,   ipsa  voliis  certissinie  fidelis  sponsor 


illum  pane  vitae  et  intelleclus  {Eccli.  xv,  3).  >  Ail  ^  implebo,  Christum  videlicet  de  ejus  slirpe  nascitu 


ergo  Judaeis  solam  litteram  reservantibus :  Quare 
appenditis  argentum  nonin  panibus?  Ac  si  dicat: 
Pensalis  sacra  cloquia,  sed  non  in  refectiooe,  quia 
dum  solam  speciem  littcrac  custoditis,  de  spiritali 
inteHigentia  pinguedinem  internae  refectionis  aroit- 
lilis.  Uiide  apte  subditur:  Etlaborem  vestrum  non 
fii  saturitatef  Noque  cnim  scientia,  quam  discere 
laborant,  poteril  aliquando  menlem  eorum  saturare» 
quia  c  semper  sunt  disccntes,  et  nunquam  ad  noti- 
liam  vcritalis  pemnientes  {II  Tim,  xxxvii).  >  Simi- 
liter  increpantur  illi,  qui  sequunlur  sapienliam 
saecularem,  siinulatasqiie  doctrinas  haereticorum  el 
oinnem  falsi  noroinis  scicntiam ;  ac  magni  prelii 


rum.  llas  enim  misericordias  iiii  lideliter  me  faclu- 
rum  promisi,  et  has  eliam  vobis,  si  me  audieritis, 
faciam.  El  hoc  est  pactum  sive  Testamentum 
a^leriium,  quod  feriam  vobiscuni,  qiiod  faciam,  ui 
per  Christum  mediatorem  rccor.ciiiemini  mihi,  el 
pacem  asternam  apud  me  consequamini.  Hoc  esl 
enim  Testamcntum  Novum,  Testamentum  evaiige* 
licum,  videlicet  de  adventu  Chrisli.  Paulustameii 
hoc  ad  resurrectioncni  ejus  retulit,  dicens  de  Pa« 
tre  :  c  Quod  autem  suscitaveril  eum  a  mortuis  am« 
plius  jam  non  reversnrum  in  corruplioncni,  iia 
dixit :  Quia  dalK)  vobis  sancta  David  fidelis  {Act,  xiii» 
34).  I  Sancta  enim  David  rcsurrectionem  Salvatoria 


argcntiim  el  laborem  conlinuum  appcndunt  pro  ea  [)  interprctatus  est,  et   haec  sancta  esse  fideliay  quia 


disciplina,  in  qua  non  sunt  panes,  et  sudant  pro  iis 
cibis,  in  quibus  nulla  saturitas  est.  Unde  patet  eam 
seclandam  esse  sapientiam,  quae  non  est  in  foliis  ct 
flore  verborum,  sed  in  mediillis  et  fructibus  sen- 
siium,  quac  non  prseiervolat  aurem,  ged  animum 
rencil.  Sequitur: 

c  Audite  audientes  me,  et  comedite  bonum,  et  de- 
lectabitur  in  crassiludine  anima  vestra.  > 

Yos,  inquil,  o  Judaei,  qui  roe  aure  corporis,  au- 
ditis,  audite  me  auribus  cordis,  et  comedite  bonum 
spiritalis  sensus,  el  delectabitur  in  crassitudine  ant- 
ma  vestra,  quia  rclinquentes  maciem  litterae  impin- 
guabimini  gratia  spiritalis  inleiligenliae,  el  a  terrenis 
desideriit  ad  subli   *   coelesiis  amoris  elevalHmioi. 


Christusanipliusnbn  sit  reversurus  in  corruptioncm, 
Similiter  et  nos  miscricordias  David,  ut  in  nova 
translatione  lcgiinus,  resurrectionem  Dominicam 
dicimus,  casque  fideleSr  quia  c  Christus  resurg«^ns  a 
morluis  jam  non  moritur  {Rom,  vi,  9).  >  Et  hoc 
est  testamentum  aeternum  de  roorte  el  resurrectione 
ejus,  c  quia  ipse  Novi  Testamenti  mediator  est,  ul 
morte  intercedenle  in  redeniptionem  earuro  prasva- 
ricationum,  qua*  erant  sub  priori  testamento  repro- 
missionem  accipiant,  qui  vocati  sunl  aetemae  haere- 
ditatis.  Ubi  enim  testamentum,  mors  necesse  esl 
intercedal  lestatoris.  Testamenlum  enim  in  mor'< 
tuis  confirmatum  esl  {Bebr.  ix,  15).  >  Bene  itaquo 
de  incarnilione  vel  resurrcciione  Cbrisll  dicilur  : 


807  HERVEI  BURGIDOLCiNSIS  MONACni  SOS 

Feriam  vobiscum  pacium  aisG  tcstamcnlum  sempi- A  nem  prophetae,  ul  qiiicunquc  cst,  impiui,  derelin* 

quat  citius  viam  stiam,   id  est  actioncm  impielatis 


temum  misericordia$  David  fidelis.  Sive,  quod  in 
antiqua  iranslatione  legitur  :  c  Constituam  vobis 
lestamentum  aeternum  sancta  David  fidelia.  <  Se- 
quilur  : 

Vebs.  4.  —  Ecce  testem  populis  dedi  eum,  ducem 
tc  praeceptorem  gentibus.  i 

Dedi  Cbristum  meum  testem  populis ,  ut  testelur 
illis  de  me,  el  omnium,  quae  promisi,  sii  testis  et 
assertor,  cstci:dens  me  lidelem  esse  in  verbis  meis. 
Vcl  dedi  eum  testem  populist  ut  omnia ,  qux  nunc 
fiiciuut  seu  cogitanl  homines,  videat  et  omnium  sit 
testis  et  judex  in  die  novissimo.  Ducem  ac  prmce- 
piorem  gentibus  dedi  e«m,  ut  eas  ad  viam  ducat  el 
doctrinam  veritatis  eis   proferat.  Quod   quia  per 


suse,  ^t  quicunque  iniquus  deserat  quantocius  non 
solum  opera  sed  et  cogitationes  iniquitatis,  ac  toto 
corde  revertatur  ad  Dominum^  invcnictque  sine  du- 
bio  misericordiam,  quia  Deus  noster  multus  est  ad 
ignoscendum  resipiscentibus.  Nequeenim  sicuthomo 
cogilat,  ut  meraor  injuriarum  suarum  ultionem 
quaprat,  si  eos,  qui  injurias  ei  faciebant,  pobnituerit. 
Nam  ita  subjungitur  : 

Vers.  8.  —  i  Non  enim  cogitaiiones  mcae  cogi- 
tationes  vestrae,  neqne  viae  meae  vias  vestne,  dicit 
Dominus.  i 

Non  enim  divinae  cogitationes  ut  nostrae.  quia 
Deus  aliter  cogitat  et  aliter  homo.  Neque  rt^ ,  id 


Biinisterium  praedicationis  Ecclesiae  faciendum  erat,  Destactiones  ejus  viw  vestrce^  quia  bonitas  ipsius 


recte  ad  eam  conversa  locutione  subjungitur  : 

Vers.  5.  —  (  Ecce  gentem,  quam  nesciebas,  vo- 
cabis,  et  gentes,  quae  non  cognoverunt  te,  ad  te 
current  propter  Dominum  Deum  tuum,  et  sanctum 
Israel,  quia  glorificavit  te.  i 

Ipsa  quippe  vocavit  ad  fidem  gentem  alienigenam, 
quam  prius  ignorabas ,  et  gentes  quae  non  nove- 
rant,  cucurrerunt  omncs  ad  illam,  quia  viderunt 
eam  sic  divinitus  glorificatam ,  ut  lotus  orbis  vcne- 
mretor  illam.  Sed  forte  vox  ista  potius  adChristum 
^irigi  videbiiur.  Nani  et  ipse  gentem  per  apostolog, 
quam  ncsciebat,  id  est  non  approlabat ,  vocavit,  de 
qua  per  Psalmistam  dicit :  f  Populus,  quem  non 
coguQvi,  servivit  mihi,  in  auditu  auris  ol)edivit 
mihi  {Psal.  xvii,  45).  i  Omnesque  nationes ,  quae 
Bon  cognoverant  eum,  concurrerunt  toto  orbe  ad 
eum  propter  Dominum  ejus,  qui  et  Sanctus  Israel 
e§t,  id  est  propter  Patrem  ejus,  qui  secundum  ho- 
manitatem  est  Dominus  et  Deus  ipsius,  quia  glori- 
ficavit  eum  c  et  cxaltans  eum,  et  dans  ei  nomen 
quod  est  super  omne  nomen ,  ut  in  nomine  Jesu 
omne  gcnu  flectatur  coelestium ,  terrestrium  et  in- 
fernorum  (Philip,  ii,  9).  i  Undc  et  propheta  cun- 
ctos  mortales  de  hoc  tempore  reconciliationis  et 
gratiae  consequenter  admonet,  dicens  : 

Vers.  6.  —  «  Quaerite  Dominum,  dum  inveniri 
potest ;  iuvocate  eum,  dum  prope  est.  i 

Nondum  euim  in  judicio  Dominus  apparuit,  et  si 
qiiaeritur,  invenitur.  Nain  miro  modo  cum  in  jiidi- 
cio  venerit,  et  videri  potest,  et  inveniri  non  potesC. 
Modonon  videtur,etpropeest;  lunc  videbitur,etprope 
uon  erii.  Hinc  namque  per  Salomonem  de  reprobis 
dicit :  (  Tunc  invocabunt  me,  et  non  exaudiam, 
raane  consurgeiit,  et  non  invenient  me  (Prov.  i, 
iW).  I  Nunc  ergo  quaerendus  est,  dum  invenitur, 
Diinc  invocandus,  dum  exaudit,  utpote  is  qui  prope 
est,  Quomodo  autem  quaerendus  sit  et  invocandus 
ostendit  prophetasubjungens : 

Vers.  7.  —  (  Derelinquat  iropius  viam  suam,  ei 
Tir  iniqous  cogitationes  suas,  et  reyerutur  ad  Do- 
iiiinum,etmiserebitur  ejus,  et  ad  Deum  nostrum, 
quoniam  multus  est  ad  ignoscendum.  i 

0//ijfes  ergo  »eqnamur  consiliuro  vel  admonitio- 


aliter  agit  quam  humanae  duritix  pravitas,  ut  omnes 
poenitentiuro  culpas  misericorditer  deleat.  Se- 
quitur : 

Vers.  9.  —  (  Quia  sicut  cxaltantur  coeli  a  terra  ; 
sic  exaltatae  sunt  viae  meae  a  viis  vestris,  et  cogita- 
tiones  meae  a  cogilationibus  vestris.  i 

Quantum  coeli  superemiiient  terrae,  tjntnin  el 
ultra  superexcellunt  divinaecogitaliones  a  cogitatio- 
nibus  humanis,  et  divinae  actiones  ab  humanis, 
quia  homincs  caduca  et  terrena  cogitant  et  faciunt, 
Deus  vero  aeterna  et  superna,  ciijus  cogitationes  el 
actioncs  omnem  sensum  exsuperant.  (Jnde  Aposto- 
lus  admirans  exclamat,  dicens  :  (  0  allitudo  div''tia- 
rum  sapientiae  el  scientiae  Dei,  quam  incomprehen- 
sibilia  suiit  judicia  ejus,  et  investigabiles  viae  ejus 
(Jf2om.  XI,  55).  I  Nemo  igitur  discuterc  tentet,  cur 
aliis  ignoscat,  el  aiiis  non  ignoscat,  quia  secretc 
judicio  suo  cuncta  faciens  (  cui  vult  miserelur  ct 
quem  vult  indurat  (Jf2om.  ix,  48),  i  ejusque  cogita- 
tiones  a  nostris  exaltatas  sunt  sicut  ccsli  a  terra,  Qiii 
et  de  Unigeniti  sui  adventu  promissionem  repii- 
cans  subjungit : 

Vers.  10.  —  (  Et  quo  modo  descendit  iml>er  ei 
nix  de  coelo,  et  illuc  uitra  non  revertitur,  sed  ine- 
briat  terrain,  ct  infundit  eam,  et  germinare  eam 
facit,  el  dat  (semen  serenti,  et  paiiem  comc- 
denti;  i 

VEfis.  41. —  (  Sic  erit  verbum  mcum,  quod 
D  egredietur  de  ore  meo.  i 

Yerbum  Dei  Filius  est,  qui  idcirco  verbum  di  • 
cilur,  quia  si  verbum  humanum  immissum  in  au- 
ribus  plurimorum  non  dividitur  per  singulos,  ut 
pars  sit  in  alio  et  pars  in  altero,  sed  in  omnibus, 
qui  illud  audiunt,  integrum  et  plenuin  habctur,  ut 
in  unoquoque  totum  sit  :  quanto  magis  Verbum 
Dei  Unigenitus  ubique  totus  est  in  coelo  et  in  terra, 
et  non  dividitur,  neque  in  partes  cflicitur,  scd  to^ 
tus  totum  tenet,  lotum  implet,  totum  illusirat  et 
possidet  ?  Neque  enim  sic  Verbum  caro  factiim  csl, 
ut  esse  desineret  Deus,  sicut  verbum,  quod  corde 
gcstamus,  fil  vox,  cum  in  ore  proferimus,  nec 
lamen  verbum  in  vocem  convertilur,  sed  illo  inte- 
gio  manente  ista,  in  qua  proccdat,  assumitur,  ul  cl 


Su9  COMMENT.  IN  ISAIAM 

latus  inaneat,  quoJ  iiitelligalur,  et  foris  sonet  quod 
tudiatur.  Ideju  tainen  profert  in  sono  quod  ante 
•onum  erat  in  silentio.  Atque  ita  irerbuin  cura  sit 
Tox,  non  mutatur  in  vocem,  sed  nianens  in  mentis 
lace,  et  assumpta  caniis  voceprocedit  ad  audien- 
tcm,  et  non  deserit  cogiiantem.  Nam  cum  ipsa  vox 
iii  silentio  cogitatnr,  quae  vel  Graecae  est  vcl  Latinae 
Tel  allerius  cujuslibet  linguse,  ante  omnem  liugua- 
rum  diTcrsitatem  res  ipsa,  qux  dicenda  erat,  adhuc 
\d  cubili  cordis  quodammodo  nuda  est  intelligcnli, 
quae  ut  inde  procedat,  loquentis  voce  vestitur.  Sic 
et  Verbum  Dei  cgressum  esl,  de  ure  ejus,  quando 
carnera  assumens  venit  ad  nos,  scd  lamen  perman- 
sit  in  corde  ejus,  neque  mutatum  est  in  carncm, 
sed  permansit  esse  Yerbum. 

Quod  ita  descendit  sicut  imber  et  nix  de  ccelo^  quia 
uon  humana  operatione,  seJ  divina  bonitale  niis- 
8um  est.  Ei  sicut  imber  in  coelum  non  reverliiur,  sed 
terram  inebriat  et  infundit,  atque  T^cundat ;  sic  et 
Filius  Dei  non  est  reversus  ad  Patrem  iracuus,  scd 
oniijia,  propler  qu£  missus  fuerat,  opcratus  est  in 
terra,  vel  adhuc  operatur  manens  hic  divinitaie  no- 
biscum  sicut  promisit :  f  Ecce  ego  vobiscum  sum 
omnibus  diebus  usque  ad  consummationem  sseculi 
(Mafth.  XXVIII,  30).  I  Inebriat  namque  terram,  id 
esl  Ecclesiam  inuudatione  scientiae  suae  cor  illius 
immutando,  ut  temporalium  obliviscatur,  et  acierna 
cogitet  :  infundit  gratiam  Spiritus  sui,  et  germinare 
eam  facit^  id  est  bona  opera  proferre.  Serenti  etiam» 
id  est  praedicanti  dat  semen  prxdicationis,  et  come' 
denti,  id  est  facienti,  iargilur  panem^  id  est  bonuro 
opus,  quo  pascatur.  Serere  namque  praedicare  cst, 
et  comedere  facere.  Unde  et  beatus  Job  :  i  Si  sccu- 
tus  est  oculus  meus  cor  raeum,  et  in  manil)us  meis 
adhaesit  macula,  scram  e(  alius  comedat  {Job.  xxxi, 
7),  I  id  est  dicam  bonum,  et  aliiis  illud  faciat. 

Bene  ilaque  summus  Pater  proinisit  :  i  Non  re- 
vertetur  ad  me  vacuuin.  i  Non  cuim  vacuus  aut 
inanis  reversus  cst  ad  eiim  Filius,  sed  oinnem  vo- 
luntatem  ejus  adimplcvit  el  prosperalus  est  in  his, 
ad  quae  missus  fuerat,  sicut  Psalmista  de  iilo  praedi- 
xerat .  i  Quoniam  omnia  quaecunquc  faciet,  prospe- 
rabuntur  {Psal.  i,  3).  >  Qiiae  sint  autem  ea  quae  Pa-< 
ter  vuluit,  alquc  ad  qua^  niisit  illum,  ipse  declarat 
&ubdendo  : 

Yers.  13.  —  I  Quia  in  laHitia  egicdieinini,  et  in 
pace  deduceinini  :  moiites  et  onines  coIUs  caiita- 
bunt  coram  vobis  laudem,  ct  oinnia  ligna  p!audent 
manu.  i 

Idcirco  enim  Ciiristus  ad  nos  venit,  ut  Hgato 
mundi  principe  caplivitatis  vasa  diriperet,  et  educe 
rctde  conclusione  vinclos,  de  doino  carceris  seilentcs 
in  tenebris.  i  Quomodo  enini  polest  quisquam  in 
domuin  fortis  inlrare,  et  vasa  ejus  diripere,  nisi 
prius  alligaverit  fort^m?.  Et  tuncdonium  ejus  diri- 
piet  (Mutth,  XII,  29).  >  Ad  haec  missus  est  Cbristus, 
et  iii  his  prosperatus  cst,  quia  ligavil  hunc  fortcm, 
id  est  dial)olum,  et  ingressus  domum  ejus,  id  cst 
gentilitatem,  diripuit  vasa  ejus,  id  cst  homines,  qui 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VH. 


5iO 


A  vasa  maliliae  illius  eflecti  fuerant,  ad  cuUuin  suum 
convertit.  De  hac  domo  fortis,  de  hac  doino  carco- 
ris  Christo  liberantc  egressi  sumus  iit  lcetitia,  quo- 
niam  magno  repleti  sumus  gaudio,  cum  intelligere- 
mus  nos  a  vinculis  Satanae  per  Christum  liberatos. 
Et  in  pace  deducti  sumus,  ligato  adversario  qui  nos 
tenebat  captivos.  Et  nisi  ligatus  esset,  non  sinerel 
nos  in  pace  deduci.  Ut  autem  a  via  jiistitiae,  qiia  sic 
deducimur,  non  exorbilemus.monfes,  id  cst  apostoli, 
et  colles,  id  est  cxteri  doctores  cantaut  coram  nobis 
iaudem  pnfidicaiionis,  et  omnia  ligna^  id  est  omncs 
bomines  regionis  plaudunt  manu  ad  vocem  cantici, 
id  esl  exsultanl  bene  operando.  lUi  enim  manu  plau- 
duiit  ad  vocem  modulationis,  qui  libenter  et  ala- 
criter  faciunt   hoc  quod  in  sacra  praedicat.one  au- 


diunt. 


Potuit  ct  sanctis,  qui  in  infLrno  tenebantur,  pro- 
mitli,  ^uta  in  lcetitia  egrediemini,  et  in  pace  dcduce^ 
mini^  scilicet  ad  regna  coclorum.  Illis  eliam  justis, 
qui  in  corpore  adhuc  peregrinantur,  de  exitu  siio 
congrue  dici  potest,  quia  \n  latxtia  egrediemini  de 
hac  vita,  et  in  pace  deducemini  ab  angeiis  ad  locuni 
bcaUe  inansionis.  Et  utrisque  convenit,  qiiod  sub-> 
ditur,  scilicet,  quia  mentes  et  colles,  id  est  angelicae 
virlutes  cantabunt  coram  vobis  laudem,  et  omnia  /i* 
gna  regionis,  id  est  universi  habilalores  illius  patrias 
plaudent  manu^  cum  vos  viderint  tripudiaiilcs  jle 
vestra  societatc.  Proptcr  omnes  istos ,  quos  ita 
Christus  egrcdi  facit^  ct  in  pace  dedueit,  dixcrat 
Q  Patcrde  Vefbo  suo,  quia  i  non  revertciur  ad  me 
vacuum,  sed  facict  qua^ciinque  volui,  et  prospcra- 
bitur  in  his,  ad  quae  niisi  illud.  i  Non  cnini  vacuus 
ad  Patrem  redit,  qui  tot  secum  ad  viiam  perducit, 
et  in  his  omnibus  prosperc  agit.  Adhuc  vero  in  pro- 
missione  subjungitur. 

Vers.  15.  —  I  Pro  saliuiica  ascendct  abies,  et 
pro  urtica  crescet  niyrtus.  i 

Pro  saliunca  nainque  asccndit  abies  in  Ecclesia» 
dum  in  corde  sanctorum  pro  abjectioiic  terrenae  co- 
gitalionis  altiludo  exoritur  supernac  conteinplatio- 
nis.  Urtica  autem  igncae  oinnino  uaturae  est;  myr- 
tuin  vcro  tcnipcralivae  ferunt  esse  virtutis.  Pro  ur- 
tica  crescet  myrtus^  cuni  justoruin  mentcs  a  pruri- 
gine  el  ardore  viliorum  ail  cogilationum  teinpcrieni 
D  Iranquillilatemque  pcrveniunt,  dum  jain  terrena  non 
appctunt,  dum  flaminas  carnis  coeleslibus  desideiiis 
exstinguunt.  Sequitur  : 

I  Et  erit  Dominus  nomiiiatus  in  slgnum  aitcrnum, 
quod  non  auferctur.  >  Dominus  qui  noniinatus  erit 
in  signum  (eternum,  ipse  est  i  radix  Jcsse,  qui  stat 
in  signuin  populorum  {Supra  xi,  10).  i  Signum  enim 
quod  non  auferelur,  sigiiuin  Dominicae  passioiiis  et 
crucis  est ,  quia  in  seternum  parebit  in  eis  signacu- 
luni  crucis,  qui  per  crucem  redempli  sunt ,  ct  ips($ 
Bedcniptor  siiie  iine  voluil  idcin  signum  in  se  ipso 
apparcrc,  quia  cum  a  inortuis  rcsurgeret,  noluit  ci- 
catriccs  vulncrum  suorum  abolere.  Erit  ergo  Domi-^ 
nus  nominatus  insignnm  aternum,  quia  sine  da&^ 
sanctis  inde  laudab!tur,  quod  crucis  su^^licia  i(|«nqc- 


511  HERYCI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  81i 

lii;  cum  Tiderint  iii  carne  ejus  vestlgia  vuinerum.  A  nali ,    sed  de  ftpiritali   fecundilate  debet  co^tarc. 


De  cujus  primo  adventu  Pater  itcrum  promissionem 
Tacicns  prxcipit  Judaeis,  ut  parati  siut  in  occursum 
ejus.Nam  sequilur: 

CAPUT  LVI. 

Vers.  i.  —  I  Haec  dicit  Dominus  :  Cuslodite  ju- 
dicium,  etfacite  justitiam,  quiajuxtaestsalus  mea, 
ut  veniat :  et  juslitia  mca,  ut  reveletur.  > 

Vers.  2. —  €  Bealus  vir,  qui  facit  lioc,  et  Filius 
hominis,  qui  apprehcndit  istud  :  custodiens  Sabba- 
tum,  ne  poiluat  iliud,  custodiens  manus  suas,  ne  fa* 
ciat  omne  malum.  > 

Cuslodite,  inquit,  judicium^  et  facite  justitiam, 
Si  quis  omne  opus  suum,  .antequam  inclioet  iilud, 
examinaverit ,  utrum  Deo  sit  placiturum,  an  non  ; 
et  ubi  Deo  gratum  fore  quod  acturus  est,  non  no- 
verit,  incunctantcr  illud  deseruerit:  iste  custodit  ju- 
dicium  et  justitiam  facit.  Sic  igitur  agere  vult  Hc- 
braeos ,  dum  Chrislum  exspectant.  Ipse  est  enim 
$alus  etjnstiiia  Dei,  qui  juxta  Apostolum  :  c  Faclus 
esl  nobis  sapicntia  a  Deo  et  justitia,  et  sanctificatio 
et  redemptio  (/  Cor.  i,  30).i  Vel  salutem  dicit  eam, 
quae  per  Christum  danda  erat  :  et  juslitiam  lidci 
ejus,  quae  revelanda  erat.  Ad  hoc  autem,  quod  di- 
xerat :  Custodite  judicium,et  facitejustitiam^  subne- 
xuit,  quia  Beatus  vtr,  qui  facit  hoc,  et  filius  hominiSy 
qui  apprehendit  illud^  ut  scilicet  non  solum  faciat, 
quodjustum  est,  sed  slricta  manu  teneat.  Quam 
sententiam  et  per  Psalmistam  confirmat  dicens 


Scquitur : 

Vers.  i.  —  c  Quia  hxc  dicit  Dominus  eunuchis  : 
Qui  custodierint  Sabbata  mea,et  elegerint,  quaevo* 
lui,  et  tenuerint  fcedus  meum,  i 

Vers.  5.  —  c  Dabo  eis  in  domo  mea,  et  in  muris 
meis  locum  et  nomen  melius  a  filiis  et  filiabus  *. 
nomen  sempiternum  dabo  eis,  quod  non  peribit.  > 

Eunuchi  sunt,  qui  pressis  motibus  carnis  effc- 
ctum  in  se  pravi  operis  excidunt.  Sabbata  vero  di- 
vina  custodiunt,  qui  sacra  otia  non  violanl,  sed  a 
malo  opere  quiescunt  et  a  labore  carnalium  dcslde- 
riorum.  Sed  quia  non  satis  est  a  malis  abstinere, 
nisi  bona  quisque  studeat  agere,  eligcnda  sunt,  qum 
Dominus  voluit.  Cum  quo  et  fcedus  facit,  qui  ejns 
D  voluntali  concordans  obedientiam  ei  promittit.  Hoc 
ergo  fcedus  usque  in  finem  perseveranter  tenendum 
est. 

Vel  Sabbata  custodit  eunuchus  talis,  ut  nunqoam 
faciat  opera  nuptiarum,  et  eligit,  quae  Dominos 
voluit,  ut  plus  offcrat  quam  praeceptum  cst,  ot  non 
indulgcntiam  apostoli  ejus,  sed  voluntatem  consi- 
deret  Domini  sui.  Et  tenet  fosdus  ejus  sempiternumy 
ut  non  ad  tempus  vacet  orationi,  et  iterom  rever* 
tattir  ad  idipsum.  Eunuchi  itaque,  qui  custodiunt 
Salibata  Dei,  et  elcgerunt  qu.^e  voiuit,  et  tenent 
fcedus  ejus  sempiternum,  audiant  praemia  quae  me<r 
reiitur,  ut  libenter  calcent  labores  tentationuro, 
quos  tolerant.  Si  enim  attendatur  feliciias,  quae  sino 


f  Beati  qui  custodiunt  judicium,  et  faciunl  justitiam  r  transilu  attingitur,  leve  fit  omne  quod  transeundo 


in  omni  teinpore  (Psal,  cv,3).  > 

Sabbutum  vcro  custodit ,  qui  ab  appetitu  munda- 
rarum  rerum  quicscens  omni  custodia  scrval  cor 
suum.  Quid  eiiim  in  hac  vita  laboriosius  quam  tcr- 
renis  desideriis  aestuare?  Aut  quid  hic  quietiut  quam 
bujus  saeculinil  appetere?  Qui  ergo  Christum  e\- 
spectat,  observet  Sabbatum,  id  est  requiem  mentis, 
nt  nullo  in  hac  vila  dcsideriorum  carnalium  appe- 
titu  fatigelur.  Poltuit  enim  Sabbalum,  si  suggestio- 
nibus  consentiens  mentem  suam  desideriis  immun- 
dis  sordidaverit.  Custodiat  ergo  Sabbatum,  ne  pol- 
luat  illud,  qui  beatus  csse  desiderat,  quia  :  c  Beati 
mundo  cordc,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  {Matth, 
V,  8).  I  Sequitur 


laboratur. 

Dabo,  inqiiit,  ffi  tn  domo  mea^  et  in  muris  meis, 
scilicet  in  ilia  regali  aula  mea  ccelesti,  tocum  elects 
mansionis,  et  nomen  melius  a  filiis  et  filiabus  ineis^ 
quia  majorem  gloriam  habebunt  quam  c;£leri  san- 
cti.  Quem  igitur  apud  Patrem  tales  eunuchi,  id  cst 
virgines  locum  habeant,  oslcnditur,  quia  in  domo 
Patris  id  estin  aeterna  niausione  etiam  filiis  pnefe- 
runtur.  Siiniliter  et  in  libro  Sapientiae  dicitur,  quia 
c  Spado,  qui  non  operaius  est  per  manus  suas  ini- 
quitatem,  neccogitavit  adversus  Deum  nequissima, 
dabitur  illi  fidei  donum  elrclum,  et  sors  in  lcmplo 
Domini  acceptissinia  (Sap.  iii,  14).  >  Et  quia  i  in- 
corruptio  facit  esse  proximum  Deo  (Sap,  vi,  20),  > 


Vers.  3.  •-  t  Et  non  dicat  filius  adven»,  qui  ad-  D  longe  praiferuntur  virgines  cateiis  sanclis,  qui  Dco 


bxrct  Domino,  dicens  :  Separalione  dividet  me  Do- 
niinus  a  popnlo  suo.  Et  non  dicat  eunuchus  :  Ecce 
ego  lignum  aridum.  > 

Advena  fuit  gentilis  populus  :  c  Filius  advenae, 
quiadhaerel  Doinino,  >  populus,  qui  ad  Christum 
venit  ex  gentibus ,  queni  non  divisit  Dominus  a 
populo  suo  Israelitico,  sed  consociavit.  >  Ipse  est 
enim  pax  nostra  ,  qui  fecit  ulraque  unum  (Ephes, 
II,  ii),  >  Eunuchus  vero  talis  hic  intelligitur,  qua- 
lcs  sunt  illi,  de  quibus  in  Evangelio  legimus :  <  Quia 
sunt  eunuchi ,  qui  se  ipsos  eunuchizavcrunt  proptcr 
regnum  coelorum  (Matth,  xix,  12).  >  Et  hujusmodi 
f  unuchis  prohibctur  dicere  :  Ecce  ego  lignum  ari- 
4//fm,  id  est  homo  infrucluosu^,  quisi  non  de  car- 


pr«  aliis  appropinquant,  et  scquunlur  Agnum,  quo- 
cunque  ieril.  Quibus  nomem  sempiternum  datiir, 
quod  non  peribit,  ut  nomen  aetern»  laudis  in  illo 
regno  possideant,  et  supra  caeteros  cgrogii  cl  prae- 
clari  resplendeant.  Sequilur  : 

Vers.  6.—  €  Et  filios  advena»,  qui  adharcnt  Do- 
mino,  ut  colant  eum,  el  ditigant  nomen  ejus,  ul  sint 
ei  in  servos ;  omnem  custodientem  Sabbalum,  iie 
polluat  illud  el  lenentem  foedus  meum,  > 

Vers.  7. —  i  Adducam  eos  in  montcm  sanctum 
mcum,  et  ly.lificabo  eos  in  dorao  oralionis  meae.  > 

Filios  advena;^  qui  adhosrent  Domino,  dicit  oos, 
qui  cx  gentili  populo  convcrsi  sunt  ad  fidera.  Nani 
ipsi  colunt  eum,  et  diligunt  nomen  ejus,  et  suni  ei  im 


SIS 


COMMEiNT.  IN  ISALVM  LIBRI  OCTO.  —  LIU.  VIL 


^U 


tenoif  quia  lota  devolione  serviunl  ci.  Et  ipsi  custo^  A  (lispcrsos  populi  sui,  viilclicet  oniucs,  quos  ail  vit^ui 


diunt  Sabbatum,  ne  poliuanl  iltud.  \\i  Sabbato  quippe 
servile  opus  prohibetur  Oeri.  El  servilc  opus  pccca- 
lum  est.  c  Oinnis  enim,  qui  facil  peccatuni,  servus 
est  peccati  (Joan,  vui,  54).  i  Seniper  crgo  cusio- 
dieuduni  cst  Sabbalum,  quia  scnipcr  ab  actionc 
peccali  cessandum  ct  observanduui  cst,  nc  pollua- 
Uir.  lile  enim  Sabbatum  poliuil,  qui  post  niaiorum 
operum  renuntiationcm  maium  rursus,  a  quo  scm- 
per  qulescere  dcbuit,  operatur.  Sabbatum  custo- 
dimus,  quando  ab  appctitu  lcmporalium  mcnte  quie- 
scimus.  Fcedus  quoque  tenendum  est,  quod  cum  Dco 
percussimus,  ne  jam  ab  ejus  concordia  disjunga- 
mur,  et  rebellare  contra  cum  pcrversis  operibus  iii- 
clpiamus,  qui  cum  eo  paoem  et  focdus  consentiendo 
sibi  fecimus. 

Hos  itaque  filios  advenoi,  qui  adhwrent  Domino,  et 
cufttodiunt  spiritale  Sabbaium  et  lencnt  fa:du8  ejus, 
adduxit  ipse  in  montem  sunctum  suum,  id  cst  in 
Ecclesiam,  nl  qui  erant  lon$;c,  licrenl  prope  in  san- 
guine  Christi.  Vel  adducct  eos  in  montem  sanctum 
suum,  id  est  in  reguum  coclorum.  Fa  Ix^tillcat  eos  in 
domo  orationis  suse,  diccns  pcr  Aposlolum  :  c  Scm- 
per  gaudete,  sine  iuiermissione  orate  (1  Thent,  v, 
i6).  »  Nam  doinus  orationis  vocabitur  Ecclcsia,  noii 
nuj^aciuttis,  ul  quicunquc  est  in  Ecciesia,  dcserat 
fabuias,  et  otiosa  verba ;  el  ubicunque  sit  corpore 
posilus  Chrislianus,  sempcr  studcat  orarc,  ctsi  non 
semper  ore,  tamen  cordc.  Scquilur  : 

c  Uolocausta  corum,  et  victimx  corum  placcbunt 
mihi  siiper  aitari  ineo.  i 

Quia  bolocaustum  totum  incensum  dicitur,  quid 
per  holocauitum  filiorum  advcnx  dcsignatur  nisi 
succcusio  cordis  conversorum  gentilium,  dum  se 
vehemcntissimo  charitalis  igne  totos  sic  inflainma* 
rent,  ut  jam  iiihil  sibi  dc  sc  rclinquercnt.  scd  cx 
intcgro  se  lotos  offerrent  Deo?  Et  quid  pcr  viclimas 
corum  nisi  moriificalio  carnis  ipsorum  ?  i  Qui  eiiim 
siint  Chrisli,  carncm  suam  crucillxerunt  cum  vitiis 
et  concupisccntiis  (Galat.  v,  2i).  i  Et  quid  pcr  alta- 
rc  nisi  fides  cxpriinitur  ?  Uecte  crgo  juxla  hunc 
sensum  dicitur  :  Quia  c  holocausla  eorum  ct  victi- 
m.-c  eoriim  placcbunt  mihi  super  allare  meum.  i 
i/o/oraus(a  eunuchi  offerunt^qui  tolos  scconsccrant 


pranlcstinavit,  qui,  per  totuni  orl)Ciii  dis|Krrsi  suni« 
vcl  iHjr  varios  crrores.  Scquitur  : 

(  Adhuc  congregabo  ad  ciiiu  oongrogaios  cjus.  i 
Eos,  qui  jaiu  in  uiiilaie  lidci  el  dilcdioiiis  sunt 
congregati^  congrc^.nbii.  Dominus  adhuc  popuiuni 
suuin,  sicut  uiiusqiiisque  de  liac  viia  exicrit,  qiiia 
c  niulii  ab  oricnic  ct  occidonle  vciiieut,  ct  rccuui* 
bcnl  cuiii  Abraliam  ct  Isaac  et  Jacoh  iii  rrgiio  caOo- 
rum  (Maith.  viii,  2).  i  Et  quia  «  (ilii  regni,  i  id  cst 
hiilxi  c  ejiciciitur  in  leiiobras  exleriores  (ibid.  \t),  i 
apte  lioc  in  loco  subjungitur  : 

Vers.  9. —  c  Oniiics  besiia;  agri,  vcnilc  ad  dcvo- 
randiim,  universo;  besti.i;  saltiis.  i 

Postqiiam  eniin  filios  advciKC  id  CKt  crcdciilcs  ct 
'^  gentililate  conjunxit  populo  suo,  ct  in  moutcni  saii- 
ctuin  suum  adduxit  la*tilicans  in  donio  oratioiiis 
sudR,  consequentcr  iiiridclcs  Judxos  ad  dcvoraiiduin, 
daeraonibus  tradlL  Venite^  inquit,  ad  devorandum 
omnes  bestia:  agri^  id  est  omncs  sa^vi  dxmoncs,  qui 
per  latitudinem  mundi  hujus  crudcli  rabie  vagamini 
quxreiites,  quem  devorctis ;  agcr  cniin  est  inundns. 
Et  universcs  bestias  sallut,  id  e3t  oranes  maligni  spi- 
litus,  qui  morari  consuevistis  in  populo  pagano- 
rum.  Et  cur  ab  hiijusmodi  bestiis  istc  grei  popuJl 
Jiidxorum  prxcipuc  devorandus  cssct,  ostenditur, 
cum  protinus  additur  : 

Vers.  10,  — c  Speculatores  ejus  ca!ci  omncs,  uni 
versi  canes  muti  non  valcntcs  lalrare.  i 
C  Speculalores  eiiim  vocantiir  sacerdolcs,  qui  In  ' 
cmincnliori  loco  poslti  vigiiauti  cautela  debent  con- 
spiccre,  et  adventus  inimicorum  spirilualium  a 
longe  praevidere,  ac  subjectis  pra^nunliare.  Sed  spc- 
culatores  Juda^as  omnes  ca*ci  siiiit  duccs  caxorum. 
Et  ipsi  oinncs  ncscierunt,  quia  Scripturarum  iiitiN 
ligentiam  amiserunt,  et  Christum  igiioraveiunt. 
Canes  ctiain  dicuiUur  praHlicatorcs,  qui  ciiram  Do- 
niinicarum  oviuni  gcrunt,  quia  duni  pro  Doiuino 
suo  diurnis  ct  noclurnis  vigiliis  inlcnli  claniant, 
quosdam,  ut  ita  dicain,  latrat«.ispra>dicalioiiiscdunt. 
Sed  canes  Jtidaicx  gcntis  omiics  sunt  muii^  non  va- 
lenles  latrare^  quia  invisibilihus  bcsliis  grcgcni  co 
rum  devorantibns  non   valciit   contradiccrc,    iicc 


Dco ;  viciimas  aulcm  cajteri,  qui  ad  tcmpus  vacant  j)  ^occm  praidicalionis  advcrsus  insidias  coriiin  cniit. 
oralioni.  Qua;  conferuntur  in  allari,  quod  cst  in      lcrc.  De  quibiis  et  subdilur  : 


CQcIo,  ad  cujus  similitudinem  fecit  Moyscs  aliare  ta- 
bernaculi.  Sequiiur : 

4  Quia  doinus  mea  domus  orationis  vocabitur 
cunctis  populis,  i 

Vers.  8.  —  c  Ait  Dominus,  qui  congregat  disper- 
sos  Israel.  i 

Domus  Dei  cst  Catholica  Ecciesia,  quia  secundum 
Apostolum  c  Christus  est  tanqiiam  filius  in  dorao 
sua,  qux  domus  suinus  nos  (Hebr,  iii,  G).  i  Et  hxc 
domus  vocatur  domus  orationis  omnibus  populis  : 
uuivcrsa!  naliones  ex  longinquo  ad  eam  vcjiiant,  ct 
munera  offcrcntes  adorent  Dominum  in  ea.  Congre' 
gat  cnim  Dominus  ad  eam  dispersos  Jsrael^  id  ^st 


c  Videntcs  vana,  dorniicn;cs  et  aniantcs  soni- 
nia.  I 

Vana  vident^  quia  carnalcm  intclligciitiam  in  Scri- 
pturis  considcrant,  et  ea  qux  nil  prosiint,  in  cis 
aspiciunt  sicut  otia  Sabbaloruin  et  niauu  faclam  in 
carnc  circuincisioncm  ct  ca'tcra  liiijusniotli,  qiia: 
sunt  umbra  futurorum.  Qui  et  dormiunt  in  negli- 
gentia  et  nocte  cordis  sui,  alquc  diligiint  somnia^ 
nolcntcs  nnquam  exculcre  torporcm  snum,  iit  ad 
liimcn  vcritatis  cvigilcnl,  sed  phaiitasniatu  opinio- 
uiim  intcllij;ciiiix'su«c  quasi  noclurnas  soinniorum 
visioncs  scinpcr  intucri  qiixrcntcs.  Scd  ct  da^mo* 
nuni  visionibiis  in  souino  dclccuuluc,  Sr.<\wU^yc '. 


5i5  /  IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  Sl« 

Vers.  11.—  « Et  canes  iuipudeDtissinii  nescierunl  A  CAPLT  LVll. 

saluriiateni.  9  Vers.  1.  —  «  Justus  perii,  et  nemoest,  qul  re- 


Sicut  avidi  canes  absque  omni  verecundia  parati 
8unl  sempcr  comedere  :  sic  et  isti,  quos  sub  specie 
canum  describit,  non  contra  bestiarum  incursus  pro 
grege  suo  vigilant,  sed  famem  sux  cupiditatis  teni- 
poralibus  iucris  impudenler  quaerunt  pascere.  Sed 
nequeunteam  saturare,  neque  suo  unquam  satian- 
tur  errore.  Sed  hacc  quse  sub  nietapbora  speculato- 
rum  et  canum  locutus  est,  incipit  jam  eiplanare 
subdendo : 

€  Ipsi  pastores  ignoraverunt  intelligentiamr  om- 
nes  in  viam  suam  declinaverunt,  unusquisque  ad 
avaritiam  suam  a  summo  usque  ad  novissimum.  » 

Vers.  12.  —  Venite  sumamus  vinum,  el  implea- 


cogitet  in  corde  suo :  et  viri  misericordiae  colli- 
guntur,  quia  non  est,  qui  intelligat :  a  racic.  malitia 
collectus  est  justus.  1 

Vers.  2.  —  «  Veniat  pax,  requiescat  in  cubili 
suo,  qui  ambulavit  iu  directione  sua.  » 

Dominus  Jesus  locum  passionis  sux  designana 
ait,  qui3  c  non  capit  prophetam  perire  extra  Jeni- 
salem  {Luc.  iiii,  55).  »  Similiter  et  quod  hic  did- 
tur,  quia  justus  perit^  tale  cst  ac  si  diceretur,  quia 
Cbristus  moritur.  Jnstus  ergo  perit  inter  ca^teros 
speculatores,  quia  Christus  moritur  inter  scribas 
ac  sacordotes  :  et  nemo  ox  illis  es/,  qui  recogilet  tn 
corde  suo^  quia  nec  postea  resipuerunt.  Et  vir%  mise- 


mur  ebrietate,  et  erit  sicut  hodie  sic  et  cras  et  ^  ricordio!,  id  est  iideles,  qui  in  Judaia  misericordiam 


muito  amplius.  » 

Quod  enim  dixerat :  f  Speculatores  ejus  cseci,  » 
hoc  exponit  nunc  dicens  :  f  Ipsi  paslores  ignorave- 
runt  intcliigentiam.  »  Et  quod  asseruerat,  quia 
eanes  impudentissimi  nescierunt  saturitatem^  hoc 
inlerpretatur  dicens,  quia  omnes  in  viam  suam  decli- 
naverwUf  unusquisque  ad  avaritiam  suam,  Pastores 
quippii  sunt,  qui  hoc  susceperunt  officium,  ut  verbo 
pra^.dicationis  pascani  mentes  hominum.  Unde  et  per 
Jeremiam  promisit  nobis  Dominus,  dicens  :  1  Dabo 
vobis  pastores  juxla  cor  meum,  qui  pascant  vos 
scientia  et  doctrina  (Jer.  111,  15).  »  Sed  pastores 
Judueorum  ignoraverunt  intelliyentiam  eloquii  sacri, 
quia  non  venerunt  ad  eum  qui  aperit  et  nemo  C 
claudit,  claudit  et  nemo  apeiit;  qui  morte  calcata 
resurgens  aperuit  sensum  discipulis  suis,  ut  intelli- 
gerent  Scripturas.  Declinaverunt  omnes  in  viam 
suanif  propria  commoda  singuli  quaerentes,  et  unus- 
quisque  ad  avaritiam  suam  declinavii  deprimo  usque 
ad  novissimum  eorum,  et  sic  declinantes  dixerunt 
ad  invicem, 

c  Veiiiic  sumamus  vinum,  et  impleamur  ebrie- 
lato,  et  sicut  bene  nobis  est  liodie,  sic  et  cras  crit 
et  multo  ainplius.  > 

Nescierunt  enim  saturiiatem,  nec  praeterita  volu- 
ptaits  satiantur,  sed  futuras  delicias  parant  multo 
majores,  quam  quibus  usi  prius  fueranl.  Talibus 
namque  delectabantur  sacerdotes  Judaeorum,  et 
lalibus  vacare  volunt.  f  Amant  enim  primos  recu- 
bitus  in  cocnis,  et  primas  cathedras  in  synagogis 
(Matth,  xxiii,  16).  »  Unde  non  solum  corporeo,  sed 
et  spiritali  vino,  id  est  mundana  cupiditate  et  desi- 
derio  inanis  gloriae  se  debriant.  Spiritaliter  enim 
est  ebrius,  qui  a  sensu  rationis  est  aiienus.  Cohor- 
tantur  ergo  se  hujusmodi  vinum  de  dic  in  diem 
sumcre,  atque  impleri  ebrietate^  dum  sensum  recti- 
tudinis  et  sibi  ipsis  invicem  depravant,  atque  hoc 
sibi  exemplum  vicissim  tradunt,  ut  velint  ambulare 
In  stolis,  et  ament  salutationes  in  foro,  et  devorent 

'  doro  8  viduarum,  simulaiites  longam  orationem 
(Matth.  VII,  14).  Talia  enim  cupcrc  quid  est  aliud 

faajD  ebriclns  meiitis?  Scquitur : 


consecuti  fuerant,  colliguntur  inde,  et  ad  regna 
coelorum  congregantur,  quia  non  est  ex  Judaeis,  ^t 
inteUigat,  idcirco  eos  inter  se  positos  esse,  ut  illi 
fidem  et  morem  eorum  imitarentur.  A  facie  eiiim 
maliticBCoUectusestjustus,  ui  est  ablatus  est  Christus, 
ne  mala  sscculi  videret,  sive  propter  maliiiam  homi- 
iium,  quorum  ipse  peccata  portavit,  victor  ascendlt. 
Veniat  ergo  pax  post  persecutioiies,  quas  tb  eis 
justus  iste  pertulit  injuste  :  feqniescat  in  eubili  tKo, 
id  est  in  mansione  quietisaeternae  justus  :  ambuiavit 
in  direciione  suu^  id  est  qui  vitam  suam  duxit  in 
rectitudine  sua. 

Possunt  etfam  haec  de  nonnullis  intelligi,  qui 
Christiano  censentur  vocabulo.  f  Omnes  bestiae  agri 
vcnite  ad  devoranduni,  universae  bestiae  saltus  (Sit- 
pra  LVi,  9).  »  Per  bestias  agri  vitia  sxculi^per  bestias 
saUus  iniquitates  paganorum  exprimunlur.Convocat 
crgo  Doininus  omncs  beslias  agri  et  omnes  bestias 
sailus  ad  devorandum  omncs,  quibus  vehementor 
irascitur,  quia  justo  perniitlit  judicio,  ut  universa 
sxculi  vitia,  eV  omnia  paganitatis  flagitia  in  non- 
nullos,  qui  Chrisliani  dicuntur,  irruant,  quatcnus 
more  saecularium  atque  gcntilium  vivant.  Uoc  euim 
est  quod  ait :  i  Nunc  ostendam  vobis,  quid  ego 
faciam  vincae  meae,  auferam  sepem  ejus,  et  erit  in 
conculcationem,  diruam  maceriam  ejus,  et  erit  in 
dircplionem  (Supra  v,  5).  » 

Idcirco  autem  facile  devoratur  populus  slve  grex 
iste,  quia  f  speculatores  ejus  ca^ci  omnes  nescie- 
runt,  et  universi  canes  ejus  muli  suiit  non  valentes 
latrare  (Supra  lvi,  10).  Hoc  eniin  de  ineptis  et  re» 
probis  soluniniodo  sacerdotibus  dicitur,  qui  etiam 
mercenarii  vocanlur.  Itaque  spccululores  vincae  Tci 
donius  Domini  sunt  caeci  et  nescientes,  quia  sacer- 
dotes  quidem  abundant  in  populo  Dei,  sed  vix  et 
oinnibus  illis  quisquaiu  invcnilur,  qui  venientes 
tenlationes  prajvidere  sciat,  et  subjcctis  annuntiare. 
Et  ipsi  surit  canes  muti  non  valcntes  latrare^  quia 
qui  gregcm  cuslodire  delebant,  ot  lupos  abigere  ct 
lalrare  pro  Domino,  coniicuorunt,  eo  quod  non  ha- 
buerint  praedicationis  scientiam.  Sed,  etsi  doctus 
quispiam  eoruni  in  Scripturis  fuerit,  obsistit  ei  per- 
\ersius  propria  actlonis,  ne  libere  loqtii  nicat 


517  COMMENT.  IN  ISAIAM 

bona,  qu»  novit,  et  contra  liestiarum  adveiitum, 
id  esl  contra  impugnationes  vitiorum  iatrare. 

Ipsi  sunt  c  videntes  vana,  dormicntes  et  amantes 
somnia  {ibid.},  i  Vana  enim  sunt  omnia  lemporaiia, 
quoniam  citius  evanescunt,  et  ad  nihilum  tendunt. 
Unde  scriptum  est :  c  Yanitas  vanilatum  et  omnia 
vanitas  (Eccle.  i,  2).  i  Yident  ergo  mali  specula- 
tores  vana  et  ignavi  canes.  Unde  et  dormiunl  ipsi 
in  hoc  saeculo,  nec  ad  divina  mysteria  vel  ad  custo- 
diam  gregis  oculos  suos  aperiunt,  sed  somnia  dili» 
gentes^  id  est  ea  quae  in  praesenti  vita  velut  in  som- 
nis  habentur,  non  possunt  famelicam  ingtuviem 
suam  salurare:  De  talibus  enim  dormieniibus  et 
saturari  nescientibus  supradiclum  est,  quia  c  sicut 
Bomniat  csuriens,  et  comedit,  cum  autem  fuerit 
experectus,  vacua  est  anima  ejus,  et  sicut  somniat 
sitiens  et  bibit,  et  postquam  fuerit  expergefactus, 
lassus  adbuc  sitit,  et  anima  ejus  vacua  est :  sicerit 
muUitudoomnium,  qui  dimicaverunt  contra  montem 
Sion  {Supra  xxix,  8).  i  Nam  inutiles  sacerdotes 
dimicant  contra  montem  Sion,  quia  religiouem  Ec- 
clesiae  moribus  impugnant  et  operibus,  atque  bonos 
insequuntur.  Amant  ergo  so/ioifa,  id  est  honores  et 
diYitlat  hujus  saeculi.  Omnis  enim  potentia  mundi 
hujus  et  gloria  somnium  est  non  verilas.  F.t  come- 
dunt ,  quia  bonis  temporalibus  deiectantur.  Sed 
iiesciunt  saturitatem,  quia  mundanae  opes  nunquam 
possunt  humanae  mcntis  inopiam  explere. 

Yei  ideo  saturitatem  nescire  dicuntur,  ut  insalia  - 
bilis  corum  avarilia  demonstretur ;  quoniam,  sicut 
c  impudentissimi  canes  i  devorarc  semper  bona  quae 
sibi  dentur,  quaerunt.  Et  tam  indoctus  est  grex 
populi  Ghristianorum,  ut  ipsi  pastores  ignorcnt  in- 
ieltigentiam.  Yix  enim  paslor  Ecclesiae  jam  inveniri 
potest,  qui  Scriplurarum  sanctarum  intelligentiam 
liabebat,  sed  t  onines  in  viam  suam  declinaverunt 
et  unusquisque  ad  avaritiam  suam  (Supra  lvi,  41).  i 
c  Omnes  enim,  quae  sua  sunt,  quaerunt,  non  quae 
Jcsu  Christi  (Philipp,  ii,  ii).  i  Quia  enim  a  via 
Dei  decUnantes  suas  seinitas  sunt  secuti,  proplerea 
ardent  avaritia.  Et  hoc  faciunt  a  summo  pontiGce 
iisque  ad  novissimum  praeposilum  Ecclesix.  Adbor- 
tantur  etiam  se  ad  invicem  sumere  vinum  mundanae 
ciipiditatis,  et  inebriari  exterioribus  curis,  ut  de 
spiritalibus  et  interioribus  non  cogitent.  Quo  contra 
in  Proverbiis  dicitur :  <  Noli  regibus  dare  vinum, 
quia  nuliuin  secrctum  est,  ubi  regnat  ebrietas  (Prov, 
XXXI,  4).  I  Reges  enim  sunt  reclores  Ecclesiae,  qui 
hujusmodi  vinum  bibere  non  debent,  ne  muiidanis 
sollicitudinibus  inebriati  secretum  mentis  amit- 
lanL 

Yel  imnioderata  et  frequentia  sacerdoturo  convivia 
denotantur  hoc  loco,  qui  percutiunt  conservos,  e( 
manducant,  et  bibunt  cum  ebriosis.  Sed  dum  isti  de 
dic  in  diem  migis  magisque  bibuut,  et  inebriantur, 
JHStus  quiiibet  perit ,  id  est  in  afflictione  moritur, 
el  nemo  ex  istis  est,  qui  recogitet^  ex  co  in  corde  suo, 
ut  gloriam  ejus  mente  pertractans  vias  ejus  imitari 
velit.  Peinis  ad  Gregorium  (Dial.  lib.  iii,  c.  37) : 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  YIL 


BIS 


A  c  Quidnain,  quaeso,  te  esse  existimas,  quoi  boni 
quique  subtrahuntur,  et  qui  vivere  ad  multorum 
aedificationem  poterant,  aut  penilus  inveniri  ne- 
queunt,  aut  certe  omnino  rarescunt  ?  i  Ad  quem 
Gregorius  :  c  Malitia  remanentium  meretur,  ut  hi 
qiii  prodesse  poterant,  festine  subtrahantur.  Et 
cum  mundi  finis  appropinquat,  electi  toliuntur,  ne 
deteriora  videant.  Hinc  etenim  scriptum  est :  c  Ape- 
rite,ut  exeant  qui  conculcent  eam,  toUite  de  via 
lapides  {Jer,  l,  26).  i  Quo  ergo  mundi  Aiiis  urget,  eo 
necesse  est,  ut  vivi  lapides  ad  acdificium  coeleste  colU- 
gantur,  quatenus  Jerusalem  nostra  in  mensuram  suae 
omnes  constructionis  excrescat.  Nec  tamen  itaelectoe 
sublrahi  credimus,  ut  solummodo  perversi  rema- 
neant,  quia  nunquam  peccatores  ad  lamentum  poe- 
^  nitentiae  redirent,  si  nulla  essent  bonorum  exempla, 
quae  eorum  mentem  traherent.  i  Ubi  autem  nsmo  est, 
qui  eos  imitetur,  ibi  subtrahi  citius  de  medio  malo- 
rum  non  immerito  creduntur.  Hanc  enim  causam 
subtractionis  eorum  ostendit  propheta  dicens  : 
c  Justus  perit,  ct  nemo  est,  qui  recogitet  in  corde 
suo  :  et  viri  misericordiae  coUigunlur,  quia  non  est 
qui  inteUigat.  i  Iniqui  ergo  dum  soia  teinporalia 
appetunt,  et  quae  bona  electos  in  aeternum  nianeant, 
scire  contemnunt,  dum  justorum  afflictionem  con- 
spiciunt,  et  quae  sit  afflictionis  retributio,  non  agno« 
scunt,  aciionis  suae  pedem  in  profundum  porrigunt, 
quia  a  luce  inteUigentiae  sponte  sua  oculos  claudunt. 
A  facie  eflim  malitiae  coUectus  est  justus,  qiiia  ra- 
p  ptus  est,  ne  malitia  mutaret  intellectum  iUius,  aut 
ne  fictio  deciperet  aniroam  ejus.  Yeniat  iiaque  pax 
justo  properanter  de  medio  iniquitatum  educto,  ut 
requiescat  in  eubili  suo^  id  est  in  roansione  sibi 
a  Deo  parata,  qui  tortitudinero  huroanae  pravi- 
tatis  non  est  secutus ,  sed  ambulavit  in  directione 
sua, 

Yers.  5.  —  c  Yos  autero,  i  qui  dc  co  recogitare 
non  vultis,  c  accedite  buc  i  ad  judiciuro,  ut,  quod 
justuro  est,  recipiatis,  o  fiUi  auguratricis,  ac  seroen 
adulteri  et  fornicariae.  i 

Auguratrix  cniro  erat  plebs,  cui  Paulus  dicebat  : 
c  Quoroodo  convertiinini  iteruro  ad  infirma  et  egena 
eleroenta,  quibus  denuo  servire  vultis  ?  Dies  obser- 
vatis  et  roenses  ct  teropora  et  annos  (Calat.  iv,  9).  i 
^  Erat  et  fornicaria,  quae  post  fidera  in  errores  decK- 
navit.  Quae  et  perversis  dogroatibus  suis  filios  genuit 
nequissiroos,  id  est  haerelicos  ex  patre  adultero^  Id 
est  diabolo.  Quibus  apte  dicitur  : 

Yers.  4.  —  <  Super  quero  lusislis,  super  quem 
dilatastis  os,  et  cjecistis  linguaro.  i 

Luserunt  quippe  super  Doroinum,  quem  ignora- 
baikt  haeretici,  et  dilataverunt  os  suum,  ejecerunt* 
que  linguaM,  dum  rouUifarie  blaspheroarent  eum^ 
et  insanirent  dictis  suis  adversus  eum.  Hoc  quoqae, 
quod  sul)ditur,  congruit  ilUs. 

c  Nunquid  non  vos  fiUi  scelesti ,  semen  men- 
dax?  » 

Yers.  5.  —  c  Qul  cousoUmvid  viidv\&  %^VA»t  ^\fi3^ 


Si9 


HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


f^ 


tignuin  frondosuin,  immolanlcsparvulosin  torrenti- A  Et  iuYta  viruDi  suuni  se  discoopcricns  adultenim 
bus  subter  emiDentes  petvas  ? » 

Scelesti  cnim  sunt,  qoi  mortes  animarum  quotidie 
operantur.  Semen  mendax  sunt,  qui  se  Cliristianos 
fatonlur,  sed  ab  omni  Christianitatedegenerant.  Sed 
qtii  suut  dii  eorum,  nisi  errores,  quibus  illi  ser- 
viuiit?  Alterius  veronaturae  est  /i^wum,  quod  uber- 
tate  fertilecst ;  alterius  quotl  tantuni  abundat  fronde 
foiiorum.  In  nemoribus  et  lucis  nemo  plantat  ficum» 
nemo  vineam,nemo  fcrtiles  arbores,sed  oblectatione. 
tantum  ligna  frondentia.  Tales  sunt  hseresiarch», 
qui  oralionem  suam  verborum  decore  componunt, 
ut  non  convcrtant  audtentes  a  vitiis,  sed  dcleclent. 
Qui  ergo  se  subdiderunt  hseresiarchis,  ul  errores 
eorum  colerent,  hi  consolantur  in[  diis  subter  otrne 


suscipil,  quia  cum  sil  Christo  Irgitime  conjuncUt, 
adilum  m^ntis  suac  diabolo  pandil.  Unde  PauIuS  : 
<  Noiite  locum  dare  diubolo  (Ephcs,  iv,  27).  >  Sc- 
quitur  : 

c  Dilalasli  cubile  tuum,  pepigisti  fo^dus  c:im  eis.  » 
Cukile  cordis  sui  dilatat  ai^inia,  qua:  Chnsiuni  si- 
niul  et  diabolum  vult  in  mciite  sua  rcci^^cre.  Sed 
hoc  nullatenus  fieri  pot<st.  €  Coaiigustaium  est 
cnim  stralum,  ila  ut  aller  decidat  {iu;^ra,  xxviii» 
20).  >  FoBdus  quoque  paciscitur  cum  daemonibus, 
quando  suggestioiiibus  coruin  sempcr  conscntire  de- 
ccrnit.  Scquitur  : 

c  Dilexisti  stratiim  eorum  maiiu  apcrta.  > 
Stratum  eorumdiligit  auima  aperta  manu^  quamlo 


lignum  frondosum.  Qui  et  parvulos  eisdem  diis  suis  ^  cum  eis  m«fcchari  dcsiderans  aclionem  suam  iUis 


immolant,  dum  simplices  et  infirmos  spiritaliter  cx- 
stinguunt,  ut  suis  erroribus  applicentur. 

Quid  autem  nomine  torrentiuro  nisi  rapidus  flu- 
ctus  eloquentia:  eorum  designatur?  Et  quid  per  emt- 
uentes  petras  nisi  vcl  potestates  s^eculi  hujus,  vel 
pracdicti  hseresiarchx  ?  In  partibus  ergo  torrentis 
parvulos  immolant  subter  eminentes  petras  dum  insi- 
picntium  animas  per  facundiam  suam  interficiunt 
trahendo  in  errorem»  protegentibus  se  raundanis 
potcstatibus,  vcl  errorum  invcntoribus  auctorita- 
tcin  sibi  prxbentibus.  Deindc  scclerat£  illi  plebi  di- 
cilur  : 

Vers.  6.  —  c  lu  partibus  torrentis  pars  tua ;  hxc 
est  sors  tua.  i  ^ 

Nam  quia  torrens  intelligitur  impetuosus  excur- 
sus  hxrcticx  disertitudinis,  tit  partibus  torrentis 
pars  ejns  est^  quia  elegit  in  doctrina  haereticoriim 
iuanci*e.  Et  hasc  est  sors  e/us,quia  jam  a  sorte  Catholi- 
curum  scparala  cst  ct  analhematizala.  Qiiae  et  liba- 
men  diis  suis  effundit,  ct  sacrificium  offert,  dum  in 
sacrilogio  missas  cclcbrat ,  vel  dum  ea  facit  in  oc- 
cuUo,  quae  turpe  est  ctiam  diccre.  Non  enim  sacri' 
ficiuin  Deo  olTerunt  hncretici,  sed  suis  erroribus. 
Unde  et  commolus  ait  :  c  Nunquid  super  his  non 
indignabor  ?  >  Subaudi  :  omnibus,  quae  te  fccisse 
retuli. 


pandit,  ut  ad  se  libcntius  ingrcdiantur,  non  cispe- 
ctans,  ut  illi  prius  ei  mala  suggcrant :  sed  omncro 
suggcstioiiem  eorum  pranvenicns  malis  actibus,  ct 
sic  eoruin  suggestioncs  parala  suscipere  non  jam  ia 
pcccato  suo  erubcscens,  nec  fornicalionis  su;»  tur- 
piludinem  abscondcns  sed  tota  libertatc  peccans. 
Sequitur : 

Yers.  9.  —  c  Et  ornasti  tc  regio  ungueoto,  et 
mulliplicasli  pigmenta  tua.  i 

Unguento  regio  se  omat,  ut  amatoribus  suis  pla* 
ceat,  quia  ex  eo,  quod  chrismate  sancto  ungitur,  a 
malignis  spiritibus  avidius  corrumpitur.  El  pigmeata 
sua  multiplicat,  dum  varios  odores  et  multiplices 
dclectationcs  facit.  Scquitur  : 

c  Misisti  legatos  tuos  procul,  et  humiliata  es  usque 
ad  inferos.  i 

Legatos  mittit  procul  ad  amatorcs  siios,  dum  su£ 
pravitatis  famaro  longe  porrigens  roalignos  ad  se 
spirilus  invitat.  Et  humiliatur  usque  ad  inferos^  dum 
mens  ejus  usque  adeo  inclinatur,  ut  in  roala  voluu-^ 
tate  sit  par  dxmonibus.  Vel  uliquc  ad  inferos^  pcr 
peccatum  humiliatur,  cum  usque  ad  fiiicni  viuc  pne- 
sentis  perseverat  in  roalo.  Unde  ct  Job  dicit :  c  Us- 
que  ad  inferos  peccalum  illius  (iob,  xxiv,  19).  i 
Pcccaturo  quippe  illius  usquc  ad  iiifcros  est,  qui 
pcccarc  non  desistit,  doacc  in  infemum  descendat, 
id  est  donec  vitaro  lianc  pesslme  finiat.  Vcl  humi^ 
liata  cst  usque  ad  inferos  hxc  fornicaria  non  ea  hu- 


Vers.  7.  —  Posuxt  cubtle  suum  ista  roeretrix  su-        .....  .    i     i  .        j         4 

^  rouitate  quse  in  laudem  est,  sed  qua  Ainnon  soro- 
per  montem  eicelsum  et  subltmemf   dum  mcntem  D _    ^, , .......   ,,/  ^^         ^    .._ 

suani  delectabiliter  collocarct  supcr  quemlibct  ela- 


tum  principcin  hxresaeos,  ut  in  ipso  requiesceret. 
liaec  contra  eos  dicta  sunt,  qui  in  hacrescs  dccli- 
nant.  Deinde  nequissimae  mullitudini  perversorum 
hoininum  qui  sunt  in  Ecdesia,  vel  unicuique  Lili 
tnimx  congruunt  scquentia.  Ait  cnim  Dominus  : 

Vers.  8.  —  c  Post  ostiura  ct  relro  postcm  posuisti 
mcmoriale  tuum,  quia  juxta  roe  discoopcruisti,  et 
susccpisti  adulterum.  1 

Post  ostium  cordis  et  retro  postem  ejusdem  inte- 
rioris  ostii  ponit  memoriale  iniquilatis  siiae  anima, 
qux  licei  foiis  perversas  actiones  descrucrit,  intus 
iawifji  occuUam  maUiisim  in  angulo  cordis  rescrvat. 


rcin  suam  Thamar  liumiliavit  (//  Heg,  xiii).  Ite- 
vera  grandis  est  humllilas  iroo  usqiie  ad  iiiferus 
praecipitatio  dc  luce  ct  culinine  caslitatis  in  tonebras 
hipanaris,  imo  iu  barathrum  libidinum  praecip.tari. 
Sequitur  : 

Vers.  iO.  —  c  In  multitudine  viac  tuae  laborasli, 
non  dixisti  :  Quiescaro.  1 

/n  multittidine  viee  suar.  laborat,  dum  graves  siisti 
net  labores  in  variis  actionibus,  quas  cxcrccl.  Uiidr 
ct  per  Salomoncm  dicitur,  quia  c  Dcus  dedit  pccca 
toii  aiaiclioncm  c.l  curam  supcrfluam  (EccL  11,^6).  1 
Scd  tamcn  dum  multiplicilcr  laboral ,  non  dicit : 
Quiescam^  quia  dullis  potest  laboribus  frangi,  ut  a 
roundan  s  actionibus   quicsccre  velit.    Sequitur  : 


811  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBKI  OCTd.  —  LlB.  VII.  5^ 

I  Viam  (186)  roanus  tux  iuvcnisli,  proplerca  non  A  iler,  declinale  dc  seraita,  anferle  oflendicula  dc  via 


rogasti.  f 

Yeks.  11.  —  c  Pro  qno  soliicita  timuisli,  quia 
mentila  es,  et  mei  non  es  recordala,  neque  cogila- 
sti  in  cor Je  tuo,  quia  ego  taceus  et  quasi  non  vi Jens, 
mei  ublita  es.  1 

Yiam  manus,  id  est  viam  operationis  sux  invenit, 
quando  ea  qu;e  vu!t  agere,  potest.  Et  propterea 
dnm  plenis  liorreii  (Iduciani  habet  in  divitiis,  rogare 
Deum  negligit,  ideoqtie  soUictta  metuit  plurimos. 
Non  cnini  polcsi  diceie :  1  Dominus  mihi  adjutor  est, 
ego  despiciam  inimicos  mcos  {Psal.  clxivii,  7).  » 
Yel  de  eo  non  rogal,  pro  qm  sollicila  iiicluit,  quia 
licetseteriix  moitissupplicium  roruiidel,  non  tamen 
ex  corde  precatur,  ul  evadat  illuJ,  dum  a  pravitali- 


populi  mei.  > 

Vers.  15.  —  €  Quia  hxc  dicit  Dominus  cxcelsu» 
el  sublimis  habitans  geleniiialein  ct  sanctum  noroen 
ejus  in  excelso,  et  in  sanclo  habilans,  et  cum  coii- 
tiito  el  humili  spiritu,  ul  viviftcet  spiritum  humi- 
lium,  et  vivillcet  cor  contritum.  » 

Vers.  16.  —  t  Non  enim  in  scmpiternum  lili- 
gabo,  ncque  in  (inem  irascar.  1 

€  Dicam,  iiiquit :  viam  facite  electis  mcig,  0  prae- 
dicatores.  Prcebete  illis  iter,  0  iiiftdeles,  qui  volcba- 
tis  viain  eorum  obstruere.  Deciinate  de  semita  eo- 
rum,  o  daeinones,  nec  cis  obsistatis  in  calle  rectitu- 
dinis,  quo  gradiuntur.  Aut  ita  :  Viam  fucite  illls,  0 
angeli,  prosbetethiter^  quo  transeant,  o  dxmones» 


bas  suis  converti  recusat.  Nain,  quomodo  faciem  B  id  ost  fiigiie  de  itinere  e  rum.  DecUnute  de  semita , 


suain  ad  Dominum  iii  precibiis  levare  poterit,  nisi 
prius  ea,  de  quibus  ante  illum  erul)escere  potest, 
abjecerit?  Menlitur  eniin,  si  se  orationem  aJ  eum 
faiidcre  siinulat,  qiiia  n(x  etiam  recordatur  illius, 
doiiec  in  talibus  pcrseverare  noii  desistit.  Neqite  co- 
gital,  quia  ille  nunc  taceat,  duin  nos  iniqueagimut: 
cl  tfuaii  non  videre  aestimatur,  eo  quod  se  vidisse 
OOD  niox  ostendit  perculiens  nos,  duin  adhuc  judi- 
ciuro  diffcrt,  ut  ad  poeaiteniiatn  iuterim  couverta- 
mur.  Dc  qiio  judicio  subditur  : 

Teks.  42.  —  c  Ego  anniintiabo  justiiiam  tuam,  et 
opera  tua  non  prodcruni  tibi.  > 

Yeks.  13.  —  f  Com  clamaveris,  liberent  te  con- 
gregati  tui  :   oniiies  eos    auferet    ventus,    tollet^ 
aora.  * 

Annuniiabo^  inquit,  justitiam  fuam,  quam  lu  se» 
cula  es,  id  est  injustiliani  tuam  cuuctis  in  die  illa 
manlfestabo,  et  opera  tua  tibi  tunc  nil  proderunt,  in 
quibus  nunc  labores.  Cum  enim  clamaveris  ante  ja- 
nuam  thalami  cuin  fatuis  virginibus  dicens:  c  Do- 
miiic, Doiuine  aperi  iiobis  {Matth. xxv,li),  >  liberent 
te«  si  possiint,  aniatores  tui,  qui  undique  congro* 
galiantiir  ad  foriiicandum  tecum.  Sed  tunc  eos  om- 
nes  auferet  ventus  tiii  biiiiif,  et  in  abyssum  praecipita- 
kit.  Hacteiius  nuiUiiudiiii  pravorum  Cathoiicorum 
vel  unicuique  hujusmodi  animx  iroproperavit  mala, 
quae  agit ;  et  nuiic  de  elcctoruiu  populo  subjungi- 
tur: 


0  vitiorum  turbae,  qux  solebatis  meritis  eorum  oc- 
currere,  ut  illi,  qui  praiibant  et  cxcum  increpabant. 
Et  vos  pnedicatores  vel  angeli  c  auferte  offendicuU 
de  via  populi  roei  {Luc.  xviii,  39),  >  ut  viaro  recti- 
tudinis  absque  scrupulo  carpant  offensionis,  et  fiat. 
ut  scriptum  est :  c  Via  justoruin  absque  offendi- 
culo  {Prov.  XV,  19).  >  Paulus  omnino  pnecavere 
studuit,  nequod  exeropluin  fratribus  daret,  undo 
scandaliiro  offensionis  sumi  potuisset  (/  Cor.  ix, 
li).  Similiter  el  caeteri  boni  procuratores  Ecdesiae 
fccerunt  et  faciunt. 

£t  ut  Dominus  populum  suum  crederetur  sic  ho- 
noraturus,  addit :  c  Quia  non  in  senipitcriium  I.ti- 
gabo,  nequc  in  fincm  irascar.  >  Quoiidam  eniin  fre- 
quenter  litigabat  per  proplictas  cum  populo  Judaeo« 
ruin  increpans  iniquitates  eorum,  et  irasccbatur  eis 
tradens  eos  in  mauus  hostium.  Sed  non  in  sempiter* 
num  litigabit,  nec  usque  in  finem  sxculi  iratus  est, 
quia  per  donuin  grati»  roediatoris  finita  est  jaro  ira 
et  iitigalio  illa. 

ExceUus  autero  et  sublimis  diciliir  Deus^  quia  om* 
nero  sensuiu  et  intellectum  exsuperat.  EJucit  enim 
superessentialis  divinitas  et  verbuin  et  iutellectum 
super  oronia  in  obscuritatem ,  quia  neque  no- 
meii  illius  essenliae  est,  neque  verburo,  sed  nimis 
exaltatur.  Recte  itaque  dicitur  Deus  excelsus  et  su" 
blimis,  iEternitas  vero  definitur  esse  intcrminabilis 
vitae  lota  simul  et  perfecta  possessio.  Quod  ex  col- 


c  Quia  autero  fiduciam  habet  mei,  haereditabit  j)  latione  temporalium  clarius  liquebit.  Naui  quidquid 


terraro,  et  possidebit  montein  sancturo  roeuro.  > 

Plebs  quideiu  fornicaria,  qiiae  in  amatoribus  suis, 
id  cst  iminundis  spiritibus  confisa  cst,  perib'l.  Sed 
quicunque  fiduciam  Dei  habel,  ipse  salvabilur.  In 
Dfo  eniin  confiJit,  quem  conscicntia  boiiorum  ope- 
ruui  iii  spei  Uducia  coiifirmat.  Uude  Joaniies :  c  Si 
cor  nostrum  noii  rcprehciidcrit  iios,  fiJuciam  habe- 
nius  ad  Deuni  (1  Joan.  111,  ^i).  >  Qui  ergo  hanc 
fiJiiciain  habft,  Uosreditabit  terram  perpctua^  slabi- 
litatis.  firnianiuc  quictis,  et  possidebit  montem  beatae 
celsituuinls.  Scquiiur  : 
Vers.  14.  —  c  £t  dicam  :  Viain   facitc,  prasl^ete 

(180;  Alias.  ritnm. 

PiTiiuL.  CLXXXL 


vivit  in  tempore,  id  estpraescns,  a  prvtteritis  in  fu- 
tura  procedit,  nihiliiue  est  in  temporc  constilutum, 
quoJ  totuni  vita;  suae  spatium  possit  auiplecti,  sed 
crastinum  qiiidcm  nondum  appreheiidit,  heslernum 
vero  jam  perdidit,  in  hoJierna  quoque  viia  non  am- 
plius  moincnto  vivit.  QuoJ  igitur  tcmporis  patitur 
conditioncm,  licet  illud  sinit  humaiia  aniiiia  sine 
finc  vivat,  nondum  tamen  tale  cst,  ut  acternum  esse 
credatur.  Non  cniin  totuin  siinul,  iiifiuita!  licot  vii:e, 
spatium  conipivhcndit.  al(iue  complectltur,  scd  fu- 
lura  nonduin  haliuit,  transacta  jam  non  habet.  Quud 
igitur  inlcrininahilis  viiae  totam  ntejiitudincni  j  ari- 


V\ 


j$S3  HERVEI  BUflGlDOLENSIS  MONAGEll  SU 

ter  comprehendit  ac  possidet,  cui  ncque  futuri  quid-  A  iv»  7).  >  Qui  et  de  spirita  humiliuiHy  cum  sc  benigae 
quam  absit,  neque  prselerili  fluxerit,  id  est  aeternum      vivificare  dixcrat,  adjungit : 


esse,  vel  aeternitatem  jurc  inhabitaro  perhibetur. 
Itaque  Deus  <B(erni(a(em  habilat,  quia  csse  ejusto- 
tum  est,  et  semper  cst,  uescilque  mulabililatem 
quod  Dequec<£pit,unquam,uequeaIiquando  cessabit, 
insuperabile  quoddam  ac  sine  fine  existentiae  pela- 
gus,  nuUis  terminis,  nuiiisque  limilibus  circumda- 
tum,  omnem  supergredieus  sensum,  omne  terapus 
atque  omnem  naturam. 

Nomen  quoque  eju$  sanctum  est.  Sanctitas  enim 
est,  quantum  'Secundum  nos  dicendum,  omni  inqui- 
natione  libera  et  perfectissima  et  incontaminaiisfsi- 
ma  puritas.  Et  ideo  nomen  ejus  sanclum  dicitur, 
quia  valde  superexcellentius  quam  iuteliigere  mens 


Vers.  17. —  c  Proplcr  iniquilatcm  avaritixejus 
iratus  sum,  et  percussi  eum,  abscondi  (187)  me  ab 
eo,  et  indignatus  sum  :  et  abiit  vagus  in  via  cordis 
sui.  > 

Vers.  18.  — cVias  (188)  ejus  vidi  ct  dimisi  eum, 
etreddidi  consolationcs  ipsi,  et  lugcntihus  ejus.  » 

Vers.  19.  —  €  Creavi  fructum  (189)  labiorum  pa- 
cem  ei,  qui  longe  est,  et  qui  prope,  dixit  Dominus, 
et  sanavi  eum.  > 

Iniquitas  avaritice  humani  spiritus  fuit,  quia  glo« 
riam  subiimilatis  in  paradiso  superbe  cupivii,  curo 
audissct  a  scrpcnle  :  c  Eritis  sicut  dii  (Gen.  iii,  5).> 
Jniquitas  quippe  avaritice  fuit,  quia  di>initatem  sibi 


uUa  possit,  estio  eosupernaturalis  munditiae  puri-  B  iuconcessam  ambiit.  Et  propfer  hanc iniquitatem  ira» 


tas,  ita  ui  omnes,  qui  in  hoc  ejus  nomine  credunt, 
purificet  atquc  sanctilicet.  c  Qui  et  in  exceiso  et  in 
sancto  habitat,  quia  In  principio  erat  Verbum,  et 
Vcrbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum 
(Joan.  1, 1).  >  Pater  enim  est  excclsum  et  sanctum 
habitaculum  Filii  sicut  et  Fiiius  habitaculum  Patris, 
Ait  enim  :  c  Quia  ego  in  Palre,  et  Patcr  in  mc  est 
(Joan.  X,  38).  >  Similiter  et  Spiritus  sanctus  in  Pa« 
tre  et  Filio  est.  Sic  igitur  intelligamus,  quod  m 
excelso  ei  in  sancto  Deus  habitare  dicitur,  quia  ipse 
sibi  est  exceisum  et  sanctum  habitaculum,  sicut  et 
ipsc  est  seternitas,  qiuim  inhabitat. 

Potest  ct  cor  angeiicorum  spirituum  intelligi  hoc 
exceUum  et  sanctum  habitaculum,  in  quo  ipse  ha- 


tns  est  Dominus,  et  percussit  eum,  et  abscondit  se 
ab  eo,  et  indignatus  est  et,  ct  dimisit  abirc  vagum  tn 
via  cordis  sui.  Antea  enim  spiritus  hominis  tran- 
quilla  menlis  stabilitate  fruebatur  intentus  supcrn» 
contemplationi,  scd  post  innumeris  motibus  fluxa 
mutabiiitate  substratus  cst.  Nam  cum  st«nre  animus 
in  semetipso  nitilur,  a  se  ipso  aliquo  moHn  ctian: 
nesciendo  dcrivatur,  et  ab  unaquaque  re,  cui  /nten- 
ditur,  fastidio  impellente  removetur.  Scd  dum  ina- 
niter  cogitaiida  fastidit,  docet,  quod  aliunde  pendet, 
quiquolibetpositus,nonrequiescit.  Ad  illum  quippt 
suspcnsus  cst,  a  quo  crcalus.  £t  quia  ad  Dcum  so- 
lum  appeicndum  creatus  est,  omne  auiem  quod  iii- 
fra  appctit,  minus  esi,  jure  ei  non  suflicit,  quidquid 


bitat.  Unde  scriptum  est :  c  Respice  de  sanctuario  ^  Dcus  non  est.  Graviter  ergo  peicussus  cst,  quia 

unura,  quem  suflicienter  habere  poterat,  amisil,  ct 
huc  illucque  per  multa  spargitur. 

Percussii  namque  eum,  ut  diclum  cst,  Dominus, 
intimam  saiiitatem  ei  auferens,  et  abscondit  ub  eo 
facicm  suam  praeclaram,  pulchritudincni  suaj  visio- 
nis  illi  subtrabens.  Qui  repulsus  ab  iiitiinis  abiit  fo- 
ras  vagus  in  via  cordis  sui  sequcndo  concupiscciitias 
suas.  Vias  cogilationum  ejus  vidit  Dominus,  quia 
deserebat  invisibilia  et  appetebal  visibilia,  et  juslo 
judicio  dimisit  eum  secundum  desideria  cordis  cjus. 
Abiit  vagus  in  via  cordic  «tit,  quia  levi  mobililatc 
cogitationum  ductus  est.  Grave  autem  consilium 
cordis  omnem  inconstantiam  vagationis  cxpeliit,  ut 


tuo,  et  de  exceiso  coeiorum  habitaculo  (Deut.  xxvi, 
15).  >  Sed  iste  tafti  sublimis  tam  immensus  non  su- 
lum  iu  excelso  habitat,  sed  et  cum  contrito  et  humili 
9piritu  misericorditer  habitare  dignatur,  et  c  juxta 
est  his,  qui  tribulato  sunt  cordc  (Psal.  xxxiii,  19).  > 
Qui  proplerea  cum  contrito  et  huinili  spirilu  in  ho- 
minc  habitat,  ut  gratia  Spiritus  sui  vivificet  spiritum 
humilium  et  cor  contritorum,  quia  huiuilibus  dat 
gratiam,  et  poeniientes  alque  conipunctos,  qui  per 
peccalum  intrinsecus  morlui  fuerant,  vivere  facit, 
el  ad  aniurein  suuin  magis  ac  magis  accendit.  Hic 
itaque  tam  magnus  ct  tani  excelsus  atquc  lam  beni- 
gnus  non  in  sempiternum  litigabit,  ut  olim  cura  Sy- 


nagoga  liligabat,  sed  resurgeiite  Christo  et  ad  coelos  |^  ^^  intentione  Dei  non  jam  leviler  disbiiial,  sed  in 
reverienie  efl^undet  de  Spiritu  suo  super^omnem  " 

carnem,  ut  jam  non  litiget  vel  irascatur,  sed  omnia 
per  gratiam  faciat.  Unde  et  subdit : 

c  Quia  Spiriius  a  facie  mea  egredietur,  etflatus 
ego  faciam.  > 

Spiritus  enim  egrcssus  est  a  facie  Domini,  quando 
veiiit  Paracletus,  quem  discipulis  Christus  a  Patre 
misit  Spiritum  veritalis,  qui  a  Palre  procedit.  Et 
flatus  fecit  Dominus,  quando  spirilalia  dona  dedit 
hominibus.  c  Unicuique  enim  noslruni  data  estgra- 
tia  sccundum   mensuraui  donationis  ejus  (Ephes. 

(187)  Alias,  Abscondi  a  te  faciem  meam,  etc. 

(188)  Alias,  Vias  ejus  vidt,  et  sanavi  eiim,  et  re- 
duxi  eum,  et  reddidi^  ctc. 


eum  fixa  constantise  gravitate  consistat.  Et  quoniam 
sunt  animae,  quae  levi  motu  nunc  isla,  nunc  illa 
desiderant,  omnipotens  Deus,  quia  ipsas  leves  flu- 
ctuationes  non  Icviler  pensat,  vagalionem  cordis 
relinquendo  dijudicat.  Sed,  cum  per  gratiam  respi- 
cit,  vagam  mentem  in  consilii  stabilitate  fi^zit.Uude 
subdit  : 

Et  reduxi  eum^  quia  cum  leves  moliis  animai  mi- 
sericorditer  digiiatur  aspiccre,  lianc  piotinus  ad 
constaiitiae  maturitatem  lorinat.  Itaque  spiritiiin  ho- 
minis  ob  superbiam  Deus  in  initio  percutiens  dinii- 

(189)  Aiias»  Fructum  labiorum  pacem^  pacein 
eif  etc. 


ns  UOMMENT.  IN  ISAIAM 

ttt  Tagum  in  via  cordis  sui,  ut  amissa  meniis  sla- 
Mitatc  vagls  motibus  per  varia  desideria  longe  ab 
eo  foras  iret.  Nam  propterea  exivit  ab  eo,  quia  su- 
perbus  erat  et  visibilia  sequebalur.  Uevertetur  au- 
tem,  si  humiliatus  confugerit  intus  ad  proteclio- 
nem  iilius,etappetierit  eaquae  intus  sunt.Etenim  in- 
trarc  intro  appctere  intima  est,  exire  foris  appetere. 

/{£i/ttj:t,inquit,^m,  el  reddidi  consolaiiones  ipsi. 
Ut  bamilitale  regrederetur  ad  illud  dulce  solatium 
vel  secretum  animi,  quod  est  sine  amaritudine  ma- 
larum  cogitationum.  lioc  enim  per  donum  gratiae 
faaum  est  eis,  qui  Spiritum  sanctum  acceperunt. 
Revocavit  ad  se  pius  Dominus  servum  suum,  redu- 
xil  fugitivum,  condonavit  pomiitenti  super  errore  suot 
cousolatusque  est  dolentem  dans  ei  Paradetum  con- 
ftolatorum  Spiritum.  Lu§enles  vero  ejus  sunt,  qui 
ipiritum  suum  deflcbant  aut  deilent  a  Deo  pei cuft* 
ftum.  Quibus  consolationes  Dominus  reddidit,  sani** 
tatem  mentis  per  medelam  sancti  Spiritus  refor- 
nans  eis.  Greavit  enim  fructum  iabiorum  pacem^  id 
est  instituil,  ut  <  ore  confessio  fieret  ad  salutem 
{Hom.  X,  10).  1  Fructuf  quippe  labiorum  fructuosa 
coufessio  oris  eit.  Qui  sciiicet  fructus  est  pax,  quia 
dum  coniitemur  peccata  nostra,  vcl  Ghristum  co* 
ram  hominiuuf,  pacem  cum  Deo  assequimur. 

£t  haec  pax  c  creata  est  ei,  qui  louge  est,  et  qui 
^rape  {Ephes.  ii,  17),  i  id  est  Judaico  et  gentili  po- 
pulo.  Dieii  euim  Paulus  de  Ghristo  gentibus :  c  Quia 
venieus  evangelizavit  pacem  vobis,  qui  longe  fuis- 
tis,  et  pacem  his,  qui  prope  {ibid,)^  i  id  est  Judaeis. 
Ubi  vero  creavit  fructum  labiorum  pacem,  sauavit 
et  spiritum  humanum,  quem  percusseral,  dum  dis-* 
cors  esset,  quia  per  confessionem  peccatorum  no- 


LIBRI  OCTd.  ^  LIB.  VIII.  m 

A  strorum  ejicimus  languores  intimos,  et  sanitaleni 
iutcrioris  hominis  recipimus.  Ilsec  per  Gbrisli  gra- 
tiam  in  toto  orbe  facta  sunt,  ct  liunt.  Sed  dectis 
pacem  assequcntibus,  videamus,  quid  de  reprobis 
dicatur.  Scquitur : 

Vebs.  20.  —  c  Impii  autem  quasi  mare  ferfens, 
quod  quiescere  non  potest,  redundanc  fluctus  ejuf 
in  conculcationem  et  iutum.  i 

Vers.  91.  —  c  Non  est  pax  impils,  dicit  Domi'- 
nus.  ) 

Impii  sunt  quasi  mare  fervenS:  Quia  sunt  furore 
turbidi,  rixis  amari,  eiationis  superbia  tumidi, 
fraude,  malitia  obscuri,  qui  et  rabie  crudelitatis 
ferveutes  contra  bonos  saeviunt,  et  redundant  per^ 
versorum  operum  (luclibus  in  conculcationem  et  lu" 
^  tum,  Gonculcantur  enira  ab  electis  fluctus  tribula- 
tionum  quas  movcnt ;  ct  luium  cst  immunditia  car- 
nalium  operum,  quas  faciunt.  Recte  enim  mare  to« 
catur,  sive  mari  comparatur  amara  inquietudo 
meutis  iniquorum,  qui  dum  se  vicissim  inimicitiis 
impetunt,  quasi  adversantes  seindecoilidunt.Recle 
mari,  quod  assidue  fervet,  assimilatur  vita  pcrver- 
sorum,  quia  dum  proceilosis  actionibus  conciutur, 
ab  itinere  sapientiae,  quiete  ac  stabilitate  disjungi- 
tur.  Unde  pax  eis  esse  denegatur,  quia  semper  in 
cordibus  suis  turbulenti  sunt  et  inquieti,  secumque 
etiam  saepe  rixantes.  Venit  euim  Salvator,  ut  esset 
c  interra  pax  hominibus  bonae  voluntatis  {Luc.  ii, 
14),  1  non  autem  malevolis.  Ideoque  poenilentibus 
Q  creavit  fructum  labiorum  pacem.  Sed  non  est  pax 
impiis,  quoniam  bona  voluntate  carent.  Hucusque 
voluminis  hujus  mensuram  extendisse  suflicit,  ui 
ad  finem  hiijus  operis  in  alio  pertiogamus. 


LIBER  OCTAVUS* 


CAPUT  LVIII. 

Vers.  1.  —  c  Clama,  nc  cesses,  quasi  tuba  exalta 
vocem  tuam,  et  annuntia  populo  meo  scelera  eo- 
runi,  et  domui  Jacob  peccata  eorum.  i 

Uoc  Dominus  unicuique  sacerdoti  loquitur  osten-  D 
den8,quia  praepositus  Ecclesiae  nuilatenus  fieri  debet, 
nisi  qui  doctrinam  veritatis  incessanter  promuigare 
valet.  Nam  praeconis  oflicium  suscipit,  quisquis  ad 
sacerdotium  accedit,  ut  ante  adventum  judicis,  qui 
terribiliier  sequitur,  ipse  scilicet  clamando  gradia- 
tur.  Sacerdos  ergo  si  praedicationis  cst  nescius, 
quam  vocem  clamoris  daturus  est  praeco  mutus? 
Qui,  ctsi  assidue  praedicaverit,  vix  quantum  debet, 
reddcre  poterit.  Non  cnim  ait  Dominus :  Glama  post 
mullos  dies.  Scd  :  Clama,  ne  cesses,  ut  incessanter 
insistat  praedicationi.  £t  Paulus  discipuiis  ait  : 
I  Quoniam  per  triennium  die  ac  noctc  non  cessavi 
cum  lacryniis  nionens  ununiquemque  vestrum  {Act. 
x.\   31).  I  Et  si  Aposlohis,  ut  sc  apud  Dcum  absol- 


vereti  die  noctuque  verbum  Domini  prsedicare  non 
cessavit,  quid  de  iilis  fict,  qui  vix  post  multos  diee 
commisso  sibi  gregi  spiritalia  pascna  provident? 

Debet  etiam  sicut  tuba  exaltare  praedicator  rocem 
suam,  uta  multis  audiri  possit,  ct  omiiium  mentes 
ad  spiritale  lielium  excitet.  Debet  sicut  tuba  vocem 
exaltare,  ut  quomodo  in  finem  saecuii  ad  vocem  tu- 
bas  Oet  resurrectio  moriuorum ,  sic  audilores  prae- 
dicatoris  a  morte  animae  suscitcntur.  Debet  annun«* 
tiare  populo  scelera  eorum^  et  domui  Jacob  peccata 
eorum,  id  est  ut  mala  Ecclesiae,  quae  faciunt,  mani- 
festet  illis,  et  redarguat.  Unde  alibi  Dominus  mi^ia- 
tur  eis,  dicens  :  c  Si  non  annuntiaveris  iniquo  ini- 
quitatem  suam,  sanguinem  ejus  de  manu  tua  requi- 
ram  {Ezech.  iii,  18).  i  Domus  autem  Jacob  Ecclesia 
est,  quia  Ghristus,  ut  scriptum  est,  c  regnabit  in 
domo  Jacob  in  aeternum  (Luc.  i,  32).  i  Gur  autem 
populofidelium  annuntianda  sint  peccata  eorumsub- 
ditur: 


fol 


bERVEl  BCUGlbOLENSlS  MONACHl 


M8 


Vers.  t,  —  c  Me  etenim  de  die  in  diem  quaerunl,  A  nior  Sodomorum  et  Gomorrhreorum  muliiplicaias 


et  scirc  vias  moas  volunt :  qua&i  gens,  quae  justiliam 
fece  it  (190).  i 

De  die  in  diem,  ac  si  dicalur  :  Quotidic.  Vel  de  die 
in  dienif  id  est  Dc  luce  in  lucem,  de  inlelljgentia  in 
inlclligentiam  quaerunt  me.  Et  volunt  sciig  vias  ju- 
ftitiae,  per  quas  ad  me  veniant,  quasi  gens^  qua  ;k- 
stitiam  fecerit.  Qui  enim  jam  coepil  facere  justitiam, 
ille  diligentius  debet  inquirere  vias  Dei,  et  qui  mi- 
nora,  quae  nossc  potuit,  opcre  complevit,  debct  ma- 
Jora  cognoscere,  in  quibus  proficial.  Sequitur  ! 
Rogant  me  judicia  jusliti<e,  id  est  interrogant  me, 
ut  notificem  iliis  judtcta  jusMce  meae,  quibus  alio- 
rum  actlones  approbo,  et  aliorum  improbo.  Et  af^ 
propinquare  Deo  tolunt  merito  bonae  conversationis 
dicentes  : 

Vers.  5. —  €  Quarejejunavimus,  >  elc.  Deus  non 
ftspiccre  diciiur,  et  non  scire  boc  quod  non  accipit, 
Rcc  ei  gratum  est.  Qui  quare  jcjunium  eorum  ct 
humiliaiionem  non  aspexerit,  manifestat  respondens 
illis :  f  Ecce  in  dic  jejunii  vestri  invenitur  voluntas 
Ycsira  et  omnes  debitorcs  vestros  repctilis.  > 

Vers.  4.  —  i  Eccc  ad  lites  et  conteutiones  jejuna- 
tis,  ct  pcrcuiitis  pugno  impie.  i 

lloc,  inquif,  rrprebensibiie  invenitur  in  jejunio 
Tcstro,  quia  dum  jejunatis,  perversam  voluntatem 
vestram  sequi  non  omittitis,  cum  non  vcstram,  sed 
Dei  volunlatem  facere  deberetib.  Et  omnes  debitores 
westros  repetitis.  Qui  debitorem  suum  boc  quoJ  de- 
dit,  rp|)etit,  nibil  injuslum  agit.  Sed  dignuni  esl, 
qnisquis  so  in  poeniienlia  maceral,  eliani  bcc  sibi,  ^ 
quod  justc  competit,  intordicat.  Sic  enim  nobis  aflli-^ 
ctis  et  poenilenlibus  a  Deo  dimitlitur,  quod  iiijuste 
egimus,  si  pro  ainore  illius  ct  boc  quoJ  iiobis  juste 
competit,  relaxamus.  Abslinenlcs  sollicite  srmper 
aspiciaiit,  nc  dum  gulae  vitium  rugiunt,  acriora  iis 
Titia  qiiasi  cx  viriulc  gencrenhir,  nc  cum  carnem 
macerant,  aJ  iinpatientiam  crumpaiit,  quia  nulla  est 
Tirlus,  cum  caro  vincilur,  si  spiritus  ab  ira  supera- 
tur.  AliquanJo  autein  duni  mcns  abstiiientUini  ab 
ira  se  deprimil,  banc  qiiasi  pcregrina  venicns  i£lilia 
corrnmpit;  et  co  abstincntiae  domum  depcritqiio  sc 
a  spirilalibus  vitiis  noii  custoJit.  Unde  rccte  dici- 
iur  :  c  In  diebus  jejuniorum  v  slroruni  inveniuntur 


csl  (Cen.  XVIII,  20).  i  Vel  auditur  iii  exceiso  clan.iir 
nosler,  quando  clamorem  peccati  angeli  ad  Deuni 
de  nobis  deferunt.  Sed  friislra  jejuniis  aflligimur, 
quandiu  clamor  dc  nobis  sursum  audilur.  Riirsus 
aJmonendi  suiit  abstinciiles,  ut  absiincnliam  suain 
et  seinpsr  sine  immutatinne  custoJiant*  et  nanquam 
hanc  apud  occultiiin  ju  icem  eximi;^  virtulis  cre- 
dant,  ne  foitasse  si  inagni  inciiti  esse  credilur.  cor 
in  elatioiiem  sublevctur.  Unde  subditur  : 

Vers.  5.  —  c  NunquiJ  lale  est  jejunium,  quod 
elcgi,  per  diem  aflligere  bominem  animain  suam  ?  » 

Sed  ut  acceptabile  sit  ji^junium  dicilur  iiiferios  : 
I  Frange  csurienti  panein  tiium,  et  egenos  vagosque 
iiiduc  in  domum  tuam  (infra  v,  7).  >  Qua  in  rc  pen- 
^  sanduin  est,  virtus  abstinentix  quam  parva  aspici- 
tur,  qiise  non  cx  \irtutibus  aliis  commeiidatur.  M 
boc  autem,  quod  dixcrat :  c  Nunquid  talc  cst  jeju- 
iiium,  ((uod  clegi  ?  subncctit,  dicens  : 

c  Nunquid  coiitori|ucre  quasi  circulum  caput  suam 
et  saccum  et  cinercm  sicrnerc  ?  > 

Conlorquere  quasi  circulum  caput  dicit  nimium  in- 
clinare.  Qui  cnim  niiuis  caput  buniiliat,  velut  in 
moJiiin  circuli  se  ip^um  curvat.  Scd  ita  capul  in- 
clinare,  et  jacere  in  sacco  ct  cinere  iion  comnicndat 
jcjunanlem  nisi  ct  opera  pietatis  fcccrit.  Non  enim 
qu.-crit  Dciis  afliictionem  solain  cl  bumilialioncm  |ier 
injuriam  corporis,  ut  instar  circiili  capul  lorqiieatt 
qiii  corpus  ct  colla  subm.tlat,  nec  ut  ^acco  quis  to* 
sliatiir,  ct  in  cincre  dorinial.  Unilc  ct  subditur  : 

c  Nunquid  istid  rocart  jejunium  et  dicin  accepta* 
bilcm  Doinino  ?  i  Ul  i  aulcra  Doininus  jejuniiim, 
quod  ipse  non  approLat,  oslcudit  :  quod  jcjunium 
siLi  placeat  maiiifeslal,  diccns  : 

Vers.  6.  — c  Nonne  boc  est  magis  jejunium,  quod 
clegi  ?  Dissoive  colligaiiones  impicltiiis,  solvc  fnsci- 
culos  depriincnles  :  diin.ttc  cos,  qui  confracli  snnt, 
liberos,  et  oinne  onus  diruinpe.  > 

Si  quos  in  carciTcm  captivos  colligasii,  dissclte 
cos,  quia  isUe  coUigationes  siiiit  impietatis;  clfasci' 
culos^  qiiibus  iii  captioi:e  siios  quiLusdam  poiideri- 
bus  onerare.  Vcl  colligationes  isfae  et  fasciculi  sunt 
chaiUirum  fasclculi,  in  quibus  feneratorum  caluin* 
ni«£  continenlur  et  oppriinuntnr  paiipcres  %realieno« 


Tolunutcs  vestrae.  i  Et  itein  :  c  Ecce  ad  litcs  el  y  Si  qu^iii  etiam  injiisie  sacerdos  excoinmuiiicavcril, 

contentionesjejunalis,  cl  perculi;is  piigno  iinpie.  > 

Yoluntas  qiiippe  ad  laetitiani  pertinet :  lites  et  pugnus 

aJ  irain.  Incassum  ergo  per  abslinenliam  co:  pus  al- 

terilur,  si  inordiiiatis  diinissa  motibus  mens  vitiis 

dissipatur,  si  a  pravis  suis  voliiplatilius  aninius  non 

rcfieiial6r,  si  jurgia  non  sopiantur.  Unde  ct  sub- 

dilur : 

€  Nolite  jejunare  sicul  usque  ad  banc  diem,  ut 
audiatur  in  excelso  clainor  vestor.  > 

Jn  exctUo  quippe  auditur  clamor  lirster  quando 
nos  apud  Deiim  accusat  perversitas  aclionum  no- 
strarum.  De  cujusinoJi  clamore  dictum  est :  c  Cla- 


ceriio  ibi  colligationem  impielatis»  Si  cui  importa* 
bilc  onns  iniiuoderatae  poeiiiteiitise  iniposueril,  video 
ibi  fasctculum  deprinuntem.  Si  ciijus  ificiili^m  impie- 
tas  coII!ga\crit,  considcro  ibi  collijj^a.ioiiem  impieta» 
tis.  Oinnes  ergo  biijusmoJi  colligationfs  cl  fascicu- 
lis  oporiet  solvi.  ut  jejunium  fiat  accepUliie.  Sed 
et  servi,  qiii  scnio  contracii  sunt,  dimiltanlur  jam 
lil>eri,  et  omne  onus  dirumpatur  ab  eis.  llicc  enim 
omnia  relaxare  misericorditer  debet,  qiti  conscien* 
tix  suae  vincula  relaxa  i  divinilus  qmerit.  £i  ut  su* 
perna  beneficia  capiat,  operetur,  quod  subJitur:  > 
.   Vers.   7.  —  c  Frange  csunenti  pancm  tuum,  eC 


///%?/  A//as,  feterii,  et  judictum  Dcisui  non  dereliquerit^ 


8»  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.     •  LIB.  \1H.  iZ6 

ej^eno»  vagosque  induc  in  domum  tuam  :  cum  vi\Ie-  A  et  tettebroi  tua  erunt  sicut  meridies,  quia  Dominut 


IM  nuduiii,  operi  eum,  et  carnem  tuam  ne  despo- 
Xi*ri4.  I 

Id  est  fuirnem  egontis  proximi  tui,  quia  tua  est. 

Ve*«.  S.  —  €  Tunc  erumpet  quasi  niane  lumen 
Inuai,  et  sanitas  tua  citius  orietur,  cl  anteihit  Ta- 
dem  luam  justiiia  tua,  et  gloria  Domini  colligct 
le.  > 

Vtis.  9.  —  c  Tuuc  invocabis,  ct  Dominus  exau- 
diet,  clamabis.  ct  dicet :  Ecce  adsum.  > 

Tune^  inquit,  quando  b:ec  receris,  erumpet  qnaii 
wume  lumen  tunm,  quia  ir.ox  culpre,  qux  cor  tuum 
obeearabat,  discedet,  et  fulgor  jiisiiti;e  illustrabit 
illtid.  Tune  erumnet  quasi  mane  lumen  liiiim,  quia 
leaebne  peccatorum  le  descrenf,  et  jusiitije  luce 


c  educet  quasi  lumen  justiliam  tuam,  ct  judiciuin 
tiiuni  tanquam  meridicni  {Psal.  xxxvi,  6).  >  Orieiur 
in  tenebrit  lux  tua,  quia  in  medio  nalionis  pravse  et 
peiverso!  luccbis  sicut  lumiiiare  in  muiido.  Et  fe- 
nebro!  tu(e  erunt  sicut  meridies ;  c  Fiiistis  euim  ali* 
quaiido  lcuebrx,  iiunc  autcin  iux  in  Domino  'Eplus^ 
V,  8).  > 

Yd  appellatione  teuebrarum  dcsignari  potest  vitt 
fuiura,  quia  reprobi  luitleiitur  in  tenebras  exterio-  '■ 
res.  Uiide  Doiiiinus  ait :  i  Me  oportci  operari  opera 
ejus,  qui  misit  mc,  donec  dirs  cst.  Veuict  noXt 
quaiido  uemo  polest  operari  (Jaaii.  iv,  4).  >  Diem 
quippc  vitam  pr.T8cntein  appcllat,  vel  etiam  se 
ipsuin  in  bac  viia;  noctcni  vcro  spatium,  qiiodbuie 


fulgesees.  Et  citius  veniet  sanitas  aiiiinaft  tu;c,  qu:e      vitae  succedit,  quia  tunc  iiemo  valct  operari.  Orie' 

In  jieccatis  languerat.  Et  antdbii  faciem  tuam  justi- 

fie  fiie,  quoiiiam  ante  te  praeiuitu^  ad  Deum  Imiia 

epera  tua,  tliesaiirizans  tibi  tiicsaiiros  iu  coelo,  ac 

deimle  gioria  Domini  colHget  /e,  cum  auJieris  :  i  In- 

tr^  in  gaudium  Doniini  ttii  {Matth.  xxv,  23).  >  Vel : 

€  Fercipite  regiium  {ibid.  34).  >   Cumque  praedicia 

pieutis  opera  fcceris,   tunc  invocabts,  et  Dominug 

exmsiiet,  quia  citius  exaudilur  oratio,  quain  boni 

operis  meritum  adjuvat.  Nam  qui  Dcum  jubonlem 

Mn  Tult  exaudirc,  qiioniodo  Deus  orantem  csau- 

dletf  Aite  .im :  i  Quid  vocalis  me,  Doniiiic,  Doniine, 

ei  Don  facitis,  qiiw  dico  ?  >  {Lue.  vi,  40.)  Qui  ergo 

pnecepla  Domini  lilienter  cxaudit,  id  est  facii,  iiujus 

preees  Deiis  graUinier  accipit,  el  clainauti  in  ora- 

lione  respondct :  Ecee  adsum.  Scquitur : 

€  Si  abstulcris  de  medio  lui  catenam,  et  de- 
sieris  digitum  extenJerK,  ct  luqui,  quoJ  noii  prud- 
est.  9 
Vbbs.  10.  —  I  Cum  effuderis  csurienti  animam 

tuam,  et  animam  afllictam  repleveris  ;  orietur  in 

tenebris  lux  tua,  et  teuebne  tuae  erunt  sicut  meri* 

dies.  > 
In  primis  eiim  debes  auferre  catenam  de  medio 

tui^  Id  est  de  corde  tuo,  ut  omiie  vinculiim  pec* 

cati,  quoi  mentem  tiiam  constringit,  abjicias.  Dis- 

solve  ei.i^n  de  corde  tuo  colligationcs  iinpietalis, 

deinde  soluto  conscienti;e  vinculo  desine  jam  di/jri- 

fMin  extendere^  et  loqui,  quod  non  prodest^  ct  iiidisci- 

plinatos  motus  et  inutilia  verba  dimitlas.  In  exien- 

sione  enini  digiti  et  locutionc,  quje  non  prodest^ 

vaga  et  indisciplinata  manuuin  et  linguae  uotatur 

dissoluiio.  Exterior  enim  motus  indicat,  quod  nuUa 

iiiterius  Doni  cousiiii  radice  subsistaL  Vi  I  ditjitum 

extendit  et  loqmtur^  quod  non  prodest  aniiiiae  suae^ 

qui  singulos  quasi  digito  nuians  detrabit  eis.  AblaU 

vero  corJis  catena,  et  compositis  exteriorum  mem* 

broruni  motibus,  dcbes  jam  inservire  virtutibus  sci- 

licet  esunenti  niisericordlter  eflundere  animam  tuam^ 

ut  animi  compasi^ione  piis  operibus  foras  eifundas 

a.'juvnndo  euui,  in  quibuscunque  potucris,  ex  aiiimo 

et  bona  voluntate,  et  aflXictam  egentls  animam  be- 

oericiis  eleemosjoari/m  replere. 
EU  luncpri^iMriM  UHfhr$s  riim  /Hrwsenlii  iux  $ua. 


tur  ergo  in  tcnebris  lux  fiia,  quia  iii  illo  saK:ulo  vide* 
Lis  lunicn,  quando  peccatorcs  tencbris  crunt  invo« 
luti.  Et  tenebrw  tute  sicut  meridies  erunt^  quia  clari* 
talc  luciJisfiiina  circiiindaberis. 

Vers.  II.  —  <  Gt  requiem  dabit  tibi  Dominnt 
Dcus  tiiu&  sempcr.  > 

Qui  introJucot  te  in  requicm  suam,  ut  cum  eo 
requiescas;  ct  cum  egrcssa  fuerildc  corpore  aniina 
tua,  et  implebit  cam  splendoribus  x*terii;e  lucis,  et 
ossa  lua  liberabit  de  iiiteriiu  et  igne  perpctuo  iii  fiiia 
s^uli,  quando  corpus  tutim  suscitjlJi,  i  el  exsul- 
tabunt  ossa  bumiliata  {Psal.  l,  10).  >  SeJ  quid 
iiiterm  pcr  divinain  gratiaiu  assequcris,  subilitur  : 

I  Et  cris  quasi  bortus  irriguus,  ct  sicut  fons 
aquarum,  ciijus  non  defieieiit  aqu;e.  >  Eris  quati 
hortus  irriguus,  quia  coelcstis  gratias  rivulis  perfiisus 
virtutuin  flores  ct  opera  vireiitia  scniper  liabcbis, 
Et  sicut  fons  aquarum  iuJeficicntiuni,  dicci.tc  Duiui^- 
110  :  I  Qui  biberit  ex  aqua  qiiam  cgo  dabo  ci,  uon 
sitict  lu  aslcrnum,  scd  fiet  iii  co  fotis  a(|uae  salien* 
tis  iii  vitani  xternam  (Joan.  iv,  15).  >  Soquitur  : 

Vers.  ii.  —  c  Et  «-cdificabuiitur  in  le  dcserta 
sxculorum ;  fundaincnta  gcncrationis  ct  gencratio* 
nis  suscitabis.  > 

Deserta  sceculorum  sunt  dicla  et  exempla  patrum 
antiquorum,  quas  jani  olini  a  s;vcuiar.bus  homiui* 
bus  derelicta  suul.  Sed  in  te  cedi^cabuntur^  cum  san* 
ctorum  Patruin  dicta  et  facla  iii  scdiOcio  convcrsa* 
H  tionis  tuae  posiicris.  Fundamenta  vcro  generationig 
et  generationis  propbctu;  suiit  ct  apostuli.  Uiide  di- 
citur  credentibus  :  i  Qiio:«inm  estis  cives  sanctorum 
ct  do.nestici  Dei  superxdificati  supcr  fundaineiituin 
apostoioruin  ct  propbriaruiu  ^Ephes.  ii,  i9>.  >  Quas 
scilicct  fundaineiiia  quodammodo  jacent  in  infiniis 
apud  illos,  qui  ea  negligunt,  et  prae(*epta  moresqua 
eorum  in  suis  operibus  noii  extoliunt.  S^d  tu  ea  au- 
scitabis  in  te  ipso,  quando  in  fabrica  vitx  luo!  ca 
erigcs.  Scquilur  : 

c  Et  vocabcris  xJiHcaior  scpium»  avertcns  semi- 
tas  in  quit^tem.  t 

jEdificaior  sepium  vocabem«  (\\i\^  %t^v^%\\Vi^^^ 
ficabis,  tum  des\dcr\a  c^tu\i  <!^<i,v^^%  VK\^\\a*  w^* 
rum  vias  o\isUv.\cm.   SiV"*  mtwx^aM^  V\«i» 


651  IIERYEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI  5St 

Pei,qu»es(  animatuavelEcclesia,  ulomnium  be- A.  justitise  et  sanctitattp.  Et  non  inveniatur  voluma* 


fttiarum  in  cam  prohibeantur  accessus.  Et  temitoM 
avertcs  in  quieiem^  cum  sxculi  actiones  deserens 
tranquilla  mente  Deo  soli  servieris.  Semitas  avertes 
in  quietem,  ut  neqoaquam  ira  Dei  dessviat,  sed  pla* 
catus  sit  tii)i  Doroinus,  et  omnes  indignationis  ejus 
semitae  conquiescant.  Yel  sepes  sedificabis,  et  temi» 
tas  avertcs  in  quietem  si  amore  religionis  undique 
libi  aditus  obstruxeris,  ut  jam  foris  per  diversa  va- 
gari  de<istas,  el  in  loco  tuo  manens  faeiasy  qnod 
acriptum  est :  c  Yacate  et  videte,  qaoniam  ego  som 
Peus  (Psal.  XLV,  il).  •  Unde  et  subditor  : 

Ykrs.  15.  *-  c  Si  averteris  a  sabbato  pedem  tirara 
facere  voluntatem  tuam  in  die  tancto  meo,  et  voca^ 
veris  sabbatum  delicatum,  et  sanctum  Domioi  glo« 


tua^  ut  toquaris  sermonem,  sed  in  hoc  frange  volun- 
tatcm  tuam,  ut  non  ad  ejus  arbitriuro  loquaris, 
atque  silentium  amoro  religionis  custodl,  nc  forte 
delinquas  in  lingua  tua.  Et  curo  i(a  vixeris,  tunc 
delectaberis  super  Domino,  quia  bis  sanct»  conver» 
sationis  profectibus  ad  perfectam  charitatem,  qos 
foras  mittit  timorem,  pcrvenies,  ut  omnia  haec  jan 
non  ex  necessitate,  sed  ex  dilectione  custodias,  ut 
in  amore  Dei  requiescas. 

Et  sustollam  te  super  allitudines  terrm^  ut  omnia, 
qu»  apud  homines  alta  sunt,  transcendas.  QaaM 
enim  quaedam  inferiora  terrse  sunt  damna,  conto- 
neliae,  egestas,  abjectio,  quae  ipsi  quoque  dllectores 
s»culi,  dum  per  latae  viae  planitiem   ambulant,  vi* 


riosum,  et  glorificaveris  eum,  dum  non  facis  vias  B  tando  calcare  non  cessant.  Altitudines  vero  terrm 


tuas,  el  non  invenitur  voluutas  tua,  ut  loquaris 
aermonera.  > 

Vers.  14.  —  c  Tunc  delectaberis  super  Domino,  et 
suslollam  te  super  altitudines  terrae,  et  eibabo  ta 
liaereditate  Jacob  patris  tui.  > 

Sabbatum  clectorum  cst,  ut  actiones  saecnli  fo» 
giant,  ne  in  eis  involvantur  peccato,  sed  liberi  Deo 
vacare  valeant.  Et  hoc  Sabbatnm  est  Sanctns  dies 
Domini,  quia  tranquilla  vita  rcligiosorum  est  sancta 
et  clara  coraui  Deo.  Ab  hoc  igitur  Sabbato  averte 
pedem  tuum  faeere  voluntatem  tuam  in  hoc  die  san* 
eto  Dei,  nc  foras  ad  actioncs  mundanas,  ut  volunta- 
tem  tuam  facias,  egrediaris,  qui  Deo  intus  vacare 
elcgisti,  sed  c  a  voluntatibus  tuis  avertere  (Eccli, 
xviii  50),  >  ne  saiictae  quietis  sabbatum  violes.  Et 
voca  Sabhatum  delieatum  et  sanetum  Domini  gtorio' 
stfm,  atque  glorifiea  eum  non  faciens  vias  tuas,  Deli' 
catum  cniro,  id  cst  subtilc  debes  vocare  illud,  ne  Ju- 
daicu  sensu  loquaris  de  co  putans  ab  omnl  opere 
iUicito  cessandum,  scd  etiam  ab  omni  appetjtu  mun- 
danarum  rerum.  Tunc  namque  cst  dclicatum  Sabba- 
ftim,  curo  roens  ab  oroni  labore  cupiditatum  quie- 
scit.  Magna  enim  requies  mentis  est  nil  concupi- 
sccntiae  saecularis  habLre.  Nam  si  ad  terrena  appe- 
tenda  cor  inhiat,  tranquillum  essc  nullatenus  po- 
test,  quia  vel  non  habita  concupiscit  ut  habeat,  vel 
adcpta  roctuit  ne  aroittat.  Si  vero  semel  in  appetitu 
cocleslium  fortiter  animus  ligitur,  minus  rerum  tem 


sunt  lucra  rerum,  blandimenu  subditorum,  divi- 
tiarum  abnndantia,  honor  et  sublimitas  dignitatum. 
Quae  quisquis  per  ima  desideria  adhuc  ineedit,  eo 
ipso  alia  aestimat,  quo  magna  putat.  At  si  semel  cor 
in  coelestibus  figitur,  mox,  quam  abjecta  slnt,  [cer- 
nitur,  quae  aita  vidcbantur.  Nam,  sicutcum  montera 
quisque  conscendit,  eo  paulisper  caetert  sabter]a<> 
centia  despicit,  quo  ad  altiora  aroplius  gressom  ien* 
dit»  ita  qui  in  summis  intentionem  figere  nitltor, 
dum  adnisu  ipso  nuUam  vitas  pnesentis  gloriam  esse 
deprehendit,  super  attitudines  terrte  elevator,  et 
quod  prius  in  infimis  desideriis  positus  super  sd 
credidit,  post  ascendendo  prottciens  slbi  sobease  eo« 
gnoscit. 
C  Et  cibabo^  inquit,  te  hmreditate  Jaeob  Patris  ftil» 
quia  ccelestiam  contemplatione,  satiaberis.  Sicut» 
qui  fidem  habet,  filius  Abrahae  vocabitnr;  ita  qoi 
supplantat  vitia  atque  peccata  filius  Jacob  dicilnr,  et 
cujus  quis  virtntem  imitatur,  hujus  quoque  filius 
appellatur.  Hmreditas  autem  Jacob  patria  illa  beaCss 
nansionis  est,  de  qua  per  Ezechieiem  Dominus  his, 
qui  mortui  sunt,  electis  proroittit :  <  Ego  aperiam 
turauios  vestros,  et  educam  vos,  dd  sepuleris,  popu- 
lus  meus,  el  inducam  vos  in  terram  Israel  (Ezeeh. 
XXXV it,  iS).  >  Gibatur  ergo  hmreditale  Jacob^  qui 
mente  patriam  illam  ingredltur  et  in  contemplalione 
illius  pascitur.  Sed  tunc  plenarie  justi  omnet  in  illa 
liaereditate  pascentur,  quando  c  venient  et  recum- 


poraliuro  perturbalione  vexalur,  quia  velut  in  quo-  d  ^"'  ^"™  Abraham  et  Isaac  et  Jacob  in  regiio  ccelo. 


dain  secrelo  quiescit,  et  strepilum  mundi  non  sentit. 

Ila  crgo  delicatum  dcbcs  celebrare  Sabbatum  et  san-- 

ctum  Deuni,  id  est  Ghristuro  cjus  voca  gloriosum  de- 

cantans  noroen  ejus;  et  glorifica  eum,  dum  non  facis 

vias  tuas,  id  est  acliones  proprias,  ut  qui  vias  actio- 

nuro  tuaruin  pro  ejus  amore  reliquisti,  non  sis  otio- 

sus,  scd  eum  iii  le  ipso  giorificarc  studeas,  ut  se- 

cundum  legcm  dicin  sabhati  sanctifices.  Diero  quip- 

pe  Sabbali  sanctilicat,  qui  ab  illicitis  quicscit,  et  ea 

quac  sancta  sunt,  agit. 

FtglorUica  eum,  id  est  diem  Sabbati,  dum  non 

/acis  p/as  iuas,  nt  qui  a  tuis  actionibus  et  propriae 

aiiliiaiis  operibus  causst  reUgioms  quiescis,  Sabba- 

to»  Aitfus  sancue  guieiis  glorifices  diguis  opcribw 


rum  (Matth,  viii ,  ii).  >  Ut  autem  haec  omnia 
vir  Deo  plenus  auctoritate  robusta  firmaret,  sub- 
jecitj  c  Os  enim  Domini  locutum  est.  >  Neque 
enim  a  sc  ipso  propheta  dixit,  sed  Deo  in  se 
loquente  cuncta  protulit.  Ostenditque  hactenus  cui- 
Iil)et  fideliiim,  quantom  in  virtutibus  successom  ha- 
biturus  sit,  si  totus  ad  religionem  conversus  toto 
corde  justitiam  sectari  studuerit.  Post  haec  plebem 
hanc  carnaliom,  quae  per  suas  nequitias  a  Deo 
longe  recessit,  affatur,  dicens  : 

GAPUT  LIX. 
\tiLB.  i. —  c  Ecce  non  est  abbreviata  manus 
Boium  \iX  «^Viat^  li^^v^^V  \i^<^  ^%t|B^vrata  est 


535  COMMENT.  IN  ISAUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VIll.  m 

Vers.  2.  —  Scd  iniquiutes  fcstrae  diviseriint  iiiter  A     Conceperunt  iaborem,  quia  gravlter  in  Gordesao 


Tos  et  Deum  vestriim,  et  peccata  vestra  absconde* 
runt  faciem  cjus  a  vobis,  nc  e\audiret.  i 

Putant  enim  nonnulli  homines  Deum  alterius  vo- 
luntatis  vel  potentiae  nunc  esse,  quam  olim  fuit, 
dum  audiunt  patres  nostros  citius  in  oratione  exau* 
ditoSf  ct  se  non  exaudiri  conspiciunt ,  patrea  do 
guis  tribulationibus  quantocius  salvatos,  vel  ad 
xternam  salutem  perduclos,  se  autem  a  diuturnit 
calamitatibus  suis  non  salvari»  neque  perpetuam 
salutem  posse  adipisci.  Quibus  apte  respondetur, 
quia  non  e$t  abbreviata  manus  Domini,  ut  salvare 
nequeat^  sicut  olim  patres  salvavit»  ,si  quii  salvari 
diguus  fuerit  :  Neqne  aggravata  e$t  uuri$  ejus,  ut 
modo,  sicut  quondam,  non  exaudiat,  si  fuerit  qui 
exaudiri  mereatur. 

c  Sed  iniquitates  vestrae  diviserunt  inter  vos,  et 
Deura  vestrum.  >  Tollite  ergo  iniquilates  de  medio, 
et  Deum  vobis  proiiniuro  ipsi  fecistis.  Idcirco  enim 
tam  cito  Deus  aderat  precibus  sanctorum  Patrum, 
quia  medius  separans  non  erat  inter  eos  et  Deuro. 
c  Et  peccata  vestra  absconderunt  faciem  ejus  a  vo- 
biSy  ne  exaudiret.  >  Quia  peccatoruro  tenebris  ob- 
acuralum  est  cor  vcstrum,  ne  serenum  vultum  bo- 
nitatis  et  gratiae  ejus  queat  videre,  et  ab  ipso,quod 
petieritt  obtinere.  Sequitur  : 

Yeas.  3.  —  c  Manus  eniro  vestrae  pollutae  aanl 
sanguine,  et  digiti  ve&tri  iniquitate  :  kibia  vestra  lo* 
cuta  sunt  meiidacium»  et  lingua  vestra  iniquitatem 
fatur.  »  I 

Idcirco  non  estis  digni,  ut  exaudiamini ,  quia  tnm- 
nu$  westra;  poUutiB  $unl  bumano  ^anguini^  quem  ftt-> 
distis.  Vel  $anguiiie,  id  cst  peccato  inquinatx  sunl 
manus  vestrx ;  et  digili  ve$tri  qualibet  iniquitate^ 
qoam  operali  estis;  et  labia  vestra  uon  solum  otio- 
Eom  sennonem,  sed  et  mendacium  protuleruul,  quod 
est  pejus,  quia  <  os,  quod  mentitur,  occidit  animam 
{Sap,  I,  41).  >  Qiiomodo  ergo  cxaudiri  poterit  do* 
precalio  oris,  quod  Ulia  loqui  consuevit,  nisi  prios 
pcenitentiam  egerit;  adhuc  autemde  hujusmodi  ho- 
minibus  subditur : 

YcRS,  4.  —  c  Non  est,  qui  invocet  justitiam,  nec 
est  qui  judicet  vere;  sed  confidunt  in  nUiilo,  el 
loqaunlur  vanitates. 


laboraveruiit  cxcogitantes,  quomodo  temporalia  per 
fas  et  nefas  acquircrent,  et  caeteros  anteirent.  Et 
pepererunt  iniquitatem  proferendo  In  operatione,  quod 
intus  conceperant.  Sequitur : 

Vers.  5.  —  I  Ova  aspidum  rupcrunt,  ct  telas  ara- 
nesp  texuerunt,  qui  comederltde  ovis  eorum,  morie-» 
tur;etqaod  confotum  est,  erampet  in  regalum.  i 

Ota  a$pidum  rumpuntur,  qnando  malignonim 
spirituum  consilia,  quse  in  cordibus  pravorum  la-» 
tent,  pervcrsis  operibus  aperiuntur.  Teia$  quoqae 
aranem  texunt,  quia  pro  hujus  mundi  eoncupiscen- 
tia  temporaiia  quaelibet  faciuut.  Quae  dum  nulla  sta« 
bilitate  solidata  suni,  aura  procul  dobio  vit» 
transeuntis  pereant.  Bene  autein  dicitur  :  Qui  eth 
^  mederit  de  ovi$  eorum  morietur,  qnia  qui  imroun- 
dorum  spiritunm  consilia  recipit,  vitam  in  seanimse 
occidit.  Et  quod  confotum  e$t,  erumpet  in  reguium^ 
quia  consiiium  maligni  spiritas,  quod  corde  tegilur, 
ad  poenam  iniquitatum  natritur.  Regnins  namque 
serpentium  rex  dicitor  :  reproborum  caput  Anti- 
christus.  Quod  ergo  confotum  fuerit,  in  reguium 
erumpit,  quia  qui  in  se  nutrienda  aspidum  consilia 
recipit,  membrum  iniqui  capitis  factus,  in  corpus 
Antichristi  aecrescit.  Seqoitnr  : 

Vbrs.  6.  —  c  TelaB  eorum  non  erunt  in  vesilmeiF* 
tum,  neque  operientur  operibas  suis ;  opera  eoram 
inatilia,  et  opus  iniquilatis  in  manibus  eoram.  > 

TeltB  eorum  non  erunt  in  ve$timentum,  quia  ex  his, 
quae  operantur,  non  fiel  indamentum  animae.  Neque 
operientur  operibu$  sais,  sed  nndi  remancbunt,  et 
confosione  pleni.  Nam  qnoiiiam  aeterna  ncn  quse- 
runt,  bona  temporalia  cum  tempore  amittunt ;  et 
anie  judicem  nudi  veniunt,  quia  vestein  sibi  bono- 
rum  operum  texere  nolnerant.  Si  enim  nos  apud 
Deum  nostra  opera  quasi  vestimentam  non  tege- 
rent,  neiiaaquam  voco  angelica  dieeretur  :  c  Beatos 
qui  vigilat,  et  custodit  vestimenla  sua,  ne  nudus 
ambuict,  et  ne  videant  turpituHinem  ejus  {Apoc. 
XVI,  45).  >  Turpitudo  entm  nostra  tunc  cernitur, 
cam  vita  repreliensibilis  ante  justorum  oculos  in 
judicio  ncquaquam  boni  operis  tegmine  velatur. 
Non  ergo  operientur  iniqui  operibM$  $ui$,  qnoniam 
opera  eorum  sunt  inntiiia,  dam  pro  temporali  vitt 


Non  est  quisquam  ex  hac  multitudine  pravoram,  D  faeiunt  omnia.  Sequitur  : 


^»1  invocel  ju$iitiam,  id  cst  in  corde  suo  justificari 
precetur.  llle  eniin,  juslitiam  invocat,  id  est  in  86 
jpsum  \ocat,  qui  cor  suum  justilix  habitaculum 
idoncuin  parat,  et  justitiam  a  Deoposlulat.  Sed  no- 
mo  est  in  istis,  qui  hoc  faciat.  Nec  est  qui  judicet 
verey  quia  falso  roentis  judicio  aetcrnis  temporalt» 
pr<rponunt.  Sed  confidunl  in  niliiio,  id  cst  in  pras* 
senti  vila,  in  viribus  suis,  in  equis,  in  armis  et  divi- 
tiis.  Oainia  cniin  hxc  nihil  sunt  in  comparationa 
coelcstium  et  xlernorum.  Et  ioquuntur  vanitates^ 
quia  laudant  tcmporalia  vei  proferunt  oliosa  veriMi 
et  inania.  Scquitur : 

c  Conccperuut  laborem  et  pepererunt  iniquila- 
fea,i 


Vers.  7.  —  c  Pedes  eoram  ad  malum  eorranC  el 
festinanl,  ut  eiTundant  sanguinem  innocentem;  co* 
gitaliones  corum  cogitationes  inutilcs,  vastitas  en 
contritio  in  viis  eoruro.  > 

Vers.  8.  —  c  Viam  pacis  neseicrunt,  el  no»  esl 
judiciam  in  gressilms  eorum,  semitae  eenim  incur- 
vatae  sunt  eis  :  omnis,  qui  ealcat  in  eas,  ignoral 
pacem.  > 

Pedes  ewrum  ad  maium  cnmnt  et  festinant,  qoit 
propcrant  ut  aliorum  i>ORa  rapiant.  Et  $anguinem 
innocentem  effundunt,  quia  illos  injoste  perimanl, 
quorum  substantias  rapiunt.  Cegitationee  eorum 
iimtiies»  quiSL  iu\  dfc  «!lftn\>»\s(Wi^,  ifc^^Vsw^^^ 
assidue  co|.iUuS  ex  mVa.  v^wLxms  \tk  wsit^  «^^ 


S35  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  55$ 

machiiiantur.   VattUas  et  contrUio  in   vii$  eonim,  A  tis  ociilos,  ad  praeseutiam  lucis  clauseriiiit,  et  lumca 
quia  cxercitibus  congregalis  rcgiones»  per   quas 


Ijanseunt,  vastant  et  conterunt. 

Viam  pacis  nescierunt ,  quia  quocunque  pergunt, 
tlioruin  facultates  invadunt.  Et  non  est  judicium 
in  gressibvs  eorum,  quia  indiscrete  supcr  bonos  et 
innoccntes  irruunt  sicut  siiper  nialos  vei  sibi  adver- 
sanles.  Aut  certe  vastitas  et  eontriiio  in  viis  eorum 
ct/y  quia  dttm  turbulentas  actiones  incessanter  inse- 
quuiUur,oiitnis  eorum  requie^  lam  intus  quam  foris 
vastatur  et  conteritur.  Viam  pacis  nescierunt^  quia 
Deo  concordarc  in  actionibus  suis  non  noverunt. 
Ule  cnim  viam  pads  sectatur,  qui  a  veritatis  itinere 
iji  vlam  scandali  non  derivaiur.  Uiide  per  Zaclia- 
riam  dicitiir  :  i  Ad  dirigendos  pedes  nostros  in  viam 


respuentes  tenebras  elegerunl.  Qui  et  subdunt :  Po/- 
pavimns  sieut  ececi  parietem,  Aperta  enim  niiractiia 
viderant,  ct  adbuc  eum  quasi  palpantes  inquirebant, 
cum  dicereiit :  c  Quousqiie  aniinam  noslra:n  toilis? 
Si  tu  es  Ghristus,  dic  nobis  palain  (Joan.  x ,  24).  i 
Ecce  iniraculorum  lui  ante  oculos  aderat,  et  lamen 
in  cordibus  suis  tenebras  off.^ndeiites  adhuc  in- 
quirendo  palpabant  :  Apertam  enim  jam  januam 
lucis  iiolentes  intrare  credendo  palpabant  roris 
velut  caeci  parietcm  tentando.  Uudc  et  adjun- 
giint  : 

c  Impegimus  meridie  quasi  in  tenebris.  »  Dum 
enim  diviiix  virtutis  miracula  cernerent  et  taroen 
d«i  ejus  divinilate  dubitarent,  in  meridie  ienebroi 


pacis  {Luc.  I,  79).  i  Tunc  enim  gressus  nostros  in  ^  passi  sunt,  qnia  visum  in  ipso  veritatii  lumine  per- 

viam  pacis  dirigimus,  qiiando  per  iliud  actionis  iter 

pergimus  iu  quo  ab  auctoris  nostr.i  gratia  non  di- 

scordamus.  Sed  reprobi  viam  pacis  iiesciunt,  quia 

pravitate  voluntaria  c^cati  callem  rectitudinis,  qui 

dtvinae  voluntati  concordat,  iguorant.  Et  non  estju-- 

dicium  in  gressibus  eorum^  quia  in  his  qux  faciunt, 

examen  discretionis  non  habent.  Gressus  qiiippe  eo- 

rum  actlones  sunt,  quibus  innituntur,  et  quasi  pas- 

aibus  promoveiitur.  Sed  non  est  judicium  in  gressi- 

tus  eorum,  quoniam  operationes  suas  examinare  ne- 

gUgunt,  dum  sus  voluntatis  libituni  sequentes,  quod 

sibi  placet,  faciunt  sive  boiium  sive  malum.  Semitas 

eorum  incurvatas  sunt  eis,  quoniam  terrena  semper  ct 


diderunt.  Insuper  in  caliginosis  impingebant  qua$i 
mortui^  diim  visu  cordis  amisso  offeiiderent  in  la- 
pidem  oOensionis.  Vel  exspectaverunt  sptendorem^ 
et  ambulaverunt  in  tenebris^  ita  Scriptiiras  sacraa 
quasi  parieteni  ca»ci  palpantes,  verba  tantum  ea- 
rum,  et  folia,  non  fructum  vel  sensum,  qui  tenelur 
in  littcris,  quxrentes.  In  totocnim  orbe  solis  justitis 
spleiidore  rutilante  illi  moraniur  in  ie:iebris  et  inflJe* 
litalis  errore.  Sed  pro  his  maie  gestis  suLjungunt  de 
luctu  poenitentiae  sux : 

c  Rugiemus  quasi  ursi  omnes,  et  quasi  colnmb9fe 
mediiantes  gememiis.  >  Ursus  enim  vehemeniis- 
sime  riigit,  quando  plangit;  coluroba  vero  pro  canta 


iiirnna  scquuntur  in  operationibus,  per  quas  ince-  ^  semper  geinere  consuevit.  Sic  et  isti  aJ  praeJica- 


dunt.  Omnis  qui  calcat  per  ea$^  ignorat  pacem.  Quia 
c  quiciinque  voluerit  amicus  esse  hujus  sa&culi,  ini- 
micus  Dei  coostituetur  {Jacob.^  iv,  4).  >  Sequi- 
tor: 

Yers.  9.  —  c  Propter  hoc  elongatum  est  a  vobis 
Judicium  recti  examinis.  i 

c  Animalis  enim  non  percipitea,  qu.T  sunt  spiri- 
tus  Dei ;  spiritalis  autem  dijudicat  omnia  (i  Cor.  ii, 
44).  I  —  c  Et  non  apprehendct  vos  justitia,  >  quam- 
diu  sic  agetis,  quia  prius  relinquenda  est  iniquitas, 
tt  post  tribualur  vobis  juslitia.  Post  hoc  populus 
Judxorum  poRnitentiain  aaurus  « inducitur,  cuni 
proiinus  subditur. 

c  ExspectavimuB  lucem,  et  ecce  tenebras :  splen- 
dorem,etin  teoebris  ambulavimtis.  i 

Yers.  40.  —  c  Palpavimus  sicut  caeci  parietem, 
et  quasi  absque  oculis  attrectavimiis;  inipegimus 
meriilie  quasi  in  tenebris,  ct  in  caliginosis  quasi 
morlui.  > 

Vers.  4 1 . —  c'Rugiemus  quasi  nrsi  omnes,  ct  quasi 
columb;e  mediiantes  gememus.  > 

Nain  quia  Redemptorls  adventuro  diutius  exspecta- 
veruiit,  sed  in  ailventu  ejus  tefiebra$  inttdelilatis  in- 
ciirrerunt,  recte  jam  rcsipiscentes  dicunt :  c  Exspe- 
ctavimiis  lucem ,  et  ecce  tenebrae  :  splendorem ,  et 
iti  tenebris  ambulaviinus.  >  Christus  enim  lux  est 
mundi,  et  spleudor  patemae  gioriae.  Quem  isti  ven- 
lurum  prqphetando  sustinuerunt»  sed  venientem 
i/o^  cogitof9ruaif  ei  qtm  «d  §pcm  apemerunt  men- 


tioncm  £11.*^  faciunt,  et  qui  de  cassa  exspectatione 
sua  consequenter  addunt  :  c  Exspectavimus  ju.!i- 
cium ,  et  noii  est :  salutem ,  et  elongala  cst  a  no- 
bis.  I  Diutissime  enim  in  hac  captivitate  sua 
exspeclavcrunt,  ut  Deus  causani  eoruni  juJicans 
liberaret  eos,  sed  frustra;  ct  salutcm  ereptionis 
suas  pnestolati  sunt,  sed  elongata  est  ab  cis.  Et 
quarc  judicium  et  salutem  non  invenerunty  osteu-« 
duiit  subdendo  : 

Vers.  12. —  c  Multiplicatie  sunt  enim  iniqultates 
nostrae  coram  tc,  et  peccata  nostra  responderuat 
nobis.  I 

Nam  ex  quo  Christum  amiserunt,  semper  iniqui- 
tatcs  iniqu'.t:itibusaddideruut.  Quibus et  responderuni 
D  peccata  sua,  quia  secundum  quod  merebantur,  rece- 
peruiit.  Sequiiur  : 

c  Quia  scelera  iiostra  nobiscum,*et  iniquiiates  no< 
stras  cognovimus.  > 

Vers.  15. —  c  Peccare  ct  mentiri  contra  Domi- 
num.  I 

Ideo  multiplicatce  sunt  iniquitate^  eorum,  ^iiio 
$celtra  ipsoruni  sunt  cum  eis.  Scelera  vero  eonfm 
cum  eis  sunt,  quia  Ghristuin,  qui  su  )  sanguino  pec- 
cata  solus  lavit,  amiserunt.  c  Impossibile  est  cnim 
sanguinc  hircorum  et  laiirorum  auferri  peccata 
(Uebr.  XIII,  4).  >  Qui  et  peccaveriint,  et  mentiti 
sunt  contra  Dominum,  quando  fulsis  crimiiialioni- 
bus  accusaveruiit  eum ,  et  inrcidi  fecerunt.  Sa* 
quiiur  ; 


857 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VIII. 


SS$ 


c  Et  arcrsi  sumus,  ne  ircmus  posl  tcrgum  Dei  A  <  omncs  dcclinaverunt,  simul  inuliles  facti  sunt» 


nostf  I ,  ut  loqueremur  calumniam  ct  transgressio- 
nem.  » 

Aversi  sunt,  ne  irent  post  tergum  Dei  sf<t,  quia 
Cliristum  sequi  noluerunl  in  gratia  evangclicx  no- 
vitatis,  sed  locuti  suiit  calumiiiam  et  transp^ressio- 
nem ,  dicentes  :  f  Non  cst  Iiic  liomo  a  Deo,  qui 
Sabbatiim  non  custoilit  (Joan.  ix,  IG).  >  Yt^l :  <  Ecce 
hDnio  vorax  et  potator  vini,  amicus  publicanorum 
et  pcccaiorum  (Matth.  xi,i9),  i  ct  liis  similia.  Sed 
et  illi  avei*si  sunt,  ne  irent  post  terguni  Dei  sui,  de 
qnibus  Joannes  rcfert,  quia  c  mulli  discipulorum 
ejus  abierunt  retro,  et  jam  non  cuni  illa  ambula- 
bant  (Jcan.  vi,  67).  i  Locuti  suiit  calumniam  ei 
trM$gressionem,  quia  cum  auJissent  de  corporc  et 
sanguine  ejns  comedendo  ct  bibendo,  dixerunt  : 
c  Durus  est  bic  sermo,  quis  potest  eum  audire? 
(iHd.)  I  Sequitur  : 

c  Concepiinus  et  locuti  sumus  de  corde  nostro 
Tfrba  mendacii.  > 

Duni  Salvatorem  accusare  quoererent,  roulta  verba 
mendacii  conceperunt  et  locuti  sunt,  et  hoc  fece- 
innl  de  corde  suo.  c  De  corde  cnim  cxeunt  cogi- 
taljones  roal»,  homicidia,  adulteria  {Matth,  iv, 
19).  I  Yel  conceperunt  de  corde  et  locuti  suut  men* 
dacia  contemnenlcs  legem  Dei,  et  se^ueiites  tra- 
drtiones»  qnas  in  suo  corde  simuldveruul.  Sc- 
quitur  : 

Yers.  14. —  c  Et  convrrsumcst  rctrorsum  judi- 


non  est  qui  faciat  boiiuin,  non  cst  usque  ad  ununt 
(Psal.  xiii,  3).  Unde  et  non  est,  qui  occurrat  Deo, 
quia  non  est  inter  cos  juslus  qulsquam,  qui  divi«' 
nam  irani  objcclu  su.ne  intercessionis  ab  illo  populo 
dignus  sit  avcrtere.  Aporiari  veio  laborare  est,  vel 
anguslia:  i  sive  a.Higi,  quia  poros  vocamus  furamina 
cutis,  quibus  sudor  egredilur.  Vidu  ergo  Deus^  quim 
in  Jud;eis  non  est  rir;  et  aporiatus  eslt  iJ  e^^l  lalo- 
ravit ;  quia  non  est^  qui  sibi  occurrat,  Quasi  enim 
labor  et  aflliclio  grandis  est  Deo,  quando  nuliuft 
orando  animadversioni  cjus  obvial.  Yel,  sicui  di* 
ctitm  est  ante  nos,  aporia  esl  contemptus  vel  pri- 
vatio.  Unde  Aposlolus :  c  Aporiamur,  inquit,  sed 
non  dcsiituimur  (//  Cor,  iv,  8),  id  est  contemiii- 
l^  inur,  et  tanquam  propriis  lucris  privamur.  Porion 
enim  Grsece,  Latine  lucrum  dieitur.  llinc  aporiari 
dicimus  conteinni,  et  a  propriis  luciii  privari;  Deus 
enim  aporiatus  ett^  id  eit  aniinarum  lucia  de  Judseis 
amifilt,  ^iita  iioit  est^  qui  occurrat  irje  ejus,  ct  con-» 
tcinnitiir  ab  eis.  Sequitur  : 

c  Et  salvavit  sibi  brachium  suum,  ct  justitia  cjus 
ipsa  conllrmavit  eum.  t 

Sahavit  sibi  brachium ,  id  est  resnscitavil  sibi 
Cbristum  suum ;  et  justiiia  e;««,qiiam  ha!  el  conlra 
Judaeos,  ipsa  confirmarit  eum  a  versut  eos.  ,Yel 
justitta  ejus^  id  eU  justitia  Chiisti  ipsa  amfir'^ 
matit  eum  in  regno.  Uiide  ait  Patri  :  i  Me  au  em 
propter  innocentiam  suscepisti,  et  confirinasti  mo 


dum,  et  justilia  lo:ige  stetit,  quia  corruit  in  platca  ^  in  conspectu  tuo  in  a^ternuni  (Psul,  xl,  i3).  » 

•  •  •    •  !•  **  c     I    1  j  ••      r»     i-    1«    •       i'i         •    *        •       A  •       * 


Teritas,  ct  .-equllai  noii  potuit  ingredi.  > 

Vers.  15.—  c  Et  facta  est  veritas  iii  oblivionem, 
et  qui  reeessit  a  malo,  prauiae  patuit.  > 

Cunversum  est  retrorsum  judicium^  quia  principes 
sacerdotum  ac  scrib;e  et  seniores,qui  jiiste  ju  Iicare 
deberent,  siiie  judicio  condeninaverunt  Christura 
reum  esse  morlis.  Ei  omiiis  tunc  justitialonge  stetit 
tb  eis,  cum  per  invidiam  tradcrent  eum.  Corruit 
enim  reritas  in  platea^  quas  erat  ante  practorium 
Pilali.  In  hac  igitur  platea  corruit  veritas,  ubi  re- 
gnavit  Judsporum  sola  pervers.tas.  jEquitas  illuo 
ingredi  nou  potuit,  quia  perOdia  Judaeorum  iiequa- 
quain  iniioceniein  sed  iciim  dimilti  quxsivit.  Et 
exinde  facta  est  Judaeis  veritas  in  oblivionem^  et 
populus  creJeiitiuin ,  ^tit  recessil  a  malo  perlidise  j)  impingunt  meridie  quasi  in  tenebris,  quia  dies  boul 


Ssd  haec  de  nialis  Catholicis  libet  intueri.  Aiunt 
enim  : 

c  Gxspeclavimus  lumen,  et  ecce  tenebne  :  splen* 
dorem,  ct  in  tenebiis  ambnlavimus.  >  Plerunique 
enim  pravi  hoinitics,  duni  per  illicitas  actiones  quae- 
ruiit  assequi  splendorem  prosperitatis  ct  honoria» 
inveniunt  tenebras  tribulationis  cl  confusionis.  Qui 
et  subjiciunt :  c  Palpavimus  sicul  caeci  parietem.  > 
Palpant  eniin  pervcrsi  parietem  ut  caci^  quia  s«pe 
in  proximis.  dum  bona  opera  conspiclunt,  si  qut 
inala  lateant,  invcstiganl;  el  sollicitis  inquiiitioni- 
lus  laborant,  si  quid  forte,  quod  accusare  possint, 
inveniant.  Sana  quidem  niembra  conspiciunt«  sed 
claiisis  oculis  cordis  vulnus  palpaiites  quae.  unt.  Et 


eoruin,  patuit  pradce  violcntorum.  Uiide  et  laiidari 
ineru.t  ab  Apostulo  dicunte  :  c  Rapinam  lonorum 
Tcstroruni  cum  gaudio  suscepisJs  cognoscenles 
Tos  haberc  melio/cm  ct  manentem  substantiam 
(Eebr,  x,  ci).  i  Sequitur  : 

c  Et  vidit  Dominus,  ct  maluro  apparuit  iu  oculis 
ejus.  quia  non  est  judicium.  > 

Oisplicuit  ideo,  quia  judicium  non  est  apud  Jii- 
daeos,  duni  Salvatorein  injuste  condemnant,  vel  in 
c;eteris  quae  deinceps  faciunl.  Scquitiir  : 

Yers.  IG.  —  c  Et  vidit  Deus,  quta  non  est  vir;  et 
aporiatus  est,  quia  non  est,  qui  occurrat.  > 

.Yoii  est  vir  rn  Judseis,  id  est  probus  et  viriliter 
tg-ns  »od  omncs  sun*  fiilgares  ct  ammilcs,  quia 


operis  claret  extertus,  sel  illi  qui  livoris  sui  tene- 
bras  intus  tolerant,  in  luce  qiiasi  in  nocte  offen- 
dunt,  quia  dum  bonum,  quod  videnl  accusare  ne- 
qucunt,  maluiu,  quod  non  vident,  ad  accusationem 
qiiaerunt;  etquia  hoc  invcnire  nequeunt,  tit  meridie 
boni  opcris  oflcndentcs  impingunt.  Et  in  caliginosi» 
oberrant  quasi  itiordii,  qu'a  leiiebris  su's  ci.cuindati, 
qiio  se  magis  veriere  debeant,  nesciunl,  quoniam 
dilectionis  vitam  perdiderun;.  c  Nain  qni  odil  Ira- 
trem  suum,  in  teiiebris  ambulat,  et  nescit  quoeat; 
quoniam  tenebrae  obcaccaveinint  oculos  ejus  (Jottn, 
11,11).  I—  c  Etqui  nondihgit,  nianet  in  niorle 
{Joan.  III»  44).  %  &ed  f\>3\ik  ^V  vi\n4  t^^w^m^vq^ 


BS9  HERVEI  BDRGIDOLENSIS  MONACni  540 

ftubjttngunt .  t  Ragiemng  quasi  nrsl  omnes,  et  quasi  A  parcenduni,  sed  uliioncm  de  cis  justam   sumeret. 


cclum))»  meditantes  gememus.  > 

Rursum  quia  diuturnis  adliclionibus  ob  iniquita- 
tes  suas  plerumque  deprimuntur,  <  Exspeclavimus, 
Hiqiiit,  judicium,  et  non  est :  salutem ,  et  elongata 
est  a  nobis.  Nultiplicatae  sunt  enim  iniquitates  co- 
nm  (e,  ec  peccata  nostra  responderunt  nobis.  »  Ei^ 
flipectant  enim  judicium  ereptionis  sux ,  ei  non  e$t  : 
galutem  lii)erationis,  et  elongabitur  ab  eis,  quoniam 
fmcata  sua  responderunt  eis  afiDictiones  islas  pro- 
flillleiHlo  et  reddendo.  Qui  adhuc  confltentur,  di- 
eentes  :  i  Quia  scelera  nostra  nobiscum,  et  iniqui- 
tfttes  nostras  cognovimus,  peceare  et  mentiri  contra 
fiominum.  >  Scelera  n^mque  eorum  cum  eis  sunt, 
qaia  teniam  non  merentnr.  Peccant  enim  assidue. 


Sequitur : 

Ykrs.  i7.  —  <  Indutus  cst  juslilia  ut  lorica,  et 
galca  salutis  in  capile  ejus  :  indutus  cst  vestimentis 
ultionis,  et  opertus  est  quasi  pallio  zeli.  > 

Yers.  18.  —  <  Sicut  ad  vindiclam  quasi  ad  re- 
tributionem  indignationis  hostibus  suis  j  et  vicissi- 
tudinem  inimicis  suis.  > 

Si  prsedictus  sermo  fuit  de  Filio ,  ut  diceretur, 
quia  brachium  suum,  id  esl  Filius  sa/ravif  «t6f,quos 
voluil;  consequcnlcr  nunc  dicitur,  quia  ipse  Filius 
ad  judicium  venicns  indiUus  est  justilia  ut  lorica^  ut 
suos  expugnet  advcrsarios,  quia  undique  circum- 
datus  et  munitus  apparet  justilia,  cumanulia  parte 
possit  injustus  ostcndi,  ut  cujusquani  qucrelis  va- 


e(  freqoenter  mentiuntnr  contra  Dominom  falso  ju-  B  leat  in  aliquo  feriri.  Pateret  cnim  ictibus  querela<^ 


nntes  in  nomine  Domini.  Sequitur 

i  Et  aversi  samns,  ne  iremus  post  tergum  Dei 
nostri,  ut  loqoeremur  calumniam,  et  transgressio- 
nem.  >  —  c  Qai  dicit  se  in  Christo  manere,  debet» 
sicut  ille  ambuJavit,  et  ipse  ambulare  (/  Joan.  ii, 
6).  »  Sed  falsr  Christiani  arertuntur  post  tergum  /)<- 
tmnty  quia  vestigia  ejus  usquein  Anem  non  sequun- 
Ur,  sed  ad  mundi  concupiscentias  revertuntur.  Lo- 
qountor  enim  ealumniam  et  transgressionem,  dum 
prspositos  Soos  mandata  divina  transgredi  calum- 
ilantinr.  Unde  et  subdunt  :  c  Concepimus  et  locuti 
iMius  de  eorde  nostroverba  mendacii.  i  Concipiunt 
«Bim  sepius,  et  loquuntnr  de  corde  suo  verba  nien- 
dicii  etiam  contra  bonos. 


rum  eorum,  qui  pcreunt.  si  ipse  in  aliqua  parle  vi- 
derctur  injustus,  et  peccatorcs  ob  injustiliam  feri- 
ret.  Sed  undiquc  justus  appuret,  cum  ait :  <  Quid 
est,  quod  debui  ultra  facere  vinese  mex,  et  non  feci 
ci  ?(Supra  v,  4.)  >  Justitia  ergo  indutus  es(,  quia 
omne  quod  debuit,  fecit.  Et  bac  justitia  indutus  est 
ttt  torica^  quia  ita  eum  defendit  propria  justitia,  ut 
pugnatorem  lorica.  Nam  idcirco  tunc  nullus  eum 
polest  laidere,  quia  nullus  euni  valet  in  aliquo  in- 
justum  demonstrare.  Et  gatea  satutis  in  capite  ejus, 
quia  desuper  a  Deo  protcgitur.  Indutus  est  vesti^ 
mentis  uttioniSj  et  opertns  quasi  pallio  zeii,  quia  in 
talt  habitu  dcmonstratur  forinsecus,  ut  cuncti» 
ostendatse  babcrezclum  indignalionis,  ct  ultionera 


Deinde  :  Conversum  est  retrorsum  judicium,  quia  ^  vcnisse  suraere  de  hoslibus  suis,  et  malorum  vicera 
jam  plerique  homines  potiora  esse  judicant  carnalia     reddcre  inimicis  suis.  Sequitur 


Qoam  spiritalia,  terrena  quam  coelestia.  Etjustitia 
longesutitf  quia  pTQcnl  eam  a  suis  actionibus  re- 
poleruut.  Platea  vero  nomen  accepit  a  laiitudine, 
quia  ^>aTor,  plat^s,  draece  iatitudo  dicilur.  Et  quid 
per  plateam  nisi  qni  latam  viam  saeculi  incedunt, 
desigriantor?  Carrtitl  igitur  in  ptateis  veritas^  quia 
dilectores  soeculi  calcant  verltatem,  et  atlollunt  fal- 
sitotem.£<an7titfa«}ionpotesthanG  plateam  ingredi, 
quam  oeeupavit  inlqoitas.  Et  facta  estveritas  in  obti- 
vtoiienc,  quia  pene  nemo  est,  qui  veritatis  memor 
sit,  sed  omnes  invicem  mentiuntor  sibi,  ita  nt  nemo 
sciat,  coi  credere  possit.  Et  qui  reeessit  a  mato ,  pa- 


<  Insulis  vicem  reddet.  > 

Vers.  19.  —  <  Et  limebunt,  qui  ab  occidentc, 
nomeu  Domini;  et  qui  ab  oricnlc,  gloriara  ejus, 
cum  vcnerit  quasl  fluvius  violcntus,  quem  Spiritus' 
Doinini  cogit.  > 

Vers.  20.  —  <  Et  venerit  Sion  Redemptor,  el 
eis,  qui  rcdeunt  ab  iniquitate  in  Jacob  dicit  Domi- 
nus.  > 

Non  solum  populo  Judflcorum  et  caelens,  qui  pro- 
pe  sunt,  sed  et  insulis  genliura,  qui  procul  sunt, 
reddet  ipse  vicem  justae  rctributionis.  <  Et  timebunt 
hi,  qui  ab  occidente  sun(,  nomen  Domini,  et  qui  ab 


tmt  pnedm,  quia  jam  nemo  est,  qoi  innocentcs  con-  j)  ortu  solis  gloriam  ejus,  >  quia  <  sicut  fulgur  exiit 


tra  violentiam  raptorum  defendat,  qoi  bona  eorum 
ita  diripiunt ,  ut  nec  monachis  nec  eremitis  jam 
parcant.  <  Et  vidit  Duminos ,  et  malum  apparuit  in 
oculis  ejus,  quia  non  est  jodicium.  >  Dum  nemo 
vuli  suas  actiones  dijudicare,  sed  voluntatem  suam 
unusquisqiie  sequitur. 

Et  vidit  Deus,  qui  corda  solus  novit,  quia  non 
est  vir  in  hoc  populo  carnalium;  et  aporiatus  est, 
id  est  laboravit,  sive  damna  pertulit,  quia  non  est, 
qui  oeeurrai  ei  pro  plebe  ista  deprecans.  Et  bra- 
chium  sunm  satvavit  fi6t,  quia  virtus  sua,  id  est 
Tirtos  Dei  etiam  sine  intermisslone  salvavit  sibi^ 
guoB  vt^&ii.  Ei  J§esfiiia  efns  ipsa  confirmavii  eum 
ea^fn  eiif$Bms,   m  mUsi  piHftUi   flecteretur   nJ 


ab  oricnte  et  parct  usque  in  occidentem;  ita  eril 
adventus  Filii  hominis  {Matth.  xxiv,  27).  >  Veniei 
onim  Dominus  quasi  fluvius  violentus^  quem  Spiritus 
Domini  cogit.  Quia  sicut  rapidus  torrens  trnliit, 
quidquid  apprchendit;  ita  vis  animadvcrsionis  illius 
omncs  simul  rcprobos  raptim  in  gehcunara  devol- 
vet.  El  idem  venict  Stoit,  id  cst  Ecclcsise  Redem- 
ptor,  et  eis  qui  redeunt  ab  iniquitate  in  Jacob ,  id 
est  qui  poenitentiam  agunt  iii  populo  Dci.  Scqui- 
tnr  : 

Vers.  21.  —  <  IToc  est  foedus  meum  cum  eiSt 
dicit  Dominus.  > 

Hoc  est  f(Bdus  meum  cum  eis ,  qui  ab  iniquitate 
redcom,  n\  i\ot\  v^te^tw  c\\«v  x^^x^Am,  ^^  >icv\\\.v 


84i 


COMMENT.  !N  ISA1AM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  Yin. 


Sit 


ets  sicut  ei  justis  Rcdcmptor  in  dic  jadicii.  Ad  Sioii  A     Vers.  3  — *<  Et  ambulant  gentes  in  lumine  tuo,  el 


vcro,  id  est  ad  Ecclcsiam  su1)ditur 

<  Spiritus  mcus  qui  cst  in  te,  et  vcrba  mca,  quae 
posui  in  orc  tuo,  non  rccedent  de  orc  tuo,  ct  de 
ore  seminis  tui  (191),dicU  Dominus  amodo  etusque 
in  sempiternum.  > 

Sanctus  cnim  SptrUus,  qui  in  Ecclesia  justorum 
est,  nunquam  recedet  ai)  eis.  Sic  quippe  Salvator 
promisit  discipulis  :  <  Ego,  inquit,  rogabo  Patrem, 
et  alium  Paracletum  dabit  vobis,  ut  maneat  voi)i8- 
cuni  in  aetcrnum  {Joan,  xiv,  16).  >  Sed  et  verba 
vcritatis  (pKe  Dominus  posuit  in  ore  ejus^  non  rece- 
dent  de  ore  cjus,  et  de  ore  seminis  illius,  id  cst  co- 
rum,  quos  in  Christo  Jcsu  per  Evangelium  gcnu- 
erat,  quia  prsedicatio  Ecciesiae  non  deficict  usque 


regcs  in  splcndorc  ortus  tui.  > 

Gentes  ambulabunt^r  viam  rcctiludinisett»  lumine 
Evangelii,  quo  tu  iiluminaris.  Et  in  splendore  ortu$ 
tui  ambulabunt  regcs,  id  est  apostoli ,  qui  fulgorem 
miraculorum  Salvatoris  a  principio  viderunt,  et  exor- 
dium  nasccntis  Ecclcsiae.  Reges  enim  sunt  apostoli, 
qui  rcctores  populorum  sunt  conslituti.  Sequilnr  : 

Yers.  4.  —  <  Leva  in  circuitu  oculos  tuos  et  vide : 
omncs  isii  congregati  sunt,  venerunt  tibi.  i 

Circumfcr,  inquit,  oculos  tuos  in  universas  orbls 
partcs,  quia  omnes  isti^  qui  sunt  in  circuitu  tuo,  con- 
gregati  suiit  in  ovile  fidelium,  ek  venerunt  tibi  io 
auxilium.  Yel  in  die  Pentecostes  dici  potuit  primi- 
tivae  Ecclesiae,  quia   isti,  qui  de  universo  orbc  ad 


in  finem  sxculi.  Amodo /id  est  cx  quo  Spiritus  cst  '^  diem  fcstum  congregati  sunt  {Act»  ii,  5),  venerunt 


datus,  et  verba  Dci  posita  sunt  in  ore  Ecclcsioe,  non 
deficicnt  ea  usque  in  sempilernum, 

Yel  ad  Isaiam  dicitur  :  <  Spiritus  meus ,  qui  est 
in  te,  et  verba  mea,  quae  posui  in  ore  tuo,  non  de- 
ilcicnt  de  ore  tuo,  >  ncc  de  ore  liliorum  ac  ncpo- 
tum  tuorum,  ut  omnis  per  sericm  generatio  dcmon- 
stretur,  quod  scilicet  gratia  propbetaruni  in  aposto- 
los  veniat,  ct  in  caeteros,  qui  de  Israel  crediderint. 
Quod  autem  infert  :  kmodo  et  usque  in  sempiter- 
ntffR,  juxla  illud  est  :  <  Coelum  et  terra  transibunt, 
verba  aulem  mea  non  praeteribunf  {Matth.  xxiv, 
55).  »  Sequitur  : 

CAPUT  LX. 

Yers.  i.  —  <  Surge,  illnminare  (192),  quia  ve- 
nit  lumen  tuum,et  gloria  Domini  super  tcortaest.i 

Surge,  inquit,  tu  Sion,  id  est  Ecclesia,  quia  <  bo- 
ra  est  jam  nos  de  somno  surKcre  (Row.  xiii,  M).  > 
Et  illuminare,  quoniam  tcnebrje  transierunt,  et  ve- 
rum  lumen  jam  lucet.  Illuminare  ergo ,  quia  venit 
lumen  Dominus  Jesus,  qui  ait :  <  Ego  lux  in  mun- 
dum  veni,  ut  omnis  qui  creilit  in  me,  in  tencbris 
non  maneat  (Joan.  xii,  40).  >  Et  ^loriaDomini  super 
te  orta  est;  quia  <  Yerbum  caro  factum  est,  et  ha- 
bitavit  in  nobis,  ct  vidimus  gloriam  cjus ,  glo- 
riam  quasi  Unigenili  a  Patre  {Joan.  i,  14).  >  Se- 
quitur  : 

Yers.  2.  —  <  Quia  ecce  tcnebrae  operient  terram, 
et  caiigo  populos.  > 

In  die  judicii  tenebras  operient  terram ,  id  esl  ter- 
renos  Iiomines,  et  caligo  populos  reproborum ,  quia 
veniet  dies  Domini,  quia  prope  est  dies  nubis  et 
turbinis.  <  Supcr  te  autem  orietur  Dominus,  >  id  est 
in  splendore  suo  apparcbit  Dominus ,  sicul  per  Ma- 
lachiam  promisit  .  <  Orietur,  inquit,  timcntibus 
nomcn  mcum  sol  justitiae  (Malach.  iv,2).  >  Et  glo» 
ria  ejus  in  te  videbitur^  <  Cum  venerit  >  juxta  Apo- 
stoliim,  <  glorincari  in  sanctissuis,  ct  admirabilis 
llcri  in  omiiibus,  qui  crcdlderunt  (//  Thess,  i,  iO).» 
Sed  in  principio,  quid  facicndum  csset,  subjun- 
gitur  : 

(191)  Vulg.,  de  ore  iuo  el  de  ore  seminis. 


tlbi,  quia  scrmonem  apostolorum  suscipiisnt.  Sequi- 
lur  : 

<  Filii  tui  de  longe  venient,  et  filiae  tuae  de  latere 
surgent.  >  De  longe,  id  est  de  magnis  iniquitatibus 
ut  Jercmias  admonet :  <  Qui  fugistis  gladium,  venite, 
nolite  stare,  recordamini  procul  Deum,  et  Jerusa- 
lem  ascendat  super  cor  vestrum  {Jer,  li,  50).  >  Gla- 
dium  eiiim  fugere  est  imminentem  sententiaro  futnri 
Judicii  poenitendo  praecavcre.  Sed  quisquis  hune 
gladium  fugit,  non  debet  stare,  sed  ad  Christum  me- 
rito  bonae  actionis  festinanter  propinquare. 

<  Et  filise  tux  de  latere  surgent.  > 

De  latere  Redemptoris  in  cruce  pro  nobis  vulnera^ 
to,  quia  inflrmi  plus  de  humanitate  ac  passione  ejut 
^  profectum  capiunt,  quam  de  divlnitale  caetcrisque 
mysteriis.  Unde  talibns  ait  Apostolus  :  <  Nihil  roo 
Jndicavi  scire  inter  vos  nisi  Christum  Jesum,  et  hunc 
cruciflxam  (/  Cor,  ii,  2).  >  Vel  de  iatere^  id  estde 
proximo,  de  minoribus  peccatis  surgcnt  llliae  tuae. 

Et  notandum  qnod  /?/tt,  id  cst  robusti  dicuntufi 
qui  de  longe  vcniunt,  ct  filia,  id  cst  imbecilles  anl- 
mae,  quae  de  iatere  surgnnt,  Quia  jiixta  sententiam 
Evangclicam  ille  debitor  pius  feneratorem  <  diligit, 
cui  plus  ab  eo  donatur  :  cui  antem  minns  dimittitur, 
minus  diligit  (Luc,  vii,  47).  >  Aut  de  ionge,  id  est  de 
remotis  terris  fllii  venturi  dicunlur,  et  de  iatere,  id 
est  de  proximis  regionibus  surrccturac  filiae. 

Yers.  5.  —  <  Tunc  videbls  el  afflues,  et  mirabi- 
j.  tnr,  et  diiatabitur  cor  tuum,  quando  conversa  fucril 
ad  te  multitudo  maris,  fortiiudo  Gentium  venerit 
tibi.  > 

Quando  conversa  fuerit  ad  te  muititudo  maris  ve. 
sacculi.  Fortitudo  gentium  venerit  tibi,  ut  omne  qiiod 
in  saeculo  vel  orbe  terrarum  est,  tuum  sit.  Tunc  ri- 
debis,  quod  caruin  conversioue  tibi  promiseram ;  et 
affiues  spiritalibus  dcliciis  in  modum  fluminis  inuu- 
dantis  :  et  mirabitur  cor  tuum  super  tanla  rerum 
commutatione  :  et  diiatabitur ,  cum  vidcris  eos  ad. 
.**morem  veritatis  conversos.   Scquitur  : 

Yers.  6.  —  <  Inundatio  camelorum  operiet  te, 
dromedarii  Madian,  et  Epha.  > 

(i^i,  kV\^^,  \Uum\naTe  UTUMJbim^vX&^ 


«S  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  ZU 

Quid  p«r  camelos  nisi  loriuosx  gentiliiim  mentes  A  cum  universa  gemililas  ad  (klem  adducilur ;  ct  apo^ 


tlgnaiitur?  Dromedarii  quoque  cameli  sunt  veloces. 
Esl  enim  genus  caineloruiii  minoris  quidem  natur«e, 
•Cd  velocioris,  unde  el  nonien  accepit.  AjBOfMc  DrO'- 
mu$  enini  Gnece  cursus  et  vtlocita$  appellatur.  Cen- 
lum  enim  milliaria  et  auiplius  reniut  in  uiio  die  per- 
gere.  Madiaii  vero  dicit  ir  iniquita$.  £t  quid  per  dro- 
m^da-ios  MaJian  nisi  gentiles  tortuosi  fi^qirantur 
veloces  in  cursu  pervers»  actionis?  Epha  quoque 
di.$olu:u$  inlerprelalur.  Et  quisdissoluius  eiat  nisi 
g^nlilis  populus,  qui  niilla  lege  vinciebaiur,  sed  male 
E!bi  dimissus  erjit?  Dromedarii  Igilur  Epha  gentiles 
dicuiitir,  q  li  in  illopopulo  uoxia  libertate  dissoluto 
discurrubaiit  vae^i  a J  omnia  mala ,  qu;e  volebant. 
tnnndutio  itaque  camelorum  operuit  Ecrlesiam  atque 
dromedarii  Madian  et  Epha^  quia  jam  in  bac  plebe  B 
&deliuni  noii  nisi  couver«a  gentililas  cerni*ur.  Taiita 
est  enim  multitudo  gent  um,  qui  crediderunt  ad 
comparationt^m  illoruiu,  qui  de  circumcisloue  veoe- 
ront.  De  quilms  aJhuc  subditur  : 

c  Oaines  de  Saba  veuient  aurum  et  thus  deferen* 
tes,  et  iaudeui  Dumiiio  aniiuntiautes.  i 

Saba  captimtan  vel  rJe  dicitur.  Per  Saba  Gentili- 
tas  vel  infidi  lita i  des  giiatur,  ubi  geous  bumanum  ia 
rettaculo  antiqiii  liosiis  capiivum  tenebatiir.  Omne$ 
ergo  de  Suba  venerunt^  quia  omiies  gente»  a  Chri- 
slo  couvers;e  sunt.  i4ttric  n  vero  ad  regis  tribiilum 
pe  t.iu*t,  thu$  a  I  Dei  sacriflcium.  Aurum  ergo  et  thu$ 
gpniiles  ad  Chribtum  deferunt,  cum  io  eo  regiam 
DJtatem  et  divioam  maji^slatem  fateotiir.  Auro  ta 


stoli  ministranl  ei  ariete$  Nabaiolh,  dum  Judaeos  ad 
etm  convertunt.  Et  h»c  pccora  Codar  vel  arietes 
Nabaiolh  offeruntur  Deo  gratum  servilium,  id  est 
sacrificium  in  altari  fiJei.  Nam  placabile  altare  Dtei 
lides  est  Jesu  Christi  quam  juxia  Aposlolum  c  p*'0- 
posuit  Deus  propiliatioiiem  per  fidem  in  sanguioe 
ipsius  (Rom,  iii,  25).  •  In  hoc  aliari  oflTertur  Deo 
omiiis  populus  eiectorum,  dum  c  exliil)cnt  corpora 
sua  hostiain  \iven!em,  sanclam,  Deo  placabilem 
(Ronu  XII,  1)  »  Dumqiie  mundus  oinnis  a  Chiisto 
convertitur,  glorificat  ipse  domum  maje$tati$  suap, 
id  est  Ecciesiaui  suam.  Christiis  eiiim  c  lanquam 
fllius  est  in  domo  sua,  quas  domus  sumus  nos  {Hebr^ 
III,  3).  > 

Possumus  autem  ariete$  Nabaioth,  id  est  prophe- 
ti»  specialiter  apostolos  inteliigere,  de  quibus  olim 
Propheta  dixerat  :  t  AflTerte  Domino  filios  ariilum 
(Pstf/.  xxviii,  1).  I  Et :  t  Holocausta  medullata  ofllfi- 
ram  tibi  cum  iiiceiiso  arielum  {PsaL  lxv,  i5).  »  Qui 
miuistrantEcclesiaejuxta  sermonem  Domini  dicen- 
tis  :  c  Qiii  major  est  vestrum,  erit  minister  vester 
{Matth.  xxiii,  ii).  >  De  quibus  admiraiido  subjan- 
gitur: 

Vers.  8.  —  c  Qiii  sunt  isti,  qui  ut  nubes  volant  «t 
qita&i  columbs  ad  fenestias  suas?  » 

Recte  pi*aedicatoresNovi  Testamenti  niibibus  assi- 
mtlaiitur,quia  verbispluunt,uiiraculis  <:oruscaiit.  Qui 
volare  ut  Hube$  dicli  sunt,  quia  iu  t  rra  vi\entei 
extra  lerram  fuit  ouine  quoJ   egeruni.  Unde  per 


iMi  religionis  fulgor,  et  iiiiioceiituje  claritas  «xprimi  ^  quamdam  iiubem  dicitur  :  t  lii  carne  ambulantcs 


potw*  t,  quain  in  iiigreditiem  culp;e  conversam  Jere- 
mias  doluit,  cum  dicerel  :  c  Quomodo  obscuralum 
et;  auruiii  {Then.  iv,  1).  »  Thure  autein,  quod  Deo 
iiicenJilur,  virtus  oratioais  desi;^natur,  Psalmista 
dicent! :  t  Dirigarur  o.^tio  mea  sicut  iiiceusum  in 
eouspeitu  luo,  Domine  {P$ui.  cxl,  2).  >  Aiirttm 
Afgo  gentilesdeferunt,  quandop.*cliosam  vitam  ducen- 
tesaJCliriftum  prjperani,  ui  cum  in  regno  suo  videre 
\ai  ani.  7wus  etiain  deferunt,  cum  co;(itationescarnis 
per  sniicta  oralionum  studia  iu  ara  cordis  incenduut, 
suave  aliquid  Deo  per  corloste  desideriuui  redoleanU 
Sed  et  laude  Deuin  annuntiaiit,  quia  gloriaiu  ejus 
coin  c;eteris  pra^icant.  Sequitur  : 


nou  secuiidum  carnem  mililauius  {11  Cor.  x,  3K  > 
Priores  eteiiim  patres  conjti^iis  utebaiilur,  filios  pro* 
creabanl,  subslaiitias  possiJebant,  curae  rei  fami- 
liari!>  intendebant.  IstOb  viro vidons  prophcla  terrena 
despicere,  mente  coelestibus  p  op.nquarc.  verbis 
pluere,  miraculis  corusrare,  quos  a  terreiiis  conta- 
giis  et  sancta  cogitaiio,  et  siibliinis  vita  suspenderut^ 
bos  profecio  volaiites  paril^r  cl  nubes  appellat.  Fe^ 
ne$trte  auteni  nostne  suiit  oeuli,  quia  per  ipsos  ani- 
ma  lespicit.  quod  exterfus  concuplscil.  Co/iim6a  cst 
simplex  aniinal,  atque  a  maiitia  rellis  aiienum.  Qua$i 
coiumbcB  ergo  ad  fene$tru$  $ua$  suiil,  qui  nihil  in 
boc  mundo  concupiscunt,  qui  omnia  siniplicitcr  ^pi- 


Ycas.  7.  —  t  Omne  pecus  Cedar  congregabitur  «v  ciunt,  et  iii  his  qiiae  videiit,  rapaciiatis  sliidio  non 


tibi,  arietes  Nabaioth  ministrabuut  tibi,  oflerentur 
auper  placabili  aluri  meo,  et  domum  majestaiis 
me;e  glorifirabo.  > 

Cjdar  quidjin  tenebrce,  Nabaioth  rero  dicilur  pro- 
phetia.  Et  quid  per  p  eu$  tenebrarum  iiisi  gentiles  li- 
guraulur,  qui  in  leiiehris  ignorantiae  sux  nati  simi- 
les  erant  brutis  animal  bus,  dum  ad  cogitoscendum 
Deum  raiioiie  non  utercntur?Qiiid  veio  pcriin>ri;s 
prophetios  nisi  Hebraii  designanlur,  qui,  diim  velut 
tnimnlia  munda  et  domeit.ca  ramiliarcs  esser.t  Deo, 
Christam  esse  Yei>tn:uni  per  prophetiam  praesde- 
ruul?  Coiigregttur  ergo  Ecdesise  omne  pecu$  Cedar, 


trahuntur.  Al  coiitra  niilvus  el  iion  columba  ad  fene* 
stras  suas  est,  qui  ad  ca  quae  oculis  considerat, 
rapacltatis  desiderio  anhelat.  Quia  vero  per  istos 
mundus  universus  Deum  erat  cognilurus  apte  mox 
subdit : 

Vers.  9.—  c  Me  etenim  insulx  exspectant.  et  navet 
maris  in  principio,  ut  adducam  filios  tuos  de  longe, 
argentum  et  aurum  eoruin  cum  els  noinini  Doiniui 
Dei  tui  et  saiicto  Israel,  qui  (195)  glorificavit  te.  » 

Mart  nauique  turbida  ac  tumentia  s.inuL  hiijus 
volumina  designat,  iii  qulbus  pravi  quilibet  injuste 
delectati  quasi  piofuudis  dediti  plsces  meute  ad  fio- 


r/OJy  Alias,  ^. 


SiS 


COMMKNT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  Vin. 


SM 


^rna  gandia  non  intendtint.  /nstf/<e  aiitemdi>ers9e  A  ri,  Lilianc,  portas  tiias,  et  comedat  ignis  cedrof 


gcntcs  et  provinciae  possunt  acripi.  Naves  maris  £c- 
clesiae  sunt,  qiiae  per  fluctus  liujus  s^eculi  aJ  portum 
salutis  et  siabililatis,  id  est  ad  terram  viventium 
tendunt.  Insulis  ergf*  et  naves  maris  exspectaliant 
Bominum  tn  principio,  quia  iit  regioiies  et  Ecclesiae, 
quc-e  sunt  in  lioc  inundo,  (idem  ejus  susciperent, 
prius  oportebat,  ut  ipse  ad  eas  pcr  pnedicatores 
6U0S  accederot.  Venit  igitur  ad  cas  prior  ul  filias 
matris  Ecrlesiae  de  ionge^  id  esl  de  Gentilitate,  atque 
argentun  et  aurtim,  id  est  eloquentiam  (t  sapiei:* 
tiani  enrum  naturalem,  cum  eis  nomini  Domini  ad- 
duceret^  ut  Deo  senirct  facundia,  et  sensus  eornm 
1  !juncti3  siipernae  aspiratlonis  cbarismatibus.  De 
quibiis  sulMlitur : 


Uias  (Zaeh,  xi,  1).  i  Valde  enim  inclytus  et  pulcber 
pne  caBleris  moutibus  est  Libaiius  apte  flgurani 
illud  quondam  pne  oninibus  nolil;  tcmpliiin.  Sed 
jam  diu  est,  ex  qiio  templum  illdd  est  inc.  nsum» 
et  ghria  ejus  ad  Ecclesiain  traiisiit.  Abies  vcro, 
quia  vaMe  in  altum  crescit,  saiiclos  desi^nat,  qiii 
Paulum  imilantes  inente  exceilunt  Dco.  Buxus,  quas 
in  altnm  non  prolicit,  sed  in  oinni  tcmpore  viriJi- 
tatem  retinet,  bumiles  expriiiiit,  quoruin  viiiditas 
nunquam  niarcescit,  dum  boiiitas  ipsoruin  nuiiquam 
defli  it.  Pinus  resiiia  exuberal,  et  oinni  teinpore  fi-a- 
ctum  habel,  senipcrqiie  viridis  cernilur,  eleUos  si* 
gnificans  spirilali  gralia   re<!uiidantes,  ct  iininar» 

cescibilein  just.lia:  vigoreni  haLcntfS,   ac  s^inper 

Vers.  10. —  c  Et  sediflcabunt  r\\\\  peregnnomm  "  boni  operis  fiurtus  in  se  ipsis  inonsliai:t.-s.  Ila! 


curos  tiios,  et  reges  eorum  ministrabuiit  tibi.  » 

Fi7/i  nainque  peregrinorum  filii  sunl  infldcliiini  ad 
fldcm  conve.si.  Qui  adificunt  muros  Eccl  'si«e,  qu'a 
muninienta  defensionum  ejuset  discIpUnarum  alqiio 
Tirtulum  exstriiu::t  verbo  et  opere.  Et  reges  eorum 
minisirant  ei,  quia  v\\  sub  universo  coelo  rex  quis- 
quam  inveniri  putest,  qui  nou  gaudeat  Ecclesiae  sei^- 
virc.  Sequitur  : 

c  In  indigiiatione  mca  percussi  te,  et  in  reconci- 
liatione  inea  miserlus  siiiu  tui.  % 

Percussi  leinpure  tril.nlationis,  ct  post  misertus 
gratiam  tibi  dedi.  Vcl  aflliitam  oiini»  cl  captiviiati 
traditam  iii  populo  Juda^rum  in  Tocatione  gentium 
reconcitiavi  te  inilii.  Sjquitur  :  q 

VcRS.  11.  —  c  Et  aperieniur  portae  tuae  jugiter  : 
^e  ac  nocte  iion  claudentur»  ut  afleratur  aJ  te  foi*'* 
titudo  gentium,  et  reges  earum  aJducaiitur.  i 

PortiB  Ecclcsiae  die  ac  nocte  inanent  apei  tae,  quia 
semper  eos,  qiii  ad  flJem  intrai-c  volucrunt,  parala 
est  Ecclcsia  recipere.  Non  enim  claudiintur  portm 
ejus  vel  iii  die,  id  est  in  prospcritate,  vcl  iii  nocte^  id 
est  in  ad\ers!taie,  sed  sine  intermissione  paicnt 
emnibus,  qui  aJ  se  confiigerint.  Et  reges  quot]iie 
earttm  siniul  adducantur  aJ  Cbristum,  ut  aJomit 
eum  omnes  reges,  onines  gentes  servianl  ei,  etaffe- 
ratur  ad  cam  foriitudo  gentium  aJ  ttJem  conflucn- 
tiuin.  Seciuitur  : 

VcRS.  12.  —  c  Gens  enim  et  regnum,  quod  non 


igilur  pretiosas  arbores  poll.cotur  Dt.niliius  ad  or^ 
nandum  locum  sanctifitaticnts  sii;e,  qui  esl  Ec.K^sia. 
Nain  exira  Calbolicam  Ecclesiam  iion  <  sl  lucus  di- 
\\nx  saiicliflcalioiiis.  St*d  et  yedum  rjus  loCiis  est 
eaJeni  Ecclesia,  in  qiia  ipse  slare  et  ainl.uhirc  spi- 
ritaliter  consuevil.  De  boc  auteni  sancliflcalionis  et 
peduin  loco  alias  diclum  esl :  c  Introibiinus  in  tahcr- 
naniluni  ejus  (Psai.  cxxxi.  7).  i  El  :  c  Deus  .tetit 
in  synagoga  dcoruni  (Psal.  lxxxi,  I).  >  Et :  c  Qui 
aniLulat  in  metlio  septein  cjindelai/ioriini  aureonim 
{Xpoc.  II,  i).  »  Htinc  ergo  locuni  promitt.t  ornandum 
et  glorificanduin,  sicul  jam  factuiu  ceriiimus.  Se* 
quitur  : 

VcRS.  14.' —  c  Et  venient  ad  te  curvi  fllii  eorum, 
qui  humiliaverunt  te,  et  ado  abnnt  vestigia  pcdum 
tuoruni  oinncs,  qiii  detrahebanl  tibi.  > 

Curvi^  iJ  est  bumiliati  venerunt  popniter.tes  ad 
Ecclesiam,  fllii  persecutoriim,  qui  aflligfntcs  humU 
liaterunt  eani.  et  omnes  qni  u^mpore  persecutionU 
detratiebant  ei,  ubi  pax  dala  ( st,  corruerunt  ad  pt- 
des  ejus  veniam  postulanles.  Si*qiiit:ir  : 

c  Et  vocnbuui  te  civiiaiem  Doniini  Sion  sanctf 
Israel.  > 

VcRS.  15.  —  c  Pro  eo  quod  fuisli  derelictat  el 
odio  babiia,  et  iion  erat,  qiii  per  te  transirti.  > 

Cicitatem  summi  regis  Sicn,  id  est  sanclam  ur- 
bem  Dei  Israel  votaveiui.t  rain,  qni  prius  relique» 
raut  eain,  et  a  consurtio  suo  separavera;.t  habei;tes 


servierit  tibi,  peribit,  et  gentes  «olitudine  vasta-  D  eam  odio.  Nec  tiansibat  quisriuain  eoium  peream^ 


bttniur.  I 

QuaKTunqne  gens  vel  regnum  non  vnlt  urvire  Ec- 
elesiae,  ut  piseceptis ejus  obediai,  siiie dubio  in  aeter- 
num  peribit,  Sed  et  in  praescnti  niultos  iufldelitas  et 
inobcdientia  perire  de  tciTa  facit.  Et  gentes,  quae  in 
incredulitate  perseverant,  devastantur^  ut  in  solitU" 
dinem  redigantur.  Scquitiir : 

VcRS.  13.  —  c  Gloria  Libani  ad  te  veniet,  abies 
et  buxus,  et  pinus  simul  ad  ornandum  locum  san- 
ctiflcationis  mex,  et  tocum  pedum  meorum  glorifl- 
cabo.  > 

Libanus  templum  Judaeorum  nonnnnquam  in 
Scripturis  cxprimere  solet.  Unde  Zacharias,  cnm 
«jusdem  templi  combustionero  probarct,  ait  :  c  Ape* 


qiiia  nemo  ad  iiiam  dignabalur  aspicere,  super  mo- 
rcs  ejus  iiicedere.  Loiige  eniin  ab  Ecclesia  era 
transitus  actioniseo.um.  Sequitur  : 

c  Ponam  te  in  superbiam  soicnlorum,  gaudium  ift 
generaiionem  et  generatiuneni.  > 

Superbia  non  tumorem  rlationis,  sed  libertatcm 
ereptionis  hoc  loco  signiflcat.  Nain  ct  per  Sapien- 
tiam  diciturde  hujusmoJi  sups^rbia  :  c  Mrcuiii  sunt 
divitiae  et  gloria,  opes  siiperke  %t  jiistitia  (Prov* 
VIII,  18).  >  Ait  ergo  :  Ponam  te  in  superbiam  swcu- 
iorum,  iJ  est  in  auctoritatem  erectionis,  quas  in 
omnia  saecula  permaneat ;  et  poiiam  tc  gaudium  in 
generationem  hujns  sacculi,  et  geuerationem  futurl. 
Sequitur : 


Kl)  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACai'  ^ 

Vers.  16.  —  <  Et  suges  lac  gentium,  et  mamilla  A  tur,  ei  lapis  calore  solutus  in  «s  Vertitur  (Job  xxviii. 


regum  lactaberis ;  et  scies  quia  ego  Domiuus  saivans 
te«  et  Redemptor  tuus  fortis  Jacob.  > 

Lac  geniium  su^es,  quando  et  ab  ore  gentilium  ad 
fidem  conversorum  acciuies  verbum  sacrx  amnoni- 
tionis.  El  mamiUa  regum  lactaberis,  quia  et  a  regi- 
bus  dulce  verbi  poculuiB  hauries,  quo  proGcias,  et 
nutriaris.  Solenteuim  etpii  regespopuio  Dei  verba 
sacrae  admonitionis  edere.  Gumque  Odcs  in  tantum 
proliciet,  ut  a  gentibus  et  regibus  lac  divinx  praedi- 
cationis  5umas,  tunc  profecto  $cies,  quia  ego  sum 
Dominus  salvans  te^  et  Redemptor  tuus  fortis  Jacob^ 
qui  te  redemit  a  cunctis  tribulatioDibus,  et  reges, 
qui  te  persequebantur,  fcci  nulritorcs  tuos.  For- 
tasse  quis  reges  istos  inteliiget  apostolos  et  praidi- 


2).  >  Ferrum  de  terra  tollitur,  cum  forlis  propugna- 
tor  Ecclesiae  a  lerreua,  quam  prius  tenuit,  actione 
separatur  :  Et  lapis  calore  solutus  in  ces  vertitur, 
quando  durum  cor  et  frigidum  igne  divini  amoris 
liquaiur,  et  ad  veram  fortitudinem  commutalur,  ut 
peccator,  qui  prius  insensibilis  exstilerat,  postmo- 
dum  per  auctoritatem  fortis,  et  per  prxdicationem 
sonorus  (iat.  Pro  lapidibus  itaque  Duminus  ferrum 
ailcrt,  cum  pro  his  qui  in  malitia  duri  sunt  ac  fri- 
gidi,  fortes  et  acutos  dat  Ecclesis  praedicalores.  Se- 
quitur : 

<  £t  ponam  visitationem  tuam  pacem,  et  prxposi- 
tos  tuos  justitiam.  > 

Anlea  per  flagella  correptionis  Dominus  visitave- 


citores.  Sed  mihi  major  in  hoc  loco  videtur  promis-  B  rat  Ecdesiam,  sicut  scriptum   cst  -  f  Visitabo  in 


sio,  si  de  regibus  terrarum  hauc  acceperimus,  prae- 
sertim  cum  sermo  nunc  sit  de  eo  tempore,  quo  per- 
secutiones  quieverunt,  ct  pai  undiquc  data  est 
Ecclesiae.  Sequitur : 

Vehs.  17.  —  (  Pro  aere  afferam  aurum.  et  pro 
ferro  afferam  argentum,  et  pro  ligois  aes,  et  pro  la- 
pidibus  ferruni.  > 

Gum  dicitur  :  Pro  mre  aurum  et  pro  ferro  a/feram 
argentum,  a^s  et  ferruin  reprobatur.  Rursumque  cum 
addllur  :  Pro  lignis  afferam  ais^  et  pro  lapidibus  fer- 
ntm,  aes  ct  ferrum,  quod  reprobatur,  aliter  promit- 
titur,  quia  quod  reprobatur  vel  aufertur  ad  vetcrcm 
vilam  pertinet ;  et  quod  r.romitlitur,  ad  novam.  Per 
tfs,  quod  valde  sonorum  est,  praedicatorum  sermo 
liguratur,  qui  dileclione  carent.  Uude  dicit  Aposto- 
lus  :  (  Si  lingurs  hominum  loquar  et  angclorura 
(i  Cor,^  15f  1),  >  etc.  Etquia  charilas,  quae  cunctis 
virlutibus  preiiosior  est,  per  aurtfm  designatur,  auri 
nomine  pretiosa  sanclorum  conversatio,  in  quibus 
charitas  fulget,  exprimitur.  De  talibus  Jercmias  : 
f  Filii  Sion  inclyti  amicti  auro  primo(r/ire/t.  iv,i).  > 
Pro  sere  Dominus  aurum  aflert,  cum  pro  his,  qui 
sinc  charitate  praedicabant,  charitate  ornatos  dat 
Ecclcsiae  doctores. 

Quid  vero  per  ferrum  nisi  hi  quf  semper  ferro 
utuutur,  ut  caeteros  fcriaut,  exprimuntur?  £t  qui 
pcr  argeut^m  nisi  illi,  qui  caiidore  coeiestis  eloquen- 
i\2d  nitcnt?  Nam  Salomon  ait :  c  Argentum  electum 


virga  iniquitates  eorum,  et  in  verberibus  pcccata 
eorucn  (^a/.  lxxxih,  33).  Sed  nunc  per  pacem  se 
pofticetur  eam  visitare^  ut  perseverantem  pacein  ei 
tribuat,  ct  ad  amorem  suum  per  bcneficia  tranquii 
litatis  vehementius  eam  accendat.  Sed  quia  tem- 
pore  pacis  <  omnes,  qui  pievolunt  vivere  iu  Ghristo, 
j>crsecutionem  patiuntur  (//  Tim.  iii,  12),  >  in  no- 
vissimo  dic  magis  pouet  Dominus  visitationem  £c- 
clesiae  suae  pacem^  quando  ipsa  per  advenlum  et 
visitaiionem  ejus  paccm  sempiiernam  percipiet. 
Prapositos  Ecclesiae  futuros  pronutlit  adeo  justos, 
ut  sit  ipsa  justitia,  sicut  cernimus,  quia  ferrum  in 
igtic  iit  ignis,  quando  vehementer  inflammatur.  Sed 
^  tunc  vcrius  erunt  justitia  praeposili  ejus,  quanUo 
'  ipsum  justitiae  fontcm  cernentcs  flentci  similes,quia 
jam  nullas  in  se  reliquias  inju:>titiae  vel  ininimas  ha- 
bebunt.  Unde  et  subditur : 

Vebs.^jIS.  —  <  Non  audielur  ultra  iniquitas  ia 
terra  tua,  vastilas  ct  contiitio  in  terminis  luis.  > 

In  ilia  enim  terra  viventium,  ubi  tunc  habitabit 
Ecclesia,  nuuquam  audietur  iniquitas^  quia  nuUus 
jam  e  fiiiis  ejus  peccabit.  Nec  audietur  vastitas  ei 
contritio  in  terminis  ejus,  quia  incursus  bostium 
nullus  aderit,  qui  feliccm  iiiam  regionem  ab  ulia 
parte  vastet  et  conterat.  Sequitur  : 

<  £t  occupabit  salus  muros  tuos,  et  portas  tuas 
laudatio.  >  Muri  Ecclesiu;,  qui  nunc  frcquenlcr  ab 
hoslibus  pulsantur,  niunimenta  sunt  virtutum.  Et 


labia  justi  (Prov»  x,  20).  >  Pro  ferro  igitur  Dominus  j.  portoi  ejus,  in  quibus  nunc  saepe  planctus  audilur, 
^   '  -  sancli  praedicalorcs  sunt,  qui   in  illam  eos,  qui  ad 

fidem  vcniunl,  introducunt,  et  eos  iugent,  qui  per- 
eunt.  Sed  tunc  muros  ejun  salus  occupabit,  et  portac 
laudatio,  cum  jamnullus  Impugnator  erit,  nulhisquc 
de  numero  justorum  perire  poterit,  sed  de  sua  sa- 
lute  gratias  et  laudes  Gonditori  sine  fine  canlabit. 
Sequitur . 

Vers.  19.  —  <  Non  erit  tibi  soi  ampiius  ad  lucen- 
dum  per  diem,  nec  splendor  lunxiiluminabit  te,  sed 
erit  tibi  Dominus  in  lucem  scmpiternam,  et  Deus 
tuus  in  gloriam  tuam.  > 

Vers.  20.  —  <  Non  occidet  ultra  sol  luus,  et  luna 
tua  non  minuetur,  quia  Dominiis  erit  in  luceoi 
sempitcrnam,  et  complebuntur  diesluctus  lui.  » 


argentum  a/fert,  cum  pro  iis,  qui  ferro  ct  armis  ute 
bantur,  eos  Ecclesiae  largilur,  qui  sacris  eloquils 
apuJ  proxiinos  luceanl.  Ligna  venlo  facilc  concu- 
tiunlur,  et  plerumque  subvertiinlur.  Per  hxc  carna- 
les  et  imbecilles  designantur,  qui  cito  luoventur  ad- 
versitatibus ,  et  franguntur.  Per  ws,  quod  diutius 
illaesum  a  rubigine  pcrdurat,  fortissimam  longanimi- 
talcni  patienlium  demonstral.  Pro  lignis  ergo  pro- 
inittitur  ces,  id  est  pro  inlirmis  et  impatientibus  for- 
les  et  longanimes.  Quid  vero  lapides  nisi  durillain 
ct  insensibiiitatem  cordis  corum  exprimunt,  qui  in 
iniquitate  duruerunt?  Et  ferrum  fortes  viri  sunt, 
qui  acutissimis  linguarum  gladiis  peccanlium  corda 
|/5j)s%Hj)t,  Unde  Jobdicit :  <  Ferrum  de  terra  tolli- 


SM  COMMENT.  iN  ISAfAM  LIBUI  OCTO.  —  LlB.  VllL  559 

Soi  €t  lunu  n<m  inaminabunt  amplius  Ccclesiam,  A  tutum  proferet  praevalentem  genti  vitiorum.  Yel  tune 

qui  in  modico  fidelis  exstitit,  super  multa  consti« 


sed  spiendor  vultus  Greatoris,  qui  tunc,  sicuti  est, 
videbitur.  f  Civitas  enim  iiia  non  eget  sole  neque 
luna,  ut  luceant  iii  ea.  Nam  claritas  Dei  illuminabit 
ejun,  et  lucerna  ejus  est  agnus  {Apoc.  xxi,  25).  i 
Cui  civitati  Deus  erit  gioria,  quia  c  cum  apparuerit 
similes  ei  erimus,  quoniam  videbimus  eum,  sicuti 
est  (/  Joan.  iii,  2).  »  Nam  quicunque  gloriam  ejus 
viderint,  simllitudinem  gloriae  ejus  accipient.  Hinc 
Paulus  ait :  i  Nos  oinnes  revelata  facie  gloriam  Do- 
inini  speculantes  in  eamdem  gioriam  transforma- 
mur  (//  Cor.  ui,  18j.  »  Dictum  etiam  ad  nos  est» 
quia  iiec  soi  nec  luna  deinceps  occasum  petent,  sed 
iii  iocis,  quibus  creati  sunt,  sine  fiiie  manebunt,  ne 
si  ad  oocasuni  venerint,  aliquid  fortasse  claritatis 


tuetur. 

c  Ego  Dominus  in  tempore  ejus  subito  faciam 
istud.  > 

Omne  quod  nunc  promissi,  subiio  faciam  absquo 
difficultate,  cum  vener.it  tempus,  quo  ficri  c^ebet.  Nam 
quidquid  degentium  vocalione  pollicitus  est  et  tem'- 
porali  Ecclcsi£  gloriiicalionc,  velociler  implevit,  ubi 
tempus  advenit.  Uudc  non  est  dubium,  quin  et  ea, 
quae  de  futura  sanctoruin  beatitudine  subjunsit,  fi-> 
deliter  adimpieat,  mox  ut  tempus  adfuerit,  quo  se 
facturum  ea  promisit.  Sequitur. 
CAPUT  LXI 

Vers.  i. —  c  Spiritus  Domini  super  mc,  eo  quod 


his,   qui  apud  inferos  damnati  fuerunt,  prsebeant.  B  unxerit  Dominus  me,  ad  annunli  mdum  mausuetis 


Cuiu  enira  nox  uitra  non  sit  fulura,  sed  perpelua 
dies ;  constat  quia  sol  ultra  non  ociidet^  nec  iuna  mt- 
nuetur  quoniam  tuuc  c  erit  lux  lun%  sicut  lux  solis 
et  lux  soiis  septcinpiiciter  sicut  iux  septem  dierum 
{Supra.  XXX,  26).  i  Sed  Ecclesiae  idcirco  dicilur, 
quia  Sol  ejus  ultra  non  occidet^  et  luna  ejus  non  mt- 
nuetur,  quoniam  ipsa  jam  sub  sole  non  erit,  nec  lu- 
miiie  solis  egebit,  sed  Deus  erit  ei  in  lucem  sempi" 
ternam,  ut  splendore  Creatoris  in  seternum  per- 
frualur,  ct  luinini  creato  non  subjicialur.  Et  cum 
ad  lianc  felicitatem  pervenerit,  complebunturj  id  est 
finieQtibus  dies  luctus  ejus,  quia  juxta  Joaniiem  * 
c  Neque  luctus  neque  clainor,  «eque  aolor  erituUra 
{Apoc.  XXI,  4).  1  Sequilur: 

Yers.  21. —  c  Populus  autem  tuus  omnes  justl 
in  perpeiuum  haerediiabunttcrram,  gerraen  pianta- 
tionis  mea^,  odus  nianus  raeae  ad  glorilicandum.  > 

Popultts  Ecclesiae  cruut  justi,  et  oranes  qui  in  illo 
populo  fucrinl,  justi  erunt  oranesquc  terram  perpe- 
tuae  stabililatisctquietis  in  perpetuum  hcereditabunt. 
Hos  enini  germinavit  in  Ecclesia  plantatio  coelcstis 
dexterae.  Quo  contra  de  Pharisaeisdictum  est:  c  Om- 
nis  plantalio,  quam  non  plantavit  Pater  meus  coe- 
lestis,  cradicabilur  (hlatth.  xv,  13).  »  Ha:c  igitur 
pluntalio  jusiorum,  quam  Pater  plantavit,  nuilate- 
nus  de  icira  viventium  eradicaripoterit,  sed  perpe- 
toalitercain  possidebit.  Qui  etopus  manus  ejus  sunt, 
quia  4  ipse  fecit  nos,  et  non  ipsi  nos  (Psal.  ix,  3).  > 


inisit  me,  ut  medercr  contritis  corde,  ct  praedica- 
rem   captivisindulgenliaiu,  et  clausis  apertioncm.  > 

Vers.  2.  —  c  Ut  prsedicareni  aniiuni  placabilem 
Doinino,  cl  dicni  ultionis  Deo  noslro  ut  consolarer 
omnes  lugentes.  > 

Vers.  5.  —  c  £t  ponerem  fortiludinem  (195*)  lu- 
gentibus  Sion,  ct  darein  cis  coroiiain  pro  cinerey 
oleuin  gaudii  pro  iuclu,  palliura  iaudis  pro  spiritu 
moeroris. 

Trina  tentatione  diaboli  superala,  sicut  refcrt  Lu- 
cas:  c  Egressus  eslJesus  in  virtute  Spirilusin  Ga« 
lilaeam,  et  faraa  exiit  per  universam  regionem  de 
illo,  et  ipse  doceliat  in  synagogis  eoruni,  et  niagni* 
ficabatur  ab  oranibus.  Et  vcnit  Nazarelb,  ubi  crat 
'  nutritus,  et  intravit  sccundura  coiisuetudineni  suam 
dic  Sabbati  in  Syiiagogain,  et  surrcxit  legere,  et 
Uadilus  est  illi  liber  Isai%  prophelue.  Et  ut  revoivit 
librura,  invenil  locura  ubi  scriptura  erat:  Spirilus 
Doniini  super  rae,  propter  quod  unxit  me,  e/c.  Et 
cuin  plicuisset  librura,  reddidit  ministro,  et  se- 
dit,  et  omniura  in  Synagoga  oculi  erant  intenden- 
tes  in  eura.  Cocpit  autem  diccre  ad  iilos :  Quia 
hodie  implcla  est  Scriptura  baec  in  auribus  vestris. 
Et  oinnes  testimonium  illi  dabant,  et  miral)antur  ia 
verbis  gratiae,  quae  procedebant  de  ore  ipsius  (Luc. 
IV,  4).  » 

Patet  ergo,  qui  est  qui  loquitiir :  Spirilus  Domiiii 
super  me.  lUe  nirairum,  qui  egressus  est  in  viitute 


Ipsius  enira  sumus  faclura  creali  in  Christo  Jesu  D  Spi^'^^^^  ««  Calilaam.  Nain  el  superius  in  Evangclio 


in  operibus  bonis  (Ephes.  ii,  10).  >  Et  hoc  opus 
faclum  est  ad  glorificandum,  quia  ipse  vasa  miseri- 
cordiae  praeparavit  ad  gloriam.  Vel  ad  se  ipsura  glo- 
rificandum  fecit  ipse  boc  opus,  id  est  justos.  Sequi- 
tur: 

Vers.  22.  -—  c  Minimus  erit  iu  miile,  et  parvulns 
in  geulem  fortissiraara.  » 

Jltnimtts  justorum  erit  in  millef  quia  unusquisque 
juxta  raoduni  suura  consuramatam  perfectionem, 
id  est  peifeclum  nuraerura  spiritaliura  virorum  ha- 
bebit.  In  raillenario  cnira  nuraero  consuraraatio  est. 
Kt  varvulus  in  gentem  fortissimaniy  quia  gentera  vir- 


legitur:  Quia  c  descendit  spiritus  corporali  specie 
sicut  coluraba  in  ipsura  (Luc.  iii,  22).  >  Quo  scilicet 
Spiritu  ipse  est  unctus,  quia  juxla  Joannem  unxit 
eum  Deus  Spiritu  suo  (Luc.  iv,  18).  >  Quem  c  evan- 
gelizare  pauperibus  misit,  vel  annuntiure  mansuelis 
(ibid.)  >  et  humilibus :  quoniara  c  ipsc  veiiit  in  Ga- 
lilacani  praedicans  evangelium  regiii  Dei  et  diccns: 
Quoniara  impletum  est  tempus,  el  appropinquavil 
regnura  Dci.  Poenitemini  et  cicdite  Evangelio  (Marc. 
I,  U).  >  Medclur  eniin  confractis  et  conlrilis  corde^ 
dura  dcsperatis  spem  tribuil,  et  poenitenlibus  regna 
promittit,  ut  ad  regnum  Dei  veuiant.  Coufractos  di- 


IUj*}  Nostra  editio  :  ut  ponerem  iugentibus  Sion,  et  darenty  etc. 


151  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  S5S 

siiltit  in  remissionem  dum  afOictis  peccala  relaxat;  A     Vers.  4.  --  i  Et  xdincaliuntardeserta  a  s»culo, 
ct  qui  cafiftrtis  a  diabolo  tenebatur,  et  a  paradiso     et  ruinas  antiquai  eiigeni 


•xsulabat  rcmissionem  ei  captivitatis  suap  praedicat, 
euoi  poeniteniiam  ei  agcre  prxcipit,  ut  ad  regnum 
Dei,  quod  approplnquavit,  redeat.  Gxcis  visum  an- 
nuutiat,  cum  eos,  qui  lumcn  cordis  non  habcbant, 
luce  su;»  praedicationis  illuminat.  Vcl  etait$i$  car- 
cere  cordis  pncdicat  apertionem^  quando  prxcipit 
illis  peccaiot  uin  co.ifessionem. 

Annus  Domini  acceptus  et  ptacabilis  est  hoc  tem- 
f  us  re<  onciliationis  et  gratisc,  in  quo  Drus  omncs, 
qui  ad  pcDnilenliam  convertunlur,  placiUus  recipil. 
Nmuo ig**ur  liunc placabilem annum  transire  sibi  va- 
cuuin  sinat,  quia  post  veniet  dies  relriLutionis,  et 
ullloi.is  iniquilaium,  quo  relriLuetur  unicuique  se- 


et  instaurabunt  (ivitates 
desertas  et  dissipatas  in  generalione  et  gcneratio- 
neui.  » 

Vfri  fortet  JMtitim  in  Sion  aedifirabunt  deterta^ 
id  est  ponent  in  a^dificio  Ecolesi;c  genles,  quas  Deus 
deseruerat  ab  initio,  et  ruinas  antiquai  erigent^  id 
est  quod  antiquitus  pcr  Adam  criiiit,uunc  p*r 
Christum  resuscitabunt.  Et  tivitates,  qun^  in  an  iqua 
et  nova  gcncrat.one,  id  est  ante  a  Iventiim  Salvato- 
risdesertae  eiant  a  Domini,  ci  dis.sipalae  iii  pravis 
aclioiiibus,  nunc  instaurabunt  in  meKus,  q*  am  in 
principio  fuerant ,  ut  Crraiorcm  suum  nco^no- 
scaiit,  et  composit.s  moribus  ei  ndcliier  serviant  et 
inhabitentur  ab  eo.  Uas  enim  eivttates  possumiis  d" 


cuiidiim  opus  ejus.  Post  vero  per  aniiuin  intelligit  ^  guraliter  acripere  \A  genlium  colL'Ctio::es  vei  bu- 


muUitudo  redeniptoruiii':  qtiia  sii  ut  ex  dierum  mui- 
tilu  line  annus  dicitur,  ita  ex  coll  clionc  b  nariim 
omnium  illa  electoium  innuinerabilis  uuiversitas 
iniplctur.  Ilunc  igitur  annua>  pcrfccUe  mullituJinis 
Saltaior  annunlians  ait  :  c  Ut  prxdicarein  annnm 
pltcabilem  Doiuini.  >  Annus  cnim  placatiunis  l>o- 
niiiu  pr:edicatur,  cuiu  plebs  fidc.ium  veritatis  iu- 
mine  iiliislranda  denuntiatur. 

Omnes  qnoqne  lugentes  comolari  missus  est  Do- 
minus,  quia  iacrymas  bumilium  promissionc  futuri 
gaudii  lienigne  relevaie  dignatus  est,  dicens :  c  Bcati 
qui  lugent,  quoiiiam  ipsi  consolabuntur  (Matth,  ▼, 
5).  —  Ipsi  enim  sunt  Ingentes  Sion^  id  est  populum 


manas  menti^s.  Doiuiniis  vero  conversa  locutione  ad 
prauiictos  fortcs  justitiae,  id  est  aJ  sanclos  pi^aedica- 
lores  ex  circuiiicisione  venientes  subjnngit : 

Yers.  5.  —  c  Et  staliunt  alieni,  et  pascent  po- 
cora  vestra,  et  filii  peregi  inoruni  agricolos  etTini- 
tores  vestii  ci unt.  > 

Vers.  7.  —  I  Vos  autem  saccrdotes  Domini  to- 
cabiinini :  Ministii  Dei  iiostri  dia^tur  vobis  :  forti- 
tuiiincm  gentium  comedetis ,  et  in  gloria  earuin  su- 
perlictis.  > 

Alieni  quippe  et  a  Deo  prius  et  a  convcrsati:n? 
Israel  eranl  genliles.  Qui  postquam  steterunt  in 
fidc,  multi   eorum  pixlati  suiit  Ecrlesiis,  et  pav> 


Dci,  q:iia  populum  Dei  a  paradiso  expulsum,  et  in      runt  pecora  istorum  foi  tium  justitiae,  id  cst  popul'*s, 


captivit;.lein  ptasscutis  cxsilii  miseiabiliter  a  dia- 
M I  possessiim  defli^bant.  Quibus  fortitudinem  Do- 
miiius  posuit^  ut  diabohim  potenter  viiicerent,  et  po- 
pulum  Dei  liberarciit,  dicens  :  c  Erce  dedi  vobis 
potestatem  calcaiidi  super  serpentes  et  scorpiones, 
et  super  oauueni  virtuteni  iniinici  {Luc.  x,  19).  > 

c  Et  dedit  cis  coronani  pio  cinere.  >  Quia  p. o eo 
quod  bumiliali  et  imerentes  planxeraiit  Sion,  laeti- 
llcavit  eos  dc  ejus  ereptione.  Soleiit  cniin  cinere 
plaiigentes  aspergi  et  gauJentes  coronis  ornari. 
HuItituJo  discipiilortiiu  vocatur  gaudium  et  corona 
niagistri,  siiul  ait  Paulus  his,  quos  Christo  acqu.si- 
Terat  :  c  Gaudiuin  nifium  et  corona  mea  sic  suite  in 
Domino  charissinii  {Philip.  iv,  i).  >  Coronam  ergo 
dedi  eis  pro  cinere^  quia  gaudere  feci  (os  de  salute  D 
conversorum,  qui  prius  lugebant  de  perdilione  pec- 
cantium.  £t  pro  luctu  dedit  eis  oleum  gaudii^  id  est 
graliain  Spiritus  sancli,  qui  mentes,  quas  rcplet^ 
ungit  et  lastifical.  Sed  et  paltium  laudis,  id  est  hila- 
rilatem  mcntis  dedil  illis  pro  Spiritu  mceroris.  Pal  • 
LuiM  enim  laudis  babitus  est  cordis  laudes  Deo 
gratulanier  solventis.  Sequitur  : 

c  Et  vocabunlur  iu  ea  fortes  justitiae,  plantatio 
Doinini  ad  glorificandum.  >  !n  ea,  id  est  iii  Sion, 
rora6tf/i(ur  non  illi  qui  peccalo  fortes  suiit,  scd  qui 
fortes  suiit  ut  operentur /usttttam.  lli  siuii  planlatio 
Dominiy  id  cst  a  Doinino  in  cliarilate  ra  licati  ct 
fundati.  Et  hxc  piantatio  facta  est  ad  glorificandum. 
Se(|uilur : 


quos  ad  fiJcin  apostoli  coiivertcrant.  Filii  quo.|i:e 
peregrinorum  illi  fueiunl,  qiii  canialiier  ab  inlideli- 
bus  parenlihus geniii  deseiuerunt crrores  eoruin  ve- 
nientes  ad  Christum.  Qui  facii  stint  agricolw  et  Dim- 
toreSf  quoniam  agruiu  Dei,  qui  est  populus  fidelium, 
et  viiieam,  qii.-e  est  homo,  ligonibus  sauctx  p  aJica- 
tionis  excoluerunt.  Apostoii  vero  sacerdoles  Domini^ 
id  est  sacra  ei  dantes  cuni  magno  honoris  privil.^io 
sunt  vocati,  et  mftit<(rt  ejus  dicli,  qu  a  ip.si  defei  tur 
auctoritas,  ipsi.squc  dantibus  et  ministrantibiis  quid- 
quid  habet,  susc(*pit  Ecclcsia.  Unde  et  iilud  est,  qood 
dicunt :  c  Sic  nos  existiiiiet  lioino,  i:t  niinist;08 
Cliristi»  et  dispensatorcs  inysteriorum  Dii  (i  Cor. 
IV,  1). 

Qui  et  fortitudinem  4^«n/iumcomederiint,quia  uni- 
Tcrsam  gentiiitalem  sibi  incorpcraveriinl  ti  ajicientes 
in  viscera  Ecclesiae.  Speiialiter  tainen  fort  tuJo  gen- 
tium  triumphus  esl  mai  tyrum.  Et  in  gloria  earum 
superbierunt,  id  est  auctoritatem  exsultationis  ct 
fiducix  sumpseriint,  dicentes  :  c  Qu£e  est  spes  iio- 
stra,  aut  gaudiuni  aut  corona  gloriae  iii.i  vos  ante 
Dominum?  >  (i  Thess.  ii,  19.;  Deii.de  iiisi  fallor  ad 
pcrliilos  sacerdoles  Judseorum ,  qiti  persecuil  sunt 
apostolos,  id  est  veros  sacerdotes  \e.tilur  sernio, 
cum  suDditur  : 

Vers.  7.  —  c  Pro  confusionc  vestra  duplici  et 
rulorc  iaudabunt,  partem  eorum  :  propter  hoc  in 
ferra  sua  duplicia  possidcbunt,  Ia!t.lia  sempiterKa 
crit  eis.  > 


8»  GOMMENT.  IN  ISAIAM  UBRl  OCTO.  —  LIB.  YIII.  891 

ITBRft.  o.  —  c  Qoia  ego  DomiDus  dillgenB  judi- Arisque  TirtutibusnonintelligatpopulamDeiTAdhiie 


ciam  et  odio  habens  rapinam  in  holocausto.  > 

Cum  enim  justus  Judex  apparuerit  examinans  co- 
gitationes  et  opcra  singulorum,  tunc  principes  sa- 
cerdotum,  qui  praecipiebant  apostolis  ne  loquerea- 
tar  in  uomine  Jesu,  et  Pbarisxi  hypocritae  omnes 
simul  reprobi  dupliciler  conlundentur,  et  erubescent, 
scilicet  intus  et  foris,  et  in  conspectu  assistentium 
et  in  conscientiis  suis.  Et  ecoutra  laudabunl  omnes 
partem  apostolorum  atque  lideliuro,  ut  ex  confu- 
sione  partis  inimicae  major  appareat  gloria  partis 
electx. 

Vel  apostolis  adhuc  dicitur,  quia  pro  eo,  quod 
duplicem  habebatis  confu$ionem  tam  super  populo 
Judaeorum,  qui  a  Deo  recesserat,  quam  super  natio- 


aulem  Salvator  loquitur,  dicens  : 

Vers.  iO.  —  c  Gaudens  gaudebo  in  Domino,  et 
exsnltabit  anima  mea  in  Deo  mco,  quia  induit  roe 
Tcstimento  salutis,  et  induroento  laetitiae  circurodedit 
me  quasi  sponsum  decoratum  corona,  et  quasi  spon- 
sam  omalam  monilibus  suis.  > 

Se  gavisurum  in  Domino  et  bealam  aniroam  suam 
tit  Deo  exsultaturam  dicit,  quia  aelernaliter  in  Patre 
gaudebit  sedens  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis. 
£t  quare  gaudebit  in  eo?  Quia  induit  me  veslimento 
talutis,  id  est  misit  eum  in  similitudinem  carnis 
peccali,  ut  contra  omnes  Titioruro  languores  indu- 
mento  $alutis^  id  est  sacrosancta  carne  rounitus  es- 
set,  ne  ad  interiora  ejus  tentatio  diabolica  penetra- 


nibus,  quae  idolis  serviebant,  videbitis  [eos  ad  timo-  ^  ret.  Ve$timento  saluti$,  ac  sanitatis  estindutus,  quia 


rem  Dei  conversos  laudare  partem  suam,  id  est 
Deum»  quem  soli  elegerunt.  Et  sicut  reprobi  dupli- 
citer  confundentur,  ita  justi  in  terra  <»a,  id  est  iu 
regnocoelorum  duplicia  possidebunt^  quia  non  solum 
animarum,  sed  et  corporum  beatitudine  gaudebunt 
perpetua,  et  pro  teroporali  tristitia  erit  ei$  sempi" 
Uma  latitia.  In  terra  $ua  duplicia  po$$idebunt^  ut  in 
iptaquoque  Qarne  gaudeant,  in  qua  pro  Domino  do- 
lores  et  cruciatus  pertulerunt.  Nec  roirum,  si  ista 
commutatio  ab  utraque  parte  flat,  ut  reprobi ,  qui 
exsoltant  atque  gloriantur,  duplici  tunc  confusione 
teneantur,  et  electi ,  qui  nunc  tristes  et  abjecti  sunt, 
daplicia  bona  possideant :  quia  Dominus  noster  di" 


nihil  coutradictionis,  nihil  vilii  tentantis  in  assum- 
pta  carne  toleravit,  et  indumento  justitioB  circumda- 
tus  esty  quia  omnero  justitiam  et  sanctitatem  ha- 
buit  in  carne,  qua  se  induit.  Ei  hoc  iudumento  cir- 
curodatus  est  sicut  Sponsus  Ecclesiae  decoratus  co- 
rona  seropiterni  rcgni.  Quia  vero  una  persona  est 
ipse  et  Ecclesia,  circumdatus  est  et  quasi  sponsa. 
Etenim  caput  et  corpus,  sicut  hic  liquido  monstra* 
tur,  unus  est  Christus.  Nam  unus  ideroque,  sicot 
hic  cemimusy  loquitur  ;  c  Indumento  justiliae  cir» 
cumdedit  me,  quasi  sponsum  decoratum  corona,  et 
quasi  sponsam  omatam  monilibus  suis ;  >  non  quia 
sine  corpore  non  est  integer,  sed  quia  nobiscum  in- 


Upt  judicium,  et  quod  jusium  est  ulrisque  reddet.  q  *^«^'  ^^  dignatus  est,  qui  et  sine  nobis  semper  in 


Ei  rapinam  detestaturin  holocausto^  ut  sacrificia  Ju- 
dasorum  respuat,  quae  illi  ex  rapinis  et  per  fraudem 
acquisita  afferebant ,  et  omnes  eleemosynas  et  obla- 
tiones,  quae  tiunt  ex  rapto,  reprobet,  quoniam  c  qiii 
offert  sacrilicium  ex  substantia  paoperis  quasi  qoi 
Tictimat  filium  in  coospectu  patris  sui  {Eccli.  xxxiT» 
24).» 

De  praedictis  autem  NotI  Testamenti  idoneis  mi- 
nistris  subjunxit  : 

c  £t  dabo  opus  eorum  io  Tcritate,  et  foedus  per- 
petuum  feriam  eis.  > 

Dedit  enim  opus  eorum  in  veritate,  ut  nequaquam, 
sicut  in  lege,  fieret  umbra  veritatis,  sed  esset  ipsa 
Tcritas.  Et  foedus  sive  pactum  sempiternum  percus^ 


teger  est.  Nam  quomodo  corpus  ejus  nos,  si  non  et 
nobiscum  unus  Christus?  Se  itaque  dicit  $pon$um 
secundum  caput,  sponsam  secundum  corpus.  Du» 
videntur,  et  unus  est.  Unde  et  corpori  debet  conve- 
nire,  quod  dictum  est :  c  Gaudens  gaudebo  in  Do* 
mino,  >  etc.  Gaudebit  enim  totus  et  anima  et 
carne  quisquis  electus  in  Domino,  qui  gaudero 
noluit  in  saeculo,  cum  mortale  hoc  induerit  im- 
mortalitatem.  Nam  dum  hic  viveret,  indutus  est 
vestimento  salutis  in  mente,  et  indumento  justitim 
circumdatus  est  in  aciione.  Cunrenim  vestimento 
induirour,  ex  omni  parte  circumdamur. 

Igitur  vestimento  salutis  induitur,  quisquis  a  lan- 
guore  peccati  per  Dei  gratiam  undique  custoditor : 


sit  eis,  non  quale  pactum  Moysi  dederat,  quoa  prae   D  et  indumento  justitice  circumdatur^  qui  undique  bono 


teriit,  sed  pactum  £Tangelii,de  quo  loquitur  :  c  Cg&- 
lum  et  terra  transibunt,  Tcrba  autem  mea  non  trans- 
ibunt  {Matth.  xxit,  55).  >  De  quibus  et  subjicit : 

Vers.  9.  -  c  Et  scietur  in  gcntibus  semen  eo- 
ram,  et  germen  eomm  in  medio  populomm.  Om- 
nes  eoim,  qui  Tiderint  eos,  cognoscent  iilos  :  quia 
isti  sunt  semen,  cui  benedixit  Doroinus.  > 
I  Hoc  enim  manifeste  cernimus.  Nam  in  omnlbus 
popolis  et  nationibus  cognoscitur  genus  Christia- 
norum,  quod  ab  apostolis  disseminatum  est,  et  sci- 
tur  quia  benedictio  Dei  est  super  eos  omnes.  Qui 
viderint  eos,  prima  fronte  cognoscent^  quia  semen 
stfal,  cttt  benedixit  Dominus,  Quis  enim  ex  ordine 
Titae,  mansuetudine,  continentia,  hospitalitate.  caete- 
Patrol.  CLXXXI. 


opere  protegitur,  ut  nullaro  partem  actiortis  su» 
peccato  iiudam  relinquat.  Naro  qui  in  aliis  actioni- 
busjustus  est,  in  aliis  injustus,  quasi  unum  latus 
operuit,  aliud  nudavit.  Qui  ergo  undique  in  cunctis 
operibus  suis  justus  est,  hoc  indumento  juslitics 
circumdatus  est.  Et  tali  veste  induta  est  electorum 
Ecclesia,  vel  aeterni  Regis  sponsa  pretiosis  virtuti- 
bus,quasi  monitibus  adornata,  et  in  capite  suo,  quod 
cst  Christus,  diademate  regio  decorata.  Beiie  autem 
subnectitur : 

Vers.  ii.-— c  Sicut  enim  terra  profert  germea 
suum,  et  sicut  hortus  semen  suum  germinat :  sic 
Doroinus  Deus  gerroinabit  justitiam,  et  laudem  co« 
ram  universis  gentibus.  > 


IM  nERYEl  BURGiDOLENI^S  MONACIII  5St 

Nam  $icHt  terra  germen  iuum ,  iia  fiddis  anima  A      Olim  Tocabatur  Sion  derelicta^  quia  dicebator 


germen  bonae  cogitationis  profert  in  opus.  Et  ncut 
hortui  semen  suum  germinat^  ita  mens  electorum 
susceptum  semcn  divini  verbi  producil  in  fructum 
actionis,  sed  hoc  facere  Deus  dicilur,  quia  ipse  dat 
elcclis  suis,  ut  hoc  faciant.  Alque  ila  justitiam  recte 
viTcndi  et  laudem  prxdicationis  omnibus,  qus  sub 
coelo  sunt,  genlibuselectipronuntiant.  Posthaec  Isaias 
"personam  omnium  prophetarum  gerens  loquitur  : 
CAPUT  LXil. 

Vers.  4.  —  €  Propter  Sion  non  tacebo,  et  propter 
Jerusalem  non  quiescam,  donec  egrediatur  ut  splen- 
dor  juslus  ejus,  et  Salvator  ejus  ut  lampas  accen- 
daiur.  > 

Sion  namque  et  Jerusatem  plebs  fideliura  dicta 
est.  Propter  quam  instruendam  Isaias  non  tacuit, 
neque  quievit  proplietare,  donec  egrederetur  ut 
sptendor  justus  ejus^  id  est  Ghristus.  Quia  c  omnes 
prophetae  et  Icx  usque  ad  Joaimem  prophetaverunt, 
et  ex  eo  regnum  Dei  evangelizatur  {Luc.  xvi,  46).  i 
Prophet»  enim  silere  C(»perunt  tempore  Joannis, 
ubi  evangelica  praedicaiio  sumpsit  exordium.  Quo 
tempore  jushts,  quem  Sion  exspeclabat,  ut  splendor 
cgressus  est  de  utero  Yirginis,  qiiia  mox  pastoribus 
nativitatem  ejus  cum  magna  daritate  apparens  an- 
gelus  nuntiavit,  et  magi  stellam  in  Oriente  Tide- 
runt.  Et  ut  lampas  accensus  est,  quia  lumine  mira- 
culorum  et  doctrinae  clarus  mundo  resplenduit,  at- 
tjue  fugata  obscuritate  peccati  humano  generi  gra- 


B 


quod  propter  Adae  peccatum  Deus  plebem  suam  de- 
rdiqucrat,  quam  a  paradiso  depellcns  luce  visionis 
suae  privaverat.  Cujus  terra  mens  ejus  intdligi  po- 
fest  secundum  illud  :  c  Anima  mea  sicut  terra  sine 
aqua  tibi  (Psal.  cxlii,  0).  >  Quae  sdlicet  terra  ▼o- 
cabatur  desolata,  quia  dicebat  non  habere  cousda* 
tionem,  dum  non  inveniret  Redemptionem.  Sed  ubi 
invenerit  redemptorem,  non  vocabitur  derelicta^ 
quia  nunquam  Rdinquetur  ab  eo,  qui  ait :  c  Ego 
vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consum- 
mationem  sseculi  (Mattli,  xxviii,  20).  >  Sed  extunc 
nomen  ejus  vocatum  est :  Voluntas  mea  in  en,  quia 
Deus  in  plebe  sna  voluntatem  snam  fatetur  esse,  ex 
quo  ipsa  per  Christi  gratiam  implere  consuevit 
mandata  ejus,  quae,  dum  auxilio  gratiae  destituta  es- 
set,  implere  nequiverat.  Et  terra  cordis  ejus  non 
vocabitur  amplius  desolala,  sed  vocabitor  habitata^ 
quia  consolationem  sancti  Spiritus  habebit,  et  inha^ 
hitabitur  ab  eo,  qui  ait :  c  Si  quis  diiigit  me,  ser- 
monem  meum  servabit,  et;  Paler  meus  diliget  eum, 
et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eum  facie- 
mus  {Joan.  xiv,  23).  >  Et  hoc  ita  fiet ;  quia  eomjda^ 
cuit  in  ea  Domino,  Secundum  beneplacitum  gratie 
suae  quasi  terram  animae  ejus  inhabiubit.  Sequitur  : 

Yers.  5.  —  c  Habiubit  enim  juvenis  cum  virgine» 
et  habiubunt  in  te  lilii  tui,  et  gaiidebit  sponsus  8u« 
per  sponsam,  et  gaudebit  super  te  Deus  tuus.  > 

Juvenis  habitabii  cum  virgine,  id  est  Joannes  apo» 


tiae  suae  lumen  iniuUt.  Non  cessavit  ergo  propheu  q  s^^us  cum  matrc^Domini.  Et  filii  Sion  faabiUve- 

loqui  prqpter  Sion^  donec  egrederetur  ut  splendor 

fustus  ejus^  quia  necesse  fuit,ut  fideles  Uiius  temporis 

haberent  propheticum  sermonem,  cui  benefacientes 

intenderent  quasi  lucernae  lucentes  in  caliginoso 

loco,  donec  dies  adventus  Salvatoris  illucesceret,  et 

8oI  justitiae  mundum  irradiaret.  Post  cujusmodi  fu- 

turum  splendorem  aple  subjecit  propheu  dicens  ad 

Sion  : 

Yers.  2.  —  c  £t  videbunt  gentes  justum  tuum,  et 
cuncti  reges  indytum  tuum.  i 

Gentes  enim  et  reges  totius  orbis  videbunt  eum, 
quia  sicut  lampas  accendetur,  ut  omnibus  resplen- 
deat.  Sequitur. 

c  Et  vocabitur  tibi  nomen  novum,  quod  os  Domi- 
ni  nominabit.  > 

Nomen  novum  accipies,  quia  Christiana  vocaberis. 
Sequitur. 

Yers.  3.  —  c  £t  eris  corona  gloriae  in  manu  Do- 
mini,  et  diadema  regni  in  manu  Dei  tui.  > 

Quia  te  Christus  possidebit,  ut  ex  te  coronetur  in 
gloria  sua,  videlicet  diademale  regio.  Chorus  namque 
sanctorum  omnium  corona  Christi  erit  in  iilo  beati- 
tudinis  regno.  Sequitur*: 

Yer8.  4.  —  c  Non  vocaberis  ultra  derdicta,  et 
terra  tua  non  vocabitur  amplius  desolaU,  sed  voca- 
beris  volunus  mea  in  ea»  et  terra  tua  inhabitabitur, 
quia  complacttit  Domino  in  te  (i9i).  > 


runt  in  ea,  id  est  Ecdesia ;  multitudo  videlleet  erat 
illa,  quorum  c  credentium  cor  unum  etauima  una 
(Act.  IV,  32).  >  Ct  gavisus  est  sponsus  super  spon- 
tam^  Christus  super  Ecclesiam,  cum  eam  crescere 
ubiqiie  cerneret,  et  in  rdigioue  proficere.  Et  gavisus 
est  super  Sion,  id  est  super  plebem  fiddium  Deus 
ejus.  Quia  vero  post  hoc  in  singuUs  locis  per  totum 
orbem  constituti  suut  rectores  Ecdesiae,  convenien* 
ter  subditur : 

Yers.  6.  —  c  Super  muros  tuos,  Jerusalem,  con- 
stitui  custodes,  tou  die  et  tou  nocte  perpetao  non 
Ucebunt.  > 

Muri  quippe  Jerusalem  munitiones  disciplinarum 
Ecdesiae  sunt.  Super  quos  muros  Dominus  custodes 
D  tota  die  et  tota  nocte  constituit,  qiiia  in  congregatio- 
nibus  rdigiosorum  praepositos  ordinavit  qiii  diu  no- 
ctuquecustodiantobservantiam  discipliiiae,  nesaciae 
institulionis  muros  sui)jecti  transgrediantur.  Qui 
perpetuo  non  tacent,  quia  continuis  exhorlalionibus 
cives,  qiii  intra  muros  civitalis  hujus  commoran- 
tur,  ad  suimct  custodiam  rooneiit,  et  conlra  spi- 
riulium  inimicorum  insidias  sedulo  caiitos  redduni. 
Yd  per  diem  prosperiutis  et  per  noctem  teinpus  ad- 
versitatis  intdligi  potest.  Dominus  igitur  super  mu- 
ros  Jerusalem  die  ac  nocte  custodes  posuit,  quoniam 
Ecdesiae  pradatos  dedit,  qui  el  in  prosperis  et  in 
adversis  reUgionis  muros  pervigiles  observent,  ne 


C/^-JJ  /la  uterque  cod. 


S8V  COMMENT.  IN  ISAiAM 

dTiUtem  saDCtam  ex  parte  qualibet  hoslis  imim- 
pat.  Ubi  apte  subjuDgitur :  c  Qui  reminiscimini 
Domini,'  ne  tacealis.  > 

Vers  7.  —  c  Et  nedetis  silentium  ei,  donec  stabi- 
liat,  et  donec  pouat  Jerusalem  iaudem  in  terra.  > 

llli  enim  reminiscuntur  Domini,  qui  frequenter 
eum  ante  sui  cordis  oculos  pia  medilatione  redu- 
cunt.  Antequam  Tcro  sancta  Ecclesia  in  tantam  au- 
ctoritatem  ubique  veniret,  muita  patiebatur  ab  inii- 
delibus.  Unde  nunc  eos,  qui  reminiscebantur  Do- 
mini,  id  est  spiritales  viros  prophela  commonuit, 
ne  tacerent  a  clamore  precum,  quoniam  c  oportet 
semper  orare,  et  non  deiicere,  neque  darent  ei  si- 
leutium  {Luc.  xviii,  i),  >  sed  voces  orationum  sua- 
rum  in  aures  ejus  instanter  ederent,  donec  stabiliret 
Jeruialem,  id  esl  statum  iirmitalis  daret  fluctuanti 
Ecdesise,  el  poneret  eam  laudem  in  ierra^  id  esl  in 
hoc  mundo,  ubi  ipsa  fuerat  opprobrium  et  subsan- 
natio.  Sed  et  nobis  adbuc  praecipitur,  si  Domini 
pio  desiderio  reminiscimur,  ne  taceamus  indefessis 
precibus  ad  eum  ciamare,  donec  Jerusalem  nostram, 
qn»  flucluat  in  peiago  saeculi  hujus,  ipse  stabiliat 
in  terra  beatae  soiitudinis,  et  ponat  eam  ibi  iaudem 
et  gloriam.  Quia  vero  his,  qui  novam  vitam  ducunt, 
loquitur  Dominus,  audiamus,  quid  et  de  illis,  qui 
pertinaciter  in  vetustate  consistunt,  promittat.  Se- 
quitur : 

Yebs.  8.  —  c  Juravit  Dominus  in  dexCera  sua,  et 
in  brachio  fortitudinis  suae  :  Si  dederotriticum  tuum 
oltra  cibum  inimicis  luis,et  sibiberint  aiieni  vinum 
tuum,  in  quo  laborasti.  i 

Yers.  9.  —  c  Quia  qui  congregabunt  iilud,  come- 
dent,  et  laudabunt  Dominum :  et  qui  comporta- 
bunt  (195)  illud,  bibent  in  atriis  sanctis  meis.  > 

Juratio  namque  Dei  immobilis  assertio  ejus  est. 
Dextera  vero  et  brachium  fortitudinit  ejus  Ghristus 
ejus  est,  iriticum  Sion  pabulum  sanctae  intelligentiae, 
inimici  Sion  Jud^ei  persequentes  Ecclesiam,  vinum 
ejus  spiritalis  scientia  est,  qu»  fidelium  mentes 
ketificat  et  iiiebriat.  Judaei  quoque  sunt  alieniy  qui 
dereliquerunt  Dominum,  biasphemaverunt  Sanctum 
Israel,  alienati  sunt  retrorsum.  Juravit  ergo  Domi- 
nui  in  dextera  $ua,  el  in  brachio  fortitudinis  sua^  id 
est  imiuutabiliter  sanxit  in  Gbristo,  qui  est  virtus 
ejus,  dicens  :  Si  dedero  trilicum  tuum  ultra  cibum 
tmmtds  tuis,  id  est  non  dabo  amplius  sacram  iiitei- 
ligentiam  Judaeis  in  cibum  animae,  quia  jam  Scri- 
pturas  ulterius  non  intelligent,  ex  quo  Ghristum,  qui 
solusinleliigentiamearum  aperit,  reprobaverunt.EMt 
biberini  aHeni  vinum  tuum,  id  est  non  bibent  ultra 
Judaei  tuum  spiritalem  sensum,  quo  coelitus  inebria- 
ris,  ut  mente  excedas  Deo,  quia  ^tit  triticum  iittim, 
id  est  sacri  intellectus  frugem  ex  latissimo  divino- 
ram  eloquiorum  campo  cofti^r^^afrttfi/,  comedentilUui 
ore  cordi8,et  laudabunt  Dominum  dicentes  :  c  Bene- 
dicam  Dominum,  qui  tribuit  mihi  intellectum(Psa/. 
^S  7J«  >  Qui  vinum  spiritaiis  sensus  ex  vinea  Scri- 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  TIII.  5SS 

A  pturae  sanctae  comportant,  botros  sententiarum  coa- 
donando,  bibent  illud  in  atriis  sanctis  meis^  id  est 
inEcclesiae  conventiculis,  et  distributis  fideiium 
ordinibus. 

Vel  daemones  sunt  inimici  et  alieni^  qui  triticum 
et  vinum  Judaeorum  comederunt,  et  biberunt,  id  est 
omnes  fructus  laboris  eorum  devoraverunt,  dum 
ilii  inter  Deum  et  idola  fiuctuarent.  EciUesis  vero 
triticum  et  vinum  hostes  non  rapiunt,  quoniam  ipsa 
soli  Deo  placere  quaerens  ex  operibus  l>onislabores 
manuum  suaruin  comedet,  ac  Deum  aeterna  laude 
sustollet,  atque  in  atriis  aeternalium  mansionum 
apud  Patrem  bibet.  Nam  quia  in  agro  et  in  vinea 
laboramus,  ut  trilicum  et  vinum  colligamus,  recte 
per  vjnum  et  triticum  fructus  supernae  remunera* 
B  tionis  exprimitur ,  quem  assequimur  pro  labore, 
quem  iii  corpore  ducimus.  Deinde  fidelibus  Hebraeis 
praecipitur: 

Yers.*  iO.  —  c  Transite,  transite  per  portas,  prae- 
parate  viam  populo,  planum  facite  iter,  et  eligita 
iapides,  et  elevate  signum  ad  populos.  • 

Transite,  inquit,  per  portas^  id  est  per  jussionem 
apostolorum,  quae  portae  sunt,  exite  geiitibus  prae- 
dicare.  Yel  eis,  qui  foris  sunt,  dici  potest,  ut  per 
portas  transeant^  id  est  per  doctrinam  apostolorum 
ingrediantur  Ecclesiam.  Prceparate  viam  populo  ve- 
nienti^  id  est  praemonstrate  gentili  populo  viam  fidei» 
qua  venitur  in  Ecclesiam.  Planum  facite  iter^  id  est 
oflendicula  dissensionum,  et  scrupulos  dubitationum 
p  tollite  de  via  fidelium,  et  quidquid  impedire  potest 
gressum  eorum,ut  ad  supernam  habitationem  pro- 
perent.  Et  eligite  lapides  pretiosos  ac  vivos,  ut  quis- 
quis  saeculo  renuntiaverit ,  inter  saeculares  non 
maneat,  sed  frequentias  eorum  declinet,  ct  cohabi- 
tationes  fugiat.  Sive  elegite  lapides,  id  est  omnem 
emollite  duritiam  de  cordibus  credentium,  et  elevate 
signum  crucis  ad  omnes  populos,  ut  universus  exer- 
citus  militum  Christi  videat  illud,  et  sequatur. 

Yers.  ii.  —  cEcce  Dominus  auditum  fecit»  dd 
nomine  suo  etiam  illis  gentibus,  quae  sunt  c  in  ex- 
tremis  terrae.  >  Sequitur: 

c  Dicile  filiaeSion  :  EcceSalvator  tuus  venit :  ecce 
merces  ejus  cum  eo,  et  opus  illius  coram  ipso;  > 

Vos,  inquit,  o  praedioatores,  dicite  filicB  Sion,  id 
D  est  Ecclesiae  de  gentibus,  quae  filia  est  primitiv.'e 
Ecclesiae :  Noli  timere,  noli  deficere,  quia  ecce  venit 
ad  judicium  Salvator  tuus^  qui  te  a  cunctis  tribula- 
tionibus  eripiens  salule  perpetua  donabit.  Et  ecce 
merces  ejus,  quam  tibi  reddet,  cum  eo  est,  opus  iiliut 
coram  ipso,  id  est  homo,  quem  creavit,  ante  tribunal 
ejus  stabit  judicandus.  Sequitur : 

Vers.  12.  —  c  £t  vocabunt  eos  :  Populus  sanctus» 
redempti  a  Domino.  Tu  autem  vocaberis  quaesita 
civitas,  et  non  derelicta.  > 

Hebraeos,  qui  crediderunt,  vocamus  ita,  ut  dica- 
mus  :  Iste  esl  populu$  sanctui^  et  in  sanctitate  nu- 
trituSy  qui  etiam  redempti  suht  a  Dtmimo.  Ecdesia 


(195)  Alias,  eomportant  et  congregant. 


589  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI  -950 

Tero  de  gentibas  licet  et  ipsa  populus  sanctus  Toeari  a     Torcular  caUavi  iolus,  id  est  Diortem,  qu»  c^te- 

ros  deprimit,  ego  solus  resurgendo  calcavu 


possit,  tamen  quia  prius  in  squalore  gentiiitalis 
conversata  est,  non  ita  populus  sanctus  vccari  con-^ 
suevit,  scd  specialiter  appellalur  civita$  qumita  et 
non  dereticta,  quoniam  Salvatoream  utpote  perditam 
quaesivit,  et  inventam  non  dereliquit.  Sequitur : 
CAPUT  Lxm. 

Vers.  1.  — Quis  est  iste,  qui  venit  de  Edom, 
linciis  vesiibus  de  Bosra  ?  Iste  formosus  in  stola  sua 
gradiens  in  multitudine  fortitudinis  suae.  > 

Hoc  in  persona  primorum  dicitur  angelorum  de 
Ghristi  ascensione  miranlium.  Nam  cernentes  eum 
de  hoc  mundo  remeantem  ad  superos,  miraniur  ad 
invicem  vel  intra  se  dicentes  :  Qui$  est  iste^  qui  ve- 
nit  de  Edom?  id  est  qui  de  hoc  terreno  saeculo  liuc 


Solui 

enim  torcular,  in  quocalcatus  est,  calcavit,quiasua 
potentia  eam,  quam  pertulit  passionem,  vicit.  Nara 
qui  usque  ad  mortem  crucis  passus  est,  dc  morte 
cum  gloria  surrexit.  Bene  autem  subdit :  Et  de  gen- 
tibus  non  est  vir  mecum.  (juia  bi,  pro  quibus  pati 
venerat,  passionis  ejus  parlicipes  esse  debebant. 
Qtti  pro  eo  quod  illo  tempore  necdum  crediderant, 
de  ipsis  in  passione  queritur,  quoruni  vita  illa  pas- 
sione  quasrebatur.  Quia  vero  gentes  universas,  qus 
ante  sahitarcm  hanc  ejus  passionem  de  hoc  saeculo 
migraverunt,  sine  misericordia  damnavilapud  infe- 
r08,paucissimis  ut  Melchisedecb  et  Job  evadenlibus, 
calcavi,  fnquit,  eos  in  furore  meo,  et  concuieavi  eo$ 


-ad  nos  ascendit?  Edom  quippe  terrenus  interprcta-  ^  in  ira  mea.  Eos  namque  calcavit  tn  furore  suo,  quo» 

in  infernum  iratus  demersit.  Et  de  gentibus  nunc  est 
sermo  ejus.  Quoniam  aulem  peccata  nostra  ipse 
portavii  iu  corpore  suo  super  lignum,  ut  peccato 
mortui  justitiae  vivamus,  adjecit :  Et  a*persus  eU 
sanguis  eorum  super  vestimenta  mea^  id  est  maculae 
peccatorum  eorum  super  carnem  meam  :  omnia  tft- 
dumenta  mea,  id  est  totum  corpus  meum  alieuonim 
sordibus  ptH^catorum  inquinavi.  Non  quia  ipse  eon- 
taminatus  sit  nostris  iniquitalibu8,sedquia  oronium 
nostrorum  ddicla  solus^  ut  deleret,  accepit,  et  pas* 
siones  atque  conlumelias  et  ahjectiones,  quae  eis  de» 
bebantur,  pertuiit. 
Possunt  iamen  per  genles  designari  adversariae 


4ur.  Tinctis  vestibuSf  id  est  cruenla  carne  sanguine 
.passionis.  Bosra  namque  tribulatio  dicitur,  et  vesti- 
inentum  Domini  corpus  ejus  est,  quod  siimpsit  ex 
Tirgine,  nec  tamen  aliud  indumentum  ejus  est, 
atque  aliud  ipse.Nam  nostrum  quoque  vestimentum 
earo  dicitur,  sed  tamen  ipsi  nos  sumus  caro,  qua 
vestimur.  Iste  formosus  in  stola  5ua,  id  est  nullam 
prorsus  in  assumpta  humanitate  peccali  deformita- 
tem  habens,  mira  sanctitaiis  pulchriludlne  fulgct  in 
ea.  Gradiens  in  mullitudine  fortitudinis  sum,  id  est 
multiplici  sua  virtuie  gressum  operationis  suae  po* 
tenter  agens. 
Vel :  iste  formosus  in  stola  sim,  Id  est  speciosus 


in  carne  glorificata  pcr  resurrectionem.  Gradiens  in  ^  fortitudines,  quas  ipse  conculcavit  atque  contrivit. 


muititudine  fortitudinis  siuf,  id  est  coelum  sua  vir- 
tute  petens.  Sic  apud  se  supernae  virtutes  primo 
deliberant,  ostendentes  quia  discunt,  et  divinam 
acientiam  appetunt.  Unde  quia  dixerant :  Quis  est 
istef  mox  ipse  Jesns  appropinquans  respondet  eis, 
et  docet  eas  dicens: 

« Ego,  qui  luquor  justitiam,  et  propugnator  sum 
ad  salvandum.  > 

Ego^  qui  ioquor  justitiam^  id  est  qui  hoc  quod 
Justum  est  in  terris  doceo,  videlicet  ut  omnes  per- 
suasiones  seductoris  respuant,  et  voluntatem  Grea- 
toris  faciant.  Et  propugnator  sum  ad  saivandum^ 
quia  pro  salute  hominum  pugno  in  passione  contra 
hostem  antiquum.  Quo  audito  virtutes  angelicae 
quasi  accepta  loquendi  cum  eo  licentia  interrogant: 

Vers.  2.  —  c  Quare  ergo  rubrum  est  indumentum 
tnum,  et  vestimenta  tua  sicut  calcantium  in  tor- 
eulari?  » 

Cam  tantae  sis,  inquiunt,  potestatis  et  justitiae, 
^imre  ergo  rubrum  est  indumentum  tuum,  id  est,  cur 
tua  caro  cruentata  est?  Et  vestimenta  tua  sicut  cai' 
tmtiium  in  torculari^  id  est  corpus  tuum  cur  siniile 
eat  caeteris  morientium  corporibus  ?  Quibus  ipse  re- 
spondet  ? 

Teas.  5.  —  «  Torcular  calcavi  solus,  et  de  gen- 

tibas  noD  est  vir  mecum ;  calvavi  eos  in  furore  meo, 

et  conculcavi  eos  in  ira  mea,et  aspersus  est  sangois 

eonim  super  veslimenta  mea,  et  omnia  indumenta 

mt^a  laquinMYL  m 


Et  dicitur  aspersus  sanguis  eorum  super  vestimentm 
ejus,  non  quia  daemones  sanguinem  habeaut,  sed 
talibus  verbis  ostenditur  pugnasse  contra  iilos, 
atque  vicisse  illos  et  occidisse.  Qui  adhuc  %vl\^ 
jungil  : 

Vers.4.  «Diesenim  ultionis  in  corde  meo»  annus 
retributionis  meae  venit.  > 

Quando  patiebalur  Salvalor,  praevidebat  in  corde 
suo  diem  uitionis^  quo  se  perTitum  etVespasianum 
de  suis  perseculoribus  Judaeis  vindicaret,  et  annum» 
quo  eis  retribueret,  venientem  cernebat.  Unde  et 
eadem  passione  sua  imminentc  praedixit  discipulis: 
«  Gum  videritis  circumdari  ab  exercitu  Jerusalem, 
tunc  scitole  quia  appropinquavit  desolaiio  ejus. 
D  Tunc  qui  iu  Judaea  sunt,  fugiant  in  montes,  ei  qui 
in  medioejus,discedanl,et  qui  in  rcgionibus  non  in- 
trent  in  eain,  quia  dies  ullionis  hi  sunt,  vX  implean- 
tur  omnia  quae  scripU  sunl  (Luc.  xxi,  20).  i 

Potcst  etdies  judicii  dies  ultionis  inlelligi,  anAiu- 
que  retributionis  spatium  illud  perpetuitalis,  quod 
erit  post  finem  saeculi,  in  quo  justam  meritorum 
Morum  retributionem  quisque  scntiet.  Dies  ergo 
uitionis  est  in  corde  ejus,  quia  ipse  novit,  quando 
dies  judicii  veniet.  Sed  huic  sententiae  potest  objici, 
qiiod  aiias  scriptum  est :  «  De  die  autem  illa  et  hora 
•  nemo  sdit  neque  angeli  in  coelo  neque  Fiiius  nisi 
Pater  (Marc.  xiii,  32).  >  Gui  scilicet  objeciioni  re- 
spondendum  est,  quod  usiiata  Scripturarum  loeu- 
tionc  dicitur  Filins  diem  iilam  ignorare,  quia  Cacit 


561  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OGTO.  —  LIB.  Vin:  86»- 

ul  omnibas  ignota  sit.  Neque  ^iiim  Pater  aliquid  no-  A  mus  (196)  Israel»  quae  largilus  est  eis  secundum  io- 

dulgentiam  suam,  et  secundum  muliitudinem  mise- 


Tit,  quod  Filius  igiioret,  quia  Filius  est  sapientia 
Patris.  Sequilur : 

Ters.  5. —  c  Circumspexi,  et  non  erat  auxiliator, 
qa%sivi,  et  non  fuit  qui  adjuvarct.  i 

Dominus  in  raedio  perseculorum  positus  circum- 
spexit^et  adjuloFem  non  vidit,  quia  c  discipiili  omnes 
relicto  eo  fugerunt  (Matth.  yxvi,  56),  >  licet  auxi- 
lium  ei  afferre  non  possent,  eliam  si  starent.  Yel 
eircumspexit  in  toia  mundi  latiludine,  et  non  erat 
auxiliator,  quia  nullus  erat  qui  eum  ad  quaeren- 
dam  salutem  humani  patiendo  adjuvaret.  Sequitur: 

c  Elsahavit  miiu  bracliium  meiim,  etindignatio 
mea  ipsa  auxiliala  est  mibi.  > 

Ego  quidem,  iiiquit,  auxili.itorem  iion  inveni,  sed 
brachium  menm,  id  est  virtus  mea  non  solum  me 
liberavit,  sed  et  omnes,  quos  volebam,  salvavit.  Et 
salvavit  eos  non  sibi  ipsi  sed  mt/it,  ut  jam  non  sibi 
Tivant,  scd  ipsi,  qui  pro  ipsis  mortuus  est  et  resar- 
rexit.  Qui  cniin  peccatoruin  suorum  remissionem 
percepit,  vel  aliquod  periculum  evasit,  sed  tamen 
adhuc  siiii  vivit,  nondum  Christo  salvatus  est,  sed 
sibi.  Qui  peccalorum  suorum  veniam  adeptus  jam 
reliquuin  viiae  snae  spatium  Deo  dedicat,  iste  non 
sibi  sed  Deo  salvatus  est.  Et  qui  de  aliquibus  adver- 
sis,  quae  propter  peccata  sua  paliebalur,  ercptus 
jam  deinceps  religiose  vivit,  hunc  sibi  Christus  sal- 
Tavit. 

Sed  quid  cst  quod  addit  :  Et  indignatio  mea  ip$a 


ricordiarum  suarum.  i 

Pressus,  inquit,  pondere  malorum ,  in  nullo  alio 
nisi  in  Dei  misericordia  spem  habeo,  qui  facit  mi- 
sericordiam  in  millibus  diligentibus  se,  et  extendit 
clementiam  his  qui  noverunt  eum.  Hoc  autem  non 
potestdicere  nisi  qui  intelligitse  juste  sastin^re  quod . 
patitur.  Sequitur : 

Vers.  8.  —  c  Et  dixit  :  Yerumtamen  popolas 
meus  fllti  non  negantes,  et  factus  est  eis  Saiva- 
tor.  > 

Deus,  qai  justo  judicio  captivitati  tradidit  popu- 
lum  istum,  austeritatem  justitiae  ciementia  mitiganft^ 
dixit :  cGenui  quidem  filios,  et  exaltavi;  ipsi  autem- 
spreverunt  me  (supra,  i,  42).  t-  Yerumtamen  quia 
pepulut  meu$  sunt,  et  semel  Glii  nominali,  non  per- 
ibunt  in  perpetuum,  si  me  spernere  et  negare  de&e^ 
rint,  sed  sentient  Salvatorem  Christum  meum,  qui 
factus  est  ex  semine  David  secundum  carnem,  fti  in 
eum  crediderint.  Sequitur  de  Domino  : 

Vers.  9.  —  c  In  omni  tribulatione  eorum  non 
est  tribulatus,  et  angelus  faciei  ejus  salvavit  eos.  » 

Quod  apte  potest  intelligi  secundum  illud,  quod 
Job  ait :  c  Si  flagellat,  occidat  semel,  et  non  de  pce- 
nis  innocenlium  rideat  (Job,  ix,  23).  i  Flagellabai 
enim  Deus,  quia  humanum  genus  pro  peccatis  co- 
rum  aflligebat.  Sed  tandem  occidit  semel,  qiiia  iit 
geminam  mortem  nostram  animse  scilicet  ct  carnis 


auxiliata  est  mihi,  nisi  quod  de  Judxis  Apostolus  di-  G  d^lraeret,  Christum  sola  carne  mori  fecit.  c  Quod 


cit,  quia  c  delictum  eorum  diviliae  sunt  mundi,  et 
diminulio  corum  dlvilise  gentium?  >  (f?om.  xi,  12.) 
Si  enim  amissio  eorum  reconciliatio  esi  mundi, 
profeclo  ira  Dei,  quae  super  eos  est,  adjuvit  nostrae 
salutis  effectum.  Auxiliata  est  igitur  ei  indignatie 
ejus,  quia  pcr  iioc  magis  salutem  mundi  operatus 
est,  quod  Juda^is  fuerat  iratus.  De  quibus  et  sub- 
jicit : 

Vers.  6.  —  c  El  conculcavi  populos  in  furore 
meo,  et  inebriavi  cos  in  indignatiune  mea,  et  de- 
traxi  in  terram  virtulem  eorani.  i 

Conculcavit  per  Vespasianum  et  Tilum  tit  furore 
sao  populos  Judaeorum,  et  inebriavit  eos  amaritudine 
tribulalioiium,  alque  in  terram  dejecil,  omnem  vir- 
Cotem  eoruin  confringens  sub  Ronianis,  ne  jam  ab 
hac  humilialione  sua  iisqiie  ad  adventum  Elix  re- 
surgere  valeant.  Vcl  indignalio  cjus,  quae  contra 
dacmones  crat,  adjuvit  salutem  nosliain.  Quos  ipse 
coiiculcavit  in  furore  suo,  et  detraxti  in  tcrram  vir- 
inlein  eorum,  ul  nos  libcrarel. 

Posl  JKTec  vales  ex  siia  et  popuii  persona  loquitur 
ei.arrans  in  se  benelicia  Dci,  et  duriliam  cordis  po- 
puli,  ob  qiiam  el  Jcrusalem  incendio  el  Israel  ca^ 
ptiviiati  traditus  sit.  Nam  sequitur  : 

Vers.  7.  —  «  Miseratioiium  Domiiii  recordabor, 
ci  laudem  Domini  super  omnibus  quae  reddidit  no- 
bis   Dominus,  ei  super  mullitudine  bononim  do- 


enim  mortuus  est  pcccato,  mortuus  est  semel  (Bom, 
VI,  iO).  >  Neque  de  poenis  innocentium  jam  risit, 
quia  dilectum  Filium  buum  exhibuit  participem  tri- 
bulationunci  eorum.  Nam  quasi  ridebat  de  pocnis  eo- 
rum,  dum  eis  affectum  compassionis  suae  non  osten- 
deret  in  afilictione  redemptionis  ipsorum.  Simiiiter 
et  hic  dicitur,  quia  in  omm  tribulatione  eorum  tum 
e$t  tribulatus^  dum  afllictionem  eorum  ccrnerek,  et 
Redemptorem  necdum  mitteret.Nam  quoddepoenis 
innocentium  risisse  dictus  est,  aii  nunc  pcopheta, 
quoniam  in  omni  tribulatione  eorum  non  est  tribula- 
tus,  Sed  tandem  Angelus  faciei  ejus,  id  est  Frlius 
ab  eo  venicns  sahavit  eos,  quia  qui  flagellabat,  oc- 
cidit  scinel.  Sequitur  : 
D  «  In  dileclioiie  sua  ci  indulgentia  sua  redemit  eos, . 
et  portavit  cos,  et  lcvavit  eos  cunctis  diebus  saeculi.  > 
In  dilectione  et  in  indulgentia  redemit  eo$  saiiguine 
Filii  sui.  c  Commendai  enim  charitatem  suam  Deus 
in  nobis,  quoniam  cum  adhuc  peccatores  essemus, 
Christus  pro  nobis  mortuus  est  (Rom,  v,  8),  >— c  in 
quohabemus  redemptionem  per  sanguinem  ejus,  re- 
missionem  peccaiorum  secundum  divitias  gratiai 
sua;  (Ephes,  i,  7).  > 

Et  portavU  atque  levavit  cunctis  diebu$  ^teculi^  id 
est  praesentis  vitae,  c  quoniam  in  saeculum  miseri- 
cordia  ejus  (P$al.  cv,  1).  i  Yel  de  iEgypto  redemit»^ 
id  est   iiberavii  eos,  et  patienter  poriavii  moresN. 


(106)  Alias  dawMi. 


m  HERVEI  BURGIDOLCNSIS  MONAGHI  564 

eoruin,  atque  sustentans  levavit  eos  canctis  diebus  a     *  Ubi  est  zelus  tuus  et  fortitudo  tua,  muUiiudo 
ab  initio  saeculi.  Sequitur  i 


Vers.  10.  —  c  Ipsi  autem  ad  iracundiara  provo- 
caverunt,  et  aillixerunt  spirituro  Sancti  ejus :  et 
conversus  esteis  in  inimicum,  et  ipse  debeilavit 
eos.  » 

.  AfflixeTunt  spiritum  Sdncti,  id  est  animaro  Ghri- 
8ti  ejus,  et  ipse  debellavit  eo$  per  Titum  et  Vespasia- 
num.  Sed  quia  temporibus  Elix  prislinam  reddet  ei 
gratiam,  aperte  subditur : 

Vers.  44.  —  f  £t  recordatus  est  dicrum  sxculi 
Moysi  et  popuii  sui.  i 

Id  est  foederis  sui  recordatus  est,  quod  per  Moysen 
pepigit  cum  eis,  quando  eduxit  eos  de  terra  iEgypti, 
ut  esset  Deus  eorum.  Quia  vero  interim  non  respi- 


viscerum  tuorum  et  mis^rationum  tuaium?  Super 
me  continuerunt  se.  >  Ubi  e$t  zelu$  tuu$,  quo  nic 
sicut  sponsam  diiigebas,  et  fortitudo  qua  de  manu 
adversariorum  me  liberabas?  Diutissime  enim  jam 
continui$ti  $uper  me  multitudinem  vi$cerum  dilectio- 
nis  et  misericordiarum  tuarum,  quia  nulio  aflecta 
pietatis  et  compassionis  erga  me  motus  es,  ut  de 
tam  longa  captivitate  me  eriperes.  Sequitur : 

Vers.  46.  —  c  Tu  enim,  Domine,  Pater  noster,  et 
Abraham  nescivit  nos,  et  Israel  ignoravit  nos ;  tu, 
Domine,  Pater  noster,  Redemptor  noster,  a  saecuio 
nomen  tuum.  > 

Tu  es  Pater  no$ter,  quia  Abraham  vel  Jacob,  cujus 
uos  esse  fiiios  jactabamus,  ne$civit  no5,  nec  dignatns 


cit  eos,  sed  diutissimis  calainitatibus  per  totum  B  est  filios  agnosccre,  quia  te  oflendimus.  Tu  es  Pater 


orbem  dispersos  afiligi  permittit,  congrue  propheta 
sabjungit : 

c  Ubi  est,  qui  eduxit  eos  de  mari  cum  pastoribus 
gregis  sui?  i  id  est  cum  Moyse  et  Aaron.  Qui  enim 
Pharaonem  curo  exercitu  suo  prpjecit  in  mare,  nunc 
vindictam  in  oppressores  eorum  uon  facit.  Se- 
quitur: 

c  Ubi  est,  qui  posuit  in  medio  ejus  spiritum  San- 
eti  ejus  ?  >  Qui  Spiritum  Sancti^  id  est  Ghristi  sui, 
quondam  po$uit  in  isto  populo,  nunc  ei  nullam  ejus- 
dem  Spiritus  gratiam  dat.  Sequitur: 

Vbrs.  42.  —  c  Qui  eduxit  ad  dexteram  Moysen 
brachio  majestatis  suae,  qui  scidit  aquas  ante  eos, 
ut  faceret  sibi  nomen  sempiternum.  > 

Subaudi,  ubi  est?Nihil  enim  simile  nunc  eis  ope-  C 
ratur,  sed  recessit  ab  eis,  et  abscondit  faciem  suam. 
Qui  eduxit  ad  dexteram  Mop$en.  Quia  dextcram 
ejus  spiritalem  tenuit,  cum  educeret  eum  in  virtutis 
8U£  ductu  de  iEgypto.  Et  atfuai  maris  tcidit  ante 
€0$,  ut  mirabilium  operum  ejus  memoria  perenniter 
celebrarelur.  Sequitur : 

Vers.  45.  —  f  Qui  eduxit  per  abyssos  quasi 
equom  in  deserto  non  impingentem.  > 

Vers.  44.  —  I  Quasi  animal  in  campo  descen- 
dens.  > 

Sicut  equus  absque  obstaculo  incedit  libere  per 
plana  deserti,  et  quodlibet  animal  per  amplitudinem 
campi,  sic  iste  populus  ducente  Domino  per  pro- 
funda  maris  transivit.  Sequitur: 

c  Spiritus  Domini  duclor  ejus  fuit.  >  Per  mare  et 
per  desertum  fuit  ductor  eju$  Spiritus  Domini,  sed 
modo  nuUum  ei  ducatum  praestat.  Ut  aulem  ad  eos 
gpiritus  iste  redeat,  subjungunt  poenitentes,  et  Gbri- 
sto  dicunt : 

cSic  addoxisti  populum  luuro,  ut  faceres  tibi 
nomen  gloriae.  >  Adduxit  enim  eos  tot  miraculis  dc 
iEgypto  in  terram  promissionis»  ut  nomen  ejus 
longc  innotesceret,  et  glorificaretur.  Qui  et  precando 
gubjiciunt: 

Vers.  45.  —  c  Atlende  de  ccelo,  et  vide  de  habi- 
.  Uicu]o  sancto  tuo,  et  gloriae  tuae.  > 

/am  enim  ia  ccelo  FiJium  bominis  esse  confitentur 
Boppliciler  el  />  hatiiacuio  glorim  f Mdf.  Sequitur : 


no$ter^  quia  creasti  nos  et  diguatus  es  dicere :  c  Fi- 
lius  meus  primogeuitus  Israel  (Jer.  xxxi,  9).  >  Tu 
Redemptor  no$ter,  quia  sanguinem  pro  nobis  fudisti, 
A  8(Bculo  nomen  tuum,  Quia  in  principio  refert  Moy- 
ses  Deum  singula  quaeque  per  Verbum  suum,  quod 
es  tu,  fecisse,  quando  dixit :  c  Fial  lux,  et  facta  est 
lux  (Gen,  i,  3),  >  caeteraque  similiter  verbo  creaviL 
Sequitur : 

Vers.  47.  —  c  Quare  errare  nos  fecisti,  Domine, 
deviistuis:  indurasti  cor  nostrum,  ne  timeremus 
te?> 

Errare  fecit  eos  Dominus,  quia  justo  judicio  de- 
seruit  eos  in  superbia  sua,  et  lumen  intftlligentide 
abstulit  eis.  Et  induravit  cor  eorum^  quia  gratiaui 
suam,  qua  molliri  possent,  juste  sublraxit.  Domino 
enim  cor  eorum  iiidurasse  est  a  duritia  lil)erare  no« 
luisse,  sed  eamdem  duriliam  crescere  permisisse, 
Noii  igitur  ad  Deum,  sed  ad  eos  culpa  refertur  er- 
roris  et  induratioiiis  eorum,  qiiia  sic  excaecari  et  in- 
durari  meruerunt.  Quia  enim  non  ex  fide,  sed  tan- 
quam  cx  operibus  tumuerunt,  ipso  suo  tumore  erra- 
verunt,  et  iiidurati  sunt,  ut  c  ignorantes  justitiam 
Dei,  et  suam  volenies  statuere  justitiae  Dei  non 
essent  subjecti  {Rom,  x,  3).  >  Hoc  quippe  est  errare 
et  non  timcre  eum.  Quicunque  eniin  tam  superbe 
sapiunt,  ut  suae  voluntatis  viribus  tantum  exisiimciit 
tribuenduffl,  ut  negent  sibi  neccssarium  divinuin 
adjutorium  ad  Iiene  vivcndum,  errant  profecto  a 
D  viis  mandatorum  Domini,  et  indurato  corde  non 
timent  eum.  Sequilur : 

c  Gonvertere  propter  servos  tuos,  tribus  haeredi- 
tatis  tuae.  > 

Gonvertetur  Dominus  propter  eos ,  quando  gra- 
tiain  suam  rursum  eis  dare  coeperit.  Sequitur : 

Vers.  48.  —  c  Quasi  uihilum  possederunt  popu- 
him  sauctum  tuum:  ho&tes  iiostri  conculcaverunt 
sanctificaticnem  tuam.  > 

Gapta  Jerusalem  eonculcaverunt  Romani  sanctifi- 
eationem  templi,  et  qua$i  nihilum  po$$ederunt  vileiu 
populum  istum  dispergendo  per  omnia  regna,  capti- 
vum  perimendo  atque  dehonestando.  Sequitar  : 

\m.  l^.  -*  t?*jka\  ^umus  quasi  in  princjpio» 


868  COMMENT.  IN  ISAIAM 

cum  Bon  domiiiarerid  nostri,  neque  inyocarelur 
nomen  Uium  super  nos.  > 

£x  quo  Ghristuro  regem  populus  iste  negavit,  et 
dominium  terreni  atque  alienigenae  iroperatoris  ele- 
git,  dicens :  «  Non  habemus  regem  nisi  Cssarem 
(Joan,  XIX,  15),  >  factus  est  quasi  in  principio,  cum 
serviret  Pharaoni  et  iEgyptiis,  quia  extunc  habere 
Deum  regem  desiit,  nequc  Deo  jam  sed  hominibus 
serrivit.  Sed  tandem  per  hanc  piae  confessionis  bo- 
nilitatera  ac  lamentationem  revertitur  ad  gratiam 
siii  regts.  Unde  jam  contidenter  novissimum  ejus 
adventam  exoptat,  dicens : 

CAPUT  LXIV. 

Vers.  1.  —  c  Utinam  dirampere&  coelos,  et  de- 
scenderes  :  a  facie  tua  montes  defluerent.  > 

VcRS.  2.  —  c  Sicut  exustioignis  tabescerent,  at- 
que  arderent  igni,  ut  noium  Geret  nomen  tuum  ini- 
micis  tuis:  a  facie  tuagenles  turbarentur.  > 

Nam  quasi  quaedam  coelonim  diruptio  fiet  eo  de^ 
scendente ,  quia  patentibus  coelis,  ministrantibus 
angelis,  consed^ntibits  apostolis  ipse  Rcx  regum  in 
sede  majestatis  sus  veniet,  ut  ab  emnibus  tunc 
electis  et  reprobis  videatur.  Et  quoniam  ignis  ante 
Ipsom  ardebit.  «  UUnam,  inquiunt,  a  facie  tua  mon- 
tes>  defloerent,  et  sicut  exnstio  ignis  tabescerent 
atque  arderent  igni.  >  Nam  ignf s  ille  universos  mon- 
les  comburens  aequabit  vallibus,  et  omnem  terram 
complanabit.  Antequam  vero  Dominus  veniat,  Anti- 
christus  est  regnaturus,  qui  ita  humano  generi  te- 
nebras  suae  pravitatis  infundet,  ut  pene  uemo  lucem 
Tcritatis  inspiciat,  sed  eis  etiam  nomen  Christi  ver- 
tatur  in  ignorantiam,  nec  recordcntur  ejus  nisi  ad 
blasphemiam  Domini.  Sed  ad  hujus  tetram  caligi- 
nem  depell<»ndam  velut  futgur  quoddam  ipse  Cliri- 
atus  veniet.  Unde  isti  convenienter  adjongunt :  «  Ut 
notum  lieret  noroen  tuum  inimicis  tuis,  et  a  facie 
tua  gentes  turbarentur.  >  Tunc  quippe  et  inimicis 
uoium  fiet  nomen  ejus,  atque  subito  turbabuntur  a 
facie  ejus,  quia  tunc,  sicut  scriptum  est :  c  Plan- 
gent  se  omnes  tribus  terrae,  et  videbunt  Filium  Iioh 
roinis  venicntem  in  nubibus  coeli  (Matth,  xxiv,30).> 
In  tanti  autem  pavoris  magnitudine  et  orones  elo- 
cti,  qui  adhuc  in  carne  viventes  inventi  fueruit,  val- 
de  formidabunt.  Unde  et  siibdunt : 

Vers.  3.  —  c  Cum  feceris  mirabilia  non  sustine- 
bimos.  > 

Tunc  enim  mifabilia  faciet,  quae  vix  ullos  ho- 
minum  suslinere  possit.  Quia  c  sol  obscurabitur,  et 
luna  non  dabit  lomen  suum,  et  stelte  cadent  de 
coelo,  et  virtutes  coelorom  commovebuntur  {ibid. 
i9).  >  Quae  ergo  mcns,  cum  haec  fieri  eoeperint,  non 
cxpavescet?  Sed  quia  metus  electorum  in  securi- 
tatem  vertetur,  jam  de  praesentia  Judicis  gaudentes 
a'ljungunt: 

c  Dcscendisti ,  et  a  facie  tua  montes  defluxe- 
runt.  > 

Vers.  4.  —  c  A  saeculo  non  audicrunt,  neqoe  ao- 
ribus  perccperunt :  oculus  non  vidit,  Deus,  absque 
tc,  quui  pr;ipparasti  exspcctantibos  te.  > 


LIBRI  OCTO.  ~  LIB.  VIII.  |:Cf 

A  Vers.  5.  —  <  Occurristi  laetanti  et  facienti<j(Rlir 
tiam.  > 

Detcenditti  ad  judicium,  et  ignis  ante  faciem  tuam 
discurrens  montes  consumpsit,  ut  terram  coaequans 
renovaret.  Per  montet  intelligamus  superbos,  qoi 
tonc  defluent,  quaiido  superbia  eorum  labcscet,  m 
«  sicut  fluit  cera  a  facie  ignis,  sic  pereaiit  peccatorea 
a  facie  Dei  (P<a/.  lxvii,  3).  >  Homines  autem  in  ca^- 
ne  viventes  non  audierunt,  id  est  non  intellcxerunt  • 
iosculOf  id  est  ab  origine  mundi  us(iue  nuiic,  neiju$ 
auribui  corporis  atM^i^nin^,  nec  cujuslibet .  oct(/iii 
vidit  absque  te^  id  est  nisi  tu  solus,  quae  sint  praemia 
qum  profparaili  his  qoi  te  exspectant,  qoi  promiji- 
siones  tuas  longaiiimiter  sustinent.  Vel  absque  U^ 
quia  si  quis  illa  videre  potuit,  te  quoque  pariter  vi- 
B  dit.  Nemo  quippe  nunc  videre  vel  audire  vel  cogitaro 
vaiet,  quanta  sit  illa  roerces  justorum,  quam  ilii  soU 
cognoacere  potuerunt,  qui  possederuHt;  oronem 
enim  yisum  et  aoditum  et  cogitalum  superat.  Sed 
in  die  illa  dignis  se  manifestabit,  et  tunc  Deos 
emni,  qoi  nunc  laetus  operatur  jostitiaro,  occorret 
gaodens,  ut  illum  excipiat.  Rursum  de  Judaeis  sob* 
ditur  : 

c  In  viis  tuis  reoordabuntor  toi.  >  Et  ipsi  mox  ad- 
jongunt :  c  Ecce  tu  iratus  es»  et  peccavimus,  ct  io 
ipsis  fuimus  semper,  et  salvabimur.  «• 

In  viis  naroque  Domini  recordabuntur  illios,  quaoi- 
do  recognoscent,  quod  c  non  justificabitur  homo  ex 
operibus  legis  nisi  per  fidem  Jesu  Christi  (Gal.  ii» 
16).  >  Nunc  enim  obliti  sunt  eum  in  viis  ejus,  quo- 
C  niam  non  ex  fide,  sed  ex  operibus  quaerunt  justifi- 
cari.  Sed  com  'cognoverint  quod  viribus  suis  im- 
plere  mandata  legis  nequeunt,  et  auxilium  gratlae 
implorare  coeperint,  tunc  tn  viis  ejus  recordabuntuf 
illius.  Sed  quia  oblivioni  tiadiderunt  eum,  iratu$ 
est  eis,  et  deseruit  eos,  qui  postquam  obliti  sunt, 
peccare  non  desierunt.  Et  hoc  cst  quod  deplorant 
dicentes  :  c  Ecce  tu  iratus  es,  et  pcccavimus.  >  Sed 
nirsum  de  observatione  viaruro  Dei  glorianles  di- 
cunt  :  c  In  ipsis  fuirous  semper.  >  Hoc  est  enim 
quod  idem  populus  alibi  se  jactat,  dicens  :  c  Ecoe 
tot  annis  servio  tibi,  et  nunquam  roandaturo  tumn 
praeterivi  (Luc.  xv,  29).  >  In  ipsis^  inquiunt,  fuimui 
semper^  et  in  ipsis  salvahimur.  Quia  c  qui  fecerit  ea» 
j.  vivet  io  iliis  (Bom.  x,  3).  >  Mox  autem  resipiscentes 
subdunt  lamentando  > 

Vers.  6.  —  c  Et  facti  sumus  sicot  immondus 
omnes  nos,  et  quasi  pannus  mcnstruatae  universai 
jostitiae  nostrae.  > 

Facti  sumus  ut  immundus^  qoia  ejecti  sont  de  Ec- 
clesia  fidelium  sicut  immondusde  castris,.noIcntf9 
facere quod eosde Cliristo  monuit  Apostolus  :  c  Ac- 
cedamus,  iuquit,  ad  eum  vero  corde,  in  plenitudino 
fidei,  aspersi  corde  ab  conscientia.  mala,  et  abluli 
corpus  aqua  munda  (Hebr.  x,  22).  >  Propter  quq{l 
et  universa  justitice  illorum  factae  sunt  quasi  pannus 
mulieris  menstruatce^  quia  ex  iminundiiia  carnalitf- 
tis  ipsorum  inquinatae  sunt,  ita  ut  omnis,  qui  teligc- 
rit  eas,  inquinetor .  Uude  ^i  Apostolu^  ill^  cajciviI&v 


S67 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGUI 


568 


csremonias  arbitratus  est  c  velut  stercoia,  ut  Ghri-  A  qvi  propter  malitiam  suam  passi  suiit  tam  gravia. 


stum  lucrifaceret,  et  invenirctur  in  illo  non  babens 
suam  juskitiam,  quse  ex  lege  cst,  sed  illam  qux  ex 
fide  est  Jesu  Gliristi  IPhilip.  iii,  8).  i  Ad  quam  et 
isti  ntknc  accedentes  panno  mensiruatm  comparant 
jutiitiai  suas,  in  quibus  antea  gloriabaotur.  In  quo 
considerandum,  quia  justitia,  qux  in  iege  est,  ad 
comparationem  evangelicae  puritatis  immunditia  no- 
minetur.  Sequitur : 

c  Et  cecidimus  quasi  foliam  universi,  et  iniquita- 
tes  noslrae  quasi  ventus  abstuleruut  nos.  i 

Vniver$i  ceciderunt  sieul  folium  ab  arbore  patri- 
arcbici  generis,  quia  secundum  Apostolum  c  rami 
olivae  fracti  sunt,  et  ceciderunt  {Rom.  xi,  17),  i  at- 
que  pro  eis  insertus  est  oleaster.  Et  iniquitate$  sua 
quasi  ventus  abstulerunt  eos  velut  ab  arbore  folium^  B 
quia  dum  de  justitia  falso  gloriarentur,  et  iniquita- 
tibus  vere  replerentur,  separati  sunt  a  fide  patrum 
suorum,  ut  Salvatorem  vcnientem  non  susciperent, 
^uem  illi  venturum  exspectaverant. 

Haec  autem  sentcntia  non  solum  de  Judaeis»  sed 
ctiam  de  universo  humano  genere  potest  intelligi« 
Quid  est  enim  bomo  nisi  /b/itim,  quod  in  paradiso 
^b  arbore  cecidit?  Quid  est  nisi  folium,  qui  tentatio- 
nis  veiito  rapitur  et  desideriorum  flatibus  elevatur? 
Mens  quippe  humana  quot  tentatienes  patitur,  quasi 
tot  flatibus  movelur.  Hanc  enim  plerumque  ira  per- 
turbat.  Gum  recedit  ira,  succedit  inepta  laetitia,  lu* 
xuriae  stimulis  urgetur,  aestu  avaritiae  longe  lateque 
«mbiendi  quae  terrtna  suut,  teuditur.  Aliquando 
hanc  superbia  levat,  aiiquando  vero  inordinatus  ti- 
mor  in  infimis  ponit.  Quia  ergo  tot  tentationis  fla- 
tibus  huinana  corda  elevantur  et  dejiciuntur,  apte 
dicitur  :  c  Gecidinius  quasi  foiium  universi,  et  ini- 
quitaies  nostrae  quasi  ventus  abstulerunt  nos.  i 
Quasi  ventus  quippe  nos  iniquitas  abstulit^  qiiia  nuilo 
fixos  virtutis  pondere  in  vanam  elatiooem  levavit. 
Bene  autem  homo  folium  appcllatur,  quia  qui  arbor 
fuit  in  cmiditione,  folium  a  se  ipso  factus  est  in  ten- 
tatione.  Qui  enim  de  alto  cecidit,  folium  est.  Sed 
ad  Judaeos  redeamus;  subjungunl  enim  plangentes  : 

VcRs.  7.  —  c  Non  est  qui  invocet  nomeo  tuum^ 
qui  consurgat  et  teneat  te.  i 

Non  enim  est  quispiam  in  eis,  qui  precibus  nomen 


Sed  jam  ex  toto  poenitentes  omni  humilitate  proa- 
dunt,  et  cum  obsecratione  dicunt : 

VcRS.  8.  —  c  Et  nunc,  Domiiie,  pater  noster  es 
tu,  nos  vero  lutum ;  et  fictor  noster,  et  opera  ma- 
nuum  tuarum  omnes  nos.  > 

Ipse  enim  Ghristus  pater  eorum  est,  id  est  crea- 
tor,  illi  vero  sunt  lutum ;  et  ipse  fictor  ac  plastes 
eorum,  qui  de  limo  terrae  plasmavit  eos,  et  ait  : 
f  Sicut  lutum  in  manu  figuli,  et  sic  vos  in  manu  mea, 
domus  Israel  {Jer.  xviii,  6) ;  >  qui  in  oratioue  sub- 
jungunt,  dicentes  : 

Vers.  9.  —  c  Ne  irascaris,  Domine,  satis,  et  ne 
ultra  memineris  iniquitatis  nostrae,  ecce  respice» 
populus  tuu8  omnes  nos.  > 

Et  de  destructione  Jerusalem»  quae  per  Titum  fa- 
cta  est,  addunt : 

VcRS.  iO.  —  c  Givitas  sancta  tua  (497)  facta  est 
deserta,  Sion  deserta  facta  est,  Jerusalem  desohta 
est.  I 

Vers.  II.  —  c  Domus  sanctificatiouis  nostrae»  et 
gloriae  nostrae,  ubi  laudaverunt  le  patres  nostri,  fa- 
cta  est  in  exuslione  ignis,  et  omnia  desiderabilia 
versa  sunt  in  ruinas.  i 

Ac  deinde  subjungunt : 

Vers.  12.  —  «  Nunquid  super  his  contincbis  te^ 
Domine,  tacebis,  et  afiliges  nos  vehementer?  > 

Quibus  mox  a  Domino  Jcsu  respondetur  . 
GAP13T  LXV. 

Vers.  i.  —  c  Quae&ierunl  me,  qui  ante  non  inier- 
rogabant :  invenerunt  me,  qui  non  quxsierunt  me,  • 
id  est  gentites.  c  Dixt :  Ecce  ego,  ecce  ego,  ad  gen- 
lem  quas  non  invocabat  nomen  meum.  i 

Goeperunt  enim  gentiles  post  resurrectionem  ejus 
quaerere,  et  ipse  sua  sponte  etiam  non  quaBreniibua 
se  ipse  offerre,  ex  quo  a  Judaeis  est  reprobatus.  De 
quibus  subdit : 

VcRS.  2.  —  c  Expandi  manus  meas  lota  die  ad 
populuin  incredulum,  qui  gradilur  in  via  non  bona 
post  cogitationes  suas.  > 

Vers.  3.  —  c  Populum  (198)  qui  ad  iracundiam 
provocat  me  ante  faciem  meam  semper.  > 

Si  in  eo  quod  ait  :  Expandi  manus  meas,  crucis 
patibulum  intellexerimus,  quomodo  inielleciuri  su- 


Domini  invocans  consur^at  adversus  motum  indigna-  d  mus  :  fota  (/te .' Nunquid  tota  die  pepcndit  in  ligno! 


tionis  ejus,  et  eum  teneat^  ne  feriat,  quia  omnes  in- 
Justi  sunt,  fiuUusque  in  eis  invenitur,  qui  divinae 
irae  possit  obviare  deprecando,  sumens  auaoritatem 
resistendi  ex  conscientia  bene  meriti,  et  eam,  quae 
in  bunc  populum  saevit,  ccelestem  animadversioDem 
retinere.  Sequitur : 

c  Abscondisti  faciem  tuam  a  nobis,  et  aUisisti  nos 
in  manu  iniquitatis  nostrae.  >  Absconditabeis  /a- 
ciem  suae  divinitatis  vel  cognitionis,  dicens  :  c  Non 
«le  videbitis  amodo,  donec  dicatis  :  Benedictus  qut 
venit  in  nomine  Domini  (Matth.  xxiii,  39).  >  Et  al- 
lisit  eos  in  manu,  id  est  in  actione  titi^iiiralfa  aorum, 


Si  vero  diein  pro  tempore  velimus  accipere,  inaxime 
quod  boc  nomen  genere  feminino  posuit  quod  in 
Latino  eloquio  nou  nisi  tempus  significare  solet , 
convenieuter  per  extensas  manus  tota  die  coniinua- 
tionem  bonorum  operum  intelligere  possumus,  a 
quorum  nunquam  intentione  ressavii.  Quae  scilicet 
opera,  quia  perfidus  iUe  populus  vidit,  iino  sensit» 
ad  populum  incredulum  Dominus  manus  suas  ex- 
pandit.  Possumus  enim  expansas  manus  et  largita-^ 
tem  donantis  accipere^quod  oiliil  eis  petentibus  de  • 
negaret,  sed  statim  roganti  leproso  sanitatem  reddi- 
deril  {Marc.  i,  40),  el  caeci  a  nativitate  oculos  ape* 


^/P7J  A/ias,  cii-iiatSancli  lui,  etc. 


(198)  Alias,  populus. 


GOMMENT.  LN  iSAIAM  LlBRl  OCTO.  -^  LIB.  Ylll 


roit  (Joan.  ix,i). 

parentis  clementiaiii  suos  filios  in  sinu  recipere  ge- 
sUentis.  Hau;  ipse  populo  Judxoruro  exhibuit.  Qiit 
gradiiur  per  viam  malae  actioiiis  sequendo  pravat 
eogitationes  suas ,  ac  semper  Deum  ad  iracundiam 
provocat^  dum  superba  mentevoluntatem  ejus  facere 
coiitemnit.  Et  provocat  eum  anle  faciem  ejus  semper^ 
qaia  Dominus  eum  velut  ante  facicro  suam  posuit, 
curo  ex  omuibus  popuiis  hunc  elegit.  Sed  ipse  ab 
initio  nou  cessat  perverse  agere  peccans  in  conspe* 
ctu  Domini,  cujus  ocuiis  patent  omiiia,  vel  in 
tempk)  idolis  sacrificans.  Nam  et  de  iilis,  qui  quon- 
dam  in  eodem  populo  conversi  sunt  ad  idoia,  sub- 
jiingitur: 

I  Qui  immolant  in  hortis,  et  sacrificant  super 
lateres.  >  " 

Vers.  4.  —  I  Qui  babitanl  in  sepulcris,  etin  de- 
lobris  idolorum  dormiunt  :  qui  comedunt  carnem 
saillam ,  et  jus  profanum  in  vasis  eorum.  > 

Vers.  5. —  €  Qui  dicunt :  Recede  a  me,  ne  appro* 
pinques  niihi,  quia  immundus  es.  Isti  fumus  erunt 
in  furore  meo,  ignis  ardcns  tota  die.  > 

Hjbc  enim  et  liis  similia  faciebant  anliqui  Judsi 
cultores  idolorum.  Nam  idololatriae  jungentes  luxu- 
riam  in  hortis  immolabant^  et  pro  uno  altari ,  quod 
impolitis  lapidibus  lege  constructum  erat ,  lateres 
liostiarum  snnguine  cruentabant.  In  sepulcris  quo- 
qae  habitabant,  et  in  delubris  idolorum  dormiebant, 
ubi  stratis  pellibus  hosliarum  incubare  soliti  erant, 


S70 


Significant  expanss   manus  et  A  imitati  sunt?  et  primo  remetiar  primum  opus  eorum^ 

utpro  suis  et  vestris  parenlumque  vestrorum  ini- 
quitatibus  piiniantur.  Unde  et  alias  scriptum  cst : 
c  Ego  Dominus  Deus  tuus  fortis  zeli>t<*s  visilans  ini- 
qultatem  patrum  in  filios  in  tertiam  et  quartam  ge- 
neralionem  eoium,  qui  oderunt  me  (Exod.  xx,  5).  > 
Isti  autem  idololatrae,  quibus  et  novissimo  die  re- 
tribuetur,  praecipue  sub  Nabuchodonosor  extermi- 
nali  sunl  atque  perempti.  Sed  quisi  non  tolus  simul 
ille  populus  tunc  erat  delendus,  licet  ex  roaxima 
parte  periturus  esset,  apte  subjungit  proplieta  : 

Vers.  8.  —  c  Hxc  dicit  Dominus  :  Quomodo  sl 
inveniatur  granum  in  botro,  et  dicaiur  :  Nedissi]ieft 
illud,  quoniam  i>enediclio  est  :  sic  faciam  propter 
servos  meos,  ut  non  disperdam  totum.  > 

Naro  velut  si  ex  botro  granum  eligatur  ad  reser- 
vanduro,  et  botrus  conteratur,  ita  populus  ille  tunc 
propter  impietates  suas  deperiit.  Sed  tamen  ex  eo 
reliquiae  sunt  dimissae,  quae  sicut  benedictio  reserva- 
rentur.  Unde  et  sequitur  : 

Vers.  9.  —  c  Et  educam  dc  Jacob  semen ,  et  dc 
Juda  possidentcm  niontes  nicos,  et  haercditabuut 
eam  electi  niei,  et  servi  mei  habitabunt  ibi.  > 

Vkrs.  iO.  —  c  Et  erunt  cainpestria  in  caulas  gre* 
gum,  ct  vallis  Achor  in  cubile  armentorum  populo 
ineo,  qui  requisierunt  me.  > 

Eduxit  eiMm  de  Jacob  semen  Dominus,  id  est  dc 
decem  tribubus,  qui  erant  in  captivitate,  lilios,  qui 
reverterentur  in  terram  suam,  et  de  Juda  qui  capti-* 


ut  somniis  futura  cogiioscercnt,  et  quicunque  si-  q  vus  in  Babyloue  tenebalur  populum,  qui  rursus  pos- 

sideret  montes  ejus,  et  terram  ejus  inhabitaveruiit 
electi  ejus ,  de  captivitate  regressi.  Et  in  caropestri- 
bus  manserunt  greges  ovium ,  atque  in  valle  ,  ubi 
quondam  lapidatus  est  Achan  (499),  qui  peccaverat 
in  furto  anathematis ,  accubuerunt  armenta  boum» 
id  est  populus,  qui  Domiiium  in  angustia  captivitatift 
requisivit  'Josue  vii,  25).  Sed  posCquam  ipse  bon^ 
haic  repromisilhis,  qui  ad  poenitentiam  erant  revei^ 
tendi,  riirsum  idololalris,  qui  in  hac  tribulatioue 
erant  perituri,  minatur  dicens  : 

Vers.  11.  —  c  Et  vos,  qui  reliquistis  Dominum» 
qui  obliti  estis  montero  sancturo  meum,  qui  poniti& 
Fortunse  niensam,  et  libatis  super  earo.  > 

Vers.  12.  —  c  Numerabo  vos  in  gladio,  et  omne& 
D  in  caede  corruetis  pro  eo  quod  vocavi,  et  non  respon- 
distis  :  locutus  sum,  et  non  audistis,  et  faciebatia 
malum  in  oculis  meis ,  et  quaenolui  elcgistis.  > 

Dereliquerunt  enim  Dominum,  et  adhaeserunt  ido- 
lis,  atque  monlem  Sion,  ubi  templuro  iUius.erat„ 
obliti  sunt  non  venientes  illuc  adorare  vel  immolare^ 
sed  ponebant  Fortunw  mensam^  et  sacrificabanl  ia 
ea.  Fuit  enim  in  multis  urbibus  et  maxiroe  in  ^gy- 
pto  et  in  Alexandria  idololatriae  vetus  consuetudo» 
ut  ultimo  die  aiini  poncrent  roeneam  refertam  vt-> 
rii  generis  epulis,  et  poculo  mulso  roisturo,  vel  prai- 
teriti  vel  futiiri  anni  fertilitatem  aspicientes.  Hoo 
et  Judaei  faciebant  omnium  siroulacrorum  portenU 


jnili  errore  non  ducebalur ,  euro  arbitrabantur  iro- 
mundum  ,  contactumque  ejus  fugiebant. 

Vel  dicebant  Dco :  Rccede  a  me,  et  ne  appropinques 
mihi,  diim  hunc  a  se  rejicere  niterentur ,  ut  niore 
gentilium  liceret  eis  vivere;  atque  dicebant  ei  : 
•  Quia  immundus  es,  dum  blasphemarent  eum.  Sed 
omnes  isli  fumus  erunt  in  furore  ejus,  quia  sicut  fu- 
mus  deficient  a  facie  Judicis.  Et  erunt  ignis  ardens 
tota  die,  quia  usque  in  aeternum  ardebunt  sine 
intermissione.  Ardebunt  enim  tota  die  aeternitatis. 
Sequitur  : 

Vers.  6.  —  i  Ecce  scriptum  est  coram  me  :  Non 
facebo,  sed  reddam  et  retribuaro  in  siuu  meoruro 
iniquitalesvestras,et  iniquilates  patruro  vestroruro« 
simul  dicit  Dominus.  > 

Vers.  7.  —  c  Qui  sacrincaverunt  super  montcs, 
et  super  colles  exprobraverunt  mihi,etremetiar  pri- 
luuin  opiis  eorum  in  sinu  corum.  > 

OiDue  malum  quod  feccrunt,  scriplum  est  coram 
me,  id  est  quasi  in  libro  manet  assignatum  in 
conspectu  memoriae  meae,  et  cum  venerit  diesju- 
di(  ii  ,  non  tacebo  quod  fecerunt  illi  Alii  vestri,  sed 
reddum  in  stnti,  id  est  in  mente  corum,  ut  eos  pro- 
pria  torqueat  conscicntia,  iniquitates  vestraSj  o  pes- 
simi  patres,  et  iniquitates  patrum  vestrorum  simul,  id 
est  roala  qux  vos  et  patres  veslri  fecistis,  retribuam 
filiis  vestris ,  qui  vestram  et  illorum  perversitatem 


(l09)God.,i4c/ior. 


S7|  HERVEl  BURGlDOLCiNSlS  MONACHI 

yenerantes,  etnequaquam  allari  victimas,  sed  hu- 

jusceniodi  mensae  lii)amina  fundebant.  Propter  quod 

numerati  sunt  gladio^  id  est  supplicio.  Quidquid 

enim  punit  et  percutit,  torquet  et  cruciat,  in  Scri- 

pturis  sanctis  gladius  app^Ilatur.  Nec  ferro  tmcida- 

tus  est  omnis  ille  populus,  sed  poenis  et  cruciatibus 

deditus  atque  caplivitati  et  servituti. 

Vocaverat  Oominus  Judaeos,  quia  coUatis  mune^ 
ribus  quasi  emissis  vocibus  eos  ad  se  ducere  stu- 
duerat,  sed  non  responderant,  quia  digna  opera 
donis  ejus  reddere  contempserant.  Vocat  enim  nos 
Dominus,  cum  rouneribus  praevenit ;  respondemus 
vero  vocationi  ejus,  cum  digna  juxta  praecepta  mu- 
nera  deservimus.  Quia  ergo  Judseos  vel  etiam  quos* 
dam  Ciirisliaiios  tot  muneribus  praevenit,  dicit :  Vo- 
cacu  Sed  quia  tot  ejus  munera  contempserunt, 
subjungit  :  El  non  respondistis,  Vocaverat  etiam 
cos  per  prophetas  ad  pcenitentiam,  et  nou  responde* 
bant :  loquebatur »  et  aadire  uolebant,  sed  magis  ir- 
ritabant, 

Sed  fortassis  haec  ad  tempus  apostoloruro  refe- 
renda  sunt.  Ait  enim  :c  Quomodo  siinveniatur  gra* 
num  in  botro ,  et  dicatur,  ne  dissipes  iilud,  quoniam 
benedictio  est :  sic  faciam  propter  servos  meos ,  ut 
non  disperdam  totum.  >  Nam  quasi  granum  in  botro 
est  inveniura,  quando  pars,  quae  doctrinam  eccle- 
siasiicam  susceperat,  reperta  est  in  popuio  Judaeo- 
rum.  Sicut  enim  granum  ad  l)otrum ,  ita  pauci  cre-^ 
dentes  ex  Juda^is  ad  coraparationem  fuerunt  reliquae 
multitudinis  iilorum,  quae  credere  nolens  disperiit. 
Et  de  hac  minima  parte  electa  dictum  est :  Ne  dis- 
$ipe$  iliud,  quoniam  benedictio  est ,  quando  Patrem 
pro  discipulis  oravit.  Et  ideo  Dominus  populum 
illum  non  disperdidit  totum,  quoniam  eos,  qui  li- 
dem  receperuiit,  a  perditione  salvavit,  et  ab  ex- 
cidio  et  captivitate  illorum  eripuit.  De  quibus  et 
subdit : 

Quia  educam  de  Jacob  semen.  lllud  scilioet  se- 
mcn  de  quo  idem  Apostolus  ait,  quia  c  nisi  Dominus 
Sabaoth  reiiquisset  nnbis  semen,  sicut  Sodoma  fa- 
cti  essemus  {Rom,  ix,  29).  >  Educam  de  Jacob,  iJ 
est  de  decem  tribubus  eleclionis  fiiios,  et  de  tribu 
Juda  multitudinem  credentium  possidentem  montei 
meos ,  id  est  prophetas  et  apostolos,  quoniam  c  fun- 


t»7i 
A  sancti  jacent  in  humilitate  poenitenliae,  et  de  mini- 
mis  offensis  graviter  conturbantur,  et  se  aflOigunt. 
In  hac  enim  vaile  jacebat  ille  magnns  bos.  qui  dice- 
bat :  c  Ego  sum  minimus  apostolorum,  qui  non  sum 
dignus  vocari  apostolus,  quia  persecutus  sum  Eccle- 
siam  Dei  (/  Cor,  xv,  9) ;  i  et  ille  ,  qui  dicebat :  Si 
dixerimus  quia  peccatuni  non  habemus,  nos  ipsos 
seducnnus  (/  Joan.  i,  8).  >  Et  alius  dicens:  c  Qaia 
in  multis  offendimns  omnes  (Jacob.  iii,2).  lEi  haec 
poUieitus  est  Dominus  populo ,  qui  sive  ex  Judaeis , 
sive  ex  gentibus  ao  fidem  veniens  requisivit  eum. 

Sed  PM,  inquit,  o  perfidi  Judiei,  ^ut  dereliqui$tig 
Domtottm,  dieentes  :  *  Regem  non  habemus  nisi  Cae- 
sarem  {Joan.  xix,  45).  i  Audite  quid  consecuti  sitis. 
Vos  ^tit  obliti  esti$  montem  sanctum  mettm,  id  est 
B  allitudinem  spirilalis  conversalionis,  vel  sublimit»- 
tem  patriae  ceeleslis ;  qui  ponitis  Fortunm  mensam^ 
id  est  divitiis  aram,  et  libatis  super  eam^  hoc  est  qiri 
vestra  sacrificia  facitis  propter  solam  pneseniis  vitat 
remunerationem ;  numerabo  vos  in  giadio  Romano^ 
rum  vel  novissimae  ultionis.  Et  omnes  in  cmde  eor^ 
ruelis  vei  per  Romanos,  vel  per  poenam  extremae  per- 
cussiouis.  Pro  eo  quod  vocavi  vos  ad  fidem  et  gra- 
tiam,  nec  respondistis  mihi,  ut  ad  me  venir<>tis  :  /o- 
cutus  sum  vobis  annuiitians  voluntalem  Patris  mei, 
et  audire  recusastis,  et  faciebatis  maluro  in  oculis 
meis,  etiam  cum  inter  vos  corporaiitcr  manerem,  et 
pbaHsaeorum  praecepta  tradilionis,  ^tia;  noluiy  eUgi-- 
ftis,  Sequitur  ; 
Vers.  i5.  —  c  Propter  hoc  haec  dicit  Dominus  : 
,  Ecce  servi  mei  comedent,et  vos  esurietis  :  ecce  ser- 
vi  mei  bibent,  et  vos  sitietis.  > 

Vers.  4i.  —  c  Eccc  servi  mei  laetabuntur,  et  vos 
conrundemini :  ecce  scrvi  mei  iaudabunt  prae  ex- 
sultatione  cordis,  et  vns  clamabilis  prae  dolore  cor- 
dis,  et  prae  contritione  spirilus  ululabitis.  i 

Servi  mei  comedent  et  bibent^  quia  c  ego  sum  pa- 
nis  vitae;  qui  venit  ad  me  non  esuHet,  et  qui  credit  in 
me,  non  sitiet  uhquain  {Joan,  v,  55).  i  Sed  vos^  o 
Judaei,  esurietis  et  sitielis^  quia  c  mitlam  famera  in 
terraro,  non  famem  panis  neque  siliin  aquae,  sed 
audiendi  verbum  Domini  {Amos  viii,  11).  i  Neque 
enim  ulterius  invenietis,  qui  vos  scieiitia  Scriplura- 
rum  pascat  aut  potet.  Servi  mei,  acceplo  Spiritu 
damenla  ejus  in  montibus  sanctis   {Psal.  lxxxvi,  D  sancto,  latabuntur,  sed  vos  qui  me  crucifixistis,  con- 

fundemini,  videntes  gloriam  meae  resurrectionis  ubi- 
que  innotescere.  S^rvt  mei  lcetabuntur  in  Ecciesiis 


1).  I  Et  htereditabunt  eam^  id  est  Ecclesiam,  electi 
mei,  et  servi  mei  habitabunt  t6t,  quia  non  est  jam 
locus,  ubi  extra  Ecclesiam  catholicam  habitent.  Et 
trunt  campestria  in  caulas  gregum^  quia  popularis 
multitudo  fidelium  plana  et  minus  alta  conversatione 
erit  contenta.  Quae  sunt  enim  campestria  nisi  haec 
latt  et  infima  conversatio  infirmorum  ?  Ubi  tamen 
eautas  greguin  habemus,  quia  et  intra  caulas  Domi- 
nicorum  oviliiim  tenentur.  AQhor  vero  turbatio  dici- 
tur.  Et  quae  est  vallis  Achor  nisi  humiliatio  pceni- 
tentiae  conturbans  mentem  peccatoris?Quid  autem 
nomine  armentorum  nisi  multitudo  magnorum  atque 
robastorum  fidelium  exprimitur?  Erit  ergo  va//t< 
Ji^ifriM  ^uMg  armenlomm^  qmt  magni   et  forlcs 


proi  exsultatione  spiritaiis  gaudii,  sed  vos  pr(B  dolore 
cordis  ululabitis^  in  miseriis,  quas  sustinebitis.  Om- 
nia  haec  ita  cernimus  evenisse. 

Quae  si  ad  futuram  vitam  referenda  sunt,  servi  Dei 
tunc  comedent,  quia  c  faciet  illos  discumbere,  et 
transiens  ministrabit  illis  {Luc.  xii,  57).  i  Servi 
ejus  bibent,  quia  inebriabuntur  ab  uberiaie  domus 
ejus,  et  torrente  voluptatis  sux  poiabit  eos.  Nam 
illa  sanctorum  convivia  Dionysius  exposuit  (Epist. 
xix  ad  7tl.),  dicens  :  c  Significant  haec  communem 
quamdam,  et  aeque  invisibilero  sanctorura  in  divinis 
bonis  societatem,  et  Ecclesiam  primigenitorum  dc- 


87S 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LlfiRI  OCTO.  —  LIB.  VIIL 


874 


teriptoniin  in  coelis,  et  Spiritus  justorum  omnibus  A  et  gratiam  sonat.  Licet  enim  servi  ejus  rem  aniiqiii 


opiiinis  perfecios,  et  primum  optimis  n^pletos.  Et 
Tecubitum  requiem  arbitror,  el  multis  doloribus  vi- 
tani  iliaesam,  et  conversationem  divinam  in  iumine 
et  in  regione  viventium  omni  sensu  sacro  repietam, 
et  largissimorum  et  beaiorum  optimorum  copiosam 
dalionem,  per  quam  iaetilia  omni  replentur,  hoc 
aolem  laetari  et  recumbere  eos  faciente  Jesu  et  mi- 
Distrante,  et  aeternam  requiem  donante,  et  plenitu- 
dinem  bonorum  distribuente  sinuil  et  infundente.  > 
fiene  itaque  dicitur  :  Quia  servi  ejus  comedeut  et  bi- 
bent,  qui  tali  convivio  intererunt.  Unde  et  a  con- 
trario  satis  claret,  quia  tunc  Judaei  omnesque  re- 
probi  esurient  et  sitient,  qui  ad  hujusmodi  epulas 
non  admiltemur.  De  quibus  paterfamilias  iratusait: 


nominis  habeant,  ipso  taroen  nomine  non  vocantur, 
sed  appellationeChristianitatis  venerabililer  nuncu- 
pantur.  c  Neque  enim  nomen  aiiud  est  datum  sub 
coelo  hominibus,  in  quo  oporteat  nos  salvos  fi(;ri 
{Act.  IV,  12).  I  Unde  jam  nuUus  servorum  Dci,  s!c- 
ut  dictum  est,  vocatur  Jud^eus  vel  Israelita,  sed  om- 
nes  Christiani.  /n  quo  Christianitatis  nomine,  qut 
benedictus  est  super  terram,  id  est  qui  benedictionem 
illam,  quae  in  baptismo  datur,  consecutus  est  in  hac 
vita,  si  perceptam  i>enedictionem  bene  viveudo  cu- 
stodierit,  benedicetur  in  Domino^  cum  audierit  :c  Ye- 
nite,  benedicti  Patris  mei,  percipite  regnuni  (Matlh, 
XXV,  54).  >  Et  qui^  dum  in  hac  terra  manent,  jurant 
in  eo  cum  Psalmista  dicenle  Domino  :  c  Juravi  et 


c  Qttia  ncmo  virorum  illorum,  qui  vocati  sunt,  gu-  B  stalui  custodire  judicia  justitia;  tuae  (Phul,  cxvm. 


stabont  coenam  nieani  (Luc.  xiv,2i).  i  Et  tunc  servi 
Dei  in  illo  perpeluae  bealitudinis  gaudio  laetabuntur, 
Jodsei  Tero,  cacterique  reprobi  in  opprobrio  serapi- 
terno  confundentur  et  erubescent.  Tuncrevera  san- 
cli  laudabunt  prae  exsultatione  cordis,  et  impii  prse 
contritione  spiritus  ululabunt  et  mugient.  Adhuc 
autem  Judaeis  carnalibus  dictum  est,  quod  sequi- 
tur. 

Vers.  15.  —  c  Ei  dimittetis  nomen  vestrum  in  ju- 
ramentum  electis  meis.  • 

Nomen  quippe  eorum  est :  Judwus  vel  Israelita. 
Et  Judxus  interpretatur  confiteM  et  glorificans  sive 
iaudant^  Israel  vero  tidens  Deum.  Carnales  igitur 
Judaei  nomen  suum  reliquerunt  tn;uramen(um  eiectis 
Dei,  quia  jam  ipsum  nomen  amiserunt,  et  omnes 
electi  jurant  in  illud,  id  est  firmiter  deGniunt  ore 
confiteri  ad  salutem  atque  laudare  Christum,  et  glo- 
rificare,  ut  aJ  ejus  visionem  mereanlur  perting«Te. 
Nam  qui  Deum  coiifitetur,  sive  Deo  confitetur,  et 
laudat  enm,  ipse  virtulem  babet  Judaici  nominis;  et 
qui  Deum  vel  nunc  in  aenigmatevidet,  in  futnro  sae- 
culofacie  ad  faciem,  habet  rem  nominis  Israel.  Ilic 
enim  perfidus  Judaeorum  populus,  ut  dictum  est, 
virtntem  nominis  hujus  cum  fide  perdidit,  et  eam 
electis  Dei,  qm  juramento  suae  profcssionis  ad  ipsam 
pertingerent,  reliquit.  Vel  nomen  eorum  erit  in  jura- 
mentum  eleclis  Dci,  ut  pro  malorum  exemplo  eos 
habeant,  et  detestentur  taiia  sustinere,  et  jureiU  : 


106),  I  jurabunt  in  eo  Amen^  id  est  assercnt  in  illo 
beatitudinis  regno  vero  :  quia  oblivioni  traditce  suni 
angusticB  priores^  id  est  omnes  afflictiones  et  neces' 
sitates,  quibus  in  saeculo  coarctabamur,  et  quia  a6« 
sconditw  sunt  omnes  ab  oculis  nostris,  id  est  nec 
jam  recordamur,  nec  videmus  eas.  Hoc  enim  tunc 
ille  populus  beatorum  laetus  proclamabit.  Ubi  ad 
confirmationem  certissimae  veritatis  interpouitur 
Amen,  quod  interpretatur  v^re  vel  /!(/e/tfer,  utea  quae 
.promittuntur,  vere  implenda  monstrentur,  et  fide- 
liter  dignis  reddenda.  Sequitur  : 

Vers.  17.  — c  Ecce  enim  ego  creo  coeios  novos  et 
terram  uovam,  et  non  erunt  in  memoria  priora,  et 

^  non  ascendent  super  cor. 

'     Vers.  48.  —  c  Sed  gaudebitis  et  exsultabitis  u»- 
que  in  sempiternum  in  his  quae  ego  creo.  > 

Cceios  novos  et  terram  novam  faciet  Dominus  in 
nt)vissimo  die.  Unde  et  Joannes  in  Apocalypsi  de* 
terminato  judicio  subjecit  dicens  :  c  Et  vidi  coeium 
novum,  et  terram  novam.  Primum  enim  coelum,  et 
prima  terra  abiit,  et  mare  jam  non  est  {Apoc.  xxi, 
1).  >  Utraque  tamen  haec,  id  est  coelum  et  terra  non 
alia  condenda  sunt,  sed  haec  ipsa  renovaiitur,  quia 
per  eam  quam  nunc  habent  imaginem  transeunt, 
sed  per  essentiam  sine  finc  subsistunt.  c  Praeierit 
enim  figura  hujus  mundi  (/  Cor,  vii,  31).  »  Coeli 
igitur  ac  terra  et  transeunt,  et  erunt,  quia  et  ab  ea, 
quam  nunc  habent,  specie  per  ignem  pnrgantur,  et 


Si  aliter  fecero.  contingat  mihi  sicut  Judaeis  Roma-  «v  tamen  in  sua  semper  natura  servantur.  Unde  et  pcr 

norum  occisis.  Cui  additur  in  comminatione  :  Psalmistam  dicitur  :  c  Mutabis  eos,  et  mutabuntur 

c  Et  interHciet  te  Dominus.  >  Atque  subjungitur :      (Psai.  ci,  ^8).  i  Itaque  coelos  novos  et  terram  novam 

creabit,  quando  istos  igne  judicii  purgans  renova- 
bit.  Neque  ascendent  super  cor,  qnia  tanta  erit  pul- 
chritudo  eorum,  qui  tuncerunt,  utncmo  jam  isto- 
rum,  quae  nunc  sunt,  recordari  dignetur,  sed  pro 
nihilo  quisque  reputabit  haec,  et  in  illis  quae  videbit, 
delectabitur.  Nam  omnes  electi  tuiic  sine  fine  gau- 
debunt  in  illis,  quae  tunc  creata  fueruit  a  Domino. 
Sequitur  : 

c  Quia  ecce  cgo  creo  Jerusalem  exsultationem,  et 
populum  ejus  gaudium.  i  Jerusaiem,  id  est  Ecclesia 
non  solum  exsultabit,  sed  etiam  erit  ipsa  exsultatio. 
Et  popttilis  eius  non  6Qlum  i^audeliii^  ^  et  i\^e 


c  Et  scrvos  suos  vocabit  nomine  alio.  > 

Vers.  16.  —  c  In  quo,  qui  benedictus  est  super 
terram,  benedicetur  in  Domino  amen ;  et  qui  jurat 
in  terra,  jurabit  in  Deo  amcn,  quia  oblivioni  tra- 
dita;  sunt  angustiae  priores,  et  quia  absconditae  sunt 
ab  oculis  nostris.  > 

InUrficiet  eiiim  Dominus  hunc  populum  ghdio 
soo,  cum  venerit  ad  judicium. 

Interfecit  eum  Domiiius,  qui  est  verus  Deus,  et 
vita  aeterna,  cum  se  illi  abstulii.  Qui  et  servos  suos 
Don  jam  nomine,  quo  antiquitus  appellaverat,  vocat^ 
•ed  o/io  quodam  nobiliori  vocabulo,  quod  novitatem 


S75 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


Si6 


gaudium  erit.  Nam  ei  ferrum  videmus  in  ignem  coii-  A  tabunt  iii  eis  per  cogitalionem  non  vagando  forat 


verti,  cum  in  igne  posituro  vaide  succenditur.  Sic 
et  populus  saiictorum,  cum  ingressiis  fuerit  in 
gaiidium  Domini  sui,  commutabitur  in  gaudium. 
Seqiiitur : 

Yers.  49. —  c  Et  exsultabo  in  Jerusalem»  et  gau- 
debo  in  populo  meo.  > 

Tunc  gaudebit  Dominus  in  populo  suo,  cum  jam 
nuUum  in  eis  peccatum  fuerit,  et  omnes  eos  immor- 
lales  ac  beatos  reddiderit.  Quandiu  eniro  pecca- 
mas,  et  mortales  ac  miseri  sumus,  non  potest  in 
nobis  gaudere.  Neque  enim  gaudet  in  nobis,  dum 
adhuc  tales  sumus,  quales  nos  in  principio  condi- 
dit.  Cum  igitur  jani  in  antiquum  statum  iios 
reformaverit,  tunc  in  nobis  gaudium  babebit.  Se- 
quitur  : 

f  Et  non  audietur  ultro  in  eo  vox  fletus,  et  vox 
clamoris.  »  Hoc  maiiifeslum  est,  quod  in  populo 
sanctorum  neque  luctus  neque  clamor,  neque  dolor 
erit  ultra.  Sequiiur  : 

Vers.  20.  —  f  Non  cril  tibi  amplius  infans  die- 
rum,  et  senex,  qui  non  impleat  dies  suos.  > 

Jnfans  dierum  est,  qui  jam  diu  vixit,  sed  adhuc 
mente  parvuhis  e&t.  Hujusmodi  enim  infantes  incre- 
pat  Sapientiai  dicens  :  c  Usquequo,  parvuli,  diligitis 
infantiain  ?  (Proc.  i,  22.)  Senex  vero  ^t  non  impleat 
die$  iuoi^  est  qui  multum  quidem  vixit,  sed  aetatis 
sux  tempora  in  vanitate  consumpsit.  Ille  enim  dies 
8U0S  implet  operibus,  qui  sese  in  bac  vita  quotidie 
vigilanler  pensare  non  negligit,  et  ad  omne  quod  re- 
cte  facere  potest,  inertia  nulia  torpescit.  Et  in  prse- 
senti  quidem  Ecclesia  multi  tales  pueri  ac  senes 
sunt.  Sed  in  illa  elcctorum  Ecclesia  futura  non  erit 
infans  dierum,  ei  senex,  qui  non  impleat  dies  suos, 
quia  quisquis  semper  moribus  [deest  forsan,  infans] 
esse  perseverat,  non  perveniet  ad  illam,  neque  se- 
nex,  qui  dies  vits  suae  bonis  operibus  implere  nolue- 
rit.  Unde  et  subditur  t 

«  Quoniam  puer  centum  annorum  morietur,  et 
pcccator  centum  annorum  maledictus  erit.  »  Cente- 
narius  perfectus  est  numerus,  ct  ideo  centum  anno^ 
rum  iiomine  vel  omne  spatium  vitae  praesenlis,  vel 
oiora  longi  teroporis  exprimitur.  Qui  ergo  centum 
annos  explevit,  et  adhuc  puer  est,  id  est  qui  diu  vi-^ 


per  cupidilates  saeculi.  Nam  qui  suae  meniis  interio- 
ra  deserit,  et  exteriora  sectatur,  id  est  visibilia  co- 
gilat,  non  manet  in  domo  sui  pectoris.  Et  planlabunt 
vineas^  id  est  staiuent  sibi  actiones  bonas,  iu  quibut 
quotidiano  labore  exerceanlur.  Et  comedent  fruetus 
earum,  id  est  satiabuntur  in  fuluro  retributione  bo- 
norum  operum  suorum.  f  Non  aHlilicalmut,  et  alius 
babitabiL  »  Quia  bostis  anliquus  domuin  conscieii- 
tiai  eorum,  qu.am  coeleslibus  disciplinis  ct  virtulum 
lapidibus  constnient,  habilare  uon  poterit^  sicui 
mentein  iiegligentis,  de  qua  dicil :  f  Revertar  in  do» 
mum  meam,  unde  exivi  (Matth,  xii,  44).  i  Nou 
plantabunt^  et  atius  comedet^  quia  dialiolus  frucium 
actionis  eorum  non  devorabit.  Alius  enira  comedet 
B  fructum  vinearum  eorura,  qui  suis  actibus  frucium 
bonae  retribulionis,  queni  exspeclabant,  non  conse- 
quuntur,  sed  magis  Satanas  poena  eorum  pascilur. 
Sed  hoc  electis  contiiigere  nequit. 

Vel  domus  istse  sunt  diversae  mansiones  apud  Pa- 
trem,  quas  jugiter  possidebit,  qui  eas  aediiicaverit; 
ei  vinecB  suni  plures  Ecclesiae,  quarum  fructus  come- 
duntur  et  bibunlur,  et  laelilicant  cor  hominis,  et  in- 
ebriant  amicos  Sponsi,  atque  in  regno  Libuntur  quo- 
tidie,  et  aeterna  erit  habitatio  atque  plantatio  justo- 
rum,  nec  diaboli  et  salellitum  ejus  fraudibus  sup- 
planlabilur.  Sequitur : 

f  Sccundum    enim  dies  ligni  eruiit  dies  populi 
mei,  el  opcra  manuuin  eorum  iuvcierabunt  electis 
.  nieis  (200).  i 

'  Secundum  dies  ligni  erunt  dies  populi  meij  quia 
sicut  lignum  in  diebus  suis  gignit  fructum  suam, 
ita  populus  electoruin,  dum  sibi  slatus  viiae  praesen- 
tisduraverit,  fructumbonioperisfacere  non  desistet. 
Et  opera  manuum  eorum  inveterabunt  electis  meis^ 
quia  usque  in  finem  tenebuiu,  et  perficient  opera 
bona  quae  coeperunt.  f  Qui  enim  perseveraverit 
usque  in  iinem,  hic  salvus  eril  (Mattli.  x,  22).  » 
Sequitur  : 

Vbrs.  23.  —  f  Noii  laborabuut  frustra,  ncc  genc- 
rabunt  iu  conturbatioue,  quia  seincn  benedictorum 
Domini  est,  et  nepotes  eorum  cum  eis.  i 

Non  laborabunt  frustra,  quia  quidquid  boni  agere 
laboraverint  adjuvante  gralia  mea  perGcicnl,  et  la- 


xit,  nec  a  factis  puerilibus  esl  correctus,  morietur  D  ^**^*  manunm  suarum  inanducabunt.  Neque  in  conr- 


niorte  aeterna.  Et  peccator  centum  annorum^  id  est 
qui  nec  temporis  longinquitate  compesci  potuit  a 
perpetratione  peccati,  maledictus  erit  in  die  novis- 
fiimo,  cum  audierit :  f  Discedite  a  me,  maledicti,  in 
ignem  aeternum  (Matth.  xxv,  4i).  >  De  electis  vero 
in  hacTita  adhuc  degentibus  subditur : 

Yebs.  21.  —  «  Et  aedificabunt  domos,  et  inhabi- 
tabunt,  et  plantabuut  vincas,  et  comedent  fructus 
earum.  i 

Vers.  22.  —  f  Non  aediAcabunt,  et  aliiis  habita- 
bit :  non  plantabunt,  et  alius  comedet.  > 

^i/f/ica6t(ni  enim  domos  cordiura  suoram,«l  habi-^ 


turbatione  generabunt,  quia,  ut  verbo  veritaiis  spi« 
ritales  filios  generare  possint,  oinnes  vitiorum  per- 
turbaliones,  et  cupiditalum  saecularium  tumultus 
eliminabunt  a  cordibus  suis,  quatenus  purificato 
mentis  ociilo,  quod  justum  est  videre  et  loqui  liliere 
vaieant.  Qnia  semen  benedicturum  Domini  est,  id  est 
filii  apostolorum  Cbristi  sunt  isti,  et  nepotes  eorum, 
id  est  filii  fi4iorum  eorum  cum  ets  sunt.  Illi  enira 
8unt/!/it  nostri,  quos  spiritaliter  genuirous;  nepout 
vero  nostri  sunt,  quos  jam  noslri  spiritales  filii 
spiritaliter  genuerunt.  Quia  ergo  talis  propagatio 
multipliciter  fit  in  Ecclesia,  apte  dicitur  de  sauOit 


{fOO)AUa8,  tnviieralntnl.  E/eciimeinon  /a6ora6imt,  ctc 


«^  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  --  LIB.  Vin.  5TS 

patnbus  :  Quia  nepote$  eorum  ctim  eis  sunt.  Sequi-  A  in  quo  fuii  teiDplam  Judaorum,  06tendit  altiori  ra- 

lioiie  se  non  in  parte  rerum  localiter  esse,  qui  om- 


lur 


yERn.  24.  —  f  Erilque^  antequam  clament,  ^go 
eiaudiam.  > 

Sicut  scriptum  est :  <  Dcsiderium  pauperum  exau- 
divii  Domijius,  praeparationem  cordis  eorum  audivit 
aiiris  tua(P4a/.  ix,  iO}.  i  Etitem  :  c  Scitenim  Paler 
irester,  quid  Tobis  iiecesse  sit,  aiitequam  petatis  eum 
{Luc.  XII,  50).  I  Adhuc  illis  in  oratione  loquentibus 
ego  audiam.  Audiam  eos  seroper  ad  eorum  salutem, 
Don  tamen  semper  ad  eonim  vuluntatem,  sicut  audi« 
vi  Pauium,  ut  gratia  mea  maneret  in  eo,  non  ut 
c  stimulus  carnis,  »  sicut  (er  rogaverat,  t  discederct 
ab  eo  (//  Cor.  xii,'8).  »  Hac  promissione  Dominas 
guantam  electos  Novi  Testamenti  diiigat,  ostendit. 


nia  replet,  nec  in  aedificiismaterialibus.  sed  in  corde 
fideiium  babitare.  Sequitur  enim  : 
CAPUT  LXVI. 

Vers.  I.  —  Haec  dicit  Dominus  :  Coelum  mibi  se- 
des  esl,  et  terra  scabei!um  pedum  meonim;  qua-test 
ista  domus,  quam  asdificabitis  mibi,  et  quis  est  iste 
locus  quietis  meae?  > 

Vers.  2.  —  c  Omnia  *baec  manus  roea  fecit,  el 
facta  sunt  universa  ista,  dicit  Dominus.  Ad  quein 
auiem  aspiciam  nisi  ad  pauperculum  ct  contiitum 
spiritu,  et  trementem  sermones  meos?  > 

Nam  cum  dicit  sedem  suam  ccelum,  terram  vero 
scabellum  pedum  suorum,  ostendit  se  omnibus  inte- 


quonim  petitiones  tam  libenter  et  tam  cito  facere  ^  riorem  et  superiorem  esse,  quia  ubtque  est  a  sum- 

mis  usque  ad  novissima  et  infima.  Goelum  quippe 
exceliit  inter  materialia,  cui  subest  aer,  ubi  ignis 
et  aqua,  ultima  vero  terra  est.  Nam  quarta  pars  di- 
stiiictorum  membrprum  bujus  mundi,  et  ea  novis- 
sima  invenitur  terra,  ut  a  coelo  incipiens  aerem  nu- 
meres  secundum,  aquam  tertiam,  quartam  terram. 
Cum  ergo  dicit  quia  ccslum  mihi  sedes  est^  terra  vero 
scabellum  pedum  meorum^  dedarat  se  in  omnibus 
eicmentis  essc,  juxta  quod  per  Jeremiam  loquitur : 
c  Nonne  coelum  et  terram  ego  impleo  ?  {Jer.  xxui» 
25.)  >  Et  quia  in  boc  universo  mundi  corpore  ma- 
xiroam  speciem  coelam  habet,  et  terra  minimam, 
tanquam  pnesentior  sit  excellenti  puicbritudini  vis 


semper  se  manifestat.  Sequitur  : 

Vers.  25.  —  c  Lupus  el  agnus  pascentur  simul, 
et  leo  et  bos  comedent  paleas,  et  serpenti  pulvis  pa« 
nis  ejus ;  non  nocebunt  et  non  occident  in  omni 
monte  sancto  meo,  dicit  Dominus.  > 

Lupus,  id  est  ille  qui  iu  saeculo  fuerat,  et  agnus^ 
id  est  qui  scmper  fult  mitis  et  innocens,  pascentur 
simul  in  Ecclesia  uno  coelcstis  doctrinae  pabulo.  Et 
leo  et  bos  comedent  paieas^  quia  ssecularis  princeps 
et  popalaris  homo  pascentur  eisdem  eloquiis  divi* 
iris.  Paleae  vero  simplicia  verba  Scripturae  sunt, 
triticum  autem  sensus  interior.  Et  frequenter  eve- 
nii,  ut  bomines  saeculi  mysteria  nescieiites  simplicl 


Scripturarum  lectione  pascantur.  Alio  autem  sensu  p  divina,  minimam  vero  ordinet  in  extremis  atque 


ieo  Satanas  est,  c  quia  adversarius  vcster  diabolus 
tanquam  leo  rugiens  circuit,  quaerens  quem  devoret 
(/  Pet,  V,  8).  >  Bos  vero  praedicatorem  designat»  si- 
cat  scriptum  est :  c  Non  ailigabis  os  bovi  trituranti 
(ICor.  iK,  9).  >  Paleae  sunt  peccatores,  de  quibus 
Joannes  ait :  c  Paleas  autem  comburet  igni  inexstin- 
guibili  (Ltic.  iii,  17).  >  Et  leo  igitur  «I  bos  comedent 
peleas,  quia  peccatorum  aiios  hosUs  antiquas  de- 
irorat,  alios  praedicator  quilibet  convertit,  et  sibi  in- 
corporat  mittens  in  viscera  Ecciesiae. 

Serpens  quoque  ideni  hostis  est,  sicut  legitur : 
c  Serpens  antiquus,  qui  vocatur  diabolus  et  Satanas 
(Apoc.  XII,  9).  >  Pulvis  etiam  peccator  est,  quia 
primus  homo  post  peccatum  audivit :  c  Pulvis  es, 


infimis,  congrue  Deus  in  coelo  sedere  dicitur,  ter- 
ramque  calcare,  qoia  c  coelum  sursum  et  terra  deor 
sum  9  >  ut  Scriptura  loquitur  (Prov.  xxv,  3).  Quia 
vero  tantae  magnitudinis  est  Deus,  ut  omnia  impleal 
et  excedat,  apte  JudaK)S  increpat,  dicens  : 

c  Quae  est  ista  domus,  quam  aedificabilis  mihi  ?  > 
Non  enim  in  domo  manufacta  habtto.  c  Et  quif 
est  iste  locus  quietis  mcae?  >  Non  enim  alicubi 
localiter  quiescere  possum,  ut  vos  iu  templo  Salo- 
monis  me  putetis  habitare  vel  quiescere.  Nam  omnio 
htec,  qoae  videtis,  manus  meae  fecerunt,  et  facta  sunt 
universa  ista.  Sed  egO  in  manufactis  et  materialibus 
habitaculum  non  habeo,  quia  cum  sim  Spiritus, 
spiritalem  domum  quaero.  Ad  quem  enim  respiciam^ 


et  in  puiverem  reverteris  (Gen.  iii,  19).  >  Serpenti  D  al  ad  eum  divertam,  et  in  co  maneam,  nisi  ad  pau" 


ergo  pulvis  est  panis  ejus^  quoniam  diaboius  devo-^ 
raiione  peccatorum  pascitur.  Sed  in  monte  sancto 
I>ei,  id  est  in  excelsa  justorum  conversatione,  non 
nacebunt  hujusmodi  leones  et  serpentes  eisdem  ju- 
Btis,  licet  alHigant  eos,  el  non  occident  quempiam  eo- 
rum,  id  est  venenum  snae  malitiae  non  spargent  in 
eo.  c  Anima,  quse  peccaverit,  ipsa  morietur  (Ezech, 
XV,  4),  >  sed  ab  hac  morte  immunis  est  electorum 
anima.  Et  ne  eis  nocerent  hiijiismodi  bestiae  audie- 
runt  a  Domino  :  c  Ecce  dedi  vobis  potesutem  cal- 
candi  stipcr  bestias  (Luc.  x,  19),  >  scilicet  serpentes 
et  scorpioues,  c  et  super  omnem  virtutem  inimici, 
et  nihil  vobis  nocebit  (ibid,).  >  Quia  vero  montem 
Dominavit,  ne  Judaico  sensu  inteUigeres  montem, 


perculum^  id  est  ad  humilem  et  contritum  spiritu, 
id  est  qui  fiendo  contrivit  spiritum,  id  est  duritiam 
cordis  sui»  et  non  contemnentem,  sed  tretnentem  ser^ 
mones  m^os?  Quisquis  talis  est,  adhuc  screno  vuUu 
respiciam,  et  ad  eum  veniemos,  et  mansionem  apud 
eum  faciemus  in  templo  non  manufaclo.  Reprobato 
itaque  materiali  tempk)  consequens  fuit,  ut  et  bo* 
Biiat  carnales,  quae  ofierebantur  iu  eo,  respuercutur. 
Uude  et  suluiitur : 

Vers.  3.  —  c  Qui  immoiat  bovem  quasi  qui  iii- 
terficiat  virum,  qui  mactat  pecus,  quasi  qui  excere- 
bret  canem,  qui  offert  oblationem,  quasi  qui  san- 
guiiiem  suiUum  offerat,  qui  recordatur  tburis,  qaasl 
qui  bcnedicat  idoio. 


579 


0ERVE1  BURGiDOLENSIS  MONACHI 


tt» 


Postquam  enim  verns  Dei  Agnus  est  immolatus,  A  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent  in  eum,  H  t»« 


et  niysterium  propheticum  liis  hostiis  desiit»  non 
ptacatur  per  eas  Deus,  sed  graviter  offenditur  prse- 
sertiiii  destructo  templo,  ubi  solummodo  licebat  eas 
offeni.  Apte  ergo  dicitur :  c  Qui  immolat  bovem 
quasi  qui  inlerficiat  \irum.  >  Nam  Moyses  dixerat : 
c  Homo  quilibet  de  domo  Israel,  si  occiderit  bovem 
aut  ovem  vel  capram  in  castris  vel  exlra  castra,  et 
non  obtulerit  oblalionem  Domino  ad  ostium  taber- 
naculi,  sanguinis  reus  erit,  quasi  sanguinem  homi- 
nis  fuderit,  sic  peribit  de  medio  popuii  sui  {Lev, 
XVII,  3).  I  Cuni  ergo  tabernaculum  jam  vel  lemplum 
nus<|uam  sit,  ubi  talis  oblaiio  offerri  debeat,  me- 
rito  qui  bovem  adhuc  immolat  comparatur  ei  ^t 
virum  inlerficit,  cum  jam  ad  ostium  tabemaculi 
oblationem  ejus  offerre  non  possit.  Simili  enim 
poena  utcrque  dignus  est  et  bovem  immolans  et  vi* 
rum  perimens.  Sed  et  qui  pecuij  id  est  capram  vel 
oveni  mactatf  aequalem  facit  abomiuationem ,  ac 
Si  supcraltare  Dei  cerebrum  canis  effunderet.  £t 
^t  oblationem  quamlibet  hujusmodi  o/fert^  tale  cri- 
men  perpetrat,  ac  si  ianguinem  porcorum,  quod 
nefas  est,  offcrret.  Qui  thurii  adhuc  recordatur  ad 
ponendum  in  sacrificio,  par  oommittit  sacrilegium, 
ac  si  benediccret  idolo.  Paria  enim  sunt  haec  sacri- 
ficia  sacrificiis  idolorum.  Tantum  enim  perditionis 
est  servire  camalibus  observantiis.  et  salutem  per 
eas  quaerere,  quam  [f.  quantum]  idola  colere.  Nam 
poiiere  spem  salutis  et  justificatioiiis,  ubi  non  est, 
ldoli:latria  est. 

Si  quis  igitur  in  his  sanctitatem  et  jusl,itiam  putet 
esse,  idololatra  est,  quaerens  salutem,  ubi  non  est; 
et  umbram  adliuc  servare,  negare  est  veritatem  ad- 
venisse.  Nam  si  adhuc  servantiir,  aut  significatur 
non  fuisse  promissus  Christus,  aut  adhuc  prumit- 
iiiML  Viemorus,  et  negatnr  venisse.  Manifestumque 
est  jam  caeremonias  hujusmodi  et  pemiciosas  esse 
ct  mortiferas,  ut  qolcunque  eas  observaverit,  non 
Aubium  sit  in  barathrum  diaboli  esse  devolutum. 
Scriptum  est  enim  :  c  Lex  et  prophetae  usque  ad 
Joannem  (Luc,  xvi,  i6).  >  N(in  igitur  jam  Deo,  sed 
diabolo  servit,  quisquis  iegem  ultra  terminum , 
quem  Deus  ei  posuit,  producere  quaerit.  c  Finis 
enim   legis  Christus  ad  justitiam   omni   credenti 


nient  Romani,  et  toUeut  nostrum  iocum,  et  gentem 
(Joan.  XI,  48).  >  Sed  ex  hoc,  qiiod  callide  oogita- 
verunt  adversus  Dominum,  illusit  eis  Dominus,  quia 
ex  eo,  quod  non  dimiserunt  eum,  sic  factum  est,  ut 
omnes  crederent  in  eum.  Et  qucs  timebant^  adduxU 
eii  quia  fecit,  ut  venirent  Romaiii  ct  tollerent  lo- 
cum  eorum  et  gentcm,  et  hoc  fac:am  est  propter 
abominandas  camales  observantias,  qtias  elegerant, 
quia  idcirco  a  Romanis  sunt  exterminati,  quod  eis 
tribulum  pendere  nolebant,  dicentes  iiijuslum  esse, 
ut  populus  qui  deciroas  ac  primitias  et  sacrificia 
Deo  reddebat,  hominibus  qiioque  tributa  solveret, 
cum  Salvator  eis  jussisset  ut  redderent  c  quae  sunt 
Caesaris  Caesari,  et  quae  sunt  Dei  Deo  {Matth.  xxii, 
J^Ji).  >  Sequitur: 

c  Quia  vocavi ,  et  non  erat  qui  responderet,  lo- 
cutus  sum,  et  non  audierunt,  feceruntque  malum  in 
oculis  meis,  et  quae  nolui  elegerunt   » 

Dominus,  qui  deinceps  per  aposlolos  vocavit  nos, 
ipse  primum  vocavit  Judxos.  Sed  iili  non  responde- 
runt  vocanti,  quia  bonis  sermoiiibus,  quos  ab  eo 
audierunt,  opera  bona  non  reddiderunt,  nec  per 
fidem  accesserunt  ad  eum.  Locutui  est  illis  ea  quae 
in  Evangelio  scripta  sunt,  sed  ipsi  non  audierunt,  id 
est  non  obedierunt,  sed  incessanter  mala  fecerunt  in 
oculii  ejus,  et  carnalia  iitterae  praecepta,  quae  ei 
displicebant,  elegerunt  atque  vanas  Pharisaeoram 
traditiones.  Deinde  muliitudinem  sanctoram,  qui 
Q  tunc  in  Judaea  et  Jerusalem  erat,  Salvator  alioqai- 
tur,  dicens : 

Vers.  5.  —  c  Audite  verbum  Domini,  qui  tremi^ 
tis  ad  vorbum  ejus :  dixerunt  fratres  vestri  odientes 
vos,  *et  al)jicientes  propter  nomen  meum :  Glorifice- 
tur  Dominus,  et  videbimus  iu  laetitia  vestra  :  ipsi 
autem  confundentur.  > 

Unanimis  enim  illa  muUitudo  primorum  creden^ 
tium  non  duro  et  insensibili  corde,  sicut  nos,  au- 
diebat  verbum  divinae  praedicalioiiis,  sed  cum  tre- 
more  et  reverentia  excipiebant.  Quorum  pessimi 
fratrei  fuerunt  caeleri  Judaei,  qui  in  perfidia  roan- 
serunt,  qui  oderunt  credentes,  et  de  Syiiagoga  vel 
finibus  suis  abjecerunl  propter  nomen  Christi.  Et 
dixemnt  eis  :  Glorificetur  Dominui ,    ut  videamus 


{Bom.  X,  4).  >  Sed  de  his,  qui  adhuc  eam  tenere  D  ^tim,  et  vos  laelemini.  Quid  vobis  humilem  intro- 


volunt,  perfidis  Judaeis  subjungitur : 

c  Haec  omnia  in  viis  suis  elegerunt,  et  in  abomi- 
naiionibus  suis  anima  eorum  delectata  est.  i 

Respuentes  enim  praecepta  vitae,  qaae  audiebant  a 
Salvatore,  elegerunt  in  viii,  id  est  in  actionibus  stii< 
omnta  hac  exsecranda,  quae  nunc  dicta  sunt  et  in 
htjusmodi  abominationibui  delectati  iunt,  non  in 
gratia  Novi  Testamenti,  quae  eis  offerebatur.  Hinc 
namque  ei,  qui  caecus  fuerat,  dicebant :  c  Tu  disci- 
pulis  ejus  sis,  nos  autem  Moysi  discipuli  sumus 
(Joan,  IX,  28).  i  Sequitur : 

VeBs.  i.— 'f  Unde  et  ego  eligam  illusiones  eorum, 
et  qaaa  timebaDt  addacam  els  (Joan.  xi,  45).  > 

Ip$i  cc^laverunt  conira  Dominam  dioentes  :  c  Si 


ducitis  Deum?  quid  crucifixum?  Volurous  eum,  ut 
dicitis,  in  sua  majestate  conspicere  regnaiitem,  ut 
et  vos  gaudeatis  in  conspectu  ejus.  Han^  infidtiiter 
deridendo  loquebantur  putantes  hos  frustra  sperare 
in  Christo.  Ipsi  autem  cum  viderint  gloriam  justo- 
ram,  confundentur,  dicentes  :  Hi  sunt,  quos  ali- 
quando  habuimus  in  derisum,  et  in  similitudinem 
improperii.  Nos  insensati  vitam  illorum  aestimaba- 
mus  insaniam,  et  finem  illorum  sine  honore.  Quo- 
modo  ergo  compatati  sunt  inter  filios  Dei»  et  inter 
sanctossors  illorum  est  ?  Ergo  erravimus  a  via  veri- 
latifli,  et  justitiae  lumen  non  luxit  nobis,  et  sol  intel- 
ligentiae  non^st  ortus  nobis  (Sap.  v,  5).>  Sic^Ioquen- 
turdolcntes  atqueconfusi»  cum  glorificatus  fu^il 


BM  COMMENT.  IN  ISAIAM 

IkuniDas  in  laetitU  isloniin,  quos  odientcs  abjece- 
ruDC  propter  nomen  ejus.  Sed  et  in  praesenlivita 
confasi  sunt ,  cum  viderent  omnes  ad  iidem  ejus, 
quem  crucitixerant ,  confluere,  et  omnem  linguam 
confiieri,  quia  Gbristus  est  in  gloria  Dei  Patris, 
sibique  necis  crimeii  a  cunctis  objici.  Unde  et  se- 
quitur : 

Yers.  6. —  c  Vox  populi  de  civitate,  vox  de  tem- 
plo,  Yox  Domini  reddentis  rctributionem  inimicis 
suis. » 

Vox  enim  populi  de  eivitate  resonabat  laudes  Dei ; 
et  voxde  templo,  quia,  sicut  legitur  :  i  Multa  signa 
d  prodigia  per  apostolos  fiebant  in  Jerusalem,  et 
melus  erat  magnus  universis.  Quotidie  quoque  per- 
dnrantes  unanimiter  in  templo,  et  frangentes  circa 
domum  panem,  sumebanl  cibum  cum  exsultatione 
et  simplicitate  cordis  coUaudantes  Deum  (Act.  ii, 
45).  >  Sed  postsecuta  est  vox  Domini  per  Romanos 
reddentis  retributionem  inimicis  suis  Jud%is.  Undc 
et  per  se  ipsum  antea  loquens  :  c  Erit,  inquit,  pres- 
sura  magna  super  terram,  et  ira  populo  buic.  Et 
cadent  in  ore  gladii,  et  captivi  ducentur  in  omnes 
gentes  (Ltic.  xxi,  25).» 

Aut  certe  vox  clamoris  et  seditionis  atque  plora- 
tus  resoiiabatde  templo  et  civitate  Romano  exercitu 
circumdata,  et  in  tres  partes  seditionibus  divisa, 
quando  unus  templum  obtinuit,  et  omnia  prius 
sancta  possedit,  et  forinsecus  contra  bostes,  intus 
contra  cives  dimicans,  in  urbe  atque  in  templo  tam 
sacerdotum  et  ievitarum  quam  vulgi  ignobilis,  mu- 
lierumque  ac  puerorum  ululatus  auditus  est,  red- 
dente  iilis  Domino  justam  retributionero.  Quia  vero 
tunc  ubique  populum  ad  fidem  Ecclesia  facile  gencr 
rabat,  apte  subjungitur : 

VcRS.  7.  —  c  Antequam  parturiret,  peperit ;  an- 
tequam  veniret  partus  ejus,  peperit  mascuium.» 

Parturire  enim  est  anle  partum  dolere,  parere 
vero  partum  efl^undcre.  Et  Ecclesia  antequam  par- 
lurirei  peperit^  quia  antequam  perseculionis  an- 
gustias  pateretur,  multiplicem  spiritalium  filiorum 
sobolem  edidit.  Antequam  veniret  partus  ejus,  peperit 
maseulumy  id  est  robustum  et  virilem  populum, 
quia,  accepio  Spiritu  sancto  in  die  Pentecostes  mox 
ad  vocem  Petri  ex  populo  circiter  c  tria  millia  (Act, 
II,  4i),i  et  alia  die  c  quinque  millia  i  crcdiderunt 
(Act,  IV,  4).  Antequam  parturiret^  peperit,  quia  si- 
cut  ecclesiastica  narrat  llistoria,  absque  ullo  obsta- 
culo  in  ipsis  initiis  evangelicus  serino  usquequaque 
percnrrebat.  Uude  et  facium  est,  ut  repente  quasi 
coelitus  lumeii  ostensum  aut  radius  quidam  solis 
erumpeos  tolum  orbem  claritate  superni  luminis  il- 
lustraret  (^t),  et,  ex  quo  et  per  omnes  civitates  ae 
vicos  immensai  multitudines,  veiut  (202,  messium 
lempore  frumenta  ad  areas,  ila  ad  Ecclesias  con- 
gregabantur.  Ufide  et  sermo  propheticus  admirando 
ftubjungit : 


LIBIU  OCTO.  —  LIB.  VIIT.  8» 

A  VcRS.  8.  —  c  Ouis  audivit  unquam  tale,  aut  quis 
vidit  huic  simile?  > 

Nunquam  enim  tale  quid  super  terram  accidit, 
nunquam  huic  rei  simile  quidquam  auditum  est  aui 
visum,  ut  omiies  in  brevi  temporc  credereiit  natio- 
nes,  et  de  universis  gentihus  gens  una  fierei  Chri- 
stianorum,  et  complerelur  dictum  Apostoli :  c  Ve- 
tera  transierunt,  et  ecce  omnia  facta  sunt  nova  (7/ 
Cor.  v,  17).  >  Ubi  el  addilur: 

c  Nunquid  parturiet  terra  in  die  una,  aul  pariet 
gens  siniul,quia  partnrivit  et  peperit  Sion  filios 
suos?  >  Quando  enim  praedicante  Petro, sicut  dicium 
est,  crediderunt  una  die  tria  millia,  et  pi^stmodum 
addiia  sunt  multa  millia,  tunc  fuit  cernere  gentem 
insimul  natam  sermone  Dei  una  die,  quam  illustra- 
''  vit  sol  jusiitiae,  et  sterilem  repente  parienlem,  cui 
dictum  est :  c  La^tare,  sterilis,  quae  non  paris,  de- 
canla  laudem,  et  hinni,  qus  non  pariebas,  quia 
multi  filii  desert»  magis  quam  ejus  quae  habet  vi« 
rum  {$upra  liv,  i).  >  Ecclesia  eiiim  deserta  erat  a 
Deo ;  habens  autem  virum  Synagoga  legem  habebat 
et  Deum.  Sed  postmodum  steriiis  et  deserta  muUo 
fecundior  eflecta  est,  quam  ea  qu»  viro  juncta  fue- 
ral.  Parturivit  enim,  et  peperit  filios  suo$.  Partttri» 
vit  eos  exhoriando,  et  peperit  convertendo. 

Vel  quae  in  exordio  antequam  parturiret,  peperit» 
postea  ut  pareret,  parturivit,  quia  ut  filios  Deo  ge- 
nerare  posset,  muKis  conatibus  enixa  est,  et  mol- 
tis  doloribus  cruciata  verbum  Dei  praedicans,  eos, 
Q  quos  intra  uterum  charitatis  portabat,  in  fide  vel  in 
boiia  conversatione  genuit.  Sed  quia  ipse  Dominus 
per  se  ipsum  in  terris  prsedicaturus  crat,  el  hu- 
jusmodi  filios  generaturus,  pulchre  subjunctum 
est : 

Vers.  9.  —  c  Nunquid  ego,  qui  alios  parere  fa- 
cio,  ipse  non  pariam,  dicit  Dominus?  Si  ego,  qiii 
generatioiiem  iribuo  cseteris ,  sterilis  ero,  ait  Do- 
minusDeus  tuus.i 

Ipse  enim  alios  parere  facit,  sicut  illum  qui  ait : 
c  Filioli  mei,  qiios  iterum  parturio  {Gal,  iv,  19).  > 
Sed  et  ipse  peperit ,  quoniam  ad  fidem  apostolos 
praedioando  generavit.  Uiide  et  filios  suos  noniinat 
eos,  cuni  dicit :  c  Nunquid  possunt  filii  Sponsi  je- 
junare,  quandiu  cum  illis  esl  Sponsus?  {Matth.  ix, 
D  15).  >  Generationem  ipse  tribuit  cmterisy  sicut  ei  qui 
dic!t :  c  In  Christo  Jesu  perEvangeliuin  ego  vos  genoi 
(/  Cor.  IV,  i5).>  Sed  nec  ipse  est  steriliSf  quia  c  vo- 
lunlarie  genuil  nos  verbo  veritatis  {Jac,  i,  i8).> 
Quia  vero  post  li»c,  crescente  fide  ac  religione  per 
totum  orbem,  Ecclesia  prosperitatem  et  gloriam  erat 
habitura,  congrue  subjicitur : 

Vers.  iO.  —  c  Laetamini  cum  Jerusalem,  et  ex- 
sultate  in  ea,  omnes  qui  diligitis  eam  :  ^audete  cum 
ea  gaudio  universi  qui  lugetis  super  eam.> 

Vers.  il. —  c  Ut  sugaiis,  et  repleamiui  ab  uberi- 
bus  consolationis  ejus  :  ut  mulgeatis  et  deiiciii 
afiluatis  ab  omnimoda  gloria  ejus.» 


(201)  Uterque  Cod.,  illustret. 


(202)  Uterque  vW. 


ns 


HERYEl  BURGIDOLENSIS  HONACHl 


Voi,  inquit,  omnei,  qui dii^lU Urutalem^  id  est  A  biberant,  vicisse  in  praelio  refenintar  (Jtufti:. th,  5). 


Ecclesiaro ,  lastamtni  cum  ea  de  l)onis  quae  nunc 
habitoraest,  et  exsultaU  in  ea.  Etvos,  qui  tugelis 
$uper  eam  propter  tribulationes  et  roala  quae  pati- 
tur,  gaudete  nunc  gaudio  roagno  cum  ea ,  in  bonis 
quibus  jam  replebitur,  ut  et  vos  effecti  participes 
bonoruro  ejus,  sugatis  delectabilitcr,  et  bibalis  ac 
repleamini  ab  ubere  consolulionis  ejus^  id  est  ex  po- 
ciiio  misericordiae  et  duicedinis  ac  beneficii,  quo 
Deus  eam  modo  consolabitur,  quoniaro  c  sicut  socii 
passionuro  fuistis ,  sic  erilis  et  consolationis  (// 
Cor.  I,  7).i  Atque  mulgealis  ab  omnimoda  gloria 
ejus^  quaro  ubique  jaro  est  habitura,  et  deliciis  inde 
taro  corporalibus  quam  spiritalibus  agluaiis.  Se- 
quitur : 


Aqua  enim  Scientia  sacra  est.  Sequitur : 

Vers.  45.  —  c  Quoroodo  si  cui  roater  bltndift* 
tur,  ita  ego  consolabor  vos,  et  in  Jenisalem  conso- 
bbiroini.  i 

VcBS.  14.  —  <  Videbitis,  et  gaudebit  cor  te- 
struro,  el  ossa  veslra  sicul  bei'l)a  germinabunL  t 

Sicut  parvulosuo  Aenli  roater  itlanditur,  uta  plo- 
ratu  quiescal,  itaegovobis  faciaro,  quia  dum  adhvc 
pusilianiroes  de  malis,  quae  propter  correptioDem 
patiroini,  vocero  quereiae  ero>serilis,  roultirooda  con- 
solalione  blandiar  vobis,  et  duiciter  vos  placabo.  Sed 
cl  post  transitum  vita;  praeseutis  mullo  dulciorem 
invenietis  consolationem,  quia  mox  in  supernam  Je- 
rusalero,  ubi  perpetualiier  gaudealis,  duceroini,  nec 


VcRS.  12. —  <  Quia  haee  dicit  Dominus  :  Ecce  de-  B  in  infernuro  sicutantiqui  patres  descendelis.  £t  in 


clinabo  super  earo  quasi  fluvium  pacis,  et  quasi  tor- 
rentem  inundantem  gloriam  gentiuro ,  quasi  su- 
geiis.i 

Dectinabo,  inquil,  id  est  descendere  faciam  super 
eam  quasi  fluvium  pacis ,  id  est  plenaro  et  perseve- 
rantera  pacis  affluenUaro,  et  quasi  roagnuro  quem- 
dam  in  vos  torrentem  deducaro,  qui  inundauter  af- 
feret  gtoriam  universaruro  gentium  ut  sugatis ,  id  est 
velut  lac  bibatis  earo,  quia  pace  data  coufluent  ad 
fideni  omnes  reliquiae  gentiuro. 

Vel  apostolis  vei  apostoiicis  viris  lugentibus  Je- 
rusalem,  quae  in  Judaeis  corruit,  et  novam  Jerusa- 
lem,  quae  surrectura  erat,  prastolantibus  jubetur 
nt  iu  ea  et  cum  ea  gaudeant,  quia  nunc  aediflcanda 


illa  Jerusalero,  quae  non  fruslra  lisio  pacis  interpre- 
tatur,  videbiiiSf  sicut  esl,  gloriam  Crealoris,  et  ex 
meduliis  suis  gaudebit  cor  vestrum  in  ejus  aspectu. 
Cumque^dies  resurrectioiiis  ad\ei>erit,  imic  ossa  re- 
stra  de  pulvere  germinabunt  sicut  herba^  quia  revi- 
viscent  atque  virescent,  ct  imroarcessibiii  gioria 
vernabunt.  Naro  liaec  ita  debcre  inteliigi,  sequentia 
deciarant,  cum  protinus  subdilur  : 

c  Et  cognoscetur  roanus  Doroini  servis  ejus,  et  in- 
dignabitur  iuimicis  suis.  > 

Vers.  15.  —  <  Quia  ecce  Dominus  in  igne  re» 
niet,  et  quasi  turbo  quadrigae  ejus,  reddere  in  indi- 
gpatione  furorem  suum,  et  increpationem  suam  in 
flamroa  ignis.  > 


sit  vivis  iapidibus.;Qui  vero  parvuli  sunt  in  eis,  et         Vbrs.  16.  —  c  Quia  in  igne  Dominus  dijudicablty 


lacte  consoialionis  indigent,  sugant  ab  ubere  con- 
sotatoriiB  praedicalionis  ejus;  qui  autero  post  iac 
consolationis  ad  soiiduro  ciburo  profecerint,  deticiis 
aflluaiit  veriutis  et  scientia  oroiiimodae  gloriae.  Et 
tunc  Dominus  dectinabit  super,eam  quasi  ftuvium 
pacis  de  quo  dictum  est :  <  Fluminis  impetus  iaeti- 
flcatciviutero  Dei  {Psat.  xlv,  5).iUt  pace  omnia 
possidente  et  nationuro  bellis  cessanlibus  torrens 
doctrinaruro  Dei  riget  viam  credentium.  Sequi- 
tur  : 

<  Ad  ubera  portabiroini,  et  super  genua  blan- 
dientur  vobis.  >  Ad  ubera  potavit  Apostolus  ilios, 
quibus  ait :  c  Tanquaro  parvulis  in  Cbristo  lac  vo- 


et  in  gladio  suo  ad  oronem  camem.  > 

Tuncenim  valida  manus  Domini  cognoscetur  servia 
e/ttf ,  quia  in  brachio  virtutis  suae  iiberabit  eos,  et  t»- 
dignabitur  inimicis  suis,  id  est  oronibus,  qui  ex  eorde 
euro  nonaroaverunt.  Ipse  quippe  veniet  igne  circani- 
datus,  et  quadrigcB  ejus^  id  est  virUites  angeitcae,  ia 
quibus  sedet,  venient  sicut  turbo,  ut  reprolios  om- 
nes  subruant,  et  quasi  paleas  de  mundo  tormeniit 
eiagitantes  rapiant.  Veniet,  inquaro  Dominus,  ut 
impiis  furorem  suum  cum  roagna  indignatione  red^ 
dat^  et  eos  qui  inerepatione  digni  fueriiit,  in  flamtna 
ignis  increpet.  Naro  <  uniuscujusque  opus  quaie  sit, 
ignis  probabit.  Si  cujus  opus  manserit,   roercedem 


bis  poturo  dedi,  non  escam  (i  Cor.  iii,  2).  >  Et  su-  D  accipiet,  si  cujus  opus  arseril,  detrimeiituin  patie- 


per  genua,  id  est  super  exeropla  bonoruro  operum 
suoruro  btandiebatur  eis,  quibus  dicebat :  <  Quae- 
cunque  vera  sunt  quaecunque  pudica,  quaecunque 
justa,  quaecunque  amabiiia,  quaecunque  bonae  famae, 
si  qua  virlus,  si  qua  laus  disciplinae,  haec  cogitate ; 
quae  et  didicistis,  et  accepistis,  et  vidislis  in  me,  et 
audistis,  baecagiie,  et  Deus  pacis  erit vobiscum  {Phi" 
tip.  IV,  8).  >  Similiter  et  caeteri  sancti  doctorespo- 
tabant,  et  potant  more  matrum  ad  ubera  doctrinae 
parvulos  filios  suos,  et  in  exemplis  bonorum  operum 
suorum  velut  in  genibus  fovendo  sustenUnt  eos,  ac 
blandiuntur  eis,  ut  proficiant.  Nam  quod  in  genibus 
opera  designentur,  ex  historia  Gedeonis  agnosci- 
mus,  ubi  trecenti  viri,  qui  flexo  redo  genu  aquam 


tur  (i  Cor.  iu,|14'15).>  Et  praecipue  reprobi  tunc  in 
igne  erunt,  ut  increpeulur,  quia  ^ancti  mox  rapieii- 
tur  in  nubibus  obviaro  Chiisto  in  aera,  et  iu  dextris 
ejus  statuentur;  peccatores  vero  relinqiientur  ia 
terra,  et  in  sinistris  ponentur,  et  igne  circurodali, 
qui  iiiferiora  hujus  aeiis  oronia  creroabit,  senteu- 
tiam  Judicis  exspectautes,  asperitatero  gehennalium 
torroentorum  praegustabunt.  Nam  ignis  iiie  tantum 
spatium  istius  aeris  occupaturus  est,  quantum  <  ccu- 
pavit  aqua  diluvii ,  quando  quindecim  cubitis  al« 
tior  fuit  super  montes  quos  operuerat  sub  universo 
coelo. 

Justis  itaque  in  alluro  sublevatis  et  peccatoribat 
in  medio  ignis  iliius  in  imo  dereiictis  reddet  Doiii- 


8B 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBW  OCTO.  —  LIB.  Vra. 


m 


BM  eisdcm  peccatoribus,  in  flamma  positis  increpa-  A  ^^  sd  tempos  sine  catitelae  custodia  propinquavit. 


tionem  $uam,  diceus  :  <  Esurivi,  et  non  dedistis  mihi 
manducare ;  nudus  fui,  et  non  operuistis  me  {Matth. 
XXV,  42).  >  Nam  in  iilo  igne  atque  in  gladio  oris  sui 
dijudicabit  ad  omnem  camem,  id  est  adversus  om  - 
nes  camales ;  quia  lunc  comprol)abilur  quam  juste 
erga  eos  in  omnibus  semper  egerit,  imo  quam  pie, 
et  e  diverso  quam  injuste  erga  eum  ilii  semper  ege- 
rint,  ideoque  ferlentur  gladio  ejus,  cum  audierint : 
I  Discedite  a  me  maledicti  in  ignem  aelernum  {ibid. 
XLi).  »  Omnem  euim  carnem  vocat  omnes.  qui  glo- 
riam  incorruptionis  per  illam,  qux  sanctis  dabitur, 
immutationem  adepti  non  fuerint.  De  qua  videlicel 
came  dicit  Apostolus  :  <  Quoniam  caro  et  sanguis 
regnura  Dei  possiderc  non  possunl  (/  Cor.  xv,  50).  • 


Recte  itaque  de  omnibus  his  atque  Ulibus  dicitur, 
quia  <  muItipUcabunlur  interfeai  a  Domino,  qvt 
sanctificabantur,  et  mundos  se  putabant  in  hortis 
post  januam  intriusecus.  i  Nec  ignoramus  Judseos 
his  verbis  juxla  historiam  denoiari,  imo  Scriba5  et 
Pharisaeos,  qui  juxta  Domini  sententiam  mundantes, 
quod  foris  erat,  calicis  et  paropsidis,  intus  pleni 
erant  immunditia  (Matth.  xxiii,  25).  Praeccperai 
cnim  per  Moysen  Deus,  ut,  si  quts  praevcntus  fuis- 
sei  in  peccaio,  vaccae  rufae  aspersus  cinere,  et  aliis 
expiationum  modis  per  sacrificia  et  viclimas  rcdiret 
ad  tcmplum  (Num.  xix,2)  Quod  illi  nogligentes  iu 
locif  dciiciarum  et  voluputum,  id  est  in  hortis  amoe  • 
nissimis  vel  baptisteria  cxsiruebant  vel   piscinas 


Ilaec  igitur  caro,  quae  rogtmm  Dei  non  ingreditnr,  ^  ad  areolas  irrigandas,  aduiteria  et  omnem  libidinuni 

turpitudinem  simplicibus  abiuere  aquis  se  pulantes. 
Dum  enim  scortis  haererent  in  modum  canum,  et 
masculi  in  masculos  turpiiudinem  eiercerent,  sum- 
ctificabantur  in  hortis,  id  csl  atiluebanlur  el  crede- 
bant  sc  mundos,  sed  in  adventu  interni  judicis  oc- 
cidentur.  Ilii  quoque  Judaei  vclcres  his  verbis  ar- 
guuntur,  qui  lalenlcr  in  hortis  colcbant  idola,  ct  ibi 
sanctificabuntur,  id  est  laudabanlur  et  tnundos  se 
putabant;  scd,venientc  Domino,interficientur.  Con- 
fundentur  enim  ab  idolis  quibus  [saciificaverunt,  et 
crubescent  super  hortis  quos  elegerant. 

Possumus  etiam  per  idololatras  haereiicos  accipere^ 
qui,  se  ab  unilate  Ecclesiae  separanles,  erroruni  suo- 


igni  et  gladio  foris  traditur.  Sed  post  h£C  scnteiitia 
vaide  formidaiida  subjungitur  : 

<*  Ec  multiplicabuniur,  inquit,  interfccli  a  Do- 
mino.  > 

Vers.  17.  —  <  Qui  sanctificabantur ,  ct  mun-. 
dos  se  putabant  ia  hortis  post  jauuam  intrinse- 
cus.  > 

Quid  enim  pcr  interiorcm  januam,  nisi  ingressus 
religiosioris  et  socrclioris  conversationis  expriniitur, 
ut  eorum,  qui  sacculo  renuntiant,  vel  ad  altaiis  o(&- 
ciant  acccdunt,  sive  quid  sacratius  ca^teris  agunt  ? 
Et  quid  hortoruin  nomino  nisi  conversaliones  lalium 
designanlur  adornalae  vitae  floribus  et  bonorum  ope- 


rum  virinie  vernaiitcs?  In  quibus  fructificaniur,  ^  rum  figmenta  quasi  quaedam  simulacra  coiunt  iu 

^..:.«    «<.»<^*:«Af :#.    ».-.1:^...%«  rn..-.:....<     »«  ^...•■Wyt«  *>%  w..  Cknv^niirkiilie    ciiic    tctlnt     .•«    kr%mt2m    ..V:     ^^^ 1 


quia  sanctitalis  actiones  faciunt,  et  mundos  se  pu- 
lant,  quia  jam  se  purgatos  a  peccntorum  sordibus 
aestimant  atque  niundiliam  sibi  sanctitatis  arrogant. 
Etquia  de  suis  mcritis  praesumunt,  idcircovcniente 
eo,  qui  omnem  superbiain  porcutit,  interficiuntur. 
Hinc  namque  cst  quod  alias  unicuique  taliuin  dici- 
lur :  <  Quo  piilchrior  cs ,  descende,  et  dormi  cum 
incircumcisis  (Ezech.  xxxii,  19).  >  Oiniiis  ciiim, 
qui  fcditdtein  siise  infirmitatis  considorare  negligit, 
sed  per  elationis  suae  fastiim  virtutissuaegloriam  al* 
tei:dit,  quo  pulchrior  est,  inde  desccndit.  quia  se 
cxtollendo  de  suis  mcritis  inde  in  ima  interius  cor« 
ruit,  unde  gloriosum  se  esse  judicavft.  Qui  descen- 
dens  cum  incircumcisis  dormit,  quia  in  aetemam 
mortem  cum  caeicris  peccatoribus  deficit. 

Bene  ergo  diciiur,  quoniam  muUiplicabuntur  in- 
terfecti  a  DominOy  qui  sanclipcabantur^  et  mnndot 
se  putabant  in  liortis ,  id  est  excultis  virlulum  plan- 
Xs^rWs  post  januam  intrinsecuSf  id  est  post  ingressum 
fianctiohs  vita;,  quia  multi,  qui  rcligiosiores  et  Deo 
viciniores  esse  videntur,  in  illodie  gladio  animadver* 
sionis  ejus  interficieiitur.  Quis  enim  Deo  se  propin- 
quare  non  aestimat,  cum  superiiis  excrescere  virtu- 
tibus  vel  muneri))us  agnoscU,  cura  vel  prophetite 
donum  vel  doctrinae  inagisierium  percipit,  vel  ad 
exercendam  curationis  graiiam  convalescil  ?  et  lamcn 
saepe  mens,  dum  dc  viriuiis  siiae  securitale  rcsolvi- 
lur,  insidiunte  advcisaiio,  inopinalae  culpae  tclo 
perforatur,  ct  in  aternuin  loiige  a  Dco  fit,  unde 
Patmoi.  CLXXXI. 


convcnticulis  suis,  velut  in  hortis.  uli)i,  secundum 
quod  eis  visum  esl,  sanctificantur  jejuniis  acvigiliis 
et  diversis  abstinentiis,  atque  inundos  se  juJicant, 
quia  luxuriantibus  et  eDiiosis  alque  perjurisaliisque 
criminosis,  qui  sunt  in  Ecclesia,  non  conimunican;, 
et  nos,  quia  maluimus  inter  taies  hahitare,  quam 
nos  ab  unitate  Ecclesiae  sciudcre,  coiaaminari,  pcc- 
catis  existimani.  Sed  dubiuui  non  est,  quin  omnis 
islorum  multitudo,  quae  impietate  sanctificatur,  et 
de  munditia  siia  gloriatur,  veniente  judice,  perima« 
tur.  Iloc  est  iiaque  quod  dicitur,  quia  <  multiplica» 
buntur  iuterfecti  a  Domino,  qui  sanctificabantur,  et 
mundos  se  putabant  in  bortis  post  januam  iutrinse- 
cus.  >  Sequitur  : 
D  «  Qui  comedebant  carnem  suillam,  et  abomina- 
tionem  et  murem  :  simui  consumentur,  dicit  Dop 
minus.  > 

Ait  aulem  lex  :  <  Sus,  quoniam  dividit  ongulas 
et  non  ruminat,  immunda  erit  (Deut.  xiv,  8)*  >  ATtt- 
rem  quoque  inter  immunda  reputat  (L^v.  xi,  29). 
Etquid  est  ungulam  dividereet  uon  ruminare,  nisi 
scientiam  quidem  discretionis  habere,  cibos  autem 
vitae,idest  verba  jusiiti;e,  non  recogitareac  tracta- 
re,  sed  negligenter  obiivioni  tradere?  Quid  ergo  est 
suilia  caro,  nisi  corpus  infirmae  conversationis  eo- 
rum  qui  discretionis  acumcu  habcnt,  sed  prseceptu 
Dei  in  corde  suo  ruminarc  negligunt  ad  faciendum 
ea?  (^omedil  igilur  carnem  suillam^  qui  csemsJitm 
immuntlc  aciionis  islorum  quasi  snpiciitioruDi  su- 


m 


nEHYEI  DURGIDOLENSIS  MONACm 


588 


Bcipil  et  Siuilalur.  Abominatio  auieni  cst  quodlibet  A  Christum  ad  gentesj  ipsum  Paulum  et  Baroaban  < 


ex&ecrabile  peccatum. 

Mus  vero  semper  ob  cdacitatem  laborat,  eos  dc- 
nGlans,  qui  ingiuvicm  vcnlris  sequunlur,  el  c  quo- 
rum  Deus  venler  est  (Pliilip,  iii,  19).  >  Et  ille  murem 
comedit,  qui  excmplum  nlmise  edacitatis  ab  aliquo 
suscipit.  Abominationcm  vero  comedit^  qui  exsecra- 
bilc  faclum  in  sc  admittit.  Ilaque  quicunque  come- 
dunt  carnem  suiUam  et  abominationem  el  murem^ 
nisi  quantocius  per  poenitcntiam  mundati  fuennt, 
consumentur  omnes  simul  in  die  illa.  Vel  timul  cum 
immunditiis  quas  edunt,  consumentur^  ut  simul  per- 
eant  et  qui  prxbent  excmpium  iniquitatis,  et  qui 
8uscipiunt.  Vel  simul  cum  eis  qui  se  mundos  pu- 
lant  in  hortis  suis.  Sequitar  : 

Vebs.  18.  —  I  Ego  autem  opera  eorum  et  cogita-  B 
tationes  eorum  venio  at  congregem  cum  omnibus 
fcntibus  et  iinguis 

Publicum  tunc  Dominns  examen  faciet,  et  in  con- 
spectu  totias  buroani  generis  non  solum  opera  sin- 
gutorum,  sed  et  coqitationes  eorum  ab  iiiitio  usque 
in  Gnem  vitae  ipsorum,  nisi  quae  per  poenitentiam 
deicla  fuerint,  congregabit,  ac  manifestabit,  et 
unusquisque  sccundum  ca  quae  cogitavit  et  operatus 
est,  recipiet.  De  eleclis  vero  subjungit :  c  Et  ve- 
rJent,  et  videbunt  gloriam  meam.  >  Peracto  quippe 
judicio  ct  reprobis  in  supplicium  corrucntibus,  intro- 
ducet  juslos  in  regnum  suum,  et  ibi  manifcslabit 
eis  se  ipsum,  ut  gloriam  divinitatis  cjus  in  a^lcr- 
num,  siculi  est,  videant,  et  in  ejus  aspcctu  sinc  tine 
gaudeant.  Sequitur  : 

Vers.  19.  —  c  Et  ponam  in  eis  signum.  > 

Ponet  in  eis  signum^  quia  juxta  Joannis  Apoca- 
lypsin  :  c  Nomcn  cjus  habcbunt  scriptum  in  fronii- 
bus  suis  (Apoc.  xiv,  1).  >  Vei  ad  tcmpora  vitae  pra- 
sentis  intt^lligi  potest  subito  verba  convertisse,  quia 
nunc  signum  sanctae  crucis  in  omnibus  qui  ad  fidcm 
acce«iunt  ponit.  Unde  et  subdit :  c  Et  mitiam  ex  eis 
qui  salvaii  fuerint,  ad  gentes  io  mare  in  Africam,  in 
Libyam  (205)  tcnentes  sagtttam ;  in  Italiam  ct  Grae- 
c  iam,  ad  Insulas  longe  ad  eos,  qui  non  audierunt  de 
ine,  et  noii  viderunt  gloriam  nieam.  Et  annuntia- 
bunt  gloriam  meam  gentibas.  > 

Vers.  20.  —  €  Et  adduccnt  omnes  fratrcs  vestros 


terosqoe  tales.  In  mare  misit  eos,  id  est  ad  insula» 
quae  sunt  in  mari.  Africam  vero,  quae  est  meridianA 
pars  mundi  et  Libyam,  quae  est  superior,  atque  Ita^ 
liam^  quae  est  ab  occidentc,  et  6'ra;ctam,  quae  Tersos 
Aquilonem  sita  est,  nominatim  posuit  sermo  divi- 
Dus,  ac  si  meridiem  et  orientem,  occasumque  et 
aquilonem  nominasset,  et  quia  bae  princlpales  sunt 
in  orbe  rcgiones.  Sermo  autem  praedicatioois  Tocft- 
tur  sagitta,  quia  in  co,  quod  vitam  ferit  male  viveft- 
tium,  corda  transfigit.  Prxcones  auiem  vcritatis 
etiaio  ad  insulas  lon^ius  in  Oceano  missi  suot,  ei 
ad  omnes  qui  nihil  antea  a  Deo  audierunt^  neque 
gloriam  mirabilium,  quae  in  carne  gessit,  vide^ 
runt. 

Fratres  vero  crcdentium  sunt  omnes,  qui  ad  fi- 
dem  vcniunt,  et  Dcum  cum  eis  Patrem  habere  iod- 
piunt.  Qui  de  cunctis  gentibus  adducuntur  DomiM 
in  equis  et  quadrigis  et  lecticis^  el  in  mulis  et  in  ear" 
rucis.  Nam  qiiid  equos  nisi  deiferos  praedicatore» 
appcllat?Et  quid  quadrigas  nisi  praedicationeseoramy 
qui  quatuor  voluminibus  Evangelii  quasi  quatuor 
rotis  ferunlur,  vel  in  lcge  et  prophctis,  atque  in 
Evangelio  ct  aposlolis  velut  in  quatuor  rotis  inni- 
tuntur?  Unde  et  alias  dictum  est  ei :  i  Qui  ascendes 
super  cquos  tuos,  et  quadrigae  tuae  salvatio  {Habac, 
iii,  8).  >  Leclica  vero  dicitur  a  lecti  similitudine,  et 
est  gestatorium,  in  quo  vclut  in  curru  super  quatuor 
equos  portari  solcl)ant  (ilice  nobilium  coopertae  cor- 
tina  desuper.  Cui  gcstalorio  simile  fuit  vas,  quod  ad 
Petrum  de  coslo  submissum  cst.  Vidit  enim  Petrus 
in  cxcessu  mcntis  c  dosceHdens  vas  quoddam  velat 
linteum  magnum  quatuor  initiis  submitti  de  coelo 
in  terram,  in  quo  erant  omnia  quadrupcdia  et  ser- 
pentia  lerrae  et  volatilia  coeli,  ct  facla  est  vox  ad 
cum :  Surge^  Petre,  occide  et  manduca  (Act.  x,  11).  > 
Lectica  ergo  idcni  significare  credilur  quod  et  iliod 
vas,  id  est  vehiculum  praedicationis  evangelicae,  in  • 
quo  mollitcr  feruntur,  acquiescunl  et  nutriuntur  de<- 
licatac  animae  tidelium,  et  a  slrcpllu  negoliorum  sac- 
cularium  absconduntur.  Lccticas  aiitem  plurali  ou- 
mcro  posuit,  quia  unusquisque  prudens  doctor  ct 
religiosus  ex  vcrbis  ct  arte  pra^dicationis  suae  com- 
ponit  gestatorium  hujusmodi  ad  nutriendum  in  se- 


de  cunctis  gentibus  donum  Domino  in  equis  et  in  D  ^^^^^  proraovcudumque  fldelium  animas  qiiasi  nobi- 
qfiadrjgis,  et  in  lecticis  et  in  mulis,  et  in  carrucis      ^*""^  iiWdiS. 


ad  montem  sanctum  meum  Jerusalcm,  dicit  Domi« 
nus,  quomodo  si  inferant  fllii  Israel  munus  in  vase 
mundo  in  domura  Domini.  > 

Vers.  21.  —  «  Et  assumam  ex  cis  in  sacerdoteset 
in  levitas,  dicit  Domirtus.  > 

Ut  enim  Paulus  de  eo  scribit :  c  Non  ex  operibus 
justitiae,  quae  fecimus  nos,  sed  secundum  suam  mi- 
sericordiim  salvos  nos  fecit  per  lavacrum  regene- 
rationis  {Tit.  iii,  5),  >  id  est  pcr  baptismum.  Ei 
item :  c  Spc  enim  salvi  facti  sumus  (iRoni.  viii,  24).  > 
£x  bis  qut  bapiisroo  et  spc  salvati  fuerant,  misl' 


Quid  autem  per  mulos  sive  per  mulas,  quae  scio- 
pcr  suiil  steriles,  figuralur,  ni>i  electorum  sacerdo- 
tum  perpctua  caslitas?  Mam  quod  mula  virginitatem 
seu  contincntiam  significet,  agnosciiuus,  cum  Salo- 
moncm  super  c  mulam  David  >  imponi  legiinus,  ut 
in  regem  super  Israel  constiluatur  (///  Heg.  i,  38). 
Quid  enim  per  Salomonem  nisi  Christus,  et  quid 
pcr  c  mulam  David,  >  nisi  primitiva  Ecclesia  meult^ 
et  jorpore  casta  designatur?  Supcr  quam  Salvatcr 
impositusrcx  cst  supcr  universumlsrael,id  estsuper 
omncm  populum  crcdcntLum  constitutus.  In  mic/u 


^205)  Ahsts,  Lydiam,  tendentes  sagittam. 


Ud  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBBI  OCtO.  —  LIB;  vllt.  SM 

ergo  prxlatos  Ecclesiae  sempcr  castos  intelligamus.  A     <  ^t  Teniet  omnis  caro,  ut  adoret  coram  fdcie 


Carrocae  autem  et  ipsa  snnt  nobilia  vehicata,  quae  a 
Carro  nomen  accc^runt.  Et  quid  ifi  carrucii^  nisi 
jam  drct«  praedicationes  eiprimuntur,  quae  nos  in 
Tia  Dei  portant,  et  ad  coetestia  subvehunt :  In  equis 
itaque  et  in  quadrigis  ei  lectulii  atque  muiis  et  car-- 
liicis  iuiducuntur  fratres  vestri  de  cunctis  jentibus  ud 
monlem  sanctum  Domini  Jerusaiem^  dum  per  son  - 
cCoft  praedica&tores,  ac  per  ministerium  doctrinee  et 
actionis  eorum  adducuntur  undique  credentes  ad 
Beclesiam.  Et  addueuntur  sicut  munus,  quod  in  vase 
mundo  a  fliiis  Israel  infcrri  solebat  in  domum  Do^ 
tntfit,  quia  et  ipsi  sunt  acceptabile  raunus  atque  in 
sancto  vase  praedicationis  a  doctoribus  in  Ecclcsiam 
inferuntur. 


mea,  dicit  Dominus.  » 

Receptisenim  corporibus,  omncs  elccti  ingredien- 
tur  auiam  perpetui  regni,  et  ante  sedem  majestatis 
ejus  venientes,  procideni  in  faciem  suam,  laeii,  gratiaa 
agenles,  el  adorabunteum  sicut  ex  Apocalypsi  Joan-> 
nis  evidenter  agnoscimus  (Apoc,  iv,  10).  Mox  ut  in-* 
^  drcumspectum  lumen  ejus  viderint,  quam  angusta 
sint  omnia,  quae  creata  sunt,  deprehendent,  et  quid 
agaiur  in  omni  creatura,  facile  videbunf.  Unde  el 
subditur  t 

Vers.  24.  —  c  Et  egredientary  ct  videbunt  cada- 
vera  virorum  qui  praevaricati  sunt  in  mc.  i 

Non  lamen  corporaliier  eos  de  illa  regione  beatO' 
rum  credimus  egressuros,  sed  magnitudine  visionid 


Vel  qui  veloces  sUnt  in  fide,  equis  vchunlur,  qui  B  egredieniur^  quia  mentis  eorum  amplitudinem  laii- 


vero  mnltiplices  in  gratia,  quadrigis^  qui  consola- 
tione  indigcnt,  tcclis  lectis  et  umbraculis,  ut  audire 
mereantur  :  c  Per  diem  sol  non  uret  le,  neque  luna 
per  noctem  (PstU.  cxx,  6).  i  In  muiis  adducuntur 
continentes  et  steriles.  Carrucae  vero  illi  intelligendi' 
sont,  quibus  loquilur  Apostolus  :  c  Invicem  onera 
Testra  portale  (Galat,  vi,  2).  i  Et  in  vase  mundo  ca- 
sti  corporis  adducuntur  Domino  fi^atres  vestri.  Et 
ex  his  Dominus  in  sacerdotes  et  litvitas  assumit^  quia 
non  jam  de  sola  tribu  Levi,  sed  et  de  cunctis  natio- 
Dibas  sacerdotes  et  Icvit^e  digni  Deo  eliguniur.  Quia 
vero  hi  quos  sancti  praedicatores  ad  Ecclcsiam  ad- 
ducunt,  Deo  in  aetcrnum  placeut  et  curo  eo  rcgnant, 
pulchre  subjungil : 


tudo  coeli  condudere  non  potcrit,  sed  vlsus  eorum 
limites  patriae  ccclestis  excedet,  ut  non  solum  ^i^ 
quae  intus,  sed  et  ea,  quae  foris  fucrint,  roatiifcsld 
conspiciant.  Nam  luce  visionis  intimae  laxatur  sfnus 
mentis.  Cumquc  in  Dci  luinine  rapilur  super  se,  iti 
intcrioribus  ampliatur,  tantumque  expanditur  iil 
Deo,  ut  angusta  ei  videatur  oranis  creatura.  tJnde 
non  loci  mutalione,  sed  latioris  ac  purioris  vlstl^ 
assuraptione,  dicunlur  egressuri,  ut  videant  cadaverd 
prosvaricatoruni^  id  est  corpOra  peccantiam  in  sup-> 
pliciis  ardentia,  quia  dum  incircumspcctam  Inracit 
Conditoris  aspiciunt,  parum  cst,  ut  omnia,  quae  in 
illo  beatitudinis  rogno  sunt,  videant,  nisi  el  cUnctS 
quae  in  univcrsitate  crcaturae  fiunt,  libcrae  menti^ 


Vers.  22.  —  c  Quia  sicutcoeli  noviel  tcrra  nova,  ^  visu  conspiciant.  Justi  itaque  in  tormenlis  scmper 


^ae  ego  stare  fbcio  coram  me,  dicit  Dominus  ;  sic 
stabit  scraen  vcstrum  et  nomen  vestrum.  i 

Nam  sicnt  in  aetcrnum  stabunt  coeli  nori,  et  terra 
wna^  quae  Dorainus  ante  se  stare  faciet  posl  diein  ju- 
dicii :  sic  stabit  afternaliler  coram  co  semen  pracdica- 
torum,  id  cst  filii,  quos  pcr  E^-angelium  genuerunt, 
et  nomen  eorum  in  Libro  viiae  coram  oculis  Dei  per- 
mancbit.  Unde  et  bcalus  Apostolus  de  co  fiuelibus 
Bcripsit :  c  Qui  potcns  cst  vos  conservare  sine  pcc- 
calo,  ct  constituere  ante  conspectura  gloriae  suac  im- 
macnlalos  in  adventu  Domini  nostri  Jesu  Christi 
(Judo!  24).  >  Sine  fine  ergo  stabunt  elccti  anle  faciera 
cjus,  ubi  a  se  ipsis  ad  iilura  erigcntur  inluendum, 
raptiquc  inlentione  cordis  ct  dulccdinc  contcra- 
pblionisjdecorera  vullus  ejus  seraper  aspicienl.  Se- 
quitur  : 

Veus.  25.  —  c  Et  erit  mensis  ex  mense,  et  Sabba- 
tum  ex  Sabbato^  >  i/ 

Memis  pro  perfeciionc  positus  ^st.  Quid  enim 
mensis,  nisi  perfeclio  dierura?quid  vero  Sa66afum 
nisi  reqUies,  in  qua  fieri  opus  servile  non  liceat? 
Efit  ergo  mensis  ex  mense^  quia  qui  hic  perfecte 
vixerint,  illic  ad  perfectionem  gloriae  perducentur. 
Et  Sabbatum  erit  ex  Sabbato ,  quia  qui  hic  cessa- 
verint  a  perverso  opere,  illic  requiescent  in  coelesti 
retribuiione.  Et  quia  Dominus  in  die  rcsurrectionis 
eliam  corpora  justorum  in  illam  viventium  palriam 
tntroducet,  congnie  subditdr : 


intuentur  injustos,  ut  inde  eorura  gaudiura  crescatf 
quia  raalura  conspiciunt,  quod  misericorditer  eva-* 
serunl;  tanioquc  majores  ereptori  suo  gralias  refe- 
rant,  quanto  videnl  in  aliis,  quid  ipsi  pati,  «i  esseiil 
relicli,  potuisscnt. 

Nec  illam  tantae  bcatitudinis  claritatem  apud  ju-» 
Slorura  animura  fuscat  conspecta  poena  reproborum, 
quia  ubi  jara  compassio  misericordiae  non  erit,  mi-* 
nucre  procul  dubio  bcatorum  laetitiam  non  valebit. 
Quid  antem  mirum,  si,  duRi  jusii  injustorum  tor<* 
menta  conspiciunt,  hoc  eis  cvcniat  in  obscquiis 
gaudiorum,  quando  et  in  pictura  niger  color  sub' 
sternitur,  ut  albus  vel  rubeus  clarior  videalur?  £1 
|v  quamvis  eis  sua  gaudia  ad  perfruendum  plene  suffi- 
ciant,  mala  taraen  reproborura  iid  augraentura  laeti- 
tiae  absque  dubio  semper  aspiciunt,  quia,  ut  dictum 
esl,  qui  Creatoris  sui  clarilatem  vident,  uihil  ia 
creatura  agitur,  quod  videre  non  possint.  Cadavera 
autem  appcllat  corpora  reproborum,  quia  fetentia 
sunt  ct  xterna  morte  dcficiunt.  De  quibns  et  subjun- 
gitur  : 

c  Vermis  eorura  non  moricttir,  et  ignis  eorum  non 
exstinguetur.  >  Ignis  enira  ille  gchennalis  nunquam 
iXstinguttur,  slcut  et  Joannes  asserit,  dicens  de  Do^ 
ihino  :  c  Paleas  autem  comburct  igni  inexsiinguibill 
(Matth,  iii,  i2).  >  In  quo  et  vermes  iminorlalcs  cssa 
Credcndi  sunt,  qui  carnes  impiorum  sine  fine  como- 
dant»  ut  Qon  solum  ab  i^ne  perf^malliet  ctufiifl» 


391  HERTa  BURGIDOLEMSIS  MONACHI  5» 

Uir,  sed  et  a  Termibus  devorenliir.  Undc  el  Judilh  A  orthodoxorum  Palrum  InYenilur,  et  secundum  n- 
in  Cantico  suo  ait  :  «  Dabit  ignem  et  vermes  in      tionem  Qdei,  qoam  lenel  Ecclesia,  octo  voluminibut 


carnes  eorum,  ul  urantur,  et  sentiant  mala  usque  in 
sempilcrnum  (Judith,  xiv,  21).  >  Et  alibi  scriplum 
esl  :  «  Vindicta  carnis  impii  ignis  el  vermes  {EcclL 
VII,  19).  I  Sicut  ergo  corporeus  esl  ille  ignis;  sic 
et  vermes  sunt  corporei,  quia  et  igiiis  corpora  re- 
proborum  concremal,  et  vermes  ea  dilacerant.  Vel 
in  verme  pulredo  geiiennae  designatur,  et  in  igne 
ardor.  Scu  vermis  dicitur  sera  scclerum  pcenitudo, 
qux  nunquam  in  tormentis  conscientiam  afflictorum 
mordere  cessabit,  ut  ignis  sit  poena  extrinsecus  s^ 
viens,  verniis  dolor  inlrinsecus  accusans.  De  quibus 
adhuc  subditur  : 


compendiose  pertractavimus  uon  prsejudicantes 
aliorum  intelligentiae,  qui  de  his  forsitan  aiiter  sen* 
serunt,  vel  sentient,  sed  simpliciter,  quod  nobis  ▼!• 
Fum  est,  ostendentes. 

Nihil  enim  obest  Scripturam  sacram  aliter  atque 
aliter  inteliigi,  dummodo  veritas  Catholica  teneaturt 
et  quod  inteilectum  fuerit,  pietatem  nutriat,  nec  ab 
aliis  Scripturae  sententiis  improbari  possit.  Unde  qui 
melius  haec  interpretari  poterit,  manifestet  impigre,.. 
quod  mult'8  ulile  novit,  ne  in  novissimo  pecuniam 
domini  sui  arguatur  occultasse.  Qui  vero  haec  me- 
lius  non  exposuerit,  aut  meliorem  Libri  hujus  expla- 


r»  *  ...  .  ,„  „•«:««:„  ^„«;      nauonem  non  habuerit,  huic  non  detrahat,  quam 

«  El  erunt  usque  ad  satietatem  visionis  omni  p  .    .         ,.^.^  '  ^     . 

.  ^  o  uostra  exiguitas  edidit.  mm  quia  opus  erat  cxposi* 

tore,  ut  propheticus  iste  liber  tam  utilis  ac  nece»* 


carni.  i 

Vsque  ad  satietatem  quippe  visionit  erunt,  quia 
de  eorum  visione  satiabuntur  omnes  justi,  quos  sine 
iiitcrmissione  videbunt  antc  oculos  suos  perpetuapi 
ignominiae  mancipari.  Nam  omnem  carnem  vocat 
nuuc  omnes  eiectos;  post  rcsurrectionem  corporum 
gloria  iucorruptionis  vestitos. 

His  dictis  propheticus  liber  Oncm  accipit.  Et 
pulchre  l)eatus  Isaias  librum  suum  in  hoc  ioco 
terminat,  ut  qui  de  his  maxime,  quae  in  praesenti 
vita  fiuiit,  hucusque  locutus  est,  nunc  illis,  quae  in 
futuro  coinplebuntur,  finem  diccndi  faciat. 
.  Nos  quoque  ad  rcsurrectionis   gloriam,  quae  ia 


sarius,  quem  et  plus  caetcris  prophetarum  libris  fre- 
quentat  Ecdesia,  iiitelligi  posset,  et  nusquam  in 
regioiiibus  nostris  integram  super  eum  explanatio- 
nem  inveniebamus,  impulsus  sum  opus  istud  ag- 
gredi,  ut  quantulamcunque  darem  intelligentiam 
bis  qui  prophetae  dicla  legebant  vel  audiebant,  e| 
non  intelligebant. 

Qui  ergo  prophetam  hunc  non  intelligit,  et  aliam 
ejus  exposiiionem  non  habuerit,  vcl  non  invenerit, 
non  dedignetur  istam  recipere,  nisi  semper  Isaiam 
voluerit  ignorare.  Si  quis  vero  haiic  forte  graiam 
sibi  esse  judicaverit,  aut  aliquem  ex  ea  fructum 


finc  hujus  iibri  ostenditur ,  et  octonario  numcro  q  perccperit,  Auciori  bonorum  omnium  inde  grates 
Irequenter  designari  solet  attingere  cupientes  dicta  referat,  ipsumque  precetur,  ut  tanti  laboris  merce- 
ejus,(prout  coelestis  inspiratio  nobis  aperuit,  ac  juxta  dcm  in  futuro  saeculo  mihi  restituat.  Qui  vivit  ei 
Bcnsum  Catholicae  veritatis,  quae  in  omnibus  libris     reguat  Deus  in  omuia  saecula  saeculorum.  Ameu. 


HERVEI 

BURGIDOLENSIS  MONACHI 
COMMENTARIA 

IN 

EPISTOLAS  DITI  PAULI. 

(Edit.  Opp.  S.  Anselmi,  Coloniae,  anno  1573,  apud  Maternum  ChoUnum  data,  fol.,  t.  II.) 


PRiEFATIO. 


De  epistolis  Pauli  apostoli,  adjuvante  Domino,  D  stola  significet.  Epistoia  Graece,  supermisBa  Latine 
)ocuiurif  primo  yide^tmm  quid  ipsum  nomcn  epi^      dicilur,  sicut   eplgrnmma  supet  litterOf  et  epiiar 


t99 


COMMENT.  D<  EPISTOLAS 


pbiom  iuper  tepuierum  :  epi  enim  graece,  latine  A 
mper ;  stola  vero  missa  dicitur.  Et  Iiinc  epistolae 
dicuntur  supermissae,  eo  quod  super  id  quod  Gdeles 
acceperant,  sint  eis  roissae.  Acceperant  enim  Evan- 
gelium  ftadhuc  superadditae  sint  illis  Epistolse,  et 
ob  varias  causas  directae.  Nam  sicut  prophetae  posl 
editam  legem  Moysi,  in  qua  omnia  Dei  mandata  le- 
gebantur,  semper  doctrina  sua  compresserunt  redi- 
▼iTa  populi  peccata,  et  propter  exemplum  libris  ad 
Dostram  etiam  memoriam  transmisenint  :  sic  et 
Apostolus  post  Evangelium ;  quod  est  legis  supple- 
mentum,  et  in  quo  nobis  exempla  et  praecepia  vi- 
▼endi  plenissime  digesta  sunt,  bas  epistolas  voluit 
ftd  singulas  ecclesias  destinare,  scilicet  ut  in  initio 
nascentis  ecclesisc  novis  causis  exislentibus ,  et 
praesentia  atque  orientia  rescoarct  vitia  et  post  fu-  B 
turas  excluderet  qu.^esliones.  Sicut  ergo  necessariae 
faeruntpostlegem  propheliac,  sic  necessariae  sunt 
post  evangclium  epistolae.  Quoniam  sicut  ea,  quae 
in  lege  fuerant  obscurissime  dicta,  per  prophetas 
aliquanlulum  manifcslabanlur,  et  transgressores 
ejusdem  lcgis  per  eos  corrigcbantur ;  sic  quOd  in 
Eyangelio  obscure  et  generalitcr  dictum  fuerat, 
aposlolica  instructione  per  parles  elucidalum  est, 
et  transgressores  evangelicorum  pracceptorum  sunt 
oorrecti,  et  ad  observantiam  eorum  incitati. 

Uujus  autem  PauH  apostoli  cpistolae  sunt  quatuor- 
decim,  quas  legit  Ecclesia,  qui  lamen  et  quinlam 
decimam  ad  Laodicensessine  dubloscripsit.  Etcum 
in  prima,  quaip  habemus  ad  Corinthios,  dicit  : 
Scripsi  vobi9  in  Epistola,  ne  commisceamini  forni^  ^ 
cariis  (I  Cor.  v),  videlur  signilicarc  aliam  episto- 
lam  se  jam  eis  scripsisse.  Cum  ergo  plurimas  epi- 
stolas  scripserit,  non  sine  certa  mysterii  ratione 
patres  voluerunt,  ut  qualuordecim  tautum  legcren- 
tur  in  ecclesia  :  decem  vidclicet  ad  ecclesias  missae, 
quituor  autem  ad  discipulos.  Sed  et  ex  ipso  epi- 
slolarum  numcro  ostendere  volucrunt,  quod  doclor 
egregius,  Icgis  et  cvangelii  sccreta  rimatus  esset, 
denarius  enim  numerus  legem  significat,  propier 
decalogum  ejus  ;  quaternarius  autem  evangelium, 
propter  quatuor  ejus  libros.  Dccem  itaque  tenenlur, 
quas  scripsit  ad  ecclcsias,  ut  demonstretur  Novum 
Teslamcntum  a  Yeleri  non  discrepare,  nec  Apo- 
stolum  in  aliquo  contra  legem  Moysi  fecisse ,  cujus  j) 
cpistolae  ordinantur  ad  numerum  primorum  Deca- 
logi  mandatorum  ejusdem  iegis ;  et  quot  praeceptis 
Moyses  filios  Israel  iiistituit  a  Pharaonis  jugo  libe- 
ratos,  totidem  hic  epistolis  a  diaboli  et  idololatriae 
scrvitute  ereptos  edoceret.  Per  quatuor  auteni  ad 
discipnlos  scriptas,  Novum  designatur  Testamen- 
tum.  Uiide  et  iidem  discipuli  majoris  perfectionis 
fueruiit,  quam  ecclesiae,  ad  quas  decem  sunt  missae, 
ut  signiGcaretur  iraperfeclio  eorum  qui  sub  lege 
fucrunt,  et  perfectio  eorum  qui  evangelium  custo- 
diunt.  Qaod  autein  quatuor  ad  discipulos,  post  no- 
veni  ad  ecclesias  posucre  palres,  el  illam  ,  quse  est 
ad  Uebraeos,  ad  uUimum  locaveruiit  :  certissime 
dxi  ioteiligi,  quod  Novum  in  Veleri  Testamenlo  coo- 


PAliLI.  —  PRiEFATIO.  tH 

tinetur,  et  quod  unum  sine  altero  non  prodest.  Si- 
cut  enim  quaternarius  denario  junctus  explet  hanc 
summam,  id  est  quatuordocim,  iu  Novum  et  Vetua 
Testamentum  unum  quid  operantur,  et  intcndunt 
fidei  veritatem  ac  morum  honestatem  intiroare  cor- 
dibus  auditorum  suorum. 

Itaque  quatuordeeim  epistolis  continetur  doctrina 
Pauli,  qua  tam  majores  quam  roinores,  quomodo 
vivant  et  credant,  instruuntur,  quoniam  sancta 
ecclesia  juxta  ejus  institutionem  utrumque  Testa- 
mentum  custodiens,  et  tam  secundum  legis  cata- 
Icgum,  quam  secundum  quaiuor  evangelii  libroa 
vivens,  ad  perfectionis  culmen  proHcit. 

His  ita  praimissis,  videndum  est  qua  ratione  alio 
ordine  a  sanctis  Patribns  Spiritus  sancti  consilio 
istae  epistolae  in  uno  volumine  sunt  colleclac,  quam 
ab  Apostolo  factac.  Quae  et  nobis  derclictae  suut 
ad  correciionem  et  exhorlationem  nostram,  ut 
omnes  quotquot  vulnerali  cadimus  ,  ibi  invcniamus 
quomodo  resurgere  qucamus,  et  inde  recupcraro 
quod  ainisimus.  Ideo  quemdam  gradatiouis  asce»^ 
sum  in  his  notare  possumus,  quoniam  ecclesiae, 
quae  magis  in  (Ide  et  morum  houestate  quam  d^: 
ciaratione  illarum  regitur,  epistolae  sunt  pracpositae^ 
ut  secundum  quod  minus  perfectis  ecclesiis  missae 
praecedunt  epistolae,  ct  subsequentur  ad  pcrfcctiores 
destinatae,  gradus  quidam  ascensionis  a  minoribua 
ad  majora  inveniantur.  Nemo  enim  repente  lit  sum- 
mus,  sed  a  miniuiis  quisque  inchoat  ut  ad  majora 
perveniat. 

Episiola  ergo  ad  Romanos  prima  est,  quia  cum 
fides  prima  virtus  sit  et  fundameutum  aliarum  vir- 
tutum,  et  sine  qua  iinpossibilc  esi  placere  Beo 
{Hebr.  xi),  dignum  fuit  ut  illa  cpistola  in  capitc 
aliarum  locaretur,  in  qua  de  prima  virtute  agitur, 
et  in  qua  corriguntur,  atque  ad  fidei  perfectionem 
rcvocantur ,  quicunque  Komanis  secundum  fidci 
imperfectioncm  sunt  similes.  Illa  vero  quae  cst  ad 
Corinthios,  jure  huic  supponitur,  quoniam  eos  qui 
fiJcm  jam  accepcrant,  in  bono  opere  instruit.  Primo 
enim  jaciendum  est  fundamentum,  id  est  fides,  et 
inde  bona  opera  sunt  superaedificanda.  Proptcr  quod 
in  illa  ad  Romanos  facta  est  omnlbus  fidolibus  in- 
slructio  secundum  fidem;  in  hac  autem  ad  Corin- 
thios,  secundum  operaiionem.  Sic  et  caetcra  dein- 
ceps  congruo  ordine  sunt  positae. 

Fuerunt  nonnuli  tamcn  qui  dixerunt  epistolam 
ad  Romanos  ideo  primam  esse  positam,  quia  Ro- 
mani  tam  rudes  erant,  ut  non  Dei  gratia,  sed  suis 
mcritis  crederent  sc  esse  salvatos.  Sed  hoc  non  ita 
declarat  in  omnibus  textus  ipsius  epistolae,  quae 
omnibus  sensu  profundior  est.  Ideoque  magis  cre- 
dendum  est  quod  illi  qtii  membra  epistolarum  in 
uno  corpore  collegerunt ,  illam  judicaverunt  sedere 
in  capile,  quae  ad  urbem  direcla  est,  quae  in  illo 
t^mpore  caput  totius  exstitit  orbis,  et  quia  usquo 
bodie  Komana  ecclesia  omnium  ecclesiarum  obtiBCt 
principatiim. 

Materia  \eTO  omiAuia  «t^v^vc^w^m^-^x  ^\^^t  ^ 


B99  HERVEI  fiURGlDOLENSlS  MONACIIl  896 

bon^  roores.  Intcnlio  autem   est,  ipsam  fldem   ac  A  mullos  Ibi  tam  ex  iudxis  quam  ex  gentibus  ad  Adem 
jnores  commendare,  et  ad  illos  provocare,  \idelicei 


suadendo  bona,  dissuadendo  mala  ;  prave  agentibus 
mala  comminando,  bene  agentibus  bona  promit* 
tcndo.  Et  propter  quam  flnalem  causam?  Nulli  du- 
bium  quin  propler  veram  beatitudinem  promereu- 
dam.  Ad  hanc  igilur  unamet  generalem  intentioncm 
alix  speciales  reducentur  intenliones,  nec  quid- 
quamper  omncs  diversos  traclalus  interseritur,  quod 
non  ad  instructionem  Gdei  et  morum  vei  principa- 
liter,  vel  secundario  operetur.  Et  idcirco  ad  ethicam 
pertinet  tractatus  earumdem  epistolarum.  Illa  vero 
quae  est  ad  Homanos,  quantum  ex  ejus  teitu  intel- 
li^i  potest,  qua^stionem  habet  talem  :  Utrum  Ju- 
daeis  evangelium  Ghristi  venerii  propter  merita 
operum  legis,  an  vero  nuilis  operum  meritis  praece- 
dentibus,  omnibus  geutibus  venerit  justiticatio  fidei 
qux  est  in  Ghristo  Jfesu,  ut  non,  quia  justi  eranl 
homines,  crederent,  sed  credendo  justificati,  deinceps 
jusfe  vivere  inciperent. 

In  hac  fgitur  cpistola  docere  intcndit  Apostolus 
omnibus  venisse  gratiam  evangelii  Christi.  Quam 
et  idcirco  gratiam  vocari  ostendit,  quia  non  quasi 
debitum  justitiae  redditum  est,  scd  gratuito  datum. 
Coeperant  enim  nonnuili,  qui  ex  Judxis  crediderant, 
lumultuari  gdversus  gentes ,  et  maxime  adversus 
ipsum  Paulum,  quod  incircumcisus  et  a  legis  vetu- 
^tx  vinculis  liberos  admitterel  ad  evangelii  gratiam, 
praedicans  eis  ut  in  Ghristum  crederent,  nullo  im- 


posito  carnalis  circumcisionis  jugo.  Sed  Apostolus  q  talur. 


converterant.  Sed  inter  eos  nuper  conversos  eral, 
utdiximus,  schisma  et  altercalio;  Judiei  enim  glo- 
riabantur  de  suis  meritis  et  nobilitate  generis,  non 
intelligentes  se  ad  fidem  per  gratiam  Dei  venisse, 
sed  aestimantcs  hoc  suis  et  patrum  meritis  acce- 
pisse ;  genliles  autem ,  licet  non  pr«cessissent  me- 
rita  eorum  de  quibus  gloriari  possent,  ut  se  Judaeis 
anteferrenl,  tamen  Judaeos  quasi  interfectores  Chri- 
sti  ac  prajvaricatores  legis  despiciebant,  et  se  sola 
ignorantia  praspeditos  fuisse,  quod  non  antea  credi- 
derant,  asserebant,  scilicet  viribus  rationis  et  arbi- 
trii  sui ,  non  sestimantes  necessarium  esse  opas 
divinae  gratiae.  Utrusque  ita  contentiose  viventes, 
sic  corrigit  Aposlolus.  Judaeis  enim  ostendit  fldem 
et  caetera  spiritualia  bona  nullis  praecedentibos  me- 
ritis  evenissc,  sed  ex  sola  gratia,  quoniam  lex  ne* 
miuem  justificavit,  solummodo  dans  peccali  notitiam. 
Sic  eliam  proi)at  gentes  non  ex  ignorantia,  sed 
scienter  ex  studio  multumque  graviter  Deum  olTen- 
dissc,  quia  licet  scriptam  legem  non  habuerint,  na- 
turalem  tamen  habuerunt.  Et  cum  cognilum  de 
creatura  Greatorem,  ut  Deum  venerari  debuissenty 
gloriam  ejus  in  manufacta  simulacra  mutaverunt. 
Utrosque  etiam  similiter  veniam  consecutos,  aeqaa- 
lcs  essc  vcrissima  ratione  demonstrat ,  praeserlim 
cum  in  lege  praedictum  sit,  et  Judaeos  et  gentes  ad 
Christi  tideni  esse  vocandos.  Quamobrem  vicissim 
cos  humiiians,   ad  pacem  et  concordiam  cohor- 


tanta  moderatioue  invicem  utrosque  conciliat,  ut 
nec  Judaeos  superbire  permittat,  tanquam  de  meritis 
operum  legis,  nec  gentes  merito  fidei  adversus  Ju- 
daeos  iuflari  qood  ipsi  receperint  Christum  quem 
crocifixerunt  (//  Cqr.  v).  Pro  Christo  enim,  sicut 
^libi  dicit,  Icgatione  fungens,  id  est  pro  lapide  angu- 
lari  utrumque  populum  ts^m  ex  Judacis  quam  ex  gen- 
libus  connectit  in  Ghristo  per  vincuium  gratiae, 
utrisque  auferens  omnem  superbiam  meritorum,  et 
justificandos  utrosque  per  disciplinam  humilitalis 
associans.  Quod  si  quis  qua^sierit  quomodo  Judaei, 
qui  Romae  eranl  conversi,  murmurarenl  contra 
4<^aulum,  quem  necdum  viderant,  sciat  ipsum  non 
eis  ignotura  fuisse,  quia  fama  praedicalionis  ejus 
ubique  audiebalur,  et  quidam  ex  discipulis  ejus  a^- 
gue  ex  discipulis  Petri  jam  venerant  Romam,  et 


Occasio  itaque  hujus  epistolae  fult  eorom  alter- 
catio,  circa  quam  totum  versatur  negotium.  In  quo 
tractatu  intcndit  Apostolus  superbiam  et  elationem 
utriusque  partis  reprimere,  per  quam  ad  invicem 
dissentiebant,  ut  nullo  jure  nullisque  suis  meritis 
glorientur,  sed  ad  humilitatem  potius  revocentor, 
et  totum  quidquid  boni  habenl,  gratiae  Dei  depa- 
tent,  et  ita  per  humXitatem  in  concordiam  et  pacem 
redeant. 

Materia  vero  hujus  epislolae  est  ecciesia  Judaeo^ 
rum  et  gentilium,  ob  supra  dictas  causas  discor* 
dantium.  Sed  his  jam  cxplicitis ,  ad  librum  acceda- 
mus.  Apostolus  enim  priusquam  exponere  incipiat 
quod  intendit,  prologum  facit,  quo  auditores  at- 
lentos,  dociles  ac  bcnevolos  reddit,  salutatque, 
dicens  : 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAM  AD  ROMANOS. 


CAPUT    RIMUM. 

<  Pautus,  servus  Jesu  Christi,  voc^itus  Apostolus, 

t  segregatus  in  Evangelium  Dei,  quod  ante  proroi- 

t  s^rat  per  prophelas  suos  in-Scripiuris  sanclis  de 

0  Filio  suo,  qui  facius  est  ei  ex  semine  David  se- 

.#  cuadum  cmi^m,  qui  pr.^dejstinatus  cst  Fillus  Dcv 


D  i  in  virtute,  seeundum  Spirilum  sanclificationif ,  cx 
I  resurrectione  mortuorum  Jcsu  Christi  Domini  no- 
c  stri,  per  quem  accepimus  gratiam,  et  apostoiatum 
€  ad  obediendum  lidei  in  omnibus  gentibus  pro  no- 
c  mine  ejus,  in  quibus  estis  et  vos  vocali  Jesu 
K  Cliristi)  omnibus  qui  sunt  Romae,  dileclis  Dei  to» 


897 


COMMEJST.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  RO>L 


et» 


«  calis  ftanctls  :  Gratla  vobis  ct  pax  a  Deo  Patrc,  ct  A  dum  gentibus  cuui  Barnaba  mlssus  est,  maluit  P;ui« 


«  Doioino  nostro  Jesu  Chrlsto.  i 

iam  prinium  videamus,  cur  is  qui  antea  dictus 
esl  Saulus,  nunc  dicaiur  Paulus.  Saul  rex  supcrbus 
el  infrenis  fuit,  ct  persecutor  sancti  David,  at(iue  de 
tribu  Benjamin  natus.  De  qua  tribu  et  iste  Saulus 
fuit,  atque  nomen  et  saevitiam,  Tclut  haereditatcm, 
a  Saule  percepit.  Saulus  ergo  nomen  est  superbi 
persecutoris.  Sed  et  Saul  atque  Sauius,  idem  nomen 
est.  Quod  enim  Saulus  a  nobis  dicitur,  hoc  idioma 
graecum  et  latinum  fecit,  ut  Hebraea  nomina  ad 
ftuoram  casuum  simililudinem  declinaret;  et  sicut 
pro  Joseph  iosei^hus,  pro  Jacob  Jacobus,  ita  Saul 
quoqae  Saulus  in  nostra  lingua  dicitur.  Qui  cum 
Paulum  proconsulem  Christo  subjugasset,  ipse  quo- 


lus  vocari  quam  Saulus.  Et  hoc  nomen  suum  ccie^ 
bre,  et  omnibus  coguitum  prxponit  in  hac  epistola, 
ut  Romani,  audilo  tanti  viri  uomine,  atlendant  qiiid 
eis  velit  persuadere,  quid  dignetur  praecipcre,  scili- 
cct  ut  ad  audiendum  solliciti,  ct  ad  obedicudum 
existant  parali.  PauluSy  inquit,  ac  si  diceret :  Vos 
Romani  paccm  dcbelis  inler  vos  habere,  quia  ilie 
qui  Yobis  scribit,  est  Paulus,  id  cst  non  pcrsecutor 
Christianorum,  sed  doclor;  non  dissipalorEcciesise, 
scd  constructor;  nequc  dissensionis,  sed  unilatis  et 
concordise  persuasor.  Nec  debetis  in  elationem  lol- 
li,  quia  ille  qui  vos  doccl,  est  servus,  id  cst  humilis, 
et  non  absque  jugo  Domini.  Servus  cnim  nomeu 
bumilitalis  est,  ut  ad  eam  provocct.  Sed  cum  Domi- 


que  ex  Saulo  Paulus  appellari  voluit,  ob  tam  clara  ^  nus  clectis  discipulis  dicat  :  c  Jum  non  dicam  vos 


pulchra;  victorix  insignia.  Plus  enim  hoslis  vincilur 
In  eo  quem  plus  tcnel,  et  de  quo  plures  te- 
nent  (204).  Pius  autem  superbos  tenet  nomine  no- 
bilitatis,  et  de  his  plures  nomine  auctorilalis.  Sicut 
ergoille  qui  Africam  subegit  Scipio,  diclus  est  Afri- 
caiius;  sic  et  Apostolus  iste  post  Pauli  subjugatio- 
nem,  semper  vocatus  est  Paulus,  qui  anlca  solebat 
appellari  Saulus.  Nec  immerito  :  nam  Saulus  sive 
6aal  interprctatur  petitus ,  eo  quod  ad  debellandam 
£cclesiam  a  diabolo  Tucrat  posiulatus.  Paulus  vero 
dicitur  mirabilis,  et  digne  ad  prsedicationcm  gen- 
tiam  missus.  Nominatur  Paulus,  idem,  mirabilis, 
ut  mirabiliter  lucrifaceret  mercedem  lidei.  Est  enim 


servos  (Joan.  xv),  >  quomodo  isle  est  servus?  Sed 
sunt  duo  gencra  servilutis  :  unum  timoris,  alterum 
dilectionis ;  unum  timcnlium  servorum ,  alterum 
diligentium  et  placenlium  filiorum.  Elecli  ergo  di- 
scipuli  non  sunl  servi  sccundum  servitutcm  timoris» 
quem  perfecla  dileclio  foras  mitlil  (l  Joan,  iv),  sed 
secundum  serviiutem  casti  limoris,  quem  perfecta 
charitas  gignit.  Paulus  itaque  servus  est,  non  ex 
servili  timore,  scd  ex  casto  amorc  serviens  Deo. 
Qui  personam  suam  et  olTicium  primo  commendat, 
ut  sermonibus  suis  et  correclionibus  Homani  facilius 
acquiescant,  et  exemplum  ab  eo  humilitatis  et  cou* 
cordi£  sumant.  Paulus  enim,  sicut  diximus,  inter- 


dux  valde  mirabilis,  qui  non  in  sapientia  verbi,  non  q  pretatur  mirabilis.  Et  ipse  revera  mirabilis  erat, 


Id  divitiis,  non  in  eloquentia ,  non  in  vana  si^culi 
gloria,  sed  in  Christi  passionibus  gloriatur.  Potcst 
cC  alia  ratio  saper  hac  re  proferri,  quia  forsitan  bi- 
Domius  fuit,  scilicct  ut  et  Sautus  vocarelur  et  Pau- 
los.  Nam  et  hoc  probabilius  dici  videtur,  quia  quod 
eam  a  Paulo  proconsule  quem  Christo  subjecit, 
Paulam  vocari  diximus,  nulla  talis  consuetudo  in 
divinis  Scripturis  deprehenditur.  Sed  in  eisdem 
Baipluris  invenimus  nonnuUos  binis,  alios  eliam 
ternis  asos  esse  nomlnibus,  sicut  Sedechiam,  eum- 
demqne  Joachim;  sicut  Oziam  eumdemque  Aza- 
riam;  sicut  Salomonem,  eumdemque  Ididan  sive 
Ccclesiasten,  aliosque  plurimos.  Sed  nec  apostolis 
Christi  mos  iste  defuit.  Nam  unus  ex  eis  vocatus 


quem  Deus  tanla  meritorum  praerogativa  roirifica* 
verat.  Et  tamen  se  in  omnibus  humiliabat,  et  se 
servum  humiliter  fatebatur,  ui  exemplum  omnibus 
daret  humilitatis,  ne  quisquam  de  suis  meritis  aut 
viribus  gloriaretur,  sed  omnes  gratiae  Domini  rcpu- 
tarent,  quidquid  boni  haberent  :  et  se  non  superbe 
liberos,  sed  humiliter  servos  cognosccrent.  Quod 
autem  alii  dicunt  Paulum  dici  latinc  modkumy  ct 
Graece  quietum^  nos  multum  non  approbamus,  quia 
iioc  nomen  non  est  graecum  aut  latinum,  sed  he- 
braicum,  ideoque  juxta  hebraicum  scnsufa  intclli'- 
gendum. 

Paulus  servus  Jesu  ChristL  Ac  si  dicat :  Non  me 
libcrum  facio,  nec  me  domino  raeo  aiquiparo,  sed 


csl  Matthaeus  et  Levi,  alius  autem  Lebbxuset  Judas  D  cjus  servum  me  reputo  et  subjectum,  et  quidquid 


Thadxus.  Quia  ergo  nioris  erat  Linis  vel  ternis  no- 
minibus  uti  liebra^os,  vidclur  et  hic  aposlohis  du- 
plici  usus  esse  vocabulo;  ct  donec  quidem  genti 
proprie  ministrabat,  Saulus  essc  vocalus,  quia  hoc 
roagis  appetlationi  patrije  vernaculum  vidcbatiir 
(Act.  xiii);  Paulus  cum  Grxcis  et  gentibus  leges  ac 
prxccpta  daret.  Nam  et  hoc  ipsum  quod  Scriptura 
dicit,  Saulus  autem  qui  c(  Paulus,  manifcslc  vidctur 
ostcndere,  non  ci  func  primum  Pauli  nomen  impo- 
ftitum  esse,  scd  vetcris  appcllationis  id  fuisse.  Sive 
ergo  ista,  sivc  prior  ratio  sit  vcrior,  unum  pro 
certo  est,  quia  istc  apostolus  c\  quo  ad  pncdican- 


boni  habco,  cjus  grati»  totum  asciibo.  Vos  autcm 
non  servos  cjus,  sed  libcros  constituilis,  el  donum 
graliae  ejus,  quod  in  vobis  est,  derogaiilcs,  merilis 
veslris  et  ingenii  viribus  ascripsisiis.  Scrvus,  in- 
quit,  sum  Jesu  Christi.  £t  hoc  ad  commendalionem 
persona;  suae  valet,  quia  et  servus  el  honestus,  ct 
Dominus  incomparabihter  honeslior.  Idcoque  tanti 
Domini  tam  honesius  servus,  Ubenter  debet  susci- 
pi.  Nondum  se  dicil  apostolum,  sed  lantummodo 
Bcrvum,  cum  in  aliis  epistoli?  mox  pncferat  nomcit 
auctoritatis,  qnia  nondum  Romanis  pr^icaverat^ 
nec  adhuc  aposloius  esse  vidcbalur.  Et  ideo  cis 


(201)  Locus  obscurns. 


999  HERYEl  BtJRGIDOLENSIS  MONACHI 

IHr^oniC  nomeri  humilUltls,  cum  iUos  ad  bumilita-  A  posset  gloriari,  quasl  dicat 
lem  invitaret,  qood  si  pcr  auctoritatis  nomen  ad 
obodiendum  conslringeret. 

Servns  Jesn  Christi,  Aliam  significationem  habet 
Jesus,  aliam  Christus,  cum  sit  unus  Jesus  Christos, 
Salvator  nosler  (i05).  Jesus  enim  proprium  nomen 
esl  iili,  quomodo  Moyses  proprio  nomine  appcHatus 
est,  quomodo  Aaron,  quonK>do  Elias.  Christus  aa- 
tem  sacramenti  nomen  cst,  quomodo  si  dicatur  le- 
gislator,  qoomodo  si  dicatur  sacerdos,  quomodo  si 
dicatur  propheta.  Sic  enim  et  Christus  commenda- 
tur  unus,  in  quo  esset  redemptio  totius  populi  Israel. 
^uem  Jndiei  yenturum  exspectabant,  sed  quia  vcnit 
hnmilis,  jion  cognoverunt  eum. 

Vocatus  apostolus  in  Evangeiium  Dei,  Tocatus  est 


•00 

Segregatos  sum  la 
Evangelium,  qood  non  est  subitum  nec  improvi^ 
sum,  quia  antc  completionem  promiserat  illud 
Deos,  ot  cum  dcsiderio  exspcctaretur,  et  veniens 
devote  et  absque  ulio  scrupulo  susciperetur.  Non 
est  frivolum  neque  recens,  quod  Deus  Pater  promi- 
serat  gratis,  et  non  noviter,  sed  ante,  id  cst  per 
multa  prius  saecula.  Promiserat  illud  ante  per  pro- 
phetas,  neque  per  alienos  prophctas,  sed  suos.  Nani 
et  prophetae  qui  non  fuerunt  soi,  nonnulla  de  Chri- 
8to  praedixerunt ,  sicut  Sybilla  et  Tirgiiius.  Sed 
Apostolus  de  illis  prophelis  loquitur  qui  faemnt 
ejus,  sicut  Isaias  et  Jercmias.  Promiserat,  inqoam, 
per  proplielas,  et  hoc  non  verbis  tantum,  sed  tfi 
Scripturisy  noii  saecuiaribus,  sed  ianctis,  id  est  divi- 


ab  inridelitate  ad  fidem,  quando  pergenti  ire  ad  Da-  ^  nis.  Nam  in  libris  gentium  inveniuntur  testimonia 

mascum  Cbristus  iili  de  ccelo  est  locutus  {Act,  ix). 

Et  institutus  est  Apostolus  ,  qnod  latine   dicitur 

missus,  quando  post  oranli  in  tcmplo  apparuit  ilii 

Dominus,  dicens  :  i  Feslina  et  exi  velociter  ex  Je- 

rusalem,  quoniam  non  rccipient  testimonium  tuum 

de  me.  Vade,  qooniam  cgo  ad  nationcs  longe  mit- 

tam  te  {Act,  xxii).  i  Qui  cl  segreqatus  est  in  Evan- 

gelium  Dei,  dicente  post  apud  Antiochiam  Spiritu 

•ancto  :  i  S«.»gregate  mihi  Barnabam  et  Paulum  in 

opos  ad  quod  assumpsi  eos  {Act,  xiii).  >  In  his 

omnibus  gloriari  Paulus  posset ,  quoniam  h«c  om- 

nia,  Domino  apparcnte  et  loquente,  consccutus  est. 

Magnus  cnim  ostenditur,  quem  sic  Dcus  per  seipsuni 

promovero  dignalur.   Scd  cum  maximas  gioriandi 

occasioncs  habcat,  in  omnibus  tamen  se  humiliat, 

ut  omncs  exemplo  sui  ad  humiliiatcm  trahat.  Et 

Idco  servum  se  in  prima  frontc  norainat.  Vocali» 

autcm,  qua  vocatus  est,  non  illa  est  dc  qua  dicitur  : 

f  Mulli  sunt  vocali,  pauci  vero  electi  (Matth,  xx),  • 

sed  illa  potius  de  qua  ipse  loquitur  :  i  Quos  autcm 

pnedestinavit,  hos  ct  vocavit;  et  quos  vocavil,  hos 

et  justificavit  {Rom,  viii).  >  Qui  et  Apostolus,  id  ost 

a  Christo  missus  cst,  ut  lcgalionc  pro  eo  fungens, 

omnes  ad  vitam  vocarct.  Ei  non  sicul  caeteri  apo- 

stoii  missits  est,  sed  segregatus  in  Evangnlium  Dei. 

Coin  enim  unicuiqne  apostolorum  destinata  essct 

ad  prsedicandum  sua  provincia,  Paulo  et  Bariiabae 

eommissum  csl  officium  pranlicandi  in  omnibus  gen- 


veritatis,  sicut  idem  Apostolus  Atheniensibas  lo- 
quens  ostendit.  Sed  qui  in  eisdem  iibris  etiam  erro- 
res  praedicantur,  ideo  non  sunt  sancti,  quamvis  aii- 
quid  in  eis  ad  Christum  pcrtinens,  inveniatur.  Sed 
Scriptune  illse  sunt  sanctae,  quse  fuerunt  Hebraeo- 
rum  populo  divinitus  creditae,  et  in  eis  iegnntur 
promissiones  Evangelii  dandi,  quas  per  veros  pro- 
phclas  suos  ab  antiquis  temporibus  fecit.  In  eis 
Scripiuris  relictae  sunt  promissiones  scriptae,  ne 
obiivioni  darcntur,  et  ad  notitiam  posterorum  noii 
penenirent.  Scripturis  dico,  de  Filio  stco,  quia  om- 
ncs  illa;  dc  unigcnito  Dei  sunt  factae,  et  omncs  ejos 
divinilatem,  per  quam  omnia  facta  sunt,  praedicant 
cjusquc  humanitate  omnia  rcstauranda  praenun* 
tiant. 

Quifactus  est^  idestqui  manens  quod  erat,  assom- 
psit  quod  non  erat.  Dico,  factus  cst  hoc  non  secun- 
dum  divinilatem,  sed  secundum  carnem,  quia  secun- 
dum  divniitatcm  genitusest  a  Patre,  non  factus:  se- 
cundum  carnem  vero  factus  est  ei,  id  cst  ad  honorcm 
ejus,  ut  Patcr  gloriiicarctiir  per  humililatem  incania» 
tionis  ct  ol>edicntiac  illius.  Factus  est,  cl  hoc  non  ex 
qualibct  stirpc,  sed  ex  semine  David,  quia  incorrnpu 
mater  ejus,  cx  cujus  sanclificato  virginali  utero  ipse 
carnem  assutnpsit,  oria  cst  ex  progcnie  David,  cui 
Dcus  promiscrat  quud  cx  semine  cjus  rex  aeternus 
esset  suscitandus.  Sic  enim  dixisse  legilur  :  c  Cum- 
que  completi  fuerint  dics  tui,  ct  dormieris  cum  pa- 


tibus.  Et  ita  segregati  &unl  isti  duo,  id  est  scorsun  d  tribus  tuis,   suscitalK)  scmen  tuum  post  te,  quod 


n  grcge  caeterorum  praedicatorum,  evangelizare  mis-! 
si.  Vel  ^cgregati  in  Evangelium,  quia  dc  grcge  cae- 
terorom  pracdicatonim,  qoi  Antiochiac  morabantor, 
electi  sunt  a  Spirito  sancto  in  opos  praedicntionis. 
Evangclium  intcrpretator  bonum  nundum^  quia  ibi 
nuntiatur  liumana  snlus  per  incarnationem  et  mor- 
tcin  et  resurrertionem  Christi.  Quod.EvangcIium 
non  est  homiiium,  scd  Det,  id  csl  non  ab  hominibus 
institutuni  vcl  invcntum,  scJ  a  Deo. 

Quod  anle  promiserat  per  prophetas  suos.  Ad 
commcndalioncm  prsedicatoris,  ponit  commendatio- 
iiem  Evangclii.  Uodc  ctiam  praedicator  ipse  satis 


cgredictur  de  utcro  tuo,  et  firmabo  regnum  ejus. 
Ipse  aedificabit  domum  nomini  mco,  el  stabiliam 
thronum  rcgni  ejus  usquc  in  scmpitcrnum.  Ego  ero 
ei  in  patrcm,  ct  ipsc  crit  mihi  in  tilium  (/  Paral, 
xvii).  >  Secundum  istain  promissionem  Filius  Dei 
eV  seminc  David  factus  cst  homo,  ut  aidificaret  do- 
mum,  quac  cst  ecclcsia,  ct  rcgnarcl  in  scmpiler- 
niim. 

Qui  pra^dcstinaius  est  Filius  Dei  in  nrlntc.  Prx- 
dcstiiialus,  id  est  praiordinatus  a  Dco  Patrc  sccuu- 
dum  huinanitatcin,  hoc  cst  sola  gralia  praiclcctiis, 
ut  qui  futurus  erat  sccundum  carncm  filiu«  David 


/sas)  Locus  obicorior. 


6M  «)  .IMENT.  m  EPISTOLAg  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  601 

esset  tamcn  !n  Ylrtute  divlnitaiis  Filius  Dei,  id  est  A  In  re«;urreciione  debitura  super  nos  domlnacum  ac- 

cepit :  sicuf  praemisimus,  cum  luiic  dixisse!  :  i  Data 
est  mihi  omnis  polcstas  iii  coelo  et  in  lerra  (Maltn, 


ila  susciperetur  hnmanitas  a  Verbo  Dci  in  unitate 
pcrsonx,  ut  idem  homo  Filius  Dei  cssct  propter 
iinionem  Verbi,  Filius  Dei  esset  sfcundum  Spintum 
sanclificationiSy  id  est  secundum  quod  Spiritus  san- 
ctus  uterum  virginis  ex  quo  iile  nasceretur,  sancti- 
flcavit,  sicut  et  angelus  dixit :  c  Spiritus  sanctus 
superveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi  obumbrabit 
tibi,  ideoque  et  quod  nascelur  ex  te  Sanctum,  voca- 
biiur  Filius  Dei  {Luc.  i).  >  Prjedestinalus  cst,  ethoc 
ex  resurrectione  mortuorunij  id  est  ut  prsecederet 
resurrectionem  mortuorum.  Quorum  mortuorum  ? 
ejusdem  Domim  nostri  Jesu  Chrisli.  Ac  si  diceretur, 
suorum  mortuorum,  qui  ad  eum  pertinent  el  mem- 
bra  ejus  sunl.  Hos  enim  prseccssit,  qui  eum  ad  coe- 


xxviii).  »  PraBdeslinatns  est,  inquil,  esse  Filius  Dci 
in  firtute  ex  resurrcctione,  cl  hoc  secundum  Spiri- 
tum  sanctificationis,  id  cst  secundum  quod  Spiritus 
sanctus  eum  sancliOcavit  ab  ipso  exordio  conce- 
ptionis  ejus.  Nam  per  Spiritum  quo  sic  sancliiicatus 
fucrat,  suscitatus  est  a  morte,  ut  csset  co  modo 
quo  diximus,  Filius  Dei,  quia  et  nobis  dicitur:  c  Qui 
suscitivit  Jesum  a  mortuis,  vivilicabit  et  mortalia 
corpora  vestra  proptcr  inbabitantem  Spiritum  ejus 
in  vobis  (Rom.  xlvui).  >  Vel  prcedestinatus  est,  ut 
diximus,  secundum  humanitatem  ut  esset  Filius 
Dei  in  virtute,  id  est  in  eadem  potentia  cum  Patre 


kste  regnura,  quo  eos  praecessit,   seculuri  sunl,  et  B  pcr  unionem  Verbi,  cui  personaliter  homo  ille  uni 


ad  l)eatam  incorruptionem.  Ex  resurrectione  autcm 
GStcroruro  mortuorum  non  est  pnedestinatus,  quos 
non  erat  prsecessurus,  sed  damnaturus,  quia  non 
prsecessit  illos,  qui  cum  sccuturi  non  erant  ad  glo- 
riam  vitie  a^tcrnre,  id  est  reprobos  qui  ad  poenas  re- 
surrecturi  sunt.  Vel  ila  :  Qui  prcedestinatus  est  se- 
cundum  carneniy  quoniam  Dcus  ab  seterno  pnedesti- 
navit,  ut  Verbum  Cjus  caro  Geret,  quam  cl  resusci- 
tans  glorilicaret.  Praedestiiiatus  cst,  ut  sit  Filius  Dei 
in  virtute  immortalitatis  et  potentisK,  de  qua  post 
resnrrectionem  ait :  c  Data  est  mihi  omnis  potestas 
in  coelo  et  in  terra  (Matth,  xxviii).  >  Nam  <nim  de 
elcctis  ipse  dicat,  quia  tilii  sunt  Dci,  cum  sini  re- 
surrectionis,  cur  non  ipse  roagis  qui  secunduro  di- 
vinitatem  naturaliter  cst  semper  Fiiius  Dei,  in  re- 
surreclione  secundum  humanitatem  factus  essc  di- 
catur  Dci  fiiius  ?  Hoc  enim  docet  idcm  Paulus,  ubi 
de  patre  dicit  in  Actibus  aposlolorum  :  c  Rcsuscitans 
Jesum  Christum,  sicut  in  psalmo  secundo  scriptum 
est :  Filius  meus  cs  tu,  ego  hodie  genui  te  (Act. 
xiii).  >  Pater  ergo  resuscitans  Christum,  dixit  ei : 
i  Filius  mcus  e?  tu,  ego  hodie  gcnui  te,  >  ul  illa 
resuscitatio,  secundum  Pauli  sensum,  intelligatnr 
quxdam  generatio,  quia  ct  nostra  resurrectio  voca- 
tur  generatlo,  dicentc  Domino  :  c  In  regeneratione 
cum  sedcrit  Filius  hominis  in  scde  majestatis  suae 
(Matth,  xix).  >  Christus  itaque  sccundum  humani- 
taiem,  qui,  dum  essel  mortalis,  erat  Filius  liominis, 


tus,  secundum  Spiritum  sanctificationis,  id  est  secun- 
dum  quod  cperatus  est  Spiritus  sanctus  conceptio- 
nem  ejus  in  utero  virginis.  Qui  Spiritus  est  sanctifi- 
cationis,  quia  sanctiflcat  omiics  qui  sanciiQcantur. 
Et  liDcc  sanctiGcatio  est  a  rcsurrectione  morluo- 
rum,  id  est  incipit  a  rcmissione  peccatorura.  Qui 
enira  mortui  suut  in  anima,  priusresurgunt  a  morte 
peccati,  et  tunc  sanctiGcantur  per  Spiritum  san-- 
ctum.  Et  tales  moitui  qui  sic  ad  vitam  redcunt, 
sunt  Jcsu  Christi  Domini  nostri.  Prseordinati  enira 
sunt  ad  vilam  ut  sint  mcrabra  Christi ;  ideo  non 
perseverant  in  morte  peccati,  sed  poenilcndo  resur- 
gunt.  Itaquc  cura  audiraus,  Filius  Dei  in  virtute 
Jesii  Christi,  vclFilius  Dcisecundura  Spiritura  san* 
ctiGcationis  Jesu  Christi,  vel  Filius  Dei  ex  resurre- 
ctione  mortuorura  Jesu  Cliristi,  cura  dici  potuissct 
usilate,  in  virtutc  sua,  vel  Spiritura  sanctiGcationis 
8u?e,  vcl  ex  resurrectione  raortuorum  ejus,  vel  mor- 
tuorum  suorum,  non  cogiraur  intelligerc  aliara  per- 
sonam,  sed  unam  earaderauuc,  scilicct  Filii  Dei  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  per  quem  accepimus  gra- 
tiam.  Ad  coraraendalioiiera  su3e  personae  cominen- 
daverat  Evangelium  qiiod  ipse  pnedicat,  et  ad 
comraendationera  Evangelii  commcndavit  Christuin 
qui  auctor  cjus  est.  El  nunc,  quid  ipse  per  eum  sit 
adeptns,  indicat.  Quasi  dicat :  Talis  ac  tantus  est 
Chrisius,  pcr  qucra  racdiaiorem  acccpimus  a  Patre 
ego  et  Barnabas  vcl  cxteri  aposloli  gratiara  et  apo- 


in  resurrectionc  vestieus  iramortalilatem,  factus  est  {)  stolatum  :  gratiam^  cum  omnibus  Gdelibus  ;  aposto^ 


Dei,  nec  tamcn  destitit  esse  Glius  horainis,  quia  ve- 
rus  borao  pcrmansit,  sed  gloriam  quam  huraanitus' 
non  habebat,  accopit.  Et  hoc  est  quod  nunc  dici- 
Cur,  quia  prsedcstins^tus  est  esse  Filius  Dei  in  virtute 
ex  resurrcctione,  nec  dicitur  ex  resurrcclione  siia, 
sed  quod  majoris  virtutis  est,  ex  resurrectione  mor- 
tuorumy  quia  muUos  inortuos  fecit  secura  resur- 
gere:  Et  nc  gcnci  alem  bonorum  alque  malorum  re- 
surrcciionem  intelligcremus,  qua:  futura  est  in  die 
novissinio,  mortuorum,  in  JesuChristi,  idesl  solum- 
inodo  clcclorum,  ad  Christum  pcrtinentium,  qnia 
tunc  non  nisi  sancti  cura  co  surrexerunt.  Uiidc  ct 
Dominum  noslrum  vocat  eum,  quia  qui  in  morte 
sua  roortem  nostram  et  boslem  antiquara  deslruxiti 


tatum  vero,  non  cum  oranibus.  Si  tantumraodo 
apostolatura  diceret  se  accepisse,  ingratus  essei 
grati»  qua  illi  peccata  dimissa  sunt»  et  tanquani 
merilis  priorum  operum  accepisse  viderclur  aposco* 
latum.  Optiine  crgo  tenet  ordinera  causa^,  ut  iierao 
audeat  dicere  meritis  vitx  prioris  ad  Evangelium  se 
essc  pcrductum,  cum  ncc  ipsi  apostoli  accipere  apo- 
stolatura  proprie  potuissent.  nisi  prius  comrauni- 
tcr  cura  ciEleris  gratiara,  quse  peccatores  sanat  eC 
justiGc^it,  acccpissent.  Prius  itdque  gratiam,  qiia 
purgarcntur  a  peccaiis  el  sanctiGcarcntur,  acccpc- 
ruDt ;  el  post  apostolatum,  id  est  Icgalionem  ut  ex- 
currcrcnt  ubiquc  proedicare  ipsara  Evanglii  gra- 
tianr.  dd  obediendum  fidci/id  cst  obediatur  fidei» 


605  HERYKI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  COI 

pro  nomtTie  thristi,  id  est  ut  omnes  credant  in  A  Cum  enim  per  graiiam  rcmlssis  peccatis,  assumpbe 


Cbristum,  et  signentur  in  ejus  nomine  qui  salvari 
cupiunt.  Et  hoc  fiat  non  in  Judxis  tantum,  sed  in 
omnibus  gentibuSf  ubicunque  per  totius  orbis  ampli- 
tudinem  diffusae  sunt  gcntcs.  Vcl  obcdiatur  fidei  ut 
fociant  fidcles  quxcunque  fides  expetit,  non  solum 
credendo,  sed  etiam  operando  :  et  hoc  pro  nomine 
Christi,  id  est  pro  gloria  ejusj  non  pro  sua,  scilicet 
ut  in  bonis  quae  fecerint,  non  suam,  sed  Christi  glo- 
riam  qua.Tant ;  ncc  suum,  sed  Chrisli  nomcn  ma- 
gnificare  cupiant.  Acccpi,  inquit,  apostoiatum  in 
omnibus  gentibus,  ut  in  eis  ol)edire  faciam  plurimos 
fidei  pro  nomine  Christi  glorificando.  In  quibu» 
gentibus,  super  qnas  scilicet  mihi  datus  est  apo- 
stolalus,  estis  etiam  vos,  Hoc  dicit  ut  familiarius 


fuerint  inimicitiae,  restat  ut  pace  adhaereamus  ei, 
a  quo  nos  sola  peccata  dirimebant.  Gratia  vocatur, 
quia  non  ex  merito  retributa,  sed  ex  donante  con- 
cessa  cst.  Talis,  inquit,  gratia  ct  pax  sil  \obis  a 
Deo  Patre  nostro,  qui  nos  in  filios  adoptavit  et 
amari  atque  honorari  vult  a  nobis  ut  pater,  et  a 
Domino  Jesu  Christo^  id  est  a  Fiiio  qui  nos  de  mana 
inimici  redemit,  et  suo  domiuio  m.mcipavit,  et  est 
Salvator  atquc  rex  noster.  Gratkim  et  pacem  optat 
a  Patre  et  Filio,  ncc  adjungit  Spiritum  sanctam, 
quia  ipse  Spiritus  sanctus  donum  Dci  est;  et  donum 
Dei,  gratia  et  pax  est.  Ideoque  tota  trinitas  in  hac 
salutatione  ponitur,  dum  Pater  ct  Christus  a  Patre 
nominantur,  et  Spiritus  sanclus  gratia  et  pace  si- 


admoneat.  In  quibus  fidci  obedientibus  estis  et  vos,  "  gnificatur.  NuUo  enim  modo  dari  hominibus  gratia 


o  Romani !  qui  per  gratiam  praedicationis  estis  ad 
fidem  vocatif  et  estis  non  eorum  qui  vos  vocave- 
runt,  sed  Christi  ad  quem  vocaverunt. 

Vocati  enim  Jesu  Christi  estiSj  id  est  ad  hoc  vocati 
ad  fidcm,  ut  silis  icsu  Christi,  nou  Petri  vcl  alte- 
rius.  Ilucusque  diclum  est,.quis  esset  qui  scribit 
epistolam.  Est  enim  qui  scribit,  Pauius  servus  Chri- 
$ti  Jesuy  vocatus  Apostelus,  segregatus  in  Evange- 
iium  Dei,  Sed  quia  occurrebat  quod  Evangelium, 
respontlit :  Quod  ante  promiserat  per  prophetas  suos 
in  Scripturis  sanctis  de  Filio  suo.  Item  qnia  occurre- 
bat  de  quo  Filio  suo,  respondit :  Qui  factus  ei  ex  se- 
mine  David  secundum  carnemj  qui  prcedestinatus  est 


potest  qua  liberamur  a  peccatis,  et  pax  qua  recon- 
ciliamur  Deo,  nisi  in  Spiritu  sanclo. 

c  Primum  quidcm  gratias  ago  Dco  meo  per  Je- 
c  sum  Christum  pro  omnibus  vobis,  quia  fidcs  ve- 
I  stra  annuntiatur  in  universo  mundo.  i 

Commendata  muitis  modis  sua  persona,  et  facta 
salutatione,  sicut  mos  est  in  epistolis,  ilcrum  reddit 
eos  benevotos,  nimiam  erga  eos  ostendendo  se  ha* 
bere  charitatem.  Nam  quia  illos  aspcrrime  irat  re- 
morsurus,  primo  lcniter  inchoat,  ct  illorum  bene- 
volcntiam  captat,  ne  si  statim  eos  acrilcr  reprehe!i 
dere  coepisset,  illorum  impatientia  reprehensioiies 
illas  graviter  ferret,  quasi  dicat :  Multa  sum  vobia 


Filius  Dei  in  virtute,  iecundum  Spiritum  sanctifica-  q  dicturus.  Et  primum  quidem^  antequam  il!a  dicam» 

ticnis,  ex  resurrectione  mortuorum  Jesu  Christi  Do- 

miitt  no<(rf.  Et  si  diceretur,  quomodo  tu  ad  eam 

pertines?  respondit :  Per  quem  accepimus  gratiam  et 

cposlolatum  ad  obediendum  fidei  in  omnibus  genti- 

bus  pro  nomine  eju$.  Item  sL  diceretur,  quae  igitur 

causa,  ul  scribas  ad  nos  ?  respondit  :  In  quibus 

estis  el  vos  vocati  Jesu  Chrisli,  Deinde  adjungit  ex 

more  epistolae»  quibus  scribat :  Omm'6tii,    inquit, 

^ttt  sunt  Romcs,  dilectis  Dei^  vocatis  sanctis.  Non  san- 

ctis  ait,  diligentibus  Deura,  sed  dilectis  dicitur,  ut 

bonitatem  Dei  potius  quam  meritum  illorum  signi- 

flcaret  (/  Joan.  iv).  Prior  euim  dilexit  nos  ante 

omnia  merita,  ut  nos  dilecti  eum  diligercmus.  Quos 

el  gratuito  suo  munere  praedicatores  vocavit,  atque 


hoc  vobis  intimoi  quia  gratias  ago  Deo  meo  pro  om^ 
nibus  vobis,  congaudens  boho  inceptui  vestro.  Ago, 
inquam,  gratias  Deo  meo,  qui  cum  sit  natura  et 
potestate  Deus  omnium  merito  et  voluntate  pauco- 
rum  est.  Ideo  dixit :  Deo  meo,  Non  enim  potest  vox 
ista  esse  nisi  sanctorum,  quorum  Deus  dicitur» 
sicut  Deus  Abraham,  et  Deus  Isaac  et  Dcus  Jacoo. 
Non  potest  vox  ista  eorum  esse,  quorum  Dcus  ven- 
ter  est,  vcl  qui  vitium  aliud  quodlibet  fecere  sibi 
Deum.  Ago  gratias  Deo^  id  est  sacrificium  laudis 
iiii  ofTero,  non  per  me,  sed  per  magnum  pontificem, 
id  est  Jesum  Christum.  Qui  enim  vult  Dco  sacrifl- 
cium  ofTerre,  per  manus  pontificis  debet  offerre.  Et 
ego  tale  sacrificium  per  hunc  sacerdotem  ofTeropro 


per  baptismum   sanctificavit.  Omuia  ergo  l>ona  di-  ^  omnibus  vobis,  ut  et  vos  similitcr  faciatis,  ageules 

^emper  Deo  gratias  pro  l>eneficiis  quae  vobis  con- 
tulit.  Agere  enim  Deo  gratias  est  sentire  omnia  bona 
ab  eo  esse  data,  et  pro  his  laudare  corde,  voce  et 
opere.  Agatis  et  vos  gratias  Deb  per  Jesum  media- 
torem,  per  quem  vobis  dedit  Deus  quidquid  boni 
hal>etis,  et  per  quem  accipitis  quidquid  boni  ofTertis. 
Vel  ita  :  Ago  gratias  pro  omnibus  fidelibus.  Eu  pri- 
mum  quidem  pro  omnibus  vobis,  scilicet  quia  vos 
primi  estis,  quoniam  Romana  ccclesia  primatum 
haljcl  inter  omnes  ecclesias.  Et  hic  quoque  patot 
quod  hsec  epistola  debuit  prima  poni.  Ago  graiias 
Deo,  quem  digne  colcudo  meum  facio,  non  per 
legem,  sed  per  Christum.  Ago,  inquam,  gratias, 
primum  quidem  pro  vobif ,  deinde  pio  CTteris.  Prl- 


▼inae  gratise,  non  humanis  meritis  sunt  ascribenda. 
Eos  enim,  qui  odibiles  et  procul  ac  turpes  erant  di- 
lexit  et  vocavit  et  sauctificavit.  Vel,  ut  brevius  con- 
cludam,  dilexit,  ut  vocaret  ad  sanctitatem.  Post  baec, 
ut  compleatur  usitatum  epistolae  principium,  saiu- 
tat  ilios,  dicens :  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre 
nostro  et  a  Domino,  etc.  Gratia  et  pax  sit  vobis  a 
Deo,  quianon  omnis  gratia  neque  omnis  pax  est 
Dei  vel  a  Deo.  Nam  et  judices  mali  pra^bent  gra- 
tiam  in  accipiendis  personis  aliqua  cupiditate  illecti, 
aut  limore  perterriti,  atque  maia  pax  est,  quavitiis 
aut  diabolo  concordatur.  Sed  illa  gratia  cst  a  Patre 
et  Christo,  qua  nobis  remittuntur  peccata,  quibus 
jdversabamur  Dco ;  ct  pax,  qua  reconciliamur  ci. 


605  COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  605 

muin  pro  vobis,  de  quibus  magna  omnibus  utilitas  A  tandem,  id  est  post  niuUa  dcsideria,  atlquaixdo^  Id 


Tenit,  quia  fldes  vestra,  elsi  nondum  perfecta,  jam 
tamen  anmnliatur  in  universo  mundo,  Roma  tunc 
erat  capul  mundi,  et  de  toto  orbe  illuc  convenicbant, 
atque  Romanos  suscepisse  fidem  Cbristianx  reii- 
gionis  ubique  divul{^aban(,  sicque  jam  securius  cx- 
teraeperorbem  nationes  eamdem  fidem  suscipicbant. 
El  baec  cst  laus  fidelium  Romanorum,  quia  tale  do 
eis  exemplum  ubique  spargebatur.  Ideoquc  cavere 
debebant,  ne  sicut  fama  fidei  ipsorum  procul  aiidita 
fuerat,  ita  rumor  dissensionis  audirctur,  et  multis 
noceret.  Incitanlur  enim  ad  profecluQi  per  boc  quod 
fides  eorum  ubique  renunlialur.  Fides  est  divini- 
tatis  confcssio,  et  religionis  solidum  fundamcnluio, 
quia  veraciter  credimus  id  quod  videre  non  possu 


est  sailem  seniel,  si  sacpius  non  poiero;  seu  ali- 
quando,  id  est  aliquo  tempore,  sive  sestalis,  siv6 
bieniis,  habeam  iter  prosperum^  id  cst  eflicax  dcside- 
riorum  meorum,  f«(?r  dico  veniendi  ad  ros,  et  boci» 
voluntale  Dei,  qiiia  tunc  crit  ulilis  adventus  meus. 
Prosperum  itcr  Iiabcam  in  voluntate  Dei,  quoniam 
aliler  prosperum  ilcr  non  babeo,  nisi  voluntas  Dei, 
qusc  omnia  novit,  et  bonis  omnibus  nos  prrevcnitte 
fovct,  illuc  me  dircxerit,  ubi  fructum  aliquem  ba- 
bcam.  Ycl  prospcruin  iler  babeam  in  voluntale  Dei, 
quia  non  seinpcr  prospcrilas  ilincris  iii  Dei  voluntatc 
pcrficitur,  sicut  eorum  qui  prospcris  succcssibus  ad 
malum  currunt.  Idco  venire  ad  vos  obsecro,  quia 
desidero  videre  ros,  ct  boc  scilicct,  ut  impartiar  vobis 


mus.  Proprie  vero  nomen  fidei  inde  vocatur,  quia  "  aliquid,  id  cst  ut  faciam  vos  in  aliquo  pai  ticipes 

iiat  quod  dictum  est  aut  promissum.  Fides  enim  est 

dicta  ab  eo,  quod  fit  illud  quod  iiiter  utrosque  pla- 

citum  est,  id  est  inXer  Deum  et  liominem,  scilicet 

m  homo  faciat  opere  quod  dicit  ore,  et  Deus  reddat 

ei  beatitudinem  quam  promisit. 

I  Testis  enim  mihi  est  Deus,  cui  servio  in  spiritu 

meo  iu  Evangelio  Fiiii  ejus,  quod  siue  intermis- 

sione  memoriam  vestri  facio  scmper  in  orationi- 

bus  meis,  obsecrans  si  quo  modo  tandem  aliquando 

prosperum  iter  babeam  in  voluntate  Dei  veniendi 

ad  vos.  Desidero  enim  videre  vos,  ui  aliquid  im- 

partiar  vobis  gratiae  spiritalis  ad  confirmandos 

vos,  id  est  simul  consolari  in  vobis,  per  eam  quae 

invicem  est,  fidem  vestram  atque  meam.  >  . 

Diii  quia  gratias  ago  pro  vobis,  et  hoc  non  falla- 
citer  dixi ;  nam  Deus  est  mihi  testis  quod  semper 
8um  vestri  memor  in  orationibus  meis.  Deu»,  cujus 
seientia  non  fallitur,  ipse  mt/ii  testis  est,  qui  novit 
arcana,  qui  veritatem  considerat,  ipse  mihi  testis 
ef  t,  quod  vera  sunt  quae  dico.  Cui  servio  in  spiritu 
p-€Of  id  est  in  afiectu  mentis  mea;,  quia  non  per 
simulationem  illi  famulatum  exbibeo,  sed  quidquid 
/oris  bene  erga  servitutem  ejus  operor,  boc  intus  in 
Yoiuntate  cordis  similiter  facio.  Servio  illi,  et  hoc  tn 
Evangelio  Filii  ejuSy  id  est  in  praedicatione  unigeniti 
ejus,  per  cujus  incarnationem  et  mortem  ac  resur- 
rectionem  annuntio  datam  esse  mundo  salutem.  Et 
ipse  Paler  mibi  testis  est,  quod  in  orationibus  meis 


spirilalis  gratia;,  qui  nunc  carnali  scnsu  ad  inviccm 
contendilis.  Impartiar  vobis  altquid  gratioi  spiritalis 
quae  in  me  est,  id  cst  gratuiti  bcncficii  Dei,  videlicer 
praedicationis,  vcl  miraculoruin,  ad  confirmandos 
vos,  id  est  ut  vos  confirmem,  quia  jam  aliquid  ha- 
bctis,  sed  adbuc  infirmiet  vacillantes  estis,  ideoque 
spiritali  gratia  adconfirmalionem  indigelis  per  qnam 
firmi  esse  possitis.  Volo,  >nquam,  vobis  impartiri 
aliquid  gratiae  spirilalis  ad  confirmandos  vos  in  llde, 
id  est  volo  simui  consolari  in  vobis,  per  eam  quw  in-- 
vicem  est  fidem,  ut  per  communem  fidem  invicem 
consolemur,  el  de  gratia  sancti  Spirilus  invicem 
gratulemur.  Blodo  enim  sum  ego  desolatus,  et  v03 
similiter,  licet  non  sentiatis.  Sed  sic  consolationem 
accipiemus  ego  et  vos,  si  ego  opus  meum  in  vobis 
tirmum  et  sfabile  videro,  et  si  vos  apostolicae  gratise 
fuerili^  participes.  Et  ita  simul,  id  est  vicario  modo 
et  ego  in  vobis,  ct  vos  iii  me,  consolationem  habe- 
bimus,  per  eam  fidem  quce  est  invicem,  id  est  com- 
munis,  quod  csl  Gra^cc  Catholica,  fidem,d\co  vestram 
alque  meamj  id  est  si  vcstram  fidem  videro  meam, 
et  meam  esse  veslram,  ul  una  eademque  sitet  vestra 
et  mea  fides,  tunc  simul  consolabimur. 
c  Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres,  quia  saepe  pro- 
posui  venire  ad  vos,  et  prohibitus  sum  usque 
adhuc ,  ut  aliquem  fruclum  habeam  in  vobis , 
sicut  ct  in  caclcris  genlibus  Graecis  ac  barbaris, 
sapientibus  et  insipientibus  debitor  sum,  ita  quod 


fiemper  facio  memoriam  vestri,  id  est  qnoliescunque  d  c  in  me  promptum  est,  et  vobis  qui  Romae  estis» 
oro  pro  me,  oro  et  pro  vobis ;  nec  vestri  obliviscor      c  evangelizare.  > 


in  precibus  meis,  sed  jugiter  memoro,  et  hoc  sine 
Sntermissione.  Ecce  priorfacit  Apostolus,  quod  aliis 
praecipit :  c  Sine  intermissione  orate  (Thess.  v).  > 
£t  tamen  quod  ait,  sine  intermissione  memoriam 
faeio  vestri^  non  sic  accipieudum  est,  quasi  semper 
hoc  ageret,  cum  fragiliias  humana  hoc  implere  non 
possit,  sed  ita  potius  intelligendum  est  quod  nullus 
dies  pertransiret,  in  quo  pro  eis  non  oraret.  Hoc 
etiam  dicit  ut  eum  diligant,  et  audire  desiderent, 
quem  tanto  sludio  pro  ipsis  orantem  cognoscunt. 
Meroor  vestri  sum  in  precibus  mcis,  obsecrans,  id  ■ 
est  ob  sacra  quae  percepislis  :  Dcum  orans,  si  quo 
mcdo,  id  est  ut  aliquo  modo  prospero  vel  advci  so. 


Credendum  est  quod  dixi,  me  desiderium  habcre 
veniendi  ad  vos,  quia,  o  fratres  mei !  id  est  ejusdero 
matris  ecclesiae  filii,  nolo  vos  ignorare  quod  non  so- 
lum  vo/ut,  sed  proposui  venire  ad  ros,  et  hoc  swpe 
proposui,  sed  efiicere  nondum  potui,  quia  prohibitus 
sum  usque  adhuc,  id  est  usque  ad  hoc  tempus,  vel  a 
Spiritu  sancto,  vcl  a  membris  diaboli  muita  impc- 
dimenta  mihi,  dispensante  Deo,  ingerentibus.  Ideo 
tolics  proposui  ad  vos  venire,  ut  habeam  in  vobis 
aliquem  fructum  seternae  mercedis,  sicutet  in  ceeteris 
gentibus,  id  est  ut  pro  labore  praedicalionis,  quam 
vobis  impendo,  habeam  fructum  supern»  retrilMi- 
tionis,  sicut  babiturus  sum  pro  caeteris  gentibus» 


M7  BERTEI  BURGIOOLENSIS  MOIfAiCin  i  eOS 

qnibus  hucusquie  praedicavi  a  Jerusalem  in  circuitu  A  ^^  Quod  Doroiuus  propter  uiuteiD  Imaglnis  au»  di* 

gnatus  est  usque  ad  passionem  crucis  humiliari. 
Quod  nunc  Apostolus  intuens,   non  erubeseo,  in- 


per  uniTcrsam  Asiam  usque  in  inyricum,  ubi  Eu- 
ropa  incipit.  Exemplo  gentium  istarum,  provocat 
Romanos.Yel  habeam  fructum  in  vobis,  id  est  ut  vos, 
acceplo  scmine  prsedicationis ,  fructificetis  virtutes 
et  opera  bona,  quia  fructum  illum  reputo  meum. 
Volo,  inquam,  fructum  in  vobis  taliter  acquirere, 
sicut  et  in  cxteris,  quia  in  omnibus  sum  debitor^ 
omnibus  debitorcm  fecit  me  Deus,  Croecii  ac  bar- 
baris,  sapientibus  et  insipientibus.  Grxci  duabus  ap- 
pellationibus  omne  hominum  genus  distinxerunt, 
dicentes  unumquemque  vel  graecum  esse  vel  barba- 
rum.  Nam  quia  ipsi  Graeci  iegibus  utebantur,  omnes 
reliquos  tanquam  sine  legil>us  vivenles,  barbaros 
apprllaverunt.  Et  Apostolus  non  solum  Graecis,  scd 


quit,  Evangeliuni,  Et  quare  non  erubescis  ?  Quia 
ipsum  Evangelium  est  virtus  Dei,  id  est  quod  in 
Evangelio  praedicatur,  videlicet  crux  et  mors  et  re« 
surrectio  Salvatoris,  est  virtus  Dei,  quamvis  stuUi« 
tia  videatur  incrcdulis.  Nulla  enim  roajor  virlus 
est,  quam  devicta  morte,  homini  vitam  perdiUim 
reddere.  Talis  virtus  est  Evangelium,  videlicet  quia 
yirtutem  victoriae  Christi  annuntiat.  Et  virtu9  e$i 
quia  gratiam  praestat,  per  cujus  auxilium  valeamat 
facere  quae  praecipit.  Quod  quia  Icx  non  fecit,  in- 
firma  fuit.  Virlus  est  valens,  in  salutem  omni  cre" 
dentif  Judceo  primumf  ac  deinde  Grasco^  id  est  gen« 


et  barbaris,  nec  solum  sapienlibus,  sed  et  insipien-  ^  tili,  hoc  cst,  onmi  crcdenti,  tam  de  circumcisione 


tibus  debitor  est,  quia  omnibus  praedicare  missus 
est.  Grxcos  dicit  sapientes,  apud  quos  omnis  philo- 
sophia  eral;  barbaros  autem  vocat  insipientes,  velut 
impcritos.  Sed  quomodo  his  omnibus  est  debitor, 
qui  nihil  ab  cis  accepit,  nisi  quia  pcr  graliam  sancti 
Spiritus  ci  dalum  est,  ut  omnium  istorum  linguis 
loqui  posset?  Nam  quia  linguarum  notitiam  non  pro 
86  quis.  scd  pro  bis  quibus  praedicandum  est,  acci- 
pit,  debitor  omnibus  illis  enicitur,  quorum  accipit 
a  Deo  Iingu3c  nolitiam.  Sapientibus  autem  debilor 
estper  hoc  quod  accepit  sapientiam  in  mysterio  ab- 
sconditam,  quam  pcrfeclis  et  sapientibus  loqucrelur. 
Insipicntibus  quoque  factus  cst  debitor  in  eo  quod 


quam  de  prxputio,  valct  Evang(:lium  ad  aeternam 
salutem.  Judxus  causa  patrum,  ct  quia  prior  co- 
gnovit  Dcum,  prTeponiturgenlili,  quamvis  non  sit 
jam  dignior  propter  hoc  quod  Dominus  dixerat  t 
Filius  mcus  primogcnitus  Isracl.  Vere  Evangelium 
cst  virlus  Dci,  nam  justitia  Dei  revelatur  in  eo,  qu:p 
Yclata  fuerat  in  Veteri  Testamento.  Vel  ita :  Yere 
Evangclium  valet  in  salutcm  omnr  credenti,  naw 
justitia  Det  revelatur  in  eo,  id  est  justitia  Hdei  qu» 
tegebatur  in  Icgc.  Justitia  enim  Dei  est  qua  gratis 
justificat  impium  pcr  fidcm  sine  operibus  iegis. 
Quam  revclat  Evangelium,  dum  dat  fidem  homini, 
per  quam  justificatur  qui  crcdit  Deum  justum  et  ve 


palientia;  gratiam  et  longanimitatis  acccpit.  Siimmse  ^  ^^<^^  »"  promissis,  ut  mquirentcs  sc  renmneret,  ct 


etenim  paticntiae  est,  ferre  insipicntium  motus.  Ita 
que  debitor  est  Apostolus  sapientibus^  ut  eos  ad 
majora  sapieniiajarcanapromoveat;  etinsipientibus, 
ut  illos  erudiat,  quod  tandiu  patienter  ferat,  donec 
ab  illis  insipientiam  removeat.  Possunt  etiam  justi 
nominc  sapienlium,  atque  peccalorcs  appellatione 
insipientiuin  designari.  Et  Apostolus  debitor  est 
iapientibus  el  insipientibus,  quia  prajdicatoris  cst  dc- 
bitum,  just  s  invigilare  ne  cadant,  ei  peccatoribus  ut 
resurgant;  juslosadmonero  ut  viam  justili»  tcneant, 
peccatorcs  corripcrc  ut  viam  iniquitatis  dcscrant. 
Dcbitor  sura  Graecis  el  baibaris,  atque  sapientibus 
et  insipicntibus.  Ita  et  vobis  qui  Romce  estiSy  sum 
debitor  evangchzare,  quia  sicut  aliis,  sic  et  vobis 
debeo  praedicare,  quoniam  ad  omnes  sum  missus.  j} 
De  Judasis  tacet,  quia  magister  gentium  est.  Quod 
8cilicct  evangetixare  promptum  est  in  me,  quia  ad  hoc 
agcndum  suin  paratus  ct  velox. 

€  Non  enira  erubesco  Evangelium.  Virtus  enim 

Dei  in  saluicm  omni  crcdenti,  Judaeo  primum  et 

Graeco.  Juslitia  enim  Dei  revclatur  in  eo  ex  fide  in 

fidcm,  sicut  scriptum  est :  Justus  autem  ex  fide 

Tivit  {Habac,  ii;  Uebr.  x).  > 

Ideo  sum  promplus  ad  evangclizandum,  quia  non 

erubesco  Evamjdiumy  id  cst  nulla  est  mihi  erube- 

scentia  ex  prxdicaliooe  cvangelii,  sicut  nonnullis 

quierubescebantpraedicarc  Cbristum  crucifixum,non 

intclligentcs  nibil  dignius  Deo,  quam  quod  ad  huma- 

luun  saJulem  prqficiuNara  in^igne  viriutis  ctpietatia 


contra  ncgligcntes  sc  damnet.  Justitia  dico,  tcndens 
ex  fide  in  fidem,  id  est  ex  fide  Veteris  Tcstamenti  in 
fidem  Novi.  Populus  enim  Isracl  in  fide  erat,  quia 
crediderat  Deo  et  Moysi  famulo  ejus.  Ex  qua  fide 
nunc  ad  fidem  evangelicam  transit.  Ejus  quippc  est 
juslitia,  qui  transit  de  fide  in  fidem,  ut  libenter 
transeat  Judaeus,  et  quicunque  alius  ex  fide  Veteris 
in  fidcm  Novi  Testamenti.  Justitia  enim  revelatur 
ex  fide  legis,  ubi  praedicalur  unus  Deus,  in  fidem, 
Evangelii,  ubi  manifcstalur  Pater  et  Fiiius,  et  Spiri- 
tus  sanctus.  Ex  fide  primi  advcntus  Domini,  in  fi- 
dem  secundi.  Ex  fide  resurreclionis  primae,  in  fidem 
secund».  Ex  fide  praedicatorum,  in  fidem  populo- 
rum.  Ex  fide  humanitatis  Christi,  in  fidcm  ejus  di- 
vinitatis.  Ila  revelatur  in  Evangelio  cx  fidc  juslilia, 
per  quam  salvamur,  sicut  scripium  est  in  Habacuc  : 
Justus  autem  ex  fide,  id  est  qui  justificatus  cst  ex 
fide,  vivity  id  est  aetcrnam  vitam  consequitur.  Et  ila 
ex  Me  justitia,  et  ex  juslilia  vita.  Vel  justus  vivit 
interim  ex  fide^  dum  est  in  hac  peregrinalionc,  do- 
nec  ad  patriam  perveniens,  vivat  ex  specie.  Per  Vx- 
dem  viverc  incipit  anima,  quae  per  infidelitatero 
erat  mortua.  Fides  autem  qua  vivitur,  ipsa  est  quae 
per  dilectionem  operatur;  quoniam  fidcs  si  non  ha- 
beat  opcra,  mortua  est  in  semctipsa  (Jacob,  ii). 
Quod  tamen  de  illis  qui  tempus  operandi  habcnl,  in- 
telligitur.  Nam  si  quis  mox  ut  pcr  fidcm  in  bapfi- 
smo  justificatus  est,  cx  hac  lucc  migraverit,  hic  sola 
fide  sine  ullis  opcribus  vitam  consequeiur.  Qui  vero 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  ROM.  6!» 

Ceoipus  bene  operandi   habel,  et  operari  negligit,  A  monstraverunt  colendam  idolorum  cuUnram.  Teri* 


frastra  de  fide  praesumil.  Quod  Aposlolus  dixit,  quia 
justus  ex  fide  vivit.  In  prophela  sic  legiinus  :  <  Ju- 
8tU8  autem  in  fide  sua  vivet.  >  Sed  ideo  Apostolus 
magis  translatione  septuaginta  Inlerpretum  usus  est, 
quia  scribebat  Uomanis,  qui  Scripiuras  Hebraicas 
nesciebant  :  nec  erat  ei  cura  de  verbis,  cura  sensus 
esset  in  tuto,  et  damnum  ex  eo  praesens  dispulatio 
noQ  haberet;  quia  et  Hebraei  qui  (vrxcas  iittcrasdi- 
dicerant,  editionem  septuaginta  Interpretuui  lege- 
bant.  Ob  hoc  ergo  et  islud  et  alia  plura  testimonia 
quse  ponit,  ab  Hebraicas  veritalis  translatione,  qua 
nuiic  utimur,  discordare  videntur,  quia  aiiquando 
sumit  a  sepluaginta  Interpretibus,  aliquando  sicut 
loquens  eodem  spiritu  quo  prophetx,  scnsum  su- 


tatem  Dei^  id  est  quod  ipse  est  verus  Deus,  detineni 
in  injustitia,  quia  cum  vere  sciant  uni  Creatori  Deo 
debere  cultum  summse  venerationis  exhiberi,  eum 
injuste  exhibent  creaturse.  Veritatem  Dei,  id  est  ve- 
ram  de  Deo  cognltionem,  detinent  in  injustitia^  id 
est  in  malo  opere,  malcntes  injuste  morari  in  vo- 
luptatibus  suis,  nec  pro  Dci  veritate  quse  se  illis 
sponte  oflert,  volente  a  nequilia  sua  recedere,  sed 
ipsam  veritatem  in  nequilia,  si  fieri  possit,  dotineri 
secum.  Dixi  quia  dctinent  vcrilatem  Dei,  nec  sinunt 
ul  ad  aliorum  notitiam  perveniat,  dum  simulacra 
pro  Deo  docent  adorari.  Nam  illi  noverunt  ipsam 
veritatem,  quam  caeieris  abscondunt,  quia  quod  no» 
tum  esl  Dei,  id  est  quod  naturali  ingenio  sciri  potest 


mit  lantummoJo,  utens  suis  verbis  suaque  dispo-  *^  de  Dco,  manifestum  est  illis,  Mulla  enim  sunt  quae 


s.Uone. 

I  Revelatur  cnim  ira  Dei  de  coeio  super  omnem 
c  impietatem  ct  injustitiam  hominum  eorum  qui 
c  veritatcm  Dei  in  injustilia  delinent,  quia  quod 
c  notum  est  Dei,  manifestum  est  in  illis  {Galat,  iii). 
c  Deus  euim  illis  manifeslavit.  Invisibilia  enim 
c  ipsius  a  creatura  mundi  per  ea  qux  facla  sunt 
c  inteliecta,  conspiciunlur;  sempilerna  quoque  vir- 
«  lus  ejus  et  diviuitas,  ut  sinl  inexcusabiles.  » 

Nunc  aggreditur  genliies  secundum  priorem  sta- 
tum,  qui  jactabant  bonam  naluram,  el  excusabant 
suas  turpiludines  per  ignoranliam,  ostendens  eos 
et  prius  notitiam  habuisse,  ct  post  per  culpam  per- 
didisse,  alque  bonam  naturaui  sibi  ipsis  a  Deo  reli-  p 
ctam,  in  omnia  raala  prsecipilatam.  Quasi  dicat  :  In 
Evangelio  revelalur  justitia  Dei,  non  sohim  qua  ju- 
8tificat  per  fidem  pa;nilenles,  sed  el  qua  daninat  in 
malitia  perseverantes.  Nam  ira  Dei  quam  jusle  pec- 
cautibus  inferet,  id  est  viudicta  qua  eos  perculict, 
revelatur  in  eodem  Evangelio  super  cos  vcntura  de 
coelo.  Vel  ila  :  Ex  fide  est  juslitia,  et  inde  salus, 
quia  ex  impietate  est  injustilia,  et  inde  ira,  id  est 
pcena.  Nam  ira  Dei  revelatur,  etc.  Non  dixit  infertur, 
sed  revelatur.  Ubi  enim  revelatur,  non  infertur,  non 
percutit;  sed  revclalur,  ul  terreal,  et  territis  non 
inferatur.  Rcvelatur  per  Evangelium,  qux  ante  erat 
occulta  hominibus.  Revelatur  ira  Dei,  id  est  anim- 
adversio  districti  judicis.  Revelatur  de  coelo^  ui  no- 


de  Deo  per  naluram  sciri  non  possunt,  sicut  est  my- 
sterium  Incarnalionis  et  Passionis,  quod  latuit  sa- 
pientes  mundi.  Sed  hoc  do  Deo  naturaliter  sciri 
polest,  quod  ipse  sit  Deus,  quia  omnis  crealura 
ostendit  se  non  esse  Deum,  sed  esse  alium  qui  eam 
fecerit,  cujus  servitio  parere  neccsse  sit;  ita  quod 
nolum  est  de  Deo,  nianifestum  est  illis.  Vel  mani- 
festum  esl  in  illis,  id  est  in  cordibus  eorum,  quam- 
vis  exlerius  in  opere  ipsorum  non  appareal.  Haberit 
enim  iu  se  unde  noscant  eum,  scilicet  naturalem  ra- 
tionem.  Vere  manifestum  est  in  illis,  sive  illis,  quia 
Deus  per  opus  suum  manifestavit  ilHs  quoniam 
virtus  ejus  occulla  ex  his  quse  palani  sunt,  manife- 
slatur.  Dominus  manifestavit,  id  est  non  solum  na^ 
turalis  ralio  profuit,  sed  Deus  quotidie  adjuvit,  ne 
sola  natura  suflicere  viderelur.  Deus  illis  manifesta- 
vit  oslcnsione  creaturarum,  quoniam  naturali  inge- 
nio  iutellexerunt  quia  hoc  non  est  Creator,  quod 
creatura.  Nam  invisibilia  ipsius,  id  est  asternitag, 
virtus,  divinitas  et  omnipotentia  conspiciuntur  a 
creatura  mundi^  id  est  ab  homine,  in  quo  per  quam- 
dam  aflinitatem  omnes  creaturae  sunt,  quia  commune 
habet  essc  cum  lapidibus,  vivere  cum  arboribus, 
sentire  cum  animalibus,  intelligere  cum  angelis.  Ab 
hac  creatura  mundi,  id  est  ab  homine,  conspiciuntur 
invisibilia  Dci,  intellecta  per  ea  qum  facta  sunt^  id  est 
per  creaturas.  Nam  si  vigilanter  exteriora  conspici- 
mus,  per  ipsa  eadem  ad  interiora  revocamur.  Ve- 


\erint  homincs  non  solum  beneflcia,  sed  et  plagas  D  *^'g^^  quippe  Creatoris  sunt  mira   opera  invisibilis 


exspcctare  de  coelo.  Vel  de  cxlo^  id  est  de  Ecclesia 
revelatiir  ira  futuri  judicii,  quoniam  ab  Ecclesia 
manifestatur  peccantibus  ira  judicis  venturi  de  coelis 
in  finc  saiculi,  super  omnem  impietatemet  injustitiam 
hominum,  id  est  ad  conculcandam  in  suppliciis  eo- 
rum  perversilalem,  qui  debitum  cullum  Deo  dene- 
gant,  et  qui  in  luxuria  c^eterisque  vitiis  male  vivunt. 
Iinpietas  enim  infidelltatem  signiticat,  injustitia  vero 
criminosam  conversationem.  Impielatem  bominum, 
eorum  hominum  dico,  qui  veriiatem  Dei  detinent  in 
injustiiia,  Omne  quod  mutari  potest,  veritas  non 
cst.  Veritas  Dei  est  invisibilis  et  incommutabilis  ejus 
substanlia.  Quam  detinent  in  jnjustitia,  quicunque 
per  visibiles  ct  mulabiles  creaturas,  bomioibus  de- 


creaturae,  quoniam  per  haec  quse  ab  ipso  sunt,  imug 
ad  ipsum ;  menti  enim  nostrae  peccato  suo  exterius 
sparss,  necdum  Deus  sic  inlerius  innotescit;  sed 
dum  facturae  suac  decus  foras  proponit,  quasi  qui- 
busdam  nutibus  innuit,  et  qux  intus  sequamur  osten- 
dit,  ac  miro  modo  ipsis  formis  exterioribus  nos  ad 
interiora  perducit.  Viae  quippe  ad  Creatorem  sunt 
opera  considcrata  creaturse,  qu»  dum  facta  cerni- 
mus,  potentiam  factoris  miramur.  Nam  quocunqud 
se  verterit  anima  si  vigilanter  intendit,  in  iisdem 
ipsis  Dominum  invenit,  per  quae  reliquit ;  ejusque 
potentiam  eorum  rursum  consideratione  cognoseit, 
quorum  amore  deseruit;  et  per  quae  adversa  cecidit, 
pcr  haec  conversa  re^QcaiUw*  \IVj\  «B\\fiL\a:^\  v^\ss»v^ 


611 


nEnVEI  BLRGIDOLCNSIS  MONACnt 


611 


ibi  incumbimus  ut  surgamus.  £l  quasi  ibi  surgcndo  A  sc  sapicniiam  et  omnia  bona  ab  illo  babere.  Sed 


manum  consideralionis  figimus,  ubi  pede  amoris  lu- 
brici  corruentes,  negligendo  jacebamus.  Quia  enim 
ab  invisibilibus  per  visibilia  cecidimus,  dignum  cst 
utad  invisibilia  ipsis  rursum  visibilibus  innitamur; 
et  quo  casu  anima  venit  ad  infima,  eo  gradu  rever- 
tatur  ad  summa.  Bene  itaque  dicitur,  quod  invisibi* 
lia  Dei  compiciuntur  a  crealura  mundi,  id  esl  ab  bo- 
ininc ;  intellecta  per  ea  quw  facta  sunt^  quoniam  per 
Yisibiles  facturas  intelligilur  invisibilis  factor.  Sic 
eiiim  et  genliles,  quamvis  legcm  aut  propheias  non 
babercnt,  cognoverunt  Deum,  per  visibilem  scUicet 
creaturam  pervenientes  ad  intelligentiam  invisibilis 
Crealoris.  Invisibilia  ipsius  a  creatura  mundi,  id  est 
ab  honiine,  qui  omni  creaturae  roundi   prxeminet; 


non  glorificaverunt  eum,  nec  gratias  ei  reddide-* 
runt,  sed  sibi  tribuentes  sapientiam,  quam  a  se  noB 
habebant,  et  se  putantes  aliquid  esse,  cum  nibil  es- 
senty  evanuerunl  in  cogilaiionibus  suis,  quas  a  se , 
non  a  Deo  couceperant ;  et  obscuratum  est  paulatint 
cor  eorum,  donec  omnino  fierot  insipiens.  Evanue 
runtf  quoniam  vani,  et  falsi  fuerunt  in  cogitadoni'!' 
bus  suis,  el  ratio  mentis  eorum  furoo  superbiae  obs- 
curata  est,  dum  in  se  ipsis  gloriarentur.  Et  vero 
evanuerunt,  nam  dicentes  se  esse  sapientes^  id  est, 
jactantes  se  quasi  proprio  sensu  sapieniiam  inve- 
nisse,  stulti  facti  sunt,  id  est  obscuratum  est  insi-' 
plens  cor  eorum.  Cum  enim  quidam  eoruro  non  S0'< 
lum  ad  inslituta  utilissimaruro  artiuro,  et  doctrinam 


vel  a  creaturUf  id  est  a  conslitutione  roundi,  conspi-  B  libcraiiuro  disciplinarum,  scd  etiaro  ad  inquisili<H 


ciunlur  intcUecla  per  ea  quae  facta  sunt  ab  eo,  sem- 
piterna  quoque  virtus  ejus  et  divinitaSf  quae  nihilo- 
niinus  sempiterna  ex  conjecluris  agnoscitur  crea- 
turx  simililer  (20G).  Virtus  cst  quae  rcgit  omnia,  di- 
vinitas  quae  replet  univcrsa.  Potesl  etiam  sempiterna 
virtus  ejus  intelligi  Filius  cjus,  per  qucro  facta  sunt 
oronia,  ct  qui  nunquam  coepit  esse,  scd  sempiternus, 
id  est  semper  aeternus  est  cuni  co,  divinitas  autcm 
Spiritus  sanctus.  Intelligitur  itaque  per  visibiles 
creaturas  invisibilis  Patcr,  et  sempiterna  virtus  ejus, 
quae  est  Filius,  ac  divinitas,  id  est  Spiritus  sanctus, 
adquem  maxime  sanctificatio  pertinet.  Ita  utet  gcn- 
liles  qui  Scripturas  divinas  non  habcbant,  sint  in- 
excusabilcs,  quoniam  non  fuerunt  verilatis  ignari,  ^ 
sed  ipsi  vcritati  quae  se  illis  revclavcrat,  exsiilerunt 
ingrati. 

c  Quia  cum  cognovissenl  Deum,  non  sicut  Deum 

glorilicavcrunt,  aut  gralias  egcrunt,  sed  evanue- 

runt  in  cogilationibus  suis,  et  obscuratum  est  in- 

sipiens  cor  eorum  :  dicentes  eniro  se  essc  sapien- 

tes,  stulti  facti  sunt  {Ephes.  iv).    £t  mutaverunt 

gloriam  incorruptibilis  Dei.  in  similitudincm  ima- 

ginis  conuptibilis  hominls,  et  volucrum  et  qua- 

drupedum  et  serpenlium.  Proptcr  quod  tradidit 

illos  Deus  in  dcsideria  cordis  eorum  in  immundi- 

€  tiam,  ut  contumcliis  afficiant  corpora  sua  in  se- 

c  metipsis,  qui  commutavcrunt  veritatem  Dei  in 

€  mcndacium,  ct  colucrunt  ct  servierunt  creaturae 


nero  summi  boni  aciem  mentis  intenderint,  el  inyi- 
sibilia  Dei  per  ca  quac  facla  sunt,  intellecta  conspe^ 
xerint,  non  agentcs  tamen  gratias  Deo,  nec  confi- 
teiites  illum  sibi  esse  bujus  faculuitis  auctoi^em,  sed 
dicentes  se  esse  sapienies,  id  est,  non  in  Deo,  sed 
in  semetipsis  gloriantes,  qnasi  ad  yeritatls  inspec- 
tionero  suis  studiis,  atque  ratiohibus  propinqnas^ 
gent,  evanuerunt  in  cogitationibus  suis,  quod,  illuroi- 
nante  Dei  gratia,  invenerant,  obcaecante  superbi^ 
perdidcrunt,  relapsi  a  superna  luce  iu  tenebras  suas, 
id  est,  ab  incororoutabili  atque  aetemo  bono,  ad 
routabilcro  corruplibileroque  naturaro.  Kt  muta»' 
verunt  non  solum  sensu,  sed  et  opere,  quantnm  ad 
se  mutaverunt  gloriam  incormptibilis  Dei,  talem  sci- 
licct  fingcnles  Deum,  qualis  non  est,  et  non  sicut 
eum  cognoverunt  tradcntcs  hominibus,  sed  siroula- 
cra  pro  Dco  coli  censcntcs.  Qui  duro  per  cogitatio- 
nuro  suarum  vanitatero  forroas  et  imagines  in  Deo 
requirerent,  Dei  imaginem  pcrdiderunt ;  et  in  tan- 
tas  stultiti.'p  lencbras  devoluti  sunt,  ut  gloriam  Dei 
ad  corporalcm  et  corruptibilero  humanae  formae  eiB- 
giem  verlcrent,  et  divinae  majcslatis  eminentiam  ad 
brutoruro  animaliuro  formas  inclinaront. 

Mutaverunt  gloriam  Dei,  qui  est  incorruptibilis  et 
seternus,  in  similitudincm  imaginis  corruptibilii  ho- 
miniSf  quasi  similcro  facicntes  gloriam  Dci,  id  est, 
gloriosum  Dcum,  imagini  honiinis,  et  ipsam  imagi- 
nero  velut  Dcum  colentes.  Nec  solum  in  simililudi- 


c  polius  quam  Crcatori,  qui  est  benedictus  in  sae-  D  nem  hominis  mutavcrunt  gloriam  Dei«  sed  ctiam  iu 


c  cula.  Amen.  > 

Non  possunl  excusari  de  ignorantia,  sicut  vole- 
bant  asscrcre.  Qui  revera  pcr  naturaleni  rationem 
cognoverunt  Dcum.  Et  cum  cognovissent  eum,  non 
glorificaverunt  eum  sicui  Deum ,  bcne  vivendo 
et  colcndo  ;  aut  etiam  gratias  illi  non  egeruut  de  co- 
gnitione  ejus,  quam,  ipso  donanle,  perceperant.  De- 
buissent  enim  illum  glorificare  digne  colendo  et 
praeJicando ,  atque  voluntatem  ejus  faciendo,  et 
gratias  illi  semper  agere  quod  eorum  cordibus  noti- 
liam  sui  dignatus  esset  infundere.  Cratias  agere,  id 
ett,  pia  devotione  grati  exislere,  ut  recognoscercnt 


simililudincm  volucrum  et  quadrupedum  et  serpen- 
tium.  A  dignioribus  creaturis  ad  minus  dignas  gra- 
datim  dcscendit,  ut  ostendaC  illos  in  profundiores 
stultitiae  tenebras  corruissc.  Mos  fuit  ab  antiquo 
Romanis  adorarc  simulacra  hominum,  ut  Romuli, 
Jovis  et  aliorum,  maxime  ab  advenlu  Muexxn  l!a- 
liaro;  volucruro  aulora  et  quaurupcdnm  atqus  scr- 
penlium,  cx  quo  Alcxandria  ab  Auguslo  vicla  est  ct 
Romsc  gulijugala.  Coi>sucverant  cnim  colere  doos 
omnium  gcniium  quas  suporassent.  In  tam  yiles 
formas  mutaveruni,  ut  diciura  csl,  gloriam  Oci. 
Provter  qnod  Deus  tradidit.  id  cst,  dimisit,  iUos  in 


(S0€)  Locui  obscttru$0 


613  COMMENT.  IN  EPIST0LA8  PAULI.  —  ES  EPIST.  AD  ROM.  Cil 

desideria  eordis  eorum.  Tradere  cnim  dlcitur  Dcus,  A  voluntatibus,  qui  sibi  prxtulerant  idola,  et  siCOI 


dum  non  retinet  delinquenles,  propter  arbitrii  liber- 
tatem  ad  malum  promptissimam.  Manifcstum  quo- 
qae  est  Deum  operari  in  cordibus  hominum,  ad 
indinandas  corum  voluntates  quocumque  voluerit, 
sive  ad  bona  pro  sua  misericordia,  sive  ad  mala  pro 
Hieritis  corum,  judicio  ulique  suo,  nonnunquam 
aperto,  nonnunquam  occulto,  semper  autem  justo. 
Nam,  propter  praecedcntia  pcccata,  muUiplicantur 
sequentia.  Et  Deus  qui  peccatorcm  diu  exspectat 
ut  redeat,  noa  redeunti  atque  contemnenti  ponit 
adhuc  ubi  gravius  impingat.  Peccatum  quippe  quod 
per  poenilentiam  cltius  non  deletur,  aut  peccatum 
est  et  causa  peccati,  aut  peccatum  et  poena  peccati, 
aut  peccatum  simul  et  causa  et  pcena  peccati.  Omne 


Scriptura  loquitur  :  <  Initium  fornicationis  est  ei« 
quisitio  idolorum,  et-  aJinventio  illorum  eorruptio 
vitae  est  (Sap.  xiv).i  Tradidit  igitur  illos  ob  idolola* 
triam,  id  est  subtrabendo  gratiam  suam,  perroisil 
illos  in  desideria  cordis  eorum,  id  est  ut  inciderenl 
in  ea  quse  cor  eorum  desiderabat  secundum  carni» 
ardorem ;  desideria  dico  tendentia  in  immunditiam^ 
id  est  in  carnis  maculationem,  usque  adeo  ut  affi^ 
ciant  corpora  sua  contumeliis,  id  est  ut  scilicet  ipsi 
applicent  corpora  sua  in  contumeliiSy  id  est  in  con- 
tumeliosis  operibus.  Contumelia  cst  quae  ingerittir 
alicui  contra  digniiatem  pcrsonae.  £t  isti  corpori- 
bus  suis  ac  naturse  grandem  fecere  contumeliam, 
subdendo  se  tam  pudendis  turpitudinibus.Contume' 


enim  quod  prius  male  committitur,  peccatum  est.  B  liis  alTecerunt  corpora  sua,  et  hoc  in  semetipsis^  id 


Sed  si  citius  poenilendo  non  tergitur,  justo  judicio 
omnipotens  Deus  obligatam  peccantis  mentem , 
eltam  in  culpam  alleram  permittit  cadere.  Pecca- 
tum  ergo  quod  pcenitentise  lamento  non  diluitur, 
peccatum  est  simul  ei  causa  peccati,  quia  ex  illo 
orilur,  unde  adhuc  peccatoris  animus  altius  obligc* 
tur.  Peccatum  vero  quod  ex  peccato,  id  est,  ex  se- 
cundo  seouitur,  peccatum  simul  est  et  poana  pec- 
cati,  quia,  excrescente  oecitate,  ex  retributione 
prioris  culpae  generatur,  ut  quasi  jam  quaedam  sint 
in  peccatore  supplicia  ipsa  incremcnta  vitiorum.  Fit 
vero  nonnunquam  ut  unum  idemque  peccatum,  et 
peccatum  sit  et  pcena  peccati  simul  et  causa  pec- 
cati.  Quod  bene  Apostolus  ho^  loco  demonstrat,  di- 
eens  de  infidelibus  ac  lubricis  :  Cum  cognovissent 
Deum,  non  sicut  Deum  glorificaverunt  aut  gratias 
egerunt,  sed  evanuerunt  in  cogitationibus  suis,  Ecce 
est  peccatum  et  causa  pcccali.  Ex  qua  causa  quid 
sequitur  adjungit  :  Et  obscuratum  est  insipiens  cor 
eorum.  Dicentes  enim  se  esse  sapientes,  stuUi  facti 
sunt.  Et  mutaverunt  gloriam  incorruptibilis  Dei,  in 
similitudinem  imaginis  corruptibilis  hominis  et  vo- 
iucrum  et  quadrupedum  et  serpentium.  Ecce  est  pec- 
catum  solummodo.  Et  pocna  peccali  cssct,  si  non 
adhuc  ex  hoc  peccau»  et  aliud  sequereiur.  Nam 
post  infidolilatem  eorum  subdilur ,  Propter  qnod 
tradidit  illos  Deus^  clc.  Qui  igitur  cognoscenles 
Deum,  non  sicul  Deum  glorificaverunt,  cx  co  pec- 


est,  se  soli  sine  aliis  maculantes.  llli  sic  afficiunt 
corpora  sua,  qui  commutaverunt  veritatem  Dci  in 
mendacium,  id  est  qnod  de  Deo  verum  est ,  dede- 
runt  idolo,  quando  sicut  Scriptura  dicit :  «  Incom  • 
municabile  nomen  imposuerunt  lignis  et  lapidrbus 
(Sap.  xiv).i  Nomen  quipp^  deitatis  est  incommuni* 
cabile  creaturis,  quoniam  solus  Creator  proprie  et 
Tcre  Deus  nominatur.  Sed  gentiles  hoc  nomen  im  • 
posuerunt  lignis  et  lapidibus,  quando  idola  lignea 
et  lapidea  instituerunt  appellari  Deu&.  £t  hoc  esl 
quod  nunc  dicuntur  in  mendacium  mutasse  verita- 
tem  Dei.  Yeritas  enim  Dei,  quod  ipse  veraciter 
Deus  sit.  Quam  veritatem  vertit  in  mendacium,  qui 
idolum  dicit  vel  putat  esse  Deum.  Falsum  est  enim 
hoc.  Nec  solum  ila  veritatem  mutaverunt  in  falsita* 
tem,  aestimantes  idola  deos  esse,  quod  falsum  est» 
sed  ctiam  coluerunt  ipsa  idola,  ne  dicerent,  noii 
colo  simulacra,  sed  res  eorum,  ut  solem  et  Cietera 
hujusmodi.  Coluerunt  non  Creatorem,  sed  creatu* 
ram,  id  est,  non  Deum,  sed  idola,  diligenler  ornan- 
do  coronis  aureis  ipsas  imagines  dsemonum,  et  eas, 
flexis  genibus,  adorando,  et  servierunt  thura  et  sa- 
crificia  oflferendo  creaturce  potius  quam  Creatori^ 
quasi  esset  melius  servire  crcaturac,  id  est  idulis  ct 
djemonibus,  quam  Deo,  qui  est  benedictus  in  smcula^ 
id  est  in  a;ternum,  amen^  id  esl,  vere.  Cui  qui  adhje- 
serunt,  cl  ipsi  cum  eo  benedicii  erunt  in  saecula  ve- 
raciler.   Sed    gentiles    eilccti    sunt    maledicti  et 


caio  et  causa  peccali  ad  hoc  quoiiucperducli  sunt,  D  temporales,   qui   bcncdiclum   in    saecula    reliquc- 


ui  ad  cullum  serpenlium  et  volucrum  labcrcntur. 
Sed  quia  per  hanc  etiam  ciecitatem  usque  ad  im- 
munditiani  carnis  etconlumcl.as  ccciderunt,  ipsa  in- 
fidclilatis  eorum  csccitas  prajccdenti  intellectui  et 
peccalum  est  et  poena  peccati;  subsequenli  vero  im- 
mundiliae,  pcccalum  facta  est  et  causa  peccati. 
Prioris  itaque  pcccali  merito,  peccatorum  subsc- 
quentium  fovea  tegitur,  ut  qui  malum  sciens  perpe  • 
trat,  deinceps  juste  in  aliis  etiam  nesciens  cadat. 
IIoc  quippe  agitiir,  ut  culpis  culpse  feriantur,  qua- 
tenus  supplicia  iiant  peccantium  ipsa  incrementa 
vitiorum.  Merito  itaque  post  idololatriae  cutpam 
subditur  :  Propter  quod  tradidit  illos  Deus,  et  cae- 
tera^  quoniam  Deus  illos  juste  deseruit  et  propriis 


runt. 

«  Propterea  tradidit  illos  Deus  in  passioncs  igno- 
mlnije.  Nam  fcininse  corum  inimulaverunt  natu- 
ralem  usum,  in  eum  usuin  quf  esl  conlra  natu-^ 
ram.  Similiter  autein  et  masculi,  relicto  nalurali 
usu  femiiiai»,  exarserunt  in  desideriis  suis  in  invi- 
ccm,  masculi  in  masculosturpitudinein  operantes, 
et  mercedcm  quam  opoituit  erroris  sui  in  semct- 
ipsis  recipientcs.   > 

Dixi  quia  servierunt  cr^aturae,  propterea  tradidit 
illos  DenSj  id  est  ire  permisit  i»  passiones^  id  est  in 
voluptales,  quae,  et  si  delectent,  sunt  passiones  na- 
tura;.  Ecce  iterum  vindicta.  Praecedens  enim  culpa 
qua  servierunt  crealurae,  vindieU  est^  subsequentl* 


615 


flERYEI  BURGBDOLENSIS  MONACHI 


€16 


bus  turpiludinum  passionibus.  Superius  dicli  sunl  A  miscruiit  enim  abominahda  quae  diximns,  ei  nen 


mutasse  gioriam  Dci  in  similitudinem  imaginis  vo- 
lucrum  et  serpentium,  ner  tamen  coluisse  dixit  eos 
dla.  Et  propterea  ceciderunt  in  immundiliam  carnis, 
vindice  Deo,  ciijus  gloriam  in  idoia  mulaverunt. 
Deinde,  crcsccnte  errore,  colueruut  pro  Deo  ipsa 
idola  qux  fecerant,  et  scrvicrunt  eis,  sicut  Aposto- 
lu8  loquitur,  ac  propterca  delestabilioribus  adliuc 
immunditiis  puniuntur.  Tradidit  illo$  Deus  in  pas^ 
iiones  ignominiiB^  id  est  in  ardores  voluptatum 
nec  nominandarum.  Ignominia  enim  dicilur,  quasi 
sine  noinine.  Appeliatur  enim  ignomiuia,  eo  quod 
desinat  babere  dignitatis  nomen  ille,  qui  in  aiiquo 
crimine  deprehenditur.  Et  vcre  in  ignominiosas 
passiones  Iradili  sunt  :  Nam  femince  eorum  immu' 
taverunl  naturatem  usum.  Non  dixit  conjugalcm 
usum ,  sed  naturalem,  eum  volcns  inlclligi  qui  flt 
in  membris  ad  hoc  crealis,  ut  per  ca  possit  ad  ge- 
uerandum  ulerqac  scxus  oommisccri.  x\c  per  hoc 
cum  cisdem  membris  eliam  meretrici  quisque  mis- 
cetur,  naturalis  est  usus,  nec  tamen  iaudabilis,  sed 
culpabiiis.  Ab  ea  vero  parte  corporis,  qu<e  non  ad 
generaiidum  est  institutn,  elsi  c(»njiige  quis  utatur, 
contra  naturam  est  et  flagiliosum.  Ita  immulaverunt 
femindc  eorum  naturalcm  usum,  in  cum  qui  est 
contra  naturam,  quia  ipsse  fcminae  in  feminas  turpia 
exercueruiit.  Ncc  solum  fcminai  contra  naluram 
fornicatx  sunt,  sed  ctiain  masculi,  similiter  rcliclis 
feminis,  quibus  nuturalitcr  posscnt  misccri,  cxarsc- 
runt  per  ini(|uam  voliiptalem  in  desideriis  suis,  id 
est  a  se  genitis.  Exarserunt  spiritu  fornicationis  in- 
vicem»  et  nequissima  desideria  complevcrunt  tur- 
]HSsimis  operibus,  et  mercedem  quam  oportuit  erro- 
ri$  «tii,  id  est  vindictam  dignam  et  congruam  pcc- 
cato  erroris  sui  receperunt  in  semeiipsis,  id  est 
Deum  vindicaverunt  in  natura  sua.  Ideo  enim  Apos- 
loi*;s  ipsa  crimina  evidenter  eipressit,  ut  cognos- 
camus  eos  rationem  pcrdidissc  naturx,  qui  tam 
amentes  eflecti  sunt,  ut  omnia  perverterent  in  Deum 
perversi.  Neque  enim  ordinem  naturai  servare  pote* 
rant,  qui  auctorem  naturas  dereliquerant.  Idcirco 
femiiiae  in  feminas,  et  viri  in  viros  turpia  egerunt, 
in  quibus  par  culpa  fuit,  tam  feminarum  quam 
etiam  virorum. 

c  Et  sicut  non  probaverunt  Deum  habcre  m  no- 
c  titia,  tradidit  iiios  Deus  in  reprobum  sensum,  ut 
c  faciant  ea  quae  non  conveniunt,  repletosomni 
c  iniquitate,  maiitia,  fornicalione,  avaritia,  nequi- 
c  tia,  pienos  invidia,  homicidio,  contentione,  dolo, 
c  malignitate,  susurrones,  detractores,  Deo  odibiles, 
c  contumeliosos ,  superbos ,  eiatos  ,  inventores 
c  malorum,  parentibus  non  obedientes,  insipientes, 
c  incompositos,  sine  afiectione,  absque  f(£dere,  sine 
c  misericordia.  Qui  cum  justitiam  Dei  cognovis- 
c  sent,  noQ  iiitellexerunt,  quoniam  qui  tale  agunt, 
c  digni  sunt  morte ;  non  solum  qui  faciunt  ea,  sed 
c  etiam  qui  consentiuut  facientibus.  » 

Praedicta  mala  fecenint  gentiles.  Et  quia  necdum 
nspicerc  voluerunt,  adhuc  ia  stUst  ceciderunt.  Gom- 


probaverunt  Dominum  liac  habere  in  notitia^  id  est 
cum  mullis  rationibus  possent  probare  Deum  ha- 
bere  in  notitia  hxc  crimina,  tamen  putaveront 
Deum  ignorare  el  negligere  ea.  Et  sicut  ex  sua  culpa 
hoc  putaverunt,  sic  ex  eadem  culpa  factum  est , 
quod  tradidit  illos  Deus  in  reprobum  sensum,  ut 
pufarent  omnia  reprobanda  esse  facienJa ;  et  cum 
tam  turpia  operarentur,  ncscirent  sc  malum  operari, 
Vel  ita  :  Non  soluio  supradictas  abominaiiones  fe- 
cerunt,  sed  etiam  non  probaverunt^  id  cst  non  elege- 
runt,  Dcum  habere  in  notitia,  id  est  ut  cognoscereut 
eum.  Ille  probat,  id  est  probum  et  laudabiie  esse 
judicat,  habere  Deum  in  notitia,  qui  pia  devotione 
studet  eum  in  animo  semper  habcre,  et  tanquam 

"  prxsentcm  timct  cum  ac  revcretur  et  peccare  non 
audct.  Sed  hoc  genliles  noii  fccerunt.  Et  sicut  non 
probaverunt  Deum  habere  in  nolitia,  id  est  ut  habe- 
reiit  eum  in  notitia  sua,  vel  euni  scirent  nosse  mala 
qiix  facicbant,  tradidit,  id  cst  dimisit  illos  Deui  in 
reprobum  sensum^  ut  jam  nihil  inteliigant,  nisi  quod 
a  probitate  remotum  est,  ut  faciant  ea  quce  non  eon- 
veniunt  rationi  vel  naturx.  Ka  qiue  non  conveniunt 
facere,  est  illa  agere  qux  divinae  Icgcs  detestantur. 
IIIos  dicononparuinhabciites  iniquitaiis,sedrepletos 
onini  iniquitate.  Cujus  partcs  enumerantur,  cum 
sulMlitur  :  Malitia,  fornicatione^  ctc.  Gcnus  enim 
praemittilur,  et  specics  suhjunguntur,  ut  gentiles  evi- 
dentius  accuscntur  et  terrcantur.  Malitia  pcrtinet  ad 

p  racntcm,  fornicalio  ad  carncin.  Malitia  cnim  est^ 
qua  quis  machinalur  Ixdcre  alium  quocuntiuc  mo- 
do.  Fornicatio  autem  dicitur  a  fornicibiis,  id  cst  ab 
arcualis,  in  quibus  meretrices  proslitucbanlur.  Sed 
hoc  in  loco  intelligitur  fornicatlo  nominari,  quid- 
quid  extra  Icgale  connubium  commiltitur.  Avaritia 
Tcro  est  insatiabilis  amor  habendi.  Nequitia  est  le- 
mcritas  vel  prxsumplio,  quando  quis  audet  quod 
nequit  cfficere.  Yel  ncquitia  dicilur  a  >eqiidquaii; 
et  est  dcfectio  boni,'  quando  quis  ab  amore  ccele- 
stium  deficit,  et  in  amorcm  terrcnorum  exardescit* 
Sic  enim  tendit  ad  nequidquam,  id  est  ad  vanitatem 
et  ad  non  esse,  recedens  a  vcro  Dei  essc.  Invidia 
vero  est,  quae  aliena  fclicitate  lorquctur,  et  in  du- 
plicem  scinditur  passioncm,  cum  quis  aut  quod  ipse 

D  est,  alium  esse  noa  vult,  aut  aliuin  videns  esse  nie- 
liorem,  dolet  se  non  esse  consimilem.  Iloniicidium 
auteni,  exhomine  et  oede  compositum  est.  Etpul- 
chre  homicidium  invidiae  sociavit  Apostolus,  quo- 
niain  ipsa  est  prima  hujus  criminis  matcria.  Nam 
primum  homicidium  et  diaboli  et  Gain  de  iiividi4 
ortum  est,  et  adhuc  nonnunquam  (iunt  homicidia 
per  invidiam.  Contentio  autem  est,  ubi  non  rt- 
tione  aliqiiid,  sed  animi  pertinacia  defenditur ;  et 
ubi  non  veritas  quaeritur,  sed  aniniositas  fatigatur. 
Dolus  vero  est  mentis  callidilas,  ab  eo  quod  eludat. 
Aliud  enim  agit  et  aliud  simulat.  Dolus,  inquam^ 
cst  occulta  malitia,  blandis  sermonibus  adornata, 
cum  aliud  sonat  in  orc,  et  aliud  latet  in  corde.  Ma- 
lignitas  autQu  est  mala  voluntas,  quse  malo  igiie 


m 


COMMEiNT.  IN  £P1ST0LA6  PAULL  —  IN  EP16T.  AD  ROM. 


6iS 


accensa,  neminein  vuU  amare,  uec  operari  unde  A  nia  ba^cmaiarueruntingentilibus.QuicumjustiUam 


debeat  amari.  Inter  malitiam  et  maiignitatem  hiec 
difttinctio  est,  quod  cogitatio  prava  mentis  malitia 
dicitnr;  maiiti»  auicm  votum  vel  opus  malignitas 
appeliatur.  Siisurrones  vero  sunt,  qui  in  auribus 
alicujus  loquunlur  malum  de  alio.  Detractores  au- 
tem,  qui  virtutes  ab  aliquo  suis  verbis  detrabunt 
%A  miuiiunt  Susurro  quippe  a  sono  locutionis  di- 
citur,  quia  non  in  facie  alicujus,  sed  in  aore  loqui* 
tur  secrete  derogando.  Detractio  autem  est,  aliorum 
bene  gesu  opcra  vel  in  malum  vitiose  mutare»  vel 
invidendo  rallaei  fraude  diminuere,  com  aut  mala 
dicuntur  quae  bona  sunt,  aut  parva  bona  quae  magna 
siint.  Detrahere  enim  est,  booa  alterius  deorsum 
trahere,  id  est  inclinare  et  premere,  ¥el  de  ipsis  bo- 


Dei  cognovissent,  non  iuteliexerunt,  quoniam  qui 
talia  agunt,  digni  sunt  murte.  Per  hoc  quod  eis  na- 
turaliter  dispiicet  maluni,  cognoverunt  justitiam 
Dei.  Ei,  licet  banc  ita  cognovissent.  non  inteliexe- 
runt  eos  qui  taiia  faciunt,  dignos  esse  perpetua 
morte.  Quouiam  si  inlcliexissent ,  timuissent;  si 
timuissent,  nunquam  talia  commisissent.  Amiserunl 
enim  iumen  inteiligentix,  ex  quo  deseruerunt  fon- 
teni  coelestis  sapientiae.  £t  ideo,  quamvis  non  intel- 
iexissent,  non  possunt  excusari,  quia  pniK^edeutibus 
cuipis  meruerant  sic  excaecari.  Qui  ne  putarentur, 
bis  tantum  poenis  alDigi,  quibus  delectabaiitur,  id 
est  supradictis  criminum  turpitiidinibus,  addit  ulti* 
mam  mortem  aeternam  Apostoius  :  Digni  sunt,  \n  - 


nis  aliqua  trahere,  ut  pauciora  seu  minora  quam  "  quit,  morte  qui  lalia  fuciunt.  Ubi  cum  magim  ti 


sunt,  ostendantur  esse.  Ne  autem  viderentur  susur- 
ron^t  et  detractores  parum  peccare,  mox  addidit : 
Deo  odibiiei.  Odibiles  enim  sunt  Deo,  qui  male 
susurrant  de  proxiinis  suis  vel  detrabunt  eis.  Vel 
Deo  odibiles  dicuntur,  qui  seminant  inter  amicos 
discordias.  Unde  Saiomon  testatur  {Prov,  vi),  quia 
sex  sunt  quae  odit  Deus,  et  seplimum  quod  detesta- 
tur  anima  ejus;  ipsumque  septimum  est  ille,  qui 
seminat  inter  fratres  discordiam.  Gontumeliosi  vero 
vocautur,  qui  veloces  sunt  in  verborum  vel  factorum 
iujurii».  Conturoelia  enim  dicitur  factum  vei  di- 
ctum,  quod  indignura  et  inconveniens  est  ilii,  cui 
injuste  et  contumaciter  infertur.  Superbi  sunt,  qui 


more  notandum  est,  quia  nonnulla  quae  pulantur 
levia,  posuit  inter  ista  p:  o  quibus  aeierna  mors  ao» 
quiritur,  sicut  sunt  ea  quae  faciunt  susurrones  et 
detractores,  et  incompositi  vel  contentiosi.  Digni^ 
inquitf  $unt  morte  non  solum  qui  faciunt  ea^  sed  et 
qui  eonuntiunt  facientibue ,  ul  nullus  exciisetur. 
Sunt  eniin  quidani  qui  se  reos  non  putant,  si  nou 
operantur  quae  mala  sunt,  consentiunt  aulera  fa- 
cientibiis.  Gonsentire  autem  est,  si  quis  cum  possit 
reprebendere,  taceat  vei  aduletur.  Sed  facientes  et 
consentientes,  aeternam  mortem  merentur.  Hucus- 
que  vitia  gentiiium  Aposloius  detestando  manifesta- 
vit,   ne  jam  de  pristinis  aclibus  se  excusarent; 


judicant  de  se  supra  quam  debeant  csse.  Superbia  p  sed  quales  antea  fuerant,  bumiliter  recognoscerent. 


enim  est,  perversae  celsitudinis  appetitio.  Perversa 
aotem  ceisitudo  est,  deserto  eo  cui  de[)et  animus 
inbaerere  principio,  sibi  quodam  modo  fieri  prin- 
cipiuro.  Hoc  fit,  cum  sibi  nimis  placet,  id  est  cum 
sb  illo  incomroutabiii  bono  deficit,  qood  magis  ei 
placere  delmit,  quam  ipse  sibi.  Eiati  quoque  sunt, 
qui  e  efSerunt  supra  mensuram  suam ,  vel  qui  majo- 
rum  institutis  non  acquiescunt,  dum  nolunt  pati 
priorem  \ei  parem.  Inventores  malorum  sunt,  qui 
nova  geiiera  peccandi  reperiunt,  vel  nova  tormenta, 
quilms  alios  crucient,  sive  novas  leges  injuslas,  aut 
alia  quaeiibet  maia  primi  inveniunt.  Uaec  eiiim  ma« 
lis  sludiis  iili  solent  agenda  invenire,  quibus  non 
sufficit,  ut  faciant  luala  quae  priores  sui  fecerunt, 


ne  se  Judaeis  superbe  prapferrent,  sed  tanto  niagis 
Deum  diligerent,  ac  gratiae  ejus  obnoxii  fiereut, 
quanto  plura  et  majora  peccata  ab  eo  sibi  esse  di- 
missa  considerarent. 

CAPUT  n. 

c  Propter  quod  inexcusabilis  es,  o  homo  omiiis 
c  qui  judicas  (Matth.  vii).  In  qoo  enim  judicas 
c  alierum,  teipsum  condemnas.  Eadem  enim  agis , 
c  quae  judicas.  Scimus  enim  quoniam  judi- 
c  cium  Dei  est  secundom  veritatem  in  eos  qui 
c  talia  agunl.  i 

Omnes,  iuquit,  et  facientes,  et  assentientesy  digni 
sunt  morle.  Propter  quod^  id  est  propter  quam  cau- 
sam,   inexcu$abili$  es,   o  homo !  omni$  quiJudieoB 


aut  qiiaecontemporaneos  suos  adliuc  facere  conspi-  D  alios.  Homo  dico,  non  gentilis  tantum,  sed  et  om- 


ciuut.  Qui  vero  suiit  parentibus  non  obedientest 
feris  sunt  indomabiliores,  quoniam  ferae  suis  pa- 
rentibus  suiit  subditae  et  acquiescentes.  Insipientes 
autem  suut,  qui  ab  ipso  fonte  sapientiae,  qui  Deus 
est,  reccsserunt.  Et  ideo  incompositi,  quia  omiiis 
insipiens  inordinatus  est.  liicompositi  sunt  habitUy 
incessu  et  motu.  Incompositio  enim  oorporis  indicat 
quaiitatem  menlis.  Sine  aiTectione  sunt,  qui  viscera 
dilectionist  quibus  erga  allerum  moveantur,  non  ba- 
beiit,  sed  durum  et  insensibile  cor  erga  proximi 
dilectionem  gerunt.  Absque  foedere  sunt,  qui  ^ocie* 
tatem  omniuin  fugiuiit,  qui  foedus  cimcordiai  et  so- 
cietatis  habere  cuin  nullo  voiunt.  Sine  misericordia 
sunt,  qoi  uon  compatiuntur  miseriis  aiiorum.  Ct  om- 
rATBOi.  CLXXXl 


nis,  sive  gentilis ,  sive  Judaeus,  sive  major,  sive 
minor.  Gum  cnim  dicit  omnis,  subintrat  jam  mon- 
strare  non  solum  gentilem,  sed  etiam  Judaeum,  qui 
secundum  iegem  volebat  judicare  de  gentilibus. 
Gommuniter  ergo  nunc  de  Judaeis  et  gentilibus  agit, 
Judaeus  euim  judicabat  gentilem  secundum  prisii- 
nam  conversationem,  et  gentilis  Judaeum.  Uterque 
autem  liomo.  Si  Judaeus  gentilem  judicat  de  idolo- 
latria,  et  multi  Jud^orum  colueruut  idola.  Si  gen- 
tilis  Judxum  de  legis  pr;evaricatione,  et  ipse  praeva- 
ricator  esl  logis  iiaturalis.  lnexcu$abili$  ^  inqiiit,  es» 
0  homo !  omnis  qui  judica$.  Hic  ostcndit,  qula  unus- 
qiiisque  boroo  naturaliter  scit,  quanivisse  bocscire 
non  advortat»  Hilicet  se  a^  0^<^  %)^^\v\vV^\Sl%i9q^ 


6!» 


HERYEI  BllRGlDOLENSlS  MONACni 


6tO 


proprios  Judicandam.  Quomodo  enim  ipse  aliam  A  diutius  illos  ad  poBniiieniiam  exspectat?  Severe  lo- 


peccantem  judicio  suo  damnaret,  si  Deum  ila  factu- 
rum  nalurali  sensu  non  viderel?  Omnes  enim  per 
naturalem  legem  atque  rationem  norunt,  et  inno- 
centiam  prsemium,  et  malitiam  mereri  suppliciuro. 
Inexcusabilis  es ,  quia  tu  ipse  testis  es  damnationis 
tuae.  Nam  ifi  quo  judicio  judicas  alterum  ad  damna- 
tionem,  in  eo  condemnas  teipsum,  quoniam  eadem 
agis  tu  ipse,  quae  judicas  in  altero  esse  damnabilia. 
Et  sicut  judicas  de  alio,  sic  potes  scire  qood  Dens 
judicabit  de  teipso.  Et  vere  judicaberis  a  Deo,  sicut 
judicas  alios  qui  faciunt  ea  quae  et  tu  fecis,  quia 
scimusquod  judicium  Dei  est  secundum  Teritatem  in 
eos  qui  talia  faciunt.  Non  enim  accipiet  personam 
in  judicio ;  sed  site  major,  sive  minor,  sive  Ju 
daeus,  sive 

^udicio,  prout  dignum  fuerit,  judicabit.  Notandum 
quoque,  quod  baec  sententia  similiter  damnandum 
manifestet  etiam  nostri  temporisquemlibet  judicem, 
Tel  ecdesiasticum,  vel  saecularem,  qui  facitea^quao 
in  aiiis  judicat. 

c  Existimas  autem  hoc,  o  homo!  qui  judicas 
c  eos  qui  talia  agunt  et  facis  ea,  quoniam  tu  effn- 
c  gies  judicium  Dei?  An  divitias  bonitatis  ejus  et 
c  patientiae  et  longanimitatis  contemnis,  ignorans 
c  quoniam  benignitas  Dei  ad  pcenitentiam  te  addu- 
c  cit?  Secundum  duritiam  autem  iuam  et  cor  im- 
c  poenitens  thesaurizas  tibi  iram  in  die  irae  et  re- 
c  velationis  justi  judicii  Dei,  qui  reddet  uniquique 


quitur  Apostolus,  quia  mala  et  dura  mens  non  rc 
vocatur  nisi  terrore.  Divitiae  autem  bonitatis  Dei  in 
hoc  manifestantur,  quod  tanla  quotidie  in  terris 
mala  faciunt  homines.  et  tamen  eis  Deui;  Bolem 
suum  producit,  et  pluvias  roinistrat,  aliaque  multa 
bona  largilur  (Matth,  vii),  blandiens,  ut  ad  poeni- 
tentiam  per  benefloia  provocet.  Dives  esse  mon- 
stratur  et  patieutia  ejus,  qui  tot  et  taula  mala  fa- 
cientes  patienter  sustinet.  Dives  est  et  ionganiroitas 
ejus,  quoniam  non  statim  punit  eos,  sed  exspectat 
ad  poenitentiam  per  multa  tempora.  Sed  has  divitias 
bonitatis  et  patientiae  et  longanimitatis  comteronit, 
qui  non  sic  utitur  eis  ad  poenitentiaro,  ut  Deus  in- 
tendit,  sed  ad  vanaro  securitatero  vertit,  aestiroans 


gentilis    sit  quisque,  Deus  ilium  vero  "  Deum  aut  non  curare  huroanas  res,  aut  donare  quod 


differt.  An  contemnis,  inquit,  has  divitias,  iqnoram^ 
id  est  non  cogitans,  quoniam  bemgmta$^  id  est  pia 
misericordia  Dei  adducit  te,  quanturo  in  se  est,  ad 
pomitentiam ,  duro  tibi  spatiuro  adhuc  teroporis  id-* 
duiget?  Ipsa  te  provocat  ad  poenitenduro.  Sic  tu 
$ecundum  duritiam  tuam  et  eor  impmitem^  f Aesaic- 
rizas  tibi  iram^  quia  durus  es  et  in  malitia  tua  per- 
tinax,  de  qua  nec  corde  poenites.  Suut  enim  quibus 
roala  quae  agunt»  displicent.  Sed  tu  nec  in  eorde 
poenitentiaro  agis,  quia  nirois  induraturo  est  in 
malitia  cor  tuum.  Et  $eeundum  hane  duritiam  tuam 
thesaurizas  tibi  iram^  id  ett  ^ccumulas  et  reponis 
tibi  vindictam  exercendam  %n  die  iras^  id  est  in  die 


f  secundum  opera  ejus  (Matth.  xvi) :  bis  quidem,  ^  ultionis  extremae.  Jram  thesaurizai^  id  est  in  occuito 


c  qui  secundum  patientiam  boni  operis,  gloriam  et 
c  honorero  et  incorrupiiouero  quaerunt,  vitam  aeter- 
c  nam ;  his  autem  qui  sunt  ex  contentione,  et  qui 
c  non  acquiescunt  veritati,  credunt  autem  iniquita- 
c  ti ,  ira  et  indignatio,  tribulatio  et  angustia  in  oro- 
c  nero  animaro  hominis  operantis  maluro,  Judaei 
c  prirouro  et  Graeci.  Gloria  autero  et  houor  et 
c  pax  omni  operanti  bonuro,  Judaeo  primuro  et 
c  Graeco.  > 

Nos  scirous  judicium  Dei  esse  in  eos  qui  talia  fa- 
ciunt.  Sed  tu  cum  eadem  facias,  putas  te  evasurum 
iliud  judicium?  Et  hoc  est  quod  increpative  di- 
citur  :  Exiitimas  autem  hoc,  o  homo !  qui  jwiicas^ 
id  est  judicio  tuo  damnas  eos  qui  talia  agunt,  et 


multiplicas  tibi,  deterius  peccando  per  indultum 
temporis  spatium.  Nam  qui  converti  non  vis,  etiaro 
spatio  temporis  accepto,  per  hoc  roala  tua  ad  rea- 
turo  auges,  per  quod  ea  diluere  poteras,  si  con- 
verti  velies.  De  benignitate  eniro  Dei  iraro  sibi  re- 
probus  thesaurizat,  quia  dum  ad  poenitentiaro  tero- 
pus  accipit  et  ad  peccanduro  expendit,  ipsum  re- 
roedium  gratiae  vertit  in  augmenturo  culpae.  Unde 
et  oronipotens  Deus,  quia  coUata  remedia  conspicit 
ad  culpae  argumentum  trahi,  ipsam  l)enignitatero 
quaro  contulit,  in  judicii  dislributionero  (207)  vertit, 
ut  inde  plus  feriat,  unde  modo  amplius  exspectat; 
et  quia  horoo  deserere  roalum  nou  vuit  ut  vivat,  au- 
geat  unde  moriatur.  Theiaurizai,  inquit,  tibi  iram 


facis  ea,  quoniam  tu  effugiei  judicium  Det?  Quam-  D  venturam  in  die  tr(F,idestin  die  judicii,quaDeusvi- 


vis  enim  potestatem  nunc  super  caeteros  babeas,  et 
non  sit  qui  te  in  lioc  mundo  judicet,  non  tamen 
exisiimare  Deum  tibi  parciturum  debes,  si  male 
egeris.  Putare  enim  posset  aliquis  imperitus,  quod 
tanto  liberius  sibi  peccare  liceret,  quanto  diligen- 
tius  alios  a  peccato  compesceret.  Existimai  quoniam 
judicium  ejus  effugies^  id  est  uunquid  tibi  de  iropu- 
nitate  blandiris,  quia  Deus  in  praesenti  non  reddit? 
An  contemnii  divitia^  honitatis  ejus,  id  est  divitero 
et  copiosaro  ejus  bonitatem,  quia  nunc  miseri- 
cordiae  teropus  est,  et  divitias  patientioe  ejus,  qua 
peccantes  patienter  tolerat,  et  ionganimitatiSf  qua 


debituriratusesse  rcprobis,licet  nuilamentis  pertur* 
batione  moveatur,  et  in  die  revelationis  justi  judicii^ 
id  est  in  qua  revelabitur  quod  nunc  occulturo  est, 
justuro  judiciuro  Dei,  qui  taro  jusle  judicabii,  tif 
reddat  unicuique  secundum  opera  ejus.  Et  vere  ita 
unicuique  reddet,  nam  bonis  bona,  et  nialis  mala. 
El  boc  est :  His  quidem  reddet  gloriam,  qui  sunt 
boni  operis  secundum  patientiam,  id  est  qui  l>ona 
operantur,  bene  utentes  patientia  Dei,  vd  qui  se- 
cundum  patientiam  bene  operantur,  id  est  mercedero 
boni  operis  sui  per  palientiam  exspectant,  perdu- 
rantes  usque  in  flnem  in  l)ono  et  patientia»  ut  bona 


(S07f  jUiBS  districtionem. 


021  COMMENT.  IN  £PISTOLAS  PAULL  •«  IN  EPIST.  AD  ROM.«  6tt 

laciant  et  mala  tolerent.  His  reddet  gloriam^  ut  ful-  A  num  credulitatis  tempore,  non  dignitate.  Judaei 


geat  sicut  sol  in  regno  patris  eorum ;  honorem ,  ut 
sint  ei  similes  sicut  Joliannes  dicit :  c  Quia  cum 
apparuerit,  similes  ei  erimus  (/  Joan.  iii),  >  et  tii- 
corruptionem^  id  est  immortalitatem.  fiaec  reddet 
Deus  illis,  qui  sunt  secundum  patientiam  boni  ope- 
ris,  eihoc  quarentibus  vitamwtemamf  id  est  illis  so- 
lummodo.  qui  ex  patientia  et  bona  actione  sua  nil 
aliud  qnam  Titam  aetemam  quaerunt.  Elsi  enim  pa- 
tientiam  boni  operis  ostendunt,  gloriam  tamen  et 
ineorruptionem  non  recipient,  si  intentione  cordis 
Titam  aetemam  non  quaerant.  Istis  quidem  gloria 
dabitur.  Sed  his  qui  sunt  ex  contentionei  sicvt  yo6 
qni  Dunc  contenditis  adinvincem,  qui  $unt  ex  con» 
tentione^  id  est  ex  Teritatis  impugnatione,  ubi  quod 


enim  primo  crediderunt,  ac  bonum  operati  suut| 
et  poste^  Graeci ,  per  quos  signantur  gentiies ,  sed 
nunc  utrique  parem  in  regno  locum  beatitudinis 
habent. 

c  Non  est  enim  personarum  acceptio  apud  Deum. 
c  Quicunque  enim  sine  lege  peccaTcrunt,  sine  iegt 
c  peribunt.  Et  quicunqne  in  lege  peccaTerunt,  per 
c  iegem  judicabuntur.  Non  enim  auditores  legis  ju» 
c  sti  sunt  apud  Deum ,  sed  factores  iegis  justifica* 
c  buntur.  » 

Jure  aequipari  Judaeum  et  gentilem  in  pcena  el 
gloria,  quia  Deus  Judicat  non  secuudum  personas, 
sed  secundum  nierita.  Non  enim  est  apud  Deum  aC" 
ceptio  personarum^  sed  acceptio  bonomm  operam. 


asseritur,  non  rarione,  sed  animi  pertinacia  defen-  B  Sive  «enim  Judaeus,  sive  gentilis.  unusquisque  i 


ditur;  et  qui  non  acquiescunt  evangeiicae  veritati^ 
curo  eis  annuntiatur,  ut  faciant  quod  veritas  prae«> 
cipit,  sed^  credunt  iniquitati^  quam  diligunt,  promit- 
tentes  sibi  impunitatem  maiorum  quae  faciunt.  His 
reddetur'tra,  id  est  justa  ultio  Dei  et  indignatio^  id 
est  severitas  ejus,  tribulatio  de  reatu  conscientiae  et 
engustia  de  vana  poenitentia,  quando  erunt  inter  se 
poNMtentiam  agentes,  et  prae  angustia  spiritus  ge- 
mentes.  Vei  tra,  id  est  poena,  et  indignatio^  qua  sibi 
ipsis  indignabuntur,  quod  maie  agentes  iram  Dei 
meraerunt.  Hujusmodi  tra  et  indignatio  dabitur  cor- 
poribus  et  animabus  eorum  in  futuro.  £t  antequam 
animae  eoram  resocientur  corporibus,  interim  veniet 


cundum  opera  sua  judicatur  a  Deo.  Et  vere  Deus 
personam  non  accipit.  Nam  quicunque  peceaveruni 
sine  lege^  sicut  gentiies,  qui  iegem  scriptam  non 
acceperunt,  peribunt  sine  lege^  id  est  non  fiet  de  eia 
legale  judicium,  quia  in  gehennam  slne  judicio  prae- 
cipitabuntiir.  Et  quicunque  in  lege  peccaverunt,  sicut 
Judaei,  qui  iegem  Moysi  non  servaverunt»  per  legem 
judicabuntur^  id  est  damnabuniur,  quia  ipsi  audient 
verba  judicis,  ut  pereant  propter  legem  ejus  quam 
acceperant  ac  Tiolaverunt.  Vel  hoe  potest  haec  sen- 
tenlia  inteiligi  demonstrare,  quod  quicunque  minus 
peccat,  minus  punietur;  et  qui  magis  peccat  durius 
damuabitur.  i^ani  quicunque  peccaverunt  sine  lege^ 


tribuiatio,  quantum  ad  eiteriorem  craciatum;  et  an-  ^  id  est  sine  legis  transgressione,  sicut  gentes,  scili- 


gustia  quantum  ad  conscientiam,  quae  torquebit  in« 
trinsecus  ipsas  animas.  Vei  post  resurreclionem  tri^ 
Matio  in  corporibus,  et  angustia  in  animabus.  Haec 
poena  veniet  m  omnem  animam  operantis  malum , 
quia  anima  prima  peccat,  et  idcirco  poenam  prin- 
cipaliter  sentit.  Superius  etiam  dictum  erat,  rc;pro- 
bum  thesaurizare  sibi  iram  in  die  judicii.  Et  nunc, 
ne  quis  putaret  quod  reprobi;  usque  ad  diem  iiiam 
stne  poena  esseiit,  additur,  poenam  esse  dandam  in 
omnem  animam  hominis  operantis  malum.  Ac  si  di- 
catur  :  Non  soium  in  iiia  die  et  deinceps  sentiet 
iram  maius,  sed  et  ante.  Jn  omnem  animam  ope- 
rantis  maium^  Judosi  primum  et  deinde  Grcecif  id  est 
gentilis.  Judaeus  gentili  in  cuipa  praefertur,  quia  prae- 


cet  qui  minus  peccaverunt,  sine  lege  peribunt^  id 
est  minus  punieutur,  quia  tantum  propter  peccata 
sua  damnabuntur,  non  propter  transgressionem  le- 
gis  Mosaicae,  quia  non  habuerant  iliam.  Et  e  diveno 
quicunque  peccaverunt  in  lege^  id  est  gravius  pecca* 
veront  iegem  transgrediendo,  per  legem  judicfAun^ 
tur^  id  est  atrocius  damnabuntur,  quia  et  propter 
legis  praevaricationt m ,  et  propter  peccata  sua  pu- 
nieutur.  Et  vere  per  legem  judicabuntur,  ut  pereant, 
quia  propter  solam  iegis  notitiam  non  salvabuntur, 
quoniam  solo  legis  auditu  non  justificantur,  et  sine 
justitia  nemo  salvatur.  Non  enim  illi  qui  tantum 
auditores  suni  legisjusti  sunt  apud  Deum^  quamvis 
apud  homines  aestiroentur  justi,  sed  factores  legis 


ter  naturalero  legem,  et  Moysi  legem  scriptam  ha-  J)  justificabuntur^  id  est  justi  justificabuntur.  Factores 


buit,  ac  praevaricatus  est.  Judsus  seroper  ante  po- 
Ditur,  quia  prirous  Deum  cognovit  :  et  credens» 
|nt>pter  Abraham  honorificentior  est ;  diffidens  au- 
tem,  pejus  tracUndus,  quoniam  promissa  patribus 
Tefutavit.  Ostenso  autem  quod  male  operantes  ex 
utroque  populo  sint  puniendi,  ostendit  econtra  quod 
oene  agentes  ex  circumcisione  et  praeputio  sinl  glo- 
rificandi,  ideoque  sententiam  praeroissam  repetit  : 
Poena  eril  male  operanti.  Sed  gloria,  id  est  splendor 
clariflcati  corporis,  et  honor^  id  est  locus  ad  dexte- 
ram  judicis,  et  pax,  id  est  oronimoda  qui  est  in  re- 
gno,  erit  omni  operanti  bonum;  non  dico  omni  qui 
videtur  operari  bonuro ,  sed  qui  veraciter  operatur 
ppQd  Peus  bonuro  judicat.  Judwo  vrimum.  Pri- 


enim  legis,  utique  justi  sunt.  Ac  per  hoc  tanturodem 
est  ac  si  diceretur  :  Factores  iegis  creabuntur,  non 
quia  erant,  sed.  ut  sint,  ut  vel  sic  inteiiigerent  etiam 
Judaei  legis  auditores,  indigere  se  gratia  justifica- 
toris,  ut  posseiit  esse  factores.  Vei  justificabuntur^ 
id  est  justi  deputabuntur.  Factores  eniro  legis  ilii 
sunt  qui  credunt  in  Ghristum,  quero  lex  proroisit, 
et  de  quo  Moyses  ait :  c  Ipsuro  audietis  tanquam 
me  (Deut.  xxiv).  i  Sed  credere  in  eum  et  audire 
eum,  id  esl  obedire  ei,  uemo  potest  nisi  donante 
ipsius  gratia. 

c  Gum  enim  |(lentes  quae  legem  non  halwnt»  na- 
c  turaliter  ea  quae  legis  sunt  faciunt,  ejusmodi  le- 
c  gem  non  habenteS)  \^s\  «l\2^v  vss^  \^v^^^)i?^*9^ 


915  HERYEl  BURGIUOLENSIS  MONAGIII  m 

i  dunl  opos  legis  scriptum  in  cordilnis  suis ,  te-  A  corde  nostro  tam  bonariim  quam  roalarum  cogi» 


c  stimoniiiro  reddenle  illis  conscientia  ipsorum, 
c  et  iiiter  se  invicem  cogitaiionum  accusaniium, 
f  aut  etiam  derendenlium  in  die.  qua  judicabii  Deus 
c  occuita  tiominum  secundum  Evangelium  meum 
c  per  Jesum  Ghristum.  i 

Faclores  legis  justificantiir,  quia  etiam  gentes. 
Et.boc  est  quod  adjungit  :  Cum  enim  gentes,  etc. 
Tel  ita  dixerat  gentiiem  damnari  si  male  ope- 
raretur,  et  salvari  si  bene.  Sed  cum  legem  non 
habeat,  et  quasi  nesciat  quid  sit  bonum,  et  fuid 
slt  malum ,  videretur  neutrum  sibi  debere  ini- 
potari.  Contra  Apostolus  :  Eisi  non  habet  le- 
fem  scriptam,  habct  naturalero,  qua  intelligit  et 
tibl  conscius  est,  quid  sit  bonum  vel  malum ;  et 
ideo  credendus  est  bene  vei  male  operari,  et 
merilo  salvari  vel  damiiari.  Quod  non  cst  nisi 
per  gratiam  et  fldem,  quae  renovat  natnralem 
imaginem  Dei  in  hoinine  scriptam,  sine  qua  re- 
nuvatioiie  male  operatnr  et  damnatur,  accusante 
eum  consci.'ntia.  Et  hoc  cst  quod  ait  :  Gentes, 
qum  legtm  Mosatcam  non  habent,  naturaliter^  id 
est  Daliiraii  ratlone  snadente,  ftniunt  ea  qux  le- 
gi$  suntf  id  est  qua^  lex  ficri  jubet,  ito;t  haben^ 
te$  legem  ejusmodi,  id  est  scriptam,  ipsi  $unt  sibi 
/ex,  id  est  naturalis  ratio  est  eis  lei ,  qui  bona 
laudai;tcs,  et  mala  danniantes,  oslendunt  opu&  te- 
§is  este  seriptum  in  cordibus  suis,  id  cst  flrmi- 
ter  impressum   rationi  eorum.  Ntillus  enim  est  qui 


tationum  notae  quaedam  et  signacula  relinquuntur. 
Quae  in  occulto  nunc  pectoris  posita,  in  die  illa 
revelabuntur  ab  eo,  qul  solus  polest  occulta  ho-> 
minum  scire.  Quarum  notarum  causas  non  la- 
tere  Deum,  etiam  conscientia  noatra  contestabi- 
tur.  Et  quia  non  solum  opera,  sed  etiam  cogita- 
tiones  in  illo  judicio  tam  subtiliter  exqulrenlor ; 
ideo  fidelis  quisque  semelipsum  dobK  introrsas 
discutere  nunc,  et  vehementer  ante  judicium  exa- 
roinare,  ut  districtus  iudex  eo  jam  tranquillus  ^e- 
niat,  quo  reum  suum  discutcre  appetit,  jam  pro 
culpa  punitum  ccrnit.  Testimonium^  inquit,  red- 
dente  illis  conscientia^  quoniam  conscientia  pro- 
pria  sufficit  unif:uique  ad  testimonium  (208).  Con- 
scientia,  subauditur  operum,  et  cogitationum  inter 
$e  invicem  aceusanlium  vel  etiam  defendentium^ 
Non  dicit  quod  exdem  cogitationes  accusant  et 
defendunt,  sed  quod  vicissim  quaedam  accusant. 
et  qiiaedam  defendunt  contra  maiignorum  spiri- 
tuum  accusationem.  Conscientia  reddente  testimo^ 
nium  in  die  qua  judicabit  Deu$^  vel  tn  die,  id  esl 
in  luce,  cum  judieabit  Deus^  occulta  hominum^ 
id  est  secreta  cordis  vel  peccata  latentia,  per  con^ 
fessionem  non  manifestata,  judicabit  Deus;ethoe 
secundum  Evangelium  meum^  id  esl  secundum 
Evangelium  quod  ego  praedico,  et  judicablt  non 
per  seipsum,  sed  per  Je$um  Christum,  quia  c  Pa- 
ter  non  judicat  quemquam  per  seipsum.  sed  per 


iiicit  alteri  injuriaro,  n  si  qui  (ieri   nolit  sibi.  Et  q  Filiuro ,    quoniam  omne   judicium  dedil    Fiiio.  » 
Id  hoc  transgreditur  naturse  legein,  qiiain  non  si-      (Joan,  v.) 


nUur  ignorare»  duin  id  quod  facit,  iion  vull  pati. 
Opus  enim  legis  est,  non  occidere,  non  inoechari, 
hen  fiirari,  non  concupiscere,  non  falsuni  testiino- 
inium  dicer^,  patrcni  et  malreni  honorare,  et  his 
afmilia  facere,  unuinqiic  Deum  Gn^atorem  om- 
niiiiii  credere  (Exod,  xx).  El  h£C  omnia  natura- 
lis  laiio  scripsit  iii  conie  genttlium.  Et  ita  no- 
Yeruiii  quiil  agendum  essei,  cl  quid  vitaiiduiny 
te$timomum  reddcnte  iilis  in  dic  judicii  conscien^^ 
tia  ipi,oruin  de  h  s  qux  fecerunl,  quia  ipsi  sibi 
tesios  eruiit  bonorum  et  malorum  quae  gesscrunt, 
scicittv  s  iiide  se  merito  salvari  vel  damnari.  Nec 
aoluiii    couscieiilia   openim,   sed  et   eogitationum 


c  Si  autem  tu  Judaens  cognomiDaris ,  et  re* 
c  quiescis  in  lege,  et  gloriaris  iu  Deo,  et  nostl 
c  voluntatem  ejus,  et  probas  utiliora,  instructos 
c  per  legem,  confidis  teipsum  ducem  casconam 
c  esse,  lumen  eorum  qui  ui  tenebris  suDt|  erudi- 
c  torem  insipientium,  magistrum  infantium,  hft- 
c  beiitem  formam   scientis  et  veritatis  in  lege. » 

Postquam  allocutus  est  gentium  partes,  vel  com* 
muniicr  de  Judaeis  et  gentibus  est  locutus,  nunc 
ad  solos  Judaeos  sermonem  dirigit,  cupiens  eos 
bumiliare,  qiioniam  ex  accepta  lege  superbiebaDt. 
et  ge.H^s  quasi  peccatrices  despiciebant.  Gravius 
enim  «iccusat  illos  peccasse  praevaricando  legem. 


naiarum   vel  bonurum,  cogitationum  dico   accu-  D  Quasi  dicat :  Gentilis  habet  tantum  Daturalem  le- 


Bontium  inter  se  invicem  aut  etiam  defendentium 
quia  vicissim  se  accusabunt  vel  defendent  ipsas 
cogitaliones  in  consjtectu  judicis,  ut  cogitaliones 
Dostrae  omnes  uno  tenipore  congregatae,  justum 
judicem  probent,  dum  aut  accusat  nos  nostra  con- 
scientia  aut  excusat,  utrum  plura  sint  peccata, 
an  bona  opera ;  et  utrum  vetera  an  nova,  utrum 
deleta  poeniteniia  an  novis  sceleribus  instaurata. 
Ita  vel  accusabuDt  vel  defendent  nos  cogitationes 
uostrae,   non  utique  illae,    qua;  tunc   erunt,   sed 


geni,  scd  lu  si  Jud»us  vocaris ,  et  legem  scri- 
ptam  habes,  majora  dona  divinitus  accepisti,  et 
majora  bona  debes  operari;  si  tu  eognominaris 
Jud(eu$,  id  est  si  a  tua  cognatione  trahis  hoc 
nomen  quod  est  Judeus,  non  habens  nominis 
significatum,  hoc  est  nou  rei  veritate  Judaeus,  sed 
solo  nomine,  quod  tibi  propter  dignitatem  ven- 
dicas  a  Juda,  qui  dignior  fuit  iiiter  fiUos  Jacob, 
Et  requiescis  in  lege,  id  est  delecUris  ia  scri- 
ptura  legis,    qiria  non    est  tihi   iaborandum  ad 


istae,  quae  nunc  sunt  in  nobis.    Gum  enim  slve     perquirendam  veriutem,   sicut  gentilibus,  qui  le- 
boDt  sive  mala  eogitamus  velut  iuceru,  sic  in     gem  non  habent.  Et  gioriari$  in  Deo^  non  et 


(90$)Locu8  obBeartor. 


•25  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  6S6 

modo  qno  postulat  gratia,  quae  non  operum  me-  A  non  m(Bchandum,   id  est  non  adulteranduroy  tiuB- 


ritis,  sed  graluita  datur ,  sed  Teiut  qui  solus 
rueris  legem  ejus  accipere.  Et  noiti  voluntatem 
ejus,  id  cst  quid  ipse  veiit  ab  hominibus  fieri, 
Td  voluntatem  ejus,  de  redemptione  humani  ge- 
Heris.  El  probas  utiliorat  id  est  de  utilibus  utiliora 
ads  eligere,  in$tructu$  per  legem^  quia  per  nar 
turam  multa  utilia  probantur,  per  legem  vero  uti- 
liora,  et  per  gratiam  perreciiora ;  si  Ulis  es,  coii- 
fidie  ieipsum  e$se  ducem  oBcorum,  id  est  te  posse 
ducere  per  viam  justitiae  eos  qui  non  intelligunt 
quid  debeant  agere,  et  te  esse  lumen  eorum  qui  is 
lenebris  sunt,  quod  scilicet  possis  eos  illominare. 
€£cos  in  tenebris  positos ,  inteiligamus  gentilea, 
qui  et   lumine  rationis  privati  sunt ;  et  si  qoid 


chari$J  qui  abominari$  idola^  sneriL^gium  faciet 
id  est  tu  ipse  fucis,  quod  pr<cdjcas  lleri  uon  d*> 
bere,  dum  fidem  Cbristi  a  kge  per  roalam  iuter- 
pretationem  subripis,  et  legem  adulteras,  quoin 
ablata  verilate  mendacium  ponis ;  ar  sacrilegus  ei, 
dum  Chrislum,  quem  propheticus  sermo  signifl* 
eat,  negas.  Et  cur  baec  Tacis?  Cur  sensum  de 
Chrislo  furaris  ex  legc  ?  Et  cur  moecharis,  id  eat 
adulteras,  boc  cst  mentem  tuam  falsitate  cer- 
rumpi  facis,  contemnendo  veritatem  ChristiaiUB 
fidei  quasi  iegilimum  virum,  et  eligendo  men- 
daciuni  velut  aduUerum  ?  Non  enim  est  una  mo^ 
cbatio,  sed  omne  quod  totum  Deo  debes,  si  alii 
quam   Deo  reddideris,    sive  amorem,  sive  tlmo* 


sciunty  tamen  in  tenebris  sunt.  Vel  quoslibet  mente      rem,  sive  serviiiuni  sive  obedientiaro,  sive  spem. 


excatos  et  in  tenebris  ignorauli;»  constitutos  ac- 
cipiamuSy  quorum  Judaeus  se  non  solum  manudo- 
ctorero,  sed  et  llluminatorem  esse  gloriatiir  pro- 
pler  iegis  notitiam.  Et  eruditorem  in$ipieniium^ 
id  ett  qiiod  imperitqs  Judaeos  pouere  possit  extra 
ruditatero,  qua  le.:;em  aliquo  modo  sciunt,  scii  quo- 
modo  eam  debeant  inteiligere,  dubii  sunt,  et  iiide 
inter  se  loquuntur,  et  magi$trum  infantium  eo- 
rum  Judaeorum,  qui  neque  fari  sciunt  de  legis 
dubietatibus,  habentem  formam  scientice  et  verita' 
Ita  in  lege,  ut  aliis  exemplar  scienli»  legis  sit  et 
veritatis.  Quidam  enim  habenl  scienliam  et  intd- 
lectum  alicujus  libri,  et  ita  sentiunt  sicnt  auctor 


Et  ideo  gravius  ab  illo  deiinquitur,  a  quo  perfee< 
tio  pnedicatur.  Et  tu  qui  idola  detestaris,  cur  sa- 
crilegium  facis,  id  est  cur  aufers  Christum  desa- 
cro,  hoc  est  a  lege,  ncgando  eum  ibi  soiiari?  Se- 
crilegium  enim  vocatur  sacri  furtum,  quia  legen 
vei  sublegere,  furari  dicilur.  Sacrilegiom  quippe 
est,  vel  sacrum  de  sacro  auferre,  sicot  reiiqui^ 
de  ecclesia,  vel  sacrum  de  non  sacro,  sicut  cm- 
cem  de  doiuo  laici ;  vel  non  sacrum  de  sacro,  si- 
cut  capam  laici  de  ecclesia.  £l  sacril**gium  Ca- 
cit,  qui  sacrum  Christi  intellectom  a  sacra  lege 
tdllit.  Sacrilegium  enim  est  in  hoc  loco  proprleip 
quod  in  Deum  committitur,  quasi   sacri  violatk^ 


ipsc  sensit,    non  tamen    habent  inde   veriutem,  q  ^el  niandaioruui  praevaricalio.  Uude  et  additor : 

Qtit  tfi  Uge  gloriari$^  id  est  qui  de  lege  qoam  sokii 
ex  omnibus  populis  qui  sub  cmlo  sunt,  accepisti 
te  jactas,  eur  Deum  per  prmaricationem  ejuaden 
legu  iuhonoras^  facieiido  furla  et  adulteria  et  it» 
criiegia?  Nam  secundum  litteram  multi  Judao- 
rum  hoc  fecisse  reperiuntur,  furta  videlicet  et 
adulteria  et  sacrilegia.  Figurator  autem  per  hoiic, 
qoem  ita  nunc  increpat  Apostolus,  quiiibet  do* 
ctor  ecclesiae,  qui  l»ooa  praedicat  et  mala  fac  t,  do* 
struens  moribus,  quod  astruit  vocibus.  Cui  rede 
dicitur :  Qui  alium  doces^  teipsum  non  doces^  elc. 
Deinde  probalquod  Judaeipraevaricandolegem,  inbo* 
noraverint  Deuin.  VereDeuminhononi8tu,etsimilei 
tui.  Nam  nomeu  Dei^  id  est  gloria  et  fama  norainii 
D  Dei  bla$phemaiur^   id  est  vituperatur,  tnler  geniu 


qoia  nesciunt  quomodo  sit  verum,  nec  etiam  vo- 
rum  esse  sciunt.  Sed  Judaeus  habere  se  iactat  ei 
seiisum  legis,  et  scire  verum  esse  illum  sensom 
legis,  ita  ut  aliis  babere  volentibus  ait  exemplar, 
Unqoam  qoi  ex  legis  littera  formam  scientias  et 
Teriutis  acceperit.  Et  qoia  haec  omnia  profitetor 
qoidem,  nec  Umen  vere  tenet,  ideo  sobjongi- 
lor : 

f  Qui  ergo  aliiim  doces,  teipsum   non  ooces? 

qui  pne<Ucas  non  furandum,  furaris?  qui  dids 
«  non  mcechandum,  moecharis?  qui  abominaris 
i  ^dbli,  sacrilegium  facis  ?  qoi  in  lege  gloriarit, 
«  per  praevaricationem  legis  Deom  inhonoras  ?  No- 
4  men  enim  Dei  per  vos  blasphemator  inter  f en- 
c  tes,  sicut  scriptum  esl  (l$a.  lii.  xxxvi). 

Quaiidoquidem  iu  gloriaris  de  lef^^  et  alioe  te 
docere  jacUs,  ergo  tu  ^tit  aiium  doce$,  cur  noii 
doces  tiipsum^  id  est  t4i  dux  caecoruiii,  quomodo 
viam  recUm  non  vides?  Si  enim  videres,  per 
ipsam  iitique  ambulares.  Tu  lunitMi  eorum  qui  in 
tenebris  sunt,  quomodo  non  abjicis  opera  lene- 
braruro  ?  Eruditor  insipientiiim,  cur  ctiam  timo- 
rem  Domini,  qui  st  inilium  sapientiae,  reliquisti? 
{Eeele.  i.)  Magister  infaiitium,  cur  puer  es  senso  ? 
Qoi  babes  formam  scientiae  et  veriutis  in  lege, 
cor  nec  ipse  seqoeris,  nec  alios  sequi  malo  too 
exempto  permittis  ?  Quare  non  oonvenit  vita  tua 
doctrinae  tuae,  et  opos  tuum  destroit  fidemtoafli? 
Qil  prefdieas  nan  fufmuhm^   furttris?  "trt  diei$ 


per  vo$,  id  est  per  malam  couversationero  vestram. 
Sicut  enim  bona  viu  fi Jelium  causa  est,  ul  Deoi 
glorificctur  a  videnlibus  :  sic  quando  illi  qoi  legem 
Dei  acceperunt,  niale  vivunt,  iliorum  prava 
conversatio  catisa  esl,  ut  Deus  blasphemetur,  stc- 
tff  scriptum  e$i.  Lleo  non  apposoit  obi,  vel  qoi- 
bus  verbis  boc  scriptum  sit,  quia  Jodaeis  loqoe- 
batur,  qui  legem  et  propheus  habebant;  et  obi 
hoc  scriptom  esset,  satis  noverantt  videliret  in 
Ezecbiele,  per  qiiein  Deus  de  iliis  qui  in  Chaldw 
tenebantur  caplivi,  conquestns  est,  dioens :  t  la- 
gressi  sunt  ad  gentes,  et  poUuerunt  iiomen  siB- 
Gtom  meum,  cum  diceretor  de  eis.  Populos.  Do* 
mini   iste  est,  et  de   lerra  egressi   sunt  (Euek. 


m 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  M(»IAGHI 


628 


xxxTi).  >  Sic  tunc  per  illos  blasphemabatur  nomen  A  si  regulam  observes.  Si  antem  praeyaricator  regul;e 


Domini,  quod  ipsi  malis  operibus  suis  polluerant 

in  oculis  gentium.  Putal)ant  enim  gentcs  quod  ea 

qua:  Judaei  faciebant,    placerent  Deo  ipsorum,  et 

ideo  Tituperabant  eum.  Similiter  et  per  eorum  ne- 

quitiam,  qiii  tempore  quo  Paulus  baec  scriDebat, 

dispersi  inter  gentes  erant,  blasphemabatur  Deus 

a  gentibus.   Sic  et  nunc  per  nonnnllos  religionis 

proressores,  dum  pravitatis  exempia  de  se  osten- 

dunt,  blasphematur  plerumque  Deus  ab  imperitis 

et  secularibus. 

c  Gircumcisio  quidem  prodest,  si  legem  obser- 

ves.  Si  autem  prsvaricator  legis  sis,  circumcisio 

tua  praeputium  facta  est.  Si  igitur  praeputium 

jastitias  legis  custodiat,  nonue  praeputium  illius 


sis,  cuculia  tua  inutilis  facta  est.  Deinde  infertur  a 
contrariis  sic.  Quando  quidem  si  praevaricator  legis 
fueris,  circumcisio  tibi  non  plus  prodest  quam  prae- 
putium;  igitur  si  praeputinm  observet  legem,  tan- 
tomdem  prodest  ad  salutem,  quantum  circumcisio 
cum  observatione  legis.  Et  hoc  est :  St  prwpuHumf 
id  est  gentilis,  qni  in  praeputio  camis  ad  fidem 
Ghristi  venit,  custodiat  juBtitias  leqis^  id  est  praece- 
pta  moralia,  per  quae  juslificatur  homo,  sicut:  c  Non 
moechaberis,  Non  concupisces,  Honora  patrem  et 
matrem,  et,  Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum 
(Exod»  xx),  I  nonne  prcnutium  iUiu$  reputabitur  in 
drcumcisionem?  id  est  nonne  ipse  habens  praepu- 
tiom,  aequiparabitur  Judaeo  habenti  circumcisionem 


^ p.«  ,  „^ — ^  ^ — ^^. „  ,     ,   . 

in  circumcisionem  reputabitur,  et  judicabit  id      cum  legis  observatione?  idest  non  oberit  ei  praepn- 


quod  ex  natura  est  praeputium,  legem  consum- 

mans,  te  qui  per  litleram  et  drcumcisionem  le- 

gis  praevaricator  es  ?  Non  enim  qui  in  mariifesto 

Judaeus  est,  neque  quae  in  manifesto  in  carne 

est  circumcisio,  sed  qui  In  abscondilo  Judaeus, 

et   circumcisio   cordis   in    spiritu,  non  littera, 

cujus  laus  non  ex  bominibus,  sed  ex  Deo  est.  i 

Ostenderat  legem  non  valere  Judaeis,  *  et  nunc 

ostendit  nec  circumcisionem  illis  prodesse.  Proba- 

verat  eos  non  posse  gloriari  de  lege,  quia  transgretsi 

sunt  eam,  id  est  moralia  praecepta  ejus.  Possent 

ipsi  respondere,  dicentes  :  Quamvis  ipsa  lex  non 

proficiatnobisquiatransgressi  sumus  illam,  sicut 


tium  babere,  si  iegem  spiritaliter  observet,  sed  in 
filiis  Abrahae  reputabitur;  et  quod  circurocisio  facit 
Judaeo  legem  observanti,  idem  faciet  ei  praepntium, 
postquam  cum  fide  praecepta  legis  observabit.'  Et 
non  solum  aequalis  erit  Judaeo,  sed  etiam  Judaeum 
judicabit,  non  potestate  judicii ,  sed  comparationc 
facti  melioris;  prceputium^  id  esl  praeputiatus ;  con- 
$umman$,  id  est  complens  legem,  te,  o  Judaee,  qut 
per  litteram  et  circumcisionem  es  prcevaricator  legis. 
Praeputium,  inqnam ,  quod  est  ex  natura,  id  est 
quod  ita  permanet  ut  natura  dictavit,  nec  circumci- 
deudo  resecavit,  quod  sibi  natura  dedit,  illud  praepu* 
tium  custodiendo  naluralem  legem ,  quam  tu  prae- 


tu  dicis,  tamen  de  circumcisione  possumus  gloriari,  (^  varicaris  in  littera,  judicabit  te^  id  est  comparatione 

~  sui  judicabilem  te  ostendet.  Ita  saecularis  vir,  si  re- 
ligiose  vixerit,  condemnabit  respectu  sui  enm,  qui 
religionis  habitumet  professlonem  habet,nectamen 
religiose  vivit.  Dixi  quod  circumcisio  tua  praeputium 
facta  est,  et  praeputium  gentilis  in  circumcisionem 
reputabitur.  Nec  immerito  :  Non  enim  est  verus  /tc- 
dcBus  ille  qui  in  manifesto  Judceus  est,  id  est  in  vo- 
cabulo  et  natione  et  legisobservantiacamali,  heque 
est  vera  circumcisio  illa,  quce  in  manifesto,  id  est 
quae  corporeis  oculis  videri  potest  in  carne,  id  est 
in  cutis  ablatione;  sed  ille  est  verus  Judaeus,  ^tit  in 
abseondito  JudcBus  est,  id  est  in  secreto  cordis  con- 
fltens  et  laudans  Deum,  et  illa  est  vera  circumcisio, 
quae  est  cordis.  Antiqui  patres  et  circumcisionem 


quia  per  eam  praecellimus  gentes  incircumcisas.  Et 
Apostolus :  Circumeisio  quidem  prodest,  si  legem  ob- 
$erves ,  id  est  cum  observantia  moralium  praece- 
ptorum  in  fide  factorum.  Sed  si  sis  prmaricator  le- 
gis,  sicut  es,  ut  probavimus,  id  est  si  quod  circnm- 
cisio  exigit,  non  impleas ,  tunc  circumcisio  tua  car- 
nalis,  de  qua  mullum  gloriaris,  facta  est  prceputium^ 
id  est  plus  non  valet  tibi  quam  si  circumcisu«  non 
esses.  Prodest,  inquit,  suo  tempore  circumci- 
sio,  quia  Jud^eum  facit  vivere  et  non  exterminari. 
Prodest  circumcisio,  quia  facit  in  lege  esse.  Prodcst, 
quia  obediendo  Deo  facit  signum  futurae  veritatis, 
dum  populus  radis  sub  limore  custoditur ;  camis 
enim  circumcisio  vera  cordis  circumcisionem  prae- 


signat.  Et  ideo  ante  Salvatorid  adventum  prodest  D  carnis  habebant  propter  signaculum  fidei ,  et  cir- 


carnalis  circumcisio,  si  legem  observes,  id  est  si  et 
moribus  circumcidaris.  Non  enim  alia  intelligitur 
esse  vera  circumcisio,  quam  aniroae  purgatio,  et  vi- 
tioram  abjectio.  Et  idcirco ,  prodest  carnis  circuro- 
dsio,  si  et  mens  per  observantiam  moralium  prae- 
ceptoram  legis  circumcisa  sit.  Signum  prodest,  si 
res  adsit.  Gaeteram  signum  sine  re  superfluum  erit. 
Hoc  est  enim  quod  sulxlitur,  quia  si  prmaricator 
iegis  sis,  circumcisio  tua  prctputium  facta  est,  quo- 
niam  cnm  sis  came  circnmcisus,  opere  es  incircum- 
dsos.  Similiter  dici  potest  Gbristiano  :  Baptismiis 
prodest,  sl  Evangellum  observes.  Si  autem  praeva- 
lioior  legis  sis,  id  est  Evangelii,  baptismus  tuus 
jf/M  ilbi  faJdbH.  Sic  et  monacho  coculla  prodest, 


cumcisionem  cordis  propter  ipsam  fidem.  Sunt  ergo 
Judaei  in  circumcisione  carnis,  et  sunt  Judaei  in  cir- 
cumcisione  cordis.  Ab  his  patribus  degenerantes 
isti,  qui  in  nomine  gloriantur  et  facta  perdiderunt. 
remanserunt  in  carne  Judaei,  et  in  corde  pagani. 
Qui  idcirco  maxime  Judaei  sunt  appellati,  quia  Ju- 
das  unus  erat  ex  duodecim  filiis  Jacob,  et  de  tribu 
ejus  regnum  veniebat  Judaeis ,  sicut  et  ipse  Jacob 
prophetaverat,  dicens  :  c  Non  auferetur  sceptrom 
de  Juda  et  dux  de  femoribus  ejus ,  donec  venial  qui 
mittendus  est  {Gen.  xlix).  i  Nunquam  ergo  post 
David  habuerunt  regem  Judaei ,  nisi  de  trlbu  Juda, 
donec  Ghristus  veniret,  qui  et  ipse  de  tribu  Juda 
nasci  dignatus  est,  u^te  verus  rex.  Herodes  enim, 


0t9 


GOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


m 


iiib  quo  Dominas  natus  est,  primus  ex  alienigenis  A  vet,  utiiis  est;  si  vero  prsevaricetar,   iu  praepuiium 


regnavit  in  Judaea.  Itaque  ipso  jam  veniente  Domi- 
no,  eversum  est  regnum  Judseorum  et  sublatum  ab 
eis.  Modo  non  habent  regnum,  quia  noluerunt  co- 
gnoscere  regem  verum.  Qui  ergo  a  Juda,  4e  cujus 
stirpe  regem  babebant  vocabantur  Judael,  videamus 
si  jam  hoc  nomine  sunt  appellandi.  Ipse  enim  voce 
sua  abdicaverunt  se  ab  isto  nomine ,  ut  Judsei  non 
sint  digni  appellari,  nisi  tantum  came.  Gum  enim 
saevireni  in  Christum,  qui  de  Juda  et  de  David  rex 
eis  datus  fuerat»  ait  illis  Piiatus :  c  Regem  vestrum 
cnicifigam?  (Joan,  xix.)  i  At  illi :  Non  babemus  re- 
gem  nisi  Gaesarem  (ibid,).  >  Si  non.habebant  regem 
nisi  Caesarem,  ablatum  erat  sceptrum  ex  Juda.  Et 
si  ablatum  erat  sceptrum  ex  Juda,  jam  venerat  qui 


vertitur;  et  econtra,  si  praeputium  impieat  legem, 
reputatur  in  circumcisionem.  Nunc  autem  quia  vi-; 
det  quod  sibi  possent  objicere  Judaei :  Ergo  nihil  est 
amplius  nobis,  quam  gentilibus,  et  sic  Deus  super- 
flue  fecit  nos  circumcidi,  ipsemet  ponit  iHam  obje- 
ctionem,  ostendendo  quid  illis  sit  majus  quam  gen- 
tilibus.  Quandoquidem  circumcisio  praevaricans  le- 
gem,  sit  praeputium;  et  praepulium  consummans  le- 
gem ,  reputatur  in  circumcisionem ,  id  est  Judaeus 
fit  gentilis,  et  gentilis  Judaeus,  ergo  quid  amplius  e$t 
JudfBO ,  qui  dicitur  peculiaris  populus  Dei  quam 
gentili,  qui  dicitur  canis  immundus?  aut  qum  utili^ 
tas  e$t  circumcisioniSf  id  est  quid  consecutus  est  de 
circumcisione?  Huic  interrogalioni  vel  objectioni 


mittendus  erat,  et  illi  virtutem  Judaici  nominis  ^  respondetur,  quia  mtt/lum  amplius  Judaeo  secundum 


perdiderant.  Illi  autem  vere  sunt  Judaei,  qui  Ghri- 
stiani  facti  sunt  ex  Judaeis.  Gaeteri  vero  Judaei,  qui 
in  Ghrbtum  non  crediderunt,  etiam  nomen  ipsum 
perdere  digni  fuerunt.{Judaea  ergo  vera,  Ghristi  ec- 
clesia  est,  credens  in  illum  regem,  quivenit  extribu 
Juda  per  virginem  Mariam.  Recte  itaque  dicit 
Apostolus  non  vere  Judaeum  esse,  qui  in  manifesto 
Jodaeus  est,  neque  veram,  quae  in  manifesto  in  came 
circumcisio  est,  sed  eum  qui  in  abscondito  Judseus 
est,  et  eam  circumcisionem,  quae  est  cordis  in  spt- 
rils,  nontn/tllera,  idest  ut  secundum  spiritum, 
non  secundum  litteram  lex  intelligatur.  Gircumcisio 
cordis,  est  voluntas  pura  ab  omni  illicita  concupi- 
scentia.  Quae  circumcisio  non  fit  littera  docente  et 


priora  tempora,  et  hoc  per  omnem  modum ,  id  est 
per  corporalem  et  spiritalem  modum.  In  utroque 
enim  modo  fecit  Deus  multa  Judaeis ,  quae  gentilibus 
non  fecit;et  itasecundum  priorem  statum  sunt  dignio- 
res,  sed  nunc  in  fide  non  excellentiores.  Gorporali 
roodo  pluit  illis  roanna  in  deserto,  et  introduxit  eos 
in  terram  promissionis,  ac  magnis  opibus  ditavit; 
spiritali  quoque  modobene  fecit  eis,  dans  illis  no- 
titiam  sui,  et  aperiens  voluntatem  suam ,  et  justifi- 
cans  eos  per  fidem  venturi  Redemptoris.  Primum 
quidem,  Quasi  dicat :  Ut  alia  minora  de  temporali- 
bus  praetermitlam,  hoc  primum  et  praecipuum  pono, 
quod  eloquia ,  Det,  id  est  lex  ct  propbetae  t7/t«  ut 
amicis  sunt  credita^  per  quae  intelligerent  de  futura 


minante,  sed  spiritu  adjuvante  et  sanante.  Cujus^  ^  incarnatione  sapientiae  Dei,  et  redemptione  homi- 


circumcisionis  vel  Judaei,  laus  non  ex  hominibusy  sed 
ex  Deo  est^  quia  non  ex  inani  vocabulo  laudatur  ab 
hominibus,  sed  ex  intima  veritate  a  Deo ,  qui  per 
suam  gratiam  praestitit  ei,  unde  laudari  possit  et  di- 
cere  :  c  In  Domino  laudabitur  aniroa  roea  {Psal, 
xxxiii).  >  Nam  etiamsi  hofnines  talem  Judaeum  vel 
talem  circumcisionero  laudent ,  laus  iila  non  ex  ho  • 
minibus  est,  sed  ex  Deo,  id  est  non  ex  huroanis 
meritis,  sed  ex  Dei  gratia.  Non  eniro  jure  quisquam 
laudari  potest  solis  meritis,  si  ei  gratia  superna  de- 
fuerit,  sed  cuicunque  gratia  illa  adfuerit,  hunc  vere 
laudabilem  facit.  Sic  et  nonnulli  gloriantur  apud 
homines  de  exteriori  habilu  religionis,  qui  taroen 


num.  Vel  credita  sunt  ab  illis,  quia  nos  credirous 
veras  esse  Scripturas,  quas  illi  tradiderunt  nobis, 
et  a  nulla  alia  gente  libros  divinae  auctoritatis  rece- 
pirous.  Sive  credita  sunt  ab  illis,  id  est  ipsi  ea  cre- 
diderunt,  quae  prophetae  et  lex  de  Ghristo  praedixe- 
runt :  et  ita  facilius  receperunt  Christuro,  quem  in 
ipsis  eloquiis  intelligebaut  promissuro.  £t  vere  cre- 
dita  sunt  t7/is,  hoc  est  illi  ea  credidemnU  Quid 
enim  obest,  si  quidam  illorum  non  credideruntt 
Yel  ita :  Yere  plus  habuerunt  in  eo  quod  Deus 
credidit  illis  eloquia  sua ,  quoniam  propter  haec 
Ghristus  ad  eos  venit ,  et  ad  fidem  priroos  adduxit. 
Quid  enim  obfuit,  si  quidam  illorum  non  credide- 


intus  non  habent  quod  foris  ostendunt;  alii  vero  j)  runt?  Nunquid  incredulitas  illorum  fidem  Dei  eva* 


moribus  sunt  religiosi,  qui  vestem  non  gerunt  re- 
ligioms;  nec  ab  hominibus  iaudantur  quasi  religiosiy 
sed  a  Deo,  qui  novit  quod  sunt. 
GAPDT  m. 

c  Quid  ergo  amplius  est  Judaeo?  aut  quae  utilitas 
c  circumcisionis  ?  Multum  per  oronero  roodum.  Pri- 
c  mum  quidem  quia  credita  sunt  illis  eloquia  Dei. 
c  Quid  enim  si  quidam  illorum  non  crediderunt? 
c  nunquid  incredulitas  illorum  fidem  Dei  evacua- 
<  vit?  Absitl  Est  autem  Deus  verax,  omnis  autem 
c  homo  mendax  (Psal,  cxv),  sicut  scriptum  est :  Ut 
c  Jnstificeris  in  sermonibus  tuis,  et  vincas  curo  ju « 
c  dicaris.  I 

Dixerat  Apostolus  quod  circumcisio,  si  legemser- 


cuatil^  id  est  inanem  fecit  fidero  Dei,  qua  credunt 
homines  in  Deuro  ?  Absit  ut  evacuaret  eam !  Non 
enim  ideo  roinus  facturo  est  credentibus,  si  alii 
credere  noluerunt,  ncc  fides  propter  eos  vacua  re- 
mansit,  sed  rcpleta  est  credentibus.  Velfides  Dei  est 
fidespromissionis,  quam  fecit  Abrahae  de  Ghristo 
et  multitudine  spiritalium  filiorum.  Et  si  quidam  Ju- 
daeorum  non  crediderunt,  nunquid  incredulitas  illo- 
ruro  evacuavit  fidero  Dei  ?  id  est  nunquid  vacuam 
et  iuexpietam  fecit  promissionem  Dei?  Absit  hoc 
ab  huroanis  cordibus,  ut  divinam  promissionem 
putent  evacuatam !  Licet  enim  aliqui  fuerunt 
increduli,  tamen  alii  crediderunt,  in  quibus  conu 
pleta  est  verltas  ororoissionis.  Non  est  evacuata  fi* 


eSI  HERYEI  BURGIDOLENSIS  HONACHI  6oi 

des  promiBsionnm  I>ei«  Md  Deus  est  io  promissio-  A  tur,  dum  graliam  ab  incredolis  r^QdiaUm,  credeo* 
nibus  suis  verai,  quoniam  veraciler  illas  adimplet. 


Deu$  qmdemviraxett^  in  omnibusquaeloquitur,  sed 
omni$  homo  e$t  mendax.  Hoc  addit,  ut  appareat  pro- 
missioneni  Dei  factam  esse  et  completam,  non  pro- 
pter  aliquam  hominum  dignitalem,  sed  propter  mi- 
aeriam,  ut  gratia  detur  indignis,  et  commendatior  sit 
gratia.  Deus  dicitur  verai,  id  est  invariabiiis,  tam 
an  esseniia  quam  in  promissis.  Homo  autcm  men- 
dax,  nec  verum  esse  babens,  propter  peccata  de- 
fluens.  Omnis  namque  homo  mendax  est,  id  est 
humana  natura  sic  est  ex  primitivo  casu  corrupta, 
veneno  serpentis  infecta,  ut  sine  menducio  peccato- 
rum  non  exisiat  in  hoc  saeculo.  Non  enim  solummodo 
verbis,  sed  et  factis  est  mendax.  Sed  nonnulii  qiii 


tibus  coufert. 

c  Si  autem  iniquilas  nostra  justitiam  Dei  com- 
c  mendat,  quid  dicemus  ?  Nunquid  iniquos  est  Deus 
c  qui  infert  iram  ?  Secundum  bominem  dico,  Absit ! 
c  AUoquin  quomodo  judicabit  Deus  huoc  muodum  ? 
c  Si  euim  veritas  Dei  in  meo  mendacio  abuodavit  ia 
c  gloriam  ipsius,  quid  adhuc  et  ego  tanquam  pecca- 
c  tor  judicor  ?  Et  non  sicut  biasphemamur,  et  sicut 
c  quidam  aiunt  nos  dicere,  faciamus  raala,  «t  ve- 
c  niantbona,  quorum  damnatio  juxta  est. » 

Dixit  quod  Dominus  est  verax.  et  omnia  homo 
mendax,  quod  indignis  dal  bona,  in  quo  apparel 
commendabilior  ejus  justitia  et  gratia.  Uode  per«- 
versus  aliquis  dicens  Deum  uti  malis  quasi  instru- 


per  gratiam  Dei  supra  htimines  fiunt,  etiam  veraces  ^  mento  ad  gloriam  suam,  ex  eo  deducit  ut  dicat  ioi- 


per  eamdem  gratiam  efficiuntur.  Quibus  de  causis 
fidem  suam  Deus  non  permisil  evacuari,  tum  pro- 
pter  suam  immutal>iiem  vcritatem,  tum  propter  ve- 
uiaiem  statum  human»  fragililatis,  quae  postquam 
a  veriiate  decidit,  sine  peccatorum  mendacio  non 
potest  existere.  Ita  est  Deus  verax,  et  honio  mendax, 
%%ent  scriptum  est  in  Psalmo  :  Ut  justificeris  in  ser- 
monibus  tuis  {Psal.  l),  Quasi  diceret  Psaimisia  :  0 
Domine,  pronuntiasti  quidem  sine  personarum  acce- 
plioiie  le  in  peccatores  vindicaturum ;  et  dum  uunc 
mibi  remittis,  propitiationem  tuam  meudaciiim  ju- 
dicant.  Sed  vincis,  dum  judicaris  injustus  esse  re- 
mittendo  peccata  mea,  quia  dum  homo  ipse  cuipam 


quum  Deum,  qui  peccala  puuit  qu»  sibi  prosunt. 
Quod  Apostolus  removel.  Yertitur  enim  boc  iooo 
duaruin  ratio  personarum,  id  est  cujusiibet  imperiti 
maie  interpretantis ,  et  Apostoii  refellentis.  Nam 
propter  sententiam,  qua  dictum  fuerat,  ut  justifioe- 
ris  in  sermonibus  tuis,  et  vincas  cum  judicaris«  vi- 
debatnr  ei  pars  diversa  respondere :  0  Apostole, 
magnum  pecc^tis  nostris  solatium  contulisii,  dicet- 
do  quod  justificetur  Deus  innumerorum  indulgeotia 
deiictorum,  quia  injuste  peccata  nostra  puoiunliur, 
quae  ad  manifestandam  Dei  patientiam  benevolen- 
tiamque  proficiunt.  Et  Apostoius  :  Deus  quidem  jo- 
siificatur  in  sermonibus  suis.  Sed  «t  tiif^tttlaa  nastra^ 


in  se  lainentando  persequitur,  indulgentia  pietatis  q  sicut  tibi  videtur,  commendat  justitiam  Des^  id  est 


luae  non  injusta  esse  probatur.  Lum  iii  me  reatum 
arguis  per  prophetam,  probas  te  habere  de  iiostris 
operibus  curam,  et  vincis  eos  qui  te  incuriosuni 
humanorom  actuum  judicabant.  Sicque  tu  verax 
esse  probaris,  homines  autem  mendaces.  Peccavi, 
et  malum  coram  le  feci,  ut  tu,  mittendo  Filium  tuum 
de  stirpe  mea,  sicut  promisisti,  justificeris  sermoni- 
bus  tuae  proniissionis,  id  est  justus  et  verax  esse 
comproberis,  non  dimiltendo  propter  iniquitatem 
meam  quiiiFiiium  tuum,  sicui  locutus  es,  ex  semine 
meo  carnem  suscipere  facias,  ut  mundum  rediinat,  et 
tincas  implendo  promissa,  cum  judicaris  non  debere 
implere  propler  peccata  mea.  Justificeris  in  sermo- 
Dibus  tuis,  implendo  illos.  Justitia  enim  sermonum 


majorem  deciarat,  dum  remittit  aut  judical,  quid 
dicemus  subaudi,  de  hoc  inconvenienti  qood  iode 
oritur?  Scilicet,  nunquid  iniquus  est  Deus  qut  iufert 
iram^  id  est  poeiiam  propter  peccata,  id  est  luoc  esl 
iniquus,  si  nos  punit  propter  peccata  noslra,  qoae 
illius  gloriam  augent.  Secundum  hominem  dico^  id 
est  sccundum  carnalem  sensum,  qui  de  superiori 
sententia  tam  imperite  sentis.  Qua  enim  juslitia 
damnabit  injustitiam,  si  juxfa  opinionem  tuam  hu- 
mana  iniquitate  sit  iiijustior?  Sed  absit  ut  puletur 
iniquus,  dum  peccatores  puiiit.  Non  ergo  iniquitas 
nostra  justiliam  ejus  commendat,  nec  eum  peccata, 
sed  bonorum  operum  gesta  giorificant.  £t  ideo  pec- 
cata  juste  ulciscitur,  qui  sanctis  operibus  pie  deiiv 


est  veritas,  et  vincas  reprehensores  tuos  mendaces,  D  ctatur.  Yere  non  est  iniquus  feriendo  peccatores. 


€om  judicaris  ab  iliis  injustis,  dum  niihi  parcis,  ct 
dignum  me  tua  promissione  facis.  Hanc  iineam 
Apostoius  sequitur  nunc,  quasi  dicens  :  Vei  trans- 
gressi  quidem  Judaei  fecerunt  nomcn  Domini  bias- 
pliemari,  ut  diceretnr  :  Haic  erat  iila  gens  sancta  et 
popukis  electus,  qui  se  nunc  transgressione  et  inex- 
piabili  sacriiegio  et  crimine  i.i  pietatis  involvit :  ecce 
per  scelns  eorum  vacuata  sunt  promissa  Dei.  Sed 
non  ita  est.  Nam  si  transgressores  a  gratia  excide- 
ront,  veridicam  Domini  promissionem  obedientia 
fldeliom  conseqoitur.  Ac  hic  confusis  illis,  qui  cio  • 
gnia  divina  in  irritum  adducta  jaclabant,  justifica- 
iuF  Deus  in  senaonibiu  suig,  et  vincil  cum  judlca- 


Nam  alioquin,  id  est  si  allo  modo  est,  si  hoc  non 
est  quod  non  sit  iniquus,  quomodo  judicabii  ipse 
Deus  hunc  mundum?  Repugnat  enim  ut  sit  iniquus 
et  judex  fial,  cum  oinnis  judex  sit  aequus.  Noo  po 
test  ergo  Judex  esse,  si  iniquus  est,  iiiferendo  pec- 
cantibus  iram.  Restat  igitur  esse  eum  justum  ct 
xquum  in  ullione  peccatorum,acper  hoc  justejudi- 
caturum,  cum  bona  bonis  et  mala  malis  reddiderit, 
quia  non  profuerunt  ad  commendandam  justitiani 
ejus  iniquitates  iiostrae,  sicut  dicebas,  nec  glorifi- 
catus  est  per  eas.  Adhuc  autem  respondet  Apostolus 
praedictae  objectioni,  probans  quod  iniquitas  nostra 
justiUam  Dei  non  giorificat,  nec  ipse  est  injustus, 
81  punit.  Yere  ita  est.  Nam  si  veritas^  id  est  jusli* 


6SS  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAOLI.  -  IN  EMST.  AD  ROM.  «51 

lia  iki  itt  meo  mendacio,  id  esi  pcr  meum  peccatum  A  tio,  id  est  justo  Dei  judicio  tales  damnantur,  nec  est 

Deus  iniquus,  dum  infert  eis  iram.| 


^nndant,  id  esl  crevit  in  gloriam  ipsius^  hoc  est,  si 
mendadum  peccaU  mei  fecit  crescere  veritatem  ju- 
stitis  Dei,  ut  gloria  ejus  per  boc  magis  dilataretur 
leeundum  opinionem  tuam,  quid  adhuc,  postquam 
ita  peccando,  secundum  te  gloriticavi  Ueura,  etiam 
ogo  judicor  nunc  ab  eo,  non  soium  iii  futuro  tan- 
fiumi  peccator^  quod  non  sum,  si  peocata  mea  glo- 
rificaTerunt  Deum  ?  Iniquitas  est  genus  sive  totum  ; 
nendacinm  vero,  species  sive  pars  iiiiquitatis.  Simi- 
liter  justitia,  genus  est  vel  totum ;  veritas  autem  spe* 
des  sive  pars  justitiae.  Et  idcirco  veritas  pro  justitia 
esl  posita,  quoniam  omnis  veritas  est  justitia;  men- 
daciom  autem  pro  iniquitate  vel  pro  peccato,  quia 
omne  mendacium  est  iniquitas  vel  peccatum.  Quid 
adhnc,  inquit,  judicor,  si  mendacium  iniquitatis  B  <  ante  oculos  eorum.  i 


<  Quid  ergo?  Pnecellimus  eos?  Nequaquam.  Gan- 

<  sati  enim  sumus  Judaeos  et  Graecos  omnes  sub 

<  peccato  esse,  sicut  scriptnm  est :  Quia  non  est 

<  justus  quisquam,  non  est  intelligens,  non  est  re- 

<  quirens  Deum.  Omnes  declinaverunt,  simul  inu- 

<  tiles  facti  sunt,  non  est  qni  faciat  bonum,  non  est 

<  usque  ad  unum.  Sepnlcrum  patens  est  guttur  eo- 

<  rum,  linguis  suis  dolose  agebant,  venenum  aspi- 

<  dum  sub  labiis  eorum  (Psal.  xi).  Quorum  os  ma- 

<  ledictione  et  amaritiidine   plenum   est,  veloces 

<  pedes  eorum  ad  effundendum  sanguinem  {Isj. 

<  Lxix).  Contritio  et  infelicitas  in  viis  eorum,  et 

<  viam  pacis  noii  cognoverunt ;  non  est  timor  Dei 


meae,  secundum  quod  tu  putas,  glorificavit  Deum? 
Et  quid,  id  est  cur,  non  facimus  mala  ut  veniant 
bona^  id  est  cur  iion  assidue  peccamus,  ut  Deus  as- 
sldue  dimittat  et  laudabilior  fiat?  sicut  biasphema- 
imir,  id  est  sicut  a  perversis  hominibus  imponitur 
Bobis  hoc  sentire,  et  sicut  quidam  aiunt  pravi  nos 
dicere^  id  est  prxdicare,  faciamus  mala  ut  veniant 
bona.  Hoc  non  dicebant  apostoli,  sed  diceliant,  quia 
ubl  abundaverat  peccatum,  superabundavit  et  gra- 
tia  {Rom.  v).  Sed  perversi  homines  ocxasione  ver- 
bonim  hujusmodi,  asserebaiit  eos  dicere  :  faciamus 
mata^  ut  veniant  bona^  ut  aiictoritate  praedicationis 
aposlolicae  peccat^  sua  foverentetdefenderent.  Qico- 
rum  damnatio  est  justa^  quia  juste  damnaliuntor, 
qui  sibi  in  peccatis  suis  inimica  securitate  blandiun- 
ttir,  et  ex  verbis  apostolorum  in  malis  suis  confir- 
mantur.  Potest  et  aliler  inlelligi  discussa  sententia  : 
Tere  Deus,  si  infert  iram  malis,  non  est  iniquus. 
f9am  sialiter  est,auidadhucetiampost  conversionem 
ego,  qui  nunc  tantus  Apostolus  sum,judicor  a  vobis 
tanquam  peccator,  id  est  tanquam  qui  peccavi  in 
persecutione  fidelium,  hoc  est^  si  Deus  maiis  juste 
iram  non  infert,  cur  magnitudinem  iniquitatis  mes 
judicatis  ad  poenam  ?  Dico  qnia  judicor,  et  merito, 
sl  veritas  Dei  abundavit,  in  meo  mendacio^  id  est  si 
mendaclum  infidelitatis  et  negatioiiis  mex  a  Deo 
magnnm  fuit,  ut  veritas  divinae  proniissionis  et  fidei 
commendabilior  inde  Aeret  in  gioriam  ipsius.  Hoc 


Quia  rouUum  per  omnem  modum  Jiidaeo  fuisse 
amplius  quam  Graeco  dixerat,  ideo  nunc  Judaei  vole- 
bant  sc  pneferrc  genlilibus,  quasi  qui  per  prxce- 
dentia  justitiae  opera  meruisscnt  ad  gratiam  vocari. 
Sed  ipsc  arrogaiUiam  eorum  deprinieiis,  oslendit  eos 
fuisse  pcccatores,  sicut  e*  gentiles.  Qiiaiido  quidein 
in  priori  slaiu  niullum  fecit  Deus  per  omiiem  mo- 
dum  aiuplius  Judaeoquain  Graeco.  Igitur  quid  ex  hac 
rc  viiletur  cssc  consequcns,  est  iiidc  conscquens, 
quia  prwcelUmus  eoi^  id  cst  Graecos,  iii  gralia  iiova, 
quam  nunc  p^^rcopiinus.  ^equoauam  est  Inde  cen- 
seqiiens,  qiiod  nos  Jud;ri  prapcellamiis  eos,  et  di- 
gniores  eis  simus,  quia  et  iios,  sicut  ct  iili,  pcccavi- 
mus.  Nam  causaii  sumii.*,  id  cst  nuiltis  cniisis  et 
raiionibus  jain  inonstraviiuus,  Judaos  ei  Gracos 
omnes  antc  graliani  istani  sub  pcccaio  esse.  Et  idco 
nulius  praH:edit  alium.  Siiperins  ostondit  genliles 
sub  peccato  essc,  cuin  dicerct  :  Tradidit  illos  Deus 
in  desideria  cordis  eorum^  etc.  Judacos  autcm,  ubi 
dixit  :  Qvi  prcedicas  non  furandum^  furaris?  quidi" 
eis  non  vmchandim^  mcecharisl  etc.  Ita  diximus 
eos  sub  peccato  esse  sicut  scriptum  est  de  Judaeis,  de 
quibus  minus  videbaiur,  ^tita  non  est  justus  quis- 
quam  eoruiu,  quoniam  ex  operibus  legis  siiie  gratia 
nemo  jusiificatur ,  non  est  intelligens,  quia  nul- 
lus  eorum  Scripturas  sanctas  intelligit  velChristuni, 
nec  per  verba,  nec  per  miracula  Deum  esse  intelli- 
git.  Non  est  requirens  Deiim,quanivis  Ghristus  Deus 


est  dieere  t  Merito  judicor,  utpote  peccator,  quia  D  veuissel  eos  quaerere,  ut  ad  aeternain  eos  patriam 


veritatem  Christianae  fidei  negabam,  et  veritatem 
supernae  promissionis  exinanire  laborabam  perse- 
quendo  fideles ;  et  tamen  veritas  ipsa  fidei  vel  pro- 
mtssionis,  per  saevitiam  meam  clarior  faeta  est  in 
bis,  quos  martyrizavi,  sicut  in  Stephauo.  Et  cum 
ego  de  his  merito  judicer,  consut  quia  Deus  non  est 
Injostos,  dum  peccatores  in  judicio  damnat.  Et  non 
est  ita  de  nobis,  sicut  biasphemamurt  id  est  injuste 
'et  falso  vituperamur,  et  sicut  quidam  non  nomi- 
nandi  aiunt  nos  dieere^  id  est  aliis  praedicare,  focui- 
mus  mala,  id  est  peccemus,  ict  veniant  nobis  a  Deo 
bona,  id  est  ut  Deus  remedia  suae  misericordiae  no- 
bis  tribuat  condonaodo  peocata.  Quorum^  id  est 
aorum  qui  taiiade  nobis  garriunt,  jtt«(a  est  damna- 


reduceret ;  tamen  nuUus  eorum  requirit  eum,  cum 
.  jam  sit  quaesitus  ab  eo.  Hoc  enim  de  illis  dictum 
est,  qui  nondum  veneruntadChristum.  Non  est  re- 
quirens  Deum  vel  Judaius,  vcl  gentilis  quisquam,  ut 
scilicct  quaerat  ac  requiiat  quomodo  voluntateiii 
ejus  impleat,  quatenus  ad  inventionem  visioiiis  ejus 
pertingere  mereatur,  sed  omnes  declinaverunt^  id  est 
deorsuin  ab  ejus  requisitione  se  retraxeront,  f»onen- 
tes  cor  in  infimis,  et  occupantes  sollicitudinibus 
corporis.  Et  simul  omnes  facti  sunt  inutiles,  id  est 
nihil  utililatis  sibi  conquirentes,  quia  non  soltem 
Gentiles,  sed  et  Judaei,  qui  per  legem  sine  ChrisCo 
voloeruut  salvari,  frustra  laboraTeront.  Non  est  qni 
facit  bonom,  cum  Judaaus  praevaricflitio 


6S5  HERVEI BIIRGIDOLENSIS  MONAGHI  65ft 

ram  gentes  yero  naturae  lex  violata  condemnet.  Et  A  cilate  carebunt  supernae  beatitudiuis.  Et  hoc  Ideo, 


ideo  etiam  non  est  inter  eos  qui  faciat  bonum,  quia 
quidquid  iit  sine  fide  Cbristl,  nequaquam  est  bonum 
quamvis  bonum  videatur  esse.  Non  est  usque  ad 
unum,  id  est  nec  unus  ex  efs  qui  faciat  bonum,  quia 
si  quis  per  singulos  eorum  numerando  et  Inquiren- 
do  usque  ad  unum  transeat,  non  inveniet  qui  ope- 
retur  bonum.  Yel  non  est  in  omnibus  qui  faciat  bo- 
num  usque  ad  unum,  id  est  donec  veniatur  ad  eum 
qui  unus  et  singularis  est,  id  est  ad  Ghristum,  cui 
nemo  comparari  potest.  Christus  enim  tantummodo 
facit  bonum,  et  in  se  etin  suis.Non  est  ex  eisqui  fa- 
ciat  bonum,  sed  omnes  ipsi  muUa  mala  faciunt. 
Namgunureorumestiepulcrumpaten$  {Psal.  xiii), 
quia  sicut  ex  patenti  sepulcro  exit  nimius  fetor  pu- 


quia  non  cognoverunt  viam  pacis^  id  est  viam  just» 
actionis,  qua  pervenirent  ad  quietem  perpetuae  pt- 
cis.  Nec  mirum,  si  nesciunt  viam  qua  tenderent  ad 
aeternam  pacem,  quia  timor  De%  c  qui  est  initiom  s»» 
pientiae  (EccL  i).  i  wm  est  ante  oeulos  cordis  eomuL 
Nam  quia  initium  sapientiae  abjecerunt ,  ad  prov»- 
ctum  sapienti»  nequaquam  pervenerunt.  ^ci|ii6 
superbia,  qua  timorem  Dei  ab  intuitu  suae  mentis 
removerunt,  fecit  ut  viam  pacis  ignorarent»  et  vitm 
mortis  ambularent.  Haec  de  pravitatlbus  infideUam 
Judaeorum  atque  gentilium,  auctoritate  proplietica, 
locutus  est  Apostolus,  ut  maxime  JudaeoSy  qui  de 
legis  operibus  gloriabantur,  convinceret  moltis  peo» 
catis  irretiios  fuisse.  Non  autem  putandum  est,  ( 


trefacti  cadaveris,  sic  ex  aperto  gutture  eorum  exit  "  ex  solo  tertio  decimo  psalmo  ista  posuisse. 


per  mala  colloquia  fetor  putentis  conscientiae  ipso- 
rum,  ut  inficiat  et  corrumpat  mores  audientium. 
Glausum  enim  sepulcrum  esset  guttur  eonim,  si 
pudor  eos  adhuc  cohiberet,  ne  interuum  fetorem 
mortuae  suae  animae  foras  in  publicum  loquendo  pro- 
ferrent.  Sed  patens  sepulcrum  est  guttur  eorum, 
quia  quod  in  malis  ultimum  est,  verecundiam  per- 
diderunt,  ut  jam  publice  crimina  sua  loqui  non 
erubescant,  sed  guttur  suum  impudenter  aperiant, 
et  ex  eo  fetorem  mortuae  anim^  circumslaiitibus 
proferant.  Et  etiam  linguis  suis  suavia  et  blanda 
verba  bumiliter  depromentes,  agebant  dolose^  quo* 
niam  alia  proferebamt  ore,  et  alia  roeditabautur  in 
corde,  juxta  illud  :  c  Loquuntur  pacem  cum  proxi-  n  gulariter  dicitur  :  Ctiftt«  maUdictione  os  plenuai  esi 


neqiie 

enim  babentur  in  Hebraeo  simul  ita  per  ordinem» 
sed  potius  ex  diversis  psalmis,  et  ex  libro  Isaiae  eon- 
junxisse.  Nam  quod  nit :  Quia  non  est  justus  quiM- 
quam^  non  est  inteUigens^  non  est  requirens  Deum^ 
omnes  declinaveruntf  simul  inutiles  facii  sunt^  non 
est  qui  faciat  bonum ,  non  est  usque  ad  unum^  ex 
tertio  decimo  psalmo  sumpsit.  Quod  autem  subjecit: 
Sepulcrum  patens  est  guttur  eorum ,  linguis  suis  <(•<• 
lose  agebant^  In  quinto  psalmo  legitur.  Quodque 
mox  addidit :  Venenum  aspidum  sub  labiis  eorum-f 
eentesimi  tricesimi  noni  psalmi  est.  Rursamqiie 
quod  ait :  Qttorttm  os  matediclione  et  amaritudino 
ptenum  estj  de  nono  psalmo  sumptum  est,  uiNi  sin- 


mosuo,maIaautem  incordibuseonim(Psa/.  xxvii).i 
In  verbis  habebant  bona,  sed  venenum  aspidum  erat 
sub  labiis  eorum,  id  est  insanabile  odlum  latebat  sub 
dictis  eorum.  Aspidum  quippe  venenum  pemiciosius 
e&t  quam  caeterorum  serpentium»  ideoqueper  illud 
peasima  designatur  [malitia.  Et  venenum  aspidum 
tegilur  sub  labiis  eorum.  qui  blanda  loquuntur,  sed 
morsu  venenati  verbi  fraudulenter  animam  audien- 
tis  necant,  sicut  detractores,  sicut  poetae,  sicut  qui- 
iibet  seductores.  Hostes  enim  sunt  animarum ,  licet 
se  fingant  amicos ;  et  idcirco  per  malitiam  fraudis 
eas  veneno  suo  inficiunt,  ut  interficiant,  Quorum  o$ 
etiam  maledictione  ptenum  est  et  amaritudine^  quia 
non  solum  fictis  verbis  biandiuntur,  sed  etiam  aliis 


el  amaritudine.  Quod  autem  sequitur  :  Velocet  pt- 
des  eorum  ad  effundendum  sanguinem ,  contritio  ei 
infelicitas  in  viis  eorum^  et  viam  pacis  non  eognove» 
runt ,  in  Isaia  reperitur.  Et  iterum  quod  in  fine  di- 
citur :  Non  est  timor  Dei  ante  oculos  eorum,  in  trice- 
simi  quiuti  psalmi  priucipio  sic  est :  Dtxtl  injustue^ 
ut  deiinquat  in  semetipso ,  non  est  timor  Dei  ante 
oculos  ejus.  Nec  in  hoc  cuiquam  videatur  esse  di- 
versum ,  si  quod  in  suis  locis  uumero  dicitur  sin* 
gulari,  ab  Apostolo  plurallter  ponitur,  qui  scrii)eiNit 
ad  plurimos,  et  in  unum  sensum  multa  colligebat 
exempla.  Patet  itaque  non  tam  Apostolum  de  psalmo 
tertio  decimo  sumpsisse ,  quod  in  Hebraico  non  ha- 
betur,  uec  in  septuaginta  InterpretibuSy  sed  in  edi- 


pleno  ore  maledicunt  et  amara  loquuntur.  Hae  sunt  ^  tione  Vulgau,  quam  eos,  qui  artem  contexendarum 


enim  artes  pessimorum  bominum,utaIiisaduIentur, 
aliis  maledicaut,  et  aliis  blandiantur,  aliis  amara  lo- 
quantur.Necdicunlurhabere  maiedictionem  et  ama- 
ritudinem  in  ore,  et  os  eorum  plenum  esse  fertur 
roaledictione  et  amaritudine,  ut  abundantia  maledi- 
ctionis  et  amaritudinis  in  ore  ipsorum  monstretur 
esse.  Pedes  quoque  eorum  sunt  veloces  ad  effundenr 
dum  sanguinem ,  quia  cito  currunt  ad  perpetrandum 
homicidium.  Vel  pedes ,  id  est  affectus ,  eorum 
iunt  veloces,  id  est  parati  et  festivi  ad  effundendum 
sanguinem,  quia  ex  deliberatione  faciunt  homicidia. 
Contritio  et  infelicilas  est  in  viis  eorttm,  quia  tam 
ipsl  quam  omnes  qui  in  viis  actionum  ipsarum  am- 
bulant»  conterentur  gehennalibus  suppUciis,  et  feli- 


iuter  se  Scripturarum  Apostoli  nesciebant,  quaesisae 
aptum  locum,  ubi  assumptum  ab  eo  ponerent  testi- 
monium,  quod  absque  auctoritate  Scripturae  positum 
in  epistola  non  putabant. 

cScimus  autem  quoniam  quaecunque  lex  loquitur, 
c  his  qui  in  lege  sunt  loquitur,  ut  omne  osolwtnia' 
>  tur,  et  subditus  fiat  omnis  mundus  Deo,  quia  ex 

<  operibus  legis  non  juslificabitur  omnis  caro  coram 
c  illo.  Per  legem  enim  cognilio  peccati,  nunc  aulem 

<  sine  lege  justitia  I>ei  manifesuta  est,  testificau'  a 
c  lege  et  prophetis.  Justitia  autem  Dei  per  fidem 

<  Jesu  Christi  in  omnes  et  super  omnes  qui  credonl 

<  in  eum.  » 

Ne  dicerent  Judaei :  Haec  quae  protulisti,  non  sunl 


657 


COMMENT«  IN  EPISTOLAS  PAUU.  -  IN  EPIST.  AD  ROM. 


658 


dicta  de  nobis,  sed  de  genUbus,  ostendit  ApostolaSy  A  habebat.  Non  dicimus  non  justificatos  fuisse  eos  qoi 


qoia  qu»  in  lege  scripta  sunt|,  bis  qui  sub  lege  te- 
neutor,  dicta  sunt.  Legem  appellat  hoc  loco  librum 
psaUnorum,  sicut  et  Dominus,  ubiait :  c  Nonne 
scriptom  est  in  lege  vestra,  quia  ego  dixi :  Dii  es- 
tis?  >  (Pm/.  lxxxi.)  Yel  totum  Yetus  TesUmentum 
appeHavit  nunc  legem.  Quasi  diceret :  c  Yos  quidem 
ad  alios  Tultis  haec  detorquere,  $ed  no$  scimus  quiu 
non  solum  ista ,  sed  etiam  omnia  quwcunque  lex  lo- 
quitur^  hi$  qui  in  lege  sunt  loquiturf  id  est  Judaeis, 
si?e  bona ,  sive  mala.  Quamvis  ergo  et  in  gentibus 
omnia  mala  baec  essent,  quae  nunc  Apostolus  pro- 
phetids  yerbis  descripsit,  de  Judseis  tamen  proprie 
dicta  sont  omnia ,  quia  non  necesse  erat  scelera 
gentium ,  de  quibus  nemo  dubitabat ,  propheticis 


fuerunt  legi  obedientes,  sed  dicimus :  quia  nisi  ex 
gratia  justificati  fuissent,  non  essent  vere  obedien* 
tes.  Yere  ex  legis  operibus  nemo  veraciter  justift- 
catur,  quihper  legem  est  tantum  peccati  cognitiOfVkon 
consomptio.  Prohibet  enim  lex  peccatnm ,  non  au« 
iert ,  et  prohibendo  oslendit  esse  malum  quod  pro- 
hibet.  Per  iegem  fuit  cognitio  peccati ,  et  per  eam 
nemo  sine  gralia  justiiicatus  est ;  sed  nunc  in  hoc 
tempore  grati^e  est  manifestata  gratia  Det,  quse  tem- 
pore  legisfuit  operta.  Manifestata  est  sine  lege,  id  est 
sine  legis  auxilio,  justitia ,  non  hominis,  non  pro- 
priae  voluntatis,  sed  Dei.  Et  justitia  Dei,  non  qga 
justus  est  Deus,  sed  qua  induithomiuem,  cum  justi- 
ficat  impium.  £t  ut  certius  teneatur  ista  justiiia, 


testimoniis  astruere,  sed  potius  Judaeorum,  qui  de  B  testificataest  a  lege  et  prophetis,  id  est  testimonium 


transactia  operibus  justitiae  gloriari  volebant.  QuiB^ 
cutHfue  lex  loquitur^  his  qui  in  lege  sunt  Loquitur; 
qooniam  omne  quod  in  lege  de  gentibus  dicitur, 
etiam  ipsum  hoc  de  Judaeis  dicitur ,  quia  ipso- 
rom  principalis  est  causa.  Omnia  quae  lex  loquitur, 
etiam  dum  pessima  flagitia  describit,  loquitur  sine 
dobio ,  hi$  qui  sunt  in  lege  positi ,  et  ad  ipsos  per- 
tinet  qoidquid  lex  dicit,  ita  ut  omne  os ,  non  solum 
gemium  ,  sed  etiam  Judaeorum ,  obstruatWy  id  est 
obmotescat,  dum  non  habent  unde  glorientur,  sed 
omnes  sub  peccato  esse  monstrantur.  Yel  ideo  lo- 
qoitur  lex  omnia  his  qui  in  lege  sunt ,  ut  omne  o$ 
etiam  Jodmrum  obstruatWf  non  inveniens  quid  de 
meritis  sois  Jactet,  cum  lex  dicat :  c  Omnes  decli 


ei  perbibuerunt  lex  et  prophetae.  Nam  iex  quidem 
dum  juberet  et  minaretur,  et  neminem  justificarct, 
satis  indicavit  dono  Dei  hominem  justificari  per  ad- 
jutorium  spiritus.  Prophetae  autem ,  quia  id  quod 
praedixerunt,  implevit  adventus  Christi.  Et  haec  ju- 
stitia  est  sine  lege  ,  quia  Deus  eam  per  spiritum 
gratiae  credenti  conf  ert  sine  adjutorio  legis ,  id  est 
non  adjutus  a  lege,  quando  quidem  per  legem  osten- 
dit  homini  infirmitatem  suam ,  ut,  ad  ejus  miseri- 
cordiam  per  fidem  confugiens,  sanetur.  Dixi  justi- 
tiam  Dei  esse  manifestatam.  Sedhmc  justitia  Dei 
estper  fidem  Jesu  Christi^  idest  per  fidem,  qua  cre- 
ditur  in  Christum.  Sic  enim  ista  fides  Christi  dicta 
est,  qua  eredimus  in  Christum,  sicut  ilia  justitia 


naverunt,  simul  inutiies  facti  sunt  {PsaL  iii),  >  Et  ^,I>ei,  qua  justificamur  a  Deo.  Utraque  enim  nostra 


ut  subditus  fiai  omnis  mundus  Deo^  ut  sciat  se  sine 
gratia  Dei  salvum  esse  non  posse ,  vel  certe  in  con-  ] 
fessione  peccati  speret  misericordiam ,  cognoscens 
se  esse  in  peccatis.  Omnis  mundus,  id  est  omnes 
homines,  qui  in  munde  sunt,  non  solum  gentiles, 
ged  et  Judaei,  fiant  Deo  subjecti.  Quod  debent  humi- 
liter  isiCeTet  quia  ex  overibus  legis  non  justificabitur 
omms  earo ,  id  est  in  carne  vivens  non  justificabitur 
ex  camali  observantia  iegis  coram  Deo ,  qui  videt 
Intima  cordis,  licet  coram  hominibus  videatur  justi- 
ficari.  Hic  contra  eos  incipit  Apostolus  disputare 
magno  diuturnoque  conflictu ,  qui  gloriabantur  in 
lege,  et  per  legem  se  justificari  credebant,  non  per 


.  est.  Sed  idcirco  Dei  et  Ghristi  dicitur,  quia  ejus  lar- 
gitate  donatur.  Haec  justitia  quae  confertur  per  fidem. 
fidesque  ipsa,  occulta  inspiratione  Dei  et  gratiae  do* 
no  infundilur,  non  labore  humano,  nec  opere  Yeto- 
ris  Testamenti  acquiritur^  quia  ipsius  donum  est 
ut  credamus.  Est  ergo  justitia  haec  super  omnes  qu' 
ereduntf  coelitus  data ,  superans  merila  omnium  et 
Judaeorum  et  gentilium.  Ideo  etiam  per  fidem  super 
eos  est  justitia ,  quse  per  legem  esse  non  potuit,  quia 
fides  impetrat  quod  lex  imperat. 

c  Non  enim  est  distinctio.  Omnes  enim  pecca- 
c  verunt,  et  egent  gloria  Dei,  justificati  gralis  pcr 
c  gratiam  ipsius,  per  redemptionem  quae  est  \r 


gratiam,  docens  per  ordinem,  legem  uon  potuisse  j)  <  Christo  Jesu,  quem  proposuit  Deus  propitiationem 


aoferre ,  sed  potiu»  auxisse  peccatum ,  quod  aufert 
gratia»  quia  lex  jubere  novit,  cui  succumbit  infirmi- 
tas,  sicut  gratia  juvare,  qua  hifunditur  charitas.  Et 
notandum,  quia  nunc  legem  quinque  libros  Moysi 
nominat.  Et  cujus  legis  operibus  nemo  justificabitur 
coram  Deo ,  quia  nihil  ad  perfectum  adduxit  lex, 
qoae  tunorem  poenae  incussit,  non  amorem  justitiae 
infudit.  Qui  enim  timore  supplicii  non  amore  san- 
ctitatis  observabat  legem ,  mallet  utique  non  esse 
quod  timeret ,  ut  impune  legem  ei  praeterire  liceret. 
Ac  praeterea  lieet  ipsam  legem  actibus  impleret,  et 
in  oculis  hominum  justus  appareret,  in  oculis  ta- 
men  interni  inspectoris  erat  injustus,  quia  quod 
toris  in  opere  demonstrsj^at^  intus  in  voluntate  non 


c  per  fidem  in  sanguine  ipsius,  ad  ostensioncm  ju- 
c  stitiae  suae  propter  remissionem  praecedenlium 
c  delictorum,  in  sustentatione  Dei,  ad  ostensionem 
c  justiliae  ejus  in  hoc  tempore,  ut  sit  justus,  et  ju 
c  stificans  eum  qui  ex  fide  est  Jesu  Christi.  i 

Ideo  dixi  super  orones  aequaliter  esse  justitiam 
per  fidem,  quia  non  est  distinctio  in  accipienda  illa 
justitia,  sed  sive  Judaeus  sive  gentilis  fidem  habue- 
rit,  justificabitur.  Yere  non  est  distinctio  utrorum- 
que,  quia  omnes  et  Judaei  et  gentiles  peccaverunt, 
vel  in  se  vel  in  Adam.  Quoniam  lex  sive  in  paradiso 
data,  sive  naturaliier  insita,  sive  in  litteris  promul- 
gata,  praevaricala  est  ab  Ipsis.  Omnes  ergo  peceO' 
verunt  et  egent  adhuc  quotidje  gloria  Dei,  id  est  oS 


6S0 


BERTEl  BtJRGIDOLENSIS  MONACHI 


6M 


Peos  magfs  magisqae  gloriflcetur  in  eis,  tribuendo  A  credat  eum  fudisse  sanguinem  suum  pro  redem* 


teneficia  gratiae  suae  per  remissionem  quotidianorum 
delictorum  ,  et  multiplicationem  virtutuni.  Non 
f loria  sua  egent,  ut  glorientur  quasi  de  suis  meri- 
tis,  sed  egent  gloria  Dei,  id  est  omnino  necessa* 
rium  est  illis,  ut  gloria  Dei  dilatetur  in  ipsis.  Si 
enim  justitia  ex  operibus  legis  haberetur,  jam  ipsa 
justitia  non  esset  gioria  Dei,  sed  poiius  horoinum 
legem  observantium.  Sed  quia  per  gratiam,  non  per 
legem  habetur  jusiitia,  illa  justitia  est  gloria  Dei, 
non  hominum,  ut  quidquid  habet  homo,  non  sibi, 
sed  Deo  ascribat.  Gloria  Dei  adhuc  egent,  jam  ta- 
men  justificati  gratis^  id  est  sine  ullis  meritis.  Et 
justificati  non  per  legem,  nec  propriam  voluniatem, 
sed  per  gratiam.  Non  quod  sine  voluntate  nosira 


ptione  generis  huniani,  et  subjungal  huic  fidei  bona 
opera,  prout  poterit.  Proposult,  inquit,  eum,  id  eit 
in  publico  posuil  per  praedicalionem  apostolofum, 
hunc  esse  propitiationem  pro  peccalls  nostris;  et  bot 
fecit  ad  ostemionem  justitite  suae,  id  est  ut  per  eua 
manifestaret  hominibus  suam  veram  justitiam,  qam 
prius  latebat,  dum  putarent  bomines  operibus  l^ 
se  posse  juslificari.  Veram  ergo  justitiam  osiendit 
in  Christo  credentibos»  et  ostendit  eam  esse  suam, 
non  hominum,  id  est  a  seipso  datam  homiDibaSy 
non  ab  ipsis  orlam,  uec  ex  legis  operibus  habitaii. 
Quam  sciiicet  justitiam  ostendit  propter  remissUmem 
prcBcedentium  deliclorum^  id  est  ut  remitteret  delicta, 
quae  precesserant  non  soium  in  gentiiibus,  sed  eliam 


fiat,  sed   voiunlas  nostra  ostenditur  infirma   per  ^  i»  Judaeis,  qui  veram  juslitiam  necdum  noverant. 


logem,  ut  sanet  gratia  voluntatem,  et  sana  voluntas 
impleat  legem,  non  constituta  sub  lege,  nec  indigens 
lege.  Hoc  totum  idcirco  Apostolus  loquitur,  ne  fides 
ipsa  superbire  incipiat  et  dicat :  Si  ex  fide,  quoroodi 
gratis?  Quod  enlm  fides  meretur,  cur  non  potius 
reilditur  quam  datur?  Sed  si  quis  dixerit:  Ut  me- 
rear  justificationem,  habeo  fidem,  respondetur  ei : 
cQuid  enim  hahes  quod  non  accepisli  ?  (/  Cor.  iv.)i 
Cum  crgo  fides  inipetrat  jnstificationem,  sicut  uni- 
cuique  Deus  partitus  est  etiam  ipsius  mensuram 
fidei,  non  gratiam  Dei  aliquid  meriti  praecedit  hu* 
roani,  sed  ipsa  gratii  meretnr  augeri,  ut  aucta  me- 
reatur  et  perfici,  comiiante,  non  ducente  pedissequa, 


Omnes  enim  peccaverunt.  Sed  per  ostensionem  snae 
justitiae  placuit  Deo,  ut  remitteret  iilis  pra*cedentes 
culpas,  et  justificaret  eos,  ut  deinceps  juste  viverent. 
Praecedentia  eniin  ob  hoc  Apostoius  determinavity 
ne  quis  intelligeret  ilia  esse  remissa,  quae  post  ac- 
ceptam  gratiaro  comroittit.  Praecesserunt  deiicta,  et 
hoc  facturo  est,  in  sustentatione  Dei^  qui  non  statiai 
pcrcussit  delinquentes,  sed  diu  patieuter  sustinult, 
ui  ad  pceiiitentiam  converteret.  Sustentatione  dico, 
praerogata  ad  ostensionem  justitice  ejus^  id  est  ad  hoc 
longanimiter  suslinuit  eos,  ut  tandem  conversis 
ostenderei  justitiam  suam  tn  hoc  tempore  gratiae, 
quam  prionbus  temporibus  non  roanifestaverat,  dum 


non  praevia  voluntate.  Justificati,  inquit,  per  gra*  ^  putarenl  boniines  se  per  seipsos  posse  justificari. 


tiam,  qu<e  non  meritis  redditur,  sed  gratis  datur, 
propter  quod  gratia  noroinatur.  Quae  gratia  venit  per 
redemptionem,  quce  est  in  Christo  Jesu,  non  in  alio 
Ktiqiio.  In  eo  enim  inventa  est  redemptio  humani 
generis,  id  esl  in  ejus  sanguine,  quae  in  nulla  alia 
re  poteral  inveniri.  Non  enim  nos  Christus,  qnia 
per  naturam  ipsius  semper  foeramus,  sed  redemit 
quia  captivi  peccato  tenebamnr.  Qui  enlm  aliqnem 
redimit,  suum  docel  fuisse  quem  redimit.  Ita  Chri- 
stus  nos  redemit,  quia  ejus  eramus.  Quem  Christum 
Deus  Pater  proposuii,  id  est  longe  ante  praeordina- 
vit  fuluraro  propitiationemy  id  est  expiationem  pec- 
catoruro  nostrorum,  hoc  est,  ut  per  eum  ipse  Pater 
•xpiaret  nos  a  peccatis,  et  propitius  nobis  fieret 


Tel  proposuitf  id  est   in  propatulo  oronibus  illum  d  legis  aut  naturae. 


Ad  hoc,  inquaro,  sustinuit  et  juslitiaro  suam  qoa 
justificari  ptsset  homines,  ostendit,  ut  sit  ipiejw* 
stus^  id  est  jusle  agens  omnia.  Justum  uamqoefuit, 
ut  qui  in  futuro  saeculo  judicaturus  est  singuios  le- 
cundum  opera  eorum,  in  isto  saeculo  patienter  eoi 
sustineret,  et  quid  agere  deberent  illis  ostenderet. 
Justus  ergo  est  in  hac  sustentatione  et  josUtup  osten- 
iione,  quoniam  omnia  quae  facere  debuit,  fecit.  Et 
per  haec  etiam  est  justificans  eum  qui  est  ex  fide  Jesu 
Christi^  quia  dum  sustinet,  et  justitiam  suam  osten- 
dit,  infundit  ipsam  justiliam  cordi  credentis.  Non 
justiflcat  eum  qui  est  ex  lege,  sed  euiii  qui  est  ex 
Christi  fide,  id  est  ex  fide  qiia  creditur  in  Christum. 
Ex  hac  enim  datur  justificatio,  et  non  ex  operibos 


posuit  propittationem  in  sanguine  ipsius,  id  est  iit 
ipse  esset  non  solum  propitialor,  sed  etiam  propi- 
tiatio,  et  illam  propitlationem  haberemus  in  san- 
goine  ejus,  qui  in  remissionem  peccatorum  eflusus 
est.  Nam  absque  sanguinis  efl^usione,  sicut  iste  dicit 
Apostolus,  non  fit  remissio  peccatoruro,  quia  vide- 
licet  non  nisi  per  sanguinero  Christi  dari  valet  pro- 
pitiatio  et  remissio  peccatorum.  In  cujus  typo  quo- 
liescunque  peccata  in  lege  diroitti  dicontur,  sanguis 
hostiae  oflbrtur.  Proposuit  autem  Deus  Christum 
propitiationein  per  fidem,  ut  qui  in  eum  crederent, 
ipsi  propitiationem  hanc  haberent.  Vel  proposuit 
eom  propitiationem  per  fidem  in  sanguine  ipsius, 
guonUuB  aJ/ter  non  erit  ipse  propitiatio  alicui,  nisi 


<  Ubi  est  ergo  gloriatio  tua?  Exclusa  est.  Per 
«  quam  legero  ?  Faetoruro  f  Non,  sed  per  iegem  fi- 
«  dei.  Arbitramur  enim  justificari  bominem  per 
«  fidem  sine  operibus  legis.  An  Judaeorum  Deus 
«  tantum?  Nonne  et  gentium?  Imo  et  gentiom. 
«  Quoniam  quidem  unus  est  Deus  qui  justificat  cir» 
«  cumcisionem  ex  fide,  et  praeputium  per  ildem. 
«  Lcgero  ergo  destruiiuus  per  fidem  ?  Abiil,  aed 
« legem  statuimus.  i 

Quando  quidem  justitia  est  Dei,  non  honiiilg,  et 
ex  fide,  non  ex  iege,  ergo  ubi  est  gloriatM  tma^  o  Jo- 
daee  ?  Id  est  ubi  est  elatio  toa,  in  qoa  glorialMurii  per 
legis  opera  te  jostificatum  ?  hoc  esl,  non  IiaImm  ma- 
teriam  gloriandiio  iege,  qoia  exclosi  ei!,  id  eilcjd- 


•41 


COMMENT.  IN  £PISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  IIOM. 


642 


cta  el  ablaU  libi  causa  gloriandi,  eUmioala  est  glo-  A  ribus,  quia  non  merito  ad  illam,  sed  gratla  penrenit. 


riatio,  quam  in  corde  habebas.  Ct  attende  per  quid. 
Nam  per  quam  Ugem  putas  eam  exciusam  ?  Putas 
per  legero  factorum,  id  est  operum  ?  Non  est  exdusa 
per  kgem  raclorum,  $ed  per  legem  fidei^  id  est  noa 
per  laborem  operum,  sed  per  faciiitatem  (idei.  Lex 
eoim  fidei  est,  qua  in  Cbristum  crediinus,  et  auxi- 
liom  graliae  ejus  ad  beue  agendum  precamur.  Lex 
fidei  est  in  spiritu  juvante,  lex  factorum  in  Uttera 
jobente.  Quod  lex  operum  miuando  imperat,  hoc 
lex  fidei  ei6  tendo  impetrat.  Lex  openim  dicit :  c  Non 
roncupisces  {Exod.  xx).  >  lex  fidei  dicit :  i  Gum 
scirero  quia  nemo  potest  esse  contineus  nisi  Deus 
del,  et  lft>c  ipsum  erat  sapientiae,  scire  cujus  esset 
hoc  doouro,  adii  Dominom  et  deprecatus  sum  (Sap. 


nec  consequentibos,  quia  in  hac  vita  esse  non  si- 
nitur.  Unde  manifesturo  est,  quia  quod  Apostolus  di- 
cit  justificari  hominem  per  fidem  sine  operibus,  non 
iia  debet  intelligi,  ut  accepu  fide,  si  vixerit,  di- 
camus  eum  juslum  eiiamsi  male  vixerit,  sed  ut  sciat 
se  quisque  per  fidem  justificari,  etiamsi  legis  ope- 
ra  non  praecesserint.  Sequuntur  enim  justilicaium» 
non  praecedunt  justificandum.  De  iliis  autem,  qui 
post  acceptionem  fidei  nolunt  bene  operari,  tesla- 
tur  Jacobus,  quia  fides  si  non  habeat  opera,  niur- 
tua  est  in  semetipsa  (Jacob.  ii).  Post  hsec  Apo- 
stoius  ut  ostendat  et  gentiles  ad  istam  gratiam  de- 
bere  suscipi  sicut  Jodaeos,  ait :  Aii  Judirortim  Denz 
tanium  ?  Quasi  dicat :  Vos  puiatis  quod  ad  vos  taa- 


viii).  >  Ipsa  est  illa  sapieutia  quae  pietas  vocatur,  B  tum  Deus  pertineat,  et  vos  soli  gratiam  ejus  susci- 


qua  ooUtur  Paier  lumlnuin,  c  a  quo  est  omne  datom 
optimum ,  et  omne  donum  perfectum  {Jac,  i). » 
Coiitur  autem  sacrificio  laudis,  actionibusque  gra- 
tianim«  ut  ciiitor  ejus  nou  in  seipso,  sed  in  illo  glo- 
rietur.  Ac  per  hoc  lege  operum  dicit  Deus,  Fac 
quod  jubeo ;  lege  fidei  diciiur  Deo  :  Da  quod  jubes. 
^ioa  ergo  per  legem  operum  excluditur  gloriatio 
eorum,  qui  cum  sihi  juste  videntur  vivere,  ita  glo- 
naaiur  quasi  non  acceperiiit,  sed  oer  legein  fidci» 
quia  ]f(sr  eam  quisque  cognoscit  si  quid  bene  vivit, 
Del  gratia  se  habere,  et  ut  perficiatur  in  dilectionem 
justitiae,  uon  se  aliuude  consecuturuin.  In  lege  itaque 
(aetorum,  est  Dei  jubenlis  justitia  ;  in  lege  autem 
fidei,  subvenientis  misericordia.  Hxc  est  enim  lex 
fidei,  qua  credirous  el  oramus  per  gratiam  nobis 
dooari,  ut  faciamus  quod  per  nosmetipsos  implere 
Don  possumus,  ne  ignorantes  Dei  justitiam  et  iio- 
stram  volentes  statuere,  justitiae  Dei  non  simus  sub- 
jectL  Vere,  inquit,  per  legem  ftdei  exclusa  est  glo- 
riatio  tua,  qua  de  legis  observatione  tumebas,  quia 
DCM  apostoli  ar6t(ramttr,  id  est  certi  sumus,  /tisii/i- 
cari  quemlibet  hominem  per  fidem  sine  operibus  legis 
praeeedentibus.  Non  ideo  enim  Apostolus  hoc  dicit, 
ut  si  qois  credideril,  non  ad  eum  pertineat  bene 
operari ;  sed  ideo  potius,  ut  nemo  putet  mcriiis 
prionim  bonorum  operum  se  pervenisse  ad  donum 
justificationis,  quae  est  in  fide.  In  hoc  enim  se  gen- 
tibus  ia  Christum  credentibiis  Judxi  prjeferre  cu- 


pere  debeaiis.  Sed  nunquid  hoc  verum  est?  An  Ju- 
daeorum  tantum  est  Deus?  Nonne  est  etiam  genlium 
sicut  Judaeorum?  Jmo^  id  est  magis  hoc  eligam  di- 
cere,  quia  est  et  gentium  et  Judaeorum,  id  eslomnet 
liomines  fecit,  et  simiiiter  de  omnibus  cura  est  ei. 
Non  solum  vobis,  sed  et  gentibus  venit  Christus» 
vobis  ex  lege  promissus,  sed  ad  ilias  missus.  Pro- 
plerea  multo  magis  et  gentium,quia  ante  legem  san* 
cti  in  praeputio  placuerunt  Deo.  Ob  hoc  enim  dixit, 
imo  et  gentium^  ut  ostenderet  magis  geutes,  quo- 
niam  ante  fueiunt  sancti  praeputiati  quam  circum- 
cisi,  et  Abrahtfm  aute  circumcisionem  fide  justifica- 
tus  est.  Sed  Judaei  tumendo  dicunt :  Gentes  idola  co- 
lendo,  Deum  dereliquerunt.  Quibus  respondetur :  Et 
vos.  Sed  nos,  inquiunt,  convertimur.  Et  illi :  Nobis, 
aiunt,  Christus  venit  promissus  (209).  £t  illis:  Non 
ergo  videtur  taiitum  est  (sic)  Deus,  quoniam  ex  Adam 
nati  suinus,  et  per  pi  oplietas  praedictum  est,  gen* 
tes  Christocredituras.  Vere  gentium  Deus  est,  sicot 
Judaeorum.  Quod  cum  aliis  modis  possit  probari, 
hocunum  pono  quoniam  quidem  unusest  Deus^  non 
plures  dii.  £t  m  hoc  npparet  unus  esse  omoium, 
quia  justificat  orones  per  eaindem  causam :  Nam 
circttmcisioiieiii,  id  est  circumcisos  justificat  ex  fide^ 
et  pra^utium,  id  est  praeputiatos  per  fidem^  hoc  est 
enim  ex  fide,  quod  per  fidem.  Nam  nec  circumcisio, 
nec  praeputium  sine  fide  jusiificatur.  £t  quando 
quidem  homo  justificatur  per  fidem  sine  legis  ope- 


pielMmt,  quod  dicebant  se  meriiis  bonoruni  operum,  d  ribus,  ergo  legem  destruimus  per  fidem  f  iVoit,  ud 


quae  per  legem  sunt,  pervenissse  ad  evaiigelicam 

graliam.  Ideoque  scandalizabantur  multi  qui  ex 

Judseis  crediderant,  quod   incitcumcisis  geiitibus 

Christi  gratia  traderetur.  Unde  nunc  Apostolus  di- 

cit  posse  hominem  sine   operibus,  scilicet  praece- 

dcDtibus,  justificari  per  fidem.  Nam  jusliQcatus  per 

fidem,  quomodo  potest  nisi  juste  deiuceps  operari, 

quamvis  nihil  aiitea  juste  operatus  ad  fidei  justifi- 

catiooem  pervenerit,  non  nierito  bonorum  operum, 

[  sed  graiia  Dei.  qu<e  vacare  in  illo  non  potest,  curo 

t  jam  per  dilectiouem  bene  operatur.  Quod  si  cum 

crediderii,  mox  de  hac  vita  decesserit,  justificatio 

fidei  manet  cum  illo,  nec  praecedentibos  bonis  ope- 

(iO  I)  Locus  obicorus. 


statuimus,  Quod  Judaeus  posset  inferre,  ipse  Aposto- 
lus  sub  interrogatlone  infert,  ut  removeat.  Quia,  in- 
quit,  per  fidem  justificari  dicimus  qiiemlibet  homi- 
nem  sine  legis  opere,  ergo  per  fidero  deslruinms 
legein?  Absit  ut  destruamus  eam !  Sed  potius  i/altit- 
mus,  id  esl  firmam  et  stabilem  esse  facimus  legem. 
Per  legem  enim  cognitio  peccati;  per  fidem  im- 
petratio  gratiae  contra  peccatum ;  per  gratiam  sana- 
tio  auima;  a  vitio  peccati ;  per  animae  sanitatem,  li* 
l)ertas  arbitrii ;  per  liberum  arbitrium,  justitlaedi- 
lectio ;  per  justiti»  dilectionem,  legis  operatio.  Ac 
per  hoc  lex  non  destruitor,  sed  staluitur  per  fid^m, 
quia  fides  impetrat  gratiam,  qoa  lex  impleatur,  gr#* 


us 


HERV£I  BURGIDOLENSIS  MONA€HI 


•u 


tia  sanat  Tolantatem,  qua  Justitia  libere  diligatur.  A  subsequentibns  operibus  bonis  vacua  est,  ita  qua».  f 

Vel  ita :  Legem  ergo^  etc.  Quoniam  Apostolus  dice- 

bat  hominem  justiOcari  per  fidem  sine  legis  obser- 

yantia,  ne  Jndaei  dicerent:  Legem  ergo  destruis,  in 

quaomnesquicredideruntjusti,  circumcisi  fuerunt. 

Non  solvo»  ait,  non  destnio,  sed  confirmo,  dum  hant 

praedico  circumcisionem,  quam  illa   praedixit.  c  In 

novissimis,   inquit,  diebus  circumcidet    Dominus 

Deus  cor  tuum,  et  cor  seminis  tui  (Deut,  xxx).  > 

Tuncdestrueremlegem,  si  illam  mentitam  dicerem, 

hoc  est  non  cessaturam  cum  illa  promiserit  se  esse 

cessaturam,  sicut  Jeremias  ait :  c  Ecce  dies  venlunt» 

dicit  Dominus,  et  consummabo  super  domum  Israel 

et  super  domum  Juda  testamentum  novum,  non  se* 

cundum  testamentum  quod  feci  patribus  eorum,  in 

die  quaapprehendi  manus  illorum  ut  reducerem  eos  B  operibus  legis  invenit  justitiam,  utpote  qui  ante  k* 


libet  opera  bona  ante  fidem.  Hahet  gloriam^  aj 
semetipsum  vel  apud  homines,  sed  tion  apud  Dewm. 
Multi  enim  gloriantur  de  operibus,  et  muUi  pagaii 
propterea  nolunt  fieri  Ghristiani,  quia  quasi  suft- 
ciunt  sibi  de  bona  vita  sua.  Et  dicit  aliquis  talium, 
Bene  vivere  opus  est.  Quid  mibi  prscepturus  ett 
Ghristus,  ut  bencvivam?  Jam  bene  vivo.  Quid  milii 
necessarius  estGhristus?  Nullum  homicidium,  nnl* 
lum  furtum,  nullam  rapinam  facio,  res  alienas  iioa 
concupisco,  nullo  adulterio  contaminor,  non  inve- 
nitur  aliquid  in  vita  mea  quod  reprehendatur,  el  qui 
reprehenderit,  faciat  me  Ghristianum.  Iste  talls  ba» 
bet  gloriam,  sed  non  apud  Deum.  Non  autem  sic 
pater  noster  Abraham  glorialus  est.  Non  eniro  ex 


de  lerra  iEgypti ;  sed  hoc  est  testamentum  quod 
disponam  domui  Israel  post  dies  illos,  dicit  Domi- 
uus,  dando  leges  meas  in  cordibus  eorum,  et  in 
mentibuseorum  superscribam  eas  {Jer.  xxxi ;  Hebr. 
viii).  I  Non  destruitur  lex,  cum  impleta  cessat. 
Non  eam  destruimus,  sed  magis  statuimus,  Id  est 
stare  facimus,  dum  probamus  verum  esse,  quod 
dixit  de  antiquis  justis  et  de  gentibus  credituris,  et 
spiritalem  circumcisionem  ventuiam,  dum  hoc  efli» 
eit  fides,  quod  lex  jubet. 

GAPUT  IV. 
c  Quid  ergo  dicemus  invenisse.  Abraham  patrem 
nostrum  secundum  carnem?  Si  enim  Abraham  ex 
operibus  justificatusest,  habet  gloriam,  sed  non 


gem  fuit,  sed  potius  ex  fide,  quia  promissis  Dei  cre» 
didit.  Vere  non  ex  operibus  est  justificatu8«  Nam 
quid  dicit  Scripiura  in  Genesi  ?  id  est  unde  dicit 
Scriptura  justificatumAbraham?Ex  fide.  Testatur 
enim  qu\sL  credidit  Abraham  Deo  promittenti,quod 
semen  ejus  futurum  esset  multiplex  et  clarissimuro 
sicut  coeli,  et  quod  ita  firmiter  credidit,  repMOnm 
est  iUi  divinitus  ad  junitiam,  id  est  per  banc  credu« 
litatem  non  solum  liberatus  est  ab  omni  origlnali  ei 
actuali  peccato,  sed  et  justus  est  a  Deo  repatatos. 
Ergo  ex  fide  justificatus  est  Abraham.  Sed  sl  fidem 
OJMsra  non  praecesserunt,  tamen  secuta  sunt.  Nam 
qui  prius  ex  fide  justificatus  est  in  conspecln  Dd, 
postea  et  ex  operibus  est  justificatus  eiiam  in  con* 


apud  Deum.  Quid  enim  Scriptura  dicit  ?  Gredi-  G  spectu  hominum.  Unde  et  Jacobus  apostolus  in  epi« 


dit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  illi  ad  justi 

tiam  (Gen,  xv).  i 

Revocat  illos  ad  caput  circumcisionis,  ut  quod  in 
initio  constiterit,  id  habeatur  in  toto.  Quando  qui- 
dem  fide  juitificatur  homo  sine  operibus,  et  nemo 
justificari  valet  absque  fide,  ergo  quid  dicemus^  id 
est  quid;possumus  dicere,  Abraham  patrem  nostrum^ 
quem  imitari  debemus,  invenisse  secundum  carnem^ 
id  est  secundum  carnis  circumcisionem  vel  secun- 
dum  carnalia  legis  opera?  Acsi  dicai:  Nihil  jusli- 
ficationis  dicere  possumus  eum  invenisse  secundum 
carnem,  sed  potius  secundum  mentem,  circunicisio 
enim  in  carne  est,  fides  autem  in  mente.  Et  ipse  non 
per  circumcisionem,  sed  per  fidem  legitur  invenisse 


stola  sua  contra  eos  qui  nolebant  bene  operari,  sed 
de  sola  fideprsesumebant,  ipsius  Abrah»  opera  com- 
mendavit,  dicens :  Vis  autem  scire,  o  homo  inanis, 
quoniam  fidessine  operibus  oiiosa  est?  Abraham 
pater  noster  nonne  ex  operibus  jnstificatus  est»  of- 
ferens  Isaac  filium  suum  super  altare?  Nec  est  Ja- 
cobus  in  hac  sententiacontrarius  Paulo  dicenti,  qoia 
81  Abraham  ex  operibus  justificatus  est,  habel  glo- 
riam,  sed  non  apud  Deum,  ac  per  hoc  asaerenti 
quia  non  ex  operibus  est  justificatus.  Uterque  enim 
verum  dicit.  Paulus  quippe,  commendans  justitiam 
qu»  ex  fide  est,adversus  eos  qui  fidem  negiigentes» 
gloriabantur  de  justitia  quae  est  ex  operibus,  dixil 
Abraham  non  esse  justificatum  ex  operibus,  sed 


Justificationem,  sicut  generaliler  dictum  est,  omnem  ^  quae  fidem  praecederent.  Jacobus  autem,  ut  dictum 

hominem  posse  justificari  per  fidem  sine  operibus. 

Vel  secundum  camem  est  pater  noster,  quia  ex  eo 

earnis  originem  ducimus,  et  circumcisionem  carnis 

ab  ipso  habemus  nos  Judaei.  Secundum  fidem  vero, 

pater  est  credentium  ex  gentibus.  Et  quid  dicimus 

eum  invenisse  per  quod  justus  esset?  Opera  legis? 

Non.  Quia  si  dixerimus  quod  ex  operibus  legis  sii 

justificatus,  hoc  incouveniens  incurremus,  quod  ha- 

bet  gloriam  de  suis  operibus,  sed  iion  apud  Deum, 

9iod  omnino  falsum  est,  quia  omnes  scimus  eum 

habere  gloriam  apud  Deum.  Non  ergo  ex  operibus, 

led  ex  fide  justificatus  est.  Slcut  enim  fidea  si^e 


est,  adversus  illos  qui  percepta  fidc  torpebant  otio» 
et  putabant  se  per  eamdem  fidem,  utpote  justifica 
tos,  posse  salvari,  etiam  si  bona  opera  non  habe- 
rent,  dixit  Abraham  ex  operibus  esse  justificatum, 
sed  quae  fidem  secuta  sunt.  Uude  ut  ostenderet,  se 
non  dissentire  a  Paulo,  sed  potius  concordare,  pro- 
tinusaddidit:Videsquoniamfides  cooperabatur  ope- 
ribus  illius,  ut  ex  operibus  fides  consummata  est,  et 
suppleta  est  Scriptura »  dicens :  Credidit  Abraham 
DeOf  et  reputatum  est  illi  ad  juslitiam  (Geit.  xv),  el 
amicus  Dei  appellatus  est.  Et  adhuc  subjecit :  Vide- 
lis  quoniamexoperibusjustificatur  homo,  et  non 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -^  IN  EPIST.  AO  ROM. 


6M 


cx  fide  UntomTManirestum  est  enim,  enm  loqui  de  A  suam  longe  ante  proposuit,  vel  secundum  gratiam 


operilNis  qo»  fidera  subsequuntur.  Quia  Paulnssine 
pneeedeiitibns  operibus  dixit,  hominem  sola  fide 
poue  jiistiflcari.  Nemo  enim  fidem  suis  pnecedenti- 
tes  Deritis  htbere  potest.  Et  ideoqui  per  fidem  gra- 
iis  sibl  daUm  Jusdficatur,  non  in  se,  sed  inDomino 
gloriatv»  quia  dum  non  ex  operibus,  babet  fi- 
daciaiiiy  per  omnia  Oeo  se  intellic^t  debitorem,  ni- 
lifl  iBveniens,  quod  sibi  arrogare  possit  ex  me* 
rilii. 

Eltmem  qui  operatur,  merces  non  imputatur 
f  seemidiim  gratiam,  sed  secundum  debitum.  Ei 
f  rcto  qai  non  operatur,  rredenti  autem  in  eum 
f  qid  Jostifii^t  impium,  reputatur  fides  ad  justitiam 
f  secimdum  propo  itum  grati»  Dei.  sicut  et  Darid 


Dei  propositam  omnibus  credere  volentibus.  Cre- 
denti,  inquit,  in  eum  qui  justiGcat  impium.  Aliud 
est  credere  eum,  aliud  est  credcre  ei,  aliud  credere 
in  eum.  Gredere  eum,  est  credere  quod  ipse  sit ; 
credere  ei,  est  credere  quod  ipse  vera  dicat  :  crc- 
dere  in  eum,  est  credendo  amare,  credendo  in  eum 
ire,  et  ejus  membris  incorporari.  Et  idcirco  fides 
qua  creditur  in  eum,  ipsa  est  sola  quam  ille  appro- 
bat.  Credenti  in  eum  qui  justificat  impium.  Impius 
est,  qui  non  recte  credit  etiamsi  nihil  cuiquam  au- 
ferat,  si  pauperibus  tribuat,  si  uxorero  alienam  non 
concupiscat,  si  nulli  fraudem  faciat,  si  deposilum 
reddat,  quia  hsec  omnia  facit  non  ea  intentione  qua 
debuit ;  et  idcirco  bona  nou  sunt,  quoniam  non  de 


f  didt  beatitudinem  hominis,  cui  Deus  accepto  fert  B  ])ona  radice  prodeunt.  Quisquis  ergo  sine  fide  op& 


f  Juslitiam  sine  operibus :  Beati  quorum  remissae 
f  sont  iniquitates,  et  quorum  tecu  sunt  peceata. 
i  Beatos  vir,  cui  non  imputavit  Dominus  peccatum 
(Pss/.  zxxi).  > 

Diid,  quia  Abraham  justus  est  ex  fide.  Seddqui 
§peraimr  opera  legis  qu»  Abraham  non  fedt,  vel 
afiqoa  bona  ut  gratiam  mereatur,  ut  Judsus  se  fe- 
dsse  dicebat,  si  merces  est  ei,  non  estex  gratia,  sed 
ex  dd>ito  meriti  sui.  Sed  si  quis  quaerere  voluerit» 
ante  gratiam,  quid  meruerit  ut  acciperet  eam,  maia 
sna  poterit  invenire,  non  bona.  Gratia  enim  gratis 
dator,  unde  etiam  nuncupatur.  Si  ergo  gratia,  non 
Jam  ex  operibus.  Alioqui  gratia  jam  non  est  gratia. 


rari  ]K>na  vult,  impius  profecto  est.  Sed  credat  in 
eum  qui  justificat  impium,  ut  et  ipse  ex  impio  fiat 
pius  :  et  per  fidem  justificatus,  possit  deinceps  opera 
pietaUs  et  justiti»  facere.  Ei  qui  sic  credit,  reputa- 
tur  fides  ejus  ad  justitiam  secundum  propositum 
gratiae  Dei,  qui  sic  per  gratiam  suam  proposuit  et 
decrevit,ut,  cessantelege,fidesjustificet.  Ethoc  dico 
ego  ex  gratia  fieri,  sicul  et  David  dicit  hie  KPsaL 
xxxi)  et  in  futuro  esse  beatitudinem  iJlius  hominis^ 
cui  accepto,  id  est  ad  gratiam  assumpto,  Deus  fert 
justitiam  sine  operibus  pnecedentibus.  Magna  enim 
i>eatitudo  est  hominis,  sine  labore  legis  vel  pceniten- 
ti»,  fidem  per  solam  gratiam  promereri  secundum 


Errat  igitur  Judaeus,  vel  quiiibet  alius,  qui  se  putat  q  propositum  Dei,  quo  proposuit  gratis  peccata  dimit- 


merito  praeoedentium  operum  pervenisse  ad  gratiam 
Del.  Qoisenim  prior  dedit  illi,  et  retribuetur  eif 
Patat  quod  ipse  prior  dederit  Deo,  et  pro  mercede 
soi  operis  acceperit  evangelicam  gratiam,  quod  non 
iuest.  Huic  enim  qui  ante  operatur,  non  gratia,  sed 
debitom  redditur.  Uli  veroqui  non  facit  opera  legis, 
sed  absque  praecedenti  opere  aceedit  ad  fidem ,  suf- 
fldt  ipsa  fides  ad  justitiam.  lu  attribuit  A :>ostolus 
aliis,  quod  de  Abraham  dixerat,  scilicet  quod  si  est 
Jostos  ex  operibus,  habet  gloriam,  sed  non  apud 
Denm,  et  ideo  ex  fide.  Yel  hoc  modo  fides  in  exor- 
dio  Justificat  sine  operibus.  Sed  qui  sic  justificatus 
est,  non  debet  deinceps  a  bonis  operibus  torpere. 
Nam   ei ,  qui  posi  fidem  quam  gratis  acceperit 


tere.  Illi  aceepto  fert  Deus  justitiam  sine  operibus, 
qui  per  fidem  gua  primum  Deo  credidit,  et  de  prae- 
terito  absolvitur,  et  de  praesenti  justificatur  et  ad 
futura  fidei  opera  praeparatur.  Probare  vult  Aposto- 
lus,  et  in  ipsa  lege  praedici,  justitiam  sine  operibus 
prodesse,  nec  se  hoc  de  suo  defendere,  sed  pro- 
phetae  testimonio  confirmare.  Beati^  inquit,  sunt 
illi  ^sorttfft  iniquitates  sun$  remissm,  et  quorum  pec^ 
cata  sunt  oculis  Dei  Ucta.  IniquiUs  est,  contra  le- 
gem  vel  extra  legem  agere.  Unde  et  Graece  dicitur 
anomia,  id  est  sine  lege,  quia  lex  v6fAec«  nomos.  Iniqui- 
Us  ergo  est,  a  lege  deviare,  vel  contra  legem  agere. 
Peccatum  vero  etiam  iilud  dici  poUst»  quod  contra 
quam  natura  docet,  et  conscientia  arguit,  delinqui- 


operatnr  opera  bona ,  non  imputatur   merces^  id  D  tur.  Et  juxU  hunc  sensum  iniquiUs  ad  Judaeos» 


est  non  recompensatur  aeterna  remuneratio  secun" 
dum  gratiam^  id  est  secnndum  fidem  Untum,  sed 
tecundum  debitum  operationis  suae.  lU  fit  ei,  qui 
post  accepUm  fidem  vivitetbene  operatur :  non  enim 
aliter  a  Domino  mercedem  percipit.  Sed  ei  qni  non 
operatur^  id  est  qui  postquam  baptizatus  est,  non 
babet  tempus  operandi,  vel  propter  infirmiutem  non 
potest  operari,  quanqnam  velit,  sed  aK>sque  opere  de 
hac  viu  rapitur  cum  fide  et  bona  volunute,  huic  ni- 
bil  operanti,  sedtantummodo  eredenti  in  eum  qui  /u- 
stificat  impium,  id  est,  in  Deum,  reputatur  fides 
ejns  ad  justitiam,  id  est  sola  fides  suificit  ei  ad  ju- 
stitiam,  et  iu  ad  saiutem  secundum  propositum  gra^ 
iUfDeif  id  est  secmidom  qopd  Deos  p^  ^ti^ 


peccatum  autcm  ad  gentes  pertinere  videtur.  Sed 
utrorumque  culpas  Dominus  per  gratiam  suam,  si 
crediderint,  abluit.  Quod  enim  remittitur,  non  est; 
et  quod  tegitur,  non  apparet,  et  ideo  non  imputatur. 
Beati  sunl  illi,  quorum  iniquiutes  sunt  remissaB  in 
baptismo,  vel  etiam  igne  dilectionis  postea  liquefacta 
et  consumptae,  sicut  illius  peccatricis,  cui  remissa 
sunt  peccata  mulu,  quia  dilexit  multum  {Luc,  vii). 
Et  quorum  peccaU  superpositis  actibus  bonis  sunt 
tecU.  Omne  enim  quod  tegitur,  interius  ponitur ; 
et  hoc  unde  tegitur,  desuper  ducitur.  Quando  igitur 
abdicamus  mala  quae  fecimus,  et  eligimus  l>ona  quas 
facimus,  qoasi  tegimen  rei  superdudmus,.qQam  eru' 
))e9cin^p3  Ji^d^  {9tc),l^  U^  i^ite  Pei  9Pi|lps  teguiiHif 


M7  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHf  64S 

peccata,  dum  eis  superducnntnr  bona  facla.  Potpst  A  pit  signnm  circnmcisionis»  id  esl  circumriBionera 


etiam  ad  gcnt^s  magis  p<Ttinere  iniquitas,  qu»  di- 

dtnr  anomia,  id  est  sine  lege,  quia  gentes  sine  lege 

arant.  Et  possnmus  totum  in  baptismo  intelligere 

ieri  id  est  et  iuiquitates  remitti,  id  est  deleri ,  et 

peccata  tegi,  ut  ullra  non  videantur  ad  poenam. 

Beatus  est  etiam  rtr  ille,  eui  credenli  I>omiiius  pro- 

pter  fi.!em  suam  non  imjmtavit  ad  poRnam  peccatum 

originale  vel  aliquod  peccaturo.  Sicut  enim  Abrali» 

reputata  est  fldes  ad  justitiam,  ita  et  omni  credenti, 

cum  fldes  ad  justitiam  in  baptismo  reputatur,  pecca- 

tum  utique  non  imputatur. 

c  Beatitudo  ergo  baec  in  circumcisione  tantum 

roanet,  an  etiam  in  praeputio  ?  Dicirons  enim  quia 

reputata  est  Abrahae  fides  ad  justitiam.  Quomodo 


eiteriorem,  qnae  esset  signum  inteiiitis.  ^lgnum 
enim  diciiur,  cum  per  hoc  quod  videtur,  aHud  ali- 
quid  indic  itur.  Bene  ergo  circumrisio  signum  appel- 
latur  in  Abraham,  quia  et  ipsa  aliud  viddialur,  el 
aliud  intelligebalur,  quia  jam  tunc  carnalis  iUa  cir« 
cumcisio  signum  erat  s|Hritalis  circurocisionit,  qu 
uon  in  carne  suscipitur,  sed  in  corde.  £t  tale  sigoum 
quod  sit  signaculumf  id  est  habens  similititdineiii 
signatae  rei,  ut  sicut  carne  libidinis,  sic  spolielor 
omnibug  primae  nativitatis  sordibus.  Et  qiiia  non- 
dum  dixerat  cujoa  signum,  subdtt  :  JMHtim  fiM^ 
id  est,  qu»  est  ex  fide.  Fidet  dico,  qum  est  in  prmpm^ 
tio,  id  est  quam  ipse  habuit  existens  io  pnrputio. 
Vel  iignaculum,  id  est  celans  quoddam  mysterium. 


ergo  reputata  est?  In  circumcisione,  an  iii  praepu-  ®  Signacoium  enim  dicitur,  cum  alicui  rei  servandae 


tio?  Non  in  circumcisione,  sed  in  praeputio.  Et 
signum  accepit  circumcisionis,  signaculum  justi- 
tiae  lidci,  quae  est  in  praeputio,  ut  sit  pater  om- 
c  nium  credentiuni  per  praeputium  ,  ut  reputetur 
c  et  illis  ad  justitiam,  et  sit  pater  circumcisionis, 
c  non  his  tantum  qui  sunt  ex  circumcisione,  sed 
f  his  qui  sectantur  vestigia  fidei,  quae  est  in  praepu- 
c  tio  patris  nostri  Abrahac.  • 

Quandoquidem  David  uniyersaliterdicit,  eum  esse 
beatum,  cujus  iniquitates  yt\  peccata  Deus  gratis 
reniillit,  ergo  hae  beatitudo  repromissionis  peccato- 
rum  manet  tantum  in  circumciiione,  id  est  in  Judaeis, 
an  et  in  praputio^  id  est  in  gentilitate?  Id  est  cum 


pro  tempore  costodia  imponitur,  quod  iiemo  alioo 
nisi  ipsequi  impressit,  debeat  resignare.  Siein  dr- 
cumcisione  Abrahae  conclusum  est  pro  tempore 
mysterium  quoddam,  quod  celaretur  inimicit,  et 
servaretur  amicis  ad  similitudinem  sigilli»  scilicel 
quod  sicut  jussuni  est  Abrahae  ut  octava  die  circoiii- 
cideretur  homo  ex  ejus  seniine,  sic  io  octava  pott 
finem  septem  dierum  saecuh  auferretur  omnis  TetiH 
stas  et  comiptio  ab  electis  Dei.  Vel  boc  myftteriuia 
sigillatum  est  in  eo,  qood  Abrabam  priioo  jostifica- 
tus  est,  et  post  accepit  circumcisionem,  qa«  eaael 
signaculum  justiliae  fidei  ejos,  ut  tpie  st'  poler  m* 
dentium  per  precputium^  id  est  in  praepotio,  et  eii 


constet  qood  beatitudo  ista  per  fidem  sit  ex  gratia,  q  pater  circumcisionis.  Effectos  enim  est  otrioaqoo 


modo  quasritur  in  quibus  sit,  in  Judaeir  tantuni,  an 
etiam  in  gentibus  ?  Quod  ideo  quaero,  quia  constat 
de  Abraham,  quod  jostus  est  ner  tidem.  Et  cum  hoc 
constet,  quaero  in  quo  statu  sit  justificatus,  posl- 
quam  est  circumcisus  vel  ante.  Et  sicut  in  eo  vide- 
bitor,  sic  in  aiiis  credi  poterit.  Et  hoc  est :  Idcirco 
quaerimus  an  ail  eliam  in  praepotio  ista  beatitodo» 
qnia  dicimu$  omnes  el  confitemur,  quia  fkie$  Abra» 
ha  reputata  eit  ad  justitiam^  id  est  ilde  justificatoa 
est.  Quomodo  ergo  reputata  e»t  ad  justitiam?  In  ctr- 
cumcisione^  an  in  prteputio?  Id  est  cum  omiies 
eonfiteamur,  eum  per  fidem  justificatum,  videamus 
utrum  proplerea  sit  justos,  quia  est  circumdsos  : 
an  ideo  sit  drcumcisus,  quia  ioventus  est  justus. 


generis  pater,  his  qui  sunt  in  praepotio  per  fidemt 
et  bis  qui  sunt  in  circumcisione,  per  caroem.  El  hoc 
Abrahae  sigiUum  tunc  credimus  resignandomy  id  esl 
a^rieodum,  com  plenitodo  gentiom  inlroieril,  ^ 
omnis  Israel  salvus  eriL  Tonc  enim  pstenter  cogncH 
acelor  Abrsham  esse  pater  non  solnm  genliom»  aed 
etiam  drcorocisionis  per  fldem.  Nam  idcirco  solo 
justiftcstos  est  in  fide,  duro  sdbuc  essel  iodrooiocH 
sos,  et  post  circumcidi  jussus  eat,  ut  ostenderetof 
prioM)  pster  futuros  multarum  geniium,  el  posles 
illomm  qui  ex  drcumcisione  creditori  sunu  Neqoe 
enim  hi  qui  secoudum  camem  nascuntur  ex  Abrs- 
ham,  filii  Abrahae  dicendi  sunt,  ni  fidem  ei  opers 
Abrabae  babeant.  Uoc  itaque  sigiilabatur  in  drcuoH 


Non  in  cireumeiiione  est  reputata  fides  ejus  ad  ju-  D  cisione  Abrahae,  ut  sit  pater,  id  est  exemplom 


Slitiam,  $ed  in  profputio.  Id  est  ante  justificatus  est 
per  lldem,  qoam  circumcideretur.  Non  ergo  propter 
drcumdsionem  jostificatus  est.  Quomodo,  inquit, 
reputata  est  fides  ^us?  Gum  esset  in  circumcisione, 
sn  eum  esset  in  praeputio?  Si  enim  fnissct  tonc  tem- 
poris  in  drcomdsione,  videtur  utique  a  fidei  hujos 
gratis  exclnsuro  esse  praeputium.  Sed  erat  adbuc 
lune  in  prsepuiio.  Bt  cum  in  praeputio  positus  per 
fldem  ait  justificstus,  jure  princeps  et  pster  didtur 
omniom  credentium  iii  praeputio.  In  praeputio  esl 
justificatua.  Cur  ergo  podt  drcumcisus?  Non  hoc 
superflue  fsctum  est,  sed  accepit  ngnum  circumcisio* 
ui»,  oon  qus  fierel,  aed  qua  ostenderetur  juslos.  In 
^ngmti0f0tgtkm  JmiUeuiu9  esl^  ^deiode seee? 


nium  credentium  per  praeputinm,  id  est  in  praeputio. 
Sic  enim  dicitur  per  praeputium,  pro  ui  prcpoUo, 
sicut  dicere  solemus,  per  illud  tempus,  pro  in  illo 
lempore,  vel  sit  pater  per  praeputium,  id  est  per  id 
quod  datum  est  d  tempore  praeputii.  Si  eoim  posl 
drcumcisionem  datum  esael,  dioeretur  er  es  hoc 
sccepisse,  per  hoc  qnod  sccepit  in  praepolio,  id  est 
per  fidem  sit  pster  credentium  de  gentibuSf  ut  repu- 
tetur  et  illis  credulitss  sd  justitiam,  id  esl  ui  siciit 
Abrabam  in  praeputio  jostificatus  est  per  fidem,  ita 
et  illi  justificentur  credendo,  licet  prKpolium  noo 
exuerint.  £l  drcumdsionem  ideo  scoepit,  ut  sit  pi» 
ter  circumdsionis»  id  esl  Hebr»orom.  Ifsin  snls  ia 
fr«poMo  )pisfm  i^  «t  eisei  incircoaioia^niai  i«» 


U9 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


stornm  patcr ;  ct  circurocisas  justus  pcrmansit,  ut  A  fiercnt  hxredes,  ut  Judaei  volebant  aslruere,  gcnteg 


circumcisorum  justorum  fieretpater.  Fierer,  inquam, 
pater,  non  his  lantum  qui  sunt  ex  carnali  circumci- 
sione^  id  est  Judaeis ;  sed  et  his  qui  corde  sunt  cir< 
cumcisi,  non  carne,  id  est,  gentiiibus,  qui  sectantur 
vestigia  tidei  Abrahae,  hoc  est  qui  illum  in  fide  imi*> 
lantur,  ut  ita  amplc  credant  sicul  illc.  Quas  fides  esl 
in  pngputio  patris  nostri  Abrah<B,  id  est  apparet  in 
patre  nostro  Abraham,  dum  ipse  est  adhuc  in  prae- 
putio.  Ideo  toties  repetil  de  prxputio,  ut  ostendat 
gentiles  eodem  modo  per  fidem  justificari,  slcut  et 
Judaeos. 

c  Non  enim  per  legem  promissio  Abrahae  aut  se- 
minl  ejus,  ut  hacres  esset  mundi,  sed  per  justi- 
tiam  fidei.  Si  enim  qui  cx  lege  hxredes  sunt,  exi'» 


quae  lege  carent  sine  benedictione  hxreditatis  rema- 
nerent.  Non  crgo  pcr  legem  Abraham  est  haeres 
mundi,  quia  nec  filii  cjus  sunt  per  legcm  haeredes, 
id  est  xternae  Jiaereditatis  posscssores.  Nam  si  hoc 
esset,  inconvenientia  sequerentur,  quod  scilicet  su- 
perfiua  esset  fides  qua  ipse  justificatus  est,  et  qua 
justificantur  caeteri,  cum  per  eam  non  posset  haere- 
ditas  aeterna  acquiri,  et  promissio  divina  remanereC 
inexpleta,quae  promisit  omnes  gentes  bcnedicendas, 
quoniam  nullus  gentilium  bcnediceretur,  ct  ila  nuUi 
essent  ha^redes.  Et  vere  cx  lege  non  est  haereditas. 
Nam  lex  potius  iram  operatur^  quia  pecrantem  in  sa 
aut  lapidari  continuo,  aut  ignc  cremari,  aut  alio  ge- 
nere  supplicii  jubet  interfici*  Lcx  iram  opcratur  et 


nanita  est  fides,  abolita  est  promissio.  Lex  enim  ^  praevaricalionem.  Ex  ea  enim  est  praevaricatio,  nam 

sine  ea  non  est.  Ubi  enim  non  est  lex^  nec  prmvari' 
catio,  id  est  transgressio.  Qui  ergo  lcgem  non  acce- 
perunt,  iniqui  dici  possunt,  praevaricatores  non  pos- 
sunt.  Judicantur  utrique  secundum  merita  sua,  sed 
tamen  ira  Dei  major  est  in  prffivaricatores  qui  per 
legem  cognoscunt  peccatum  et  tamen  faciunt.  Et  ita 
non  potest  per  legem  haereditas  haberi,  scd  potiu» 
ira.  Ideo  ex  fide  sunt  haeredes.  Ex  fide,  qu«  est  do* 
num  misericordia'  et  justificat  credentes,  habctur 
haereditas,  ita  ut  secundum  gratiam  Dei,  non  secun* 
dum  merita  hominum,  firma,  id  est  verax  et  rara  sit 
promissio  quam  Deus  fecit  Abrahae  de  multiplicatio- 
ue  filiorum,  qui  perpetuam  haereditatem  essent  pos- 


iram  operatur.  Ubi  enim  non  est  lex,  nec  prae- 
varicatio.  Ideo  ex  fidc,  ut  secundum  gratiam 
firma  sit  promissio  omni  semini,  non  ei  qui  ex 
lege  est  solum,  sed  et  ei  qui  ex  fide  est  Abrahae, 
qui  est  pater  omnium  nostrum,  sicut  scriptum 
est  {Ven.  xvii)  :  Quia  patrem  multarum  gentium 
posui  te  ante  Deum  cui  credidisii ,  qui  vivificat 
mortnos,  et  vocat  ea  quae  non  sunt  tanquam  ea 
quae  sunt.  i 

Vere  Abraham  est  pater  omnium  credentium  Ju- 
daeomm  et  gentium,  quia  per  fidem  adeptus  est 
hanc  paternitatem,  non  per  legem.  Non  enim  per  le- 
gem  facta  est  ei  promissio^  quia  lex  nondum  erat. 


Non  per  legem,  sed  per  justitiam  fidei^  id  est  quam  ^  sessuri.  Non  enim  firma  esset,  sed  potius  infirma  et 


per  fidem  obtinucrat,  iacta  cst  Abrahte  promissio, 
et  semini  ejus,  id  cst  Cliristo.  Haec  scilicet  pro- 
iDissio,  Ht  ipse  esset  lujeres  mundi,  id  est  posses- 
sor  aliquorum  de  toto  mundo  ,  qui  eura  imita- 
rcntur;  et  in  Ghristo  qui  ex  eo  nasciturus  crat,  pos- 
sideret  omnia.  Abraham  est  haercs  mundi,  id  est 
possidens  totum  orbem  per  fidem,  quia  ipse  es< 
omnibus  exemplum  fidei ,  et  omnes  sancti  sunt 
filii  ejus  per  fidem.  Semen  quoque  ejus,  id  est  Chri- 
slus,  est  haeres,  id  est  Dominus  mundi  secundum 
regiam  potcslalem ,  per  quem  benodictio  filiis 
Abrahae,  el  cui  Patcr  dixit :  c  Dabo  tibi  gentes  liaere- 
ditatem  {PsaL  ii),  >  clc.  Et  hacc  promissa  fucrant 
Abrahae  ct  semini  ejus,  non  per  Icgem  quae  nondum 


irrila,  nisi  ipse  per  gratiam  suam  implesset  eam. 
Ideo  non  de  nostrae  voluntatis  poiestate,  sed  de  sua 
praedestinatione  promisit.  Promisit  enim  quod  ipsc 
facturus  fucrat,  non  quod  homines.  Quia,  ctsi  fa- 
ciunt  homines  bona  quae  pertinent  ad  colendura 
Deum,  ipse  (acit  ul  ilii  faciant  quae  praccepit,  non 
illi  faciunt  ut  ipse  faciat  quod  promisit.  Aiioquin  uc 
Dei  promissa  compleantur,  non  in  Dei,  sed  in  homi« 
num  potestate  est ;  et  quod  a  Domino  promissura 
est,  ab  ipsis  redditur  Abrahae^  Sed  non  ita  fieri  po- 
test,  per  gratiam  ergo  Dei  gratuito  munerc  nobis 
couccssam  implcnturejuspromissa,  dum  per  donura 
suac  gratia;  facit  ut  credamus  et  bene  operemur,  sic- 
que  haeredes  cfiiciamur.  Firma  sit  promissio  omni 


erat,  scd  pcr  fidcm  qua  ipse  Deo  crediderat.  Et  me-  d  semini  Abrahae,  id  est  non  parti  seminis,  sed  omnl 


rito.  Lcgis  enim  observanlia  poenam  tantummodo 
*  effugit,  fidei  vcro  meritum  spem  repromissiouis  ex- 
spectat.  Et  prxceplum  servis  imponitur,  fides  ab 
amicis  quaeritur.  Yere  non  pcr  lcgem,  sed  per  fidem 
Abrabam  est  bacres  mundi,  quia  si  illi  qui  sunt  ex 
iege,  id  est  carnaies  Judaei,  sunt  liwredes,  id  est  pos- 
scssores  Iiaercdiiaiis  quam  Deus  Abrahx  promisit, 
tunc  fides  est  exinanita,  id  est  inanis  et  inutilis  fa- 
cta,  cum  gentes  pcr  eam  non  possit  haereditare  coc- 
lestem  patriam,  et  abolita^  id  est  delcta  ct  in  irrilum 
ducta  est  promissio  Dei  qua  diclum  est  Abrahae, 
quia  c  in  semine  tuo,  >  id  esl  in  Christo,  c  benedi- 
centuromnes  gentes  (Cen.xxii),  >  id  est  l)enediclio- 
iiem  haereditAte  possidebunt.  Nam  si  ex  lege  tantum 
Patrou  CLXXXI. 


scmini.  Yolebant  enim  Judaci  ut  quantum  ad  eos 
firma  essct,  etquantum  ad  gentiles  cassa.  Sed  non 
ita  Deus  promisit,  cum  diceret :  In  semine  tuo  be- 
nediccntur  omnes  gentes.  Firma  sit  omni  ^emini»  id 
est  omni  populo  fidelium  imitatori  Abrahae,  non  so- 
lum  ei  qui  ex  lege  est^  id  est  qui  ex  Yeteri  Tesla- 
menlo  venit  ad  Novum,  sed  et  ei  qui  est  ex  fide  Abra- 
hce,  id  est  qui  non  sibi  promissa  iege  sequitur  fidem 
Abrahae,  qui  sine  lege  per  fidem  justificatus  esse 
mcrnoratur.  Qui  est  pater  non  omnium  hominum, 
sed  omnium  nostrum^  id  cst  non  solum  qui  ex  lege 
dcscendimus,  sed  et  qui  ex  fidc  legi  succedimus, 
scilicet  et  circumcisorum  ct  prsepuliatorum  creden- 
tium  est  pater,  id  est  iustitutor  et  exemplum.  Ita  esl 

91 


Vii 


llERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIfl 


pater  credentiuni,  sicut  in  Genesi  scriptum  est,  di-  A  « 
cente  Doniino.  Quia  palrem^  id  est  auctorem  secun- 
dum  fidem,  non  dico  Judaeorum,  $ed  muUarum  gen- 
iium  posui  te  {Gen,  xvii).  Multarum  autem,non  qua- 
rumdam,  sed  omnium.  Si  ergo  pater  multarnm  gen- 
tium  futurus  esse  promittitur,  recte  non  solum  eo- 
rum  qui  ex  circumcisione  veniunt,  sed  eorum  qui 
ex  gentibus  crcdunt,  pater  nominatur.  In  eo  enim 
quod  ipse  dicitur  pater  multarum  gentium,  snperbia 
confunditur  ludaeorum,  quia  Judseorum  carne,  gen- 
tium  autem  fide  pater  cst.  Ubi  rei:te  Apostolus  ex 
sua  inlerpretatione  addidit,  ante  Deum  cui  credidisli, 
Significans  fidem  in  interiorc  homine  esse  in  con- 
spectu  Dei,  non  in  ostentalione  hominum,  sicut  car- 
tialis  circumcisio;  et  per  eamdem  fidcm,  non  pcr 


653 

tens  est  ct  facere.  Ideo  reputatum  est  illi  ad  justi- 
tiain,  sed  et  propter  nos,  quibus  repulabitur  ere- 
dentibus  in  eum,  qui  suscitavit  Jesum  Gbristuin 
Dominum  nostrum  a  mortuis,  qui  traditus  est  pro- 
picr  delicta  nostra,  et  resurrcxit  propter  justifica- 
tionem  nostram.  > 

Iiicipit  commendaie  fidcm  Abraha;,  ut  imitemur* 
ScBpe  enim  jam  dixerat  cum  credidisse ,  et  ideo  per- 
git  nunc  ostendere,  quomodo  ct  quam  firmiter  crc- 
diderit.  Qni  credidit  in  spem  habendi  fitium  per  pro- 
missionem  Dei,  et  hoc  coiitra  spem  cimis  suae,  qu» 
jam  eral  quasi  per  naluram  delicieiis  et  frigida  eon  • 
Ira  spem^  id  est  contra  hoc  quod  prius  sperabat  se 
non  ampiius  filium  generare,  credidit  eundotn  spem^ 
id  est  ut  sperarct  sc  posse  gcncrare,  quia  Deus  pro- 


carnem  eum  esse  patrem  genlium,  quas  ante  Dei  B  mittebal.  Dum  enim  viridi  cssent  a?tale,  speravic  se- 


oculos  in  fide  generavit.  Qui  Deus,  sicut  Apostolus 
subjungit,  vivificat  mortuos,  id  est  a  morte  animx 
snscitat  per  baptismum  Judaeos,  et  vocat,  ad  fidcm 
ea  qu€B  non  sunt,  id  est  gentiies,  de  quibus  scriptum 
est :  Omnes  gentes  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram 
eo.  Ipse  enim  vere  est  qui  ait :  c  Ego  suin  qui  suin 
{Exod.  iii).  >  A  quo  quisquis  reccdit  etiam  esse 
amittit,  ut  jure  dicatur  non  esse.  Et  tales  crant  gcn- 
tes  idolis  servientes.  Sed  ipse  vocat  ea  qua  non  sunt 
tanquam  ea  quce  sunt,  id  est  gentiles  ad  fidem  addu- 
cit,  sicut  Judaeos  qui  ob  unius  Dei  cultum  dicuntur 
esse.  Vel  oinnes  peccatores  sive  gentiles,  intelliga- 
mus  mortuos.  Et  hos  eiiim  Deus  per  graliam  suam 


vivificat,  ut  ex  fidc  vivant.  Et  vocat  ea  quas  non  sunt,  ^  Sic  erit  semen  tuum  sicut  stellas  cceti   et  sicut 

Hifi^tcam  ea  ^iid?  <iin(.  Apud  eum  quippe  factum  est, ^'^ '  '^—'^ *• 1:#«-««* 

quod  ejus  dispositione  fiiturum  est,  qtiia  de  illo  per 
prophetam  dicitur  :  Qui  fccit  quae  futura  sunt.  Non- 
dum  erant  quibus  promitteretur,  quando  Abrahse 
loquebatur,  ne  quisquam  dc  mcrilis  gloriaretur.  Et 
quibus  promissum  est,  etiam  ipsi  promissi  sunt,  ut 
totum  corpus  Christi  dicat  :  c  Gratia  Dei  sum  id 
quod  sum  (1  Cor,  xv).  i  Dum  enim  Deus  vocare 
dicitur  ea  quae  non  sunt,  sola  gratia  vocantis  appa* 
ret,  non  aliquod  meritum  eorum,  qui  uec  csse  ad- 
huc  habuerunt  quando  vocantur.  i  Elcgit,  inqnit, 
nos  ante  mundi  conslilutionem  (Ephes,  i).  >  In 
mundo  facti  sumus,  nec  mundus  erat  quando  elccli 
sumus.  Quis  hoc  explicare  sufliciat?  Eiiguntur  qui 
non  sunt,  nec  erat  qui  elegit,  nec  vaue  elegit.  Eleglt  j^  ret  secundum  humanam  rationem,  scilicet  quod  nec 


Cuiidum  naturam  cx  jovencula  uxore  sobolem  ha- 
bere,  nec  potuil.  Modo  autem  contrarium  speravit, 
ut  scilicct  vetulus  ex  vetula  ct  sterilli  gcneraret  pcr 
Dci  potentiam.  Sicquc  contra  vctcrem  spem  credidiC 
in  novam  spem.  Majus  esl  eiiim  spcrare  contra  aU^ 
quod  insperatum  quain  slmpliciter  sperare.  Credidit 
Abraham  ut  fieret  pater  muUarum  gentium,  rd  esi 
tam  valide  crcdidit,  ut  proplcr  fidci  merilum  susci- 
pcret  ex  sua  coiijuge  fiiiuin,  de  quo  populus  Ilebraeo- 
rom  propagaretur ,  etex  illo  populo  Christus  car- 
nem  assumcret,  in  quem  omnes  gentes  crederent» 
Uoccnim  ordine  factus  est  Abraham  patcr  multarni» 
gentium.  Et  hoc  jnxta  quod  dictum  est  ei  divinitas. 

arena 
maris,  Non  quod  esseiit  tot  vel  carnaliter  vcl  spiri- 
taliter  ex  eo  processuri,  quot  sunl  stellae  vel  areiui 
quae  numerarl  non  potest,  sed  quod  illi,  qui  ex  eo 
sive  carnalitcr  sive  spiritualiter  erant  nasciturl,  ila 
futuri  esscnt  hominibus  innumerabiles,  ut  stelbe  et 
arena.  Mystice  vero  per  slcllas  inteltiguntur  spiri- 
tales  filii  coelo  inhaercntes,  et  desupcr  lucentes  ful- 
gore  virtutum ;  per  arciiam  vero  sive  Judxi  sii?e 
Chrisliani  carnales,  in  infimis  corde  jacentes,  et  fru- 
ctum  boni  operis  non  ferentes.  Abraham  credidit. 
Et  quia  pos&et  ad  lioram  crcdcre  cl  postea  deficere, 
subditur,  quia  noii  infirmatus  est  fide.  Credidit  enim 
Deo  promittenti,  ct  in  illa  fide  non  est  iiifirmatus»  id 
cst  debiiitatus,  cum  mullas  causas  infirmandi  habe- 


tamen,  et  haliet  electos,  quos  creatarus  est,  eligen- 
dos.  Habet  autem  apud  semetipsum,  non  in  natura 
sua,  sed  in  praescientia  sua.  Recte  ilaque  dicitur 
Tocare  ea  quae  non  sunt  tanquam  ea  quae  sunt.  De 
Abraham  v^o  subditiir. 

c  Qui  contra  spem  in  spem  cTredidit,  ut  fieret  pater 
multarum  gentium,secundum  quod  ei  dictum  est : 
Sic  erit  semen  tuum  (Gen,  xv)  sicut  stellse  coeli  et 
sicut  arena  maris.'Et  non  infiimatus  cst  fide,  nec 
considcravit  corpus  suum  emortnum,  cum  fere 
centum  annorum  esset,  et  cmortuam  vulvam  Sa- 
rae.  In  rcpromissione  etiam  Dei  non  haesilavit  difli- 
dentia,  sed  confortatus  est  fide,  daiis  gloriam  Deo, 
j>lenissime  sciens,  quia  qusecunque  promisit,  po- 


ipse  jam  nec  uxor  ejus  idonci  essentad  gcnerandum. 
Ideo  enim  quod  credidit,  non  consideravit  corput 
suum  emortuum,  et  vere  emorluum,  cum  esset  fere 
centum  annorum,  Et  licet  tanto  tempore  vixisset,  ta- 
men  non  hoc  atiendii,  nec  etiam  cogiiavit  vulvam 
Sarce  emortuam,  Sara  enim  steritis  erat,  et  cruore 
mcnslruo  jam  destilula,  proptcr  quo<i  jam  parere 
non  posset,  eliam  si  stcrihs  non  fuisscl.  Porro  si  fe» 
mina  ita  sit  provectioris  xtatis,  ut  ci  solita  mulie- 
rum  adhuc  fluant,  de  juvene  parcre  poicst,de  seuiora 
non  potest,  quamvis  adhuc  possit  iile  senior,  sed  de 
adolescentula  gignere,  sieut  Abraham  post  mortem 
Sarae  de  Cethura  potuit,  quia  vividam  ejus  aetatem 
invenii.  IIoc  ergo  est  quod  mirum  commendat  Apo- 


6S8  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  ROM  6^ 

stolas,  ct  ad  hoc  dicil  Abrahse  jam  rtiisse  corpus  A  ^um   amplius  non  reversurum   lu  corruptionem » 


emortuum,  quoniam  non  ex  omni  fcmina,  cui  adhuc 
esset  aliquod  pariendi  lempus  extremum,  generare 
ipse  in  illa  aetate  adhuc  posset.  Ad  aliquid  enim 
emortuum  corpus  intelligere  debcmus,  non  ad  om- 
nia.  Nam  si  ad  omnia,  non  jam  seneclus  vivi,  sed 
eadftTer  esset  mortui.  Sara  quoque  magis  erat  de- 
stituta  oinetis  viribus  generandi.  Et  tamen  nihil  ho- 
rum  consideniTit  Abraham,  cum  audiret  sibi  a  Deo 
sobolem  promilti,  sed  potentiam  promitientis  aiien- 
dens,  nihil  difficile  esse  credidit  in  his,  quoe  promit- 
lebat  Oronipotens.  Ita  fuit  credulus  in  promissione 
qua  dictum  est  ei,  Quoniam  qui  egredietur  de  ulero 
tuOy  ipsum  habebis  liaeredem ;  vd  quando  audivit, 
Quia  ex  Sara  dabo  tibi  filium  cui  benediclurus  sum. 


quod  Judaei  non  credunU  Suscitavit  eum  a  mortuii, 
ut  nos  a  vitiorum  sordibus  faceret  resurgere.  Qtd 
Jesus  traditus  est  in  mortem,  ut  nos  possemus  mori 
delictis  nostris;  et  resurrexit,  ut  nos  in  virtutum 
honesiatem  resurgeremus  justi.  Etenim  mors  ipsius 
significat  iiiteritum  vcteris  vite  nostrae,  resnrrectio 
autem  gratiam  novse  conversationis.  Traditus  est  in 
manus  persequentium  propter  deiicta  nostra  tollen- 
da,  ne  uos  propter  illa  traderemur  in  manus  daemo- 
num  cruciandi ;  el  pcr  mortem  jure  diaboli  de- 
structo,  reiurrexit  propter  justi/icationem  nostram^ 
id  est  ut  nos  justificando  suscitaret  a  morie  animae, 
quatenus  juste  viveremus,  quod  aliter  noii  potcra- 
mus.  Traditus  est  propter  delicta  nostra,  et  resur- 


Jn  repromissione  etiam  Dei^  id  est  quando  Deus  ite-  ^  rexit  propter  justificationem  nostram.  Sonat  in  ejus 


rum  ei  promisit,  Quia  revertens  veniam  ad  te  tem- 
pore  isto,  vita  comite,  et  habebit  filium  Sara  uxor 
tua,  non  htsiitavit  diffidentia,  id  est  non  dubitavit  ut 
diflideret  de  complctione  proinissionum,  sed  cotifor* 
iatw  est  fide^  id  est  omnino  fortis  et  constans  factus 
est  in  fide,  dan<  gloriamDeo^  id  est  glorificans  Deum 
qui  per  munus  gratiae  suae  daturus  erat  et  filium 
contra  naturam  ex  vetula  sterili,  ct  per  illum  filium 
in  Cbristo  populum  credcntium  plenissimc,  id  est 
roulto  intuitu  veritatis  et  potentise  Dei,  sciens  quia 
quteeunque  promisit,  potens  est  etiam  facere.  Deus 
igitur  eos  quos  promisit  bonos,  facit  ut  ipsi  faciant 
liona.  Neque  enim  eos  proplerea  promisit  Abrahae, 
quia  praescivil  a  seipsis  bonos  futuros.  Nam  si  ita 
est,  non  suam,  sed  eorum  est  quod  promisit.  Non 
autem  sic  credidit  Abrabam,  sed  dedit  gloriam  non 
huroanis  roerilis,  sed  Deo,  plcnissime  credens  quia 
qoae  promisit  potens  cst  et  facere.  Non  ait  qii» 
praescivit  potens  promittere,  aut  quae  pracdixit  pott-ns 
ostendere,  quac  promisit  poiens  prsescirc,  sed  quae 
promisit  potens  ct  facere.  Ipse  ergo  facit  bonos  cos 
qui  boni  fiunt,  et  ipse  facit  in  bono  perscverare  eos 
qui  perseverant.  Iloc  enim  promittit  Dcus  quod  ipse 
facit.  Non  enim  promittit,  et  aliud  facit.  Quod  jam 
non  est  promittere,  sed  praedicere.  Cavendum  cst 
igitur  ne  homo  se  extollat  adversus  Deum ,  dicens 
se  facere  quod  promisit  Deus.  Ipse  enini  et  fidem 
gcntium,  sicut  Abraliae  promiserat,  facit  qui  potens 


traditione  delictum ,  sonat  in  ejus  resurrcetione 
justitia.  Ergo  morialur  delictum  ,  et  resurgat  ja- 
stitia. 

CAPUT  V 
I  Justificati  igitur  ex  fide,  pacem  habeamus  ad 
Deum,  per  Dominum  nostrum  Jcsum  Christum, 
per  quem  et  accessum  habemus  per  fidem  in  gra- 
tiam  istam  in  qua  stamus,  et  gloriamur  in  spe 
gloriae  filiorum  Dei.  Non  solum  autem,  sed  et  glo- 
riamur  in  tribulationibus,  scicntes  quod  tribula- 
tio  patientiam  operatur  {Jacob  i),  patientia  tutem 
probationem,  probatio  vcro  spem.  Spes  autem 
non  confundit,  quia  charitas  Dei  diffusa  est  in 
eordibus  noslris  per  Spiritum  sanctum,  qui  datus 
est  nobis.  » 

Quandoquidem  mullis  modis  hactenus  probatam 
est,  non  ex  operibus  legis,  nec  ex  viribus  liberi  ar- 
bitrii,  sed  ex  fide  justificari  hominem,  igitur  ex  (ide 
sumiis  justificati,  ron  ex  lege,  nec  ex  nobis.  Et  nos 
ita  justificaii,  habcamus  pacem  ad  Deum^  quam  non 
habetis,  dum  inviccm  arrogalis  falsam  justificatio- 
ncm,  alii  per  legein,  alii  per  vires  liberi  arbitfii* 
Quasi  dicat :  Haec  dissensio  contra  Deum  est,  'qua 
de  meritis  vestri  gloriamiui,  qiiasi  per  vosmetipsos 
justificati.  Sed  justificatio  quae  ex  fide  est,  paccm 
cum  Deo  facit,  quia  inimicas  praesumptiones  hiima- 
norum  roeritorum  expellit,  et  animum  Deo  humiliter 
subjicit,  dum  se  sola  gratia  salvari  cognoscit.  Ex 


est  facerc  quod  promisit,  et  omnia  bona  operatur  d  fide  sumus  justificati,  et  tamen  gratis,  quia  et  ipsa 


in  sanctis.  ilaec  ita  credidit  Abraham,  ideu  et  repu- 
tutum  est  illi  ad  justitiam.  Diceret  aliquis  :  Quid  ad 
no8  quod  Abraham  credidit,  quod  per  fidem  justifi- 
eatus  est?  Hoc  illius  gloria  fuit.  Et  Apostolus :  Ipse 
quidem  ita  per  fidem  magnificatus  est.  Sed  tamen 
nou  est  scriptum  tantum  propter  ipsum,  id  est  pro- 
pter  laudem  et  commendationem  ipsius,  hoc  scili^ 
cet,  qui  reputatum  cst  iUi  ad  justitiam  quod  bene 
credidit,  sed  etiam  propter  nos  inslruendos,  ut  pro- 
fectum  fidei  cx  illa  Scriptura  caperenius,  intclligen- 
tes  quia  si  ita  credamiis  Dco,  ul  ilie  credidit,  etiam 
nobis  reputabitur  fides  ad  justitiam  credentibus  in 
eum^  qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis,  id  est  a  nume- 
ro  mortuorum  perpetualiter  soparavit ,   suscitans 


fides  donum  supern»  gratiae  est.  Et  cum  fides  impe* 
trat  justificationem,  non  gratiam  Dei  aliquid  meriti 
praecedit  humani,  sed  ipsa  gratia  merctur  augeri, 
ut  aucta  mereatur  et  perfici  comitantc,  non  duccnte 
pedissequa,  non  praevia  voluntate.  Ita  ergo  jusiifi- 
cati,  jam  de  caetero  pacem  habcamus  ad  Deum,  quia 
reconciliati  sumus  ei  per  mediatorero  Jesum.  Non 
jain  a  divina  voluntate  discordemus,  sed  paccm  ad 
Deum  habere  studeamus,  per  Dominum  Jesum^  id 
est  non  per  nosipsos,  sed  per  auxilium  ct  gratiam 
reconcihatoris  nostri,  per  quem  habemus  noii  solum 
abiutionem  nostrae  vetustatis  in  sanguine  ipsiirs,  ut 
sic  ascendamus  ad  induroentum  justitiae  el  novitati$, 
sed  etiani  accessum  babeamus  per  illuai^  tn  iU<m 


855  nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  656 

gratiatn^  id  est  in  hanc  virtutum  sublimitatem  gra-  x  exprimit  humilitatis  aflectum  et  seduls  senritutis  ob- 


tis  datam,  et  hoc  non  pcr  legem,  sed  per  fidem,  Uoc 
est  dicere :  Fides  concessa  nobis  ex  gratia,  apud 
Oeum  impetrat  et  remissionem  delictorum,  et  per- 
fectionem  omnium  virtutum,  per  Ghristum  qui  est 
ostium,  accessimus  pcr  fidem  in  gratiam  istam,  id 
est  in  bonx  vitse  observantiam,  in  qua  itamus^  id  est 
statum  rectitudiuis  habemus,  qui  in  Adam  cecide- 
Tamus,  quia  qui  manet  in  vitiis,  non  stat,  sed  pro- 
stratus  jacet.  Elias  vero  stabat  qui  ait :  c  Yivit  Do- 
minus,  in  cujus  conspeclu  sto  (///  Reg.  xvii; 
IV  Reg.  iv).  i  Starous,  inquit,  in  hac  gratia,  non 
cadentes  ab  illa  nec  recedentes,  et  gloriamur  in  spe 
glorias  filiorum  Dei^  id  est  in  eo  quod  speramus  glo- 
riam  quam  habcnt  fiiii  Dei.  Tantum  enim  est  quod 


sequium,  quae  non  est  inanis,  quia  non  confundil,  id 
est  non  gencrat  confusionem  sic  speranti,  quia  qaid- 
quid  speravit  adipiscitur.  lile  enim  sua  spe  confun- 
ditur  qui  dicit :  Ego  quod  sperabam  non  iaveni. 
Vir  autem  qui  per  paticntiam  in  tentationibus  esf 
probatus  non  confunditur  sua  spe,  quoniam  magni* 
tudine  praeraii  quod  invenit,  exsuperatur  magiiitude 
spei  ejus.  Spes  non  confundit,  quia  in  Deo  posita  esl, 
qui  fallere  non  potest,  quia  verax  est;  non  in  ho- 
mine,  qui  faileret  quia  mendax  est.  In  Deo  posita 
esl,  et  idcirco  sequitur ,  quia  charitas  Dei »  etc. 
Vel  ita :  Spes  non  facit  erubescere,  quia  impletur. 
Et  constat  eam  esse  implendam  ex  eo  quod  jam 
Spiritum  sanctum  in  arrham  habemus,  quo  et  late 


speramus,  quantumex  se  prxsumere  nullus  aude- B  diligimus.  Et  hoc  est :  Quia  charilas  Dei,  id  est 


*  ret,  quia  in  sola  Dei  virtute  esl  ut  homo  in  filiorum 
Dei  numerum  possit  ascendere.  Et  magna  valde 
gloria  est,  per  fidem  ac  spem  in  numerum  filiorum 
Dci  ascisci.  Quod  adco  magnum  est,  ut  a  multis  pro 
ipsa  maguitudinc  incredibile  videatur,  eo  quod  spe- 
ramus  gloriam  filiorum  Dei  nos  consecuturos.  Non 
9olum  autem  gloriamur  de  spc  gioriai  hujus,  sed 
etiam  gloriamur  per  Ghristi  graliam  in  tribulationis, 
per  quas  c  oporiet  nos  intrare  in  rcgnum  coelorum 
(Act.  xiv).  I  Gloriamur  sinc  periculo  vanitatis  de 
tolerantia  tribulationum,  quia  novimus  quanta  mer- 
ces  inde  sequatur.  Et  hoc  est  quod  gradatim  ascen- 
dendo  prosequitur.  Gloriamur  in  tribulationibus , 


quam  ex  Deo  habemus ,  postquam  Deum  et  proxi* 
mum  diligimus,  di/fusa  est,  id  est  late  et  copiose 
data  in  cordibus  nostris,  Ubi  enim  cbaritatem,  an- 
gustia  esse  potest,  quia  mox  angustia  exduditur^ 
et  cor  dilaiatur,  ut  taolum  habitatorem ,  id  est» 
Spirilum  sanctum  intra  se  possit  habere.  Non  enim 
a  nobis  ipsis,  sed  a  Spiritu  sancto  possumus  habero 
charitatem.  Nam  cum  dixisset,  Gharitas  Dei  diffusa 
esl  in  cordibus  nostris,  ne  putaret  quisque  a  se  sibl 
esse  quod  diligit  Deuni,  continuo  addidit,  per  Spiri- 
tum  sanctum  qui  datus  est  no6]s.|l]l  ergo  ames  Deom» 
habitct  in  te  Deus  et  araet  se  de  te,  id  cst  ad  amo* 
rem  suum  moveat  le,  accendat  te,  illuminct  te. 


quia  sumus  scientes  qnod  tribulatio  operatur  in  nobis  ^  excitet  tc.  Per  Spiritum,  inquit,  sanctum  qui  datus 


patientiam,  id  est  facit  nos  esse  patientes.  Ncmo 
enim  patiens  cssc  polest,  nisi  in  adversis;  patentia 
autem  operatur  probationem^  quia  cujus  patientia 
vinci  non  potest,  ille  perfectus  esse  probatur.  Multi 
enim  ante  experlmentum  tribulationis  pulant  se  for- 
tes  esse,  qui  in  ipso  cxpcrimento  deficiunt  et  imbc- 
cilles  esse  apparent,  et  multi  prius  se  putant  infir- 
mos,  qui  in  ipso  articulo  passionis  apparent  foriis- 
simi,  dum  omuia  virililer  paliendo  superant.  Et  ila 
probationem  operatur  patieutia,  dum  et  sibi  ct 
aliis  unumquemque  liquido  manifestat,  qui  ante- 
quam  pati  inciperet,  et  sibi  et  aliis  ignotus  crat ; 
probatio  vero  opcratur  spem^  quia  unusquisque  ex 
eo  quod  per  tribulationes  insuperabilis  esse  proba- 


est  nobis,  quia  ct  Dcus  cst  et  donum  Dei.  £t  propter 
hunc  divitem  habitatorem  faciebat  Apostslus  quod 
supra  dixit :  Gloriamur  in  tribulationibut,  Quomodo 
enim  in  his  gloriatur,  si  egcstalcm  intus  patereturT 
Vidcbantur  foris  angusiix,  sed  intus  latitudo  erat. 
Quid  autem  facit  malus  horao  cum  cccperit  tribola- 
ri  ?  Foris  nihil  habet,  ablata  «unt  omnia,  in  conscien- 
tia  nullum  solalium  est.  Non  est  quo  exeat,  quia 
dura  sunt ;  non  est  quo  intrct,  quia  mala  sunt.  Male 
sccum  torqueatur  necesse  est,  quia  sibi  ipse  tor- 
mento  est.  Ipse  -est  enim  poena  sua,  quem  torqoet 
conscienlia  sua.  Boni  vero  quidquid  exterius  patiun* 
tur,  facile  per  internam  consolationem  vincunt.  £t 
si  in  hac  i^ita,  ubi  tanla  tormenta  sunt,  possunt 


tusest,  incipit  habere  spem,  id  est  certitudinem  fu-  ^  I)oni  ct  justi  viri,  cum  talia  patiuntur,  non  solom 

turae  gloriae,  qu£  humauae  ralioni  vana  videtur,  sed 

testimonio  virtutis  firmatur.  Si  quis  enim  nondura 

sibi  probatur  sperat  praemium,  non  sperat,  sed  prae- 

sumit.  Nam  tribulationes  quibus  paiientia  fidelium 

probatur,  non  solum  eas  debemus  iutelligere  quae 

extrinsecus  accidunt,  id  est  de  damnis  vel  languorl- 

bus,  vcl  ex  quolibet  corporis  cruciatu,  sed  eas  etiam 

quas  intus  sibi  faciunt  aut  perfcrunt,  dum  iu  re- 

quie  positi  semetipsos  afiliguut  et  atterunt,  obsi- 

stendo  voluptaiibus  suis,  refrenando  Hbidincm,  etc, 

quae  ad  bonum  continenliae  vci  abslinenti.ii  perli- 

nent,  faciendo.  Ex  quibus  sinc  dubio  nascitur  pa- 

tientia,  qu»  probal>iIis  effccta,  generat  spera.  Spes 

autcm  est  bonorum  cxspectalio  fuiurorum.  Quae 


aequo  animo  tolcrare,  sed  etiam  in  Dei  charttate 

gloriari,  quid  cogitandum  est  de  iila  vita  quae  nobis 

promitiitur,  ubi  nuliam  de  corpore  molestiam  scn-* 

tiemus? 

<  Utquid  enim  Ghristus  cum  adhuc  infirmi  esse- 

mus,  sccundum  tempus  pro  irapiis  mortuus  est? 

vix  enim  pro  justo  quis  moritur.  Nam  pro  Lono 

forsitau  quis  audeat  mori  (/  Petr.  iii).  Gommen- 

dat  autcm  Deus  charilatem  suam  in  uobis,  quo- 

niam  cum  adhuc  peccatorcs  essemus,  secundum 

lempus,  Gbristus  pro  nobis  mortuus  est.  Multo 

inagis  igitur  justificali  nunc  in  sanguiue  ipsius, 

salvi  crimus  ab  ira  per  ipsum.  » 

Gum  Deus  nos  diligat,  vel  nos  eum  per  Spiritoia 


057 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM 


658 


sancturo,  spes  nostra  iroplebilur.  Nam  nisi  ita  sit,  A  cis,  forsitan  qnis  audeat  mori.  Forsitan,  dicitur  pro- 


frustra  passus  est  Cliristus.  Et  lioc  est :  Utquid 
Chri$(us  pro  imptis^  id  est  pro  dilcctione  impiorum 
moriuus  est^  nisi  ut  spes  iniplcatur?  Vel  ita :  Volens 
Apostolus  ostendcrepienius  viriutes  cliaritatis,  quam 
per  Spirilum  sanctum  difiTusam  ;in  cordibus  nostris 
dixerat,  exponitur  quibus  causi^  diiTusa  sit  in  no- 
bis,  asserens  Cliristum  pro  impiis  esse  mortuum. 
Iropii  namque  cramus,  antequam  converteremur 
ad  Deum  Christum.  Et  Christus  utique  mortcm 
vro  nobis ,  antequam  crederemus ,  excepit.  Quod 
proculdubio  non  fecisset,  nisi  nimiam  ct  abun- 
dantissimam  erga  nos  charitatem  habuisset ,  vel 
ipse  Christus  moriendo  pro  impiis  vel  Deus  Pa- 
ter  unigenitum  suum  pro  impiorum  redemptio- 


pter  eosqui  mori  necdum  audent,  quis,  propter  rari- 
tatem  eorum  qui  audent,  licet  sint  innumerabiles. 
Nonnulli  Tcro  sic  interpretantur  :  Si  ille  pro  nobis 
impiis  mortuus  est  ct  peccatoribus,  quanto  magu 
nos  absque  ulla  dubitaiione  pro  justo  et  bono  debe- 
musoccumbcre?  Justum  autem  et  bonum  non  pute- 
mus  esse  di\ersum,  ncc  aliquam  proprie  siguiticare 
personam,  sed  absolute  justam  rem  et  bonam ;  pro 
qua  difliculter,  sed  iuterdum  aliquis  inveniri  potest 
qui  suum  sanguinem  fundat.  Yix  pro  justo  et  bono 
quis  moritur.  Dominus  autem  noster  pro  impiis  et 
peccatoribus  est  mortuus,  in  quo  laudabilior  chari- 
tas  fulget.  Neque  enim  merita  nostra  prsecesserant, 
proquibus  Filins  Dei  moreretur;  se<J  magis  quia 


ne  tradendo.  Yere  charitas  Dei  dillusa  cst  in  cordi-     nulla  erant  merita,  magna  erat  misericordia.  Dice 

tos  nostris.  Nam  quare  mortuus  ,est  Christus  pro 

nobis,  nisi  ut  charitas  Dei  diffunderetur  in  nobis,  ut 

diiigeremus  eum  qui  prior  dilcxit  nos?  Vtquid  eittyn, 

id  est  propter  quid  aliud  Cliristus  pro  nobis  mortuus 

0st ,  eum  adhuc  essemus  infirmi  ?  id  est  indigentcs 

medieo.  Tam  [graviier  enim  aegrotabamus,  ut  non 

aliter  quam  medici  mortc  sanari  possemus.  Mortuus 

est  iecundum  tempus,  id  est  non  ut  alii  qui  morte 

detinentury  sed  ad  horam  pro  nobis  mortem  susii- 

nuit,  resurgens  die  tertia,  ne  desperemus  de  ejus 

potentia,  cujus  apparet  in  morte  benevolentia.  Mor- 

luus,  inquit,  est,   et  hoc  non  pro  quibuslibet,  sed 

pro  impiis,  id  est  pro  foedis  ct  exsecrandis  et  i  Dco 


ret  aliquis  :  Cum  Dcus  sit  omnipotens,  et  aliis  mo- 
dis  nos  potuisset  liberare,  cur  Filium  suum  pro  no- 
bis  mori  voluit?  Ad  quod  Apostolus  :  Non  sine 
causa  Deus  id  fecit,  sed  hoc  modo  commendai  cha- 
ritaiem  suam  in  nobis,  Quando  indebite  aliquid  red« 
ditur,  tunc  charitas  commcndatur.  Et  quid  tam  in^ 
debitum,  quam  ut  sine  peccato  Dominus  pius  pro 
peccatoribus  scrvis  impiis  moreretur?  Et  in  hoc 
coramendatur  nobis  charitas  Patris,  quia  sic  nos  di- 
lexit.  Cur  ergo  non  fierct  mors  Christi,  imo  cur 
pnetermissis  aliis  iunumcrabilibus  modis,  quibus  ad 
nos  liberandos  uti  poiuisset  omnipotens,  id  potissi- 
mum  non  eligerelur  ul  fieret,  ubi  nec  de  divinitate 


penitus  scparatis.  Et  ipsc  tam  magniim  fecit,  ut  pro  r  ^J"^  aliQuid  immulalum  est,  et  de  humanitate  susce 


talibus  mori  lemporaliter  dignarelur,  ut  aeternam 
mortem  ab  eis  averteret.  Hinc  beneficiorum  ejus 
apparet  magnitudo,  ut  qui  indebite  ab  eo  tantum  di- 
lecti  snmus,  consideremus  quantum  eum  diligere 
debeamus,  aut  si  quid  ei  prseponere  debeamus,  cum 
lUe  nobis  impiis  nec  vitam  suam  praeposuent,  nec 
mortem  dencgaverit.  Pium  enim  Dominum  usque 
ad  raortem  diligere  debemus,  quem  pro  impiis  ser- 
vis  cruciatum  mortis  excepisse  cognoscimus.  Ubi  H 
prassumpUo  humana  reprimitur,  ne  suis  meritis  ali- 
quid  tribuat.  £t  verc  mlranda  cjus  boniias,  qui  pro 
impiis  dignatus  est  mori.  Vix  enim  pro  justo  quis 
moritur,  id  est  raro  est  ut  aliquis  pro  justo  moria- 
tur,  nedum  pro  iinpio,  quoniam  dubitat  unusquis- 


pta  tantum  beneficii  collatum  est  hominibus,  ut  a 
Dei  Filio  mors  temporalis  indebita  reddcretur,  quia 
eos  ab  seterna  morte  dcbita  liberaret?  Peccata  enim 
nostra  diabolus  tenebat,  ct  pcr  illa  nos  merito  tcne- 
bat  in  morte.  Dimisit  ea  illi  qui  sua  non  habebat,  et 
ab  illo  est  immerito  perduclus  ad  mortem.  Tantum 
enim  valuit  sanguis  ille,  ut  neminem  Christo  indu- 
tum  in  aeterna  ^mortc  debita  detinerc  debeat,  qui 
Christum  mortc  indebita  vel  ad  tempus  occidit.  Com- 
mendat  itaque  Dcus  Pater  iiimiam  charitatem  suam 
in  nobis,  quoniam  cum  adhuc  peccatores  essemus^ 
nihilque  nobis  nisi  poena  deberetur,  Christus  pro 
iiobis  poenam  mortis  excepit,  ut  nos  a  cruciatu 
perpetuae  mortis  salvaret.  Qui  ergo  peccatoribus  do- 


que  mortem  subire,  etiamsi  mortis  sit  causa  justa.  jy  navit  mortem  suam,  quid  scrvat  justis  nisi  viiam 


Raro  dico,  nani  forsitan  potest  inveniri  ut  quis  au- 
deat  mori  pro  bono,  id  est  pro  re  bona  vel  pro  bono 
viro.  Quasi  dicat :  DifTicilc  Iioc  invenitur,  metu  mor- 
tis  cuncla  terrente.  Vcl  per  justum  iutelligatur  ju- 
stitia  iegis;  per  bonum  vero,  bonitas  evangelicae 
gratiae ;  et  vix  pro  justo  quis  moritur,  quia  vcteri 
lege  in  qua  justitia  cst,  vix  pauci  inventi  sunt,  qui 
suum  in  martyrio  sanguinem  fuderunt.  Nam  pro 
bono  forsitan  quis  audeat  mori,  quouiam  in  Novo 
Testamento,  in  quo  bonilas  est  atque  clemenlia,  in- 
Dumerabiles  exstiterunt,  qui  suas  in  mortem  auda- 
cter  animas  tradiderunt.  Sed  tamen  ad  comparatio- 
ncm  camalium  et  mori  pro  Domino  trepidantium 
tam  paud  fuerunt,  ut  propter  raritalem  dicatur  de 


suam?  Incrcdibilius  est  enim  quod  mortuus  csl 
xlernus,  quam  ut  in  seternum  vivat  mortatis.  Jani 
quod  incredibilius  est  tenemus.  Si  propter  hominem 
mortuus  est  Deus,  non  est  victurus  homo  cum  DeoY 
Non  est  mortalis  victurus  in  selernuni,  proptcr  quein 
mortuus  est  qui  vivit  iu  a^ternum?  Carne  tameu  sola 
mortuus  est.  Mortuus  est  pro  nobis  peccatoribus. 
Multo  magis  ergo  salvabit  jusiilicatos.  Nam  qui  fecit 
quod  majus  et  difficilius  est,  multo  levius  facietquo  I 
minus  et  facilius  est,  difTicilius  quippc  est  pro  pec- 
catoribus .  mori  et  peccata  tollerc,  quam  justos  et 
cooperanlcs  salvare.  Multo  magis  igitur  nos  justi/i 
cati,  id  est  a  peccatis  omnibus  liberali,  nunc  id  est 
in  hoc  tempore  gratix,  in  sanguine   ipsius    siuc 


e59  UERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  MO 

cttlpa  pro  pcccalis  nostris  eouso,  salvi  erimus  ab  A  giiam  eruit  hominem  a  diabolo.  Non  enim  sicut  ho- 


ira^  id  est  a  pcena  damnationis  aeternae,  per  ipsum 
mediatorem  et  reconciliatorem. 

c  Si  enini  cum  inimici  essemus,  reconciliali  su- 
c  mus  Dco  per  mortem  filii  ejus,  multo  magis  re- 
c  conciliati,  salvi  erimus  ii)  vita  ipsius.  Non  solum 
c  autem,  sed  et  gloriamur  in  Deo  per  Dominum  no- 
c  strum  Jesum  Christum,  per  quem  nunc  reconci- 
c  liationeni  accepimus.  » 

Vcre  salvi  erimus  ab  ira  per  ipsum.  Nam  si  cum 
essemus  t/itmtct,  id  est  per  amorem  iniquitatum  Deo 
contrarii,  reconciliati^  id  est  in  pacem  reducti  su- 
mus  Deo  per  mortem  Filii  ejus,  tunc  multo  magis 
qui  ijam  sumus  reconciliati,  erimus  salvi  in  vita 
ipsius,  quia  qualem  ipse  jam  secundum  humanita- 
tem  habet  vitam,  talem  et  nos  habebimus.  In  vita 
erimus  salvi,  qui  per  mortem  sumus  reconciliati. 
Dedit  enim  pro  nobis  mortem  suam,  et  reconcilial' 
sumus,  qui  alienati  et  inimici  facti  fucramus  per 
Iransgressionem.  Nemo  enim  reconciliatur,  uisi  cx 
iuimicitiis.  Inimicos  autem  nos  Deo  primi  parentis 
fecit  transgressio.  Quos  supra  dixerat  poccatores, 
hos  nunc  inimicos  Dei  nominat;  et  quossupra  ju- 
stificatos  in  sanguine  Christi,  hos  nunc  reconciiiatos 
Deo  per  mortem  fiiii  ejus ;  et  quos  supra  salvos  ab 
iraper  ipsum,  eos  nunc  salvos  in  vita  ipsius.  Non 
ergo  aiite  gratiam  istam  quoquo  modo  peccatores, 
sed  in  talibus  peccatis  fuimus,  ut  inimici  essemus 
Dei.  Sed  reconciliati  sumus  ei  per  mortem  Filii 


minis  animi  perturbatio,  est  ira  Dei,  sed  justa  ▼in- 
dicta  vocatur  ejus  ira.  Etsi  justa  divina  vindicta  tale 
nomen  accepit,  etiam  reconciliatio  Dei,  qu»  non 
rccte  intelligitur,  nisi  cum  talis  ira  finitur.  Nec  ali- 
ter  inimici  eramus  Deo,  nisi  quemadmodum  jasti- 
tiae  sunt  inimica  peccata.  Quibus  remissis,  Ules 
inimicitiae  finiuntur,  et  reconciliantnr  justo  quos 
ipse  justificat.  Qiios  tamen  etiam  luimicos  uiiqae 
diiexit,  quandoquidem  pro  his  cum  adhuc  inimici 
cssent,  Filium  tradidit.  Quod  ergo  reconciliatl  su- 
mus  Deoper  niortem  Filii  ejus,  non  sic  intelligatur, 
quasi  nos  ideo  reconciliaverit  ei  Filius,  ut  jam  inci- 
peret  amare  quos  oderat,  sicut  reconciliatur  inimi- 
cus  inimico,  ut  deinde  sint  amici  et  invicem  dili- 
gant  qui  oderant  inviccm,  sed  jam  nos  diligenti 
reconciliati  sumus  ei,  cum  quo  propter  peccatttm 
inimicitias  habebamus.  Et  per  hanc  reconciiiatio- 
nem  a  diabolo  suinus  erepti,  qui  non  poteniia  Dei, 
sed  justilia  superandus  fuit.  Nam  quid  omnipotento 
potentius,  vel  cujus  crcaiurae  potentia  valetei  com- 
parari?  Sed  cum  diabolus  vitio  perversitatis  su» 
factus  sit  amator  potentiae  et  desertor  oppugiiator- 
que  justitiae,  in  quo  homines  magis  eum  imitantur, 
placuit  Deo  ut  non  potentia  diaboius  sr^d  justitia 
vinceretur,  alque  ita  et  homines  imitanies  Chri- 
stum,  justitia  quaerereni  diabolum  viucere,  non  po- 
tentia. 
Qu»  est  igilnr  justilia ,  qua  viclus  est  dialiolus 


ejus.  Quomodo  per  mortem?  An  cum  irasceretur  (;;  a  Christo?  Quia  cuin  in  eo  nihil  morte  dignum 


nobis,  vidit  mortem  Filii  sui  pro  nobis  et  placatus 
est  nobis?  Nunquid  ergo  Filius  ejus  usquc  adeo  no- 
bis  jam  placatus  erat,  ut  pro  nobis  etiam  mori  di- 
gnaretur;  Pater  vcro  usque  adeo  adhuc  irasceba- 
tur,  ut  nisi  Filius  pro  nobis  moreretur,  non  placa- 
retur?Non.  Superius  eiiim  diclum  cst  :  cCommen- 
dat  autem  charitatem  suam  Deus  in  nobis,  quouiam 
cum  adhuc  peccaiores  essemus,  Christus  pro  nobis 
mortuus  esi.  >  Habebat  ergo  Pater  erga  nos  charita- 
tem,  etiam  cum  inimicitias  adversus  cum  exerccn- 
tes,  deserviremus  peccatis.  £t  in  sequentibus  epi- 
stolae  hujus  dicitur  :  f  Si  Deus  pro  nobis,  qiiis  coii- 
tranos?Qui  ctiam  proprio  Filio  non  pepercit,  sed 
pro  nobis  omnibus  tradidit  illum  {Rom.  viii).  >  Nun- 


ihveniret,  occidit  eum  tamen.  Et  utique  justum  est 
ut  debitores  quos  tcnebat,  liberi  dimitlantur^  in  eum 
credentcs  quem  sinc  ullo  debito  occidit.  Hoc  est 
quod  justificari  dicimur  in  saiiguine  Christi.  Sic 
quippc  in  remissionem  peccalorum  noslrorum  inno- 
ccns  ille  sanguis  cffusus  esi.  Hcc  est  quod  reconci» 
liati  Deo  dicimur  per  mortem  Filii  ejus.  Remissis 
enim  peccatis  nostris,  finiuntur  iiiimicitise,  et  pacem 
cum  Deo  assequimur,  a  quo  nos  sola  peccata  diri- 
mebant.  Sic  ergo  per  mortcm  ejus  reconciliati^  muito 
magis  salvi  erimus^  in  vita  ipstus^  qui  in  vita  nostra 
perieramus.  Nam  si  mors  ipsius  tantum  potuit  ut 
illud  faceret  quod  diflicilius  erat,  tunc  vita,  id  est 
resurrectio  et  gloria  ejus  illud  facere  poterit,  ubi 


quid  ergo  si  implacatus  nobis  esset,  filium  pro  nobis  D  minor  difficultas  est.  Non  solum  autem  salvi  erimus 


traderet?  Veracitci  enim  dictuni  est  ci  quia  nihil 
odisti  eorum  quas  fecisti  {Sap,  ii).  Sed  tamen  nihi- 
lominus  veraciter  ei  dictum  est  :  cOdisti  omnes 
qui  operantur  iniquilatem  {Psai,  v).  i  Proinde  miro 
modo  et  diligebat  nos,  et  oderat.  Diligcbat  quales 
ipse  fecerat,  oderat  qualcs  pcr  operationem  iniqui- 
tatis  fueramus  per  nos  facti.  Et  quadam  justitia 
Dei  in  potestaiem  diaboli  traditum  crat  genus  hu- 
manuro,  peccato  priuii  hominis  in  omncs  utriusque 
sexus  commistionc  nasccntes  orignialiler  transeun- 
te,  et  parentum  primorum  debito  universos  posteros 
obligante.  Si  ergo  commissio  peccatorum  per  irain 
Dei  justam  hominem  subdidit  diabolo,  protecto  re- 
wJssio  pct:catorum  pcr  recoucilialioiicin  Dci  bcui 


in  futuro,  sed  etiam  non  gloriamur  spe  in  Deo,  id 
est  in  eo  quod  cousideramus  nos  cum  Dco  futuros 
in  illa  gloria.  Vel  non  in  iiobis,  sed  iii  Deo  gloria- 
mur;  nec  per  nos,  sed  per  Dominum  nostrum  Jesum 
Chrislumy  per  quem  nunc  jam  in  praesenti  vila  re- 
conciliationem  accepimHs,  secundum  ea  quae  superius 
disputata  sunt. 

f  Propterea  sieut  per  unum  hominem  in  hnnc 
f  mundum  pcccalum  intravit,  et  per  peccatum 
t  mors,  et  in  omnes  homines  pertransiit»  in  quo 
f  omnes  peccaverunt.  Usque  ad  legem  enim  pecca- 

<  tum  erat  in  mundo.  Peccatum  autem  non  impu- 

<  tabatur,  cum  lex  non  cssct.  Sed  regnavit  mors  ab 
f  Adani  usque  ad  Moyseii,  ctiam  in  cos  qui  nos 


Mi 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  ROM."  m 

similitudinem    prsevaricalionis  A  quia  quando  ipse  peccavit,  omnes  In  illo  erant,  et . 


€  peccaverunt,    m 

f  Ad;fe,  qui  est  forma  futuri.  > 

Nunc  prolixius  disputare  inchoat  de  duobus  ho- 
minibus  :  uno  primo  Adam,  per  cujus  peccatum  ct 
inortem  tanquam  haereditariis  malis  et  posteri  ejus 
obligati  sumus;  aitero  autcm  secundo  Adam,  qui 
non  hoHM)  tantum,  seJ  et  Deus  est.  Quo  pro  nobis 
solvente  quod  non  debebat,  a  debitis  et  paternis  et 
propriis  iil)erati  sumus.  Proinde,  quoniam  propter 
iinam  illum  tcnebat  diabolus  omnes  per  ejus  vitia- 
tam  carnem  concupiscontiaiiter  generatos,  juslum 
est,  ut  propter  hunc  unum  dimittat  omnes  per  ipsius 
tmmaculatam  gratiam  spiritaliter  regeneratos.  Nam 
quia  dixerat  Apostolus,  nos  esse  per  Christum  Deo 
reconciliatos,  pergit  ostendere  quam  convenienter 


tota  liumani  generis  massa  in  illo  est  infecta  pec- 
cati  veneno.  Sic  et  in  Christo  justilicantur  omnes 
qui  credunt  in  eum,  propter  occultam  communica- 
tionem  et  inspirationem  gratiae  spiritalis,  quia  quis- 
quis  adhaeret  Domiuo,  unus  spiritus  est  cum  eo.  Et 
sicut  per  peccatum  primi  huminis,  quod  in  omnes 
pertransiit,  amisimus  vitam,  sic  per  justitiam  se- 
cundi  hominis,  qua;  in  omnes  qui  membra  ejus 
liunt  diffundilur,  recuperabimus  vitam.  Dixi  quia 
peccatum  in  omnes  pertransiit,  et  verum  dixi.  Nam 
ab  Adam  usque  ad  legem  peccatum  originale  in 
omnibus  fuit.  De  Judaeis  non  probo  quod  fuerint 
sub  01  iginaii  peccato,  quia  legem  habebant,  et  se 
essc  sub  illo  per  legem  cognoscere  poterant ;  sed  de 


per  unum  obedientem  simus  reconciiiati,  qui  per  ^  illis,  qui  ante  legem  fuerant,  et  peccaium  originale 


unum  inobedientem  fiicramus  a  Deo  separati.  Re- 
conciliationem  accepimus  per  Christum,  propterea, 
id  est  quia  per  eum  sumus  reconciliati,  idcirco  sicut 
per  unum  hominem  inlravil  peccatum  in  orl^em,  et 
per  peccatum  mor$,  ita  subaudi  per  unum  redempto4 
rem  reddita  est  justitia,  ct  per  justiiiam  vita.  Per 
unum  hominem  qui  primus  peccavit,  intravit  ori^ 
ginale  peccatum  in.hunc  miscrum  munduro,  id  est 
JD  universum  genus  humanum  quoniam  peccando 
omnem  suam  stirpem  in  seipso  tanquam  in  radice 
Titiavit,  ut  quidquid  prolis  ex  simul  damnata  per 
quam  pcccaverat  conjuge  (per  carnalem  concupi- 
scentiam  in  qua  inobedienti  pocna  simiiis  retributa 


non  cognoscebant.  Nam  usque  ad  legem  Moysi,  pec- 
catum  iilud  erat  in  toto  mundo.  Erat  quidem,  sed 
non  imputabatur,  id  est  non  intus  in  anima  esse 
putabatur  aliquod  hujusmodi  peceatum,  cum  lex 
non  esset,  quae  casum  primi  hominis,  ev  quo  pec- 
catum  iliud  propagatum  est,  inlimaret.  In  omnes 
itaque  peccatum  iflud  pertransiit,  quia  etiam  ante> 
legem,  cum  non  ita  videretur,  lcge  non  do^^ente. 
Ycl  ita  :  Quoniam  Judaei  vellent  diccre  justitiam,  et 
vitam  esse  redditam  per  legem  potms  quam  per 
Christum,  ut  Apostolus  docebat,  ostendit  Apostolua. 
justitiam  non  potuisse  reddi  per  legem,  quae  pccca- 
tum  auferre  non  valuit.  Nam  usque  ad  legem,  id  est 


est)  nasceretur,  traheret  peccatum  originale.  Sicut  ^  quandiu  Icx  mansit,  peccatum  originale  erat  in  mun 

cnim  Christus,  in  quo  omnes  viviticabunlur,  prxtei' 

id  quod  se  ad  justitiam  exemplum  imitantibus  prae- 

buit,  dat  eiiam  sui  spiritus  occultissimam  iidelibus 

gratiam,  quam  latentcr  infundit  et  parvulis  bapU- 

zatis ;  sic  ct  Adam  in  quo  omnes  moriuntur,  pra^ter 

id  quod  eis  qui  praeceptum  Domini  voluntatc  trans- 

grediuntur,  imitationisexempium  est,  occuitaetiam 

tabe  carnalis  concupiscentise  suae  tabefecit  in  se 

omnes  desua  stirpe  vcnturos.  Peccatum  cnim  gene- 

rationis  hic  intelliRitur,  non  imilationis.  Nam  sicut 

a  muiiere  inilium  pcccati  fuit,  sic  initium  genera- 

tionis  a  viro  est.  Prior  enim  vir  seminat,  ut  foemina 

pariat.  Idco  per  unum  hominem  pcccatum  intravit 

in  mundum,  quia  per  semen  generationis  intravit, 


do,  id  est  non  fuit  dclelum  per  legem.  Istud  usque, 
non  est  tcrminale,  scd  comprehcnsivum,  sicut  cumi 
dicitur  :  c  Et  vitam  usque  in  saeculum  {Psal^ 
cxxxii).  I  llsqiie  ad  legem  fuit  pcccalum,  quia  nec 
lex  potuit  illud  auferre,  quie  subintravit  ut  magis 
abundaret  peccatum :  sive  naturalis  lex ,  in  qua 
quisque  jam  raiione  utens,  incipit  peccato  originali 
addere  et  propria ;  sive  ipsa  quae  scripta  per  Moysen 
populo  data  est.  Quod  igitur  ait,  quia  usque  ad  le- 
gem  peccatum  erat  in  mundo,  non  idcirco  dicllim 
est  quod  deinceps  non  fuerit,  sed  quia  non  pote- 
rat  per  litteram  legis  aiiferri,  quod  solo  poterat  spi- 
ritu  gratiae.  Ne  quisquam  ergo  fidens  viribus,  noii 
dico  voluntatis,  sed  potius  vanitatis  sua^,  putaret  li- 


quod  a   viro  excipiens  femina  concipit.  Opus  hoc  D  bero  arbitrio  legem  poluisse  sufTicerc,  ct  Chrisli 


castum  iii  conjuge  non  habet  culpam,  scd  origo 
peccali  trahit  secum  debitam  poenam.  Non  enim 
niaritus,  quia  maritus  est,  mortalis  non  est,  aut 
aliunde  nisi  peccato  mortalis  est.  Itaque  per  unum 
hominem  peccatum  iniravit  in  miindum,  et  per 
peccatum  mors,  quia  si  homo  non  peccassct,  uun- 
quam  moreretur.  Et  ita  in  omne$  homines  pcccatum 
sive  mors  pertransiit^  ut  nullus  ex  viro  et  fcmina 
genitus,  immunis  esset  a  peccato  et  morte.  Nolan- 
dum  cst  cnim  qiiod  dicitur,  pertransiit.  Inde  est 
parvulus  rcus.  Peccatum  nondum  fecit,  sed  traxit. 
Etenim  illud  pecx:atum  non  in  fontc  mansit,  sed  per- 
transiit  in  omnes  pcr  viliatam  carncin  geriitos.  In 
quOy  id  cst  in   primo  homiiie  omnes  peccavernnty 


gratiam  derideret,  ideo  ait  Apostolus,  quia  usque 
ad  legcm  peccatum  crat  in  mundo.  Et  addidit ; 
Peccatum  autem  non  imputabatur,  cum  lex  non  esset, 
Non  dixit  :  Non  erat,  sed  Non  imputabatur,  id  est 
ignorabntur,  et  peccatum  esse  non  puiabatur.  Neque 
enim  a  Domino  Deo  lanquam  non  esset  habcbaturi 
sed  ab  hominibus  caecis  ncsclebatur,  quia  non  cpat 
lex,  qua  arguente  denionstraretur  sive  lex  ratiouis 
in  parvulis,  sive  lcx  liltcraj  in  populo.  Ante  legem 
non  imputabatur  peccatum,  sed  regnavit  mors,  sc- 
cure  possidente  homincs  diabolo  pro  impunilate 
crcdita,  usquc  ad  Moysen,  per  quem  rediit  cognitio 
iinius  Dei.  Prius  enim  aut  ignorabaut  Deum  horoi- 
nes,  aut  iion  pulabant  euni  curare  quid  egissent. 


m  HERVEl  BUftGlDOLCNSlS  MONACIir  Gbl 

Sed  ubi  \e^  data  est,  noverunt  Deum  curare  hu-  A  justi  constituaniur  nHilli.  Et  sicut  in  ilio  omnes  miy- 


mana  et  judicare.  Regnavit^  inquit,  mors  ab  Adam 
usque  ad  Bloysen,  id  est  a  primo  bomine  {usque  ad 
ipsametiam  legem,  qnae  divinitus  promulgata  est 
quia  nec  ipsa  potuit  regnum  mortis  aufcrre,  quae 
non  regnatutique  nisi  per  peccatum.  Regnum  enim 
mortis  vult  intelligi,  quando  ita  dominatur  in  homi- 
uibus  reatus  peccati,  ut  eos  ad  viiam  aetcrnam  quae 
vera  vita  csl,^  venire  uon  sinat,  sed  ad  secundam 
etiam,  qu»  poenaliier  %tcrna  est,  mortem  trahat. 
Hoc  reguum  mortis  soia  in  quolibet  homine  gratia 
destruit  Salvatoris,  qu»  operata  est  etiam  in  anti- 
quis  sauctis,  quicunque  anlequam  in  carne  Christus 
veniret,  ad  ejus  tamen  adjuvantem  gratiam,  uon  ad 
legis  lilteram,  quae  jubere  taiitum,  non  adjuvare  po- 
terat,  pertinebant.  Quod  autem  dicit  :  Usque  ad 
Moyscn,  id  est  usque  ad  fincm  legis,  et  initium  gra- 
tiae  mortem  regnassie«  eo  gcnere  locutionis  ait,  quo 
dicimus,  verbi  gratia,  fuerunt  lluni  usque  ad  Atli- 
lam.  Non  enim  principium  regni  ejus,  sed  finem  de- 
signamus.  Sic  et  usque  ad  Moysen,  id  est  usque  ad 
iinem  legis  et  principium  gratiae,  jpestis  late  diffusa 
per  orbem  reguabat,  quia  medicus  deerat.  Ubi  vero 
de  coclis  medicus  advenit,  mors  potestatem  perdi- 
dit,  Ergo  in  omnibus  regnavit  mors  ab  Adam  usque 
ad  Moysen,  qui  Christi  gratia  non  adjuti  sunt,  ut  in 
eis  regnum  mortis  destrueretur.  Vere  in  omnibus, 
etiam  in  eis  qui  non  peccaverunt  in  similitudinem 
prtevaricationis  Adee^  id  est,  qui  nondum  sua  et 


B 


riuntur,  sic  et  in  Cliristo  orones  viviOccntur.  Sicat 

enim  manducatum  est  ad  Adam,  suadente  diabolo, 

etomnes  qui  nascuntur  ex  eo,  niorti  addicti  sunt; 

ita  jejunatum  est  a  Christo,  et  omnes  qui  per  eum 

renascuntur,  viiae  ieternae  restituuntur.  Sicut  i\U 

communicare  potuit  filiis  pcccatum  et  mortem,  sic 

iste  suis  justiliam  suam  et  vitam.  Sicut  iile  esl  pater 

praesentis  saeculi,  ct  princeps  discordiae,  sic  iste  pa  - 

ter  futuri  saecuii  et  princeps  pacis  (Isa.  w).  Sed  Don 

sicut  deiictum,  ita  et  douum. 

I  Si  enim  unius  delicto  muUi  mortui  suut,  mul- 

to  magis  gratia  Dci  et  donum  in  gratia  unius 

bomiuis  Jesu  Cliristi  iu  plures  abundavit.  Et  non 

sicut  per  unum  peccatum,  ila  et  donum.  Nam  ju- 

dicium  quidem  ex  uno  in  condemnationem  gra- 

tia  autem  ex  multis  delictis  in  justificationem.  Si 

enim  unius  dclicto  mors  regnavit  per  unum,  mn(- 

to  niagis  abundantiam  gratiae   ct  donationis  et 

c  justitiae  accipientes  in  vita,  regnabunt  per  unum 

c  Jesum  Christum.    Igitur   sicut  per  unius  deli* 

ctum  in  omnes  homines  in  «ondemnationemy  sic 

pcr  unius  justiliam  in  omncs  homines  in  justiOca* 

tionem  vitae.  Sicut  enim  per  unius  hominis  ino- 

bedientiam  pcccatores  constituti  sunt  multi,  ita 

et  per   uuius  obedientiam   justi  constituentor 

muhi.  > 

His  verbis  declarat  Apostolus,  qualiler  Adam  for- 
ma  Christi  sit  a  contrario,  ct  qualiter  eadem  formn 


propria  voluutate,  sicut  ille,  peccavcrunt,  sed  ab  iilo  q  nou  sit  ex  omni  parte  conformis.    Nam   similes 


peccatum  originale  traxerunt.  Quia  in  seipsis  cum 
Jam  non  nati  essent,  nec  ratione  adhuc  uterentur, 
qua  ille  utebatur  quando  peccavit,  nec  praeceptum 
accepissent,  quod  ille  transgressus  est,  solo  origi- 
nali  vitio  tenebantur  obstricti,  per  quod  eos  regnum 
mortis  traheret  ad  condemnationem,  quod  est  occidi 
in  gehenna.  Potest  et  sic  intetligi,  ut  cum  dixisset, 
Rcgnavit  mors  etiam  iu  eis  qui  non  |peccavcrunt, 
quasi  nbs  moneret,  quare  in  eis  regnaverit  qui  non 
peccaverunt,  adderct  in  similitudinem  praevarica- 
tionis  Adac,  id  est  quia  erat  in  horum  membris  si- 
militudo  praevaricationis  Adae  :  Qui  est  forma  futuri, 
quia'ipse  formam  mortis  inflixit  posteris  suis.  lu 
ilio  enim  constiluta  est  forma  condcmnationis  futu- 


quidem  a  contrario  sunt,  sed  tamen  in  hoc  difli^- 
nint,  quod  non  sicut  dclictum  Ada;,  ila  et  donnm 
Christi,  quia  plus  boni  Christus  confert,  quam  iUe 
mali.  Similcsenim  suntChristus  et  Adam,  sed  non 
sicnt  delictum,  ita  et  douum,  id  est  uon  sic  est  eflft- 
cax  peccatum  Adae  ad  damnalionem,  ut  gratia  Cbri- 
sti  ad  salvationem.  Quamvis  enim  delictum  el 
donum  in  hoc  sint  similia,  quod  sicut  delictum 
operatur  discordiam  inier  nos  et  Deum,  et  tandem 
in  nobis  mortem,  ita  donum  rcconciliationem  et 
aeternam  beatitudinem,  atque  sicut  per  unum  homi- 
nem  intravit  peccatum  in  omnes,  et  per  peccatum 
mors,  ita  donum  per  unum  venit  in  omnes  et  per 
donum  vita;  in  hoc  tamen  diiferunt,  quod  deii- 


ris  posteris,  qui  ejus  propagine  crearcntur,  ut  ex  D  ctum  operatur  in  omnibus  mortem  temporalem. 


uno  in  conderonationem  nascerentur,  ex  qua  non 
liberat  nisi  gratia  Salvatoris.  Vel  forma  cst  futuri, 
id  est  Christi,  partim  a  simili,  pariim  a  contrario. 
A  simiii,  quia  sicut  Adam  sine  patre  a  Deo  ex  vir- 
gine  terra  factus  est,  ita  Christus  e\  virgine  Maria 
sinc  semine  a  Deo  crealus  est.  Sicut  iile  est  paler 
omnium  secundum  carrnem,  sic  Christus  secundum 
lidem.  Dormivit  Adam  ut  ficrct  Eva,  roortuus  cst 
Christus  ut  fieret  Ecciesia.  Dorroienti  AdaR  factaest 
Eva  de  latcre,  roortuo  Christo  lancca  percussuro  est 
ktus,  ut  profiuerent  sacrauienta  quibus  formaretur 
Eeclesia.  A  contrario  quoque  est  Adaro  forma  Chri- 
sli,  ut  quomodo  per  iilius  inobedjcntiam  peccatores 
constiluti  sunt  muiti,  ita  per  Chrisii  obcdientiam 


donum  autem  vitam  scropitcrnam.  Plus  ergo 
praestat  Cbristus  rcgeneratis,  quam  nocuit  Adam  ge 
neratis.  £t  vere  donum  est  majuset  potentius  quam 
delictum,  Nam  si  delictum  unius  adeo  potuit  et  ef- 
ticax  fuit,  ut  multos  ducerct  in  mortcm,  multo  ma- 
gis  abundavit  gratia  Dei,  id  est  remissio  peccatomm^ 
quam  Deus  gratis  dat  sine  praecedenti  merito  humir 
no;  et  donum,  [id  est  largilio  virtutum.  Haec,  in- 
quaro,  gratia  ^t  donalio,  abundavit  iu  gratia  unios 
horoinis  Jcsu  Christi,  id  est  in  perfeclione  virtutam 
qux  in  horoine  iCbristo  est,  ct  abundavit  in  plures, 
id  cst  in  orones  suos  abundanter  venit.  Non  in  plures 
transit  gratia  quam  delictum,  neque  cnim  plnres  ja- 
stiflcantur  quam  condcronantur,  cum  iniqui  molto 


US  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  oM 

plures  8lnt ;  sed  in  plures  dictum  est,  velul  si  dice-  A  tura  communis,  ab  ejus  yitio  nullas  cst  immanis. 

Sed  indo  sola  Gbrisii  gratia  liberat,  qa«  non  sccan- 


retur»  non  in  paucos.  Neque  enim  pauci,  sed  plures 
sunt,  in  quos  redundat  ista  gratia.  Et  multo  magis 
abundat  qoam  dclictum,  quia  omnes  qui  pttv  |Ghri- 
stum  liberantur,  temporaiiterpropterAdam  moriun- 
lur,  propter  Jpsum  autem  Gbristum  sine  fine  \icturi 
fiunt.  In  eo  aulem  quod  praemisit.  Si  enim  uniHs 
delicto  multi  mortui  sunt^  dum  diceret  multi^  et  non 
omnes,  innuit  se  dicere  de  illis,  in  quibus  delictum 
Adx  mortem  animae  fecit.  Sed  gratia  Dei  multo  ma « 
gi$  abundavit,  quia  primus  parens  unum  deiictum 
in  omnes  misit,  Cbristus  aulem  etiam  delicta  illa 
qu»  homUies  pppria  voluntate  addiderunt  originali, 
in  quo  nati  sunt,  gratia  sua  solvit,  et  justificationem 
atque  vitam  aeternam  dedit.  Et  non  sicut  per  unum 


dum  merita  hommum,  sed  gratis  datur,  quonianoi 
Deus  misericors  est ;  nec  omnibus  datur,  quonuim 
Deus  judex  est;  et  justo  ejus  judicio  in  aliis  demon- 
stratur  quid  in  eis  quibus  dalur  conferat  gratia. 
Non  ergo  simus  ingrati  ei,  qui  secundum  placitum 
voluntatis  suae  tam  multos  liberat  de  tam  fdebita 
perditionc,  ut  si  inde  liberaret  ncminem,  non  essel 
injustus,  sed  qui  liberantur,  gratiam  diligant,  qui 
non  liberautur,  debitum  agnoscant.  Si  in  remittendo 
debitum  apparet  bonitas,  et  in  exigendo  aequitas^ 
laudent  misericordiam  qui  liberantur,  non  cul|)ent 
judicium  qui  puniuntur.  Dixerat  autem  quod  gratia 
nos  a  multis  delictis  cmundans  justiiicavit,  et  nunc 


peccantem  venit  condemnatio,  ita  et  donum  gratiae  B  consequenter  adjungit,  quod  per  Hlorum  dellctorum 


post  datum  est,  quia  majus  est  donum  quam  deli- 
ctum.  Ostenderat  delictum  et  donum  differre  secun- 
dum  effectum,quia  delictum  genuit  mortem,  donum 
autem  vitam ;  et  nunc  rursum  ostendit  quod  alio 
modo  differunt,  quia  non  sic,  sed  copiosius  est  do- 
uum  gratiae  per  unum  Christum  donantem,  sicut 
fuerat  delictum  per  unum  Adam  peccantem.  Non 
fiolam  in  hoc,  inquit,  non  aequalis  est  forma,  quia 
Adam  temporaliter  nocuit  eis  quos  in  aetemumChri- 
stus  redemit,  sed  etiam  quia  illius  uno  delicto  po- 
steri  ejusy  nisi  a  Christo  redimantur,  traduntur  in 
condemnalionem ;  Christi  autem  redemptio  etiam 
mulu  delicla  dissolvit,  quae  originali  sunt  addita. 
£t  vere  ita  est.  Nam  judicium  quidem,  id  est  sen 


remissionem  et  justiliae  adeptionem  non  solum  vi- 
vemus,  sed  ct  regnabimus,  et  hoc  per  Jesum  Chri- 
fitum.  Sed  prsemittit  iude  quasi  quamdam  probatio- 
nem,  quia  si  in  peccato  Adae  moriebamur,  multn  ms- 
gis  in  gratia  Christi  vivemus.  Et  hoc  est  :  Gratis 
Dei  nos  adelictis  multis  liberans  et  justitlcans  gal- 
vavit  a  condemnatione  caetcrorum,  qui  per  illamre- 
gnabimus.  iVam  mors  per  unum  in  caeteros  transienSt 
delicto,  id  est  ob  delictum  unius,  regnavitf  id  est  re» 
gnum  occidendi  omnes  potenter  obtinuit.  Yel  per 
unum  regnavit,  quia  sic  in  omnibus  rcgnum  obti- 
nuit,  ut  in  illo  uno  qui  prirous  peccavit^  haberet 
initium  regni  sui.  Sive  pcr  unum,  ut  diximus,  in 
caeteros  venit,  quia  quas  vires  in  illo  habuit,  in 


tentia  divini  judicii  ex  uno  delicto  Adae  ducit  in  ^  omnes  posteros  exercuit.  Et  si  mors  ita  per  unum  in 


condemnationem^  sed  gratia^  id  est  gratuitum  donum 
JOei  ex  multis  delictis  in  baptismo  liberans  ducit  in 
justificationem^  quia  non  solum  ignoscit,  sed  et  ju- 
stificat.  Ideo  dixit  judicium  ex  unodelicto  in  con- 
demnationem,  quia  sufBceret  ad  condemnationem, 
ctiamsi  non  esset  in  hominibus  nisi  originale  pecca- 
tum.  Quan\vis  enim  condemnatio  gravior  eorum  sit, 
qui  originali  delicto  etiam  propria  conjunxerunt,  et 
tanto  singulis  gravior,  quanto  gravius  quisque  pec- 
cavit,  tamen  etiam  illud  solum  quod  originaliter 
tractum  est,  non  tantum  a  regno  Dei  separat,  ve- 
rum  et  a  salute  ac  vita  aetema  facit  alicnos,  quae 
oulla  esse  alia  potest  praeter  rtgnumDei,  quo  sola 


delicto  unius  regnavit,  tunc  multo  magis  regnabunt, 
per  unum  Christum  accipienteSf  id  est  non  a  se,  sed 
a  Deo  habentes  abundantiam  gratics^  id  est  remis- 
sionem  peccatorum  abundantem ;  quia  non  solum 
originale,  sed  et  aclualia  remitluntur,  et  abundan- 
tiam  donationis^  id  est  spirltualium  charismatum,el 
JHStiti^e^  id  est  bonae  operationis.  Isli  inquam,  qui 
haec  divinitus  consequuntur,  regnabunt  per  unom 
Jesum  Christum.  Regnabunt  multo  magis  quam  in 
^eis  mors  regnavit,  quia  ipsi  regnabunt  aetemaliter, 
mors  autem  regnavit  tcmporaliier.  Itaque  ob  unius 
delictum  mors  regnavit  per  unum,  quia  mortis  vin- 
culo  tenebantur  omncs  in  illo  uno,  in  quo  omnes 


Christi  societas  introducit.  Ac  per  hoc  ad  Adam  in  q  peccaverunt,etiam  bi  propria  peccala  non  adderent- 

Alioquin  non  ob  unius  delictum  mors  per  unum  re^ 
gnavit,  sed  ob  delicla  multorum  per  unumquemque 
peccantem.  Sed  abundantiam  gratise  et  donationis 
et  justiti»  accipiunt,  quia  non  solum  eis  peccatam 
illud,  in  quo  omnes  peccaverant,  sed  etiam  quae  ad  • 
didemnt,  gralia  remissionis  deletur ;  eisque  tanta 
justitia  donatur,  ut  cum  Adam  consenserit  ad  pec- 
candum  suadenti,  non  cedant  isti  etiam  cogenti.  Qui 
multo  magis  in  vita  regnabunt,  quia  in  aeteraa  vita 
sine  fine  rcgnabunt  magis  quam  in  eis  mors  tempo- 
raliter,etcum  fineregnavit.  Igiiursicutper  unius^M. 
Quoniam  mulia  interposuerat  ad  propositam  probt- 
tionem  pertinentia,ostendendo  donum  efficacius  esse 
quam  delictum,  et  esse  muUiplieius  quam  delictuii» 


quo  omnes  peccavimus,  non  omnia  nostra  peccata, 
6cd  tantum  originale  traximus;  a  Christo  vero,  in 
quo  omnes  justificamur,  non  illius  tantum  origina- 
lis,  sed  etiam  caeterorum  quae  ipsi  addimus,  pecca- 
torum  remissionem  consequimur.  Et  ideo  non  sicut 
per  unum  peccaium,  ita  est  donum.  Nam  judicium 
quidem  ex  uno  deliclo  si  non  remittitur,  id  cst  ori- 
ginali»  in  condemnaiioncm  ]am  potest  ducere;  gra* 
tia  vero  ex  multis  delictis  remissis,  hoc  est  non  so- 
lum  originali,  verumctiam  omnibus  caeteris,  adjus" 
tificationem  perducit.  Quicunque  enim  ex  illo  uno 
homine  niulti  in  seipsis  futuri  erant  tamen  in  illo 
unus  erant.  Proinde  illud  peccatum  solius  esset,  si 
cx  illo  riullus  exis5Ct.  Porro  aulem  in  quo  erat  na- 


667  BERVEI.BUBGIDOLENSIS  MONAGHI  668 

repetil  antecedens,  ut  convenienter  subinferal  ipsum  A  tur  disputatio  de  duobus,  Adam  scilicet  et  ChristOt 
consequens.  Ethoc  est.Quoniam  per  unius  delictum 
Iransiens  in  omne$  homines  pencntum  est  ab  homi-- 


nibus  in  condemnationem  igitur  et  per  unius  justi- 
iiam  in  omnes  homines  transeuntcm,  pervenitur  in 
justificationem,  quae  est  causa  vitce  perennis.  Et  sicut 
illud  factuni  est,  sic  fit  ct  istud,  id  esl  quam  digne 
iliud,  tam  digne  et  istud.  Vel  iu  :  Quando- 
quidem  Adam  esl  forma  Christi,  ct  quia  niajus  est 
donum  Christi  atque  plus  coufert,  igitur  sicut  juste 
per  dclictum  unius  transiens  in  omncs  homines, 
itum  cst  in  condemnatiouem  corporis  et  animae,  sic 
justo  judicio  ctiam  per  unius  juslitiam  vcnientem 
in  omnes  homines  electos,  itum  est  in  juslificalio- 
neni,  ut  participationejustitiseChristi  justificentur 


ex  quibus  aiter  nobis  ])eccatum  ct  mortem  inlolil, 
alter  justitiam  et  vitam  reddidit.  Sequitur  : 
c  Lex  auteni  subintravit,  ut  abundaret  delidum. 
Ubi  autem  abundavit  deliclum,  superabundavit 
gratia,  ut  sicut  regnavit  peccaturo  in  mortem»  ita 
et  gratia  rcgnet  per  justitiam  in  vita  stemam,  per 
Jesum  Christum  Dominum  nostrum. 

CAPUT  VI. 
c  Quidergo  dicemus?  Permanebimus  in  peccato 
c  ut  gratia  abundct?  Absit!  Qui  enim  mortui  samof 
c  peccato,  quomodo  adhuc  viveinus  in  illo?  t 

Supra  dixcrat,  quia  usque  ad  lcgcm  peccatum  in 
mundo  fuit,  quod  non  originale  tantum,  sed  omne 
peccatum  inteliigi  voluit.  Et  ideo  usque  ad  legen 


quae  justificatio  est  causa  vita:  sicut  condemnatio  ^  fuit,  quia  nec  lex  potuit  illud  auferre.  Usqueadle- 

gem  enim  dictum  esl,  ut  etiam  ipsam  legem  senten- 
tia  ista  concluderet,  quomodo  dictum  est  in  Evan- 
gclio,  omnes  generationes  ab  Abraham  usque  ad 
David,  generationes  quatuordecim  (Matth.  i).  Non 
enim  excepto  David,  sed  ipso  eiiaro  coroputato  nu- 
merus  iste  coropleiur.  Sic  lex  non  est  extra  perman- 
sionero  pcccati,  quod  dicturo  cst,  usque  ad  ipsam 
fuisse.  Imo  sicut  nunc  dicitur,  lex  subintravil  ut  ab- 
undaretdelictum.  Intraveralenimin  munduroabinitio 
peccaturo  sive  delicturo,  sed  lex  subintravit,  id  esl 
subsequenli  tcropore  intravit,  non  ut  per  earo  finireT 
tur  deliclum,  sed  ut  abundaret  ex  praevaricatione. 
Lcx  enim,  sive  naturaleni  intelligamus,  qnae  in  eo- 


causa  mortis  xlcrnx.  Slcut  ubi  dclictum  soluro  sine 
actuali  peccato  omncs  prxcipitavit  in  condeinnatio- 
nem,  et  sic  in  mortero,  ita  sine  nostro  opere  praece- 
dente  gratia  Christi  nos  duxit  ad  justificationem,  et 
sic  ad  vilam  xternam.  Eam  quippe  justificalionem 
dicit,  qua  Christus  juslificat  impium.  Quae  justifi- 
catio  transit  in  omncs  hoinines,  non  quia  omnes 
bomincs  veniant  ad  gratiam  justificationis  Christi, 
curo  taro  multi  alienati  ab  illa  in  aelernum  morian- 
lur,  sed  quia  orones  qui  renascuntur  in  justificatio- 
nero,  non  nisi  per  Chrislum  renascuntur,  sicnt 
orones  qiii  nascuntur  in  condemnationem,  non  nisi 
per  Adam  nascuntur.  Ncmo  est  quippe  in  illa  geiie- 


ratione  praetcr  Adam,  ct  nemo  in  ista  regcneratione  ^  rum  apparet  aetatibus,  qui  jaro  ratione  uti  possunl; 


praeler  Christuro.  Ideo  dictum  est,  omncs  ct  oinnes. 
Nam  si  aliqui  possent  carnc  gcnerari  non  per  Adam, 
et  aliqui  spiritu  regcnerari  non  per  Christum,  nou 
liquido  orones,  sive  hic,  sive  ibi  dlccrentur.  Eosdcm 
autem  omnes,  postea  multos  dicit.  Possunt  quippe 
in  aliqua  re  omnes  essc,  qui  pauci  sunt.  Sed  mul- 
los  habet  generalio  carnalis,  multos  et  spiritualis, 
quamvis  non  tam  multos  hsec  spiritualis  quam  illa 
carnalis.  Sed  tamen  sicut  illa  omnes  habet  homincs, 
sic  ista  omnes  justos  homincs,  quia  sicut  nemo  pr£- 
ler  illam  homo,  sic  nemo  praeter  istam  justus  homo, 
et  in  utraqueroulti.  De  quibus  subditur  :  Sicutenim 
per  inobedientiam,  etc.  Et  determinat  Apostolus  de- 
lictum  uuius  ct  justitiam  unius,  ut  sicul  llld  merito 
peccati  n;uItos  perdidit,  sic  ct  iste  merito  justitiae 
indo  libcrasse  videatur.  Vere  sicut  delictum  unius 
condemnavit  omnes,  sic  justitia  unius  justificat 
omncs.  Nam  sicut  per  iiiobedieuliam  unius  primi 
bominis,  qunc  cst  delictum  ipsius,  peceatores  consti- 
tuti  sunt  muliiy  id  est  omnes  qui  ex  eo  nati  sunt, 
origiuale  peccaturo  ex  ei  traxerunt,  ita  et  per  obe- 
dlentiaro  iinius  horoinis  Christi,  constituentur  multi 
jusiiy  id  est  juslificabuntur  fide  incarnationis  et  pas- 
sionis  ejus,  in  qua  fuit  obcdiens  usque  ad  roortero. 
Ideo  hic  Christum  hominem  dicil,  cum  sit  et  Deus, 
nc*  quis  existimet  vel  antiquos  justos,  per  Deum 
lantummodo  Christum,  id  est  per  verbum  quod 
erat  in  principio,  uon  etiaro  per  fidem  incarnationis 
ejus,  qua  cl  homo  est,  potuisse  justificari.  Hic  fini- 


sive  conscriptam,  quae  data  est  per  Moysen»noB 
potuit  vivificarc  aut  liberare  a  lege  peccati  el  mor- 
tis,  quae  tracta  est  ab  Adam,  sed  magis  addidltprae- 
varicatioiiis  augroenturo.  Ubi  eiiiro  non  esi  lex,  nec 
praevaricalio.  Praevaricata  ergo  lege,  quae  in  para- 
diso  data  fucrat,  uascitur  horoo  cx  Adaro  cum  lege 
peccati  et  mortis,  de  qua  dicitur  :  c  Video  aliam 
lcgem  in  membris  meis  (Rom.  vii),  >  etc.  Quae  la- 
men  nisi  mala  consuetudine  postca  roboretur,  fael- 
lius  vincitur,non  tamen  sine  gratia  Dei.  Lege  aulem 
alia  praevaricata,  quae  est  in  usu  raiionis  animae  ra- 
tionalis,  in  aetate  horoiuis  jaro  ratione  utentis,  pr,»- 
varicatores  fiunt  omnes  pcccatores  tcrr».  Praevari- 
cata  vero  lege,  etiam  illa  quae  data  est  per  Moysen, 
multo  aroplius  abundat  delicluro.  Lex  ergosubin* 
travit  ut  abundaret  delicturo,  sive  curo  bomines  ne- 
gligunt  quod  Dcus  jubet,  sive  curo  de  viribus  suis 
praesumentes,  adjutorium  gratia:  nou  implorant,  ol 
addunt  infirmitati  superbiam.  Qui  enim  tales  sunl, 
ignorant  qua  dispensatione  lex  data  sit.  Non  enim 
data  esl  lex,  quae  possct  vivificare,  quia  gratia  vivi- 
ficat  per  fidem.  Sed  data  est  lex  ad  ostendendum, 
quantis  peccatoruro  vinculis  coiistringerentur,  quia 
de  suis^viribus  ad  iroplendaro  justitiaro  praesuroebant. 
Et  ideo  peccata  non  minuit,  sed  adjecit.  Non  tamen 
propter  hunc  effectum  dau  est,  sed  ex  boroinum  pra- 
vitate  hoc  contigit.  Non  eniro  vitio  Icgls,  sed  illorum 
sic  abundavil  peccaluin  ,  curo  et  concupiscentia  ex 
prohibitione  ardentior  facta  esi^  ct  peccantibua  coa- 


e6) 


COMMENT.   IN  EPISTOLAS  PAULI.  -LN  EPIST.  AD  ROM. 


670 


^  legem  pra^varicationis  crimoii  acccssit.  Non  ergo  A 
Judaei  de  lege  glorientur,  quia  non  sunt  per  eam  ju- 
stiftcati,  scd  abundanliori  delicto  gravati,  ideoque 
magis  humilienlur  et  confugiant  ad  implorandam 
Christi  gratiam,  per  quam  et  a  peccato  prxvarica- 
tionis  liberentur  atque  sanenlur.  Delictum  cnim 
abundavit  per  legem.  Sed  non  ideo  despicianlur  Ju- 
daei,  qui  ad  Christum  venerunt.  quin  ubi^  id  est  in 
quibus  abundavit  delictum^  quoniam,  accepta  lege, 
Don  ignoranter,  sed  scientes  delinquebant ,  ibi^  id 
est  in  eis  superabundavit  gratia  Dei,  hoc  est  sic  abun- 
davit,  et  sic  dona  sua  multiplicavit,  ut  deleret  om- 
nino  delictum,et  superior  atque  major  existerel 
quam  fuerat  delictum.  Superabundavit,  quia  et  hos 
perlicit  quos  diabolus  vincere  non  potuit ;  et  deliclum 


c  An  ignoratis,  quia  quicunque  baptizati  sumuit 
in  Christo  Jesu,  in  morte  ipsius  baplizati  sumus? 
Consepulti  enim  suraus  cum  illo  per  baptismum 
in  mortem,  ut  quomodo  surrexit  Christus  a  mor- 
tuis  per  gloriam  Palris,  ita  et  nos  in  novitate  am- 
bulemus. 

Mortui  sumus  pcccato  per  baptismum,  quem  in 
morte  Christi  percepimus  (£p/re<.  w ;  Colos.  Mi)^ei 
an  hoc  ignoratis?  An  ignoratis,  quia  quicunque^  sive 
servi,  sive  liberi,  sive  parvnli,  sive  magni,  baptizatl^ 
id  est  tincti  et  abluli  sumus  in  Christo  Jesu^  id  est 
in  nomine  Christi  in  morte  ipsius  baptizati  sumus  f 
Ac  si  dicatur  :  Nunquid  sacramentum  ipsius  bapti- 
smi  ignoratis?In  morte  quippe  Chrisli  baptizamnr, 
ut  in  ipsius  morte  credenies  et  imitantes  quasi  mor- 


ad  tempus  fuit,  gralia  vero  in  aeternum.  Ita  supera-  ^  tui  vivamus.  Mortui  enim  per  baplismum  pcccato. 


bundavit  gratia,  ut  sicut  regnavit  in  mortem  pecca- 
fvm,  etiam  quod  non  ex  Adam  traxerunt  homines, 
sed  sua  voluntale  addiderunt ,  ita  et  gratia  regnet 
per  justitiam  in  vitam  aternam.  Non  tamen  est  ali- 
qua  justitia  praeter  Christuni,  sicut  aliqua  peccata 
pneter  Adam.  Ideo  cum  dixisset,  sicut  regnavitpec- 
catum  in  mortem,  hic  non  addidit,  per  unum,  aut 
per  Adam,  quia  supra  dixcrat  ctiam  de  pccc-ato  illo, 
quod  subintranle  lege  abuudavit,  et  hoc  utique  non 
est  originis,  scd  jani  proprix  voluntatis.  Cum  autem 
dixisset  sic,  et  gratia  regnet  per  justitiam  in  vitam 
aetemam  ,  addidii :  per  Jesum  Christum  Dominum 
nostrum  ,  quia  generantc  carne  illud  tantummodo 
trahitur,  quod  est  originale  peccatum,  regenerante 
auiem  spiritu,  non  solum  originalis,  sed  ctiara  vo- 
luiitariorum  remissio  peccatorum.  Ita  ergo  super- 
alundavit  gratia,  ut^sicut  regnavit  peccatum  in 
nnortem,  id  est  sicut  praevaiuit  actuale  peccatura,  et 
efficax  fuitducere  homines  in  mortem ;  sic  et  ^m- 
ft«,  id  est  remissio  peccatorum,  et  accumulalto  vir- 
tutum  regnetf  2d  ^st  praevaleat,  et  omnem  voluntatem 
suam  in  nobis  potenter  compleat;  per  juslitiam^  id 
est  per  subsequentem  bonam  operationem  noslram, 
ducens  nos  in  vilam  «ternam,  non  pcr  nos  ipsos, 
neque  per  legem,  sed  per  Jesum  Christum,  Post  baec 
quaestionem,  quae  ab  alio  fieri  poterat,  ipse  sibi  fa- 
cit ;  et  quod  opponi  poterat,  removet.  Quasi  dicat : 
Quoniam  supra  dixi ,  quia  ubi  abundavit  peccatum, 


non  debemus  ei  iterum  vivere,  ut  itcrum  mori  ei 
necesse  sit,  quia  in  niorte  Christi,  id  est  in  similitu- 
dinem  mortis  Chrisii  sumus  baptizati,  ut  sicut  ille 
semel  roortuus  est,  ct  sempcr  vivit,  ita  nos  semel 
mortui  malo,  semper  vivamus  bono.  Quomodo  enim 
mortuus  peccare  non  potest,  ita  et  nos  in  Christo 
sumus  commortui ,  et  implicari  pcccatis  capilalibus 
non  debemus,  quia  qui  cruciGxus  est,  nihil  aliud  fa- 
cit,  nisi  horam  mortis  exspectat,  et  spirilum  suum 
Deo  commendat,  nihilque  jam  in  hoc  mundo  appetit. 
Nam  quemadmodum  pcdcs  et  manus  Christi  cruci 
sunt  affixi,  ut  in  nullam  partem  moveri  possent,  ita 
manus  et  pedes  nostri  debcnl  imitationc  mortis  ejus 
ligari,  ut  non  possint  ad  peccatum  moveri.  Et  ita 
nihil  aiiud  intelligamus  essc  Christi  baptisftmm,  nisi 
mortis  Christi  similitudinem ;  nihil  autem  aliud 
mortem  Chrisli  cruciGxi,  nisi  remissionis  peccati  si- 
militudincm,  ut  quemadmodum  in  illo  mors  vera 
facta  est,  sic  in  nobis  vera  remissio  peccatorum ;  et 
quemadmodum  in  illo  vera  rerurrectio  est,  ita  et  in 
nobis  vera  justiflcatio.  Etsi  hinc  ostcndimur  mortu^ 
csse  peccato,  quia  in  morte  Christi  baptizati  sumus, 
profecto  parvuli  qui  baplizantur  in  Christo,  peccato 
moriuntur,  quia  in  morte  ipsius  baptizantur.  NuUo 
enim  exccpto  dictum  est,  quia  quicunque  baplizati 
sumus  iu  Christo  Jesu,  in  morte  ipsius  baptizati 
sumus.  Et  ideo  diclum  est,  ut  probaretur  nos  mor- 
tuos  esse  peccato.  Cui  autem  peccalo  parvuli  re- 


superabundavii  gratia,  er^o  quid  ex  hoc  dicemus^i  ])  nascendo  moriuntur,  nisiquod  nascendo  traxerunt? 


Permanebimus  in  peccato,  ut  gratia  abundet  in  nobis^ 
id  est  ut  abundantiam]  gratiae  consequamur  ?  A6stf  / 
ut  iu  eo  jam  mancamus !  Nam  qui  jam  sumus  mortui 
peccato,  id  est  qui  per  baptismum  jam  exstincti  pec- 
cato  sumus,  quomodo  adhuc  vivemus  in  illo  ?  Obedire 
desideriis  peccati,  hoc  cst  vivere  peccato.  Sed  cum 
id  graiia  praBsiiterit,  ut  moreremur  peccato,  quid 
aliud  facipius,  si  vivimus  in  eo,  nisi  ut  gratiae  simus 
ingrati?  Neque  enim  qui  laudat  beneticium  medici- 
nae,  morbos  docet  et  vulnera,  a  quibus  homineni 
iiia  sanat ,  sed  quanto  magis  medicina  praedicatur, 
tanto  magis  vulnera  et  morbi  vituperanlur.  Sic  laus 
et  praedicatio  graiise,  vituperatio  et  damoatio  est  de- 
lictorum. 


Vel  in  morte  Christi  sumus  baplizatiy  quia  mors  ejus 
est  causa  huius  puriflcationis.  Yere  in  morte  Christi 
surous  baplizati,  id  est  in  baptismo  similes  morti 
ejus  effecti,  quia  eliam  consepuiti  sumus  illi  per 
baptismum.  Sicut  cnim  ncmo  vivus  potest  scpeiiri 
cum  morluo,  ila  nenio  qui  adhuc  vivit  in  pcccato, 
potest  in  baptismo  consepeliri  Christo.  Consepulii 
sumus  cum  illo  per  bnptismum ,  ut  quemadmodum 
ipse  fuit  sepuUus  corporc,  sic  peccatum  nostrum  la- 
teat  et  sepeliatur  sepulcro  aqu»;  sicOl  ipse  tribus 
diebus  in  sepulcro  jacuit,  sic  nos  tribus  vicibus  sc- 
pulcro  baptismatis  imroergirour.  Nam  quod  tertio 
mergimur ,  triduanae  sepulturx  sacramenta  signa- 
mus ;  ct  dum  tertio  ab  aquis  educimur^  rcsurrectio 


671  HERYEl  BtHGIbOLEIHSlS  MONACni  67i 

triduani  temporis  exprimitur.  Quia  in  ilio  aquarum  A  culi  proferemus  ex  ipsa  radice  fruaug  justitix.  Id 


elemento  sepeiimur,  ut  renovali  per  Spiritum  san- 
ctum  resurgamus.  In  aqua  enim  imago  mortis,)  iu 
spiritu  pignus  est  vitae,  ut  per  aquam  morialur  cor- 
pus  peccati,  quse  quasi  quodam  tumulo  corpus  in- 
cludit,  ut  per  virlutem  spiritus  rcnovemur  a  morte 
peccati.  Consepulli  sumus  cum  illo  per  baptismum, 
et  hoc  in  mortem^  id  cst  in  defcctum  vitiorum,  ut 
\ilia  in  nobis  sint  mortua  ad  excniplum  moriis  ejus. 
Ad  boc  suraus  commortui  et  consepulti,  ut  quomodo 
iurrexit  Christus  a  mortuit  per  gloriam  Patris,  ita  et 
nos  a  vitiis  surgentcs  ad  bona  opera,  ambulemus  de 
bono  in  melius  in  novitate  vitas,  IJ  est  ut  quomodo 
glorilicalur  Pater  per  resurrectionem  fllii,  ita  et  per 
conversationis  nostrae^novilatcm  glorificelur.  Novitas 


simiiitudinem  resurrectionis  ejus  complantalMDiurt 
quando  rcformalnt  corpus  humilitatis  nostrae  confi- 
guratum  corpori  ciaritatis  suoe.  Complantemur,  in- 
quit,  similitudini  mortis  ejus,  hoc  sdentes^  quia  9e- 
tus  homo  noster  simul  crucifixus  est^  quoniam  in  iUa 
morte  Domini,  peccati  nostri  figura  pependit.  Cruci- 
fixio  quippe  vetcris  hominis,  poeiiitentijB  doloris  in- 
telliguntur  et  contincntiae  salubris  cruciatus.  Cbri- 
stus  enim  qui  vixerat  vetus  homo  secundum  poenam» 
id  est  secundum  famem  et  silim  et  hujusmodiy  boc 
modo  vetustatem  ,  id  est  nostrx  morlalitatis 
infirmitatem  finivit  et  deposuit,  ut  dolorem  cracis 
sustinens,  sic  hal)eret  membra  distenta  et  eonfixa» 
utad  priores  aclus  moveri  non  possent,  a  quibus 


aulem  vita;  est,  ubi  veterem  homiuem  cum  actibus  B  etiam  sepuitus,  quievit  humanis  subtractus  a^pecti- 


suis  deponimus,  et  induimus  novum,  qu>  sccundum 

Deum  creatus  esi,  In  justilia  et  saiictitate  veritatis. 

c  Si  enini  coinplanlati  facti  sumus  similitudiui 

mortis  ejus ,  siinul  et  rcsurrcctionis  erimus,  hoc 

scientes  quia  vetus  homo  noster  siinul  crucifixus 

est,  ul  destruatur  corpus  pcccati ,  ut  ultra  non 

serviamus  peccato  (Ephes.  iv;  Colos.  iii).  Qui  enim 

mortuus  est,  justificatus  est  a  peccalo.  Si  autem 

mortui  sumus  cum  Christo,  credimus  quia  bimul 

etiam  vivemus  cum  illo.  i 

Debemus  exemplo  resurrectionis  Cbristi  ambulare 

ia  novitate  vitae,  ut  novam  et  incorruptibilem  con- 

versationem  ducamus ,  nec  jam  vitiorum  putredine 

corrumpamur.  Nam  si  sumus  facti  complantati ,  id 

est  a  vcteri  ritu  avuisi,  et  in  novitatem  conversatio- 

nis  translati,  hserentes  similitudini  mortis  'ejus ,  id 

est  imitauies  pro  posse  noslro  mortem  ejus,  ut  ab- 

stineamus  nos  a  peccato,  quo  ilie  prorsus  caruit,  si- 

mul  et  resurrectionis  ejus  similitudini  erimus  com- 

plantati.  Arbor  quae  plantatur,  moritur  anteiiuam 

crescat,  ct  demortua  vivificatur,  et  vivificata  fructi- 

ficat.  Sic  ct  Christus,  qui  liguum  vitae  est,  juxta  Sa- 

lomoncni  {Prov.  ii),  avulsus    de  praesenti    saeculo, 

inortuus  esl,  et  per  resurrectionem  vivificatus,  cre- 

vitin  totam  mundi  latitudinem,  in  quo  et  multum  fru- 

ctum  aflcrt.  Notandum  autcro  quia  non  dixit  Aposto- 

lus :  si  cnim  complantati  sumusmorti  ejus,sed  etsimi- 

litudini  mortisejus.  Christusenim  semei  ita  mortuus 


bus,  exigens  a  nobis  ut  vetuslatem  peccatomm  cum 
dolore  poenitentiae  deponamus,  et  membra  noslra 
per  continentiam  sint  confixa,  ne  ad  priora  redea- 
mus,  a  quibus  ita  perfecte  quiescamus,  ut  nec  eo- 
ram  visio  et  memoria  hal)eatur.  Etsi  jani  isla  com- 
plevimus,  tunc  vere  vetus  homo  noster  simul  cam 
Christo  crucilixus  est.  Yetus  enim  homo,  est  vetusta 
conversatio,  fomes  et  consuetudo  peccati,  ct  quid- 
quid  vitlorum  ex  primo  parente  sumpsit  initium. 
Qui  tameii  noster  est,  quia  ex  nobis,  non  ex  Deo. 
Et  iste  vetus  homo  cum  crucifixione  Christi  ita  de* 
bililatus  est,  ut  dominante  ratione  destruatur  corput 
peccati,  id  est  tota  peccatorum  massa,  ita  ut  ultru 
nqn  serviamus  peccato.  Corpus  peccati,  id  esi  pecca- 
tum,  secundum  omuia  membra  sua  destruatur. 
Unum  enim  vitium,  membrum  est  peccati;  corpoa 
^ero,  universitas  delictorum,  quorum  principium 
est  originale  peccatum.  Christus  autem  non  ex  par- 
te,  sed  intcger  est  crucifixus,  ut  nos  ex  tolo  moria- 
miir  peccato  et  vivamus  Deo.  Gratia  enim  Del  per 
baptismum  Christi,  qui  venit  in  siinilitudine  camis 
peccati,  id  agit,  ut  destruatur  corpus  peccati.  De- 
struitur  autem,  uon  ut  in  ipsa  viventc  carne  coi?cu- 
piscentia  conspersa  et  innata  rei;ente  absumatur  et 
noTi  sit,  sed  ne  obsit  mcriuo,  quae  inerat  naio.  Dc- 
struitur,  non  ut  interim  non  sil,  sed  ut  non  coga- 
mur  ei  servire.  Hoc  enira  cst  quod  ait,  ut  ultra  non 
serviamus  peccato.  Et  vere  non  cogemur  peccato 


est  peccato,  id  cst  carni,  ut  pcccatum  omninonon  D  servire,  quia  justificaii  sumus;  et  vere  justificati» 


fecerit.  Nos  autem  ipsa  morte  quia  illc  mortuus  est, 
peccalo  non  possumus  mori,  ut  omnino  iiesciamus 
peccatum,  similitudinem  tamen  habere  possumus,  «it 
imitantes  eum  abstineamus  nos  a  peccato.  Hoc  enim 
recipere  potcst  humana  natura,  ut  in  siinilitudine 
mortis  ejus  fiat,  dum  ipsum  imiiando  non  pcccat. 
Debemus  ergo  complaniari  similitudini,  id  cst  ad  si- 
miHtudinem  mortis  ejus,  ut  imitantes  iniiocentiam 
mortis  ejus,  exstinguamur  vitiis,  et  fructificemus  in 
operibus  bonis.  Tunc  cnim  et  rcsurrectionis  cjus 
similitudini  complaiitabimur.  Omnis  cnim  plantatio 
post  hiemis  moriem,  resurrectionem  in  vere  germi- 
nat.  Si  igitur  ct  nos  in  Christi  morte  complantati 
sumus  pcr  hionicn  biijus  saeculi,  in  vere  futuri  ssc- 


quia  mortui.  Qui  enim  mortuus  est  cum  Christo, 
justificatus  est^  id  esl  liber  efleclus  a  peccato  et  alie- 
natus,  nec  potest  jam  peccare,quia  sicut  et  Joannes 
ait :  I  Omnis  qui  natus  cst  ex  Deo,  non  peccat 
(i  Joan.  iii).  I  Crucifixus  enim,  omnibus  merabris 
dolore  occupatis,  pcccare  non  potest,  sed  concupi- 
scentiis  ct  passionibus  contradicit.  Et  qui  sunt 
Christi,  carnem  suam  crucifixerunt  cum  vitiis  et 
concupiscentiis  {Galat.  v).  Ille  est  justificatuSy  qui 
mortuus  est,  id  est  qui  seipsum  pro  Christo  vitiis 
mortificavit,  aut  martyrium  pertulit.  Sed  si  mortui 
sumus  cum  Christo,  id  est  si  imitalione  mortis  ejas 
vitiis  sumus  raortificati,  ut  ulti  a  non  vivamus  eis« 
credimus  et  pro  cerlo  speramus,  quia  simul  eHam 


67S 


COMMEM.  IN  EPiSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


674 


vivemus  cum  iUo^  ut  ubi  ipse  cst,  et  nos  simus ;  et  A  rectionem  vivit^  vivit  Deo,  i J  est  in  xtcrna  beatadi- 


quomodo  ipse  in  aeternum  et  beat^e  vivit  ita  et  nos 
vivamus. 

c  Scientcs  quod  Ghristus  rcsurgcns  cx  mortuis, 
ff  jam  non  moritur,  mors  illi  ultra  non  dominab*.- 

<  tur.  Quod  enim  mortuus  est  peccato,  mortuus  cst 

<  semei ;  quod  autem  vivit,  vivit  Dco.  Ita  et  vos 
I  existimatc,  vos  quidem  mortuos  esse  pcccato,  vi- 

<  Ycntes  aulem  Deo  in  Cbristo  Jesu.  > 
V4vemus  cum  Cliristo,  qui   sine  fine  vivit,  nos 

dico  jam  scientes  quod  Christus  resurgens  ex  mot' 
tuis^  jam  amptius  non  moritur,  id  est  non  dissolvi- 
tur,  sicut  et  Lazarus  et  filius  viduae,  quos  ipse  su- 
scitavit,  iterum  mortui  sunt.  Non  cnim  taiis  fuit 
cjus  resurrectio,  qualis  eorum ;  sed  talis,  ut  am 


ne  Patris,  quia  sicut  vita  Patris,  ita  ct  vita  Christi 
nullam  inquietudinem  rccipit.  Jta  et  vos,  id  esl  sic* 
nt  mors  Christi  scmel  pcccato  facta  est,  ct  vita  Deo 
percnniter  manct,  ila  vos  scmel  pcccato  moriamini^ 
ut  jam  amplius  peccato  non  vivalis,  nc  iierum 
oporteat  vos  pcccato  niori,  ct  Dco  scmper  in  bonis 
operibus  vivatis.  £t  hoc  est :  Ita  et  vos  existimate, 
vos  imilalione  Christi  mofluos  quidem  peccato,  id  est 
alienatos  a  peccato  temporc  bapiismatis,  sed  viven" 
tes  Deo  in  virtutibus  ct  novilate  vitx,  quae  cst  priroa 
resurrectio,  ut  adhsereatis  Dco,  et  unus  cum  co  spi- 
rilus  cfliciamini;  et  hoc  non  in  viribus  arbitrii 
vcstri,  scd  in  Christo  Jesu,  id  est  in  ejus  gratia  et 
virlute,  quia  sicut  Petrus  ait  :  <  Non  cst  in  alio  ali- 


plius  mori  non  possit,  et  lalis  etiam  nobis  promissa  ^  Quo  salus  (Act,  iv).  >  Non  sinc  causa  autcm  dictum 


est.  Jam  non  moritur  Christus,  et  mors  ilii  ultra 
non  domiuabitnr,  quse  ad  horam  illi  per  ipsius  piam 
Yoluntatcm  dominala  est  in  cruce.  Hoc  dictum  est 
contra  Manicba^os,  qui  negant  Christum  veram 
carnem  habuisse.  Ad  hoc  enim  humanitatem  susce- 
pit,  ut  mors  ci  temporalis  in  passione  dominaretur, 
id  est  veraciter  aOligcret  eum  sicut  vcrum  hominem 
et  ocriderct,  sicque  roors  aeterna  dominium  in  nobis 
amiUerct.  Scd  non  ultra  dominabitur  ei  mors  aiiqua 
passione,  quia  jam  nihii  molestise  sustinebit.  Impii 
vero  licet  posf  gcneralem  resurrectioncm  jam  non 
moriantur,  tamen  sine  fine  roors  illis  dominabitur, 
quia  sicut  scriptum  cst  :  <  Mors  depascet  eos  (Psal, 
xLviii).  >  Et  nd  dislinctioncm  talis  imroortalilatis,  ^ 
dicitur  nunc  Chrisius  ita  post  resurrectionem  suam 
immortalis,  ut  ei  per  alicujus  moleslia;  passionem 
roors  ultra  dominari  nequeat.  Nam  et  eiectis  ejus 
similis  incorrupiio  et  impassibilitas  tribuetur.  Vere 
jam  non  moritur  Christus,  quia  semci  cst  morluus, 
id  est  ita  ul  mortcm  iiltra  non  iteret.  Semel,  quia 
pro  pcccato  tollcndo,  quod  una  mors  sufficit  tolera- 
re,  ct  ideo  non  cst  opus  repetitione.  £t  hoc  est : 
Quod  enim  mortuus  est  peccato,  morluus  est  semel, 
Vci  peccato  niorluus  est,  id  est  carni,  in  qua  erat 
non  peccatuni,  sed  similitudo  peccati.  Peccato  cnim 
moptuusest,  quia  similitudini  carnis  peccati  mortuus 
est,  quando  moriendo  exutus  est  carne,  ut  per  hoc 
mysterium  significaret,  eos   qui   in  morte  ipsius 


est,  existimate,  id  est  cogitatc,  vos  mortuos  esse 
peccato.  Qui  enim  cogitat  vcl  existimat  apud  semet- 
ipsum  pcccatum  mortuum  esse,  non  peccat,  verbi 
gratia  :  si  me  coucupiscentia  mulieris  trahat,  si  ar- 
gcnii,  si  auri,  si  praedii  cupidiias  pulsct,  et  ponam 
in  corde  meo  quod  mortuus  sim  cum  Christo,  et 
de  morte  cogitero,  exstinguitur  continuo  concupi- 
sccntia,  ct  effugatur  peccatum.  Omnia  liaec  ad  iilam 
respiciunt  quaestionem,  ne  vidcatur  Apostolus  de- 
disse  locum  peccandi  in  eo,  quod  ait :  <  Ubi  abun- 
davit  peccatum,  superabundabit  gratia.  > 
<  Non  ergo  regnct  peccatum  in  vestro  mortali  cor- 

<  pore,  ut  obediatis  concupisceniiis  cjus.   Sed  ne- 

<  que  exhiheatis  membra  vcstra  arma  iniquitatis 

<  pcccato,  sed  exhil)etc  vos  Deo  tanquam  cx  nior- 

<  tuis  vivcntes,  et  mcmbra  vestra  arma  justitiai  Deo. 

<  Peccatum  enim  vobis  non  dominabitur.  Non  enim 

<  sub  lege  estis,  sed  sub  gratia.  > 

Quia  dixit  mortuos  csse  peccato,  ct  non  dcbet  rc- 
vivere  in  co,  cum  nemo  sit  sine  peccato,  dctcrmi- 
nat,  a  quibus  niaxime  est  cavcndum,  quasi  conclu- 
dat  quod  supra  querebatur,  permanebimus  in  pec- 
cato  ?  Quia,  inquit,  mortui  estis  peccalo,  ct  (araen 
non  potestis  in  hac  vita  esse  sine  pcccato,  crgo  sai- 
tem  non  regnet  peccatum  in  veslro  mortali  cvrpore. 
Non  ait,  iion  sit,  sed  non  rcgnet.  Peccatum  quippe 
in  corpore  mortali  non  prohibuit  esse,  sed  legnare, 
quia  in  carne  corruptibili  non  regnarc  poti^st,  sed 


baptizantur,  mori  peccato  ut  vivant  Deo.  Peccatum  D  non  esse  non  potest.  Hoc  ipsum  namque  dc  pcccato 


enim  non  inerat  ei.  £t  tamen  quodammodo  pecca* 
to  mortuus  est,  dum  moreretur  carni,  iu  qua  erat 
.imilitudo  peccati,  ut  cum  secundum  vetustatem 
peccati  nuiiquam  vixisset,  nostram  ex  morte  vetcri, 
qua  in  peccato  mortui  fueramus,  revivisccutem  vi  • 
tam  novam  sua  resurrectione  signaret.  Et  ideo  roor- 
taus  est  seroel,  ut  nos  a  duplici  morte  liberaret.  Nos 
enim  quia  el  mcnte  a  Deo  recessimus,  et  carne  ad 
pulverem  redimus,  pcena  duplse  mortis  astringimur. 
Sed  iile  pro  nobis  sola  carne  mortuus  est,  ut  sim- 
plam  mortcm  suam  duplac  nostrx  conjungeret,  et 
nos  ab  utraquc  morte  liberarct.  Quod  ergo  roortuus 
est  peccato,  id  est  peccati  similitudini,  mortuus 
est  semcl,  id  cst  sola  carne.  Scd  quod  post  resur- 


tentari,  ei  peccatum  est ,  quo  quia  quandiu  vivimus 
perfecle  omni  modo  non  carcmus.  Apostolus,  quo- 
niam  boc  expellere  plene  non  potuit,  ei  de  cordibus 
nostris  regnum  tulit,  ut  appetitus  iilicitus,  etsi  ple- 
riimque  bonis  nostris  cogilationibus  occulte  se  quasi 
fur  ingerit  saltem  si  ingreditur,  non  dominetur. 
Quum  enim  quaplil)Ct  culpa  cor  iniqui  pulsat,  et  re- 
sistens  illud  non  invenit,  sed  suo  Domino  subster- 
nit,  procul  dubio  rcgnat  in  eo,  quoniam  ad  vitia 
mox  ut  pulsaverit,  inclinat.  Scd  non  ita  fiat  in  vo- 
bis.  Etsi  sic  peccatum,  id  cst  fomcs  ct  delectatio 
peccati,  in  corpore  vestro,  id  cst  jam  veslri  juris, 
corpore  dico  mortali,  et  ideo  non  sine  pcccato,  ta- 
nvm  non  reanet  in  eo  peccatum,  id  est  non  faeiat 


auditor. 
I  Quid  ergo?  Peccabimus,  quoniam  non  suniQS 


67B  IIERTEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  676 

quod  iliicite  cupii.  In  corpore  mortaii  dicturo  est,  A  qua  gratia  sub  lege  positus,  tantummodo  crat  legb 

quia  in  immortali  corpore  non  erit  peccatum.  Inest 

modo  peccatum  cum  delectaris,  regnat  si  consense- 

ris.  Est  itaque  peccatum  in  corpore,  sed  non  regnct, 

ut  obediatis  concupiuentiis  ejus^  quse  ex  carnis  inflr- 

mitaie  nascunlur.  Sl  enim  non  obedieritis,  etsi  est 

peccaium  in  carne ,  quod  suadeat,  quod  delectet  ad 

malum,  non  obediendo  facitis  ut  non  regnet  quod 

cst,  et  ita  fiet  postea  ut  non  sit  quod  erat,  quando 

absorbc))ilur  mors  in  victoriam.  Et  uon  solummodo 

non  regnet  in  vobis  per  consensum,  sed  etiam  non 

regnet  per  operalionem.  Et  hoc  est  :  Non  obediatis 

per  consensumMllicitis  concupiscentiis,  sed  neque 

exhibeatis,  id  est  tribuatis  peccato^  id  est  fomiti  pec- 

cati  membra  vestraarma,  id  est  instrumenta  iniqui' 

tatis^  Iioc  est  pravse  actionis,  qua  virtutes  debeilan- 

tur  sicul  quibusdam  armis.  Membra  vocantur  arnia, 

quia  bis  vcl  juslitix,   vcl  pcccato  militamus.   Et 

unumquodque  membrum,  si  olTicium  suum  in  malos 

usus  converterit,  arma  iniquitatis  efficitur,  ad  justi- 

tiam    cxpugnandam,   si    manus   furto,    linguaque 

mendacio  sit  intenta,  si  oculus  concupiscentiae  scr- 

Tiat  ad  expugnandam  pudicitiam,  et  csetera  membra 

similibus  vitiis  sint  occupata.  Peccatum  enim  quod 

est  in  corpore  nostro,  quidnm  tyrannus  est  pugnans 

adversum  nos,  et  membra  nostra  pro  armis  habere 

quxrit  ad  debellandum  nos.  Non  ergo  sinamns  eum 

membris  nostris  contra  nos  pugnare.  Surgit  ira  ? 

non  demus  irx  lingnani  ad  maledicendum,  manum 

aut  pedem  ad  fcriendum.  Noa  surgeret  ira  ista  irra-  ^ 

lionabilis,  nisi  peccatum  esset  in  merobris.  Sed  tol- 

lamus  illi  regnum,  non  habeat  arma,  quibus  contra 

nos  pugnet.  Discet  enim  non  surgere,cum  arma  coe- 

perit  non  invenire.  Ne  exbibeatis,  inquam,  membra 

Tcstra  pcccato  arma  iniqnilatis,  id  est  quibus  im- 

plealur  iniquitas,  $ed  exiiibcle  vos  Deo  tanquam  vi- 

ventes  ex  mortuis.  id  cst  velut  jam  a  morte  resusci- 

tatis.  Post  resurrectionem  enim  non  carnaliter  vi- 

vitur,  nec  peccalur,  sed  divinis  et  spiritalibus  in- 

tenditur,  et  vos  qui  a  morte  anim»  surrexistis,  jam 

spiritaliter  ct  sancte  et  Dco  vivere  debetis,  et  mem- 

bra  vestra  exhibere  Deo  arma  justitiai,  ui  per  ea  Deus 

pro  jiistitia  pugnet  adversus  regnum  peccati.  Deus 

enim  est  qui  operatur  in  vobis,  scilicet  ut  manus 


f  sub  lege,  sed  sub  gratia?  Absit  l  Nescitis  qifonitm 
cum  exbibetis  vos  servos  ad  obediendum,  senrl 
estis  ejuf  cui  obedistis,  sive  peccati  ad  morCeiii« 
sivc  obeditionis  ad  justitiam?  Gratias  autem  Deo, 
quod  fuistis  servi  peccati,  obedistis  autem  ex 
corde  in  cam  formam  doctrinx,  in  qua  tradit) 
estis.  Liberati  autem  a  peccato,  servi  facti  estis 
justitiae.  > 

Quoniam  sub  gratia  sumus,  ergo  quid  facicmus? 
Peccabimus,  quoniam  npn  sumus  sub  lege^  ud  $ub 
gratia?  id  est,  ergo  cessante  vindicta  legis  impune 
peccabimus?  A6sf c  ut  pecccmus !  Lex  enim  peccantes 
^  mox  interlicijubebat,graliavero  eliam  postculpam 
exspeclat  adnoenitentiam.Et  ideo  nunc  istivolebant 
apostoli  sententiam  ad  hoc  inflectere,  ut  liceret  eis 
pecoarc,  quoniam  exuti  erant  a  lcgis  terrore.  Sed 
hoc  ipse  removet.  Absit,  inquit,  ut  ideo  licentius 
peccemus,  id  est  criminalia  et  capitalia  peccata 
commiitamus,  qualia  lex  damnare  consueveraty  nam 
sine  minoribus  peccatis  h?ec  vita  non  potest  dncL 
Yere  non  debetis  peccare,  sed  polius  bene  operari, 
quia  si  peccaveritis,  ser\i  peccatl  eritis,  sicut  e  con- 
tra  si  bene  egeritis,  servi  jusiitiae  efficiemini.  Et  mi* 
nus  turpe  est,  ut  cum  Dei  gratia  nos  a  peccato  libe- 
raverit,  rursum  occasione  ejus  peccato  serviaiis.  An 
nescitis,  id  est  an  ignoratis  quia  cui  exhibetis,  id  est 
praeparatis  et  pnesentatis,  vos  servos^  id  est  pronos 
ad  obediendum,  servi  estis  ejus.  id  est  voluntati  ejos 
servire  habetis,  cui  obedistis,  id  est  cujus  obcditioni 
colla  vestra  subjecistis?  Postquam  illi  obedistiSy 
scrvi  ejus  estis,  etsi  non  antea,  cum  primum  illi 
consentiendo  vos  exhiberetis.  Cuicunque  obedistis, 
servi  ejus  estis,  sive  peccati  ducentis  ad  mortem 
aeternam,  sive  sanct^  obeditioni  ducentis  vos  ad 
justitiam^  id  est  ad  justiti»  consummationem.  Qui 
enim  per  fldem  primo  justiflcati  estis,  nunc  si  divinis 
praeceptis  obedientes  fueritis,  ad  summam  justitiae 
perfectionem  ascendetis.  Ejus  estis  servi,  cui  obedi- 
stis.  Sed  gratias  ago  Deo,  quia  licet  prius  fuissetis 
servi  peccati,  jam  tamen  non  estis.  Inde  gratias 
refero,  non  vobis,  non  libero  arbilrio  vestro,  sed 
quae  ante  rapiebat  aliena,  nunc  tribuat  sua  :  oculus  D  J^^o,  per  quem  faccum  cst,  ut  peccati  servitutem 


qiri  ante  videbat  ad  peccandum,  nunc  videat  ad  bo- 
ni  operis  ministerium.  Sicet  caetera  membra  justi- 
tiae  serviant.  Quod  beue  si  vultis,  impicre  potestis. 
Nam  peccatum,  id  est  fomcs  pcccati  et  delectatio 
iuiquitatis,  quae  in  carne  est,  non  dominabitur,  id 
est  Don  praevalcbit  vobis^  ut  olim  solebat.  Ideo  non 
dominabitur,  quia  non  estis  modo  sub  lege  jubente 
et  non  juvante,  sed  sub  gratia  liberante  et  juvante. 
Sub  lege  enim  positis,  non  sub  gratia  dominatur 
peccatum,  a  quo  non  flthomo  liber  Iege,sed  gratia. 
Noo  quia  lex  mala  est,  sed  quia  illa  non  iibera  est, 
quos  reos  facit  jubendo,  non  adjuvando.  Gratia 
quippe  adjuvat,  ut  legis  quisque  sit  factor,  sine 


evaderitis.  Gralias,  inquit  Deo,  quia  servt  peecati 
fuistis.  sed  ipso  liberanto  et  adiuvante  jam  non 
estis,  quoniam  obedistis  Deo  non  ex  timore  legis» 
sed  ex  cordey  id  est  ex  bona  cordis  voluutate,  vel  non 
specie  tenus,  non  simulatione,  sed  ex  cordis  puritate. 
Obedistis  dico,  tcndentes  tn  eam  formam,  id  est  re- 
gulam  evangelicae  doctrina,  in  qua  traditi  estis.  floc 
est  in  doctrinam  informantem  et  commouentem 
mores  vestros,  in  qua  traditi  estis  a  gratia  Dei,  non 
per  vos  accessistis,  vel  a  doctoribus  estis  in  ea  tni-- 
diti.Quae  scilicet  doctrina  est  forma,quia  imaginem 
Dei  deformatam  restituit.  Nec  solum  obedistis,  sed 
etiam  liberati  estis  a  peccato  per  Sj)iritum  sanciom 
quem  accepistis  in  taplismo,  quia  c  ubi  spiritus  Do* 


671 


C0MM!:NT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  AD  ROM. 


678 


liberali,  faeti  eitis  consentiendo  et  opcrando  servi 
justitice  quod  est  summa  iibertas.  Servi  justitiae 
estis,  cui  obedistis,  id  est  Christi  qui  factus  est  nobis 
sapientia  a  Dco  et  jusiilia  et  sanctificatio. 

f  Ilumanuin  dico,  propler  infirmitatem  carnis 
I  \estrae.  Sicut  enim  exbibuistis  membra  vestra 
c  servire  immunditix  et  iniquitati  ad  iniquitatem, 
c  ita  nunc  exbibete  membra  vesira  servire  justitiae 
c  in  sanclificationem.  > 

liactenus  non  esse  peccandum,  binc  quid  deinceps 
sit  agendum,  de  quo  nullus  possit  se  cxcusare,quia 
nuilus  est  qui  non  possit  bene  opcrari,  saliem  vo- 
luniate,  quod  item  est  per  gratiam.  Humanum^  in- 
quit,  dicoy  id  est  quod  potestis  portare  dico,  quod 


mini,  ibi  libertas(//Cor.iii).  >  £t  a  peccati  servitute  A  tia,  quantum  digna  fuit  iniquitas?  Sic  amanda  esi 

ista,  quomodo  amaturilla?  Absit  ut  sic,  et  vitam 
vei  sic.  Ergo  plus  csl  amanda.  In  iniquitate  enim 
secuti  cstis  voluptatem,  sed  pro  justitia  debetis  toie- 
rare  dolorem.  Eccc  nescio  quis  impudicus  adoles* 
ccns  injecit  oculos  in  conjugem  »lienam,  adamavi(« 
cupit  pcrvcnire,  quaerit  tamen  laterc.  Sic  enim  aroat 
voluptatem,  plus  ut  timeat  dolorem.  Suavitas  enim 
illa  voluptatis  non  cst  tanta,  ut  vincat  ctiara  dolorem 
pcenarum.  Pulcbritudo  autem  et  delectatio  justili» 
tanta  est,  ut  cuicunque  amorcm  suum  perfecte  ins- 
piraverit,  faciat  eum  contemnere  non  solum  quid- 
quid  in  hoc  mundo  delectabat,  sed  ct  quidquid  tcr- 
ret,  quidquid  cruciat.  Ad  hanc  jusliliie  perfeclnm 
dclectationem  hortari  nnnc  volebat  Aposlolus,  sed 

nou  excedat  vires  humanilatis  ct  fragilitalis  vestrx,  ^  auditores  suos  minus  idoneos  vidit.  Idcoque  con- 

descendil  eorum  inlirmitati,  et  pracceptum  quod  eis 
dabat  temperavit.  Humanum ,  inquit,  dico,  elc,  us- 
que  in  sanctificationem.  Justitiam  bic  pro  omnibus 
simul  virtutibus  nominavit,  sicut  econtrario  iniqui- 
tatem  pro  omnibus  simui  vitiis  posuit.  Deinde  addit 
justitia3  sanclificationem ,  quo  videlicet  castitatis 
parlcm  et  generaliter  cum  csetcris,  ct  per  semetip- 
sam  specialiter  commendaret.  Ei  monet  auditoreSy 
ut  si  necdum  pro  justitia  poenas,  dolorcs  mortem* 
que  contemnere  valent,  saltem  justitiae  deleclatio- 
nem  prseponant  voiuplatibus  sui  corporis,  ut  pau- 
ialim  proliciant  ad  majora  justiti%  merita,  ct  fortfcs 
atque  dcvotius  scr^iant  sanctitati  quam  iuxuriffi 
prius  servieraiU,  nec  jam  aliquid  pro  justitia  pati 
respuant.  Sicut  enim  ille  est  iniquissimus,  quem 
nec  poenae  corporales  deterrent  ab  immundis  operi- 
bus  sordidas  vojuptatis,  ita  ille  est  justissimus,  qtii 
nec  poenarum  corporalium  terrore  revocatur  a  san- 
ctis  operibus  luminosissimae  charifatis. 

c  Cum  enim  servi  essclis  peccati,  Wben  fuistis 
c  justitiae  {Joan.  viii).  Qucui  ergo  fruclum  habuistis 
c  tunc  in  iliis,  in  quibus  uunc  erubescitis?  Nam  liuis 
c  iliorum  mors  est  (Isu,  i ;  Ezech.  xxxv. ).  i 

Ideo  justitiae  servire  debelis,  non  ifflmundiliae« 
quia  cum  essetis  servi  peccati^  id  est  cum  peccatum 
dominaretur  vobis,  et  regnaret  in  corpore  vestro 
morlali,  liberi  fuistis  justitiw,  id  est  caruistis  domi- 
nio  justitiae,  quia  c  nemo  potest  duobus  doniinis 


sed  quod  satis  cumpiere  potestis,  et  boc  facio  pro^ 

ptef  infirmitatemj  id  est  debililatem  ct  fiagilitatem 

camis,  id  est  carnalitatis  vestrcD^  quia  video  vos 

adhiic  esse  debiles  secundum  carnem,  et  ideo  hu- 

mane  vos  instruo.  Yere  est  humanum,  id  est  ieve 

et  non  asperum  quod  dico,  quia  boc  praccipio :  Sicut 

exliibuistis  ^  id  est   praeparavistis   membra    vestra 

servire  operando  tmmunditio!,  id  est  libidini,  quae 

carnem  macuiat :  et  iniquitati,  id  est  iniquae  actioni, 

quae  ctsi  vestrum   corpus  non   inquinat,  proximo 

tamen  nocere  appetit,  iniquitati  dico,  ducenti  ad 

iniquilatem  aliam  majorem,  ut  per  incrementa  ma- 

iorum  proficeretis  semper  in  pejus,  ita  nunc  post 

conversionem  cum  sitis  liberati,  exhibete^  id  est  ^ 

praeparate  membra  vestra  quae  sunt  vestri  juris,  ser- 

vire  o^rando  justitice  ducenti  in  sanctipcationem,  id 

est  in  boni  consummationem,  et  ideo  est  servien- 

dum  juslitrae,  ex  qua  provenit  tanta  ulililas  et  ho- 

nestas.  iloc  est,  sicut  tunc  nuilus  timor  coegit,sed 

voiuptas  peccati  duxit,  ita  nunc  delectatio  juslitiae 

adullae,  etsi  nondum  perfect^e.   Si  nequaquam  am- 

plius  potestis,  sallem  tales  estote  in  fruclu  bouorum, 

quales  fuistis  dudum  in  actione  vitiorum,  ne  debi- 

iiores  vos  habeat  sancta  libertas,  quus  in  carne  vaii- 

dos  habuit   usus  terrenae  voluptatis.   Ita  sciiicet 

unusquisque  vestrum  virtutibus  serviat,  sicut  vitiis 

serviebat.  Mullo  enim   ampiius  et  multo  inteniius 

justitiae,  quam  immunditise,  serviendum  est.  Sed 

ego,  inquit,  humane  ago.  Eadem  postulo,  simiiia  q  servire  (Jlf ai(/i.  vi ;  Ltic  xvi).  >  Quandiu  enim  quis 


reiquiro,  ut  unumquodque  membrum  ministerium 
quod  exhibuit  vitiis,  aplet  virtutibus ;  et  actum  quod 
exhibuit  immunditiae,  ad  castitatem  nunc  sanctifi- 
catiouemque  convertat.  Si  non  pius  poteslis,  vel 
tantum  nunc  agite  quantum  tunc  egistis,  ne  fidem 
et  doctrinam  nostram  quasi  asperam  et  importabilem 
fugiatis.  Quid  est  autem  sicut  illud,  ita  et  hoc  agite, 
nisi  quemadmodum  ad  peccandum  nuilus  vos  co- 
gebat  timor,  sed  ipsius  libido  voluptasque  peccati ; 
sic  ad  juste  vivendum  non  vos  supplicii  roetus  ur- 
gcat,  sed  delectatio  ducat,  charitasque  justitiae;  et 
quara  fortiter  et  instanler  illa  egistis,  tam  fortiter 
et  instanter  ista  nuncagite.Et  h«c  quidem  nondum 
est  perfecta  justitia.  Tautumne  enim  digna  est  justi- 


peccato  servit,  iiber  est  Justitiae,  id  est  aiienus  a 
justitia.Et  notandum  est  esse  etiibertatem  culpabi- 
iem,  et  servitutem  iaudai)ilem.  Nam  iiberum  esse 
justitiae,  crimen  est;  sei^vum  vero  ejus  esse,  iauda- 
biie  est.  Liberum  autem  arbitrium  usque  adeo  in 
pectoribus  non  periit,  ut  per  ipsum  pecccnt  niaxime 
omnes,  qui  cum  deiectatioiie  peccant,  et  amore  pec 
cati.  Nam  dicente  Apostolo :  Cum  essetis  servi  pec" 
catiytiberi  fuistis  justitice^ostondmUiv  etiam  peccato 
non  poluisse  servire,  nisi  aiia  liberiate.  Libcri  ergo 
a  justitia  non  sunt,  nisi  arbitrio  libertatis;  Vibcn 
autem  a  pcccato  non  fiunt,  nisi  graiia  Salvatoris. 
Propter  quod  admirabilis  doclor  etiaro  verba  ips» 
discrevit.  Liberos  enim  dixit  justitiae,  non  iil^eratos; 


679  UERVEI  DURGIDOLENSIS  MONACHI 

a  peccato  autcm  non  libcros,  ne  sibi  hoc  iribuerent,  A.  litiac  diaboUcs  mors  acicrna  tanquam  debitum  red 

sed  Yigilantissime  maluit  paiilo  superius^  dicere  libe- 

ratos,  referens  ad  illam  Domini  sentenliam :  c  Si  vos 


filius  iiberavcrit,  tunc  vcre  liberi  critis  (Joan.  viii).» 
Scd  iisec  voIuntaSf  qiiae  libera  cst  iii  malis,  quia  de- 
lecUitur  malis,  idco  libcra  in  bonis  iion  est,  quia  iibc- 
rata  non  cst.  Male  liliera  est,  quando  cam  peccare  de- 
lectat.  Liberalitcr  eiiim  scrvit,  qui  sui  domini  volun- 
latcm  libcnter  facit.  Ac  per  hoc  ad  peccandum  liber 
est,  qui  peccati  servus  est.  Unde  ad  juste  facicndum 
liber  non  erit,  nisi  a  peccato  libcratus,  justitia^  servus 
esse  cocperit.  Ipsa  est  vcra  libertas  propter  recte 
facli  laetitiam,  simul  et  pia  servitus  propter  prsccepti 
obedientiam.  Et  quando  quidcm  peccato  servivistrs, 
ergo  quem  fructuniy  id  est  quam  utilitatcm  habuistis 


ditur.  Ubi  cum  posset  Apostolus  diccrCt  et  recto  di- 
cere  :  Stipendium  autem  justitiae  vila  aetema»  ma- 
luit  dicere :  Gratia  autem  Dei  vita  aeternay  ut  hine 
intelligeremus,  non  mcritis  nostris  Dcum  nos  ad 
aeternam  vitam,  sed  pro  sua  miseratione  pcrdooere. 
Cum  enim  dixisset,  stipendium  peccati  mors,  qnis 
non  eum  coiigruentissime  ct  consequenter  addere 
judicarct,  si  dicerct,  stipendium  autem  justitiae  vita 
aeterna.  Et  veriim  est,  quia  sicut  merito  peccati  lan- 
quam  stipendium  rcdditur  mors,  ita  merito  JusUtue 
tanquam  stipendium  vita  aeterna.  Sed  adversus  da- 
tioncm  caute  militans,  stipendium,  inouit,  peccati 
mors.  Rcctc  stipendium,  quia  dcbetur,  quia  digne 
retribuilur,  quia  mcrito  rcdditur.  Deinde  ne  justitia 


tunc  in  iUis  vitiorum  actibus,  tii  quibus  majorem  ^  de  bumanosc  extolleret  bono  merito,  sicut  homa< 

num  meritum  malum  non  dubitatur  esse  peccatom, 
non  a  contrario  retulit,  dicens  :  Stipendium  justitiae 
vita  aeterna,  scd  gratia,  inquit,  Dei  vita  aetema.  Et 
haec  nc  pra^tcr  mediatorcm  aliqua  via  alia  quaerere- 
tur,  adjccit,  in  Christo  Jesu  Domino  noitro»  Tan- 
quam  diccret :  Audito  quod  stipendium  peocati  iit 
mors,  quid  te  disponis  extollere,  o  bumana  non  ja- 
stitia,  sed  nomine  justitiae  plane  superbia?  Quid  te 
disponis  extollere,  ct  contrariam  morti  vitam  sier- 
nam  tanquam  debitum  slipendium  flagitare?  Cul 
debctur  vita  a^tcrna,  vcra  justitia  est.  Si  autem  vera 
justitia  est,  ex  te  non  cst.  c  Desursum  est,  descen- 
dcns  a  Patrc  luminum  {Jac,  i),  >  ut  babcrcs  easi. 


torpitudinem  erubescitis  nunc^  cum  sanae  mentis 
cstis?  Quasi  dicat :  NuUura  fructum  ibi  tunc  habuis- 
tiSy  vd  si  quem  voluptatis  fructum  habere  vos  puta- 
tis,  ilie  talis  fuit,  unde  mcrito  nunc  erubcscatis. 
Haec  remuneratio  faciteos  priora  abborrere,  etma- 
gis  obnoxios  cssc  graiias.  Mcrito  nunc  de  praetcritis 
erubescitis,  nam  finis  t7/ortim,  id  cst  exitus  vitae 
est  mors,  Ycl  ila  :  De  fructu  qusero,  nam  de  liue 
patet,  quia  finis  illorum  cst  mors,  non  illa  quae 
commiinis  est  omnibus,  sed  illa  quam  nullus  eva- 
dere  valet,  nisi  qui  convertitur  ad  justitiam,  et  do 
praetcritis  male  gestis  erubescit. 
<  Nunc  vero  liberati  a  peccato,  scn i  autem  facti 


c  Deo,  habetis  fructum  vestrum  in  sanctificationem,  q  profcclo  accepisti.  i  Quid  cnim  boni  habes,  quod 


€  fincni  vero  vitam  xtcrnam.  Stipendium  enim  pcc 
c  cati,mors.  Gralia  autem  Dei  vita  aetcrna  inChristo 
<  Jcsu  Domino  nostro.  > 

De  scrvitutc  pecx^ati  habuistis  fructum  confnsio- 
nis,  ct  in  fine  habiluri  eratis  mortcm  xternam;  scd 
de  Dei  scrvitio  nunc  habctis  fructum  sanctificatio* 
nis,  et  in  fine  habebitis  vitam  sempiternani.  £t  hoc 
crat  tunc  quidcm  ita.  Sed  nunc  cum  convcrsi  cstis 
pcr  Ciiristi  gratiani,  Uberati  a  peccato  cui  serviebatis, 
nec  solum  a  pcccati  ser>'itio  crepti,  sed  etiam  facti 
Deo  servi,  qui  tunc  cratis  iibcri  justitiae,  ut  jam  libere 
possitis  opera  bona  facere,  ct  habetis  fructum  ves- 
trum^  id  est  vobis  utilcm  ct  congruum,  qui  fructus 
procul  dubio  charitas  cst  et  opera  ejus,  quam  nullo 
modo  per  nos  habere  possumus,  sed  per  Spiritum  D 
sanctuin  qui  datus  cst.  Ilunc  fructum  habctis  do- 
nante  Spiritu  sancto,  ducti  in  sanctificationem^  id  est 
in  virtutum  consummationcm;  nec  solum  hochabc- 
bltis,  sedctiam/inemlaboris,qucm  in  Dei  servitiosus- 
linetis,  |)ercipictis  i*t(am  asternam  corporiset  animae. 
Dixiquiafinisilloramquxpriusfaciebatis,  est  mors, 
ct  mcrito  dixi.  Nam  stipendium,  id  est  praemium 
peccati  est  mors,  Sed  rursus  econtrario  subjeci, 
quia  pro  nobis  quae  nunc  facitis,  consequemini  in 
fine  vitam  aeternam,  quoniam  gratia  Dei  qiise  mise- 
ricorditer  bene  agcntes  remuncrat,  cst  vita  wterna, 
Stipcndium  dicitur  a  stipe  ct  pcndo.  Et  quod  est 
nicrces  opcranti,  hoc  est  stipeiidium  militanti.  Sti- 
pendium  crgo  peccati  mcrito  mors  dicitur,  quia  mi- 


non  accepisti?  (/  Cor  iv.)  >  Quapropter  si  acceptu* 
rus  est  vitam  xtemam,  justiti»  quidem  stipendium 
est,  sed  tibi  gratia  cst,  cui  gratia  est  et  ipsa  justiiia. 
Tibi  enim  tanquam  debita  redderctur,  ^  ex  te  tibi 
essct  justilia  cui  deberctur.  Nunc  vcro  de  plenitu-^ 
dine  cjus  acccpimus  non  solum  gratiam  (Joan^  i), 
qua  nunc  juste  in  laboribus  iisquc  in  finem  viva- 
mus,  sed  etiam  gratiam  pro  hac  gratia,  ut  in  rcquie 
postca  sine  fine  vivamus.  Cratia  cnim  nisi  gratis 
csset,  gratia  non  csset.  Et  ideo  intcUigeiidum,  ut 
diximus,  etiam  ipsa  bominis  bona  merita,  esse  Dei 
munera.  Quibus  cum  vita  aetcrna  rcdditur,  gratia 
pro  gratia  rcdditur.      « 

CAPUT  YII. 

f  An  ignoratis,  fratres  (scicntibus  enim  legem 
f  loquor) ,  quia  lcx  iu  homine  dominatur,  quanto 
I  tcmpore  vivit?  Nara  qux  sub  viro  est  mulier,  vi- 
f  vente  viro  alligata  est  legi  (/  Cor,  vii).  Si  autem 
I  mortuus  fuerit  vir  cjus,  soluta  cst  a  lege  viri. 
flgitur  vivcntc  viro  vocabitur  adultcra,  si  fuerit 

<  cum  alio  viro.  Si  autem  mortuus  fucrit  vir  ejus» 
«  liberata  est  a  iege  vuri,  ut  non  sit  adultera,  si  fue- 
I  ritcum  alio  viro.  Itaquc,fratrcs  nici,et  vos  morti- 

<  ficati  estis  legi,  pcr  corpus  Christi,  ut  sitis  alterius 

<  qui  ex  mortuis   rcsurrexit,  ut   fructificaremus 

<  Deo.  > 

Dlccrcnt  Judsei :  Cur  dicis  in  Christo  Jesu  vitam 
aetemam  esse,  et  non  potius  in  legis  observanttaf 


G3I  COMIiENT.  IN  EPISTOI.AS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  RO.M.  C8i 

El  Apostolus  :  Quia  jara  Aneiii  habct,  ct  non  dat  A  prodcst  ci  Clirislus.  II:cc  cliam  similitudo  tota  dcbcl 

intclligi  mystica,  ut  vir  sit  Moyses,  hoc  cst,  lcx  ; 


vitam,  scd  auget  pcrcatum.  Kactenus  eniro  de  vi 
grati»  locutus  est,  et  nunc  incipit  difficuliateni 
lcgis  ostendere,  et  quod  ultra  non  sit  tencnda,  ut 
illos  hortetur  sine  timorc  sub  gratia  \ivere,  Ne  enim 
mirarentur  quod  dixeral,  non  cstis  sub  legc,  scd 
sub  gratia,  inchoat  pcr  rationes  dcmonstrare,  legcm 
esse  Gnitam,  et  prius  etiam  non  justiticasse  subdi- 
los,  sed  magis  peccalores  conslituisse.  Nam  usque 
ad  Christum  fuit  data,  ct  idco  post  acceptioncm 
gratiap.  non  cst  tencndn.  Quod  in  his  senlcntiis 
oslenditur :  An  igtwratis^  fratres^  ctc.  Ordo  cst : 
Ah  ignorati$  hoc  quod  lex  in  homine  dominatur,  ut 
ei  obediat  quunto  tempore  vivit^  id  est  quandiu  sla- 
Cuni  habel  ipsa  Icx.  Quod  non  debetis  ignorarc,  quia 
lcgem  scitis,  et  ego  loquor  scientibus  legcm^  in  qua 
quod  dico,  manifestalur.  Scientes  legem,  intelliga* 
uius  Hebrseos,  quos  secundum  lcgem,  de  legis  fine 
instniit  Apostolus.  Vd  eltam  gentiles  Romani  scie- 
laiU  legeTOt  quia  non  erant  barbari,  sod  iiaturalem 
JQStitiain  eoinprehenderant  partim  ex  Grxcis,  sicut 
Graeci  ex  Hebraeis.  Lex  in  homine  dominatur,  qnanlo 
tempore  ipsa  lcx  vivit,  ct  idcirco  cum  mortua  fue- 
rit,  non  dominabiliir  iili  amplius,  sed  liberum  di- 
mittet.  Docet  autcm  Doininus  eam  esse  jam  mor- 
tuam,  id  est  cessassc  juxia  carnalem  intelligcntiam 
vel  observantiani,  diccns  :  t  Lex  el  prophcls  usque 
<  ad  Joannem,  cx  co  regnum  Dci  evangelizatur 
«  (Matth,  xi).  •  Quod  bcne  praefiguratum  cst,  quando 


roulicr,  anima  vcl  plebs.  Nam  mulicr  quae  est  si!b 
viro,  id  est  plebs  vcl  anima  Judaica,  qux  csl  suii 
Moyse,  vivente  viro,  id  est  vivcnte  Moyse,  hoc  Chl 
statum  habente  legc,  alligata  est  lcgi,  ut  non  possit 
recedere  ab  ejus  carnali  obscnatione.  Si  auicni 
mortiius  fuerit  >ir  cjus,  id  cst  Moyscs,  qiiemadino- 
dum  supra  docuimus,  soluta  est  mulier  a  lcge  viri, 
id  (st  plebs  llebraH)rum  a  jugo  legis,  ut  oon  impe- 
dialur  Christo  ccpulari.  Et  quia  nunc  solummodo 
solviiur,  igitur,  vivcnte  viro,  id  est  vivente  Moyse, 
dui-ante  Icgis  actu  ,  vocabiiur  adullera,  si  fuerit 
cum  alfo  viro,  id  cst  crimen  incurrit  adulterii,  sl 
carnalem  legis  observauliam  deserens,  solam  spiri- 
talem  Christi  doctrinam  tenerc  volucrit.  Non  eiiim 
deserenda  fuit  siio  tempore  illa  carnalis  observatio 
legis,  sicut  et  nunc  iion  cst  assumenda.  Sed  si  mor* 
tuus  fuerit  tir  eju$  Moyscs,  id  cst  si  iex,  actu  ces- 
saiitc,  dormierit,  liherata  est  ipsa  plebs  llcbrxorum 
a  lege  viri^  id  cst  a  eontritione  Mosaicae  institutio- 
nis,  ut  non  sit  adnltercu,  sed  casla,  ti  fuerit  cum  aiio 
viro^  id  est  cum  Christo,  ut  illi  soli  complcxibus 
amoris  inhxreat,  ct  solam  spiritalem  doctrinniii 
custodiat.  Dcinde  Apostolus  adaptat  simllitudincm. 
Quando  quidcm,  inquit,  vivcnte  vii-o,  alligata  cst 
mulicr,  ct  eo  moriuo,  soluta  est,  juxta  scnsum  qui 
tractatus  est,  itaque  el  vos^  o  fratres  meif  queroad- 
modum  nos  apostoli,  mortificati  estis  legi^  ut  ultc- 


mortuus  est  Moyses,  ct  Jcsus  suscepit  priucipatcim  p  rius  non  vivalis  in  ca.  Dcbuissct  dicerc,  mortificata 


populi  Israel.  Moyscs  enim  legem  designavit,  et  Jesus 
DominumChristum.  atuue  gratiamevangdicam.  Mor 
tuoigitur  Moysc,  succcssit  lesus  in  principatiira,qno- 
niaro  roortua  lege  secundum  carnales  observantias» 
succedit  evangclica  gratia.  Et  hoc  cst  quod  Aposto- 
lus  dixerat :  Non  estis  sub  iege,  sed  sub  gratia,  id 
est  non  estis  sub  Moyse,  sed  sub  Jesn,  quia  Moyses 
mortous  cst,  ct  Jcsus  imperat.  Justuni  ergo  fuit.  ut 
Moyses  (id  cst,  lex}  dominaretur  in  quolibet  honiine 
subjccto  qiiandiu  viveret,  et  post  mortero  suam  do* 
miniuni  amicteret,  quatenus  qaicunque  tempore  le- 
f  is  serviliier  cogebantiur  eam  facere,  post  liberato<- 
ris  adventum  possent  liberi  ad  evangelicam  liberta- 
tem  vcnirc.  Qnod  Apostolus  per  siinile  proliat.  ffam 


est  voliis  lex ,  sed  hoc  inter  Judaeos  dicere,  adhue 
intractabile  videbatur,  et  ideo  magis  intelligcnduin 
reliquit.  Et  idem  valet  quod  dixit :  Lex  enim  mortua 
est,  quando  carnalis  ejjs  actio  peniius  cessat.  Et 
ille  legi  mortuus  cst,  qui  ab  huJHscemodi  actione 
cessavit.  Caute  ergo  locutus  cst  Apostolus,  iie  Jti- 
daeos  offenderet,  eligens  potius  dicere,  mortificati 
estis  legi ,  quam  mortificata  est  lcx  vobis,  cuui 
iiirumqiie  idem  significet.  Nihil,  inquit,  legi  debctis, 
qii^dala  est  usque  ad  Christum  sed  rooriittcati 
estis  illi  per  corjm  Christi,  id  est  per  hoc  quod 
Christus  carnem  assumpslt.  Ex  quo  enim  ille  cor- 
pus  induit,  lex  mori  coqpit  iu  actione  fiddium,  quia 
lex  et  prophet»  nsque  ad  Joannem,  sicut  ipse  loqui- 


mmlier  qum  est  smb  viro,  tivi-nte  ciro,  aUigata  est  legi  ^  tur  (ibid.).  Dimissis  ergo  per  novitatem  gratiae  pec- 


viri,  ut  non  possit  ab  eo  discedere.  Sed  si  vir  ejus 
fuerit  niortutu^  soluia  est  a  iege  vtrt.  Sic  eliam 
qiiaiidiu  lexl  statum  habuit,  debet  servari ;  sed  si 
lex  staturo  amittit,  solvitur  homo  ab  ea.  £t  quia, 
viveiite  viro,  alligata  cit  legi,  t^ilur  vivente  viro  ro- 
cabitur  aduitera,  si  fucrit  cum  alio  viro.  Sic  fiiiita 
et  sublata  lege,  liberatus  est  homo  per  gratiam,  ut 
non  prxvaricctur,  si  ad  Christum  transicrit,  dimissis 
figuris.  Hoc  enim  exemplo  docet  Aposlolus,  Chri- 
Stianum  a  lege  ractoraui  exiitun?,  non  ab  omni  iege, 
sicul  muiier  a  lege  viri  cxuitur,  non  a  Icge  naturse, 
nec  ultra  dcl)erc  esse  sub  legc.  Si  eniro  lex  ci  vivit, 
sdulter  est,  ncc  prodest  Christianum  dici.  Nam  si 
legcni  servat,  adulter  est  in  fidc,  et  in  lege,  aec 

Patroi,.  CLXXXI, 


catis,  cessante  in  vobis  actione  legis,  mortificati 
estis  legi  per  corpus  Christi,  id  est  per  mysteriuni 
incarnationis  ejus.  Vel  mortificati  estis  Icgi,  id  est 
figurativis  umbris ,  per  Corpus  cbrisli,  id  est  pcr 
conipletionem  solidae  veritatis,  qua;  est  iii  Chrisio. 
Quantum  enira  distat  intcr  ambram  et  corpus, 
tantum  inter  illa  qu»  fiebant  in  Yeteri  Testamcnto 
et  ea  quse  fiunt  in  Novo.  £t  ideo  pcr  corpus  Christi 
mortuus  est  Icgi,  quia  per  veriiatcm  evangclicam 
cessavit  ab  umbratili  aclionc  legis.  Mortificati  estls 
legi,  id  est  soluti  a  lcgc,  mortuo  vobis  Moysc,  iil 
«1(15  sponsa  alterius  viri,  cujus  non  pudct  esse, 
quia  surrexit  ex  mortuiSy  et  soperata  morte  in  xter* 
num  vivit.  Vcl  mcrito  dcbctis  cjus  esse,  quia  to« 


683 


UERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACni 


684 


f  angiilnc  siio  rcdcmit,  cl,  calcala  morle,  surrexil,  ut  A  fructificarent  mor/i ,  id  cst  ui  faccrcnt  opera  digna 


.1 


vos  (Hissidcat,  quos  moricndo  adqiiisivit.  Ideo  sur- 
rcxil,  ut  et  nos  a  mortc  animae  faceret  'rcsurgcre 
ut  fiuctificaremuB^  id  est  fructum  boni  opcris  face- 
rcmus  DeOy  qui  antea  fructiiicabamus  morti. 

f  Cum  enim  cssemus  in  carnc,  passiones  pecca- 
€  torum,  qua*  pcr  iegcm  erant,  operabantur  iii 
c  mcmbris  nostris,  ut  fructificarent  morti.  Nunc 
c  autem  soluti  sunius  a  lcge  niortis,  in  qua  dctine- 
c  bamur,  ita  ut  serviamus  in  novilate  spirilus,  ct 
c  non  in  vctuslnte  Iitter.T.  > 

Yerc  nunc  dcbcinus  fructificare  Dco,  cum  simus 
lcgc  mortificati,  quoniam  prius  frucli(icavimus 
morti.  Nam  cum  essemus  in  carney  quse  carnis  sunt 
operanlcs,  quod  cst  sub  lege  csse,  passiones  pecca^ 
torum  quas  per  legem  erant^  operabantur  in  mcmbris  ^ 
nostris,  Cum  csscmus  in  carnc,  inquit,  id  cst  car- 
nalibus  desidcriis  astricli  tcnercmur.  Cuin  csscmiis 
in  carnc,  id  cst  prxsumercmus  dc  carnc.  Non  cnim 
qui  loqueb^tur  Apostolus,  jam  exicrat  dc  ista  cariiCy 
aut  eis  loquebalur,  qui  jaiii  cxicrant  dc  isla  carnc, 
led  adbuc  ct  qui  loqucLalur,  ct  quibus  loqucbalur, 
in  carnc  craut.  Quid  cst  crgo,  cum  cssemus  in 
carnc,  nisi  cum  dc  carnc  praesumeremus,  boc  csi, 
de  nobis  conlidcicmus?  De  hominc  cnim  dictum 
est :  c  Vidcbit  omiiis  caro  salutare  Dci  {Luc,  iii).  > 
id  C:it  omiiis  bomo.  Ergo  cum  cssemus  in  carnc,  id 
cst  in  concupisccniiis  carnaiibus  vcrsarcmur,  ct  ii)i 
totam  spom  nostram  tanquam  in  nobis  poiicremiis, 
passioiies  pcccatorum,  id  est  inccntiva  vitioruin, 
quae  pcr  legem  crant,  quia  per  icgcm  acccsscrant 
(ubi  enim  iion  crat  gratia  libcratorls,  augcbat  pcc- 
candi  dcsiderium  probibitio  pcccatorum),  illse  pas- 
sioncs  opcrabantur  in  mcmbris  noslris,  id  cst  du- 
ccl)anl  mcmbra  nostra  ad  mala  opcra.  Et  boc  idco, 
quia  cramus  in  carne.  Passioncs  ciiim  illie  peccato- 
rum,  id  est  vebementcs  concupisccntix,  dictx  pas- 
sioncs,  quia  intrinsccus  menlcm  aflligunt,  idcirco  nos 
viceruiit,  qiiia  in  malo  loco  nos  invenerunt,  boc  cst 
in  carne.  Migrandum  est  crgo  a  carnc,  ctiam  duin 
adbuc  vivimus  iii  carne,  ut  non  simus  in  carne,sed  in 
spiritu,  id  cst  non  in  nobis,  sed  in  Dco  spcm  ponamus ; 
nec  in  carnalibus,  sed  in  spiritualibus  delectemur. 
Nam  qui  in  carne  est,  id  estqui  in  sc  remanct,  iicc 
sc  transcendit  ut  ad  Deum  cor  sublevct,  non  babct  ^ 
Deum  adjutorem,  et  idcirco  superatur,  et  fit  non 
adimpletor  legrs,  sed  praevaricator.  Et  ita  passioncs 
peccatorum,  id  est  concupiscentix  vebcinentes  ct 
immoderata  desideria  operantur  in  membris  eorura 
qui  in  carne  sunt,  id  est  ducunt  ad  ellectum  operis 
mala  qu»  cupiunt,  dum  manus  agunt  mala,  os  lo- 
quilur  mendacium,  oculi  videut  illicita,  aiires  dele- 
ctantur  audire  prava.  Quae  passiones  sunt  per  legein, 
quoniam  ipsa  legis  probibitio  fuit  causa,  ut  ille 
appetitus  carnis  adeo  vebcmen.s  essel.  Minor  enim 
erat  concupiscentia,  quando  antc  legcm  securus 
honio  peccabat.  Multo  autem  niajor  facla  est  quan- 
do  legem  Dei  ccepit  transgredi.  Et  bx,  sicut  dictum 
est,  passiooes  oi^crabantur  in  merabris  nostris,  ut 


morte  astcrna.  Fructus  cnim  peccati,  mors  esc.  El 
si  damnandus  erat  peccator,  quam  spcm  babet  pr»- 
varicator?  Tunc  quidem  sub  lege  posili  fructifica- 
bamus  morti.  Sed  nunc  cura  simus  mortilicati  lcgi 
per  corpus  Christi,  soluti  sumus  per  libertatem 
novx  gratiae  a  lege.  Qiiae  dicitur  lex  TiiortiSy  quia 
pcr  medium,  id  cst  pcr  peccatum  fuit  causa  mortis, 
duni  pcccantcs  non  ad  poenitcntiam  exspectaret,  sal 
mox  iiiterrici  juberet.  Idco  etiam  lex  mortis,  quia 
stipcndium  pcccaii,  mors;  aculeus  vero  moriis» 
peccatiiin;  virtus  aulem  pcccati  lex.  Peccando  cii*:ni 
ad  mortcm  aiiiniai  labimur,  et  vehcmentius  pecca- 
mus,  lcgc  prohibente,  quain  si  nulla  lege  probibe- 
remur.  Scd  jani,  remissis  pcccatis,  soluti  sumus  ab 
iiac  iege  in  qua  delincbamur^  id  est  vi  quadani  ne- 
ccssitalls  carnalia  cjus  mandata  scrvarc  cogebamur, 
ncc  ad  spirilaleni  ribcrtateni  assurgere  permiltelKi- 
inur,  quia  iiiiiiqiiam  solvi,  nisi  per  gratiam  Christi 
poleranuis.  <Soluli,  inquain,  sumus,  ita  ut  ierviamut 
Deo  in  novltatc  spiritus,  et  non  in  vetustate  littera^ 
id  cst  spirilalis  grali;e  praxcplis  obcdiamus,  iion 
litlcrani  Icgis  scquentcs,  qux  jain  senuit,  ut  moiiy 
id  est  cessarc  dcbcat.  Quod  enim  antiqiiatur  et  se 
ncscil,  propc  iiitcrilum  cs(.  Ei  lex  quiJ  aliud  est« 
quam  sola  litlcra  cis  qui  cani  legcrc  iiovcrunt,  et 
implcrc  iion  possunl?  Non  cnim  ignorr.tur  ab  ciSy 
quibus  conscripla  cst.  Sed  quoniain  in  tantum  noia 
cst,  in  quaiitum  scripta  Icgilur,  non  in  qiiantuni 
dilccla  pcrlicitur,  nihil  cst  aliud  talibus  iiisi  liltera. 
Qu:e  littcra  non  csl  adjiitrix  legcntium,  scd  tcslis 
pcccantium.  Ab  cjus  ergo  daninatione  lilicrantury 
qui  per  Spiiitiim  sanclum  innovantur,  ut  jam  non 
sint  obligati  liltcra}  ad  poenani,  sed  intcllcctui  per 
juslitiam  copulali.  Itaquc  scrviamus  in  noviiale 
spiritus,  id  cst  iii  iiovii-jlc,  quam  dat  Spirilus  san-r 
ctus  infundcndo  charitalcm,  ct  iiinovaiido  inlcrio- 
rcm  homiiiein.  Et  sic  iii  hac  iioviiatc  scrviamus,  ut 
nihil  addamus  dc  legis  operibus,  qux  vclusta  sunt» 
el  scpulturae  magis  tradcnda, 

€  Quid  crgo  diccmus?  Lcx  peccatum  est?  Absil! 
I  scd  pcccatuin  non  cognovi,  nisi  pcr  lcgem.  Nam 
f  coiicupisccntiani  ncscicl)ain,  iiisi  lcx  dicerct :  Non 
I  concupiscos  (Exod,  xx;  Deut,  v).  Occasioiie  au- 
f  tcm  acccpta,  peccatum  pcr  mandaluiu  opcralura 
f  est  in  me  oiiincm  cuncupiscentiam.  i 

Videbatur  Apostolus  pcr  supradicta  verba  lcgem 
culpasse,  ct  ideo  sentiens  coiitra  obscurilatcm  di- 
ctorum  suorum  cogitationcs  hominum  commoveri» 
prior  ipsc  voluil  diccre  cl  removere,  quod  sibi  aK- 
quis  poterat  objiccre  :  Quia  dixi,  inquii,  passiones 
peccatorum  esse  per  legcra,  quia  dixi,  soluli  sumus 
a  lege  mortis,  in  qua  deiinebamur,  quia  dixi»  ser- 
viamus  in  novitate  spiritus,  et  nun  in  vetuslate  lit- 
terae,  ergo  quid  dicemus  ex  his  verbis  meis?  Dicemus 
ex  hisessc  consequens  quia  lex  peccatum  estfAbsit 
ut  hoc  dicamus,  absit  ut  Icx  sit  peccalom !  Non  est 
peccatum  lcx,  quia  non  est  raala,  sed  bona  quantum 
ad  se.  Et  quainvis  bona,  non  tameD  sufliciens  ad 


«^  C05fMENT.  liN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  689 

salulcm  smc  gralia.  QuoJ  nunc  Apostolui^  ingredi-  A  Spirilus  sanctus  non  adjuvat,  inspirans  pro  concu- 


tur  ostendcrc,  ct  loquilur  voce  humani  generis : 
Lex,  inquit,  non  cst  peccalum,  sed  index  pcccati,  quia 
pvccatum  non  cognovi  nisi  per  legem,  Quare  intclligi- 
mus  legcm  ad  hoc  datam  csse,  non  ut  peccotum 
insereretur,  neque  ut  exstirparetur,  scd  lantum  ut 
demonstraretur,  quatenus  animam  humanam  quasi 
de  innocentia  sccuram,  ipsa  dcmonstratione  peccati 
ream  facerct,  ut  quia  peccaluni  sine  gratia  vinci  non 
p^ossct,  ipsa  rcaius  sollicitudinc  ad  percipicudam 
gratiam  converlerelur.  Idcirco  non  ait .  peccatum 
non  feci  nisi  per  legcm,  sed:  peccatum  non  cognovi 
K)isi  pcr  legem.  Undc  apparet,  per  lcgem  peccatum 
i)oij  insitum,  scd  demonstralum  esse.  Et  quomodo 
mediciua  no]i  cst  causa  mortis,  si-  ostendat  vcncr.a 


piscentia  mala  concupiscentiam  bonam,  id  est 
diffundens  in  cordibus  charitatem,  profecto  lex 
quamvis  boua,  augct  prohibcndo  desiderium  ma« 
lum ;  sicut  aqu^  impeius,  si  in  eam  partem  non 
cesset  influere,  vehementior  fitobice  opposito,  cujus 
molcm  cum  eviccrit,  majore  cumulo  praecipitatus, 
vehementius  per  prona  provolvitur.  Similiter  nam- 
quc  et  fluvius  concupiscentiae,  oppositis  sibi  legis 
obicibus^  frenatus  est,  non  siccatus  :  ac  postmodum 
ruptis  eisdem  obicibus,  vehementior  exivit.  Nescio 
cnim  quomodo  hoc  ipsum,  quod  concupiscitur,  fit 
jucundius  dum  vetatur.  Recte  itaque  dicitur,  quia 
peccatum^  occasione  slimulaudi  accepta^  per  manda- 
tum  legis  operatum  est  in  me  omncm  concupiscen- 


mortifera,  licet  his  mali  homines  abutantur  ad  mor-  ^  tiam,  quia  ubi  non  est  gralia  Liberatoris,auget  pec- 


tcm,  ct  vel  se  interficiant,  vei  insidientur  inimicis: 
sic  lex  dala  esl,  ul  peccatorum  vencna  monstraret, 
et  hominem  male  libertatc  sua  abutentem,  qui  prius 
ferebatur  improvidus,  et  per  prxcipitia  iabcbatur, 
freuo  iegis  letincret,  et  compositis  doceret  incedero 
gressibus.  Lex  docuit  houiinem  quid  esset  pecca- 
tum,  quia  prius  ucsciebanlur  qua^am  vcl  essc  pec- 
cala,  vcl  adco  gravia,  vcl  csse  punienda.  Verc  pcc- 
cuitum  uon  cognovi,  iiisi  per  legem.  Nam  concupi- 
^cntiam  essc  peccalum  nciciebam,  nisi  lex  diceret : 
Non  concupisces,  Hoc  ideo  elcgit  Aposlolus  generalc 
quivfdam,  quo  cuncla  complcxus  cst,  tanquam  ha^c 
essct  vox  icgis,  ab  omni  peccato  prohibentis,  quoJ 
ait  :  Non  concupisces.  Neque  cnim  peccatum  ullum, 
nisi  concupiscendo  commiltitur.  Non  ait :  concupi- 
scenliam  nou  habebam,  sed  :  nesciebam  cam  cssc 
pcccatum.  Ilabebam  quidcm  cam,  sed  tauquam  na- 
turale  bonum  cssc  crcdebam.  Postquam  autem  lex 
dixit :  Non  concupisces  ,  cognovi  non  naluialc  bo- 
num,  ecd  per  pcccalum  accidcns  csse  maium  con- 
cupiscenliam.  Per  haic  ct  sequentia  Apostolus  in  se 
solo  gencralem  agit  causam,  et  sub  pcrsona  sua  fra- 
gililatem  describit  condilionis  humana;.  Ncscicbam, 
inqult,  coiicupiscenliam  csse  malum,  donec  audivi 
eam  prohiberi  in  lege.  Scd  peccatum,  id  est  fomes 
pcccati,  accepta  occasione  stimulaudi,  per  mandatum 
legis  operatum  esi  in  me  omnem  concupiscentiam, 
Peccati  enim  nominc,  vcl  fomes  peccati  nunc  intel- 


candi  desiderium  proliibitio  peccatorum;  et  lex 
duni  concupiscentiam  prolitbet,  quodammodo  cani 
inflammat. 

€  Sine  lege  enim  peccalum  mortaum  crat.  Ego 
c  autem  vivebam  sinc  lege  aliqiiando.  Sed  cum  ve- 
€  nisset  mandatuiny  pcccaluiii  revixit,  ego  autem 
f  mortuus  sum,  et  invcntum  cst  mihi  mandatum 
c  quod  erat  ad  vilam  hoc  es^e  ad  mortem.  Nam 
c  peccatum^  occaaionc  accepi^,  per  mandatum  se- 
c  duxit  me,  et  per  iilud  occidit.  > 

Yere  per  legem  cognovi  pcccalum.  Nam  sitie  legs 
erat  peccatum  mortuum,  id  cst  latebat,  non  appare- 
bat,  et  omnino  tanquam  sepultum  ignorabatur.  Yel 
ita  :  Jurc  dixi,  per  mandatum.  Nam  quando  lcx  nou 
'  erat,  pccoatum  mortuum,  id  est  debiie  et  quasi 
sopitum  erat,  dum  prohibitione  legis  non  iucitare- 
tur.  Peccatum  quidem  eral  mortuum  ante  legem. 
SeJ  ego  vivebam  sine  lege  aliquando^  id  est  prius 
quam  data  esset  iex.  Vivebam  sine  legc,  id  est  nulla 
ex  reccato  morte  terrebar,  quia  non  apparebat» 
cum  lex  uon  essct.  Palet  quia  non  ex  pcrsona  sua 
proprie,  scd  generalitcr  ex  pcrsona  homiuis  ioqui- 
*tur  Apostolus.  Vivebam)  id  est  vivere  me  arbiti*abar, 
quia  nesciebam  animam  meam  pcr  peccatuni  cs^ 
roortuam,  dum  me  siiic  pcccalo  esse  putarem.  Sed 
cum  venisset  mandatum^  id  est  cum  data  esset  lex» 
illico  peccatum  revixit,  id  est  apparuit,  sentire  cqb- 
pit,  rebcllaie  adversum  me  coepit.  Revixit  pecca- 


ligitur,   vel  diabolus  auctor  peccati.  Et  talis  cst  j)  tum,  quia  aiiquando  vixcrat.  Non  eniiu  potest  revi- 


uostra  carnalitas,  ut  ardcntiiis  dcsideret  probibita, 
quibus  iion  mcnioratis,  jaccret  quasi  sopita.  Sed  et 
diabolus  videns  legem  in  auxilium  hominibus  da- 
taoi.  magis  exarsit.  et  magis  institit,  ut  cam  iliis 
verteret  iu  perniciem,  cum  prius  quasi  secure  pos- 
sidens,  eos  minus  tcntaret.  £t  sic  occasionc  per 
mandatum  acccpta,  fccit  in  me  omnem  concupi- 
sccniiam.  Miuor  enim  concupiscentia  erat,  quando 
anle  legem  sccurus  pcccabam.  Minor  erat,  quando 
meam  movebat  libidinem.  Omnis  est,  quando  tran- 
scendit  legcm.  Cum  ergo  putarcm,  quod  propriis 
viribus,  jubente  lege,  possem  concupiscentiam  libi- 
dinis  vincere,  majoribus  urgebar  cjus  stimulis,  et 
infiruianic  me,  ejus  cupiditas  aiigcbatur.  Nam  ubi 


visccre,  nisi  u^uod  vixit  alii[uando ;  vixerat  enim 
aliquando  peccatum  iii  paradibO  quando  contia 
datum  pr.i^ceplum  satis  apparebat  admissufn.  Gum 
autem  a  nascenlibus  trahitur,  tanquam  mortuum 
sit  iatct,  ne  repugnans  justitis  malum  ejus  prohibi- 
tionc  sentiatur.  Gum  cnim  aliud  jubetur  atque  pro- 
batur,  et  aliud  delectat  atque^damnatur,  tunc  pec- 
catuiu  quodammodo  in  notitia  uati  hominis  revi- 
viscit,  quod  in  notitia  primi  facti  homiuis  aiiquando 
jam  vixerat.  Sic  igitur,  adveniente  maudato  legiSy  re- 
vixit  peccatum,  quod  mortuum  fuerat,  id  est  oc« 
cultatum,  cum  mortales  nati  sine  roandato  legis  ho* 
mincs  viverent,  sequentes  concupiscentias  suas  sine 
ulla  cohibitioue.  Peccatum  quidem  revixU,  sed  ego 


68T 


IIERYEl  BCRGIDOLENSIS  MONAGHI 


6C8 


mortuui  <«m,  id  <>!St  mortuum  me  esse  cojmovi  ma-  A  ignorat  infantia ;  ct  pcccans  absque  mandato,  i 


laifestatione  peocati.  Quia  jam  etiam  pnevaricatione 
peccat,  qui  vidct  per  legem  quid  facere  non  debeat, 
ct  tamen  facit.  Morluus  sum  in  anima,  quia  prseva- 
ricator  factus  sum,  et  inde  me  mortuum  esse  per- 
spexi.  Yel  ideo  vidi  me  moituum,  quia  rcatus  prae- 
varicationis  certum  mortis  supplicium  comminaba- 
tur.  Ei  iHvenlum  est  mihi  mandatum  quod  erat  da- 
luin  ad  vitam  consequendam,  hoc  esse  ad  mortem 
iiicurrendam.  Qood  eoim,  si  custodiretur,  proQcie- 
bat  ad  vitam,  hoc  neglectum  perduxit  ad  mortem. 
Mandato  enim  si  obediatur,  otique  vita  est.  Sed  In- 
ventum  est  esse  ad  mortem,  dum  fit  contra  manda- 
tum,  ut  non  solum  peccatum  fiat,  quod  etiam  ante 
uiandatum  ficLat,  sed  hoc  abundantius  et  peruicio- 


tenetur  lege  peccati.  Maledicit  patri  et  pareutea  Ter- 
berat,  et  quia  necdum  accepit  legem  sapientiaB,  iHQr- 
tuum  est  in  eo  peccatum.  Gum  autem  maudattiia 
venerit,  hoc  est,  tempu8j*ntelligentiae  appeleDtis 
bona  et  vitantis  mala,  tunc  mdpit  ei  peccatum  revi- 
viscere,  et  ille  mori  rensque  esse  peccati.  Atqve  ita 
fit  ut  tempus  mtelligentiae»  quo  Dei  mandata  cogno* 
sdmus  ut  perveniamus  ad  vitam,  operetor  in  nobis 
mortem,  si  agamns  negligeniius,  et  occasio  sapien* 
tiae  seducat  nos  atqne  suppiantet,  et  ducat  ad  moiw 
tem.  Non  quod  intelligentia  peccatum  sit,  lez  eniin 
intelligentiae  sancta  et  justa  et  bona  est,  sed  pei  in- 
teiligentiam  peccatorum  atque  virtutum  mihi  peccn- 
tum  nascitur,  quod  priusquam  intelligerem  peoct» 


sius,  ut  jam  a  sciente  et  praevaricante  peccetur.  In-  B  (mn  ^g^  dqh  noveram.  Atque  ita  factum  esl,  nl 

ventum  est  mihi,  id  cst  non  Dcus  ad  mortem  dedit 

raandatum,  sed  visum  est  mihi  tanquam  mortife- 

rum,  eo  quod  illud  virlute  propria  implere  non  pos- 

sem,  cum  e^o  non  mandati  vitio,  sed  stimulo  con- 

copiscentiae,  morte  percussus,  morerer.  Stimulus 

enim  mortis  pcccatnm  est.  Idem  igitur  mandatam 

quod  erat  daium  ad  vitam  intentione  dantis,  quia 

bonum  erat  obedienti,  inventum  est,  id  est  probatum, 

mihi  peccantl  esse  ad  mortem.  Et  vcre  ad  mortem. 

Nam  peccatumf  id  est  fomeset  delectatio  peccati,  occa^ 

sione  accepta  per  mandatum^  quod  erat  contra  st,  se- 

dusit  me  faisa  dulcedine,  id  est  seorsum  a  bono  duxit, 

et  in  malum  traxit,  et  per  illud  occidit,  id  est  per  man- 

dati  .ransgressionem  ad  aiternam  damnationcm  per- 


quof]  mibt  pro  bono  datum  est,  meo  vitlo  *mutctor 
ih  malum. 

f  Itaque  lex  sancta  quidem,  et  mandatum  san- 
I  ctum  et  justum  et  bonum  (/  Tim,  i).  Quod  ergo 
f  bonumest,  mihi  factum  est  mors?  Absil!  Sed 

<  peccatum  ut  apparcat  peocatum,  per  l)onom  mibi 

<  operatumest  mortem,  ut  fiat  supra  modum  peocant 

<  peccatum  per  mandatum.  > 

Quandoquidcm  lex  dicit  :  <  Non  concupisces 
(Exod.  xx),  >  ct  mandatum  legis  datum  est  ad  vi* 
tam,  itaqtie  lex  qmdem  est  sancta^  id  est  sine  vilia» 
quoniam  prohibenda  prohibet,  et  mandatum^  id  esl 
quidquid  a  mc  est  jussum  fieri,  est  sanctum^  id  est 
non  reprehensibile,  et  justum^  id  est  aequum,  quia 


duxit.  Gladio  enim  quem  portabam,  id  est  mandato  ^  nil  praeter\Tquitatem  mandat  faciendum  dum  didt 


legis,  occidit  me  inimicns,  quia  prsesumebam  de 
viribus  meis,  et  ideo  som  victus.  Seduxit  enim  me 
peccatum,  occasione  accepta  per  mandatom,  sive 
quia  suasio  delectationis  ad  peccandum  vehementior 
cst,  cum  adest  prohibitio,  sive  quia,  etiam  si  quid 
homo  fecerit  secundum  jussa  iegis,  si  adhuc  non  sit 
fides  qus  in  gratia  est,  vult  sibi  tribuere,  non  Deo, 
superbiendo  pius  peccal.  Peccatom'  itaque  non 
iegltime  utens  lege,  ex  prohibitione  aucto  desiderio« 
duicius  (actum  est,  et  ideo  seduxit  vel  fefdllt.  Fallax 
cnira  dulcedo  est,  quam  piures  aiqne  majores  pce- 
narum  amaritudines  sequuntur.  Quia  ergo  ab  homi  • 
nibus  nondum  spiritalem  gratiam  consequentibus 


<  Oculum  pro  oculo,  pedem  pro  pede,  dentem  pro 
dente  exiges,  >  et  similia.  Hoc  enim  valde  jusUxm 
est,  et  bonum  {Exod»  xxi)  est  mandatum,  Id  est  ulile 
et  fructuosum.  Lex  ipsa  cst  sancta,  id  est  pura  a 
sorde  omnis  vitii,  quia  nihil  inquinationis  in  se  bi- 
bet,  sed  absque  vitio  docet,  dum  dicit :  <  Non  con- 
cupisces,  Non  moechaberis  (Deut»  v),  >  et  similia, 
qnamvis  per  eam  pravi  homines  magis  inflamroen* 
tur  ad  concupiscendum  et  moechandum.  Et  roanda- 
tum,  id  est  hoc  quod  per  eam  praecipitur,  est  saiH 
ctum  in  se  et  justum,  id  est  justificans  peccatorem; 
et  bouum,  id  est  utile,  viiam  acquirens.  L.ex  enim 
In  hoc  ioco  dicitur  secundum  quod  prohibet  malum 


suavius  admittitur  quod  vetatur,  fallit  peccatum  d  velut  cum  dicit :  <  Non  concupisces,  Non  furaberis. 


falsa  dulcedine ;  quia  vero  accedit  ctiam  rcaius  prae- 
varicationis,  occidit.  Haec  diximus,  lcgem  quae  per 
Moyscn  data  est,  intelligentes.  Est  aulem  et  nalura- 
lis  icx,  quae  in  corde  scripta  omnes  conlinet  natio- 
r.es  ;  et  nuUus  hominum  est,  nisi  qui  adhuc  expcrs 
csl  rationis,  qui  hanc  nesciat  legem.  Unde  et  omnis 
mundus  sub  peccato,  et  universi  honiines  pracvari- 
catores  legis  sunt.  Et  Idcirco  jusium  judicium  Dei 
est  scribentis  in  corde  humani  generis  :  <  Quod  tibi 
fierrnolueris,  alteri  ne  feceris(7o6.  iv,  Matth.yu),  > 
Quis  enim  Ignoret  homicidium,  adulterium,  furtum 
et  omnem  concupiscentiam  essemalum,  cx  eoquod 
s!bi  nolit  fieri?  Sienim  mala  esse  ncsdrct,  nun- 
ouam  sili  doleret  illata.  Hanc  lcgem  nescit  pueritin. 


Non  falsum  tcstimonium  dlces ;  >  mandatum  auiem 
secundum  quod  praecipit  facere  bona,  sicut  esl : 
ff  Honora  patrem  et  matrem,  et :  Dillges  proximaoi 
tuum  sicut  teipsum.  >  Et  notandum,  quam  patenter 
ab  Apostolo  nunc  lex  laudatur.  Paulo  ante  verbo 
illo  quo  dixerat :  Absit !  defcnderat  eam  a  crimine, 
nondum  laudaverat.  AHud  est  enim  a  crimlne  obje- 
cto  defendcre,  arnid  est  debiio  praeconio  prapdicare. 
Grimen  objectum  fuit ;  Quid  ergo  dicemus  ?  kx*pec- 
catum  cst  ?  Dcfensio,  Absit  ^  Modo  autem  Itaqne  lex 
quldem,  etc.  Lex  quidem  sancta  est,  sed  illi  noa 
sunt  sancli  qul  male  utuntur  lege.  Naro  in  male 
utente  vitium  est,  non  in  mandato  ipso  quod  bonam 
cst.  Quoniani  lex  bona  est,  si  quis  ea  legitlme  uta- 


689  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  €90 

lur.  Male  autem  utitur  lege,  qui  noo  se  sobdit  Deo  A  de  tuniescente  et  exstineta  oioui  superbia,   sult- 


l>ia  humililate,  ut  per  graiiam  lex  possit  implert 
Neque  enim  lex  jubet  deiictum,  ut,  illa  subintraole, 
jibundarei  delictum,  sed  superbos  ettam  adjectores 
praevaricalionia  effedt,  ut  eo  modo  humiliati  disco- 
rent  ad  gratiam  pertinere  per  fldem,  ot  jam  non 
esseni  legi  subdid  per  reatum,  sed  sociati  per  justi- 
liam.  Lex  quidem  sancta  est,  et  mandatum  bonum. 
Et  cum  hoc  couslet  quod  ipsa  sancta  sit,  et  manda- 
tum  ejus  bonum,  et  tamen  idem  roandatom  quod 
erat  ad  titam,  inventom  sit  mihi  ease  ad  mortem, 
ergo  mandatum  quod  bonum  e»t,  faetum  eit  mihi 
mors  .^ld  est  nonquid  maudatum  bonom,  qood  coo- 
Ira  morlis  opera  datom  est,  in  morlem  mihi  est 
commoutom  ?  Ab$U !  Ego  videlicet  qood  morior, 


deretur  Libepatori  sui»,  et  aoxiliom  grali»  ejus'  im- 
plorarel. 

(  Sdmus  enim  quod  lex  spirilalis  est,  ego  autnn 
c  carnaiis  sum,  venundatus  sub  peccato.  Qiiu.1 
c  enim  operor,  non  inldiigo.  Non  enim  quod  voio 
c  bonum,  hoc  ago  ;  sed  qood  odi  nialom,  illud  fa« 
c  cio.  I 

Soperius;  dixi,  quia  lex  est  saocu.  Ei  vere  esl 
sancta,  quia  fcttntti  quod  ipsa  esr  tjnritalit^  id  esl  a 
aancto  Spirito  dala,  et  mandans  spirilalia,  alqoe 
ftpirilom  bominis  alens  el  insiroens  dedivioisel 
caelestibus.  Sed  ego  tum  eaTnali»^  id  esl  cami  con- 
senlio,  et  venundatut  $um  peccato^  id  est  peccanft 
pretio  lemporaliom  voluptatum.  Dolcedo  enim  mor- 


Don  roandaii  boni  vitio  luorior,  sed  mandatum  bo-  B  tifer»  voiuptalis,  pretium  esl  qiio  se  vendit  unos- 


ituni  vitio  meo  trausgressus  sum,  et  ita  morlemme- 
rui.  Non  mihi  mandatum  per  se  causa  morlis  exsti- 
tit,  sed  ego  mihi  feci  qui  peccando  morle  digna 
Gommisi.  Non  mandatum  esl  mibi  efficiens  causa 
mortis,  $ed  peccatum,  id  est  fomes  peccali,  qui  bo- 
oam  rem  vertit  in  malum,  est  efficiens  causa  mor- 
lis.  Nam  peccatum,  id  est  fomes  peccali,  et  incen- 
liva  vitiorum,  ac  delectatio  mala,  vei  diabolus  au- 
ctor  peccati,  operatum  e$t  mihi  mortem,  id  est  fecil 
mc  operari  opera  digna  morle,  per  bonum,  id  esl 
pcr  iransgressionem  boni  inandali.  Iia  operatum  est 
mihi  moriein  animae,  ut  ipsum  peccatum  quod  prius 
latebai  in  corde  meo,  appareat  foris  peccatum  esse 
in  nianifesto  opere.  Ita  sciiicel  appareat,  ut  idem 


quisque  diabolo,  ponens  se  sub  peccalo,  id  esl  fa- 
ciens  se  servum  peccati.  Vere  animam  meam  dia- 
bolo  vendidi,  accipiens  preliuni  voluplaUsel  subdens 
me  peccato.  Nam  quod  operor  non  intelligo^  quia 
aliud  video  me  agere,  et  aliud  per  legem  scire.  Quod 
operor  non  intelligo,  id  est  non  agnosco  iu  praece- 
piis  verilalis,  ubi  est  vera  scienlia.  Secuiidum  hanc 
loculionem  dicil  Dominus  pcccaloribus  :  c  Non  iiovi 
vos  {Matth,  vif).  >  Non  enim  eum  aliquid  ialet.  Sed 
quia  peccata  non  inveniuniur  in  regulis  praeceplorom 
quas  habet  Yeriias,  ideo  ipsa  Yeritas  peccaloribus 
dicit :  c  Non  novi  vos.  >  Sicul  enim  lenebne  oco- 
lis  non  videiido,  sic  peccala  mente  ignorando  sen- 
tiuiitur.  Vere  non  intcUigo  in  lege  faciendum  esse. 


peccatuin,  id  est  fomes  peccati  et  concupiscentia,  ^  qnod  facio.  Quia  bonutn  quod  secundum  rationem 

fiat  supra  modum  peccan$  peccatum,  id  esl  plus  quam 

antea  per  mandatum  sine  quo  nec  tantum  ardebat, 

ct  per  quod  a(  crevil  praevaricatio.  Vel  ita  intclligen- 

diim  est :  Ut  per  legem  appareal  peccaturo,  quod 

per  ignoraniiam  latebat ;  jam  enim  dixerat :  sine 

iege  peccatuiu  morluum  erat,  id  est  latebat  et  igno- 

rabalur,  tanquam  iu  quibusdam  ignorantiae  tenebrts 

aepulium.  Modo  autem  videamus  quam  vere  dicat 

peccatum  ut  apparcat  peccatum.  Non  enim  dicil,  ut 

sit,  quia  erat  el  quando  non  apparebat  peccatuni. 

Quid  est,  ut  apparcat  peccatum  ?  Quia  coucupiscen- 

liani  nescicbam,   nisi  lex  diceret :  c  Non  concupi- 

sces,  >  non  ait  concupiscentiam  non  habebam  ;  sed 


volo,  nott  hoc  agoy  sed  malum  quod  odi  secunduro 
rationisjudiciuin,  illud  ago  secundum  carnisappe- 
litum.  Nam  ralio  quidem  naturaliler  vull  bonum, 
sed  haec  voluntas  seroper  caret  affeciu,  nisi  per  gra- 
tiaro  fuerit  adjuta.  Et  bsec  quidero  verba  hoc  roodo 
conveniunt  homini  carnali  el  sob  lege  posito,  sed 
melius  intelliguntur  esse  eliaro  spiritaiis  bominis, 
jaroqne  sub  gratia  conslituli,  vel  ipsius  Apo^iuli. 
Scimus,  inquit,  quod  lex  spiritaiis  est,  id  est  spiri- 
lalia  jubet.  Hucusque  legem  excusaveral,  quod  nun 
debet  refundi  in  eam  culpa.  Hic  ostendero  iucipit 
quod  nec  in  principalem  iiaiuram  debel  refundi,  et 
Ita  non  in  Grealorero,  sed  in  horoines  qui  ex  sc  vi- 


concupiscentiaro  iiesciebam.  Sic  eliam  hic  non  ait,  [)  liatisunt,  ut  pravis  nequeant  rootibus  resislere.  Lex 


ut  sit  peccaluin  ;  sed,  ut  appareat  peccatum,  per 
boiium  operatum  est  mihi  mortem.  Quam  mortem? 
Ul  fiat  supra  rooJum  peccans  peccatum  per  man- 
daluro.  Supra  rooduin,  quia  accessil  et  praevarica- 
lio.  Quando  enim  dclinquebam  sine  roandato,  mi- 
nus  eral.  Quando  autem  delinquo  per  roandaturo, 
excedo  modum.  Lex  enim  modificaverat  oronia,  sed 
ego  rooduro  legis  trausgredior  instinclu  concupi- 
sceniiae  impulsus.  Vcl  supra  modum,  quia  valde 
imiiioderatius  crevit  peccatum  per  legeni,  dum  per 
ejua  prohibitionem  roagis  inflaroroaretur,  et  ^earo 
•denter  iransgrederetur.  Quod  quidero  ad  hoc  otile 
foil,  01  sentiret  aniroa  seipsam,  iion  soflkere  ad  ex- 
trahendora  sede  servitote  peccati,  atque  hoc  modo 


spirilalis  est,  sed  ego  carnalis  sum,  id  est  carnalo 
corpus  adhuc  gero,  in  quo  el  carnales  roolus  seii- 
lio.  Quandiu  enim  hic  vivitur,  sic  est.  Iia  ergo,  dixit 
Apostolus,  ego  autero  carnalis  suro,  idcoquia  non- 
duro  spiritale  corpus  habebat,  sicut  posset  dicere, 
ego  autero  roortalis  suro,  qood  otiqoe  non  nisi  se- 
cunduro  corpus  intelligereior  dixissc,  qood  nondom 
fueral  iroroorialitate  irestilom.  Itero  qood  adjonxit, 
venondatus  sub  peccato,«ne  quisquaro  euro  nonduni 
redemptum  Ghristi  sangoine  exislimei,  hoo  etiam 
secondum  illud  polesl  intelligi,  quod  ail :  El  ipsi  in 
nobismetipsis  ingemisdmus  adoptionero  fllioruro, 
exspeclanles  redemptionero  corporis  nostri.  Si  enim 
secuiHluro  \ioc  se  ^Ww  Ntm\i^^Vm  %vi^  ^ks^»^^ 


cai 


HERTEI  fiURGIDOLENSIS  MONACin 


m 


qnod  adhuc  non  est  redemplum  a  corruptione  cor-  A  enim,  aTerto  roentem,  nego  arma,  teueo  mnnbra,  eC 


pus  cjus,  Ycl  venundalam  aliquando  in  prima  trans- 
gressionc  pnccepti,  ut  Labcret  corpus  corruptibile 
j|uod  aggravat  animam,  quid  prohibet  hic  Aposto- 
lum  de  se  hoc  dicere,  quod  ita  dicit,  ut  etiam  rn 
Ipso  possit  intelligi,  ctiamsi  in  sua  pcrsoiia  non  se 
ftolum,sed  omnes  accipi  vclit,  qui  sc  noverunt  spiri- 
tali  dilectione  cum  carnis  affcclione  sine  consen- 
sioncconfligcre?(Sflp.  ix.)  Venundatus,  inquit,  sum : 
quia  quod  operor  non  affecm  consenliendi  et  im- 
pleudi,  sed  ipso  motu  concupiscendi,  non  intelligo 
in  regulis  pr<ecoplorum  coelestium.  Vel  non  intelligo, 
id  esl  non  approbo.  Et  vere  non  intelligo  quod  upe- 
ror.  Nam  bonum  quod  volo,  hoc  non  ago  ;  sed  ma- 
lum  quod  odi,  illud  facio.  Non  hoc  sic  intelligamus 
tanquam  veliet  Apostolus  esse  casius,  et  essct  adul-  ^ 
ler;  aut  vellel  esse  miscricors,  et  essct  crudelis; 
aut  vcllct  esse  pius,  ct  essct  impius.  Sed  ad  quid  ? 
Yolo  noQ  concupisccrc  ct  concupisco.  £t  si  concu- 
piscenliae  non  conscntio,  et  post  concupisccntias 
meas  non  eo,  taiuen  adiiuc  concnpisco.  Ei  hoccst, 
qui^  bonum  quod  volo,  id  cst  non  concupiscere,  hoc 
iion  ago  ;  sed  malum  qnod  odi,  id  cst  concupiscere, 
.iHud  facio,  id  est  cx  carnc  concupisco.  Quandiu 
euim  caro  mortalis  cst,  nou  polest  a  concupisccntiis 
pcnitus  esse  libera.  Minui  quidcm  quolidic  possunt 
concupiscenti»,  sed  ex  toto  non  possunl  aufcrri, 
quandiu  hic  vivitur.  Et  ideo  non  ago  bonum  quod 
\oio,  id  est  ut  non  concupiscam  ;  sed  facio  malum 


tamen  fit  in  roe  quod  nolo.  Quod  non  vutt  lex»  noU> 
cum  iege ;  ergo  consentio  legi^  Nunc  autemjqm  wm 
ego  operor  iilud.  Nunc  jam,  id  est  jam  rederoplus, 
qui  fui  ante  sub  peccato  venund^tua»  ounc  jam  8ub 
gratia,  quse  liberavit  delectationem  meae  voluDlatis 
consensione  cupidita.tis,  libera  est  meuSrCaro  ca- 
ptiva.  Non  ego  opcror  illud,  quia  Don  consenlio,  »ed 
pecca$um  qjtod  habital  in  me,  id  est  fomes  peocDti  el 
concupisceniia  qux  est  in  canie  mea.  Qvaiylo  eiiini 
peccatum  quod  in  nobis  habilat  opcratur  in  Bobis, 
.tunc  nos  id  non  opcramur,  cum  nequaquam  ci  t<h 
luntas  nostra  consentit,  ct  tenet  eliam  corpods  Bicni- 
brn,  ne  obcdiaut  dosidcriis  ejus.  Quid  enim  opera- 
tiir  pecoatiim  isolcntibus  nobis,  nisi  sola  iliicita  do- 
'  sidoria?  Quibus  si  volunlatis  non  adhibetur  assen- 
sus,  movetiir  quidoin,  sod  nullus  ci  relaxatur  effe- 
clus.  Opcraturcrgo  peccntuin  in  nobis  IiaH^  deside- 
ria.  Quibus  si  obedinms,  el  nos  opcramur.  Si  vero 
non  cis  olicdimus,  non  nos  illud  operamur.  sed  quod 
in  iiobis  habilat  peccatuiii.  Si  autcm  desideria  laulla 
hubcrcmns  iliicila,  nec  nos,  noc  pecc^tum  mali  aii- 
quid  operarctur  in  nobis.  Motum  porro  illiciti  desi- 
dcrii  (ciii  non  obcdicndo  non  id  nos  opcramur)  idco 
nos  agcre  dicimur,  quoniam  non  est  naturae  vigor 
alicnic,  sed  langiior  nostrai  nntiir.c.  A  quo  langnore 
onmiino.lo  salvi  ciinius,  cuin  et  animo  ct  corpore 
immorlales  fncti  fucriinus.  Languoris  hujiis  ct  infir- 
milalis,  undc  illicita  desiileria  commoventur,  qucii 


quod  odi,  id  est  concupisco,  quamvis  non  cedam,  q  poccatuni  appcllat  Aposloliis,  universiis  reatus  s:. 

Cramcnto  bnptisinatis  cst  solulus,  cum  oniuibus  qua^ 
ilU  obedicntcs  fccimus,  dixinius,  cogilnvimus.  Nrc 
.nobisdciucepslanguor  istc  obessct,  si  ticsidcriis  ejus 
iliicitis  nullis  unquam  obctHentiam  pncberemus,  si- 
vc  opcraMone,  si.vc  locutionc,  sivc  tncita  asscntione, 
doncc  eliam  ipse  snnarelur.  Ciim  nutcm  omne  aliud 
peccatum  sit  volnniarium,  ita  ut  prxtcr  voluntateoi 
omnino  fleri  non  possit  :  hoc  sohim  dc  quo  nunc 
agilur,  etiam  praUcr  voluntatcm  fit  co  modo  qu(0 
exposuimus.  Scd  idco  pcccnlum  voc^luivquia  pcc- 
cato  factum  est,  et  pocna  pcccnli  est.  Non  ego,  in- 
quit,  operor  illud,  scd  quod  habital  in  mc  pQccatuni. 
Mdltum  autem  fallilur,  qui  conscnticns  concupiscei^- 
tla^  carnis  sua),  putat  sc  adhuc  posse  dicerc,  non  cgo 

comenilo  legiy  quia  nolo  quod  iion  vult.  Dum  quod  D  opcror  illud,  etiamsi  odcrit,  quia  consentit.  Nam  §i 


quamvis  non  consentiam,  ut  desidcrio  pcccali  non 
obediam. 

f  Si  autcm  quod  nob,  illud  facio,  conscntio  lcgi 
c  quoniam  l)ona  est.  Nuuc  aulcm  iion  jnm  cgo  opc- 
i  ror  illud,  sed  quod  habitat  in  me  peccatum.  Scio 
c  enim  quia  non  habilat  in  me,  hoc  est  in  carne 
c  mca,  bonum.  Nam  velle  adjacct  inihi,  pcrficerc 
c  autem  bonum  non  invenio.  Non  enim  quod  voio 
f  i)onum',  hoc  facio,  scd  quod  nolo  malum,  hoc  ago. 
i  Si  autem  quod  nolo,  illud  facio,  non  ego  opcror 
c  illud,  sed  quod  habitat  in  me  pcccatum. 

Dixi  me  nou  facere  quod  volo^  sed  polius  quod 
nolo.  Sed  si  cgo  illud  facio  quod  noLo^  id  cst  si  cx 
^rnis  infirmitate  concupisco  quod  noHem  facere, 


iiolo  ago,  id  est  dum  nolo  cor.cupisccre  ct  concu- 
pisco,  consentio  legi  quomam  tonu  esij  quia  et  ego 
ipsc  nolo  quod  lcx.  Quia  nolo  concupisccre,  ci  lex 
dicit  :  c  Non  conaipisces.  >  lii  ho^  cnim  quod  volo 
quod  et  lcx  vult,  absquc  dubio  conseulio  legi';  con- 
cupisco  tamen,  quia  non  sum  sine  peccato.  Nun 
implct  legem  indrinitas  men,  sed  laudat  iegem  vo- 
luntas  mea.  Ergo  si  quod  nolo  hoc  ago,  idco  con- 
seutio  lcgi,  quia  nolo,  non  quia  ago.  Ipsum  aulcui 
quod  ago,  concupisccre  cst,  non  concupisccntix  con- 
seulire.  Lex  dicit  :  c  Non  concuplsces  (Exod,  xx; 
Ikui,  v),  >  et  ego  noio  concupiscere,  sed  tamen 
coucupisco,  quamvis  concupiscentix  mex  asscnsum 
4if4U  jjra:JbfAin,  qusunvit  post  iilam  non  cam.  Rcsisto 


coiicupiscit  et  consentit  ct  agit,  quomodo  non  ipsc 
illud  operatur,  ctiamsi  sc  operari  doleat  et  vinci 
graviior  ingcmiscat?  Dixi  qiiia  peccntuin  habilat  in 
nio.  QuoJ  ilco dixi,  quoninm  scio qiiia  bonnin  non 
.  h.ibitnt  in  mo,  hoc  est  in  cnrnc  inoa.  Alitcr  fort.nshC 
acciperctur,  quod  dixil,  in  inc,  ct  idco  cxposuit,  au- 
deiis  :  Hoc  est,  in  carne  mca,  ac  pcr  hoc  apertis- 
siuie  ostendit  unde  loquerctur.  Ac  si  diccrct :  Gcrtus 
su.iu  quod  h»cconcupisccmia,  qux^cst  coiiatui  mco 
advcrsa  in  corpore  mco,  non  cst  boniim.  Vitium  car- 
nis  iu  re  bona,  non  cst  bonum.  QuoJ  cum  esse  de- 
sisterit,  caro  crit,  scil  jam  vitiaia  vci  vitiosa  iioa 
crit.  Non  dico  caro  mca  non  est  l)ona  ;  scd,  1k>uuj3 
iu  carne  mca  iioo  habilat^  quam  pcccali  deprinijit 


093  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULi.  —  IN  EPIST.  AD  ROIt  694 

Gonsuetudo,  quod  vincere  nequeo.  Yere  in  carne  A  <  quoniam  malum  milii  adjacel.  Comlclector  cnim 


mea  non  liabital  bonum,  nam  ideo  non  possum  per- 
ficere  lK>num  quod  volo.  Nam  velle  adjacet  mt/it,  id 
est  praesto  est  mihi  bona  voluntas  $ed  perficere  bo» 
fium  non  invenio,  id  est  tam  longe  est  a  me  perfectio 
boni,  ut  eam  invenire  non  possim.  Hoc  est  perfiGere 
bonum,  ut  ne  concupiscat  homo.  Iniperfectum  au* 
lem  bonum  est  quando  concupiscit,  etiamsi  non 
concupisccntia;  consensit  ad  malum.  Quia  tunc  per- 
ficitur  bonum,  quando  dcsideria  mala  nulla  sunt; 
sicui  tuuc  perGcitur  nialuni,  quaiido  maiis  desideriis 
ol)editur.  Quaiido  autem  sunl  quidem,  scd  non  eis 
ol)editur,  nec  nialum  pcrncilur,  quia  ncc  eis  oi)e- 
ditur,  nec  bonum,  quia  suiit;  sed  fit  cx  aliqua  parte 
bonum,  quia  concupisceutix  niala;  non  consenlitur, 


i  legi  Dei  secundum  interiorem  bominem,  vldeo 
c  autem  aliam  legem  in  membris  mcis  rcpugnantem 

<  legi  mentis  me£,ct  capti  vantem  me  in  iegem  pec- 

<  cati,  quae  est  in  membris  meis.  Infclix  ego  bomo! 
I  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  bujus?  Gratia 

<  Dei  per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum.  Igi' 
1  tur  ego  ipse  mcnte  servio  legi  Dei,  carnc  autcm 

<  lcgi  pcccati.  > 

Quando  quidem  cgo  non  operor  malum,  scd  volb 
opcrari  lK)num,  f^i(ttr  invenio  legem  mihi  essc  bo* 
nam,  voientt  facere  quod  ipsa  jubet,  quoniam  malum 
adjacet.  Bonam  inveiiio  legem.  Bona  est  lcx,  llndft 
probo?  Quia  implere  eam  volo.  Igitur  milii  voleuti 
faccre  bonum  invenio  Icgem  bonaro,  id  cst  ulilcm 


et  ex  aliqua  parie  remaiict  nialum  quia  concupisci-  ^  invcnio  illam,  dum  docet  quid  fieri  dcbcat  ct  quid 


tur  (210).  Ideo  Apostolus  non  dixit,  faccre  bonum 
non  invcnio,  sed,  perliccrc.  Multum  enim  boni  fa- 
cit,  quia  facit  quod  scriptum  cst :  Post  concupiscen- 
tias  tuas  non  eas  {Eccli,  xviii),  >  sed  non  perficit, 
quia  non  implet  quod  scriptum  item  est :  <  Non  con- 
cupisccs  (Exod.  xx ;  DeuL  v).  i  Erit  autem  quando- 
que  perfectio  boni,  quandoque  consumptio  mali : 
LiuJ  summum,  hoc  erit  nullum.  Quod  si  in  isla 
Riortalitate  spcrandum  pulanius,  fallimur.  Tunc 
cnim  crit,  quando  mors  non  cril;  ct  ibi  erit,  ubi  vita 
aeterna  erii.  Ad  lioc  igilur  dixit  Icx  :  <  Non  concu- 
pisces,  I  ut  nos  in  hoc  morbo  uosipsos  invenientes 
J2ccre,  medicinam  gralia;  quasrerenius,  alque  in  eo 


non.  Ycre  bonum  aliquid  cst  lcx,  quoniam  nun  ci, 
ised  mihi  malum  adjacet  cx  concupiscentia,  cui  ta 
mcn  non  consenlio.  Malum  pravx  dclcclationis  ad- 
jacct,  id  est  vilium  mihi  cst  ct  niihi  incumbit,  ncc 
me  sinit  pcrficcre  bonum  quod  volo.  Mihi  malum 
adjacct,  id  est  pecr^lum  quod  habitat  in  carnc  mca, 
vidcliccl  carnalis  concupiscentia,  qux  pcccati  nomi- 
nc  appellalur,  quoniam  cx  illa  oriunlur  cuncla  pec- 
cata.  Quidquid  cnim  est  pcccatorum  in  dic!is,  in 
factis,  in  cogitationihus,  non  oriuntur  nisi  ex  mala 
cupiditate,  non  oriuntur  nisi  cx  illicila  dclcclationo. 
Ilaec  crgo  illicita  delcctatio,  cui  lamcn  rcsisto,  ma- 
lum  cst  quod  adjacct  mihi,  id  cst  carni  mex.  Non 


prxccpto  scircnius,  ct  quod  debcamus  in  hac  mor-  r  ^^^^^^^  ^^^^  ^^^^  ^"^  ^^  ^^i^  substantia  caro,  aut  de 


talitale,  prolicicndo  semper  in  melius  conari,  et  quod 
l  ossit  a  nobis  ad  illam  immortalilatem  bcatissimam, 
ubi  concupisccnlia  iion  crit,  perveniri.  Nisi  cnim 
quandoque  perficicndum  csset  ut  non  concupisce- 
remus,  ncc  malum  desidcrium  ullum  habcremus, 
iiunquam  fuisset  jussum.  Quod  doncc  in  nobis  com- 
plcatur,  sempcr  nos  dcbcmus  agnosccre  pcccatores 
et  in  bono  imperreclo,  aUiue  pugnare  adversus  pec- 
catum  et  in  bono  proficcrc.  Non  invcnio  perfectio- 
nem  boni,  quandiu  in  hac  morlalitale  vivo,  quia  noii 
possum  ex  toto  carcre  concupisccntia.  Non  enim 
quod  volo  bonum,  hoc  ago,  clc.  Yolo  enim  non  ha- 
bere  concupisccntiaro,  et  tamen  haheo.  Eadem  quae 
superius  dixcrat,  ropctit  inculcans,  et  tanquam  tar 


allo  principio  caro,  aut  anima  ex  Deo,  ct  caro  de 
genlc  lcnebrarum,  sed  languor  rcpugnal  sanitati, 
quoiiiam  scmivivus  jacet  in  via.  Vcrc  malum  mihi 
adjacet,  quia  cum  sccundum  iiiteriorcm  hominrm 
condelcclor  legi  I>ei,  video  tamen  aliam  lcgcm  in 
niemhris  mcis  rcpugnantem  Icgi  mentis  meaj.  Vei 
ita  :  Vere  consentio  Icgi,  ct  invenio  illam  esse  bo- 
num  quiddam  et  ulile,  quamvis  malum  mihi  adja- 
cet.  Nam  condelector  Ugi  Dei,  id  est  in  boc  lex 
quam  Deus  dedit,  deleciatur,  et  cgo  delector,  quia 
quidquid  ei  placet,  et  mihi  simul  placet,  secundum 
interiorem  /lomtnem,  id  est  sccundum  splritus  et  ra- 
tionis  aOectum.  Condelector  quidcm  ei  secundum 
bonae  voluntatis  aflectum,  sed  tamen  cam  complere 


dissimis  ostcndit,  soraiio  eos  cxcitans.  Non  enim  D  non  sufficio,  quoniam  video,  id  est  attendo,  a/iani,  id 


facio  bonum  quod  volo^  sed  ago  malum  quod  nolo, 
Quia  volo,  utdixi  pcnitus  carere  concupisccntia,  sed 
non  valeo.  Ei  nolo  concupiscere,  sed  tamen  concu- 
pisco  ex  carne,  non  cx  mente.  Quod  nolo,  illud  fa- 
cio ;  sed  si  quod  notoy  illud  facio,  id  cst  si  invitus 
concupisco,  non  ego  operor  illud,  quia  mente  non 
conscntio,  sed  peccalum  quod  hahilat  in  me,  operatur 
iliud,  id  cst  fomes  pcccati  ct  conriipisccntia  habitans 
ia  came  mca,  qua;  scilicet  conciipiscenlia  et  pec- 
cati  libido  vel  dclectatio,  per  transgressionem  primi 
jiarentis  ex  vitiala  naiura  mihi  transfusa  est. 
<  Invenio  igitur  legem  voicnii  mihi  facerobonum, 


est  divcrsam  a  Deilege,/e(jfem,  id  cst  pravam  sugge- 
stioncm  in  membris  meis,  qux  recte  dicta  est  lex, 
quoniam  legitimc  factumest  ut  homo  qui  noluit  obc 
dire  Domino  suo,  non  ei  servirct  caro  ipsius.  Nam 
supra  bominem  Deus  est,  et  infra  hominem  caro.  Et 
quia  homo  contempsit  superiorem,  torquetur  ab 
inferiore.  Tunc  enim  nata  est  ha&c  lex,  quando  in 
paradiso  contempta  et  transgressa  est  ab  iiominc 
prima  lex.  Ut  enim  vetitum  cihum  comcdit,  pro- 
tinus  illicitum  carnis  motum  scnlire  cocpit  {Ccn,  ii). 
Video  aliam  legem,  id  est  pcccati  prurigincm. 
in  membris  meis,  ut  in  auribus   ad  aodiendum 


(210)  Locus  obscuruft. 


m  nERVKI  BURGinOLENSrS  MONACIIi  9K 

illicila,  ct  in  ocuiis  ad  concupisccndum.  Hujus-  A  tis  ii)  labore  cerunjiuis.  Cui  .gemcnCi  et  aaxiliaio 

liberatoris  imploranti,  respondetur  :  Gratia  Dei  ie 
Libcrabit  a  corpore  mortis  bujas  per  Jesum  Chri-- 


modi  lcgem,  id  est  peccatt  fomitcm  qui  male  re- 
git»  video  in  merobris  meis  repugnantem  iegi  men-- 
tis  meWf  id  est  ralioni,  quie  est  lex  naturaliter 
scripta  in  corde  omnium,  et  eaptivantem  me,  id  est 
captivare  conantem,  hoe  cst  ad  consentiendam  im- 
plenduraque  eogentem  in  Uge  peceati^  id  est  carna- 
lem  concupiscentiam  qum  eit  in  membris  mei$^  et 
ibi  movec  illiciu  desideria,  tantoque  pericuiosior 
est,  quanto  vicinior.  Quatuor  leges  osiendit  Apc^ 
sti^us  invicem  dimicantes,  legem  Dei  et  legem  men- 
lisy  quae  duae  in  bono  concordant^  id  esl  legem 
UoysA  et  legem  naturae  vel  fidei ;  itemque  legero 
suggestionis  et  legein  peccati,  qu»  in  malo  sibi  con- 
sentlunt.  £t  in  harum  legum  contrarieute  et  repu 


itum  Daminum  nostrum^  quando  corpus  briiel^s 
immortale,  abi  nulla  concupisceatia  rcmanebiL  De 
corpore  enlm  mortis  hujus  non  omnes  libenolar, 
qai  finiunt  bane  vium,  qooniam  aliud  est  eitfe  de 
corpore,  qaod  omnes  hemines  dies  bujus  vitc  ne- 
vissimus  cogit ;  aliud  liberari  de  corpore  nurtis 
bujas,  quod  non  lex,  non  vires  propriae,  aed  sela 
Dei  gratia  per  iesum  Christum  sanctis  et  fidelibas 
cjus  impertit.  Liberari  eiiim  a  corpore  mortis  hojas, 
est  omni  sanalo  languore  concupiscentiae  camis, 
non  ad  pcenam  corpos  reeipere^  sed  ad  gloriani. 
Nam  iropii  utiqae  non  liberantvr  a  corpore  mortis 


fnantia   cst  labor  et  conflictus  omniom  militum      bujus,  quibus  eadem  cerpora  reddantar  ad  aelema 


Christi,  dum  resistant,  ne  pravis  legibos  consen* 
tiant.  Possunius  ctiam  isUm  aliam  iegem  et  legem 
peccaii,  non  duas,  sed  unam  intelligere,  id  est  sar- 
cinam  mortalitatis,  per  quam  fit  saepe,  ut  etiam  in- 
Juste  delectet  quod  non  licet,  et  quod  ait,  caplivan- 
lcm  me,  id  est  captivantem  carncm  mcam  in  legem 
peccaU,  id  est  in  seipsam.  Captivantem  enim  me, 
dixit,  quia  el  in  ipsa  carne  non  est  aiiena  nalura, 
sed  nostra.  Quam  nisi  tenerct  carnalis  concupiscen- 
lia,  quam  legem  pcccati  vocat,  noii  uiique  in  ea  ul- 
lam  iUicitum  desiderioro,  cui  nicns  obcdire  non 
del)cat,  commoveret.  Ex  parte  enim  captivatur,  et 
ex  parte  jam  liber  est,  nam  mens  quae  interius  ha- 
Uei  alias  delecUlioncs  suas,  non  censentit,  sed  ro-  . 
pugnat  de)e<^talionibus  carnis.  Condelector,  inquit, 
legi  Dei,  delecUt  roe  lex,  ddcctat  roe  quod  jubet 
lex,  delectat  roe  ipsa  justitia  sccondum  interiorem 
bominem.  Ecce  liberUs  ex  parte  superiore.  Liber- 
tas  eniro  deleclat.  Nam  qui  adhuc  timorc  facitquod 
justum  cst,  nonduro  Dcus  eum  detectat,  idcoque 
servus  est.  Cuni  vcro  non  jaro  tirouerit  poenaro,sed 
aroayerit  justitiaro,  in  ipso  amore  ct  delectatione 
juslitise  iiber  eril.  Tidco  antero,  inquit,  aliaro  legero 
in  roembris  rocis.  Ihcc  cst  quse  reroansit  infirroiUs. 
£t  ex  hac  parte  scntit  horoo  captivitatem,.  ubi  non 
cst  inipleta  justitia.  Naro  ubi  cum  detectatar  legl 
Dei,  non  captivus,  sed  lcgis  amicus  esL  £t  ideo  li- 
bet,  quia  aroicus.  Sed  nonduro  tota,  nondoro  pura 


torroenu.  Tunc  eniro  corpus  mortis  hujus  redit  ad 
impiuro,  nec  inde  aliqaando  solvetnr.  Et  lanc  non 
erit  ci  viu  aelerna,  sed  roors  aeterna,  quia  peena 
xterna.  Justus  autero  liberabitur  a  eorpore  mortis 
hujus,  non  ut  hoc  corpus  non  habeat,  sed  ot  mor- 
tale  ct  onerosoro  non  habeat.  Habebit  enlm  ipsoro 
corpos,  sed  iroroortale  et  Icve  et  sine  molestia.  In 
bis  verbis,  ot  supra  dicturo  est,  recle  inteliigitur 
Apostotus,  uon  qitidero  se  soluro  in  sua  persona, 
sed  etiaro  alios  sub  gratia  constknlos  significasse. 
Quandoquidero  condeleetor  legi  Dci  secandom  in- 
teriorero  horoinero,  et  vidco  aliaro  legero  in  roem- 
bris  meis ;  igitur  ego  ipse  mcnte  servio  legi  Dei, 
amando  justitiaro  et  resistendo  concupisoentiaey 
came  autem  servio  iegi  peecati  conciipiscendo.  Ego 
ipse  h:ee  faeio.  Non  cnim  alius  io  niente,  et  alius 
in  carne,  sed  ego  ipse  in  roente,  ego  in  carne,  non 
duo,  sed  ano3  ex  utroque.  Mcnte  scrvio  legi  Dci  io 
liberute  Christi,  carne  autero  lcgi  peccati  ex  vetu- 
state  Adae.  Novitalis  gaudio  suspcndor,  vetosUtis 
onere  praegravor.  Est  roihi  beliuro  adversum  me. 
Sed  cx  qua  parte  displiceo  roihi,  jungor  Deo.  Et  ex 
qua  parte  jungor  Dco,  idoncus  ero  ad  vincendum 
nie,  quia  ille  mecuro  est,qui  oronia  superat.  Mcnte 
servio  Icgi  Dei,  volendo  quod  ipsa  vult,  et  nolendo 
quod  non  vult;  carne  aut  legi  peccati,  iion  quidera 
dando  roerobra  commiltendis  iniquitatihus,  sed  Un- 
tnro  concupiscendo,  quamvis  illicitai  concupisccn- 


est,  nonduroque  plena  libertas,  quia  nondum  xter-  D  tise  non  dein  manus. 


nitas.  £st  in  me  quiddaro  roortuum,  ct  quiddam 
vivuro.  Mors  eontcndit,  nicns  non  consentit.  Quid 
inde  speranduro  asiT  liifelix  ego  liomo,  Etsi  non  in 
roente,  taroen  in  carne  infelix  homo.  Non  eniro  iii 
roente  horoo,  ct  in  carne  non  hoino;  sed  in  roentc 
horoo,  et  in  carnc  horoo.  Iiifelix  sum  ego  homo.  Ila 
qni  se  infelicem  cxcTamat,  Ingcndo  iinplorat  conso- 
laloris  auxiliuro.  Ncc  parvus  esl  ad  bcalitadinem 
accessus,  cogiiiiio  infelicitatis  suae.  Infelix  ego  ho- 
roo.  Et  curo  per  roe  ab  hac  infeliciiate  non  possim 
liberari,  quit  me  iibcrabit,  quis  hoc  facere  poterit, 
nisi  magnus  atiquis,  ut  me  iibcret  de  corpore  mor^ 
tii  liujus,  id  cst  de  hoc  corpore  corruplibili,  in  quo 
jmors  esi  f  ILcc  csl  voi  miiilis  |)ugnantis  ct  gemcn- 


CAPUT  VIII. 
c  Nihil  ergo  none  damnationis  esl  his,  qui  sunl 
in  Christo  Jesu,  qni  non  sccunduro  carnem  am- 
bulant.  Lex  eniro  spiritus  vitae  in  Christo 
Jpsu  libcravit  me  a  lege  peccati  et  roortis. 
N:vin  quod  iropossibile  erat  legi,  in  quo  infinua- 
batiir  per  camcro,  Deus,  Filiuro  suuro  millens  in 
siroilitudincro  carnis  peccali,  et  de  peccato  dam- 
nnvit  peccaturo  iii  carne,  ut  justificatio  legis  iro- 
plcretur  in  nobis,  qui  non  sccunduin  cainem  am- 
bularoos,  sed  secundum  spiriiuro.  » 
Igitur  ego  ipse  mente  servio  legi  Dei,  carne  au- 
tcni  legi  peccati.  Et  qiiidem  ego,  qui  in  me  sigiii- 
fico  riueiuiibct  iustum  sub  gFaiia  constitutum,  wcuiv 


•97 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


•enrio  iegi ;  Dei  ergo  mhil  damnationii  est  uunc,  etsi  A  graliam.  Qus  intlrmala  esse  per  camem  (licitur, 


ante  fuit,  hi$  qui  suni  in  Chrisio  Jesu,  in  quo  per 
baptismum  soluta  sunt  iliis  omiiia.  Dum  uoo  essent 
in  ChristOy  et  consentirent  concupiscentiae,  erat 
illis  damnatio.  Nunc  autem,  cum  sint  in  Christo,  et 
repugnent  concupiscentis ,  nihil  damnallonis  est 
illis,  quanquam  ex  carne  concupiscant,  quia  non 
pognatores,  sed  yicti  damnantur ;  nec  est  damnabile 
ai  eiistant  desideria  camaiia,  sed  si  eis  ad  peccan- 
diim  obediatur.  Nil  damnationis  est  his  qui  sunt  in 
Christo.  Etnepulares  hoc  postea  futurum,  Ideo 
additom  est,  nunc.  Postea  iUod  exspecu,  otnee 
coocopiscentia  sit  in  te  contra  qoam  cootendas, 
quia  nec  ipsa  erit.  Nihii  ergo  damnalionis  cst  nunc 
illis ,  quanquam  alia  lex  in  membris  eorum  adhuc 


quia  caro  noo  implct,  quod  per  spiritum  impletur* 
id  est  per  gratiam  spiritualem.  Nam  caro  ubi  non 
erat  gratia,  invictissime  resistebat.  Et  lex  infinna- 
l)atur  per  camem,  id  est  per  carnis  desideria  et  per 
fomitem  vitiorum,  qui  in  carne  est,  quia  caru  ni- 
mium  rd)ellahot,  et  audiens  iegem  plus  i»ciial»at 
concopisceotiam.  Inflrmabalur  ergo  iex  iitterae  per 
camem,  id  est  non  efficiebat  justos  deditoe  carni, 
quoniam  caro  fortiter  obsistebat  ne  lex  adimplei-e- 
tur  y  et  lex  non  habebat  viresy  qoibus  tmpetum  ear- 
nis  Araogeret.  Yel  per  camem  inflrmabatur  lex,  id 
est  per  carnalem  inti^llectum»  et  per  camalem  ob- 
servantiam  erat  imbecilla ,  non  per  seipsain.  Sed 
quod  lex  infirma  non  poterat,  Deus  fecit,  qui  Filium 


repognet  legi  mentis  ipsoram.  His  qui  sunt  in  Chri-  B  gm„n  mittens  in  similitudinem  caruis  peccati,  etiam 


«to ,  non  est  damiiatio,  his  dico,  qui  non  ambulant 
Mcundum  carnem ,  id  est  qui  non  operantur  secuu- 
dum  carnalem  appetitum.  Sunt  enim  nonnuUi ,  qui 
dicuntur  Cliristiani,  et  tamen  secundum  desideria 
cordis  arobulant,  ad  quoram  distinctionem  dicitur 
Bonc  nonesse  damnatio  iilis  Christiauis,  qui  uou 
gecundum  carnem  ambulant,id  estnoo  caraaliter 
▼ivunt.  Vere  non  est  damnatio  his  qni  sunt  in  Chri- 
slo,  nam  iex  non  litterae  in  monte  Sina,  sed  sptftitti 
viliT  tit  Chrislo  Jesu^  liberavit  me  a  lege  peeeali  ti 
mortiSy  per  qiiam  iegem  erat  damnatio.  Inest  adhuc 
iiieiiihris  meis  lex  illa  peccati ,  sed  jam  reum  me 
Doii  facit ,  quia  iiberatus  sum  ab  ilia,  ideoque  liber 


peccatum  de  peccato  damnavit  in  carne.  Deus  Filium 
suum  ,  id  est  sibi  proprium  et  consubstantialem 
alque  coaeternum  misit,  id  est  incaruari  coustituit , 
ut  manens  quod  erat ,  assumerct  quod  non  erat. 
Misit  euin  in  similitudinem  canHs  peccnlt,  iion  quasi 
caro  nou  essct,  sed  iu  similitudinem  cariiis  pcccati, 
quia  caro  erat,  sed  peccati  caro  non  erat.  Nostra 
enim  caro  est  peccati  caro,  quia  per  libidinis  usum 
generata  est.  Sola  autem  iliius  caro  non  fuit  caro 
peccati,  quia  non  eum  mater  concupiscentia  ,  sed 
gratia  concepit.  Tamen  similitudo  carnis  ]icccati 
fuit,  id  est  passibilis  et  morUlis,  quae  nutriri  et 
esurire  et  sitire  et  dormire  el  faligarict  mori  potuit. 


pugno  coiiira  illam.   Lox  Moysi  est  spirilalis,  sed  ^  Morsenim  et  infirmitas  noii  esi  nisi  de  pcccato.  Et 


uon  vitae,  quia  non  vivificat  dimissis  peccatis.  Lex 
autem  quam  Spiritus  sanctus  ponit,  est  vitae,  quia 
vivificat  remittendo  peccata.  Licx  Moysi  est  lex  Dei« 
sed  factorum;  lex  operum,  icx  quae  jubet,  oon  ju- 
\at;  lex  quae  ostendit  peccatum,  noo  toilit.  Lex  au- 
tem  spiriius  lex  est  fidei,  lex  gratiae,  lex  misericor- 
diae,  lex  quae  tollit  peccatum,  ct  liberat  a  lege  mem- 
broruin,  quae  non  est  Dei ,  sed  peccati  et  mortis, 
qiiotiiam  reos  facit  et  mortcm  operatur.  £t  lioc 
est,  lex  enim  spiritus  vitac  liberavit  me  a  lege  pcc- 
eali  ct  niortis.  Lex  illa  bona  liberavit  me.  ab  ista 
lege  inala.  Ei  hoc  inChristo  Jesu,  id  esl  insanguine 
et  gralia  Jcsu  Christi.  Me ,  id  est  quemli1>et  justum 
sub  gratia  constitutum  liberavit  in  Christo,  ut  nou 


utique  corpus  illud  mortale  erat  et  infirroum ,  ut 
ca;terorum  corpora.  Caro  peccati  habet  mortein 
et  peccatum,  similitudo  auiem  caruis  peccati  habuit 
mortem  sine  pcccato.  Si  liaberet  peccatum ,  caro 
esset  peccati.  Si  mortero  noii  habcret,  non  essct  si- 
inilitudo  caruis  peccati.  Talis  veiiit  Salvator.  Et  de 
peccato  damnavit  peccatum  in  carne ,  id  cst  susci- 
piendo  carnem  homiiiis  pcccaloris ,  et  doccudo 
quemadmodum  viveremus,  peccatum  in  ipsa  carne 
damnavit,  ut  aelcrnoruin  charitate  spiritus  iioster 
flagraiis,  non  duceretur  captivus  iu  consensiouem 
libiJinis.  Mortem  eniin  non  nicruit  Adam  nisi  pec- 
cando,  ct  Christus  carnein  suscepit  mortalem.  Ergo 
sic  dicilur  mors  pcccatuin,  quac  facta  cst  peccaio  , 


conseiitiain  lcgi  pcccati  et  mortis,  id  est  concupis-  D  sicut  diciturlinguaCrxca,  lingua  Lat^iia,  non  ipsuin 


centiie.  Et  quomodo  sim  lil>eratus,  ac  damnationem 
evascriin,  coiisequenter  exponilur  :  Nam  quod  im- 
possibile  erat  leyi,  Deus  in  Cbristo  fecit,  id  cst  dam- 
narc  peccalum  et  dare  justitiam.  luipossibile  crat 
legi  iiaturali  vel  scriptac  liberare  a  lege  peccati  et 
rnoiiis,  quia  nec  peccalum  tollere,  nec  mor;em 
vincerc  pnevalebat,  nec  sibi  obedientem  aul  perfe- 
ctuin  queniquam  faccre  poterat.  Quod  inipossibile 
erat  legi,  Dcus  fecit,  tit  quo  impossibili  infirmabatur 
ipsa  iex  per  carnem^  id  est  ab  infirmis  noo  potcral 
impleri  pcr  carnera ,  quia  per  spii  itum  impletur. 
L.ex  enim  infirmari  inteliigitur,  eo  quod  non  im- 
pleatur,  non  quod  ipsa  infirma  sit,  sed  quod  infir- 
mos  faciat,  miuando  poeoam,  nec  adjiivando  per 


membrum  carnis  ,  scd  quod  fit  pcr  inciiibrum  car- 
uis.  Lingua  enim  Crxca  verba  Crivca  sunt,  non 
quia  verba  lingua ,  sod  quia  verba  per  linguani. 
Sic  igitur  peccatum  Domini ,  quod  factuni  cst  de 
peccato ,  quia.  inde  caniem  assumpsit  dc  niassa 
ipsa;  quae  moriem  meruerat  ex  peccalo.  Et  ul  cclc^ 
rius  dicam ,  Maria  ex  Adain  mortua  proptor  pecca- 
tum,  nisi  divinitus  cxempta  fuissci  et  caro  Domini 
ex  Maria  mortua  propter  delenda  pcccata.  Dc  pcc- 
cato  itaque,  id  est  de  mortc  quae  per  pcccatum  ac- 
cidit,  damnavit  peccatuin  in  cariie.  Vel  de  peccato, 
id  est  de  sacrifido  pro  peccatis  oblato.  Pcccatum 
eiiim  vocabatur  in  lcge,  sacrificiiim  pro  peccato. 
Et  tale  pcccatum  fuit  caro  D6mioi.De  peccato  i^itur. 


m  HCRYEI  fiURGlDOLENSIS  MONACHI  700 

M  est  <)e  sacrindo  quod  faclus  est  pro  pecca-  A  ^  pueris  prelio  discitur.  Hanc  qui  scinnt,  caeleros 
tis,  inde  damnavit    pcccatum,  «^  justificatio   le- 


ffis,  id  cst  justificatio  quam  prxceplt  sive  promisit, 
impieretur  in  nobis  per  spiritum  qui  adjuvat,  lioc 
est  lex  litterae  implerelur  innobis  per  spiriium  vilae. 
In  nobis,  dico,  qui  non  secundum  camem  ambulamus^ 
iJ  cst  operamur,  sed  secundum  spiritum,  Garo  de 
lerra  facta  est,  spiritus  autcm.a  Dco  datus  est. 
tJtraque  ergo  desiderant  illud  unde  sunt,  caro  ter- 
rena,  spiritus  coelcstia.  Si  igitur  spiritus  carnem 
l»uperaverit,  op^rantur  in  eo  coelestla.  Si  autcm 
carni  conscnseril,  pnevalent  ei  terrena.  Ilii  ergo 
puu  sccundum  carncm  ambulant,  sed  secundum 
spiritum,  qui  non  lerrenis  et  carnalibus,  sed  coele- 
Stibus  et  spiritalibus  sunt  intenti,  nec  carnalitcr  ob- 


despiciendo  superbiunt;  hanc  qui  nesciunt,  subje- 
cli  et  timidi  in  aliis  mirantur,  quia  ab  eis  haec  ei- 
dem  duplicitas,  aequitatis  nomine  palliata  diligitur, 
dum  roentis  perversitas  urbanitas  vocatur;  luee 
sibi  obsequentibus  prxcipit  bonorum  culmiaa  qu»- 
rere,  adepta  temporalis  gioriae  vanitate  gaudere,  ir- 
rogata  ab  aliis  mala  muUiplicius  reddere ;  cuni  yU 
res  suppetunt,  nullis  resistenlibus  cedere;  cufa 
virlutis  possibiiitas  deest,  quidquid  explere  per 
roalitiam  non  valct ,  hoc  impacitica  boiiitate  gimu- 
lare.  Jurc  ergo  talis  prudentia  mors  animai  dicitur. 
Prudcntia  vcro  spirilus,  id  cst  justorum  sapienUa 
est,  nihil  pcr  ostcnsioncs  fiugere,  sensum  verlHt 
aperirc,  vera  ut  sunt  diligerc,  falsa  devitarc,  booa 


servanl  lcgcm,  sed  spiritaliler.  Quid  est  enim  sc-  ^  gratis  exhibcrc,  mala    libentius  toierare  quaro  fa- 


cundumcarnem  ambu!are?carnalibus  concupiscen- 
liis  consenlire.  El  quid  est  secundum  spiritum  aro- 
bulare  ?  adjnvari  spiritu  in  menle  et  concupisccntiis 
carnis  non  obcdire.  Sic  crgo  impletur  in  nobis  pcr 
Chrislum  juslificalio  lcgis,  non  adhuc  illa  qu:c  di- 
cit :  I  Non  concupisces  (Exod,  xx),  i  sed  interim 
illa  qu«  jubci :  <  Post  concupisccnlias  tuas  non 
cas  {Eccli.  xviii).  > 

€  Qui  enim  secundum  carnem  sunl,  quse  carnis 
snntsapiunt.  Qui  vero  sccundum  spiriium,  quaj 
sunt  spirilus  scnliunt.  Nam  pnulontla  carnis, 
inors  csl;  prudcnlia  autom  spirilus,  vlta  ct  pax. 
Quoniam  sapiontia  carnis  iniinica  csl  Dco.  Lcgi 
cnim  Dei  non  csl  subjocta,  ncque  cniin  potcst. 
Qui  autem  in  carnc  sunt,  Deo  placcrc  non  pos- 

SUIlt.     I 

Vere  in  illis  iinplctur  juslificatio ,  qui  non  se- 
cundum  carncm  ambulant*,  scd  sccundum  spi- 
ritum.  Nain  qui  sccundum  carncm  sunt^  id  cst 
qni  carnl  consenliuiil,  cl  sequcndo  appctitum  car- 
nis  vitani  suam  ducuiU,  sapiant  ea  qucesunt  car^ 
wis,  id  esl  sciunl  carnalia,  et  ciiriosi  sunt  in  car- 
nalibus,  atquo  saporem  delcclalMlem  illis  hahcre 
Tidenlur  leiiiporalia  el  torrcna,  qunc  carnis  sunt 
vcl  ad  carncin  pcrlinent,  idcoque  tales  non  justifi- 
cantur.  Sed  illi  qui  sunl  secundum  spiritum,  id  esl 
qui  sancto  Spirilui  conscntiunt  cl  ci  concordani,  ut 
spirilualitcr  vivanl,  sentiunt  ea  qua:  sunt  spiritus,  id 
est  divina  ct  spirilalia  bona  scnliunt  inlorius,  et  spi . 
ritali  dulceJine  rcplenlur,  ideoquo  juslitia  legis  pcr 
charilatem  in  illis  adimplctur.  Vcre  illi  qui  sapiunt 
ca  quae  suni  carnis,  non  juslificanlur,  sed  illi  polius 
qui  sentiunl  ca  qua;  sunt  spiritus.  Nam  finis  rcruin 
hocindicat,  cum  sapionlia  carnis  generet  inorlem, 
ct  sajiicntia  spiriius,  vilam.  Pocna  eniin  vel  praj- 
inium  evidenlor  declarant :  ct  cosqui  moriunturnon 
fuisse  iusiificalos ,  cl  cos  qui  vitam  adopii  sunt 
hnplcsse  jusliliam.  Nam  prudentia  carnis  mors  est 
aeteriia;  prudcntia  autem  spiritas ,  vita  et  pax, 
Prudentia  enim  carnis  cst  cor  inachin^^tlonibus  tc- 
gere,  scnsum  verhis  vclare,  quas  falsa  sunt  vera 
ostcndere,  qii»  vera  sunt  fallacia  demonslrare. 
J7jec  iwnirum  prudcnlia  risu  a  juvcnibus  scitur,  hsec 


cere,  nullam  iiijurix  ullionem  quxrerc;  pro  verilate 
contumelias  pati,  iucrum  pulare.  Et  haec  prudeu- 
tia  est  vita  animx  ct  pax,  non  solum  in  futuro  sae- 
culo,  sed  ctiamin  pra;scnli.  Difiiiiitio  autem  pruden- 
tise,  in  appetendis  bonis  et  vitandis  roalis  explicari 
solet.  Eadcin  namqueanimae  natura,  et  prudentiam 
carnis  habet  cum  iiiferiora  sectatur,  ct  prudentiam 
spiritns  cuin  supcriora  cligit,    sicut  aqure  natnra  et 
fVigore  congclascit,  cl  calore  soUiiur.  Per  pruden- 
tiam  carnis  proplerea  Deum  Ju;laii  colebant,    ut 
cis  secundum  carnem  beiie   esset,  idcoque  secun- 
dum  animam  erant  mortui.  Per  prudcntiani  aulem 
spiritus  justi  Deum  gratis  colunt,    id  est  quia  \\\s% 
P  bonus  est,  non  quia  dal  alia  boiia,  quji  dal  ct  iion 
bonis.   Et  ideo  pcr  lianc  spirilalem  prudentiani  vi- 
vunt  ctiam  nunc  in  anima  ct  pacein   hahcnt,  con 
cordanlcs  voluntali  divinae,  ct  amantes  proximi>$, 
nec  sc    vlndicantes  cum  Isesi  fuerint.  Multo  magis 
autem  in  futuro  vitam  hahehunt  xlernain,  ct  pacera 
tranquillitatis  pcrpetuae.  Et  econtra,   qui  carnaliter 
sunt  prudentes,    id  cst  qiii  appctunt  tempora!ia 
bona,   et  timcnt  tcinporMia  niala,  vel  suas  astute 
ulciscuntur  iiijurias,  ct  niagis  naturalihus  credunt 
rationilms,  quam  diviiiis  senlonliis,  mortcm  animae 
et  corporis  aelcrnam  paticnliir.  Elvere  pertalcin 
prudenliam  moritur  aniina  ct  corpus.  Quoniam  ta- 
pienlia  carnis,  id  cst  quoe  carnalihus  inlcndit ,    ct 
carnalia  studiose  agit,   inimica  cst  Deo,  qnem  non 
D  sihi  fincm  constituit.    c  Quicunquc  cnim   voluerk 
amicus  essc  sxculi  hujus,  inimicus  Dei  coiistituetur 
{Jac.w).  I  Inimica  cst   Doo,  dum  nil  putat,  Donii- 
num  possc  prretcr  quod  in  naluris  rerum  videtur  : 
inimica  cst  Deo,  quia  ojus  voluntati  non  obtempe- 
ral.  Lcgi  enim  Dei  non  est  subjecta.  El  facerc  con- 
tra  Icgcm,  hoc  cst   inimicum  Dci  cssc.  Non  quia 
Deo  aliquid   nocere  potest,  scd   quia  sihi  ipsi   iio- 
cet,  quisquis  resistil  voluntali  Doi.   Qiiod  crgo  ait, 
sapicnlia  carnis  inimica  est  Doo,  non  sic  accipiamus 
quasi  inimica  islapossit  Ixdcie  Deum.  Resistendo 
cnim  iniinica  cst,  non  noccndo.  Illi   autem  nocet, 
in  quo  cst  sapienlia  carnis ,  quia  vitium  eit.  Naturae 
nocet  in  qua  inest.  PcIIatur  vitiuro,  ct  natura  sant- 
bilur.  Hxc  rarnalis  sapicntia  nou  cst  subiecta  lef;i 


70! 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM, 


70i 


Dei,  ncque  enim  paUst  ci  esse  siibjecla.  Non  dixi,  A  non  eslis   in  carne,  ut  in  spiritu  Dci  silis.  Nani  si 


lioono  non  polest;  non  dixi :  anima  non  polest;  non 
dixi :  caro  iion  potcst;  sed  dixi :  quoniain  sapientia 
G&ruis  non  potest,  id  cst  vitium  non  pctest,  non 
natura ;  quomodo  si  dicatur  :  claudicatio  rect»  am- 
bulationi  non  est  sulijccta,  nO(|ue  cnim  potest.  Pes 
potest ,  sed  claudicatio  non  potcst.  Tolle  claudica- 
lionem,  ct  videbis  rcclam  ani))ulationcm.  Scd  quan- 
diu  claudicatio  cst,  non  potest.  Non  sit  sapientia 
C^rnis,  ct  bomo  est.  Sic  diclum  est  :  Legi  enim  Dei 
non  e$t  iubjecta,  neque  enim  potest,  tan(|uam  si  dice- 
rciur  :  Nix  non  calefacil,  nequeenim  potest.  Quan- 
diu  enini  nix  est,  non  calofacit.  Scd  resolvi  potest 
^t  fervere,  ut  calefacial.  Sed  cum  boc  facit,  jam 
mx  non  cst.   Sic  ot  pruJcnlia  vei  sapientia  carnis 


recedit  spirilus  Dei,  pondere  suo  spiritus  hominis 
revoivitur  in  caruero.  Redit  ad  facta  carnalia,  redit 
ad  concupisccntias  saeculares.  Sic  igitur  habete  li- 
benim  arbitrium,  ut  imploretis  anxilium.  Non  estis 
in  carne.  Et  boc  viribus  vcstris?ab6it.  Unde  ergo? 
Si  tamen  spiritas  Dei  habitat  in  vobis,  tunc  enim  in 
carne  non  estis,  sed  spiritum  Dei  babitatorem  ba- 
betis.  Sed  si  quis  spiritum  Christi  non  habet,  hic 
non  est  ejus,  id  est  non  possidetur  a  Christo ,  ncc 
est  membrum  Cbristi.  Spiritum  Dei  dixerat,  et  spi- 
ritum  Chrisli  subjunxit,  quia  non  sunt  duo  Spiritua 
sancti  lanquam  singulorum,  unus  Patris  ct  alter 
Filii,  sed  unus  potius  Palris  ct  Filii.  Sicut  autem 
anima  mca,   id  cst   spiritus  mcus  viviGcat  omnia 


dicitur,  cuni  aniina  pro  niagnis  bonis  temporalia  ^  mcrobra  corporisroci;  sic  spirilus  Chrisli  viviGcat 


Lona  concupiscit.  Qiianiliu  enim  appclilus  talis 
nninia;  inest,  Icgi  Dci  subjecta  esse  non  potcst,  id  est 
non  potest  implcrc  qure  lcx  jubet.  Scd  si  spiriialia 
boiia  dcsidcrarc  cocpcril,  ct  tcmporalia  conlcmncro, 
desinet  csse  carnis  prudenlia,  ct  spiritus  non  rcsi- 
sti»t  legi.  Sapicniia  carnis  non  subjicitur  divinx 
legi.  Nec  hoc  lanlum  dico.  sed  cliam  islud,  quod 
illi  qui  suut  in  carne,  id  cst  qui  volupialibus  carnis 
^cquiescunt,  Deo  placere  non  possunt,  Ipsi  enim  in 
carnesunt,qui  in  carnc  confiJunt,  qiiicancupisccn- 
tias  suas  scquuntur,qui  iii  his  habilant,  qui  carum 
volupialibus  obleclantiir,  qui  in  eirum  delcctalionibus 
bcalam  feliccnique  viu\m  conslituunl.  Et  idcoquan- 


omnia  mcinbra  eorporis  Christi ,  id  cst  omncs  clc- 
ctos  ejus.  Si  quis  aulcm  spirilum  Christi  non  habct, 
id  csl  si  quis  non  vcgelalur  spiritu  Christi,  si  quis 
non  vivit  spiritii  Christi,  hic  non  cst  mcmbrum 
Chiisti,  ncc  possessio  Christi ,  scd  diaboli.  Clia 
ritas  vero  tcstis  est  cssc  spiritum  Chrisli  in  co 
corde  quod  ipsa  replcvcrit.  Nunquid  enim  spirilum 
Christi  habet  ille ,  cujus  roentcm  odia  dissipanl » 
elalio  inflat,  ira  usque  ad  divisionero  roentis  cxa- 
spcral,  avaritia  cruciat,  luxuria  encrvit?  Non  uti- 
quc.  Quia  spirilus  Christi  uhi  habitat,  facit  aroicos 
ct  inimicos  diligi,  terrena  despici,  pro  coelestibus 
ffsluari,  carnem  proplcr  vilia  conteri,  rocntem  a 


diu  talcssuiit,  iiihil  Dcoqiiodplaceat- agcrepossunt.  r<  conctipisccnliis  frcnari.   £t  iste  spirilus  estqua^i 

quidain  titulus  divinx  posscssionis.  Quo  quisquis 
cx  tolo  carct,  ad  Chrislum  non  pcrtiiiet.  Sed  si 
Christus  est  in  vobis,  qui  ibidcm  habitat  uLi  spiritus 
cjus  cst,  ct  non  alihi ;  corpus  quidem  mortuum  est, 
non  propler  fragilitatcinterrenani,quia  de  tcrra;  piil- 
vcre  factumcst,  sed  propierpeccatum,  Non  dico  nior- 
tale,scdmortuuro.Namantequam  iroinutarctur  in  il- 
laro  incorruplioncro,qu(e  insanctorumrcsurrectionc 
promiltitur,  potoralcsseroortale,  quainvisnon  roori- 
turuin,  sicut  hoc  nostruin  potest  esse  xgrotabilc, 
quarovis  non  xgrotatururo.  Cujus  eniro  caroest  quae 
non  xgrotare  possit,  si  eliaro  alio  casu  priusquam 
aigiotet  occumbat?  Sic  ct  aliud  corpus  primi  ho- 
roinis  jam  eratroortale  etanlcquaro  peccasscl.  Quani 


\  Yos  autein  in  carne  iion  cslis,  sed  in  spiritu, 
c  si  tamon  spirilus  Dei  habitat  in  vobis.  Si  quis  au- 
c  tt*m  Spirilum  Chrisli  non  habct,  hic  non  cst 
€  cjus.  Si  auteni  Chrislus  in  vobis  est,  corpus  qui- 
c  dcro  roorluum  cst  proplcr  pcccatum  ;  spirilus 
f  vero  vivil  propter  justiGcalionem.  Quod  si  spiri- 
«  tns  cjus  qui  suscilavit  a  roortuis  Jcsum ,  liabilat 
f  iii  vobis,  qui  suscilavit  Jesum  Chrislum  a  roor- 
€  tuis,  viviGcabitet  roortalia  corpora  vcslra,  proplcr 
%  iiihabitantcro  spirituroejus  in  vobis.  » 

lUi  qui  sunt  in  carne,  non  possunt  Dco  placcrc. 
Sed  vos  non  cstis  in  carne,  ct  proptcrea  Deo  placc- 
tis.  In  hoc  quidcro  sxculo  adhuc  vivitis,  sed  tamcn 
in  carne  non  estis,  quia  non  in  voluptatc  carnis 


jacetis,  scd  carnalia  desidcria  supergressi  estis.  Nc  D  mortalitatero  fuerat  assuinptura  niulatio  in  xtcrnam 


quis  eniro  illud  quod  pra^inissum  est,  quia  qui  iu 
^inic  sunt  Deo  placcre  non  possunt^  dc  his  dictuiu 
ptjiarct  qui  de  hac  vila  nonduin  cxicrunt^  oppor- 
ttiuissime  subjunxit :  \os  autcm  non  estis  in  carne. 
IJlique  adhuc  in  vita  hac  conslitutis  ioquebalur, 
cl  tamcn  dixit  eos  non  esse  in  carne.  U;^roauis 
quidcin  scribebat,  sed  i^niversx  cleclorum  Ecclesise 
dixit :  Irilico  dixit,  non  palex  :  massx  latcnli,  non 
stipulae  apparenli.  Non  estis  in  carne  quia  non  fa- 
citis  opera  carnis,  conscnticndo  concut)isccuti:e 
c:^rnis.  Sed  cslis  in  spiriiu^  quia  sccundum  intcrio- 
rcn\  homincm  condelectamini  legi  Dei.  Et  hoc  cst, 
$i  tamen  spiritus  Dei  habitat  in  vobis.  Nam  si  spiritu 
^estro  ^)rxsumjtiSj  adim^  in  caruc  cstis.  Sic  crgo 


incorruptioncm,  si  in  liominc  juslilia,  id  est  obo- 
dientia  pcrmaneret.  Scd  ipsum  roorialc  non  cst  f;i- 
ctum  roortuum,  nisi  proptcr  peccatum  ,  quia  roox, 
ubi  prajccpluni  transgrcssus  est  horoo,  ojus  roeni- 
bris  vclut  aliqua  xgriludo  lclhalis  niors  ipsa  conce- 
pta  est.  Quani  aegriludincro  roortis  ct  in  nos  omncs 
ipse  transfundit,  ac  per  oam  ncccssario  roorituri 
sumus.  Corpus  crgo  nostrum  non  tantum  rooritu 
ruro  cst  proptcr  aniroa;  abscessuro,  qui  futurus  csl, 
sed  ctiaro  mortuum  csl  proptor  inGrniitatcm  carnis 
et  sanguinis^  Uabct  quidcro  adhuc  vitaro,  sed  lamcn 
corop^ratum  cirpori  illi,  quod  in  rcsurrccti  mc  fu- 
lurum  cst,  inveniiur  mortuuro,  quarovis  adhuc  ha- 
bcns  luinaam.  Corpus  quidem  ita  roortuuro  cst  ad 


705  HCRVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIIl  7Ci 

huc  propter  peccatuin,  sed  $pmtus  jam  vivit  propter  A  Smritum  ejusin  vobis.  Hisgradibus  boinine  pcrfeetOy 


iustifieationem.  Et  baec  vita  ex  fide  facta  est,  quo- 
iiiamc  justus  ex  flde  Tivit  {Habac,  ii;  Rom.  i;  Hebr, 
xii).>  Aiiima  enim  jam  pia,  quae  fuit  impia,  propter 
Justitiam  fldei  dicitur  ex  morte  revixisse  atque  vi- 
vere.  Et  hoc  intcrim  nobis  praestitit  gratia  Salvato- 
ris,  ut  anima  jaro  per  JQStliiam  vivat,  sicut  per  pec- 
catum  mortua  fuerat.  Hoc  enim  dictum  est ,  ne  ideo 
putarent  boroines  vel  nulluro  vel  parvum  se  babere 
benellcium  de  Christi  gratia,  quia  necessario  mori" 
turi  sunt  corpor.e ;  attendere  quippe  debent,  corpus 
quidem  adhuc  peccati  meritum  gerere,  quod  condi- 
tione  mortis  obstricturo  est,  sed  jam  spiritum 
ccepisse  vivcre  proptcr  justitiam  fidci,  qui  et  ipse 
fuerat  quadam  roorte  infldelitatis  exstinctus.  Non 
igilur,  inquit,  paruro  vobis  muneris  putetis  esse  col-  ^ 
laturo,  per  id  quiHi  Christus  in  voLls  est,  quod  in 
corpore  propter  peccaturo  mortuo ,  jam  propter  ]u- 
slltiam  vestcr  spiritus  vivit.  Nec  ideo  de  vita  quoque 
ipsius  corporis  desperetis,  sed  credite  quod  si  spiri- 
tus  ejus  qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis  liabitat  in 
vobis,  qui  suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuis^  vivi- 
ficabit  et  mortalia  corpora  vestra.  Vel  ita  continua- 
tur  :  Spiritus  quidcm  vester  jam  vivit ,  sed  si  Spiri- 
tus  Dei  hal)ilat  in  vobis,  corpus  quoque  vestrum  vi- 
vot,  sicut  corpus  Christi,  quod  jam  suscitatum  est, 
vivit.  Dixerat :  Si  autem  Christus  in  vobis  e$t ;  sub- 
jccit :  Quod  si  Spiritus  pacis  habitat  in  vobis.  Quem 
Spiritum  Chrisli  dixerat,  hunc  Spiritum  pacisadjuii- 


nulla  substantia  invenitur  m»lum.  Neque  lex  mala 
est,  quae  ostendit  hoinini  in  quibus  peccatorum  vin« 
culis  jacet,  ut  pcr  fidem  implorato  Liberatoris  auxi- 
lio  et  solvi  et  erigi  et  firmissiroe  conslitui  mereiCar. 
Iri  prima  ergo  actiune  quae  est  ante  legem,  nu!la  pu- 
giia  est  cum  voiuptatibos  hujus  saeculi.  lu  aeciinda 
quae  sub  lege  est,  pugnamus,  sed  vincimur.  In  ter- 
tia  quae  est  sub  gratia,  pugnamus  et  vincimus.  Id 
quarta  quae  est  in  resurrectiooe,  non  pugnamns,  ted 
perfecta  et  aetema  pace  requiescimus,  quia  nihil  no- 
bis  tunc  resistit  non  resistentibus  Deo.  Sabjungi- 
tur  enim  nobis,  quod  inferius  nostruro  est,  quod 
propterea  non  sobjungebatur,  qoia  superiorem  nobit 
deseruerainus  Deuro* 

€  Ergo,  fratres,  debitores  somus  non  canii,  ot 
<  secundum  camem  vivamus.  Si  enini  secundum 
€  caraem  vixeritis,  morieroini.  Si  autem  spiritu  fjh 
4  cta  camis  mortificaveritis,  vivetis.  > 

Dixi  qui  in  carne  non  estis,  sed  in  spirito»  si  ta- 
men  Spiritus  Dei  habitat  in  vobis,  et  si  Cbristus  est 
In  vobis,  et  quia  Deus  vivificabit  et  mortalia  corpon 
vestra  propter  inhabitantem  Spiritoro  ejus  in  vobis. 
Ergo,  fratres^  accepto  adjutorio,  porrecto  nobis  deso- 
per  divino  auxilio,  brachio  Domini,  porrecto  nobis 
auxilio  a  Spiritu  sancto,  debitores  sumus^  id  est  ex 
debito  servire  nos  oportet,  non  cami^  sed  Spiritui 
divino,  qui  in  noliis  habitat  et  tanta  bona  praestat. 
Dcbilores,  inquam,  sumus,  sed  iion  carni,  ut  secun- 


xit :  quia  ubi  Christus,  ibi  sine  dubio  Spiritus  san-  ^  dum  carnem  vivamus^  id  est  secunduro  carnis  volu- 


ctis  habitat,  atque  unus  est  Spiritus  Christi  et  Dei 
Quia  vero  in  illa  rcsurrectione  futura  mutatio  non 
solum  iiuUam  mortem,  qu»  facla  est  propter  pccca- 
ttim  scd  nec  morlalitatem  babitura  est,  quod  corpus 
animale  habuit  ante  peccatum ;  nunc  ait :  Qui  susci- 
tavit  Jesum  Christum  a  mortuis,  vivificabit  et  morta- 
lia  corpora  vestra^  ut  scilicet  jam  non  solum  non 
siiit  mortua,  sed  ncc  mortaiia,  cum  animale  resur- 
get  in  spirituale,  et  inortale  hoc  induet  immortaliia- 
tem,  et  absorbebitur  inortale  a  vita.  Cum  enim  prae- 
scntis  temporis  gratiam  determiuans,  diceret  mor- 
tuum  esse  quidem  corpus  propter  pcccatum,  quia 
vero  nondum  pcr  resurrectionem  renovato  peccati 
iueritum  manet,  hoc  est  neccssitas  mortis,  spirilum 
ait  vivere  propter  justitiam ;  quia,  iicct  adhuc  cor- 
porc  mortis  hujus  onercmur,  jam  secundum  inte^ 
rijrcm  hominero  coepia  rcnovatione  in  fidci  justi- 
tiaiu  respirarous  ;  tameii  ne  humaiia  ignorautia  de 
rcsurrectione  corporis  nihil  sperarct,  etiam  ipsum 
quod  propter  peccati  meritum  in  prscscnli  san^ulo 
dixerat  mortuum,  in  futuro  propter  justiliae  meri- 
tum  dicit  vivificandum,  nec  sicut  tantum  exmortuo 
\ivum  fiat,  vcmm  etiam  cx  mortali  immortale.  Dono 
cr<!m  Dei  quod  animx  datur,  id  est  Spiritu  sancto, 
Don  soluro  anima  cui  datur,  salva  ct  pacata  et  san- 
cta  fit,  sed  ipsum  etiam  corpus  vivificabitur,  eritque 
r.i  uatura  sua  mundissimum.  Vivificabit,  inquit, 
uiorlalia  corpora  vestra,  non  proptcr  mcrita  vestra, 
seJ pr.  picr  muDeia  5u:i,  idest  propter  inhGbitahiem 


ptaies  et  Jlecebras  vitam  ducamus.  Hoc  enim  modo 
fict,  ut  propter  inhabilantcm  Spiritum  Dei  vivificcn- 
tur  et  mortalia  corpora  vestra,  id  est  ut  vita  in  se 
mortero  mortificando  convertat,  si  iion  sccundum 
carncm,  sed  secundum  spirituni  vivere  studueritis. 
Proroissa  est  uobis  et  carnis  immortalitas,  propler 
Spiritum  Dci ,  quem  habemus  in  nobis.  Ergo,  fra- 
tres,  si  hauc  immortalitatcra  adipisci  voluii:us,  de- 
bitores  sumus  non  cariii,  ut  secuiidum  ejus  iilece- 
bras  vivamus,  quia  ipsa  nos  ad  mortem  trahit,  sed 
potius  Spiritui  sancio,  ut  secundumeum  vitam  iio- 
stram  dirigere  studeamus,  quia  ipse  nobis  vitam 
pneparavit  aeternam  ;  et  sic  fiervcnicmus  ad  illam, 
si  nunc  ejus  voluntatem  secuti  fuerimus.  Et  vere  ita 
0  se  habet  efTectus  utriusque  parlis.  Si  enim  secundum 
carnem  vixeritis,  moriemini,  id  cst  si  seciiiidum  mor- 
tem  viieritis,  totum  morietur ;  si  secundum  carnls 
coucupiscentias  vixeritis,  morieuiini  perpclualiter  et 
caraeet  anima.  Si  Spiritu  saiicto  moriificaveritis  fa- 
cta  carnis,  id  est  secundum  Dcum  vivendo,  voiupta- 
tes  carnis  et  desideria  cjus  exstitixeritis,  vivetis  iu 
aeternum  beati.  Hoc  est  opus  nosiruin  iii  bac  vita» 
spiritu  mortificarc  quotidie  facta  caruis,  affligerCy 
minuere,  freuarc,  inlerimerc.  Quam  n:uita  enini 
proficientes  jani  non  delectant,  quae  anlea  delecta- 
bant.  Quaudo  auleni  deicctabat,  et  non  ci  conseo- 
tiebatur ,  inorlificaliatur.  Si  jam  non  delectat,  mor- 
tincatuin  est. 

\  f^ulcua(\uc  enim  Spirilu  Dei  aguntur,  bi  filii 


703  COMMENT.   IN  EPISTOLAS 

c  sunt  Dei.  Non  enim  acccpislis  spiritum  scrvitutis 
I  itcrum  in  timore,  sed  accepistis  spiritum  adoptio- 
•  nis  Oliorum,  in  quo  clamamus  :  Abba  Pater.  Ipse 
c  enim  spiritus  testimonium  reddit  spirilui  nostro, 
'f  quod  sumus  filii  Dci.  Si  autem  filii,  et  bxredes  : 
|c  basredes  quidcm  Dei,  cohaeredes  autem  Chri- 
«  sti,  si  tamen  compalimur,  ut  ct  conglorifice- 
«  mor.  > 

Vere  vivetis,  si  Spiritu  sancto  opera  carnis  mor- 
tificaTeritJS.  Nunc  enim  filii  Dei  esiis,  ct  cum  eo  in 
perpctoum  rcgnabilis.  Et  hoc  est  quod  haoc  Apostoli 
verba  demonslrant.  Yivelis,  quia  filii  Dei  cstis.  Nam 
quicvnque  Spiritu  Dei  aguntur,  hi  filii  sunt  Dei. 
Cum  dixisset  Apostolus  :  Si  autem  spiritu  facta  car- 
rIi  mortificaveritis^  vivetis,  \d  est  illas  concupiscen* 
tias  carnis,  quibus  non  consentire  magna  laus  est, 
et  quas  uon  habere  perfeclio  est,  metuendum  erat, 
oe  quisquam  ad  mortificanda  facta  carnis,  de  Spiritu 
sancto  praesumeret.  Ergo  ne  hic  se  extolleret  hu- 
nianus  spiritus,  et  ad  iioc  opus  se  idoneum  firmum- 
que  jactaret,  subjecit  et  ait  :  Quicunque  enim  Spi* 
rilu  Dei  aguntur,  hi  filii  sunt  Dei.  Nou  qui  secun- 
dum  camem  suam  vivunt,  non  qui  carnis  voluptate 
dacontor,  non  qui  spirilu  suo  aguntur,  non  qui  lege 
aguntur,  sed  quicunque  Spiritu  Dei  aguntur,  hi  sunt 
filii  Dei.  Spiritus  ergo  Dei  quo  aguntur,  ipse  est 
spiritua,  quo  facta  carnis  mortificantur,  quia  ipse 
dat  continentiam  qua  frenetur  et  dometur  atque 
vincatur  concupiscenlia.  Aguntur  autem  Spirilu 
Deif  ut  et  ipsi  quod  agendum  est  agant,  et  cum 
egerint,  illi  a  quo  aguntur,  gratias  agant.  Spiritus 
«nim  Dei  qui  eos  agit,  agentibus  est  adjutor  et  du- 
ctor.  AguDtur  ergo  ut  agant ,  et  ad  hoc  eis  osteudi- 
Uir  quid  agere  debcaut,  ut  hoc  sicut  agendum  est 
agant,  id  est  cum  deiectatione  et  delectatione  justi- 
liae  :  quia  qui  Spiritu  Dei  agunlur,  charitate  agun- 
tur  et  eicitantur.  Nou  ergo  liltera,  sed  spiritu;  non 
lejge  praecipiente,  minante,  promittente ;  sed  spiritu 
exhortante,  illuminante,  adjuvante  aguntur.  Non 
quia  ipsi  nibil  agaut,  sed  ue  nihil  agant  boni,  a  bono 
agonuir  ut  agant.  Nam  tanto  magis  efficitur  quis- 
qoe  filios  bonus,  quanto  largius  ei  datur  a  Patre  spi- 
litus  bonus.  Pius  vero  est  agi  quam  regi.  Qui  enim 
regilur,  aliquid  agit,  et  ideo  regitur,  ut  recte  agat. 
Qul  aulem  agitur,  agere  ipse  vix  aliquid  intelligitur, 
Qood  ergo  Spiritus  Dei  sanctus  agit,  boc  est  quod 
Deos  operatur  omnia  in  omnibus.  Nec  aliquid  in  no- 
bis  libera  voluntas  melius  agere  potest,  quam  ut  iili 
se  commendct  qui  male  agere  non  potest.  Dixi  quia 
Uiii  Dei  estis,  si  Spiritu  Dei  agimini.  Et  vere  filii. 
Non  enim  accepislis  spiritum  servitulis,  sed  filia- 
tionis.  Non  accepistis  spiritum  servitutis  iterum^  id 
cst  sicut  olim  in  lege.  Non  cst  vobis  iterum  spiritus 
iste  servitutis,  scd  libertatis.  Idem  enim  spiritus  est 
legis  et  Evaugelii,  sed  propter  diversa  opera  dissi- 
miliCer  appellatur.  Judxis  fuit  spiritus  servitutis, 
sed  Cbristianis  est  spirilus  libcrtaiis.  Quia  eodem 
spirito,  id  est  digito  Dei  quo  lex  in  tabulis  lapideis 
scripta  est,  timor  incussus  est  cis  qui  gratiam  non  • 


PAlXi.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  m 

A  dum  intelligebant,  ut  de  sua  infirmitate  atqoe  pecc»- 
tis  per  legem  convincerentur,  et  lex  illis  fiercl  pae- 
dagogus,  quo  perducerentur  ad  gratiam,  quae  esl  iA 
fide  Christi.  Et  timor  ille  servilis  erat,  qoia  per  cun* 
non  tam  justiiia  diiigebalur,  quam  poena  timebatur. 
Jam  ergo  vobis  non  in  timorem  datur  spiritus,  sed 
in  dilcctioncm,  utnonservi,  sedfilii  simos.  Qui  au- 
tem  adhuc  ideo  bene  agit,  quia  poenam  tiniet,  et 
Deum  non  amat,  nondum  est  inter  filios.  Mandatum 
enim  Dei  si  tiinore  fit  poenae,  non  amore  jiislitiae» 
serviliter  fit,  non  liberaliter,  ct  ideo  necfit.  Non  enim 
bonus  fi  uctus  est,  qui  non  de  charitatis  radice  pro- 
cedft.  Non  accepistis  in  Novo  Testamento  spirilum 
servitutis  iterum  in  timore,  sicut  quondam  in  Ve- 
terj,  sed  accepistis  spiritum  adoptionis  filiorum,   \d 

B  est  qui  vos  Deo  adoptavit  in  filios  in  quo  spiritu 
clamamus^  id  cst  toto  mentis  aflectu  dicimus,  Ahba 
Pater,  Ipse  spiritus  facil  nos  Deum  vocare  Patrem 
iioslrum.  Et  si  iIIeestPateriioster,ergo  nos  filiiejus. 
Filii  clamant,  Abba  Pater.  Hoc  est  Abba,  quod  Paicr. 
Abba  enim  Hebraice  dicitur ,  pater  autem  Grxce  vel 
latine.  Sed  propter  utrumque  populum,  circcmcisio- 
nis  videricet  et  prxputii,  quiad  angularem  lapidem, 
id  est  ad  Christum  accessit,  posila  sunt  hxc  duo  no- 
niina  idem  significantia.  Hebraei enim fideles  clamanty 
Abba !  gcntiles  autem,  Pater!  Clamor  iste  cordis  cst^ 
non  faucium,nonIabiorum.  Intussonatauribus  Dei. 
Cum  auteni  damant,  aliquid  petunt.  Et  quid  pelunl, 
nisi  quod  de  illis  dictum  est.  c  Beati  qui  esuriunt  el 
sitiunt  justitiam,  quoniam  ipsisaturabuntur?(lfair/r. 
v).>  Quae  est  isia  petitio  ,  nisi  esuries  sitisque 
justitiae?  Huc  ergo  transeant  qui  sub  lege  sunt,  ol 
ex  servis  filii  fiant,  nec  sic  lamen,  ut  servi  esse  de- 
sistant,  sed  ut  tanquam  filii  Domino  et  Patri  libera- 
liter  ser^iant.  Accepimus  spiritum  adoptionis,  per 
quem  vocamus  Deum  Patrem  nostrum,  nam  ips^ 
sptn7fis  divinus  testimonium  reddit  spiritui  nostro  ^ 
id  Cbt  recognoscere  et  intelligere  facit  spiriiom  no- 
strum,  quia  sumus  fllii  Dei.  Ad  ipsum  enim  perli- 
nel  quia  eflicimur  unum  corpus  unici  filil  Dei.  £l 
per  hoc  quod  ipse  Spiritus  sanctus  charitatem  nobis 
infundity  quae  nos  facit  imitatores  esse  divluae  boni* 
latis,  ul  diligamus  inimicos  nostros  et  benefacia- 
mus  his  qui  oderunt  nos  (Luc.vi),  sicut  Pater  ccoe- 

])  lestis  sotem  suuni  oriri  facitsuper  I>onos  et  nialos, 
atque  pluil  super  juslo»  et  injustos  (Matth.  v),» 
evidenti  testimonio  declarat  mcnti  nostrae  nos  ess% 
filios  Dei,  cujus  bonitatem  pro  modulo  nostro  sequi- 
mur.  Filiorum  enim  est  imitari  patrem  suum.  Spi- 
ritus  Deidum  facit  nos  bene  agere,  testaiur  qao- 
niam  sumus  filii  Dei.  Sed  si  fHii  sumus^  crimus  el . 
hwredesy  id  est  ejusdem  gloriae  participes.  Noii  eniin  . 
inaniter  filii  sumus,  sed  magnum  inde  commodum 
habebimus,  quia  baeredes  Patris  nostri  erimus,  imo. 
ipseerit  baereditas  noslra,  sicut  in  Psalmo  caui^ 
miis : «  Dominus  pars  baereditatis  meae  {PsaL  xv).> 
Hceredes  quidem  Dei  erimus.  Sed  si  boc  parum  vi- 
dctur,  audiamus  adhuc  undeamplius  gaudeamus» 
qiiia  erimus  cohwredes  Christi.  id  est  siiuul  c,iu.v 


707  IIERVEl  BUIIGIDOLENSIS  MONACIII 

Cbrislo  hxrcdes,  carodem  sciliccl  quani  ipse  possi-  A  landa  est  in  nobis.  Ostendil  cnim  pcr  haec  qood  iila 


dcl,  bealiludlnis  haereditatem  cum  co  possidcntes. 
Ilscredes  quidem  Dei  e(Iiciemur,cum  ca  quae  Dei  sunt 
possidere  coeperimus,  id  cst  incorruplionis  ct  im- 
morlalitatis  gloriam  atquc  thcsauros  sapientix  et 
scientix  recondilos  {Colos,  n).  Cohxrcdes  autem 
Christi  cflicicmur  cum  reformavcrit  ipsc  corpus  l:u- 
militatis  nostrsc,  condguralum  corpori  claritalis  suas 
{Philip.iu).  Ihnrcdcs  autem  Dei  crimus,  scd  non 
cjiis  mortc  hanc  lia^rcditatcm  adipiscemur,cum  ipsc 
mori  hon  possit,  imo  cum  ipse  sit  hxrcdltas,  quani 
ab  co  percipiemus.  Soil  quoniam  cum  vocati  sumus 
adliuc  parvuli,  ot  ad  spiritalia  contemplanda  niinus 
idonci,  usquc  ad  humililatcm  nostrx  co;;iisitionis  sc 
miscricordia  divina  porrexil ,  ut   quomodGCunquc 


rcspicit  qu»*non  vidcntur,  id  cst  gaudia  scmpilerua; 
heatitudinis,  omnem  tribulationcm,  qusecunque  ci 
acciderit,  quamvis  s;eva,  quamvis  diuturna  videatur, 
levem  ducit  et  momenlancam ,  ctiam  si  tormeDlifl 
subjicialur  ct  eculcis  ct  unguUs.  Nam  eo  tempore 
quo  suppliciis  corpus  ojus  attcritur,  si  aspiciat  ad 
futuram  glorinm  et  considerct  quomodo  per  baec 
tormcnia  coipus  huniililatis  sune  transforraabitiiry 
ut  liat  conforme  corpori  glori:c  Unigeniti  Dei»  tribu- 
lationem  prxsentcm  pro  miniroo  reputabity  remu- 
ncraiionem  voro  futurnc  beatitudinis  inaestiniabililfr 
magnam  judicabit.  Et  quanto  magis  multiplicari  sibi 
tribulatlonem  ct  pocnas  vidcrit,  tanto  ampiius  sibi 
pondus  et  magiiiludincm  glorix  intelligct  curouiari. 


ccrnerc  nilercmur,quod  noncvidcntcr  atquc  pcrspi-  "  In  co  autem  quod  Apostolus  nuncdicit  existimOf  nom 

dubilat  ipse,  scd  dubilantcs  incrcpat,  sicut  et  alibi 
ad  ((uosdam  contemptores  suos  loquens  :  c  Puto  au- 
tem,inquit,quodet  ego  spiritumDci  habeam  (lCor. 
vii).  >  Qui  enim  dieit ,  pulo  vel  exislimo,  dubilare 
vidctur.  Sed  illc  inerepat,  noii  dubitat.  Et  ipsc  Do- 
minus  qni  omnia  scil,  increpans  infidclitatem  futu- 
ram  generis  humani :  c  Cum  vencrit,  inquit,  FiUus 
hominis,putas  invcnict  hdcm  in  lerra  ?  (Ltir.  X¥]ii).i 
Nam  et  homincs  de  his  rcbus  quas  certas  habent, 
aliqunndo  increpnlivc  dubitant,  id  est  verbum  du^ 
liilalionis  ponunt,  cum  corde  non  dubitent,  velut  si 
quis  indignctur  scr\o  suo  c:  dicnt :  c  Contemnis  me? 
Pulo  quia  dominus  tuus  sum.  fta  et  nunc  Apostolus 


cue  ccrncbanuis,  ipsum  moritur  quod  in  xnigniatc 
ccrncbainus,  cum  facic  ad  facicm  ccrnerc  cocpcri- 
mus  (/  Cor.  xiii).  Convcnicnter  ergo  dicitur  mori- 
turum  esse  quoJ  anferctur.  Cum  autem  vcnerit  quo 
perfectum  csl,  auferctur  quod  ex  parle  cst  {ibid.), 
Ita  nobis  quodamraodo  moritur  Pntcr  inxni^inle, 
et  idcm  ipsc  fit  lucrcditas  cum  facic  ad  faciciu  possi- 
dctur,  non  quia  ipse  moritur,  scd  imperfccta  in 
eum  nostra  visio  pcifecta  visionc  pcrveniiur.  Et  ta- 
ihen,  nisi  illn  prior  nos  nutrirct,  ad  aliam  plcnissi- 
mam  ct  cvidcntissimam  non  ciricercmur  idonei. 
Cohxredcs  etiam  criinus  Christi,  cum  in  finc  sa^culi 
absorpta    fucrii  mors  in  victoria  (/  Cor,  xv).  Non 


limuit  ille  habcre  cobaeredes,  quia   hmrcditas  cjus  p  dicens  exislimo,  increpnt  illos  qui  hocnon  aestinia- 


iion  fit  angusta  si  multi  posscdcrint.  Ilomo  enim  si 
habcat  unicuin  filium,  gaudct  ad  illum  magis,  quia 
Folus  omnia  possessurusest,  ct  non  habcbit  fratrcs, 
qui  cum  eo  dividanl  hairedilatcm,  et  paupcr  reina- 
neat.  Dcus  vero  unicum,  qucm  gcnuerai  ct  pcr  qucm 
cunctl  crcaverat,  misit  in  hunc  mundum,  ut  non 
esset  unus,  scd  fralrcs  habcrct  adoptatos  qui  cum 
co  possidercnt  haircdilntcm  vita;  percnnis.  Ilicrcdi- 
las,  inquam,  in  qua  cobcercdcs  ejus  eriinus,  non  mi- 
nuitur  nuiltitudine  filiorum,  iicc  fit  anguslior  nu- 
mcrositalc  coliaredum ;  scd  lanta  cst  muliis,  quanta 
paiicis ;  tanta  singulis,  quanta  omnibus.  Cohu^rcdes 
ejus  erimus,  iia  tamen  si  compatimur,  id  cst  si  cuin 
eo  patimur,  si  passionum  ejus  nunc  participes  cfli- 


banl,  vcl  non  existiinnnt.  Nonnulli  eniin  dum  fiitura 
gaudia  minus  altcndunt,  putant  intolerabilia  esse 
prajscnlia  mala,  qua»  perfcrunl.  Et  illorum  pusilla-* 
nimilalem  vcl  inriilelitalcm  incrcpat  nunc  Aposto-» 
lus  :  Si  compalimur,  inquit  et  conglorificabimur,  El 
verc  pcr  passionom  pervcniemus  ad  glorificationem. 
Nain  cgo  cxistimo,  quod  vos  non  aislimatis,  id  cst 
cgo  indubitaiitcr  scio  qxiod  passioncs  hujus  temporis^ 
quod  tam  brcvc  cst,  non  sunl  condigncc,  id  est  om- 
nes  simul  non  sunt  digna;  ad  promercndara  glo^ 
riam  futuram,  quw  revclabilur  in  nobts,  id  est  quae 
ita  manifcstabitur,  ut  sil  in  nobis,  quia  in  unoquo* 
qiic  nostrum  mar.ebit,  et  foras  apparcbil.  Hoc  cst» 
si  qiiis  palerctur  onincs  poenariim  accrbitatcSt  quas 


cimur ;  si  qualia  pro  nobis  illc  pcrtulit,  nos  taha  pro  D  in  tempore  praesentis  vitaj  suflerri  possunt,  non  es- 


nomine  ejus  pati  non  recusnmus';  si  non  pro  hu- 
mano  favore  vcl  temporaii  commodo,  scd  pro  amore 
illius  adversa  perferimus,  ut  et  conglorificemur,  id 
est  cum  co  glorificemur,  facti  coha^rcdes  ejus  et 
participes  gloria;  ipsius.  Conglorilicabimur  cnim,  si 
hoc  ejus  nobis  gratia  concesserit,  quia  cum  appa- 
ruerit,  similes  ci  erimus,  quoniam  videbimus  cum 
siculi  est  (/  Joan.  iii). 

c  Exislimo  eniro  quod  non  sunt  condignx  pa^sio- 
I  nes  bujus  temporisad  futuram  gloriamquse  revc- 
I  labitur  innobis.» 

Ne  cui  videretur  grave,  quod  dixerat  nos  debero 
compati,  mox  addidit  non  esse  condignas  passiones 
iiujus  temporalis  ad   futuram  gloriain  au;e  rcve-* 


SQnt  omncs  illse  passioncs  dignum  mcritum  ad  con- 
sccutionem  futurae  gloriaj,  qua?,  abiato  omni  vela- 
mine,  revclabitur  in  nobis,quando'percipieinusiUud 
c  quod  oculus  non  vidit,  rcc  auris  audivit,  ncc  iu 
cor  liomiiiis  asccndit  (  /  Cor,  ii).> 
c  Nam  exspcclatio  crealuric  revelationcm  filiorum 

>  Dci  cxspcctnt.  Vnnitnti  cnim  creatura  subjecla  esl 
I  non  volcns,  sed  propter  cuni  qui  subjecit  eam  in 

>  spe.  Quia  et  ipsa  creatura  libcrabitur  a   servi- 
»  tulc  corruptionis  in  libcrtatcm  glori»  iilioruia 

>  Dei.  I 

Verc  gloria  revclabilur  in  nobis,  qui  nunc  pro 
Dco  molestias  sustinemus,  quia  baec  gloria  est  ut 
filii  Dei  nppareamus.  Ilanc  enim  exspectamus.  iVs» 


7ZS  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ~  LN  EPIST.  AD  ROM.  liO 

ixspeetatio  ereaturw  revctalionem  fitiornm  Dei  ex-  A  <Iiii^  homo  qui  lugcniLc  constnnlL-c  statam  volens 


spectat,  Qaod  cst  diccre  :  Nam  et  hoc  ipsum  quod 
m  nobis  dolet,  cum  facla  carnis  morlificamus,  cum 
esurimus,vci  sitimus  per  abslincnliam,  dum  frenamus 
dclcctalioncm  concupiscenlix  per  caslilatcm,  dum 
injuriaruin  lacerationes  ct  conlumeliarum  aculeos 
per  palieiiliam  susUncmus,  dum,  negleclis  alque  re- 
jcctis  vuluptatibus  nostris,  pro  fructu  mnlris  Ecclesiae 
Inboramus,  quidquid  in  nobis  in  bac  et  hujusniodi 
altrilione  dolet,  crcatura  Ci^t.  Doict  enim  corpus  ct 
anima,  qujE  uliquc  creatura  cst,  ct  cxspcctat  revc- 
laliouem  filiornm  Dei,  id  cst  cxspectat  quando  ap- 
parcat  quod  vucalum  est  in  ea  gluria,  ad  quani  vo- 
calum  est.  Quia  cnim  Filius  Dei  unigenitus  non  po- 
lest  appellari  creatura,   quando  quidcm  pcr  ipsuin 


dcsi^ruit ,  prcssiis  justa:  morlalilatis  pondere,  no- 
lens  mutabililatis  sux  corriipliuni  scrvit.  Non  crgr 
sponte  crcatura  vanitati  sdbjccta  est,  sed  propter 
eum  qui  subjecit  eam  in  spe^  id  est.propter  ejus  ji!Sti 
tiam  atque  clemciUiain,  qui  ncquc  impunitum  pcc- 
catum  reliquit,  nequc  insanabilem  voluit^  esse  pec- 
cantem.  In  spe  est  subjccta  vanitati,  propter  misc- 
ricurdiam  liberanlis  pcr  remissioncm  peccatorniii 
ct  adoptionem  gratiac.  Ergo  in  spe,  qua  sperat  se 
adbaesuram  conteinplandse  vcritati,  subjecla  est  in- 
teriin  vanitati.  Quia  et  ipsa  crcatura,  iJ  cst  ipse  ho- 
ino,  cum  jain  signaculo  imaginis  proptcr  pcccatum 
amisso,  non  tamcn  tota  penilus  imaginc  deleta,  rc- 
mansit  tantummodo   creatura,  et  ipsa  crcatura,  id 


facta  sunt  omnia  quaecunque  Dcus  fecit,  distincte  B  estetipsaquaenondum  vocalur  filiorum  furma  pei  fe- 


etiam  nos  vocamur  creatura  aiilc  illam  evidentiam 
gloriae,  el  distincle  vocamur  Filii  Dei,  quamvis  hoc 
adoptione  mereainur.  Nani  illc  Unigenitus  natura 
filiuscst,  nun  adoptlonc.  Exspcclaliu  crgo  creatura;, 
iJ  cst  cxspcctatio  nostra  revelalionem  filioriim  Dei 
exspectat,  id  cit  qiiando  nppareat  quod  promissuro 
csc,  quando  rc  ipsa  nianifeslum  sit,  quod  nunc  spe 
sumus  <  Filii  enim  Dei  sunuis,  et  nondum  appa- 
ruit  quid  criinus.  Scimus  quia  cuni  apparuerit  si- 
miles  ei  crimus,  quouiam  videbiinus  cuin  sicuti  est 
(1  Joan,  III.)»  Ip!>a  est  revelatio  filiorum  Dei,  quam 
nunc  cxspcciat  cxspectntio  crcaturse.  Non  quod  crca- 
tura  rcvclalionem  exspcctct  allerius  natursc,  quse 
nonsit  creatura,  sed  ipsa  qunlis  nunc  est,  exspe 


cla,  sen*  tnntuin  crentura ,  liberabiiur  a  serviiute 
corruptionis,  Quod  ilaquc  ait ,  ct  ipsa  libcrabi- 
tur,  facit  intolligi ,  ct  ipsa  quemadinodum  nos , 
id  cst  ctdc  ipsis  nun^cst  desperandum,  qui  nondutii 
vocantur  filii  Dei ,  quia  nondum  crcdidcrunl  ; 
seJ  tnntuni  crenturn ,  quin  ct  ipsi  credituri  sunt , 
cl  libcrnbuntur  a  servitule  conuptionis ,  qiiem- 
admodum  nos  qui  jnni  filii  Dei  sumus,  qunmvis 
nundum  apparuerit  quid  crimus.  Liberabilur  ergo  a 
scrvitulc'corruptionis,  in  libertatem  gloriw  filiorum 
Dei,  idestcruntet  ipsi  ex  seivis  liberi,  et  cx  corrupli- 
bilibiis  incorrupli  in  vita  perfectn,  quani  habcbunt 
filii  Dei.  Tunc  enlm  creaturu  hoc  a  servitute  corru- 
plionis  cripict,  cum  ad  filiorum  Dei  gloriam  incor- 


ctat  quando  sit  qualis  futura  est.  Tanquam  si  dicc-  ^  ruptain  rcsurgcndo  sublcvabitiir.  Eleilos  cnim  nunc 

poena  corruptlonis  aggravat,  sed  tunc  incorrupiionis 
gloria  exallat.  Et  quantum  ad  pro^seiitis  liccpssitatis 
pondeia,  nunc  in  Dci  filiisde  lilicrtale  nil  ostcnditury 
tanlum  ad  subscquentis  libertatis  gloriain  tunc  iii 
cisde  scivitiiie  nil  apparet.  Crealura  ergo  servilute 
corruptionis  cxuta,  et  dignilale  liberlatis  adcpla,  iii 
filiorum  Dci  gloriam  verlilur,  quia,  unita  Deo  per 
spiritum,  quasi  hoc  ipsuin  qiiod  crcalura  est,  tran-^ 
sisse  ac  subegisse  declaralur.  Eique  ila  lunc  inhac- 
ret,  ut  illi  de  corruptionc  qiiae  pcr  resurreclioncni 
vincitur,  nihil  jam  in  suo  ainorc  conlradicnf,  scd 
unitaglorix  sui  Uedemptoris  fiat.Cujus  Kedemptoris 
respectu  potest  intclligi  dictuin,  quin  et  ipsa  libcra- 
bitur,  scilicet  jam  a  corruplionc  libei  atus  esl  ipse 
Dominus. 
c  Scimus  cnim  quod  omnis  creatura  ingemiscit 


retur  :  Operantc  piclore,  subjcclis  sibi  coloribus,  et 
ad  opus  cjus  pnratis,  cxspeclntio  colorum  innnifc- 
stationcni  imnginis  exspectat,  non  quia  tunc  alii 
crunt  aut  non  colorcs  crunt,  sed  tantum  quod  aliam 
dignitatem  habebui;t.  Dixi  quod  cxspectalio  crea- 
tcirai  exspectat  ut  revelcntur  filii  Dei.  Quod  recte 
diii.  Nam  ipsn  creatura  adhuc  suojecta  est  vanilati^ 
id  est  teinporalibus  rcbus,  qua;  sunt  vanilas,  quia 
€|uod  promilluiit,  iniplcre  non  possunt,  et  cvanes- 
duut  id  est  dcficiunt  ct  Iranscunt.  Ait  cnim  Salo- 
inon  :  c  Yanitas  vanitatum,  ct  omnia  vanitas.  Qua^ 
abundantia  est  bomini  in  omni  laborc  suo,  quem 
ipse  iaborat  sub  solc?  {Eccle,  i.)  i  Cui  ut  a  Domino 
dictum  cst :  c  In  labore  manducabis  panem  (dn, 
iii), »  ita  crgo  subjecla  est  humana  creatura  vani- 
lati.  Et  subjecta  cst  non  votens^  quia  homo  sponte 
peccavit,  sed  non  sponte  damnalus  cst.  Peccatum 
eniin  fuit  volunlarium,  id  est  contra  prxceptum  fa- 
cere  vcritatis  ,  peccati  aulem  poena,  id  est  subjici 
fallacise,  non  voluntaria.  Sponte,  ut  dixi,  peccavit 
crcatura  haec,  et  inimica  facta  cst  veritati ;  sed  ut 
meriio  punirctur,  non  sponte  subjccta  est  vanitati. 
Diligit  homo  spunte  vanitatem,  cum  dcscrta  solidi- 
iate  veritatis,  opinabilia  sequitur,  id  cst  mutabilia. 
Tanitates  enim  sunt  qiiae  mutantur  et  transcunt. 
Cum  autem  inde  meritas  poBiias  luii,  subjicitur  non 
sponte  vanitati,  sicut  subjccta  est  in  hoinine  pcc- 
cante.  Vanilali  cnim  crcitura  non  Aolens  subjicitur, 


et  parlurit  usque  adhuc.  Non  'solum  autem  illay 
sed  et  nos  ipsi  spiritus  primitias  hahentcs,  et  ipsi 
intra  nos  gemimus  adoptionem  filioriimy  exbpe* 
ctanlcs  redcmptionem  corporis  nostri.  » 
Yere  non  volens  subjecta  est  creatura  vanitati. 
Nam  inde  geinit :  Scimus  enim  quod  omnis  creatura 
ingemiscit,  Ycl  liberabitur  a  servilute  corruptionis. 
Nam  ideo  gemit,  quia  non  est  adliuc  inde  libcrata. 
In  uno  quoque  autem  hominc,  omnis  creatura  non 
universalitcr,  sicut  est  coelum  et  terra  et  oronia  quae 
in  eis  sunt,  sed  generatim  quodammodo  intelligi 
potest,  qiiia  rationalis  in  illo  cst,  quam  habere  cre- 


711  nCRVEI  BUKGIDOI 

uunlur  angeli ;  sensualis,  qua  et  l)estise  non  carent,  A 
utuntur  enim  sensibus  et  sensualibus  motibus  ad 
appetenda  utilia  et  vitanda  contraria,  et  vitalis  pri- 
vata  sensu  qualis  adverti  in  arboribus  potest.  Nam 
et  in  nobis  sine  sensu  nostro  fiunt  corporis  iiicre- 
menta,  et  capilii  nec  cum  prxciduntur  sentiunt,  et 
tamcn  cresciint.  Jam  vcro  corporaiis  creatura  evi- 
dentius  apparct  in  nobis,  quae  licet  ex  terra  facta 
alque  formata  sit,  insunt  tamen  illi  ex  omnibus  hu- 
jus  corporei  uuindi  clcmentis  quxdam  particulae  ad 
tcmpcriem  valctiidinis.  Nam  ct  calore  membra  vege- 
taiiliir,  qui  esi  ab  igiie,  cujus  etiam  lux  per  oculos 
oinical;  et  acrc  veiiarum  dccursus,  quas  arterias 
vocaiit,  aiqiie  spimmenta  pulmonis  iinplentur;  et 
bunior  nisi  essct,  nulla  spiramenta  confluerent,  vi- 
tamque  assunicret  siccitas.  Nam  et  ipse  sanguis  ^ 
buniido  lapsu  alias  vciias  rcplcns,  quasi  rivis  et  flu- 
niinibiis  per  cuncta  difl^uiidiliir.  Ita  nulium  est  crea- 
tur»  genus ,  quod  nun  liomini  possit  agnosci.  Ac  si 
oniiiis  creatuia  in  eo  congcmiscil  adhuc.  Propter 
quod  et  Dominus  Evaugeliiim  jussit  omni  creaturae 
pr.edicanj  {Marc.  xvr),  quia  in  uno  quoque  honiine 
(sicut  disseruimus)  est  omnis  creatura.  Omnis  itaque 
creatura  gemit  in  homine.  Non  tanta,  sed  omnis. 
Tanquam  si  dicatur  quod  solem  omiies  vident,  qui 
sun;  incolumes,  sed  non  toti  videiit,  quia  tantuni 
ociilis  vidciit,  ita  et  in  liomine  omnis  creatura  est, 
quia  ct  inteHigit  et  scntit  el  vivit  et  corpus  haliet; 
scd  nou  lota  creatura  in  ipso  est,  quia  sunt  pneter 
ipsuiu  et  angeli  qui  inlcirigunt,  ct  pccora  quas  sen-  ^ 
tiunt,  et  arbores  quae  vivuiit,  et  lapides  qui  tantum- 
niodo  sunt.  Scimiis  ergo  quod  omnis  ereatura^  id  cst 
hoino  fidclis  ingcmiacit^  id  cst  iii  iiiteriori  suo  gcniit 
ac  gcmitiim  scmper  rccentem  lidbct»  quandiu  siibjc- 
cLi  cst  vanitati,  et  ctiam  parturit,  id  est  cuni  suntma 
dinicullatc  ct  onerc  bonum  opus  facit.  Nam  sicut 
mulier  inagnis  doloribus  et  conatihus  profert  niiuin, 
ita  fidelis  homo  nisibus  maguis  ct  laboribus  produoit 
IVuctum  lK>ni  operis.Laborat  enim  ct  aflligitur  vlgiliis, 
et  jejuniis,aliisquesanctisactionibus.Et  hoc  facit  us- 
quc  adhuc.  Naro,  elsisunlaliqui  jam  in  sinu  Abrahae, 
d  latro  ilie  cum  Domino  in  paradiso  constilutus,  ilio 
die  quo  crcdidit,  gemerc  desiilcrit,  tamen  usque 
adhnc  omnis  crcatura  ingemiscit  et  parturit  in  ilhs 
«anctis,  qui  adhuc  in  praesenti  vita  laborant.  Non  j} 
solum  autem  iUa  ingemiscit,  sed  et  nos  ipsiy  id  est 
iioii  sohim  in  liomine  corpiis  ct  anima  et  spiritus 
simul  dolcnt  ex  difllcaltatibus  corporis,  sed  et  nos 
ipsi,  cxccptis  corporibus,  in  nobis  ipsis  ingemisci- 
iniis,  nosdico  primilias  spiritus  habentes,  id  est  quo- 
rum  jam  spiritus  tanquam  sacrificium  oblati  sunt 
Dco,  ct  divino  charitatis  igiie  comprchensi.  Hje  sunt 
onini  primitix  liominis,  quia  veritas  primum  spiri- 
tiim  nostriim  obtinet,  ut  per  bunc  caetera  compre- 
hendantur.  Jam  ergo  liabcl  primilias  oblatas  Deo, 
qui  dicit:  c  Mente  servio  legi  Dei,  carne  autem 
kgi  peccati  (Rom,  xvii),  i  et  de  quo  dicitur  :  c  Spi- 
ritus  quidem  promptus  cst,  caro  autem  infirma 
filarc,  xjy;.  %  Non  solum,  inquit,  omnis  creatura, 


ENSIS  MONACHI  7li 

id  est  cum  corpore,  sed  etiam  nos  ipsi  habeiites  pri- 
milias  spirilus,  id  est  uos  anima^,  quas  jam  primitiat 
mentes  nostras  obuilimus  Deo,  in  nobis  ipsit  inge- 
miscimus^  id  est  praeter  corpus,  adoptionem  fitiorum 
exspectantes  corporis  nostri  redemptionem^  id  est  ut 
etiam  ipsum  corpus  accipiens  beneficiam  adoptionis 
filiorum,  qua  vocati  sumus,  toios  nos  Uberatos, 
transactis  omnibus  molestiis,  ex  onini  parte  Dei  fl- 
lios  esse  manifestet.  Non  solum  ilia  ingemiscit,  sed 
et  nos  ipsi  primitias  spiritus  babientes,  id  est  qui 
jam  spiritu  ideo  servimus,  qui  jam  mente  Deo  cre- 
diinus^  et  in  ipsa  fide  primitias  quasdam  dedimus  ot 
primitias  nostras  sequamur.  Et  nos  ipsi  primitias 
spiritus  babentcs,  id  est  qui  nondum  quidem  ex  tolo 
quod  sumus,  scd  ex  ea  parte  qua  peccatoribbt  me- 
liores  sumus,  Deo,  non  vanitati  subditi  sumus;  boc 
cst,  per  primitias  spiritus  et  ipsi  in  nobismetipsit 
ingemiscimus.  Videtur  ctiam  speciaiiter  designaie 
apostolicam  dignitatem  in  eo  quod  ait,  et  no$  ipH 
primitias  spiritus  habentes,  id  est  qui  pruni  Spiritum 
sanctum  accepimus  et  digniora  ejus  dona  babemus. 
Non  solum,  inquit,  omnis  creatura,  id  est  omnit 
Ecclesia  crcata  iu  operibus  bonis,  quae  subdita  ett 
nobis,  sed  et  nos  ipsi  primilias  spiritus  habentes,  id 
cst  iios  apostoli  qui  ad  hoc  electi  sumus,  ut  priaii- 
tias  spiritus  accipcremus,  et  per  hoc  majores  sumos 
quod  ojus  primitias  habcmus,  vel  quia  primo  venit 
iii  nos,  vel  quia  dignius  ct  evidentius  dona  saa  de- 
clarat  in  nobis  per  genera  linguarum,  per  sanalio- 
nem  infirmorum,  per  resurrectionem  mortuoruro,  et 
per  similia  opera,  et  nos  ipsi  qui  tanti  surous*  qai 
jam  primitiis  sancti  Spiritus  acceptis  laetamur,  adbuc 
gemimus  miserias  habentes  ut  alii;  geroimus  intra 
nost  quia  in  nobis  est  unde  gemamus.  Yel  qaamvis 
iion  coram  hominibus,  tamen^intra  nos,  id  est  in  in- 
teriore  nostro  gemimus ;  nec  fictus  est  gemitus  no- 
sler,  sed  intra  mentis  arcana  resonat.  Et  gemimus 
exspcctantes  adoptionem  filiorum,  quia  n  c  dilatione 
ncc  aihersitate  frangimur,  sed  longanimiter  et  for- 
titer  exspectamus  adoplionem  filiorum,  id  est  at 
secundum  corpas  accipiamus  gloriam  adoptionis,  ut 
ct  anima  et  corpore  toti  simus  immortales,  et  lieati 
atque  in  omni  substantia  nostra  appareamus  ado- 
ptioni  filii  Dei.  Hanc  adoptionem  ^speciamus,  sd- 
licet  redemptionem  corporis  nostri,  id  est  ut  et 
ipsum  quod  adbuc  corrumpitur,  incorruplibiie  fiat 
et  immortale.  llaec  est  enim  redemptio  nostri  cor- 
poris,  ut  ab  omnibus  molestiis  rediniatar,  id  est 
liberetur  et  veram  salutem  consequatur*  Nondura 
cnim  Iiabet  salutem.  Nam  esuries  et  sitis  interficit, 
si  subventum  non  fiierit.  Medicamentum  enim  famis 
est  cibus,  \H  mcdicamciitum  sitis  est  et  potus,  cl 
niedicamentum  fatigationis  est  somnus.  Si  sepositis 
istis  non  sunt  morbi,  est  sanitas.  Si  autem  liabcs 
aliqtiid  quod  tc  possit  interficere  nisi  mandacaveris, 
noli  gloriari  de  sanitate,  sed  gcmens  exspecta  re- 
dempiionem  corporis  tui.  Gaude  redemptum,  scJ 
noiidum  re.  Spe  securus  es.  Etcnim  si  noii  gcmucris 
in  spo,  non  perveiiics  ad  rem. 


:i3  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  VI 

€  Spo  cnim  salvi  facli  sumus.  Spes  autem  qu«  A  superiorque  seryatur,  vel  ad  quaecunque  flagellanda 


<  videtur,  non  estspes.  Nam  quod  videt  quis,  quid 

<  sperat?  Si  autem  quod  non  videmus  speramus, 

<  per  palienliam  exspeclamus.  » 

jQuasi  diccretur  Apostolo  :  Quid  tibi  profuit  Cbri- 
8tus  si  adhucgemis?etquomoLlo  Salvator  saWum  te 
fecit?  Qui  enim  gemit  adhuc,  aegrotat,  sul)junxit 
atque  ait :  Spe  enim^  etc.  Ideo  gemimus  quia  $pe 
salvi  facli  sumus,  ideo  speramus  nos  salvandos,  et 
quod  speramus,  jam  quidem  exspectamus,  sed 
iiondum  tenemus;  et  donec  teneamus,  in  tempore 
suspiramus,  quia  desideramus  quod  nondum  teue- 
mus.  Nondum  re  salvati  sumus,  sed  adhuc  spe, 
quia  uondum  venit  nostri  gaudii  plenitudo,  nondum 
babemus  corpus  coelesie  et  spiritale,  id  est  corpus 


et  abolenda  peccata,  et  tamen  nos  nescientes  quid 
ista  prosint,  ab  omni  optamus  tribulatione  iiberari. 
Quid  enim  nobis  expedial,  non  satis  scimus.  Ali- 
quando  quod  putamus  obesse,  prodest;  et  quod 
putamus  prodesse,  obest.  Infirmi  enim  sumus ;  et 
quae  medicamenta  nobis  sint  utilia,  medicus  qui- 
d«m  novit,  nos  autem  ignoramus.  In  his  ergo 
tribulationibus,  quae  possunt  et  prodesse  et  no- 
cere,  quid  oremus  sicut  oportet  nescimus,  et  ta- 
men  quia  dura,  quia  molesta,  quia  contra  sensuro 
nostrae  inGrmitatis  sunt,  universali  humana  volun- 
tate,  ut  a  nobis  haec  auferantur,  oramus.  Sed  hoc 
devotionis  debemus  Domino  Deo  noslro,  ut  si  ea  non 
abstulerit,  non  ideo  nos  ab  eo  negligi  existimemus. 


angelicum  in  socieiate  angelorum,  &ed  speramus.  ^  sed  potius  pia  patientia  maiorum  bona  speremus 


Sed  quidem  jam  habemus  hanc  salutero,  banc  glo- 
riara.  Sed  spes  quce  videlury  non  esl  $pe$.  Et  ideo 
nondum  in  re  videmus  ipsani  salutem,  quam  in  spe 
habemus.  Ceriiludo  quae  praesentialiter  videtur,  non 
est  spes.  Nam  quod  videt  qui$,  quid  $perat  ?  Quod 
enim  vidclur,  quare  speratur?  Non  speratur,  sed 
scitur.  Sed  si  nos  $peramus  quod  non  videmtt$^  id  est 
redcmptionem  corporis  nostri  et  societatem  angelo- 
rum,  per  patienliam  exspectamu$  illud.  Spes  eniro 
ad  augmetiium  meriti  operatur  in  nobis  exspecta- 
iiom'm  futurae  salvationis,  et  etiam  in  ipsa  exspecta- 
tione  patienliam,  quia  invisibilem  salutem,  spe  nos 
confortaiitc ,  exspeclamus  longanimiter  patiendo 
mala  ])ra^sentia,  et  ideo  gcmere  cogimur.  1n  malis 
enim  si  quisquam  palilur,  non  in  bonis  quibus  frui- 
tur,  opus  est  patientia. 

<  Similiter  autem  spiritus  adjuvat  infirmilatero 

<  nostrain.  Nam  quid  orcmus  sicut  oportet  nesci- 

<  mus,  sed  ipse  spiritus  postulat  pro  nobis  gemitibus 

<  inenarrabjlibus.  Qui  aulem  scrulatur  corda,  scit 
c  quid  desiderct  spirilus,  quia  secundum  Deum  po«- 
c  stulat  pro  sanctis.  > 

Spes  nos  adjuvat  ut  palieuter  exspectare  possi- 
mus,  similiter  aulcm  et  spiritus.  Et  ideo  de  exspe- 
ctatione  vel  patientia  iiiiiil  nobis  attribuimus,  sed 
toturo  Deo,  cujus  bencficiis  bacc  possumus.  Non 
solum  enim  spes^nos  adjuvat,  sed  etiam  Spiritu$ 
sanctus  similiter  adjuvat  infirmitatem  nostramf  quia 


ampliora.  <  Sic  enim  virtus  in  infirmitate  perficitur 
{II  Cor,  XII ).  »  Vel  etiam  dum  beatam  vitam  peti- 
mus,  in  qua  sumus  immortales  atque  incorruptibi- 
les  corpore  et  spiritii,  quanturo  ipsa  est  pax,  quae 
praecellit  omnem  intelieclum,  etiam  ipsam  in  oralio« 
ne  poscendo,  quid  oremus  sicut  oportet  nescimus; 
sed  quiUquid  cogitationibus  occurrit,  abjicimus,  re- 
spuimus,  improbamus,  non  hoc  esse  quod  quaeri- 
mus  novimus,  quamvis  illud  nondum  quale  sit  no« 
verimus.  Est  ergo  in  nobis  quaedam,  ut  ita  dicam, 
docta  ignorantia,  sed  docta  Spiritu  Dei,  qui  adjuvat 
intirmitatem  nostram.  Nos  nescimus  quid  oremus 
sicut  oportet,  sed  ipse  spiritus  postulat  pro  nobis, 
id  est  postulantcs  nos  facit,  gemitibus  inenarrabilibus, 
Postulare  enim  nos  facit,  inspirans  nobis  deside- 
rium  etiam  adhuc  incognitae  tantae  rei,  quaro  per 
patienliam  exspeclamus.  Et  facit  postulare  gemiti- 
bus  inenarrabilibus.  Quomodo  enim  narratur,  quan- 
do  desideratur,  quod  ignoratur?  Quod  utique  si  om- 
nimodo  ignoraretur,  non  desideraretur.  Et  rursus 
si  videretur,  non  desideraretur,  nec  geroitibus  qua^ 
reretur.  Minor  vero  est  qui  postulat,  quaro  qui  po" 
stulatur.  Quomodo  ergo  spiritus  postulare  dicitur 
qui  minor  non  est  ?  Indigentis  enim  certissimum  in- 
dicium  est,  postulare  gemitibus.  Nullius  autem  rei 
esse  indigentem,  fas  est  credere  Spiritum  sanctum. 
Sed  juxta  quod  praemisimus  ipse  postulat,  qui  ad 
postulandum  eos  quos  repleverit,  inflammat.  Et 


cbaritalem  nobis  iiifuiulit,  per  quam  nostra  corro-  D  ipse  dicitur  gemere,  eo  quod  nos  gemere  faciat  de- 


bomtur  infirmitas,  ut  patienter  exspectare  valeat 
salutem  quam  sperat.  Similitcr  ut  spes,  adjuvat  nos 
(iharitas,  id  eslSpiritus  sanctus  non  solum  in  adver- 
sitatum  tolerantia,  sed  et  in  orationibus,  quia  nec 
bene  orare  sine  eo  possumus.  Nam  quia  ingemisci- 
mus  el  petimus  liberari,  spiritus  adjuvat  nc  vel  ante 
tempus  liberari  petamus,  vel  contraria  nobis  dari. 
Adjuvat  infirmitatcm  nostram  docens  et  faciens 
orare.  Nam  quid  oremus  sicut  oportet  nescimus,  $ed 
ipse  postulat  pro  nobis.  Nescimus  prout  oportetquid 
orare  debeamus,  quia  molestiae  tribulationesque 
teroporales  plerumque  prosunt  vel  ad  sanandum 
turoorem  superbiae,  et  ad  probandam  cxercendamque 
patientiam,  cui  probatae  et  exercitatae  clarior  merces 
Pathol.  CLXXXl. 


siderio  futurae  beatitudinis.  Ita  cnim  dictum  est.  po« 
stulat,  quia  postulare  nos  efilcit,  nobisque  postu-. 
landi  et  gemendi  inspirat  aflectum,  sicut  illud  in 
Evangelio  :  <  Non  enim  vos  estis  qiii  ioquimini,  sed 
Spiiitus  Patris  vestri  qui  ioquitur  in  voI>is  (Mattli. 
x).  I  Neque  enim  ct  hoc  ita  fit  de  nobis  tanquam 
nihil  facientibus  nobis.  Adjutoriuro  igitur  Spiritus 
sancti  sic  expressum  est,  ut  ipse  facere  diceretur, 
quod  ut  faciamus  facit.  Usitati  enim  sunt  taies  lo- 
cutionum  modi,  quando  per  efiicienlero  siguificatur 
id  quod  efiicitur;  sicut  frigus  pigruro  dicimus,  qukt. 
pigros  fflcit;  et  diero  tristem  vei  laetum,  quia  trittei^ 
yel  laetos  (acit.  Sic  et  Domlnus  Abrahae  dixit .  <  Nunc 
cognoviquod  Ume%%  Vye^iivViitii.^w^^'*^^^^^»»^ 


715  HERYEI  BURGIDOLENSIS  IfONACIll  716 

ut  co^nasceres  feci.   Secundum  quam  loculionem  A  vcrlunlur,  ut  usque  in   flncm  perducant  quod  In 


ipse  qui  est  Dei  sapientia,  dixit  se  nescire  dicm  vel 
lioram  finis  saecuii  (Matth,  xxv).  Quid  euim  potest 
esie  quod  ipse  nescirel?  Sed  quia  hoc  utiliter  disci- 
pulls  occullabat,  nescientem  se  esse  dixit,  quia  illo9 
nrscienles  occultando  faciebat.  Secundum  hanc  ^- 
guram  et  Patrem  solum  scire  dixil  ipsum  diem,  quia 
cumdem  Filium  scire  facerct.  Eodem  iocutionis 
modo  el  Spiritus  sanctus  postulare  vel  gemere  dici- 
tur,  quia  eos  in  quibus  habitat,  postulantes  et  ge- 
mcntes  facit.  Tel  appellatione  Spiritus  sancti  desi- 
gnatur  charitas,  qu£  per  Spiritum  sanctum  diffusa 
est  in  cordibus  nostris.  Sanctus  ergo  Spiritus  inter- 
pcllal  et  pro  nobis  gcmit,  id  cst  charilas  interpellat, 
(harilas   postulal,  charitas  gcmit,   charitas  orat. 


bono  essc  coeperunt.  Nam  sectmdum  propositum 
occultissim»  jusfitiae  bonitatisque  suae  Dcus  qucs 
praedestinavit,  ipsos  vocat  et  justiflcat  ct  gloriCcat. 
Proposuit  enim  Deus  illos  ad  vitam  vcnire,  cujus 
proposilum  mutari  non  potest.  Secundam  hoc  pro- 
positum,  non  sccundum  suum  meritum  vocati  sunt 
a  Deo  per  praedicatores  ut  sancti  sint.  Et  vere  se- 
cnndum  i>ei  propositum,  nam  quos  praescivit,  etc. 
Ordo  est :  Nam  quos  pra^scivit  conformes  fieri  ima  • 
ginis  Ft7ti,  id  est  imitatorcs  futuros  Ghristi,  etiam 
prasdestinavit,  illos  hoc  fore,  ita  ul  sil  ipse  prironge- 
nitus  in  multis  fratribus,  id  est  primatum  habens  in 
coUegio  sanctorum,  ct  jure  hxreditatem  patris  obU- 
nens,  aliisque  fratribus  dispertiens.  Sccundum  pro- 


Conlra  hanc  aurcs  claudere  non  novit  qui  illam  de-  ^  positum  sunl  vocali,  id  est  quod  vocati  sunt,  non 

aliunde  est  quam  a  pra^ordinaiione  Dei.  Nani  DcuSt 
quos  ab  2eterno  praescivit  ficri  conformes  Filii  sui, 
etiam  praedestinavit,  id  est  per  appositam  gratiam 
praparavit  illos,  ut  verbo  praiJicationis  crederent. 
Praedestinatio  est  gratiae  prffparalio,  quae  sine 
praescientia  non  polest  esse,  potrst  autem  sine  prae- 
destiiialione  pra^scientia.  Prjcdcstinatione  qiiippe 
Deus  ca  pra?scivit  qu:e  fuerat  ipse  facturus.  Uudc 
dictum  est :  Fccit  qiiie  futura  sunt,  pnescire  autem 
potcst  etiam  quae  ipsc  non  facit,  sicut  quaecunque 
peccata.  Qiiocirca  prsedosiinatio  Dei  quo;  in  bono 
est,  gratiae,  ut  dixi,  piicparalio  esl.  Gratia  vero  esl 
ipsius  pra^destinalionis  eflcclus.  Ha^c  est  prsedesti- 


dit,  sed  qul  scrutatur  corda,  id  est  Deus,  qui  in  oc- 
culto  cogitationis  suse  omnia  cordium  arcana  videt, 
scit  quid  desideret  spiritus,  id  est  approbat  et  implet 
hoc  qiiod  spiritus  facit  nos  desiderare,  quia  secun^ 
dum  Deum^  id  cst  secundum  Dei  volunlatcm,  postu- 
lat  pro  sanctiSf  id  est  postulare  sanclos  facil  pro 
seipsis,  vel  spiritus,  id  est  charitas,  secundum  Deum 
postulat  pro  sanctis,  quia  nihil  petit  charitas,  nisi 
quod  De^  gralum  cst,  ct  ideo  ipse  scit,  id  cst  ap- 
probat  desiderium  seu  petitionem  ejii^. 

c  Scimus  autem  quoniam  diligentibus  Dcum  om- 
<  nia  cooperantur  in  bonum,  his  qui  sccundiim  pro- 
I  positum  vocati  sunt  sancti.  Nam  quos  pracscivit. 


i  et  praedestinavit  conformes  ficri  imaginis  Filii  sui,  ^  nalio  sanctorum,  praescientia  scilicet  et  praeparatio 
.  ...  «:•  :«.^  «-:«.«™:...-  ;..  — i.i«  r„«.-:v....  ri..^„      bcncficiorum  Dei,  dc  quibus  certissime  liberantor 


c  ut  sit  ipse  primogenitus  in  mullis  fratribus.  Quos 
€  autem  pra^destinavit,  hos  et  vocavit ;  et  quos  vo- 
c  cavit,  hoset  justiflcavit,  quos  autem  jusliflcavit, 
1  illos  et  magnflcavit.  » 

Dum  patiinur  adversa  ,  nescimus  sicut  oportel 
quid  orare  dcbeamus.  Sed  hoc  pro  certo  scimus 
quia  diligentibus  Deum,  ita  ut  ipsam  dilectionem 
operibus  probent,  omnia  vel  adversa  vcl  prospcra 
cooperantur,  id  est  simul  flunt  in  bonum.  Passivam 
enim  signiflcationem  hoc  loco  babet  quod  dictum 
est,  cooperantur.  Et  dilecloribus  Dei  omiiia  coopc- 
rantur,  id  est  simul  fiunt  cuncta  in  bonum,  quia  in 
bonum  vertnntur  illis  omnia  qua^cunque  ipsis  acci- 
dunt,  non    solum  illa  quae  appetuntur  ut  molcsta. 


quicunqiie  liberantur.  Ex  his  enim  qui  praedestinali 
sunt  nullus  cum  diabolo  pcrit,  nulius  usque  ad 
morlcm  sub  diaboli  poteslate  remanebit.  Homm 
enim  si  quisquam  perit,  faliiiur  Deus.  Sed  nemo 
corum  pcrit,  quia  falli  non  potest  qui  praedestinavlt 
eos.  Quod  autem  ait  praedesiinatos  conformes  fieri 
imagiuis  Filii  Dci,  potcst  sccuiidum  interioiem  ho- 
minem  intelligi,  ut  iii  mente  coiiformcmur  illi.  Potest 
et  sic  accipi,  ut  qiicmadinodum  nobis  ille  mortaU- 
tate,  ila  nos  illi  efflciamur  coiiformes  immortaiitate. 
Secundum  hanc  iinaginem  Filii,  cui  per  immortali- 
tatem  coiiforinaniur  in  corpore,  etiam  illud  agimus' 
quod  item  <licit  Apostolus  :  <  Sicut  portavimus  ima- 


Usque  adeo  prorsus  omnia,  ut  etiam  si  qui  eorum  D  gincm  terreni,  porlemus  et  imaginem  ejiis  qui  dc 


deviant  et  exorbitant,  etiam  hoc  ipsum  eis,  proflciat 
in  bonuro,  quia  bumiliores  redeunt  atqr.e  docliores, 
•t  robustius  atque  cautius  post  insistunt  bonis  acti- 
bus.  Yel  diligentibus  Deum  omnia  coopcratur  ipse 
Deus  in  bonum,  sive  Spiritus  sanclns,  de  quo  supra 
dictum  est,  qui  et  Deus  est.  Gooperatur  enim  Deus, 
id  est  cum  electis  suis  operatur,  duin  illi  agunt  ct 
ipse  cum  eis.  Et  ita  cooperatur  eis,  ut  omnia  ver- 
tal  in  bonum  etutilitatem  eorum.  Sed  quia  noniiulli 
diligunt  Deum,  et  in  co  bono  quod  cii'perunt  non 
permanent  usque  in  finem,  mox  determinando  sul>- 
ditur :  his  qui  secundum  propositum  vocati  sunt  san- 
cti.  Hi  enim  in  eo,  quod  diligunt  Deum,  permanent 
wggue  m  Anem ;  et  qui  ad  tempus  inde  deviant,  re- 


cobIo  esl  (/  Cor.  xv),  »  ut  scilicet  qui  seciindum 
Adain  inortales  fuiinus,  secundum  Chrislum  immor- 
tales  nos  futuros  fldc  vera  ct  spe  c<Tta  flrmaque  te- 
neamus.  Sic  enim  nunc  eanidem  imaginein  porlare 
possumus  nonduni  in  visione,  sed  iii  flde;  nunduiu 
in  rc,  sed  iii  spe.  De  corporis  quippe  resurreclioiie 
tunc  loquebalur  Aposlolus,  cum  liiec  dicerct,  dciiide 
ut  sity  inquit,  ipse  primogenitus  in  multii  fratribus. 
Secundum  id  quod  unigenilus  cst,  non  habet  fra- 
tres;  secundum  id  autem  qiiod  primogenitus  est, 
fratres  vocare  dignatus  est  omiies  qiii  post  ejus  d 
per  ejus  primatum  in  Dci  gratiam  renascuntur  per 
adoptionem  flliorum.  Primogeiiitus  enim  dicitur  re* 
spectu  fratrum  eonsequeiitium  in  id  quod  ipse  prae- 


717  COMMENt.  LN  EPISTOLAS  PAULL  —  iN  EPIST.  AD  ROM.  718 

cessit.  Undc  ct  alio  loco  primogenitum  eum  a  mor-  A  Qois  poterit  nobis  quidquam  horum  auferre  ?  ?el 

quis  poterit  ejus  voluntati  resistere,  qui  nos  ad  glo- 
riam  praeordinavit  perducere  ?  Si  Deus  pro  nobis. 


4uis  dicil,  ut  sit  ipse  primalum  (enens,  quia  resur- 
rmio  mnrhiurum,  ut  jam  non  morianlur,  ante 
iihim  nulla;  post  illum  autem,  muilorum  sancto- 
nnn  est.  Dixi  quia  quos  piffscivit  et  pncc^eslinavit, 
quo$  aulem  prtvdeslinavit^  hos  el  vocavit,  Ilic  sub« 
audire  debemus,  secundum  propositum.  Sunt  enim 
et  alii  vocati,  sed  noii  elecii,  ac  per  hoc  non  se- 
cundum  propositum  vocali,  et  quos  vocavit^  hoc  est 
secuudum  proposituni,  hos  et  justipcavit,  Qnomodo 
si  alitiuis  impcrator  dispoiieret  aliquein  inlimam 
sublimare  ad  consulaluin,  et  daret  illi  sumptus  qui- 
bus  se  prxparcl  idoncuin,  et  ornarct  ut  digne  pro- 
moveri  possct  ad  tanlum  bonorem ;  ita  Deus  iilis 
quos  praedestinavit  ad  vilam,  dat  virtutum  et  bono 


quis  contra  nos  erit  ?  Deus  pro  nobis  ut  pixdestina- 
ret  nos,  Deus  pro  nobis  ut  magnificaret  sive  glorifi- 
caret  uos.  Si  Dcus  pro  iiobis,  quis  conlra  nos?  Si 
Deus  in  his  omnibus  pro  nobis  est,  qui  nobis  vult 
adversari,  paret  se,  si  potest  bellare  adversus  Deum. 
Nbn  enim  laedit  nos,  nisi  qui  Deum  vincit.  Et  quis 
est  qui  vincit  Omnipolentem  ?  Quicunque  reluctari 
voluerit,  sibi  nocet.  Si  Deus  pro  nobis,  quis  contra 
nos  ?  Eliamsi  tolus  mundus  contra  nos  insurgat  et 
omni  genere  tormentorum  iii  nos  saeviat,  quid  totut 
mundus,  quando  pro  nobis  est  per  quem  factus  est 
mundus  ?  Quid  est  omnis  qui  Deo  nititur  resistere 


rum  operuin  gradiis,  per  quos  ad  tantam  sublimita-  ^  psiranti  uos  ad  regnum  perducere  ?  Qui  etiam  FiUo 


teni  possint  erigi.  Vocat  enini  ilios  et  justificat  et 
magnificat.  Et  Ikcc  sua  dona  quibuscunque  ipse  do- 
navit,  procui  dubio  se  daturuin  esse  pra;scivit,  et  in 
sua  praescienlia  praiparavit.  Quus  crgo  praed*»sliiia- 
▼it,  ipsos  ei  vocavit  vocalioiie  illa  de  qua  dictum  est, 
sioelpoeniientia  suntdoaa  el  vocatio  Dei.  Nam  in  sua, 
quse  falli  mutarique  iion  polcsl,  prxscicntia  oi»cra 
siia  disponere,  iii  Doniino  nec  aliud  quidquam  esl 
praidestinare.  Non  ergo  alios,  sed  quos  prxdestina- 
vit,  ipsos  et  vocavit;  ncc  alios,  sed  quos  ila  vocavit, 
ipsos  et  justificavil;  nec  alios,  sed  quos  praMlestina- 
vil  et  vocavite(;Mj>(i7?cfltJi/,  illos  et  magnificavit^  sive 
glorificavit.  Praedcslinatio  nostra  in  nobis  facla  est, 
sed  in  occuUo  npud  ipsum  in  ejus  praescientia.  Tria 
vero  reliqua  iii  nobis  Hunt,  vocatio  et  justificatio  et 
magiiificalio.  Vocamur  praedestinaiione  poenitenliae, 
justilicamur  innovaiione  misericordiae  et  timoreju- 
dicii,  magnificamur  profectu  virtutum,  sive  glorifi- 
camur  asierna  bealiludine.  Ista  omnia  jam  facta 
8unt,  prsedestinavii,  praescivit,  vocavit,  justificavit, 
magnificavit,  quoniam  omnes  jam  prsesciti  ac  prae- 
deslinali  sunt,  el  multi  jam  vocati  atque  juslificati 
et  magnificati  sunt,  quamvis  adhuc  usque  in  fiiiem 
sxculi  multi  vocandi  et  justificandi  sini  atquc  ma- 
gnificaiidi.  Verba  tanicn  praRierili  lemporis,  posita 
sunt  de  rebus  eiiam  futuris,  tanquam  jam  fecerit 
Deus,  quae  jani  ut  fierenl,  ex  xternitate  disposuit 
qui  fecil  quae  futtira  sunt.  Quicunque  ergo  Judaei 


proprio,  id  est  non  adoptivo,  sed  naturali  et  consub- 
slantiali  iton  pepercit,  sed  pro  nobis  omnibus^  id  est 
pro  nostrum  omnium  salule,  tradidit  illum^  id  esl 
exposuit  in  mortem.  Et  qui  illud  quod  majus  est 
dedit  nobis,  id  est  Filium,  etiam  illud  quod  minus 
est  dabit  nobis,  id  est  regnum  suum.  Nam  qui  Fi- 
liura  dedit  quomodo  aliquid  negare  potuil?  Quomodo 
non  etiam  omnia  donavit  nobis  cum  illo  ?  Ubi  enim 
dedit  nobis  illum  in  quo  omnia  bona  sunt,  ibi  cum 
illo  omnia  nobis  utilia  dedit,  id  est  fidem,  remissio- 
iiem  peccalorum,  perfectionem  virtutum,  diversa 
dona  saucti  Spiritus,  et  in  futuro  saeculo  beatitudi- 
nem  sempiternam.  Et  tunc  qualis  erit  spiritus  bomi- 
nis,  nullum  omnino  habens  vitium,  nec  sub  quo  ja- 
ceat,  nec  cui  cedat,  nec  contra  quod  saltem  lauda* 
biliter  dimicet  pacatissima  vii  tute  perfectus  ?  Rerum 
ibi  omnium  quanta,  quam  speciosa,  quam  certa 
scientia,  sine  errore  aliquo  vel  labore,  ubi  Dei  sa- 
pieniia  dc  ipso  suo  fonte  potabitur  cum  summa  feh- 
citate,  sine  diilicullate  ?  Quale  erit  corpus,  quod 
omni  modo  spiritui  subditum,  et  eo  suflicienter  vi- 
vificatum,  nullis  alimoniis  indigebit  ?  Non  enim  ani- 
male,  sed  spiriiale  erit,  habens  quidem  carnis,  sed 
sine  ulla  carnali  corruptione,  substantiam.  Gum 
enim  beatitudinem  iilam  obtinuerimus,  tunc  habebi- 
mus  orania.  Nostra  quippe  erunt  ad  vivendum 
superiora,  uostra  erunt  ad  convivendum  aequalia, 
nostra  erunt   ad  damnandum  inferiora.  Sic  enim 


providentissinia  dispositione  praesciti,  prxdestinati,  d  habentur  ibi  omnia,  utsint  etomnium  8ioguIa,et 
▼ocati,  justilicati,  magnificati  vel  glorificati  sunt;      omuia  singulorum. 


non  etjam  noiiduni  renati,  sed  etiam  non  nali,  jam 
filii  Dei  sunt,  et  omniiio  perire  non  possuuL  Talibus 
ipse  Deus  omnia  cooperatur  in  bonum. 

c  Quid  ergo  dicemus  ad  haec  ?  Si  Deus  pro  nobis, 
c  quis  contra  nos?  Qui  etiam  proprio  Filio  non  pe- 
f  percit,  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum,  quo- 
€  modo  non  eliam  cum  iilo  omnia  nobis  donaviL  > 

Quoniam  quidem  Deus  tot  et  tanta  beiieficia  nobis 
contulit,  non  pro  meritis  nostris,  sed  pro  gratia, 
crgo  quid  dicemus  ad  hcec  tam  inagna  ejus  dona  ? 
Yidelicet  djcemus  ulterius,  quod  aliquid  a  nobis  ha- 
fceamus  ?  Non,  sed  omnia  gratiae  Dei  ascribemus.  Et 
si  Deus  gratuito  munere  suo  tanta  nobis  confei  t, 


c  Quis  accusabit  adversus  electos  Dei  ?  Deus  qui 
«  justificat.  Quis  est  qui  condemnet  ?  Ghristus  Je- 
c  sus  qui  moriuus  est,  imo  qui  et  resurrexit,  qui 
c  est  ad  dexteram  Dei,  qui  etiam  interpellat  pro 
c  nobis.  > 

Vere  salutem  et  omuia  bona  cum  Ghristo  Deos 
nobis  donavit,  et  habebimus  illa.  Nam  quis  nos  ac- 
cusabit,  ut  faciat  nos  his  privari  ?  Quis  adversus,  id 
esl  quib  contrarios  accusabit  electos  Dei,quos  secun- 
dum  immutabile  proposilum  vocavit  ?  Vel  ^ti  cc- 
eusabii^  id  est  quis  accusationem  deferet  addmiu 
electos  Dei?  NuIIius  accusalio  noeere  illis  poleriU 
Diabolus  quidcm  n\V\VOLt  %^%  %tt.>^^t%«  V4  ^f»^  ^ 


749 


nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


m 


ditbolus,  vcl  qux  ejus  accusttio  adversus  eos,  quos  A  non  possumus.  Non  propter  crimen,  non  propter 


Deus  eligit  ?  ejus  accusatio  contra  eos  non  valet. 
Quis  ergo  accusabit  eos  ?  Deus  ?  Non ;  quia  ipse  ju- 
stifitat  eos.  Et  repugnans  est,  ut  quos  justificat, 
ilios  accuset.  Deus  non  vult  illos  accusare,  alius 
non  potest.  Et  cum  nuUus  accuset,  quis  est  qui  con- 
demnet  eos?  Nulius.  Num  condemnabit  cos  Jesus 
Christus  ?  Nequaquam  rex  salvator  condemnabit  eos, 
qui  mortuus  est  ut  ipsi  vivant.  Dico  mortuus  est,  ut 
nos  pcccato  moriamur ;  imo  ut  maj  is  bencflcium 
designem,  dico  quia  etiam  resurrexit  ut  nos  cum  eo 
resurgamus,  et  primsc  resurrectionis  participes  si- 
mus.  Qui  et  in  coelum  sublimatus  est  ad  dexteram 
Deiy  ut  nos  post  se  elevet,  et  dexteram  partem,  qusc 
perpetuam  beatitudinem  dcsignat,  tenere  faciat  (/ 


humanum  favorem,  sed  propter  te  mortilicamur. 
Haec  cst  causa  martyruin.  Propter  te  a  quo  nolumus 
separari,  mortiflcaniur,  id  est  variis  poenis  affici- 
mur,  tota  die,  id  est  toto  tempore  illuminationis  no- 
strse,  ex  quo  de  tenebris  ad  lucem  Yenimus.  ^sli- 
mati  enim  sumus  ab  adversariis  nostris  sicui  ohs 
occisionisy  id  est  aestimant  nos  sine  respectu  miseri- 
cordiae  debere  occidi,  cum  nec  resistamus  eis,  sed 
in  simplicitate  et  mansueiudine  nostra  innocenter 
mori  simus  parati.  Haec  omnia  pro  Christo  patimur. 
nec  ab  his  superamur,  sed  in  omnibus  his  superamusy 
id  est  superiores  el  viclores  eflicimur,  non  pnipter 
noslras  vires,  sed  propter  cum  qui  dilexit  nos,  quia 
dum  in  iilius  amore  pcndemus,  ^nsum  doloris  iioa 


Joan,  ii).   Poiens  est  subvenire  suis,  quia  est  ad  "  recipimus.  lilius  enim  charitas  qua  nos  dilexit,  et 


dexteram  Dci,  id  est  omni  crealurae  praeiatus,  et  in 
honore  positus  in  quo  Pater  est,  quia  etiam  interpel- 
lat  pro  nobisy  quia  hunc  habcinus  apud  Patrem  ad- 
Tocatum  et  intercessorem.  Unigenitum  enim  Filium 
pro  homiiiihus  interpellare,  est  apud  coaeternum 
Patrem,  seipsum  hoininem  dcmonslrare;  eumque 
pro  humana  iiatura  rogasse,  est  eamdem  naturam  in 
divinitatis  sua:  celsitudinem  susceplsse.  Interpellat 
igitur  pro  nobis  Dominus  non  voce,  sed  miseratione ; 
quia  quod  damnari  in  electis  noluit,  suscipiendo  li- 
beravit. 

<  Quis  ergo  nos  separabit  a  charitatc  Chrisli  ? 

<  Tribuiatio,  an  angustia,  aii  perseculio,  an  fames, 

<  an  nuditas,  an  periculum,  an  gladius  ?  Sicut  scri-  ^ 

<  pium  est :  Quia  propter  tc  moriificamur  tota  die, 

<  aistimati  sumus  ut  oves  occisionis  (Psal,  xliii). 
i  Si^d  in  his  omnibus  superamus  propter  eum  qui 

<  diiexit  nos.  » 

Quandoquidem  Christus  pro  nobis  mortem  pertu- 
lii,  et  adhuc  interpellat  pro  nobis,  ergo  quis  separa- 
bit  nos  a  charitate  Christi  ?  id  est  quis  poterit  sepa- 
rare  nos  ab  amorc  quo  diligimus  Chrislum  ?  Nullus 
hoc  facere  poterit.  Num  faciet  hoc  tribulutiOy  id 
est  corporis  allliclio?  Nequaquam.  An  anqustia,  \d 
est  meiitis  anxietas  huc  facere  poterit,  ut  non  dili- 
gamus  Christum  ?  Minime.  An  perseculio,  id  est  de 
loco  ad  locum  expulsio,  separabit  nos  a  Christi  di- 
lectione?  Non.  Etsi  omnimodam  tribulationem  su- 


noslrum  ad  sc  afTectum  rapuit,  cruciatum  corporis 
et  dolorem  scntire  nos  non  slnit. 

<  Ccrlus  sum  enim  quia  neque  mors,  ncqiie  vita/ 
<  neque  angeli,  neque  principatus,  neque  virtules» 
neque  instantia,  neque  futura,  neque  fortitudo* 
neque  altitudo,  neque  profundum,  ncque  creatura 
alia  poterit  nos  separare  a  charilate  Dei,  que  est 
in  Christo  Jesu  Domino  nostro.  » 
Yere  nihil  nos  separabit  a  charilate  Dei,  nara 
iiide  certus  sum.  Non  opinor,  sed  certus  suniy  id  est 
pro  certo  et  constanli  firm.ter  tcneo  quod  neque 
mors  ulla,  ^ieque  vita  tcmporalis  promissa,  nec  aU- 
quid  eorum  qux  subduiilur,  poterit  nos  separare 
ab  amore  Chrisli.  Nemo  nos  separabit  inde  minando 
mortem,  quia  id  ipsum,  quod  diligimus,  Deum,  mori 
non  potest.  Nemo  inde  separat  nos  pollicendo  vitain, 
nemo  eniin  ah  ipso  fontc  separat  nos  aquam  poUi- 
ccndo.  Non  separat  inde  qui  niinatur  mortem,  quia 
qui  credit  in  Chrisluui,  licel  moriatur,  vivit,  Nc- 
quequi  pollicetur  \iiain,  quia  Christus  vitam  dat 
a:ternam.  Et  ideo  temporalisvit^  pollicitatio,  aetcmae 
coniparalionc,  contcmncnda  est.  ?feque  angeli  sepa- 
ratit  inde,  sive  boni  sive  mali,  qiiia  etiam  si  boni 
aiigeli  diccrent  ut  Christum  iion  amaremus,  quod 
nuiiquam  docent,  non  cis  acquiesoeremus.  Licelt 
iiiquit,  angeliis  de  cceilo  evangeiizet  vobis  praeter  id 
quod  accepistis,  aiiathema  sit  (GaL  i).  Non  igitur 
angelus  aliquis  inde  separat,  quia  non  est  angdns. 


stineamus,  etsi  animi  angustia  torqueamur,  etsi  nos  ^  cuin  inhaercmus  Deo,  nostra  mente  potentior.  Xeque 


adversarii  per  diversa  loca  persequantur,  nunquam 
a  Christi  amore  divelli  poterimus.  An  nos  ab  eo  fa- 
mes  separabit,  id  cst  desiderium  comedendi  sine 
abundantia  cibi  ?  Absit!  Annuditas^  id  estpcnuria 
vestis  hoc  faciet  ?  Nequaquam.  An  pericuium^  id  est 
apparatus  mortis  nos  dividet  a  Christo?  Ang/odtiM, 
id  est  ipsa  mors  gladio  facta  valebit  hoc  facere  ?  Ne- 
quaquam.  Per  haec  septein  designantur  universa 
quae  nos  in  hoc  sseculo  possunt  affligerc,  quia  se- 
|itenarius  universitatem  solet  exprimcre.  Sed  nui- 
luro  borum  poterit  nos  ab  amore  Cbristi  separare, 
fti  electi  sumus.  Et  hoc  dico  sicut  scripium  est  de 
nobis,  ubi  vox  nostra  exprimitur,  dicens  Christo  : 
(^iiia  9Topl9r  H  moriificamur  quoniam  a  te  separari 


principatusy  id  est  illi  angeli  qui  hahent  principalum 
super  alios,  sive  bonos,  sive  nialos.  In  utrisque  eiiim 
praeininent  alii  aliis.  Et  Dominus  contrarios  princi- 
patus  exspoliavit,  triumphans  illos  in  semelipso. 
Boni  vero  principatus  nunquam  nos  ab  illo  separare 
volent,  quorum  maximum  studium  e&t,  subjectos 
ad  eum  reducere.  Nec  etiam  virtutes  inde  separant, 
id  est  adhuc  sublimiores  angelica;  fortitudines,  quia 
si  bonae  sunt,  favent  nohis  ui  conjungamur  Dco ;  si 
vero  malae,  reprimuntur  ab  eo.  Enumeratis  omni- 
bus  adversis  quae  in  terra  sunt,  ascendit  in  ccelum ; 
et  ostendere  volens  quia  parum  est  si  contemoat 
terrena  supplicia  propter  Christum,  adjungit  etiam 
hoc»  quia  neque  angeli^  neque  principatui^  neqne  vir« 


Tll  COMMENT.  IN  EPiSTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  m 

tuies,  etc.  Quo.l  autem  dicit,  tale  est :  Non  soltim  A  <  testimonium  mihi  perhibente  con5ci«ntia  mea  ia 


honiines  abstrahcre  me  non  possunt  ah  amore  Chri- 
8ii,  setl  nc  angcli  quidem  neque  omnes  simui  coclo- 
rum  yirtutes,  si  coiivenianl  in  unum,  nec  si  a  regno 
deceJere  nie  necesse  sit,  aut  etiam  in  gehennam 
ti  uJi  pro  Chrislo.  Quod  enim  ait,  altitudo  et  pro- 
lundum,  et  vila  et  mors,  regnum  coelorum  et  gehen- 
nam  designare  videlur.  H£C  autem  dicit,  non  quod 
angeii  affectare  possint  aiiquando  eum  a  Christo  se- 
parare,  sed  etiam  ea  qux  impossibilia  sunt,  fieri 
posse  dicil  magis  quam  se  a  Christi  amore  sejungi, 
ut  per  hsec  quanla  in  eo  vis  esset  Dei  charitatis, 
ostenderet.  Neque  inslanlia  advcrsa  separant  nos 
inde,  hoc  enim  leviora  eo  scnlimus,  quo  ei,  a  quo 
Dos  separare  moliunlur,  arclius  inhxremus.  Neque 


c  Spiritu  sancto,  quoniam  tristitia  est  mihi  magna, 
4  et  continuus  dolor  cordi  meo.  Oplabam  enim  ego 
I  ipsc  anathema  esse  a  Christo  pro  fratribus  meis, 
I  qui  sunt  cognati  mei  secundum  carnem,  qui  sunt 
c  Israelit»,  quorum  adoplio  est  filiorum  et  gloria  el 
c  testamentum  et  legislatio  et  obsequiam  et  pro- 
c  roissa,  quorum  patres,  ex  quibus  esl  Christus  se- 
I  cundum  carnem,  qui  est  super  omnia  Deus  bene- 
I  dictus  in  saecula,  amen.  i 

Modo  nihil  potest  me  ct  alios  electos  a  Ghristo 
Bcparare,  sed  olim  fui  ab^eo  separalus,  et  optabam 
scmper  esse  alicnatus,  unde  nunc  doleo,  sicque 
mala  verluntur  in  bonum.  Nam  verilalem  dico^  ete. 
Yel  itaconlinuatur:  Certus  sum  quod  nibil  poteric 


ftHura^  id  est  futurorum  promissio,  separal  inde,  ^  nos  ab  amore  Chrisli  separare,  cum  ei  supradictit 


quia  quidquid  boni  fulurum  est,  ccrtius  promittit 
Dcus;  et  nihii  cst  ipso  Deo  melius,  qui  jam  profeclo 
bene  sibi  inhaerentibus  praesens  est.  Neque  instanlia, 
id  est  aliqua  imminentia  prsesentialiter  adversa  vel 
prospera,  neque  fulura  bona  vel  mala  separant  nos 
a  Chrislo,  hoc  est  nec  prsesentia  nec  futura  tempo- 
ralia,  qux  vel  delectant,  vel  premunt,  vel  spem 
dant,  vel  timorem  incutiunt.  Neque  fortiludo  alicu- 
ju8  fortiter  nobis  violentiam  inferentis  separat  inde, 
quia  ilie  cui  inhaeremus  fortior  est  omnibus.  Neque 
altitudOt  id  est  si  quis  nos  in  altum  levaverit,  ut  du- 
rius  priecipitet.  Ne^ue  profundum^  id  est  si  quis  nos 
in   profundum  niaris  demerserit,  aul  in  imum  car- 


beneliciis,  quia  nos  pnescivit  et  praedestinavit  et 
vocavit  et  justificavil ;  tum  ex  hoc  quod  cum  essem 
persecutor  Ecclesix  Dei,  nullo  modo  potui  fideles  ab 
ejus  charilate  quantumcunque  laboravi  divellere.  ut 
modo  multum  indc  doleam,  quod  tantam  crudeli- 
talem  in  eos  exercuerim.  Nam  ego  existens  in  Chri^ 
Mo,  id  est  in  corpore  Chrisli,  dico  vobis  verilatem 
ita  puram  quod  non  menlior  sicut  nonnuUi  qui  dum 
vera  loquuntur,  intermiscentfalsa.  Et  quianonnuUi 
vera  loqui  videntur,  qui  uoa  ita  habent  in  corde, 
adjungo  me  veritatem  ore  proferre,  teHimonium 
perhibente  mihi  conscientia  mea^  qnia,  etsi  vos  non 
creditis,  mea  tamen  conscientia  mihi  tesiis  esl  quia 


ccris  deposuerit.  Sivo  allitudo,  id  est   sublimitas  p  ycrum  dico;  et  testatur  hoc  non  in  sua  auctoritate, 


mundani  honoris  promissa;  et  profundum,  id  est 
ultima  dejectio  extremae.  calamilatis,  quse  in  hoc 
mundo  perferri  polest,  comminaia.  Vel  altitudo  et 
profundum,  id  est  sublimitas  eloquentiae  sxcularis, 
ct  profunda  perscrutatio  naturaiium  rerum.  Sive 
etiam  altitudo  et  profundum,  id  est  inanis  curiosi- 
tas  earum  reruni,  quai  vel  in  coelo  vel  in  abysso 
sunt  autesse  pulantur.  Sed  quocunque  modo  subli- 
roitas  et  profundum  inteUigatur,  non  poterit  nos  ab 
amore  Chrisii  separare.  Neque  creatura  alia,  id  est 
crealura  vlftibilis,  quia  et  nos  sumus  quidem  crea- 
tura,  sed  visibilis.  Et  ideo  alia  creatura,  id  est  di- 
versa  ab  interiori  homine  nostro,  quo  Christum  di- 
ligimus,  non  nos  ab  amore  ejus  dividet,  quia  amor 


sed  in  Spirilu  sancto,  qui  facit  eam  hoc  testari.  Do 
hoc  dico  tam  firmam  veritatem,  quia  tristitia  e$t 
mihi  non  exigua,  sed  magna  et  dolor  non  horarius, 
sed  conlinuus  cordi  meo,  Et  cur  est  mihi  nunc  tanta 
trislitia  et  tam  loiigus  animi  dolor  ?  Inde  scUicet 
quia  ego  ipse  qui  modo  sum  tantus  apostolus,  anta 
fidem  non  solum  volcbam,  sed  et  optabam  esse  ana' 
thema,  id  est  alienatio  aliorum  a  Christo^  ut  alie- 
natos  et  divisos  vel  separatos  a  Chrislo  farercm 
iUos.  Et  hac  optabam  pro  fratribus  meis,  id  est  pro 
Judaeis,  qui  mei  sunt  fiatres  in  legCj  quorum  legem 
volebam  defendere,  qui  sunt  cognati  mei  secundum 
carnem^  et  ideo  ampUus  juvandi  erant,  quia  omnium 
commoda  quxrcrc  del)emus,  sed  maxime  consan-^ 


corporum  qui  per  creaturam  aliam  exprimitnr,  non  D  guineorum.  Sed  ego  male  juvabam  eos,  quia  impe^ 

diebam  illos,  ne  in  Christum  crederent,  ^«t  sunt 
IsraelitcB,  id  esl  de  genere  Israel  descendentes.  Vd 
aliter :  Afiectum  suum  erga  Judaeos^ostendit  Aposto- 
lus,  dicens  et  juramento  confirmans,  se  eorum 
causa  plurimum  contristari,  quod  Christo  credero 
noluenint,  qui  eis  fuerat  reproroissus  et  ad  eos  ve- 
Dit  missus.  Tristitia,  inquit,  eSt  mihi  non  leyis,  sed 
roagna  et  dotor  continuus  cordi  meo,  non  qui  ad 
horam  pungat  et  transeat,  sed  qui  jirgiter  roaneai. 
Doleo  genus  nieum  beneficio  Christi  privari.  Opta- 
bam  enim,  id  est  jamdudum  optara  coepi  ego  ipso 
csse  anathcma,  id  cst  alienatus  a  Chrislo  pro  fra- 
tribus  mcis  Judaeis,  ut  ipsi  adhaererent  Christo;  op 


hoc  facict.  Vcl  aUa  r.reatura  mclius  inteUigitur  de 
bis  dici,  quae  non  sunt.  Et  ea  ergo  quae  non  sunt 
commemoral,  ut  oslendal  qiiia  etiam  si  csscnt  ea 
quae  non  sunt,  se  tamon  movere  a  proposilo  aut 
routare  non  posscnt.  Cerlus  sum,  inquit,  quia  nihil 
hornm  quae  eininieravi,  polerit  nos  separare  a  chari^ 
tate  Dei,  qiii  omnibus  iiiclior  est,  et  tot  tantaque 
beneficia  nobis  contulit  qu<p  charitas  est  nobis  in 
Chrislo  Jesu  Domino  nostro^  quia  nobift  charitatem 
suain  in  Chiislo  Pater  ostcndit,  quem  pro  nobis 
iradidit ;  el  ncnio  Palrcm  diligere  potest,  nisi  Chri- 
slum  dilexerit. 

CAPUT  IX. 
«  Veritalem   dico  in  Chrislo  Jesu,  non  rocntior, 


tabam  penre,  ut  iUi  salvarentur.  Xuxta  hunc  iansuht 


ns  ilEKYEI  DUnGIDOLENSIS  MONACHI  7Si 

ct  beatus  Michxas,  cum  inuUa  mala  Judaeis  \entura  A  Israel  (Exod,  ii); »  et :  c  Filios  enutrivi  et  exaltavi 


prophetaret,  ait :  i  Utiuam  non  esscm  vir  habens 
spiritum,  et  mendacium  potius  loquerer.  >  (Mkh.ii.) 
Amorc  enim  gentis  sux  voiuit  se  alienum  esse  a 
Spiritu  sancto  et  falsiloquum,  dummodo  plagas  illas 
et  captivitates  et  exitia,  quae  ipse  sua  vaticinatione 
prxdixcrat,  plcbs  Judaica  evaderet.  Sicut  ergo  Mi- 
1'hseas  a  Spiritu  sancto  alienus  fieri  voluit  prae  a- 
luore  plebis  suae,  ita  Paulus  anathcma,  id  est  alie- 
nus  oplavit  fieri  pra^  nimielale  diicclionis  fratrum 
6uorum.  Par  est  enim  alienum  esse  a  Spiritu  san- 
c(o,  et  alienum  a  Christo.  Moyses  quoque  pro  eo- 
dem  populo  mirabilitcr  intercessit,  objiciens  semet- 
ipsum  pro  eis,  dicens :  i  Si  dimittis  eis  peccatum, 
dimitte ;  si  autem  non  vis,  dele   me  de  libro  tuo. 


(Isa.  i),  >  elquorum  gloria,  ut  de  cunctis  ([entibag 
cligerentur  in  peculiarem  populum  IVei,  et  tfuormm 
lestamenta^  unum  in  littera,  alterum  in  spirita,  vX 
qui  prius  in  carne  servicrant  ca^remoniis  legis  abo- 
litis,  postea  scnircnt  in  spiritu  mandatis  Evangelit 
scmpiterni.  Testamcnta  cnim  ad  illos  praecipue  per- 
tiueut,  quia  et  Vetus  Testamcntum  iliis  est  datum, 
ct  Novum  in  Veteri  figuratum,  et  quorum  ett  Ugisla-' 
tio^  id  est  Vetcris  ac  Novi  Testamenti  datio,  quia  in 
Yeteri  datum  est  eis  ct  Novum.  Vel  legislalio,  id  est 
Mosaicx  legis  datio,  et  quorum  esi  obsequium^  id  esC 
exsecutio  inandatorum  coelcstium,  et  cultus  Dei,  et 
quorum  sunt  promissa  divina,  ut  quidquid  promissum 
est  patribus,  compleatur  filiis,   nisi  culpa   eoram 


quem  scripsisti  (Exod,  xxxii).  >  Ubi  demonstratum  B  ohstiterit.  Multa*.   enim    dc   Cliristo  proinisslonrs 


est,  intercessio  t>anctorum  quantum  pro  illis  valeat 
apud  Deqm.  Securus  enim  Moyses  de  justitia  Dei 
quae  eum  delere  non  posset,  impetravit  misericor- 
diam,  ne  illos  quos  juste  posset,  dclcrct.  Intercessit 
ergo  paratior  deleri  pro  ipsis  quam  ipsos,  sciens 
apud  misericorJiam  se  id  agere,  qux  quoniam  nullo 
inodo  deleret  ipsum,  etiam  illis  parceret  propter 
ipsum^  Sed  si  consideremus  Moysis  vocem  interee- 
dentis,  perspiciemus  eumdem  et  Moysis  et  Pauli 
erga  creditum  sibi  gregem  affcctum.  i  Pastor  enim 
bonus  ponit  animam  suam  pro  ovibus  (Joan,  x).  > 
Et  hoc  ipsum  est  diccre  :  c  Optabam  analhema  csse 
a  Christo ;  >  et :  i  Dele  me  de  libro   quem  scri- 


factx  suiit  palribus  eorum,  quorum  patrcs  suntilli 
nominatissimi,  quos  Yetus  Scripiura  laudat.  et  quod 
majus  pst  omnibus,,ex  quibus  est  Christus  secundum 
carnem  de  Maria  virgine  natus.  Quorum  patres^  ecce 
laus  a  piiorihus;  et  ex  quibus  Chrislus^  ecce  laasa 
postcrioribus.  Ex  eis,  id  cst  ex  geiiere  eorum,  est 
Christus  secundum  caruem,  qui  factus  est  ex  semi- 
ne  David  secundum  carucm,  sed  ex  natura  suae  di- 
viiiitatis,  in  qua  est  aequalis  Patri,  cst  ipse  super  om^ 
nia  Deus  benedictus  in  sacula.  Amen,  Per  hoc  enim 
quod  Dcus  supcr  omnia  dicilur,  Deus  naturaliter 
esse  ostonditur.  Dcuscnim  aliquando  nuRCupaiive, 
aliquando  vcro  esscntialiter  dicilur.  Nuncupative, 


psisti.  I  Qui  euim  delelur  de  libro  Dei,  analhema      sicut  Moysi  diclum  est :  c  Ecce  coiistilui  te  Deum 


lit  a  Peo.  Simulque  cernamus  Apostolum,  quantae 
charitatis  in  Christo  sit,  ut  pro  illo  cupiat  mori  ct 
mIos  perlre,  dummodo  omnc  in  illum  credat  ho  • 
minum  genus.  Perire  autem  non  in  perpeluum,  sed 
Siipraesentiarum.  Yult  perire  in  carne,  ut  alii  sal- 
¥cntur  in  spiritu  ;  suum  sanguinem  fundere,  ut 
inul^)rum  animae  conserventur.  Anathema  enim  iii- 
terdum  occisionem  sonat,  sicut  et  hoc  loco.  Optat 
ergo  pro  salute  fratrum  anathema  esse,  imitari  vo- 
lons  Dominum,  qui  et  ipse,  cum  non  esset  maledi- 
clio,  pro  nobis  factus  est  maledlctio.  Scriptum  eiiiiM 
de  illo  fuit :  i  Maledictus  a  Deo  qui  pendet  in  iigno 
{Deut.  XXI ;  Gal,  iii).  >  Et  sicut  Christus  fuit  malc- 
dictus  a  Deo,  sic  Apostolus  anatheina  a   Cliristo. 


Pharaonis  (Exod.  vii).  >  Essentiallter  sicut  ait : 
I  E^'o  sum  Deus  Abraham  ct  Deus  Isaac  et  Deut 
Jacob  (Exod.  iii).  •  Qi:i  vero  nuncupative  dicitor 
Dcns  inlcr  onuiin,  qui  nulcin  esseittinliter  dicitur 
D(MJs,  f  up.^r  onuiia.  Ut  orgo  Pauhis  ostendere:  Chri-^ 
stuni  naluraiiter  Diuni,  1:0:1  huiic  Deum  tantum- 
modo,  sed  super  omt;ia  Dcum  memoravit.  Quia  et 
elcctus  quisque,  siciit  prannisimus,  vcl  in  exemplo 
praerogai:do  positus,  dici  Deus  potesl,  sed  inter  om- 
nia,  quantum  nuncup:iiive ;  Cliristus  nutem  Deus 
super  omnia,  quia  naturaiiter  Deus.  Et  hoc  Amen^ 
id  eiii  vcre.  Et  proplerca  cst  dolor  cordis  Apostolo, 
quia  isle  iantus  ac  talis  iion  rccipilur  a  Ju.Iaeis,  de 
quorum  slirpe  generatus  est.  Et   in  quibus  tanta 


lloc  est  etlam  hic  anathema,  quod  ibi  maledictus;  D  fucruiil  bona,  dolet  curtanta  nuncmala  sint.  Nihilo- 


et  hoc  est  hic  a  Christo,  quod  ibi  a  Deo.  Christus 
enim  in  cruce  pendens  fuit  maledictus,  iJ  cst  morti 
addictus  a  Patre,  et  Paulus  in  passionc  martyrii 
fuit  anatbema  a  Christo,  id  cst  alienatus  atque  pri- 
yatus  vi^,  volente  Christo.  Optabam  enim  anathe- 
ma  ess<.  a  Christo  pro  fratribus  meis,  ut  illi  non 
essent  a  Christo  alieni,  qui  sunt  cognati  inei,  non 
secundum  spiritum,  sed  secuiidum  carnem,  quia 
in  spiritu  sunt  a  me  alieni.  Aflcctum  suum,  ut  dixir 
mus,  circa  illos  ostendit,  et  multa  de  illis  praecoiiia 
enumcrat,  ut  omnibus  pro  illis  dolorem  incutiat, 
quia  tunto  pejores  sunt  etiam  gcntibus.  Quorum^  in- 
quit,  ist  adoptio  fHiorum,  de  quibus  quondam  Do- 
Vnniu    Loqnebaliir  :    «  Fiiius  mcuf    primogenitus 


ininus  tatnen  lauilat  judicii  veritatcm,  nc  sententia 
Dei  in  propinquosct  fralres  suos  displicerc  videatur» 
ct  vel  austora  csse  vel  nimia.  Nani  subdit : 

I  Non  autein  quod  cxciderit  vcrbuin  Dei.  Non 
I  cnim  onines  qui  ex  Israel,  hi  sunt  Israclitae:  nc- 
I  que  qui  seincn  sunt  Abrahae,  omncs  fllii,  sed  iii 
I  Isaac  vocabitiir  tibi  scincn.  Id  est  non  qui  fdii 
«  carnis,  hi  lilii  Oei  ;  sed  ([ui  sunt  proinissionis, 
I  ;estininntur  in  seinino,  proniissionis  enim  verbuiii 
I  hoc  cst :  Secuniiinn  Iioc  tcmpus  veniam,  et  erit 
I  Sane  fllius.  » 

Dolco,  iiiquil,  de  pcnliiione  istorum,  sed  uon  idto 
quod  exciderit  verbum  Dci,  id  est  non  propterea 
quod  evanuerit  proniissio  Dci,  qui   semen  AVvah;i6: 


725  COMMENT.  IN  EPISTOIAS  PAULI.  -  IW  EFIST.  AD  RQIt.  7» 

talvari  promisit.  Non  ob  lioc  tamcii  contrislor,  quod  A      <  Non  soluro  autem,  sed  et  Rebecta  ex  ido  coi1'« 


excideritvcrbum  Dei,  <|uia  non  excidit,  non  irritumcst 
deductum,  sed  ratum  et  stabile  manet,  licet  quidam 
illorum  non  crediderint,  quia  verbum  promissionis 
Qon  est  faclum  Judaeis  tantuni,  sed  electis.  Non 
enim  omnet  qui  sunt  ex  hrael,  id  est  ex  carnali 
stirpe  Jacob,  //i  sunt  IsraeliKp,  id  cst  per  meritum 
fidei  et  justilia:  in  Israelltica  sorte  numcrandi ;  ne- 
que  quia  scmen  sunt  secundum  carnem,.  idcirco 
oinnes  lilii  sunt.  Mulli  cnim  ex  eo  carnaliler  pro-» 
creati  iunt,  qui  non  censentur  ejus  lilii,  sicut  oni- 
nes  quos  Celbura  pepcrit  vel  filius  Agar.  llaque 
verbum  Dei  excidcre,  essct  promissa  non  implori. 
Sed  volens  Aposlolus  oslendere  quia  non  excidlt 
verbiim  divinaj  promissionis,  non  enini  omiics,  in- 


c  cubitu  babens  Isaac  patris  nostri  {Gen.  xxv).  Cum 
I  enim  nondum  nati  fuissent,  aut  aliquid  egissent 
c  boni  aut  mali,  ut  secundum  electionem  proposi- 
f  loin  Dei  maneret,  non  ex  operibus,  sed  ex  vo- 
c  cante  dictum  est  ei  :  Quia  niajor  serviet  minori^ 
c  sicut  scriptum  est :  Jacob  dilcxi,  Esau  autem  odio  . 
c  babui  (Malac,  i).  i 

Isaac  qui  promissus  est,  utique  nuliis  operibui 
promeruerat  ut  nascituruspromitteretur,  ut  inlsaac 
vocarctur  semen  Abrabne,  id  est  illi  pertinereiit  ad 
sorlem  sanctorum,  quae  in  Cbristo  est,  qui  se  intel- 
ligerent  filios  promissionis  ,  non  supcrbientes  da 
mcritissuis,  sed  gralinc  vocationis  dcputantes,  quod 
coliaeredcs  essent  Cbristi.  Cum  cnim  promissum  est 


quit,  qui  ex  Israel,  bi  sunt  Israelilx:  ncque  qui  se-  B  ut  essent,  nibil  utiquemerueruntquinondum  erant. 


men  sunt  Abrahw^  omnes  plii,  sed  in  Isaac  vocabitur 
tibi  semen,  Ilic  enini  declarat  illos,  qui  non  credi-. 
dcrunt,  noii  essc  Israclilas  vel  filios  Abraha},  ncc 
Dcuni  proinisissc  vcl  dccrevisse  illos  fore  salvandos. 
Et  ideo  incipit  ratiocinari,  quarc  allo  et  justo  judicio 
Dei,  ropulsis  illis  gentes  sinl  inlromissae.  Non  omncs 
illi  sunt  lilii,  et  idcirco  babituri  bxrediUilem  aut 
salutem,  sed  in  Isaac,  inquit,  vocabitur  ti!)i  semcn, 
non  qui  filii  carnis,  hi  sunt  filii  Dei:  sed  qui  filii 
kunt  promissiomSf  wstimautur  in  semine,  Iii  Isaaq 
quippe,  qui  Abralia^  promissus  est  filius,  prxfigu- 
rati  suiit ;  non  qui  se  juslos  ipsos,  scd  quos  Ocus 
fucrat  ipse  facturus.  Propter  quod  et  filii  piomis- 
sionis  dicuntur,  ac  por  hoc  ipsi  filii  promissionis,  , 
iit  sint  semcn  Abraha;,  in  Isaac  vocantur,  id  est 
in  Cliristum,  vocanle  gratia,  congregantur.  Filii 
enim  carnis  pcrtinent  ad  terrenam  Jcrusalcm,  quae 
servit  cum  filiis  suis ;  promissionis  autem  filii  ad 
eani  quie  sursuin  est,  liberam  matrcm  noslram 
xtcrnam  iii  coelis.  Ili  crgo  vere  sunt  filii  AbiabiC, 
qui  gratuilo  Dei  munere  sicut  Isaac  pronruiiii.iur, 
€l  gratuilo  ejus  munere  boni  elTiciuntur.  Nam  sicut. 
Isaac  non  incruit,  ut  nasciturus  promittcrelur,  sic 
et  isti.  Et  vere  promissus  est  Abrahai  filius.  Nain 
hoc  est  verbum  promissionis,  id  est  in  hoc  vcrbo 
proniisil  Dcus  :  Sccuudum  hoc  tempus  veniamy  U\  cst. 
revolulo  anno,  oslenilam  me  libi  adesse  in  effechi 
virtutis,  ct  crit  Uinc  Sara  [iliHS  in  ulcro.  Secunduin 


Promissus,  inquam,  est  Isaac.  Sed  non  solum  ille 
])romissus  est,  qui  reprobato  Ismaele  solus  possi- 
dcrct  hsereditatem  patris,  sed  et  Rebecca  promissio- 
ncm  similem  divinitus  accepit,  habens  in  utero  genii-^ 
iios  ex  uno  concubitu  Isaac  patris  nostri  qiiem  ut  pa-; 
trem  liabemus  imitari.  Ex  uiio  concubitu  habuit 
eos  Rebecca,  ut  non  solum  de  suis,  neque  de  paren- 
tum  meritis,  sed  nec  de  ipsius  qufdem  unius  patrit 
mutata  sorle  in  meiius  voluntate  gloriaretur  Jacob» 
dicens  idco  se  a  Creatore  diiectum,  quia  pater  ejui 
quando  eum  seminavit,  meiioribus  iaudabilioribut- 
quc  moribus  fuit.  Ex  uno^  inquit,  concubilu,  Unum 
tunc  ad  seminandos  eos  meritum  patris,  unum  ad 
concipiendos  meritum  matris.  Simui  enim  amba 
sunt  uno  tempore  coacepti.  Promissio  facta  Sar» 
vcl  Abrahse,  ostendit  quod  nullus  propter  genus  sal* 
vatur;  isla  Rebeccae,  quod  propler  nullum  meri* 
tum  suuin  vel  parentum  aliquis  eligitur,  sed  solt 
gratia.  Vel  ne  quis  diceret  quod  Ismael  ex  ancilla 
concubina  gcnitus  non  debuit  hsercs  fieri,  sed  Isaaa 
ex  libcra  uxore  natus,  quod  scilicet  ille  per  indigni  • 
lateni  matris  sit  hxreditate  privaius ,  et  iste  non 
per  Dci  gratiam,  sed  pcrmatris  merilum  etdigni- 
latcm  sit  haeres  efTectus,  proponit  Apostolus  exern* 
pluni  dc  aliis  duobus,  id  est  de  Esau  et  Jacob,  in  qai« 
I)us  unum  fuit  nieritum  patris  et  matris,  et  ex  qui* 
bus  altcr  reprobatus  est,  alier  vero  sola  gratia  ele* 
clus.  Et  bi  duo  sicut  duo  filii  Abrahx,  tenuerunt  fi- 


hoc,  inquit,  tompns  vi  niam,  ul  vtTbi  gralia,  si  tunc  D  guram    reprobandorum  et  salvandorum.    Diximus 


ver  crat  vcl  aulunuius,  scqnenli  annu  venircl  iii 
vere  vcl  aiilunmo.  In  hac  sontcnlia  conleiidit  Apo« 
stolus  oslcnderc,  qnoniodo  Isaac  iion  filius  sii  car- 
nis,  scd  Filius  Oci,  rcdioiis  ad  ea  q'.i;e  dc  ipso  in 
Gencsi  scripla  sunt.  Promissionis,  inquit,  verbum, 
etc.  Non  ergo  porordincm  nalivitatis  carnalis,  Isaac 
natus  cst,  quippc  cum  ct  Abraham  emortui  jain 
corporis  habcrclur,  et  vulva  Saraj  cssct  cmorlua, 
sicut  supcrius  oslcnsum  cst ;  sed  pcr  virtutem  ejus 
qui  tiixit :  Sccundum  hoc  tempus  veniam,  et  erit  Sar(B 
filius,  id  cst  balichit  Sara  hlium.  Merito  igitur  non 
carnis,  scd  Dci  Filius  esse  dicitup,  qui  et  adventu 
e$  sermone  Dci  nascitur,  ac  propterea  spiritales  £c- 
clcsi»  filios  aplissime  pra^signat. 


quod  Rebecca  geminos  in  utero  portans,  accepit  di- 
vinitus  promissionem,  in  qua  declaratum  est,  quod 
alter  eorum  reprobandus  esset,  et  alter  eligendus. 
Nam  diclum  est  ei,quiamajor  servietminori.  Ettunt 
facta  est  hxc  promissio,  quando  nec  boni  nec  mali 
quidquam  adhuc  fcoerant  fiiii.  Cum  enim  nondum 
nali  fuissenty  aut  aliquid  eyissent  boni  vel  mali,  quia 
ct  in  utero  videri  possent  aliquid  meruisse  lucfando^ 
diclum  est  ei,  id  est  matri,  quia  c  major  serviel  nii- 
nori  (Gen,  xxv).  •  Ideo  tunc  diclum  cst,  ut  proposi-- 
tum^  id  csl  pncfinitio  vel  pnsordinatio  Dei,  maneret, 
id  est  iinpleretur  et  rata  constarct  secundum  electio^ 
nem,  id  est  secundum  gratiam,  qua  eligit  quot  eii^ 
gil.  Et  dicturo  est,  non  ex  opiritus  patrisvtl  mttrit»^ 


7f7  ^  BERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII  TM 

nec  ex  fuCuris  operibus  nliorum,  $ed  ex  v^cante^  id  A  dit  iii  h;ereditateni,  aller  exhaeredatur.  Non  facUOent 
est  ex  Deo  qui  per  gratiam  Yocabat  Jacob. 


Namsi 

futura  opera  vel  bona  hujus  vel  mala  illius,  qu£ 
Deus  utique  praesciebat,  veliet  Apostolus  intelligi,  ne- 
quaquam  diceret,  non  ex  operil)us,  sed  diceret,  ex 
futuris  opcribus,  dictum  est  et,  inquit,  quia  major  id 
est  Esau  qui  erat  primogenitus,  serviet  minori,  id  est 
Jacob.  Hicjam  servitus  unius,  et  libertas  atterius 
prsenuntiata  est.  Ftutiquc  servitus  aclionem  iniqui- 
tatis  hoc  loco  designat,  libcrtas  vero  actionemjusti-* 
tiae.  Nam  si  ad  corpoream  servitutem  respiciamus, 
inagisvidebiturJacobilli  servisse,  quam  ipse  Jacob. 
Jacob  quippe  de  Mesopoiamia  rediens,  obtulit  ei 
multa  munera,etdominumeum  vocavit,  et  humiliter 
adoravit.  Quomodo  igitur  servivit  ei  Esau,  nisi  af- 
fligendo  eum  et  premendo  ac  perscquendo?  Unde 
Salomou  ait:  c  Qui  stultus  est,  serviet  sapienti 
(Prov.  xi).>  Quia  coutra  sapientis  vitam  dum  stultus 
praeeminens  terrorem  potestatis  exercer,  dum  hunc 
laboribus  fatigat,  contumeliis  lacerat,  profecto  hunc 
ab  omni  vitiorum  rubigine  urendo  purgat.  SSultus 
ergo  sapienti  et  dominando  servit,  quem  ad  meiio- 
rem  statum  premendo  provehit.  Et  juxta  hunc  mo- 
dum  Esau  fratri  suo  servivit.  Secundum  litteram 
tutem  Esau,  id  est  populus  Idumaeorum,  qui  de 
Esau  descendit,  servivit  minori,  id  est  subditus 
fiiit  populo  Judaico.  Allegorice  vcro  Esau,  id  est 
populus  Judasorum,  qui  fuit  primogenitus,  scrvivit 
minori,  id  est  populo  Christianorum,  qui  sccutus 
est.  In  qua  sententia  beatus  Apostolus  etiam  icsii- 
monium  Malachiae  longe  posterioris  assumpsit, 
nt  intelligeremus  hoc  apertum  postea  per  prophe- 
tam,  quod  antequam  illi  nascerentur,  erant  Judxi 
praedestinatione  per  gratiam.  Ita,  inquit,  dictum  est, 
c  quia  major  serviet  minori  »  sicut  scripium  est,  id 
est  sicut  in  Genesi  lcgitur,  ct  sicut  Malachias  {Ma- 
lac,  i)  longe  post  de  hac  re  antiquum  Dei  consiliura 
declaravit,  diccntis :  Jacob  dileaci,  Esau  autem  odia 
habui,  Hoc  enim  quod  dicitur,  sicut  scriptum  cst, 
ei  ad  librum  Genesis,  et  ad  scripturam  Malachiae  re- 
fertur.  Quid  vcro  Deus  diligebat  in  Jacob  antequam 
fecisset  aliquid  boni,  nisi  gratuitum  miscricordiae 
suje  donum?Quid  autem  oderat  in  Esau  antequam 
nalus  fecissct  aliquid  mali,  nisi  originalc  pcccatura? 


populum  suum  de  Esau,  sed  facit  de  Jacob.  Senien 
unum,  diversi  qui  concepti  sunt;  unus  uterus,  di- 
versi  qui  nati  sunt.  Dum  essent  in  utero,  dicluoi 
cst  matri,  c  quia  major  serviet  minori ;  >  et  dictum, 
non  ex  operibus,  sed  ex  vocantc,  id  est  ex  eo  qni 
vocando  ad  fldcm  gratis  justificat  impiuin,  ut  secun- 
dum  electionem  propositum  Dci  maiicret,  non  me- 
ritum  hominis  anteiret.  Non  enim  dicit  electionem 
voluntatis  humanae  vel  naturae,  compar  cnim  esset 
in  utroque  mortis  damnationisqucctmJitio,  sed  ele- 
^tionem  procul  dubio  gratiae,  qiiae  uon  invcnit  eli- 
gendos,  sed  facit.  Propositum  justificationis  manet 
non  secundum  debiti,  sed  secundum  gratiae  electio- 
nem,  qua  eligendos  facit  Deus,  non  /mvenit,  quia 
nequaquam  inveiiit  opera  bona  in  hominibus  qna 
eligat,  sed  facit  ut  ipsi  faciant  opera  quae  possit 
eligere.  Ncmo  autem  eligitur,  nisi  jam  distans  ab 
illo  qui  rejicitur.  Et  propterea  electioncm  praecedit 
justiflcatior  Et  tanicn  ex  his  duobus  antequam  ali- 
quid  egissent,  alter  electus  est,  et  alter  repulsus, 
ut  intelligat  Jacob  ex  iila  massa  originalis  iniquita-» 
tis,  ubi  fratrcm,  cum  quo  habuit  communem  cau- 
sam,  vidct  per  juslitiam  mcruisse  damuari,  non  nisi 
per  gratiam  se  potuisse  discerni. 
c  Quid  ergo  dicemus?  .Nunquid  iniquitas  apucl 
Dcum?  Absit!  Moysi  enim  dicit:  Miserebor  cni 
miserebor,  et  misericordiam  praestabo  cui  miae« 
rebor  {Exod,  xxxtii).  Igilur  non  volcntis  neque 
curreulis,  sed  miserentis  est  Dei.  Dicit  enim  Scri- 
ptura  Pharaoni,  quia  in  hoc  ipsum  excitavi  te,  ut 
ostendam  in  te  virtutcm  mcam,  et  annuntietur 
nomen  meom  in  univcrsa  terra  (Exod.  ix).  Ergo 
cui  vult  miseretur,  et  quem  vult  indurat.  > 
Cura  rem  stupendam  proposuisset  Apostolus, 
quomodo  de  nondum  natis,  nec  aliquid  agentibus 
boni  vel  mali,  recte  dici  potucrit,  quod  uaum  Deus 
dilexerit,  et  altcrum  odio  habucrit,  ipse  sibi  objecta 
quaestione  motum  exprimens  audiloris.  Quid  erga 
dicemus^  inquit,  Nunquid  iniquitas  est  apud  Deum  ? 
A6sir/Yidit  enim  quod  his  auditis  humana  posset 
infirmitas,  vel  ignorantia  cogitare,  et  eamdem  quae- 
stionem  sibi  proponit.  Si,  inquit,  Esau  et  Jacob  nec- 
dum  nati  erant,  nec  aliquid  boni  aut  mali  egerant. 


Nam  ncc  in  illo  diligerct  justitiam,  quain  nullam  d  utvelpromercrentur  Deum  veloffenderertt,  et  electio 


ille  fecerat;  nequc  in  is(o  odisset  naturam,  quam 
Itonam  ipsc  fecerat.  Nam  antequam  nascerenlur,  ni- 
hil  boni  vel  mali  fccerant.  Quo  dicto  declaratur  qnia 
ncc  in  iiiero  peccavenint,  aiit  justitiain  fccenint, 
nec  in  ca?lo  animae  ipsorum  ante  corporuin  sociela- 
tem  conversata;  sunt,  secundum  fabulas  gentilium. 
Nam  si  animae  illorum  in  coelo  fuisscnt  autequam 
corporibiis  sociarenlur,  fccissent  utique  ibi  aliquid 
)>oni  vcl  niali.  Sed  niliil  fecerant.  Unde  patet,  nec 
illoruin  animas  m  ca>lo  unquam  aiite  nativitatem 
fuisse.  Nihil  cgcrant,  et  quantum  ad  originale  pec- 
falum  aUinet,  amho  parcs  crant,  quantum  autcm 
ad  proprium  uliius  coruin,  iiullum  erat.  Et  tamen 
unus  coruin  eligilur,  alter  reprobatur;  unus  tucce- 


eorum  atquc  abjectio,  non  meriia  singulorum,  sed 
voluntatem  eligentis  ct  abjicientis  ostenderet,  ergo 
.  quiddicemus?  Nunquid  inferemus  quod  iniquitat 
sit  apud  Deum,  qui  alterum  eligit,  et  alterura  abji- 
cit,  cum  uterque  sitaequalismeriti,  imo  nollius  me- 
riti?Absit  ut  apud  cum  sit  iniquitas!  Et  quare 
absit?  Quia  hunc  pcr  miscricordiam  eligit,  illum 
per  justitiam  reprobat,  in  quo  neulro  est  iniquitas. 
Hunc  per  mi<ericordiani,  quia  ita,  dicit  Moysi :  Mi" 
serebor  ut  credat,  cui  miserebor,  ut  eum  voccm  :  et 
misericordiam  prcestabo^  ut  bcne  operetur,  cui  mi- 
sertus  fuero  ut  credat.  Yel  miserebor  vocando,  cai 
miserebor  praedestinando ;  et  misericordiam  praesta- 
bo,   vitam   perennem  dando,   cui  miserebor  bw^ 


7S9 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  R(J|« 


730 


ogeatz  largiendo.  Vel  miserebor  inspirando  bonain  j^  cens  Deum  loquentem  Pharaoni   per  Moysen,  quia 


Toluntalem,  cui  miserebor  secundum  praedestina 
tlonem ;  et  misericordiam  pra^tabo  secundum  bon» 
voluntatis  exsecutionem,  dando  gratiam  ad  omne 
opus  bonum  peragendum,  cui  miserebor  peccata  di- 
mittendo.  In  quibus  verbis  docemur,  ex  illa  massa 
prirai  bominis,  cui  mors  merito  debeiur,  non  ad 
merita  hominum  sed  ad  Dei  miscricordiam  pertinere, 
quod  quisque  libcratur ;  atque  ita  non  esse  iniqui* 
tatero  apud  Deum,  quia  neque  remittendo,  neque 
exigendo  quod  debelur,  injustus  est.  Ibi  enim  gra- 
luita  est  indulgentia,  ubi  justa  posset  esse  vindicta, 
ut  hinc  evidentius  apparcret  a  poena  debita  liberato 
et  gralis  justificato,  quantum  beneficii  couferatur, 
quod  alter  aequalitcr  reus  sine  punientis  iniquitate 


tn  hoc  ipsum  excilavi  te,  ut  ostendam  in  te  virtutem 
meam.  Non  feci  te  malum,  sed  exdUvi.  Malus  enim 
eras,  sed  quasi  sopitus.  £go  autem  ostendens  tibl 
signa,  et  mandans  ut  populum  meum  dimitteres, 
excitavi  te  in  eamdem  malitiam  ut  deterior  fias. 
Hoc  enim  justum  est,  ut  c  qui  in  sordibus  est,  sor- 
descat  adhuc  {Apoc,  \xii).  >  Neque  hoc  est  inutile, 
qnod  excitatus  es,  sed  ut  in  te  obduraio  et  resistente 
ostendam  viriutem  meam,  multiplicando  signa  mea, 
et  ad  ultimum  te  submergendo  atque  populum  roeum 
potenter  liberando.  Et  annuntietur  nomem  meum  in 
universa  terra^  id  est  fama  et  gloria  noroinis  mei 
resonet  ubique  terrarum,  et  omnes  gentes  notitiam 
mei  discant,  fama  virtuiis  operum  meorum  ubique 


punitur.  Non  enim  iniquus  est  Deus,  sive  judicium  B  divulgata,  scilicet  quomodo  valida  manu  populum 


poenale  ingerat  digno,  sive  misericordiam  prae- 
stet  indigno.  Ambo  itaque  gemini  natura  filii 
ira;  nascebantiir,  nullis  quidem  operibus  pro> 
priis  sed  originaliler  ex  eodem  vinculo  damna- 
tionis  obslricti.  Sed  qui  dixit :  Miserebor  cui  mi- 
serebor,  Jacob  dilcxit  per  misericordiam  gra- 
tuitam^  Esan  autem  odio  habuit  per  judlcium  debi- 
tum.  Quod  cum  debercAur  ambobus,  in  altero  agno- 
vit  aller  non  de  suis  distanlibus  meritis  sibi  esse 
gloriandum,  quod  in  eadein  causa  supplicium  non 
incurrit,  sed  de  divinse  gratise  largitate.  Similiter  et 
omnis  quicunquemisericordiam  consequitur,  de  pro- 
priarum  virtutum  nierilis  gloriari  prohibetur,  dicen- 
te  Domino  :  Miserebor  cui  miserebor,  Non  enim  ait : 


meum  eduxerim  de  medio  inimicorum  suorum,  et 
ipsos  a  tergo  persequentes  in  mari  Rubro  submerse- 
rim,  ut  nec  unus  supcresset.  Post  hsec  ad  utrumque, 
id  est  ad  iilud  quod  dictum  est  de  Jacob,  et  ad  illiid 
quod  de  Esau  vel  de  Pharaone,  concluditur.  Quan  - 
do  quidem,  inquit,  Deus  sola  misericordia  Jacob 
elegit,  Esau  autem  jusle  reprobavit,  vel  Pharaoncm 
excitavit  in  perniciem  ipsius,  quia  utrumque  sic  vo- 
luit,  ergo  cui  vult  miseretur,  et  quem  vult  indurat, 
Miseretur  utique  gratuito  dono,  indurat  autem  ju- 
stissimo  merito.  Miseretur  secundum  gratiam  quae 
gralis  datur,  non  meritisredditur;  indurat  autcm 
secundum  judicium  quod  meritis  redditur,  Miseretnr 
magnabonitate,induratautem  nulla  iniquitate,  utncc 


Miserebor  talibus  vel  talibus,  sed  :  Gui  miscrebor,  C  Hberatus  de  suis  meritis  glorietur,  nec  damnatus 


ut  neminem  praeccdentem  bonis  operibus  suis  niise- 
ricordiam  tantae  vocationis  meruisse  demonstrct. 
In  eo  autem  quod  addidit,  ct  miscricordiam  praeslabo 
cui  miserebor,  intelligendum  fortasse  est,  quodaut 
ipsins  misericordiae  suae  firmitatem  Deus  ista  repeti- 
tione  monstravit,  sicut  :  Amen  amcn,  sicut,  Fiat 
fiat,  sicut  repetitio  somnii  Pharaonis,  pluraque  simi- 
lia  :  aut  in  ulrisque  populis,  id  est  gentibus  et  He- 
breis,  hoc  modo  praenuniiavit  misericordiam  se  esse 
facturum.  Et  quando  quidem  nullo  praecedente  me- 
rito  Deus  pcr  misericordiam  elegit  Jacob,  et  sic  ca&- 
teros,  igitur  non  votentis  neque  currenlis,  id  est  ope^ 
rantis,  est  ut  pervcniat  ad  vitam,  sed  miserentis  e$t 


nisi  de  suis  meritis  conqueratur.  Sola  enim  gratia 
Redemptoris  discemit  a  perditis,  quos  in  unam  per» 
ditionis  concreverat  massam,  ab  origine  ducta  causa 
communionis.  Cum  ergo  totus  mundus  justissime 
posset  damnari,  Deus  cui  vult  miseretur,  et  quem 
vult  indurat,  id  est  non  miseretur  ei,  nec  emollit  cor 
ejus,  nec  tamcn  injusta  est  ejus  voluntas  volentis  alii 
misereri,  alii  que  non  volentis.  Quis  enim  dicat  ali- 
qucm  potentem  injuste  agere,  si  ex  duobus  reis  unum 
juste  velit  interimere,  et  alterum  misericorditer  libe. 
rare?  Sicet  Deus  in  nullo  potest  reprebendi,  sive 
damnet,  sive  misereatur.  Meritum  enim  misericor- 
diae  nullum  est,  meritum  autem  indurationis  est  pec- 


Dei  qui  praestat  illi  misericordiam.  Si  hoc,  inqoit,  re-  j^  calum  totius  massae  damnatae.  Nec  indurat  Deus  im- 

cipimus  ut  faciat  Deus  quodcunque  voluit,  et  absque 

incrito  et  operibiis,  ui  eligat  aliquem  vel  condemnet, 

igitur  non  est  volentis  neque  currcntis  homiuis,  sed 

miserentis  Dci.  Non  ergo  ideo  misertus  est   Deus» 

quia  voluil  et  cucurrit  Jacob,  sed  ideo  voiuit  et  cu- 

currit  Jacob,  quia  misertus  est  Deus.  Paratur  enim 

voluntas  a  Domino,  et  a  Domino  gressus  hominis 

dirigentur,  et  viam  ejusvolet  (Psal,  xxxvi).  Dein  quia 

propter  Jacob  dicla  est  ista  sentcntia  generalis  (Psal,^ 

xcviii),  non  volentis  neque  currentis,  sed  miseren- 

tis  est  Dei,  datur  etiam  exemplum  de  Pharaone  pro- 

pter  id  quod  dictum  est ;  Esau  autem  odio  habuit  et 

subditur  :  Dicit  enim  Scriptura^  etc.  Esau  per  justi- 

Uam  Deus  reprobavit,  quia  hoc  dicit  Scriptura,  indu- 


partiendo  duritiam,  sed  non  impartiendo  inisericor- 
diam,  sicut  ne^  digni  sunt.  Quod  facit  aequitate  oc- 
culta,  ab  humanis  sensibus  rcmota. 

c  Dicis  itaque  mihi  :  Quid  adhuc  quaeritur?  Vo- 
c  luntati  enim  ejus  quis  resistit?  0  homo,  tu  qui  es 
c  qui  respondeas  Deo?  Nunquid  dicit  figmenlum  ei 
c  qui  finxit  se,  quid  me  fecisti  sic?  (/sa.  xlv;  Jer, 
c  xviii).  Annon  habet  poteslatem  figulus  luti  ex  ea- 
c  dem  massa  facere  aiiud  vas  in  honorem,  aliud  vero 
c  in  contumeliam?  i 

Ex  pnedicta  sentcntia  praevidit  Aposlolus  moverl 
audacem  infirmitatem  eorum,  scilicet  qui  secunduni 
conjecturas  cordis  bumani,  inscrutabiiem  altitudi- 
nem  judicioruro  Dei  cogitare  conantur,  et  de  ciilpi& 


751  HERVE!  BURGIDOLENSIS  MONACin  Wt 

•uis  M  eicudare  niluntur,  ei  banc  sibi  et  'advcrso  A  ilium  potlus  quam  illum  liberet,  ant  non  liberet. 


opponens,  ait  :  Quoniaro  diii,  quia  Deus  cui  vuit 
niiseretur,  et  qucm  vult  indurat,  itaque^  id  est  ergo 
dtVts,  id  cst  ol)jicis,  mt/it  :  Quid  adhue  querilur  Deus 
de  nobis?  Nam  voluntaii  ejus  quis  resistit  ?  Hoc  est 
dicere  :  Quid  de  nobis  sit  querela,  quod  Dcum  offen- 
damus  male  vivendo,  cum  illiusvoiunlalinemo  possit 
reststcrc,  qui  uos  obduravii  misericordiam  non  prae- 
stando?  Conqncrilur  enim  Deus  saepe  de  bominibus, 
sicut  per  innunierabiles  apparet  Scriplurarum  locos 
quod  nolunt  credcre  el  reclc  vivere  (Luc.  i).  Unde 
et  (iJeles  ac  facicntcs  volunlatem  ejus,  conversari 
dicunlur  si:ie  qucrela,  eo  quod  de  illi&  non  queralur 
Scriptura.  De  diversis  autem  queritur.  Sed  cur,  in- 
quiunt,  qucritur  atque  causatur  nos  non  vei  bona 


scrutetur  qui  potest  judiciorum  ejus  tam  magQum 
profundum,  sed  caveat  prxcipitium.  Tu  enim  bomo 
quis  es  ut  respondcas  Dco?  Respondere  enim  Deo 
non  posse  convincilur,  qui  bomo  nominatur ;  quia 
per  boc  quod  de  liumo  sumptus  cst,  judicia  supenia 
discutcre  dignus  non  cst.  0  hnmo,  id  est  camalis 
perlinens  ad  Adam,  tu  lutcus,  quis  es,  id  cst  cujos 
vaientiae,  qut  respondeas  Jko,  id  cst  qui  ratioiiibut 
contra  Dcum  agas,  quod  injuste  eligat  et  rcprobet; 
sive  causas  judiciorum  ejus  inquiras,  ctir  istiim  eli- 
gat  et  ilium  reprobet.  Dcus  per  opera  sua  qnodam- 
modo  te  interrogat,  et  tu  si  causas  et  ratioues  opc- 
rum  ejus  intellexcris,  rcspondcbis  ci,  quia  consi- 
lium  voluntatis  ejus  intcUiges.  Sed  tu  liomo  quis  cs 


,  .  .  . .  _   ^  _  ^ 

fecisse  vel  mala  fccissc,  cum  in  poiestate  illius  sit  "  ut  boc  facias?  Excede  boaiinem,  cxcede  caiiialila' 
cl  volunlatc,  absque  bonis  vel  malis  operibus,  vel 
eligcrc  aliqucm  vel  al)jicere,  praescrtim  cum  voluntati 
ejus  bumana  fragiiilas  resistere  non  possit?  Cur  que- 
relain  faccret  de  peccatis  bominum,  cum  nequeat 
Titare  quod  ipse  vult?  Sic  solent  carnales  in  volupta- 
libus  vivenles  adversus  Deum  murmurare,  et  volun- 
lati  ejus,  non  suo  vilio  quod  mali  sunt,  deputare, 
validamque  contra  eum  talibus  verbis  calumniam 
parare.  Quos  redarguit  Apostolus  ab  bujusmodi  prae- 
suniptione,  et  quxstionem  eorum  brevi  sermone 
dissolvit,  diccns  :  0  homo^  tu  quis  es  qui  respondeat 
^Deo?  Et  est  sensus  :  Et  ex  eo  quod  rcspondcre  vis, 
Deo  calumiiiam  facis,  et  quia  de  Scripturis  tanta 
perquiris,  ut  loquaris  contra  Deum,  et  justitiam  vo-  r 
luntatis  ejus  inquiras,  ostendis  tc  essc  liberi  arbi- 
tcii,  et  posse  rccle  agere  si  volueris.  Quidam  autem 
Stuiti  putaverunt  hoc  loco  Apostoium  in  rcsponsione 
defccisse,  el  inopia  reddendae  rationis  repressisse 
conlradictoris  aiidaciam.  Scd  magnum  babct  pondus 
quod  diclum  est  :  0  homo ,  lu  quis  es,  etc,  et  in 
taiibus  quaestionibu.s  ad  suae  capacitatis  consideratio- 
ncm  revoc:ire  bominem  verbo  quidem  brevi,  sed  re- 
ipsn  inagna,  cst  redditio  rationis.  Si  enim  baec  non 
capit,  quis  est  qui  rcspondeat?Si  autem  capit  magis, 
non  invcnit  quid  respundeat.  Videt  igitur,  si  capit, 
nniversum  genus  bumanum  lam  juslo  judicio  divi- 
no  in  apostalica  radicedamnatum,  ut  ctiam  si  nullus 
inde  lil)eraretur,  nemo  recte  Dei   posset  vitupcrare 


tem,  excede  mores  et  sensus  humai^os,  si  vis  hoc 
attingere.  Esto  prius  unus  cx  illis,  de  qoibus  tiici- 
tur  :  I  Sapicntiam  loquimur  intcr  pcrfectos  (/  Cer. 
ii),  I  et  tunc  demum  recte  et  non  prsepostere  aodies, 
si  qua  sunt  de  animarum  ineruis,  et  de  gratia  tet 
justilia  secreta  omnipotentis  Dci.  Pcccatores  en&ia 
credere  jubentur,  ut  a  peccalis  crcdeiido  purgentur. 
Nesciunt  enim  quod  recte  vivendo  visori  sunt.  Qoa- 
propter  cum  videre  non  possint,  nisi  recte  vivant, 
nec  recte  vivere  vaieant  nisi  crcdant,  manifestom 
cst  a  fide  incipieudum,  ut  praecepla  quibus  credeft- 
tes  a  saeculo  hoc  avertuntur,  cor  mundum  faciant 
ubi  videri  Deus  possit.  Idco  rccte  dicitur  hominibof 
in  vetustate  vitaa  manenlibus,  ct  propterea  Senebro- 
suin  ocuium  animi  gerentibus,o  homo  tu  quis  es^  etc 
Non  enim  sanctos  boc  loco  Apostolus  probibuit  a 
quserendo,  de  quibus  ail :  i  Spiritalis  autem  judicat 
omnia  (t6f(/.),  >  scd  luicos  alquc  terrenos  bominos, 
qui  adbuc  imaginem  illius  portant,  qui  primus  Hi- 
ctus  est  de  terra  terrenus ;  et  quia  ci  a  quo  factus 
est,  obtempcrare  noluit,  in  id  lapsus  est,  unde  fa- 
ctus.  Talibus  ergo  dicilur  :  0  homo^  tu  quis  es  qui 
respondeas  Deo  ?  Et  additur  :  Nunqnid  dicit  figmen- 
tum  ei  qui  se  linxit,  quare  sic  nie  fecisli  ?  Ubi  osleu- 
ditur  quasi  a  simili  ct  etiam  a  minori,  quia  Deos 
mliil  injustc  facit,  si  unius  miseretur  et  ab  alio  nii- 
scricordiam  avcrtit.  Si,  inquit,  flgmentum  formatom 
in  immundum  usum,  non  potcst  accusare  de  justi- 


juslitiam ;  ct  qui  liberantur,  sic  oportuissc  liberari,  D  tia  Cctorem  suum,  cum  iigmentum  multo  dignios 


ut  ex  pluribus  non  liberatis  alquc  in  condemnaliono 
justissiroa  dereliclis,  oslenderctur  quid  commeruis- 
sct  univcrsa  conspcrsio,  et  quo  ctiam  islos  debitum 
judicium  Dci  duceret,  nisi  cis  indcbita  miscricordia 
subvcnisset,  ul  volcnlium  de  suis  meritis  gloriari 
omnc  os  ohstrualur,  et  qui  gloriatur,  in  Domino  glo- 
rictur.  0  homo,  tu  quis  es  qui  respondeas  Deo  ?  Quis 
sit  ille,  attende;  quis  sis  tu,  attende.  Ille  Dcus  csf, 
tu  homo.  Scd  justitiam  loqui  videris  lu,  et  fons  ille 
justitiae  siccatus  cst?  Satis  sit  inrcrim  tibi  cx  fide 
adhuc  vivcnti,  ct  nondum  ccrncnti  quod  pcrfectum 
est,  sed  ex  parte  scicnli,  nosse  vcl  credere  qnod 
ncminem  Deus  liberet  nisi  graluita  misericordia,  et 
*ieminem  damnet  nisi  acquissima  justitia.  Cur  auiein 


opus  sit  quantum  ad  flgulum,  quam  tu  homo  ad 
Deum ;  tum  il)e  qui  verus  figulus,  id  cst  creator  ct 
artifex  ct  formalor  noster  cst,  habet  potestatcm  saWa 
juslilla  cujus  vull  misereri,  et  quem  vult  indurare. 
Sed  tu  quandiu  figmenlum  cs,  nondum  perfectus  cs 
(ilius,  quia  nondum  habuisti  plenissimam  gratiam, 
qula  nobis  dala  est  potcslas  iilios  Dei  fieri  (Joan.  i), 
ut  possis  audirc.  c  Jam  non  dicam  vos  scrvos,  sed 
aniicos  (Joan.  xv), »  etlamen  jam  vis  respondere  Deo 
ct  nosse  consilium  ejus.  Qui  si  homiuis  tibi  aeqoalis 
consilium  nossc  voluisses,  impudenter  faccres,  nisi 
prius  in  amiciliam  recipcreris.  Si  crgo  consiliom  Oei 
nossc  vis,  prius  studc  per  meritum  sanctitatis  ami- 
cus  cjus  fieri,  ut  non  sis  luteum  6gmentum„  sedi 


7ys  COMMENT.  IN  EP1ST0LA8  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  754 

Tir  spiritalis.  Nam  ot  manifestum  sit,  non  sanctifi-  A  pertinacia,  qui  diu  exspectati  niluerunt  eonverti. 


cato  Spiritui,  sed  carnali  luto  ista  dici,  mox  subdi-. 
tur  :  Annon  habet  potestatem  figutus  /ti(t,  ex  ea- 
dem  massa  faccre  aliud  vas  in  lionorem,  aliud  in  con-' 
tumeliam?  Ex  quo  enira  in  paradiso  natura  nostra 
peccavit,  jam  a  Dei  providentia  non  secunduni  coe- 
lum,  seil  secundum  lerram,  id  est  non  secundum 
spiritum,  scd  sccundum  geuerationem  roortalem 
formamur,  et  omnes  ex  una  massa  luli  facti  sumus, 
qnod  est  massa  pcccali.  Gum  ergo  merilum  peccan- 
do  amiscriniqs,  et  misericordia  Dei  remota,  nihil 
aliud  peccantilius  nisi  a^terna  damnaiio  debeatur, 
quid  sibi  homo  do  iiac  massa  vull,  ut  Deo  respon- 
deat  ct  dicat :  Quure  sic  me  fecisii  ?  Ilsec  massa  si 
csset  ulique  mcdia,  ut  sicut  nihil  boni,  ita  nec  mali 


N^m  ideo  sustinuit  eos,  cum  sciret  non  converten- 
dos,  ut  fierent  inexcusabiles,  et  per  eorum  maiitiam 
purgarentur  boni»  Idcirco  sustinuit  eos,  ut  in  futuro 
sax^ulo  ostenderet  divitias  gtorice  sua:,  id  esl  largifluaa 
opes  beatiludinis  xternse,  venturas  in  vasa  miseri^ 
cordia;,  id  est  in  electos  homines  plenos  misericor- 
dia  ejus  quw  eiccla  vasa  ipse  prceparavit  in  gioriam^ 
cum  econtrario  vasa  irac  sint  apta  in  iiiterilum  ca- 
dere.  Quia  quod  a  vasis  irae  exigit  juslilia  punienlis,, 
hoc  vasis  misericordisc  dimitlit  pielas  liberantis,  et 
insuper  gloriam  ejus  largitur  gratia  salvantis.  No- 
tanduni  aulcm,  quia  in  eo  quod  superius  ail,  flgu- 
lum  Iiabcre  potestatem  ex  eadem  massa  facere  aliud 
vas  in  honorem,  aiiud   in  contumeliam,  ostendit 


aliquid  mererchir,  iion  frustra  videretur  iniquitas,  *  mystice  Creatorcm  non  posse  reprehendi,  si  ex 


iit  ex  ea  fiereiit  vasa  in  contumeliam.  Cum  vero  per 
liborum  arbitrium  prin^i  hominis  in  condemnatio- 
ntrm  universa  defluxcrint,  procul  dubio  quod  ex  ca 
fmnlvasa  in  honorem,  non  ipsius  justitise,  qugR  gra- 
tiam  nulla  prsecessit,  sed  Dei  niisericordix  altribuen- 
dum  est;  quod  vero  in  contumeliam,  non  iiiiquitati 
Dei,  qua^  iiulla  est,  scd  judicio  depulandum  est.  Qul 
fjgulus  est,  cum  fragiles,  inflrmos  et  terrenos  facit. 
£t  cx  cadcin  massa,  qux  tota  in  Adam  periit,  facit 
secu.idum  voluntatem  suam  alia  vasa  in  honorem 
per  mlscricordiain,  alia  in  contumeliam  per  judi- 
ciuu). 

c  Quoil  si  volens  Deus  ostendere  iram,  et  notam 


ca- 

dem  humanae  nalurae  massa  alios  crcat  ad  honorem 
sanctitatis,  alios  autem  sic  creat,  ut  abire  sinat  in 
contumcliam  ncquissima;  operationis  et  justx  dam- 
nationis.  In  eo  autein  quod  nunc  dicis,  quod  si  vo- 
lens  Deus,  etc.  Declarat  quia  iion  potest  accusari, 
si  diu  viveiites  in  carne  malos  patienter  (olcrat,  ut 
eos  in  malilia  perseverantes  postmodum  acerbius 
puniat;  et  bonos  eorum  praviiate  vexari  permitlit, 
ut  eis  pro  patientiae  merilo  majorem  gloriae  coro- 
nain  reddat.  Si  eos,  quos  indurat  patienter  sustinet 
iit  eos  justius  damnet,  postquam  diu  sustinuerit, 
non  ejus  accusanda  est  patientia  et  infinita  clemen- 
tia,  sed  eorum  duritia,  qui  bonitate  ejus  in  perditio- 


facere  poleiitiam  suam,  sustinuit  in  multa  patien-  ^  nem  abutuntur.  Alioqui  unus  est  solis  calor,  et  se« 

-  •  •       .  •.  .  .  J  .      J>      •         ^  .  .  1    .  !•  •        J  ^.  !• 


(ia  vasa  ira;  apta  in  interitum,  ut  ostenderet  divi 
tius  glorix  su;e  in  vasa  niisericordi«€,  quae  pra^pa- 
ravit  iii  gloriam,  quos  et  vocavit  nos  uon  solum 
c  ex  Juda:is,  scd  eliam  ex  geniibus,  sicut  in  Osee 
c  dicit :  Vocabo  non  plebem  meam,  plebem  meam; 
c  et  non  misencordiaiu  consecutam,  misericordiam 
c  cousccutam.  El  erit  in  loco  ubi  dictum  est  eis  : 
c  No:i  plebs  mea  vos  ibi  vocabunlur  filii  Dei  vivi,  » 
Ostensum  superius  est,  quia,  etsi  Deus  nihil  boni 
det,  iion  taincn  iiiiquus  est,  nec  potest  ei  homo  re- 
spondere.  Quod  id  cst,  sed  ipse  quibusd^meiiam  bo- 
na  dedit,  quid  ei  respondcbis?  Quid  dices,  si  Deus 
liona  illis  impendit,  scilicet  cum  essent  apti  in  inte- 
ntum,  suslinuil  eos  in  multa  patientia,  et  interim 


eundum  essentias  subjacentes  alia  indurat,  alia 
liquefacit,  alia  dissolvit,  alia  constringit.  Liquatur 
enim  cera,  et  induratur  lutum,  et  tamen  caloris 
non  est  diversa  nalura.  Si  et  bonitas  Dei  atque  cle- 
mentia  vasa  irse,  id  est  populum  JudaBorum  et  caelc- 
ros  reprobos  indurat ;  vasa  vero  misericordia,  id 
est  electos,  liquai.  Non  potest  figmentum  fictori  suo 
diccre  :  Cttr  me  fecisti  sic  ?  quia  et  ipse  fictor  habet 
poteslatem  facere  ex  eodem  luto,  prout  voluerit,  alia 
vasa  ad  honestos  usus,  alia  ad  inhonestos.  Quod,  id 
estsi  Dcusvolensosteudere  iram,  sustinuit  in  muLta 
patientia  vasa  irae,  tu  quis  es  qui  respondeas  Deo  f 
Voluit  Deus  ostendere  iram  suam,  non  utique  aiiimi 
perturbationem,  sicut  est  quae  circa  homines  nun- 


diim  exspectarel,  ostendit  mullis  indiciis,  vel  ipsos  d  cupatur,  sed  justam  vindictam,  ct  iiotam  facere  po- 


nonnunquam  puniendo,  vel  alios  coram  eis,  futuram 
iiam  ut  sibi  cavcreiit,  et  in  hoc  quod  sustinuit  el 
iram  ostendit,  notificavit  potentiam,  quia  per  inalos 
purgat  Lonos?  Quasi  dicat  :  Potes  dicere,  quod  juste 
subtrahit  gratiam,  et  damnat  illos,  qui  itaexspccUti 
noliierunt  reslpisccre,  sed  hac  gratia  abusi  sunt,  s% 
volens  Deus  ostctidere  in  perdilis  iram  reddendo  illis 
vindictam,  ct  notificarc  potentiam  suam  bcne  utendo 
malis,  quia  tam  polens  est  ejus  bonitas,  ut  bene  ula-. 
tur  etiam  malis,  sustinuit  in  multa  patientia^  id  est 
diulissinic  pa(ienter  toleravit  vasa  irce,  id  est  homi- 
nes  qui  pbiui  ejus  ira  sunt ;  vasa  dico  apta  in  tn/eri- 
ium,  id  cst  iiionea  a^tern^  morli,  si  hoc*  fecit  DcuS„ 
itoii  est  iiidc  accqsanda  ejus  patientia,  sed  eoruni 


tentiam  suam  ad  quam  periinet  damnare  iniquos. 
In  hoc  quoque  demonstratur  ejus  potentia,  quod  et 
malis  bene  uti  optimus  possit.  Ostendere  ergo  voluit 
hanc  potcntiam,  qua  bene  ulitur  etiam  malis,  multa 
iliis  naturalia  et  temporalia  bona  largiens,  eorum- 
que  malitiam  et  comparationem  ad  excrccndos  et 
admonendos  bonos  accomniodans,  ut  in  cis  discant 
agere  gratias  Deo,  quod  ab  eis  noii  suis  meritis  quae 
•  in  eadein  massa  paria  fuerunt,  sed  illius^miscrationo 
discreti  sunt.  Si  enim  soli  hi  crcarentur  ex  Adam, 
qui  essent  per  gratiam  redimendi,  et  pncter  hos  qai 
Ut  Judaei  in  filios  adoptantur,  nuili  alii  homines  na- 
scerentur,  lateret  beneficium  quod  donaretur  indi- 
gnis,  quia  nullis  cx  cadem  damnabili  stirpe  veniMH 


725 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACRI 


r» 


libus  debitum  supplicium  redderetur.  Yolens  itaque  A  rat,  sed  sine  miscricordia  perditioni  relictt  em^ 


Deiis  ostendere  irani  et  notiflcare  potentiam  suam, 
sustinuit  in  multa  patientia  yasa  irae  aptata  in  inte- 
ritum,  id  esl  reprobos  homines,  in  quibus  latct  ira 
cjiis,  qui  aptati  sunt  in  perditionem,  loiiganimiter 
tfdcraYit,  ut  ordinate  disponeret  eos,  ct  utcrctur  illis 
ad  instruclionem  salutis  corum  quorum  miseretur, 
iJpoque  vasa  miscricordi<'e  Tocantur.  Non  quod  illi 
esscnt  neccssaria  sive  an«;elica,  sive  bumana  pec- 
caia,  cui  noc  juslilia  crealurje  cujusquam  est  neces- 
saria,  scd  ut  ostenderct  divilias  glorix  sudC  in  vasa 
miscricordi.-e,  nc  sc  in  bonis  operilms  lanquam  de 
propriis  exloUereiil  viribus;  scd  bumiiiter  inleHige- 
reni.  nisi  illis  Dei  gratia  non  debila,  scd  gratuila 
subvcnii-ot,  id  fuissc  reddciidum  mcriiis  suis,  quod 


vocabo  conseculam  misericordiam,  id  est  hoc  voca- 
buluui  illi  dabo,  ut  appclleiur  consccuta  misericor- 
diam,  ut  nomcn  indicct  bcneHcium.  Et  eril  istud  in 
tempore  gratiae  in  loco,  id  cst  in  terra  gentium,  ubi 
dictum  est  eis  divinitus.  Nou  plebs  mea  estis  vos  i6i\ 
id  est  in  eadcm  gcntiiim  regione  vocabuntur^  qui  Ibi 
fuerint,  filii  Dei  vivt.  Per  hoc  quod  Deus  gentiles  ad 
cuhum  suum  non  vocabat,  sed  in  errore  reliquerat^ 
dicebat  eis  :  Non  plebs  mea  vos.  Sed  in  loco  gen- 
tium  ubi  hoc  aiitca  dictum  cst,  ibi  postmodum  prae- 
dicata  per  aposlolos  Evangelii  gralia,  vocati  sunt 
qui  illic  crcdiderunt,  (ilii  Dci  non  morlui,  sed  vivi. 
Coluerunt  cnim  prius  multos  deos  moriuos,  id  est 
homines  morliios,  quos  sibi  deos  coiistituerant,  sicut 


aliis  iii  cadein  massa  rcddilum  cerncrent.  Ila  enim  D  jQyen,  ^t  Apollinem  el  Horculem,  et  ideo  ue  quis 


quid  sil)i  prxslotur  dicunt  gralis  jusliHcati,  dum  non 
suo  mcrilo,  sed  g.loria  dilissimx  Dei  misericordiae 
disccrnuiitur  a  damnatis,  cum  quibus  cadem  jusli- 
lia  fuerant  el  ipsi  damnandi ;  c«i;tcri  autem  homines 
ad  istam  gratiam  iion  pertinentes,  quorum  tamen  et 
aniinam  et  corpus  Dci  bonilas  opcrata  est,  et  quid- 
quid  hal)Ct  ipsa  natura  pneter  vitium,  quod  eidem 
iiifixit  superbientis  voiuntalis  audacia,  propter  hoc 
a  Doo  (qiii  illos  ita  peccaturos,  ut  xterno  essent  igne 
daninandi,  sine  dubitatione  praescivit)  creati  su  it, 
ut  in  liis  osicndcret  liberum  deserloris  arbitrium 
sine  sui  gratia  quid  valcrct,  et  in  eorum  justis  ac  de- 
bitis  pa>nis  vasa  misericordix,  quse  non  suorum 


taPium  inteUigcrctur,  nunc  Deus  a  propheta  dv*^ 

cum  de  gcntUibus  sermo  essct,  cognominavit  Deum 

▼ivum. 

i  Isaias  autem  clamat  pro  Israel  :  Si  fuerit  nu- 
merus  flliorum  Israci  tanquam  arena  maris,  reli- 
quiae  salvac  fient  {Isa.  x).  Verbum  autem  con- 
summans  et  abbrovians  in  aequitate,  qiiia  verbum 
brevialum  fariet  Dominus  super  terram.  Et  sicut 
pnedixil  Isaias  :  Nisi  Dominus  Sabaolh  reiiquis- 
set  nobis  scmcn,  sicut  Sodoma  facti  cssemus,  et 
sicut  Gomorrha  similcs  fuissemus  {ha,  i).  » 
Quia  hos  dixerat  vocatos  non  solum  ex  Jud:cis  sed 

etiain  cx  gcntibus,  ct  genlium  vocatioiiem,  de  qui* 


operum  merilis,  scd  gialuila  Dei  gratia  discrcta  sunt  q  ^us  minus  vidcbalur,  aslruxerat  prophetico  tcslimo- 

ab  iUa  concreatione,  quid  sibi  coilatum  essct,  addi- 

sceient   c  ut  omne  os  obstruatur  {Rom,  iii),  i  etc. 

c  Qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur  (/  Cor,  i).  i  Vt 

ostenderel,  inquit,  diritias  gtories  suw,  qua  glorilica- 

tur  in  sanctis,  bene  faciens  eos  operari,  in  vasa  mt- 

uricordios,  id  est  in  homines  quos  replet  sua  mise- 

ricordia,  qua;^  id  est  qiios  homines  eieclos  praspara" 

vit,  id  ost  prnoordinavit  ad  gloriani  aeternam.  Quo$ 

el  vocavil  sciiicct  iios,  non  solum  ex  Judais^  ut  ipsi 

Judiei  volebanc,  sed  etiam  ex  gentibuSj  ut  ex  utrisque 

fieret  unus  credeiitium  populus.  Ex  quo  ostcnditur, 

non  gcntes  cligi  vel  Judaeos,  sed  hominum  volunta- 

tes  diviuilus  illuminatas.  Qiios  et  vocavit  nos,  pro 

co  po«ituin  cst,  ac  si  dixisset :  Sicut  nos  quos  vo- 


nio,  viiU  similitcr  auctoritate  prophetica  Judaeonim 
vocationcm  ostcndcre.  Osee  dicit  de  gentium  con- 
versionc,  sed  Isaias  clamat,  id  est  aperte  et  publice 
tcstatur  pro  Israel^  id  est  pro  convcrsione  Judaco- 
rum.  St  fuerit  numerus,  etc.  :  Iloc  est,  etiam  si 
multiludo  non  crcdidcrit,  lamen  pauci  crcdent.  Et 
revera,  si  legamus  Joseplium ,  quanta  hominuin 
in  Jorusalem  ct  in  Judaca  fuerit  multitudo  quando 
passus  est  Dominus,  intelligcmus  vix  paucos  in 
aposlolis  et  in  apostolicis  viris  salvatos  esse  ex  Ju- 
d;cis.  Sed  non  quia  fiacti  sunt  infidcles  et  superbi, 
ac  per  hoc  infrucluosi  rami,  ut  insererelur  oleaster 
geiilium,  ideo  pcrire  potuit  radix  patriarcharum  et 
prophclarum.  Qiiia  si  fuerit,  inquit,  titimertts  /l/to- 


vavit  iioii  solum  cx  Jud;eis,  sed  etiara  ex  gentibus.  D  rttm  Israel  sicut  arena   maris,  id  cst  si  fuerint  tot 


Supoiiora  eniin  quasi  de  Pharaone  et  /Egypliis, 
qui  fuerunt  vasa  ine,  cl  dc  fiUis  Israel  qiii  erant  vasa 
misoiirordi:e,  dispularc  videtiir.  Nunc aiilem  ne so- 
luni  iUt  aiitiqui  IsracliUe  inlcUigcreutur  vasa  mise- 
ricordi;c,  osteiidil  quia  et  nos  qui  ad  novam  gratiam 
vocati  sunius,  noii  scdum  cx  illo  llebneorum  populo, 
sed  etiam  cx  gontililatc,  vocala  vasa  sumus  ejus- 
dem  iniscricordia*.  Etiam  ex  gentibus  vocavit  nos 
Dous  sicut  ipso  dicit  loquens  in  Osee :  Non  plebem 
weam^  id  cst  goniilitatoni  qu;e  noii  crat  plebs  mea, 
xocabo  plebem  meam,  id  csl  vocabulum  peculiaris 
populi  mci  dubo  illi  in  graliam  nominis  Christiani, 
et  non  misericordiam  consecutam^  id  est  eamdem 
gentilitatem  quae  misericordiam  consecuta  non  fue- 


Judaei,  ut  nuii  posstnt  nuinero  comprcliendi ,  sed 
omncm;  supputationcin  vicerit  multitudo  eorum « 
sicul  arena  qiiae  non  potcst  numcrari,  reliquiig  sa/rie 
fient,  id  est  illi  qnos  sibi  I>omiipis  relini|uet,  quaiido 
aUos  abjicict ,  salvabuntur.  Vel  si  numcrus  eoruin 
fuerit  sterilis  ct  gravis  ut  arcna  inaris,  reliqui.*e  qu» 
erunt  fulgcntcs  ct  coclo  inbaercntcs  sicut  stollne,  sal- 
vabuntur.  Utrumque  enim  promissum  est  Abrab;e. 
c  Erit,  inquit,  scmcn  tuum  sicut  stellae  coeli,  et  vc- 
lut  arcna  qune  est  in  Ultore  maris  {Gen.  xxviii).  i 
Vcrc  salvabuntur,  nam  vcrbum  crit  consummans  et 
abbrevians  in  wquitate.  Idoo  salvabiintur,  quia  ver- 
bum  Evangclii  qiiod  cis  tradctur,  erit  consummana 
hominefn  in  justUia,  id  est  perfcctionem  jiistitia 


737  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  738 

dans,  et  ea  consummans  ac  perGciens  quae  lex  non  A  derunt,  scd  Israel,  id  eslcamolispopulus  JuJ.-eonim, 

tectando  per  carnales  observanlias  legcm  juslitm,  id 


poterat.  Et  abbreVians,  id  est  in  uno  geminae  chd' 
riialis  pnecepto  comprehendens  omnia,  quai  lex 
nuiliiplicibus  prxcepiis  inslituerat.  Et  erit  abbre- 
vians  ia  xquiiate,  secundum  illud  :  c  Quod  tibi 
1)011  vis  ab  alio  flcri,  tu  alii  ne  fcceris  {Tob.  iv).  i 
£t  prout  vullis  ut  faciant  vobis  homines,  et  vos  fa« 
cite  iilis  siniiliter  {Matth.  vii).  Vel  in  uno  Ghristo 
abbrevians  omuia  legalia,  et  hoc  in  aequilale,  quia 
sequum  est  hoc  verbum  breviari,  ut  nihil  desil  ad 
justitiam  de  omnibus  praeflguratis.  Sive  in  aequitate, 
quia  qua:  aequa  sunt,  retinet,  ut  moralia;  quae  jus 
est  lolii,  tollit,  ut  (iguras.  Yere  novum  verbum  erit 
abbrevians,  quia  verbum  brevialum  faciet  Dominus 
Jesus  supcr  terram^  id  cst  ut  compcndio  fidci  per 


est  legem  quae  est  justiliae  bene  inlellecta  ,  non  per- 
venit  in  legem  juslitiw,  id  esl  venit  quidein  aliquan- 
tulum  in  legem  justitia;,  sed  non  pervenit  in  eam, 
quia  quamvis  opera  legis  faceret,  non  lamcn  ex 
amorc  justitiae  fectt  ca,  sed  ex  liniore  pu^na:,  et  iti 
cordis  innocenliam  habere  non  potuit:  Ubi  probatur 
vera  esse  supradicta  sententia,  quia  non  voieiTlis 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei,  quoniam 
gentes,  ut  dictum  est,  quae  justitiam  non  (juilisie- 
ruut,  juslitiam  mvenerunt;  et  Israel  qui  lcgem  ju- 
stitiae  sectabatur,  non  potuit  in  eani  pcrveuire, 
c  Terribiiis  ergo  Detis  in  consiliis  supcr  filios  ho- 
minum  {Psal.  lxv),  i  et  judicia  ejus  occulta  sunt, 


gratiam  salvos  faciat  credentes,  nonper  innumera-  ^  non  injusta.  Gentesqua^  non  sectabantur  justiliam, 

quae  ex  lege  est,  quasi  propriam  suam  apprehende- 
runt  justitiam,  quae  est  ex  ti;ie.  Israel  aulcui  secians 
per  opera  legem  justitiae,  nou  i>ervenit  corde  in  ie^ 
gem  justitiae.  Et  quare?  Quasi  diligenter  hoc  atteu- 
damus,  cur  in  eam  pervenire  non  potuit.  Quia  non  ex 
fide,  id  est  quia  nou  speravit  iu  Deum ,  non  illam 
pctivit  a  Deo,  non  credidit  in  eum  qui  jusiiiicat 
impium.  Non  ex  fide,  sed  quasi  ex  operibus^  id  est 
quasi  justiliam  per  semelipsum  opcraiis,  uou  in  se 
credens  operari  Deum.  Deus  esl  enini  qui  operatur 
in  noliis  et  velle  et  operari  pro  bona  voluniale.  Sed 
Israei  uon  qiiaercbat  juslificari  ex  fide,  scd  quasi  ex 
operibus,  quia  fidem  non  puta\it  csse  causam  el 
priucipium  justilia?,  scd  opera  carnalium  ouserva* 
tlonum  justitia;  principium  es^e  credidit,  et  glorians 
quasi  de  operibus,  exclusit  a  se  gratiam  ;  ac  quasi 
de  sanitate  prxsumens,  respuit  mcdicinam.  Vere 
non  ex  fide  justificari  quaesivit  populus  Juiiaeorum, 
sed  velut  ex  operibus ,  nam  o/fenderunt  in  lapidem 
offensionis,  id  est  Ghristum  humilem  per  superbiam 
suam  caicare  volentes,  gressum  su£  rectae  actionis 
laeserunt,  ct  quassati  corruerunt.  Quasi  ipsa  sua  ju- 
stitia  offenderuul  in  Ghrisliim,  quia  vclut  de  justi- 
tia  timuerunt,  et  fidem  Ghristi  spreverunt.  Qui  ad 
similitudinem  parvi  iapidis,  a  quo  non  cavetur,  fuil 
eis  habiiis  ad  oflendenduni,  latciis  in  huniililatc. 
Omnibus  qdoque  malis  cst  ipse  Ghrislus  lapis  of- 
fensionis,  quia  quidquid  dicit,  amarum  est  iilis,  el 


biies  observationes,  quibus  Judaeorum  plebs  servili- 
ter  onerata  premebatur.  Hoc  verbum  fecit  Dominus 
super  terram  conversans  intcr  homines.  Dictum 
fuit,  reliquias  esse  salvandas  ex  multiludine  per- 
euntium.  Et  sicut  ilerum  prcedixit  Isaias  :  Nisi  Do- 
minus  Sabaoth,  id  est  exercituum,  cui  serviunt  ex- 
ercitus  angelorum  et  hominum,  reliquisset  nobis 
Judaeis  semen,  id  est  electos  filios  qui  disseminaren- 
turperorbem,  sicut  Sodoma  facti  essemus,  et  sicut 
Comorrha  similes  fuissemus ,  id  est  sicut  in  Sodoma 
et  Gomorrha  post  discessum  Loth  soli  reprobi  re- 
manserunt  qui  simui  perirent;  ita  et  nos  in  Jerusa- 
lem  post  Ghristi  resurrectionem  soli  reprobi  et  peri- 
turi  remausissenius.  Hi  enim  qui  ex  circumcisione 
crediderunt,  vocantur  semen,  quia  sparsi  per  terras 
multipiicati  sunt,  et  velut  grana  seminis  copiosam 
segetem  fidelium  germinaverunt.  Et  propter  istos 
non  fuerunt  Judaei  sicut  Sodoma  et  Gomorrha,  quia 
non  omnes  fuerunt  reprobi,  nec  omnes  perierunt, 
quoniam  isti  sunt  electi  atque  saivati  de  multitudiue 
illorum. 

c  Quid  ergo  diceinus  ?  Quod  gentes  quae  non  se- 
ctabantur  justitiam  ,  apprehenderunt  justitiam , 
justitiam  auleiu  quie  ex  fide  est :  Israel  vero  se- 
ctando  legem  justitia;,  in  iegem  justitiae  non  per- 
venit.  Quare?  Quia  non  ex  fide,  sed  quasi  ex  ope- 
ribus.  Oflbnderunt  cnini  iii  lapidem  offeusionis, 
sicut  scriptum  est :  Ecce  pono   in   Sion  lapidem 


offensionis,   et   petram   scandali,  et  omnis  qui  j^  commoventurex  dictisejus.  Itaoffeudcrunt  in  hunc 


c  credrt  in  eum,  non  confundelur  {Isa.  viii).  i 

Ab  auctoritate  utriusque  prophet%  infert :  Quan- 
doquidem,  inquil,  Osee  de  gentibus  dicit :  c  Vocabo 
non  plebem  meam,  plebem  meam  {Ose.  ii),  i  et 
Laias  de  filiis  Israel  clamat,  quia  reliquiae  eorum 
salvabuniur,  id  est  pauci  de  niultitu(liiie,  ergo  quid 
dicemus,  id  est  quid  per  haec  prophetarum  dicta  de 
gentibus  et  Judxis  difliniemus  ?  Istud  possumus  ex 
praedictis  oraculis  iiiferre  et  asserere,  quod  gen- 
tes,  quce  neque  per  liostias,  neque  per  volunta- 
tein  sectabanlur  justiliam  Dei,  apprehenderunl  justi' 
tiam,  non  quamcunque,  non  eam  quae  est  ex  lege, 
sed  eann  justiiiam  quai  est  ex  fide^  id  est  per  gra- 
tiam,  quia  nou  superbierunt,  sedin  Ghristum  credi- 


lapidem,  sicut  scriptum  est  apud  Isaiam  dicente  Pa- 
tre  :  Ecce  pono  in  Sion  lapidem  offensionis,  id  est 
per  incarnationis  mystcrium  pono  Ghristum  in  Sion, 
hoc  esl  in  Ecclesia  fundamentum,  qui  Judaeis  erit 
lapis  offensionis,  quia  non  sibi  cavebunt  ab  illo  hu- 
mili  et  parvo,  propter  suae  mentis  caecitatein,  sed 
offendent  in  eum  et  corruent,  et  pono  ibi  petram 
scandali,  id  est  eumdem  Ghristum,  qui  in  passioue 
erit  illis  pelra  scandali,  id  est  deformis  et  asper  et 
durus,  in  quo  scandalizabuntur  irascentcs  et  indi- 
gnantes,  cum  se  Flium  Dei  dixerit.  Lapis  vocatut 
politus  et  lubricus,  quando  si  calcatur,  pes  cito  la* 
bitur;  petra  vero  dicitur,  quando  est  incuita  et 
aspera.  Gbristus  ergo  in  nativitate  vel  io  conversa- 


:3» 


BERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIIl 


710 


tioneetpraedicatione  sua  JudaeislapisfuilolTensionis,  A  lutem.  Volunlas  quidem  cordis  mei  pro  inis  optat. 


et  in  passione  petra  soandali^  quia  qoi  prius  in  ortu 
et  liumana  conversatione  visus  est  eis  contempti- 
bilis  et  concuicabilis ,  postmodum  in  passiOne  ui- 
mium  deformis  et  asper  illis  apparuit.  Plus  autem 
est  scandalum,  quam  offensio,  quia  scandalum  di- 
citur  a  Gr;eco,  quod  cst  scandalizo,  et  est  proprie 
impaclio  pedum.  lla  ergo  Juda^i  offenderunt  in  Ghri- 
tum,  ut  omnino  impingerent  pedem  ibi  et  confrin- 
gereut.  Nonsoium  enim  contempscrunt  eum,sed  et 
crucifixerunt.  Ponohunc  lapidem  offensionis,  quan- 
lum  ad  reprobos;  et  propter  elcctos  subjungo^  quia 
omnis  sive  Judaeus,  sive  gentilis,  sive  servus,  sive 
liber,  gui  crediderit  in  eumt  non  confundetur^  id  est 
non  erubescet  in  fuluro  cum  iile  venerit  ad  judi- 


ut  accipiant  salutem,  quamvis  illorum  voluntasad- 
huc  obsislat.  Potens  est  enim  Deus  corda  illorum 
convertere.  Non  soium  voluntas,  sed  etiam  obsecra^ 
Ito,  id  est  oralio  cum  obtcslalione  sacrorum,  fit  a 
me  pro  illis  ad  Deum  in  salutem,  id  est  ut  eflicacior 
sit  oratio  mea  pro  illis,  ficio  cani  cum  adjuratione 
sacrorum,  in  salutem  illorum  dirigens  iittentioneni, 
boc  est,  ut  credant,  et  per  fidcm  consequantur  sa- 
^utem.  Non  cnim  aliter  salvari  polerunt.  Qaamvis 
Apostoluseis  instanter  evangeliumprxdicaret,  parum 
tanien  essc  crcdebat,  nisi  pro  illis  etiam  oraret  ut  cre- 
dcrent,  quoniam  voluntas  ut  ad  vera  credenda  luovea- 
tur,  non  sibi  suflicit,  nisi  pcr  gratiani  Deus  illi  opitule* 
tur,  nec  ipsa  conversio  fieri  pote^tsine  Dci  adjulorio. 


cium.  Qdicnim  credidcritiii  cum,nonhabcbit;suaiu '^  Obsccro,  inquit,  pro  iliis,  ct  justuin  est  ut  obsc- 


justitiain,  quae  est  ex  legc,  quamvis  sit  bona  lex, 
sed  implebit  ipsa.ii  legcm  non  sua  justitia,  sed  data 
ex  Dco.  Ita  eniin  non  confundetur.  Nam  qui  in  se 
gloriatur,  confundctur,  non  eiiini  sine  peccatis  in- 
venietur.  lile  autcm  tantuminodo  non  confundetur, 
qui  in  Domino  gloriatur.  Quiciinqiie  illuin  flde  ex- 
spectanl,  cuni  venerit,  gaudebunt.  Qui  sine  fide 
sunt,  cum  vencrit  quod  nunc  non  vidcnl,  erube- 
scunt;  quoinod«  solent  confundi  qui  inveniunlur  in 
aliqua.culpa,  et  eis  insultatur  ab  oiunibus;  scd  ta- 
men  non  traUsiet  illa  confu!»io  nec  delebitur.  No- 
tandum  aulem,  quia  hoc  tcstimoniuin  Apostolus  ex 
duobus  locis  iibri  Isaise,  conjunxit.  Ita  enim  ibi  le- 
gitur  :  t  Ecce  ego  mittain  in  fundamentis  Sion  la- 
pidem  probatuui,  iapideni  angularem,  preliosumy  in 
fundainentofundatum.  Qui  crediderit,  non  festinet 
(Isa,  xxviii).  I  Atque  alibi  in  eodem  libro  :  Et 
erit,  inquit,  vobis  in  sanctiQcatioiicm  :  in  lapidem 
aulem  offensionis,  et  in  petram  scandaii,  duabus 
domibus  Isracl  (Isa,  viii).  >  Unde  perspiciiuin  esl, 
aposlolos  in  interprelalione  Veteruin  Scriplurarum 
sensum  quassisse,  non  verba,  nec  magnopere  de  or- 
dine,  sermonibusque  curasse,  cum  intellectui  rcs 
pateret. 

CAPUT  X. 
i  Fratres,  volunlas  quidem  cordis  mei,  et  obse- 
c  cratio  ad  Dominum  fit  pro  illis  in  salutem.  Tesli- 
c  monium    enim   pcrhibeo   illis,  quod  %mulatio- 

•  nem   Dei  habent,  sed  non  secundum  scioitiain. 

•  Ignorantes  eninl  Dei  justitiam,  et  suam  qux- 
c  rentes  stalucre,  justiliae  Dei  non  sunl  subjccti : 
c  linis  enim  legis  Ghristus  ad  justitiam  omui  cre- 
c  denti.  > 

Hinc  jam  incipit  de  spe  Judaeorum  loqui,  ne 
etiam  genles  superbire  audeant  adversus  cos.  Sicut 
enim  Judarorum  superbia  rcfellenda  erat  tanquam 
ex  opere  glorianlium,  sic  et  gcntibus  occurrendum 
est,  ue  tanquam  Judxis  pra:lati  superbiant.  Dixi 
quia  non  pervenerunt  in  legcm  jusliliae,  sed  offen- 
deiunt  in  iapidem  offcnsionis,  non  quia  illos  odio 
babeam,  ncc  quia  de  illis  omiiino  despcrein.  Nani 
sciatis,  frutreSf  quia  intima  volutitas  cordis  mei  pt 
pro  UJh  in  salulem,  id  e&l  ex  corde  volo  illorum  sa- 


crem  ,  nam  xinulalioneni  Dei  habeiit.  Nam  e^o 
qui  olim  siinilis  fui,  et  idcirco  novi  inlentioiiem 
cordis  ipsorum,  perhibeo  iUis  testimonium^  quod 
asmulationem  Dei  habent,  id  est  boiio  zelo  luoveii- 
tur  ad  defendendam  Icgcm,  sed  non  secundum  scien» 
tiam,  quia  imprudenter  agunt,  duin  nos  quasi 
pruivaricatores  legis  persequuntur.  Nesciunt  enini 
quia  nos  potius  quam  ipsi  legeni  adiinpiemus,  qui 
spiritualiter  eam  observamus  ;  cl  idcirco  bona  qui- 
dcni  intentione  volunt  legem  coiilra  prxvaricatorcs 
defendcre,  sed  non  secundum  scientiam,  quia  nesci- 
unt  qui  suntilli  contra  quos  inovenlur.  IIoc  ct  Do* 
minus  sic  prafuuntiavit  :  c  Venit  hora  ut  omnisqui 
inlcrricit  vos,  arbiirelur  obscquium  se  pnc^lare  Deo 
(Joau,  xvi).  I  Putabant  eiiim  se  Dco  placere  ex  eo 
quod  Giiristianos  velut  ex  defcnsione  legis  inteifi- 
ciebaiit,  quia  semulalionein  Dei  habebant,  sed  non 
sccundum  scienliam.  Vere  non  secundum  scicnti£iii. 
Nam  igno^-antes  juslitium  Dei,  id  esl  quie  a  Deo  datiir 
per  tidem  Ghrisli,  et  quarcntcs  statuere  suam  justi- 
tiain,  id  est  quam  suis  viribus  pcr  observantiam  Ic- 
gis  putant  se  faccre,  non  sunt  subjecti  justiiice  Dei^ 
id  est  Ghristo.  De  se  enim  prxsumentes,  gratiam 
repellebant,  el  in  Ghristum  proplerea  non  crede- 
bant,  ignorantes  justitiam  Dei,  et  suam  volent.'S 
staluere ;  justitia  Dei  hic  dicitur,  non  quani  justus 
est  Deus,  scil  quam  dat  hoiniui,  ut  justus  sit  homo 
per  Deum.  Justitia  autem  illoruiu  erat,  quia  dc  suis 
[)  viribus  pnesumebant,  et  quasi  implelores  lcgis  se- 
ipsos  ex  sua  virtule  dicebant.  Ignorabant  ergo  ju- 
stitiam  Dei,  id  est  quam  dat  honiini  Deus,  qui  solus 
est  justus  atque  jusliiicans ;  et  volcbant  constituere 
buani,  id  esl  velut  a  sc  sibi  paratam,  non  ab  illo 
iinpertilam;  cl  idco  justitix  Dei  non  eraiit  subjecli, 
quia  superbi  crant,  de  s;io  putantcs,  non  de  Dei 
placere  posse  se  Deo.  Vcrc  ignorabant  justiliam 
Dei,  nam  Christus  quem  cxci  respuebant,  est  finist 
id  est  consuinmatio  iegis^  quia  in  co  lex  consumroa- 
tur  et  perlicitur.  Finis,  id  esl  |>eireclio  legi-,  <vt 
Ghristus  ad  justitiam  coinpl<Midani  omnt  in  se  cre- 
denti,  quia  oranis  qui  in  Ghristum  crcdit,  habeC 
ipsum  Ghristuni  consummationem  legis,  ut  pereum 
faciat  justitiam.  Sunt  enini  opera  qux  videntur  oooa 


74* 


COMMENT.  IN  KPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


745 


sine  Gile  Ghrisli,  et  non  sunt  bona ,  quia  non  refe-  A  ficatur,  non  apud  Dcum  justificalur,  qiiia  tempora- 


ruiitur  ad  eum  finem  ex  quo  sunt  bona.  Talia  erant 
opera  istoruni,  qui  suam  juititiam  quxrebant  su- 
tucre,  quia  ipsum  quod  datur  :  c  Non  concupisces 
{Exod.  xxj,  >  el  caetcra  hujusmodi  mandata  sancla 
et  bona  ipsis  tribuebantur,  quie  ut  possit  homo  fa- 
cere»  Deus  operatur  in  homine  per  Ghristi  tidem, 
qui  fiiiis  est  ad  justitiam  omni  crcdcnti,  cui  pcr 
spiritum  incorporAlus  factusque  membrum  ejus,  po- 
test  quisquc  iilo  incremcntum  intiinsecus  dante  ope- 
rari  justitiam,  de  cujus  operibus  eliam  ipse  dixit, 
quia  sine  me  nihil  potestis  faccre  (Joan.  xv).  >  Fi- 
iiis  eiiim  dicitur  ipsc  Ghrislus,  quia  quidquid  agi- 
mus,  ad  illum  rcfcriiuus ;  et  cum  ad  eum  pervene- 
rimus,  non  habebimus  ultia  quod  quaeramus,  sed 


lem  exiiide  exspectat  visibilemque  mercedem.  Sed 
tamcn  etiain  ista  est,  ut  dixi,  quxdam  terrena  car- 
nalisque  juslilia.  Usec  Moyses  de  justilia  legis.  Scd 
qu(c  est  ex  fide  juslitiay  sic  dicit  ipse  :  Ne  dixeris  in 
corde,  etc.  Vci  si  justitia  legis,  in  qua  viviiur,  csl 
verajustitia  intclligenda,  qii;e  viiam  pra^stat  ae.ter' 
nam,  ideo  proponitur  justitia  legis,  quod  qui  fecerit 
eam,  vivet  in  illa,  ut  cum  quisque  infirmitatem 
suam  cogndverit,  non  per  suas  vircs,  neque  per 
litteram  lcgis  ipsius,  quod  fieri  non  potest,  sed  pcr 
fidem  concilians  justificatorem,  pciveniat  el  faciat 
et  vivat  in  ca.  Opus  enim  qiiod  qui  fcccrit,  vivet  in 
eo,  non  fit  nisi  a  justificato.  Juslilicatio  auteni  ex 
fide  impetratur,  et  ita  pcr  justiliam  fidei  completur 


ibi  permanebimus.  Iii  euin  naiuque  dirigitur  noslra  B  vera  justilia  legis.  De  cujus  fidci  juslitia  sic  dicit 


inttntio.  Ad  quem  cuiii  pervcnerimus,  non  erit  ultra 
quo  teiidamus,  quia  ibi  est  omnium  bonorum  ple- 
nitudo. 

c  Moyses  enim  scripsil,  quoniam  justitiam  quse 
c  ex  lege  esl,  qui  fccerit  hoino,  vivct  in  ea  (Levit. 
c  xviii).  Qu£  autem  ex  fide  est  jusfitia,  sic  dicit  : 
c  Ne  dixcris  in  corde  tuo,  quis  asccndil  iu  c«Ium? 
€  (Deut,  XXX )  id  est  Ghristum  deducere,  aut  quis 
€  ascendit  in  abyssuni  ?  hoc  est  Ghristum  ex  mor- 
tuis  revocare.  Sed  quid  dicit  Scripiura?  Prope 
est  verbum  in  ore  tuo  et  iii  corde  tuo.  Hoc  est 
verbum  fidei  quod  pi\edicamus,  quia  si  confitearis 
in  ore  tuo  Dominum  Jcsum,  et  in  cordc  tuo  cre- 
dideris,  quod  Deus  illuin  excilavit  a  inortuis, 
saivus  eris.  i 
Yere  Ghristus  est  fiiiis  lcgis  ad  veram  justitiam, 
nam  in  ipsa  lege  anteqiiam  ad  Ghristum  venialiir, 
eftt  quaidain  umbratilis  jiistilia.  Moyses  cnini  ita 
scripsit.  Probat  Apostoius  auctoritate  Moysi  duas 
esse  justitias,  quia  dixerat  Judseos  esse  ignorantes 
justitiam  Dei,  et  suam  quafienlcs  statuerc.  Verc 
sunt  duae,  una  per  legem,  altera  per  Ghristum. 
Moyses  enim  scripsit,  quia  homo  qui  feccrit  justitiam 
quce  ex  lege  est^  vivet  in  ea,  legem  lioc  loco  pro  ipsis 
operibus  ponens.  Qui  autem  vivebant  in  his  operi- 
bus,  timebanl  utique,  ne  si  non  ea  fccissenl,  lapi- 
dalionem  vel  combustionem  vel  aiiquid  hujusmodi 
paterentur.  Ergo  qui  fecerit,  inquit,  ea,  vivet  in 
iilis,  id  est  habebit  praemium  ne  ista  morte  punia- 
tur;  non  ergo  apud  Deum,  ex  cujus  fide  si  quis  in 
hac  vita  vixerii,  cum  hinc  exierit,  tunc  euni  magis 
habebit  prsesentissimum  praemium.  Non  itaque  ex 
fidevivit,  quisquis  praeseutia  quse  videntur,  vel  cupit 
vei  timet,  quia  fides  Dei  ad  invisibilia  pertinet,  qu£ 
post  dabunlur.  Nam  cst  et  ista  quxdam  in  operibus 
justitia,  quaiulo  sine  suo  prxmio  relicta  non  est,  ut 
qui  fecerit  eam,  vivai  in  illa.  Unde  et  superius  di- 
ctum  est,  quia  etsi  Abraham  ex  opcribus  justiticatus 
«sl,  habet  gloriam,  sed  non  apud  Deum.  Aliud  esi 
ergo ,  non  justificari  apud  Deum ;  aliu.l ,  non 
justrficaii,  Qui  oinnino  non  justificatur,  nec  illa 
servat  quae  temporale  hal)cnt  prxniium,  nec  illa 
quosxternum;  qoi  autem  in  opcribus  legis  justi- 


Moyscs,  vel  ipsa  dicit  in  corde  hominis  :  Ne  dixeris 
in  corde  tuo^  id  est  ne  saltcincogitcs,  i^uisasccnc/er  m 
ccelum  ?  id  est  nullus  homo  ascendet,  quia  lioc  est 
Chrisium  deducere^  quantum  ad  te,  id  est  si  hoc  co- 
gtlaveris,  Ghristum  ascendisse  negabis.  Aut  non 
dixeris  in  corde  tuo,  quis  descendel  in  Abyssum?  id 
est  nullus  pro  conteinpta  Icge  descendet  in  infer- 
num,  quia  hoc  est  Christum  a  mortuis  revocare  quan- 
tum  ad  te,  id  est  hoc  cogitare,  est  non  credere  quod 
Ghristus  pro  nobis  moriuus  sit,  et  in  infernum  pro 
libcratione  justorum,  qui  ibi  tenebantur,  descende- 
rit.  Vel  ita  :  Gum  audieris  post  resurrectionem  prx- 
dicari  GhristuYn  ascciidisse  in  coelum,  noli  dicerein 

P  corde  tuo,  mendacium  cst,  quis  enim  ascendet? 
Quia  \\xc  iuTidelitas,  quantum  in  te  est,  Ghristum  de 
coelo  ad  terram  deducit.  Autcum  audieris  pra^icari 
quod  ad  infernum  descendit,  noli  dubitare  et  putare 
hoc  incrcdibile,  quia  hscc  incredulitas,  quantum  ad 
te,  revocat  Ghristum  a  mortuis,  id  est  uegat  Ghri- 
stum  fuisse  mortuum.  Nam  si  in  abyssum  descen- 
disse  dubitetur,  nec  mortuus  esse  creditur^  quia  sic- 
ut  mortuus  est  ut  mortcm  occideret,  sic  in  abyssum 
descendit  ut  suos  inde  retraheret.  Et  haec  est  juslitia 
fidei,  distans  a  justitia  mortalitatis  legis,  ut  non  du- 
bitet  quis  de  spe  Dei,  quae  in  Ghristo  est,  ut  non 
dillidat  Ghristum  spoliasse  infernum,  et  cuin  san- 
clorum  animabus  coelum  ascendisse,  quia  qui  iioc 
credit,  cx  hoc  efficitur  justus.  Potcst  et  ila  intelli- 

D  gi :  Ne  dixeris  in  corde  tuo,  quis  ascendel  in  cmlmn  ? 
id  est  quis  illuc  ascendet  Ghristum  inde  ad  nos  de- 
ducere,  aut  quis  descendet  in  abyssum?  hoc  cst  quis 
in  infernum  desccndet  Ghristum  inde  exino;tuis 
revocare?Nonenim  exspectavit  Ghristus  utaliquis 
homo  ascenderet  in  coelum  ad  deducendum  cum, 
quod  iinpossibile  erat ;  sed  ipse  sua  spoiite  dcscen- 
dit,  a  paterna  sede  vcniens  qu:crere,  et  salvum  fa- 
cere  quod  perierat.  Neque  fuit  nccesse  vel  possibile 
ut  aiiquis  in  abyssum  descenderet  ad  revocanduni 
inde  Ghristum  a  mortuis,  quia  ipse  sua  viriute,  li- 
gato  forti  adversario  et  spoliato  ihferno,  resurresit 
a  mortuis  (Luc.  xix).  Ne  dicas,  inquit,  quis  ascen- 
det  in  ccelum  Ghristum  deducere?  quasi  ct  m  tcrra 
Kon  sit  Ghristiis,  qui  per  diviDilatem  est  ubique ; 


743 


BERVEl  B13RGID0LENSIS  MONiVCHI 


W 


aut  quis  descendct  in  abyssum  Chrislum  ex  raorluis  A  dicere  quod  habes  in  corde.  Si  autem  aliad  in  cordc 


revocare  ?  quasi  Christus  in  abysso  conlincn  possit, 
«{ui  nuito  ioco  continelur,  sed  omiiia  continet;  vcl 
inler  mortuos  morari  possit,  qui  vila  esl.  Hoc  ne 
dixeris.  S.d  quid  dicit  Scriplura  pcr  Moyscn  {Deul. 
xxx)  de  Christo?  Prope  est  verbum^  id  estChrislus 
qui  est  verbum  ct  sapientia  Dei  (/  Cor,  i)  est  prope, 
boc  e&l,  non  iongc  esl  a  natura  animorum  et  loquen- 
di  ratione.  Prope  est  in  ore  tuo  ad  confilendum,  et 
in  corde  luo  ad  credendum.  Et  ideo  non  per  loca 
quseras  eum,  qui  sicut  vcrbum  et  veritas  et  sapien- 
lia  ubique  est,  et  in  corde  justorum  manet  atque  iii 
ore ;  sed  credas  quia  verbum  quod  pcrsonaliler 
unilum  esl  humanitati,  prope  nos  est,  quoniam  non 
a  locutione  nostra  remolum  cst,  neque  ab  inlellectu. 


habes,  et  aliud  dicis,  loqucris,  non  confitcris.  Noli 
erubescere  dc  spe  tua  in  conspectu  hominum.  Quo- 
modo  vivit  in  corde  tuo,  sic  habitet  in  ore  tuo,  qnia 
non  sine  causa  signum  suuin  Christus  in  fronte  no- 
bis  figi  voiuit  tanquam  in  sede  pudoris,  ne  Gbristi 
opprobria  Christianus  crulx-scat.  Parum  est  ergc  in 
corde  habere  Chrislum,  ct  nolle  confileri  dum  ti- 
metur  opprobrium.  Qui  enim  salutem  cupit  babere, 
debet  fidcm  suam  ore  proferre,  quia  ore  conressio 
fit  ad  salutem.  Alioquin  crcduliias  cordis  non  dat  sa- 
lulcm,  qnamvis  cordc  credatur  ad  juslitiam,  Tere 
fides  ore  prolata  pcrducit  ad  s&lutem,nara  Scriptura 
dicit  in  libro  Isaise  :  Omiiis  non  solum  Judasus,  sed 
et  gcntiiis,  qui  credit  in  illum,  hoc  est  iii  Christum, 


Hoc  verbum  quod  Moyses  dicit  iia  esse  prope,  est  B  non  confundetur,  id  est  non  erubescet  in  die  judicii, 


verbum  fidei  quod  prwdicamus,  id  cst  Chribtus,  iu 
quo  nostra  fides  constat,  quem  annuntiamus.  Hoc 
pr;edicainus  de  illo,  quia  si  confitcaris,  etc.  Vel  ra- 
tio  redditur,  cur  in  ore  et  in  corde  verbum  hoc  de- 
beat  esse.  Quia  si  confitearis  in  ore  tuo  Dominum 
Jesum,  et  in  corde  tuo  credideris^  quod  Deus  illum 
excitavit  a  morluis^  salvus  eris.  Non  est  laus  fidei 
Christianorum,  quia  creduut  mortuum  Ciiristiim, 
sed  quia  credunt  resurrexisse  Chrislum.  Nam  mor- 
tuuro  et  paganus  credit.  il;ec  est  laus  fidei  quia  cre"* 
dimus  eum  resurrcxisse,  et  speramus  nos  quoque 
per  eum  rcsurrccturos  esse.  Non  enim  ait,  si  con- 
fcssus  fueris ;  quia  eum  Dcus  tradidit  ad  occiden- 
dum ;  scd  si  confessus  fiieris,  quia  Deus  eum  susci- 
tpvit  a  mortuis,  tunc  saivus  eris.  Intantum  salvus, 
inquantum  justus.  Quarc  autem  credimus  et  mor- 
tuuin  ?  Quia  credere  cum  rcsiirrexisse  non  possu- 
mus,  nisi  prius  mortuum  fuisse  crcdamus.  Perlinet 
autem  ista  confessio  praecipuc  ad  martyres.  qui  co- 
ram  tyrannis  Chrislum  confitebantur,  et  pro  ejus 
confcssionc  moriebantur.  Nam  nostro  tempore  fa- 
cilc  esl»  ut  quisque  Christum  voce  confiiealur,  ideo* 
que  vox  sola  nun  sufficit  sinc  operibus. 

c  Corde  enim  creditur  ad  justitiam,  ore  autem 
€  confessio  ,fit  ad  salutcm.  Dicit  enim  Scriptura  : 
€  Omnis  qui  credit  in  illum,  non  confundetur  {Isa. 
c  xxviii).  Non  est  enim  distinctio  Judeei  et  Craeci. 

<  Nam  idcm  Dominus  omnium,  dives  in  omnes  qui 

<  invocant  illum.  Omnis  cnim  quicunque  invocave-  ] 

<  rit  nomen  Domini,  salvus  eril  {Joel.  ii).  > 

Vere  si  resurrectionem  Christi,corde  credideris, 
et  ore  confesKUS  fueris,  salvus  eris,  nam  corde  cre- 
dilur  ad  justitiam,  sed  ore  confessio  fit  ad  salutem. 
Hoc  cst,  qui  corde  credit»  habet  in  praesenli  jueli- 
tiam,  quia  justus  ex  fide  vivit  {Habac.  ii) ;  et  qui 
ore  confitetur,  habet  in  futuro  salutem.  Et  idcirco 
oportet  nos  esse  el  justiliae  memoreselsalutis,  quan- 
doquidem  iusempiterna  justitia  reguaturi,  a  prsescnti 
sa;cuIo  maligno  salvi  ficH  non  possumus,  nisi  etnos 
ad  salutem  proximorum  Ailentes,  ctiam  ore  profitea- 
mur  quod  corde  gestamus.  Crederc  enim  dat  salutcroy 
quia  justitiam  parit,  qu»  est  causa  salutis,  si  quod 
earcredU,  os  con£te2iur,  Hoc  est  eDim  confiteri, 


quia  salutcm  quain  credit,  consequetur.  Et  vere  om- 
nis.  Non  est  enim  distinctio  Judasi  et  Graci,  id  est 
propheta  neque  Judxuin,  nei[uc  gcntilcm  nomina* 
vit :  sed  in  eo  quod  ait,  omnis,  oslendit  de  utr0({ue 
populo,  quia  quicunque  sincera  fide  rectisque  ope- 
ribus  Deo  ingemueiit,  salvus  esset  possit.  Vere  nou 
est  dislinctio.  Nam  idem  Dominus  est  omnium,  sive 
Judaeorum,  sive  gentilium,  dives  in  omnes^  ii  cst 
sufiiciens  ditare  oinnes  qui  invocant  illum^  id  cstqui 
pia  devotione  in  seipsos  vocant  ilIum,'pr;cparando 
se  dignos  tati  habilatore.  Illis  est  dives  qui  invocanl, 
UOD  niodo  credunt,  quia  crcderc  dat  rcinissioiicm 
peccatorum,  invocare  impetrat  promissa  Dei.  Orans 
invocat,  sed  hoc  non  potest  nisi  prius  credat.  Jure 
dixi  quia  est  dives  in  omnes,  non  in  quosdam,  vel 
in  paucos  invocatores  suos,  quia  sicut  Joel  testatur, 
cum  gratise  tcmpus  praenuntiat,  omnis  quicunque  tn- 
vocaverit  nomen  Domini  salvus  eril,  NuUus  exripi- 
tur,  nuUi  gratia  hsecdcncgalur;  sed  omnis  Judaeus 
et  gentiUs,  cujuscuiique  gradus  et  conditionis  sit, 
quicunque  piis  precibus  invocaverit  noinen  Doniini, 
prsparans  se  dignum  ad  excipiendum  in  sui  cordis 
templum  babitatorem  Deuni,  salvuseritaelerna  saluti*. 
c  Quomodo  ergo  invocabunt  in  qucin  noii  creui- 
derunt?  Aut  quomodo  crcdent  ei  qucm  non  au- 
dierunt?  Quomodo  autem  audicnt  sine  pracdi- 
cante?  Quomodo  vero  praedicabunt  nisi  mittantur, 
sicut  SGriptuin  est  :  Qiiam  speciosi  pcdcs  evange- 
lizantium  pacem, evangcUzanlium  bona  {Isa.ui; 
i  Nahum  i).  i 

Probato  quod  de  ulroque  populo  assumuutur  qiii 
salvi  fiant,ostendit  qiiod  per  niissioiiem  adutrosque 
factam  assuinuutur,  quam  qui  non  rccipit,  inexcu- 
sabiUs  est.  c  Quicunque  invocaverit  nomen  Domini, 
salvus  erit  {Joel,  ii).  >  Ergo  oportct  credere.  Quia 
quomodo  invocabunt  in  quem  non  crediderunt?  In^O' 
calio,  inquit,  salvat.  Nemo  autem  invocat  qui  non 
credit.  Nisi  enim  crediderini,  non  invocabunt ;  el 
nisi  invocaverint,  non  salvabuntur.  Hoc  maxime  de 
gentibus  dicitur,  ne  quis  Judaeos  tantum  putaret  ad 
fidem  vocandos.  Quuuiodo  invocabunt  Christum  iD 
qucm  noii  crediderunt?  Prius  oportct  ut  crcdanl.  A«f 
quomodo  credent  in  quem  non  audierunt  ?  Prius  *^«i?a 


745  COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  716 

necesse  est  ut  ab  ore  alicujus  audiant  illum.  Credere  A  audire  potuerunt  non  soluni  proximiy  sed  et  rerao- 


namque  est  ex  auditu.  6ed  quomodo  audient  eum  iine 
aliQUO  prasdicante  ?  Necesse  est  ul  aliquis  praedicet, 
a  quo  cxteri  audiant  quid  credere  debeant.  Non 
€oim  audient  nisi  pra^dicatum  fuerit.  Sed  quomodo 
doclores  prtedicabunt  nisi  mitlantur?  Non  possunt 
praedicare  nisi  niissi  fucrint,  quia  non  sunt  veri 
apostoli  nisi  missi.  Et  inanis  cst  bominum  conatus, 
nisi  Deus  missos  suos  juverit.  Nec  eis  annunliaudi 
virtus  ulla  subsistit,  nisi  adfuerit  illis  ipse  qui  misit. 
llis  dictis  rcfulat  Apostolus  eos,  qui  negabant  ad 
incircumcisas  gentes  mittcndos  esse  praecones  Chri- 
&ti,  et  oslcndit  salutem  per  Dci  gratiam  omnibus  ad- 
venisse.  Salus,  inquit,  est  cx  invocatione,  invocatio 
ex  fide,  fides  ex  auditu,  auditus  cx  praedicatione, 


tissimi.  Nam  in  omnem  terram  exivit  ionus,  id  est 
fama  eorum^  id  est  apostolorum,ef  in  fines  orbis  ter- 
rw^  id  est  in  omnes  mandi  terminos  in  circuitu  pro- 
cesserunt  ipsa  verba  eorum,  ut  veritas  non  solum 
per  famam  audiretur,  sed  et  per  ipsa  praedicanlium 
dicta  cognosceretur.  Quod  tnmcn  cx  toto  necdum 
fuerat  impletum,  quando  scribebat  Apostolus ;  sed 
vcrbis  prsptcriti  temporis  locutus  est,  sicut  et  pro- 
pbeta  quod  futarum  erat,  et  ex  magna  parie  jam 
completum  fuerat. 

i  Sed  dico  :  Nunquid  Israel  non  cognovitTPrimus 
c  Moyses  dicit :  Ego  ad  aemulationem  vos  adducam 
c  in  nou  gentem,  in  gentem  insipientem,  in  iram 
c  vos  miltam  {Deut.  xxxii).  Isaias  autem  audct  et 


praedicatio  ex  missione,  ut  ila  lotum  descendat  ex  ^  c  dicit  :  Invcntus  sum  a  non  quaerentibus  me,  pa- 

fontc  gratiae.  Omnia  crgo  non  ex  nobis,  sed  ex  Dei 

gmtia  sunt  nol^is,  qua  praemissi  sunt  prxdicatores 

nostrae  salulis,  sicul  in  Isaia  scriptum  est  :  Quam 

speciosi,  id  est  ndmiraliililcr  pulchri,  pedes,  id  cst 

gressus  a|K)stoIorum  mundum  iiluminantium ,  in 

quo  apparet  eos  a  t)eo  missos,  quoniam  aiiter  hoc 

tjLCcte  non  possent.  Speciosi  sunt,  id  est  pulchritu- 

dine  virtutum,  etclaritate  miraculorum  ac  praedica- 

tionis  decorati  sunt ;  pcdes,  id  cst  incessus  aposlo- 

lorum  evangelizantium,  id  cst  bcne  nuntiantium  ho- 

niiriibus  vucem,  k\  csl  rcconciliatloncm  et  concor- 

«lii.il.  <.d  Dominum.  ct  evangelizantium  bona  regni 

c:4ciorum. 

c  Sed  nou  omnes  obediunt  Evangelio.  Isaias  enim  ^ 

c  dicit :  Domine,  quis  credidit  auditui  noslro?  (/sa. 

f  LXii;  Joan.  xii.)  Ergo  fidcsex  auditu,  auditusau- 

c  tem  per  verbum  Christi.  i 
Apostoli  quidem  omnibus  evangelizant  pacem,  sed 

non  omnes  obediunt  Evangelio,  ut  poenitentiam  de 

praeteritis  agentes,  et  de  caetero  recte  vivenies,  stu- 

deant  habere  pacem  cum  Deo.  Nam  cum  audilus  sit 

ex  grstia,  nccessaria  est  et  aiia  quae  cor  movcat, 

quia  nil  foris  proficit  sermo  docentis,  si  Deus  intus 

cor  non  tetigerit  audientis.  Et  vere  non  omnes  obe- 

diunt  Evangelio,  sed  pauci.  Nam  Isaias  vocepnedi- 

catorum  dicit,  querimoniam  faciens  do  raritate  audi- 

torum  :  Domine^  //uu,  id  est  quam  rarus  est  qui  cre^ 

didit  auditui  nostro^  id  est  auditui  praedicationis, 

quani  a  leaudivimus  eteis  nuntiaviojus?  Raro  ex  j 

uiultis  invenitur  aliquis  qui  credat.  Et  qui  non  cre- 

dunt,  manifestum  est,  quia  non  obediunt.  Auditui 

praedicalioiiis  crediderunt  pauci    de  multitudine, 

ergo  fida  est  ex  uudiiu ;  quia  ex  eo  quod  audivimus 

a  docioribus,  incipimus  credere ;  sed  auditus  est 

iiou  per  merita  nostra,  sed  per  verbum  praedicatio- 

iiis  Christi  qaod  ab  cjus  gratia  doctores  percepe- 

rint. 

<  Seddico  :Nunquid  non  audierunt  ?  Et  quidero 

€  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et  in  fliies 

<  orbis  terrae  verba  eonim  {PsaL  xviii).  i 
Isaias  dicit  quod  pauci  crediderunt»  sed  ego  dico : 

Nunqttid  non  audierunt  ?  Utique  audierunl,  el  ideo 

hiexcujuibiies  sunt  qui  non  crediderunt.  Et  quidem 
Patrol.  CLXXXl. 


f  lam  apparui  his  qui  me  noii  interrogabant.  Ad 
t  Israei  autem  dicit :  Tota  die  expandi  manus  meas 
c  ad  populum  non  credentem,  sed  coniradicenlem 
c  mihi  {Isa,  lxv).  i 

In  onines  gentes  nsque  ad  orbis  terminos  proces- 
sit  fama  Chrisliani  nominis.  Sed  dico  :  Nunquid  Is^ 
rael  non  cognovit  qnod  tolus  mundusaudivit?  Non 
ignoravlt  Israel  hanc  salutem,  sed  cognovit  quia 
posset  audlsse  et  cognovisse.  Cognovit,  quia  contra- 
dicere  non  potuil.  Sed  non  vere  cognovit,  ut  in 
roenle  ejus  bene  sederet.  Cognovit  ad  testimoniuni 
suae  damnationis,  non  in  adjutorium  suae  salvatio- 
uis.  Vere  cognovit,  quia  Moyses  primus  doctor  eo- 
rum  dicit  hoc,  et  omnes  prophetae  post  eum  similia 
loquunlur.  Hoc  enim  innuitur  in  eo  quod  Mcysea 
nunc  primus  appellatur ,  quem  alii  secuti  sunt 
in  eodem  scnsu.  Moyses  voce  Dei  dicit  Judaels  in 
cantico,  dum  iniidelitatcm  eorum  praenuntiat :  Ego 
adducam  vos  ad  a^mulationem  in  non  gentem^  id 
est  tale  quid  faciam  genti  paganorum,  quae  nec 
gens  dicenda  est,  propter  stultitiam  idololatriae» 
unde  vos  aemulationem,  hoc  est,  invidiam  habe- 
bitis,  invidia  namque  labescunt  Judaei,  dum  gen- 
tes  Deum  corum  suum  dicant  et  legem  atque  pro- 
phetas  ad  se  periinere  dicunt.  Et  ita  addiicti  sunt 
ad  invidiam  in  non  gentem,  hoc  est  contra  gen- 
tilcm  populum,  de  quo  dictum  erat :  f  Omnes  gen- 
tes  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram  Deo  {Isa,  xl)«  i 
Yel  in  non  gentem,  quae  cum  esset  gens,  gentilita- 
tem  credendo  deposuit;  et  facta  est  non  gens,  id  est 
plebs  Christiana  per  baptismum.  Quandiu  enim 
fueratinfidelis,  fuit  gens,  sed  in  Eeolesia  dicitur  po* 
pulus  acquisitionis  (/  Petr,  ii).  Iia,  inquit,  mittam 
vos  in  aemulationem  in  non  gentem,  id  est  contra 
conversam  gentilitalem ,  quae  fidem  apprehendet 
quam  vos  respuetis,  in  gentem  insipientero,  id 
est  contra  eamdem  gentilitatem,  quae  Dei  sapien- 
tiam  ignorabat,  et  stultitiam  idololatriae  praedi* 
cabat ,  et  mittam  vos  in  tram,  id  est  iu  indigna- 
tionem ,  boc  est  permitum  vos  irasci  et  indi- 
gnari,  hoc  est  tanta  beneficia  gentilitati  tribaam,  ut 
VGS  inde  irascamini.  Hoc  Moyses  dixit,  et  hanc 
Scripturam  Jud«i  ie|unt  el  It^et^^oX^V^R^Mcsi^^t»^ 


m  HCRVCl  BUUGIDOLENSIS  &IONAGin  tU 

dicationem  Cliristi  in  gcnlibus  per  orl)cm  cssc  co-  A  inde  clcgit!  Yerc  non  omnem  populum  illam  rcpo- 


gnoscunt.  IIoc  Moyscs,  scd  haias  audel  et  dicit,  id 
est  audacius  4oquitur  de  salulc  gentium,  quia  quam- 
vis  sciret  sibi  imniincrc  periculum,  audactcr  taniea 
\erbum  Dei  praedicabat.  Manasses  enim  rex,  ut  He- 
JDraci  tcstantur^  scrra  lignea  posl  scrravit  eum.  Scie* 
bat  igitur  Isaius  contemnendum  se  esse  ab  impiis 
«t  interliciendum,  et  tamcn  abjeclo  timore  praidica- 
l)at  Dei   gratiam,  et  cx  persona   Ghristi  diccbat : 
Inventus  sum  a  non  quterentibM  me,  id  est  sponto 
ine  obtuii  gentilibus,  et  per  fidem  mc  ab  illis  iiive- 
niri  feci,  qui  me  quserere  non  novcrani,    nec  in 
S^ripturis  adventum  mcum  scrutabantur  sicut  Ju- 
dxi,  qui  adhuc  in  libris  suis  adventum  Mcssixqua> 
runt  et  exspectant,  palaniy  non  pef  aenigmala  et 
figuras,  sicut  iu  lege,  sed  manifcsta  Terilatis  cogni-  I 
tione  apparui  liis  gcntilibus  xjui  me  non  interroga- 
bant  ab  aiiis,  quia  interrogare  non  didicerant.  Ila 
ad  gcntes,  sed  ad  Israel,  carnalem  dicit :  Tota  die^ 
id  est  toto  teropore  quo  cum  eis  in  terra  conversa- 
lus  sum,  illuminans  mxLn6nm ^expandi  manus  meas^ 
id  cst  ampliavi  operum  meorum  bencficia»  ad  po** 
pulum  Judaicum  non  credentem  mihi,  etquod  pcjus 
est,  contradicentem.  Gonvcnienter  enim  per  exten- 
ias  manus  lota  die,  continualio  bonorum  opcrum 
inteiligitur  a  quorum  intcntione  Salvator  nunquam 
cessavit,  sed  infidcli  populo  sempcr  exhibuit,  ac  si- 
cut   nutrix  parvulum  e^pansis  manilnis  excipere 
paratus  fuit.  Sigtiificant  enim  expansae  manus,  cl 
parentis  clemcniiam  suos  filios  in  sinum  rccipere 
gestientis.  PossuiU  ct  largitalcm  donantis  exprime- 
re,  quod  nihil  cis  pctentibus  dencgaverit,  sed  ro- 
ganli  leproso  mox   saniiatcm  reddidcrit  (  Maiih, 
VIII),  et  oculos  caecoruin  rogantium  proliiuis  apc- 
Tuciit  {Luc»  xviii),  sicque  c;clera  pclciilibusdederit. 
GAPUT  XI. 

t  Dico  ergo  :  Nunquid  rcpulit  Dcus  populum 
f  suum  ?  Al)sit !  Nam  et  ego  Israelita  siini  cx  scmi- 
I  nc  Abraham  de  tribu  Bcnjamin.  Noa  lepulit  Dcus 
c  plebcm  suam  quam  prsescivit.  i 

Quia  tot  auctoritatibus  coiifutavit  Juda^os  ,  ne 
insuitaient  eis  gcnliles,  ct  diccrcnt  eos  cx  toto 
C8se  repulsos ,  incipil  rursum  de  corum  salutc  lo- 
qui,  ostendcns  noii  oinncs  csse  roprobatos.  Gomme- 


lil,  nam  et  ego  qui  liaec  loquor,  sum  Israelila^  id  etl 
sum  cx  eodem  populo  Judaeus,  non  proselytus,  ex 
semine  Abraham,  id  esl  dcscendcns  ex  Abraham,  di 
Iribu  Benjaminy  id  est  per  lincam  Benjamin.  Non  mt 
rcpulit  Deus,  qui  ita  sum  ex  ilia  gente.  Similitcf 
non  rcpulit  plebem  suam  ex  Israd,  quam  pracscivil, 
id  est  prfiedestinavil.  Prxdcstinalio  ciiim  lioc  loco 
significatur  noiuine  praescicntiaek  lion  repulit^  in- 
quit,  Deus  plebem  suam  quam  prcescivit^  id  est  ad 
vitam  praedestinavit.  Atquc  ut  ostenderct  Dei  gratit 
fuisse  relictas  Isracliticac  gciitis  reliquias,  non  meri- 
tis  operum  eorum,  seculus  adjunxit  valde  necessa- 
rium  testimo.^^.ium,  dicens : 

i  An  ncscitis  in  Clia  quid  dicit  Scriplura,  qoem^ 
I  aduiodum  interpollal  Dcuin  adversus  Israei?  D6^ 
I  inine,  prophclas  tuos  occldcrunt,  aliaria  tiia  suf- 
c  fodcrunl,  ct  cgo  rclitlus  sum  solus,  et  quan-unt 
c  animam  meain  (///  Reg.  xix).  Sed  quid  dicit  illi 
ff  responsum  divinum?  Reliqui  mihi  septero  millit 
c  virorum,  qui  non  cunaverunt  genua  ante  Baal. 
c  Sic  crgo  et  in  hoc  tcmporc  reliquiae  secundom 
€  clectionem  gratix  salvae  factac  sunt.  Si  aulem  gra- 
c  tia,  jam  non  ex  opcribus.  Alioquin  gratia  jam  noD 
c  est  graiia.  > 

Inde,  inquit,  potcsi  vidcri  qiiod  Deus  multos  soa 
gralia  rcscrvavit,  quos  non  repulil,  quoniam  lempo> 
re  Cliae  tain  pauci  fucrunt,  ut  ipsi  Cliae  nulli  videren- 
tur  esse  qoos  non  repulcrit,  et  tamen  tunc  in  tanta 
bonorum  opprcssione  fuerunt  roulti  quos  in  gra-* 
tia  Dcl  sibi  reservavil.  Ct  hoc  est,  quod  interro^ 
gando  dicit  ad  incrcpalioncra  corum,  qni  totam  pie- 
l:em  Israeliticam  a  Deo  icpulsam  esse  putabant :  ilii 
tiescitis  quid  Scriptura  tcrtii  libri  Recum  dictf  tJi 
Elia,  id  est  in  geslis  Cliae,  sciiicet  qtiemadmoduM 
ipse  interpellat  Deum  adversus  Israei^  id  cst  inter  se 
et  illos  judiccm  eum  interpellat,  et  coutra  perfid«  s 
provocat?  Domine^  inquit,  prophetas  tuos  praecepU) 
inipiissimae  rcginae  Jesabel  occideruntjeialtaria  tua 
sulfoderunt,  id  cst  a  fundamciitis  subvertenint,  et 
ego  telictus  sum  solus  ex  luis  et  quwrunt  animam 
meam^  id  cst  me  occidcre.  Quasi  dicat :  Non  debe? 
cis  parcere,  quia  tanta  inala  feccrunt.  Ipse  sic  inter 
p^Ilabat,  et  sc  soluni  putabat.  Scd  quid  dicit  illi  re^ 


nioraverat  cnim  prophctai  tcstimonium  de  praenun-  d  sponsum  divinumfid  cst  quid  respondetei  Dominus? 


llata  futura  iiicrcdulilatc  popuii  Israel.  Tota  die 
cxpandi  manuSy  ctc.  Ct  nc  quis  male  intelligens,  uni- 
versum  illuin  populuin  crimine  incredulitatis  ct  con- 
tradictionis  arbitrarelur  c^se  damnatum,  continuo 
mibjecit :  Dico  ergo^  etc.  Ilic  ostendit  quam  plebcm 
flixerit  utique  Israeliticam.  Quain  si  totam  Dcus  re- 
probassei  atquc  dainnasset,  son  utique  eiiset  ipse 
Ghristi  aposiolus,  ex  semine  Abrahai  ct  tribu  Bcnja- 
min*  Quia,  inquit,  dixi  populum  non  credentem  ct 
eontradicentem,  ergo  dico  et  hanc  quacslionem  facio: 
Nunquid  proptcr  niuititudinem  iiicreduiorum  ct 
contradicenl«um  repulit  Deus  populum  siittm,  ut  eva- 
riistrei  promhsioneB  qusis  patribus  eorum  fecerai? 
jiM/  ui  repelierei  euta,  qtii  M  miilia  credenlium 


Beiiqui  mihi  septem  miiiia  virorum,  Non  ait,  rcHita 
sunt  mihi ;  aut,  reliquerunt  sc  mihi,  scd  reiiqui  mihi> 
Ubi  iion  huiiiaiiuni  opus,  scd  divina  gratit  patentcr 
ostenditur.  In  septcin  vero  millibus  virorum,  per- 
fecia  summa  viriliter  agentium  exprimitur :  Reliqui^ 
inquit,  mihi,  id  cst  pcr  gratiam  reservavi,  sepUm 
miiiia  virorum,  quia  tunc  crant  mulli  quos  Deus  slbi 
rescrvavcrat,  quamvis  iicscirct  Clias,  quoniam  gra- 
na  laiebant  sub  accrvo  palearum.  Qui  non  CMrro- 
verunt  genua  ante  Baai^  id  est  non  adoraverunt  dae- 
moiiium,  quod  adorabat  populus  Isracl  sab  rege 
Achab.  Ubi  omnem  populum  simul  propbeti  piila- 
\crat  refulatum,  invcnta  sunt  scptcm  millia  viro- 
Tum  (\v\\  v^m^WTuut  In  Testamento  Dei.  Sic  erp 


m 


COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULL  —  LN  EPIST.  AD  ROM. 


m 


el  inhoctemporegrdLi\xhc\\l\i2salvcefact<e  sunt  rcli-  A  ^"  doctrina  ejus,  ncquc  credcrc  opcribus  quae  vi^ 


^itf ;  lioc  est  quandoquidcni  anle  lempus  gratiae  Deus 
lot  mitlia  ex  sua  gratia  reservavit  contra  opiuioncm 
tanti  prophetx;  ergo  sic,  id  est,  simili  modo  eiiam 
In  hoc  tempore  gratias  et  praedicationis  Evangclii 
credendum  est  muitos  esse  quos  Deus  praescivit  ct 
suos  esse  praedcstinavit,  ct  hocnon  secundum  huma- 
num  meritum,  &ed$ecundumelectionem  gratias^  quam 
nulla  operum  merita  praeccsscrunt.  In  hac  ergo  ele- 
ctioneet  in  his  rcliquiisest  illa  plebs,  quam  propterea 
Deus  non  repulit,  quia  praescivit.  Pra^scivit  cnim 
reliquias  quas  secundum  cleciionem  gratiae  fuerat 
ipse  faclurusy  hoc  est  proMleslinavit.  Dixi  quia  se- 
cundum  clcaioncm  gratiae  sunt  salvatae.  Sed  st 
gratia  salvataesunt,  jam  non  ex  operibus  eomm  pro- 


debaut,  nec  obedire  verbo  quod  audiebant,  volue- 
runt.  Quicunquc  enim  cuni  intcllexisset ,  credere 
noluit  id  quod  verum  est,  debcl  consequi  quod  vuU| 
ut  de  cactero  non  possit  crcdcre.  In  voluutate  ergo 
sua  adjuti  sunt,  ut  quia  scientcs  verum  diccbant  «sse 
falsum,  de  caelero  non  intcliigerent.  Cacci  ilaque 
sunt  ocuii  cordis  corum,  ut  luicm  veritalis  Christi 
nequeant  videre ;  et  aurcs  surdx,  ut  spiritales  Scri- 
pturarum  sensus  non  possint  audire.  Ubi  autem 
scripta  sit  haec  sententia,  non  saiis  apparct.  Tamen 
beatus  Uieronymus  dicit  eam  in  Isaia  scripiam,  ubi 
nos  legimus  :  <  Miscuit  vobis  Dominus  spirilum  so- 
poris,  claudet  oculos  vestros,  prd)[>hetas  et  principcs 
vestros  qui  vident  visiones,  operiet  {Isa,  xxix).  i 


ccssit  illa  salus.  Alioquin,  id  cst  si  aliter  est,  gratia,  B  £go  autem  si  aliud  quani  tantus  docior  audcrcm 


id  est  gratuilum  donum  Dei  jam  non  est  gratia,  id 
es(  gmtuitum  donum,  sed  debitum.  Si  enim  gratia 
ullis  bonis  meritis  datur,  jam  non  gratis  datur,  sed 
debita  redditur.  Ac  per  hoc  nou  vero  nomine  uun- 
cupatur,  ubi  merces  non  imputatur  secundum  gra* 
tiam,  sed  secundum  dcbitum.  Si  autem  vcra  cst 
gratia,  id  est  gratuita,  nihil  invenit  in  homine  cui 
merito  debeatur.  Quod  bene  intelligitur  in  eo  quod 
dictum  est  c  pro  nihilo  salvos  facieseos  (P$aU  lv).  > 
Ipsa  enim  dat  merita,  noo  meritis  datur;  et  pra&- 
irenit  etiam  iidem,  ex  qua  omnia  bona  opera  in- 
cipiunt. 

c  Quid  ergo?  Quod  quaereoat  Israel,  non  est  con- 
secutus,  electio  autem  consecuta  est ;  caeteri  vero 
excaecati  sunt^  sicut  scriptum  est :  Dedit  illis  Deus 
spiritum  compunctionis,  oculos  ut  non  videant, 
e(  aures  ut  non  audiant,  usquc  in  iiodiernum 
diem.  £t  David  dicit :  Fiat  mensa  eorum  coram 
ipsis  in  laqucuni  ct  in  captionem,  et  in  scandalum, 
et  in  relributionem  illis  (PsaL  lxviii).  Obscuren'- 
tur  oculi  eorum  ne  videant,  et  dorsum  eorum 
semper  incurva.  > 
Quandoquidcm  non  cx  operibus,  sed  gratia  Dei 
tantum  salvatas  sunt  reliquiai  de  muUitudiue  Isracli- 
tarum,  ergo  quid  diceudum  cst?  Hoc  scilicct,  quia 
quod  qucerebal  Israel,  id  est  justitiara  vel  salulem, 
quam  quaercbat  in  lege  populus  Judxoium,  non  est 
consecutus  per  opcra  legis^  sed  eleetio,  id  cst  Ula 


dicere,  magis  in  Deuteronomio  illam  inveniri  puta» 
rem,  ubi  Moyses  loquilur  ;  c  Non  dedit  vobis  Domi- 
nus  cor  inteUigens  et  oculos  videntes  et  aures  quae 
possint  audirc,  usque  in  praescntem  diem  (Deutm 
xxix).  >  Haec  vel  Isaias  vel  Moyses  de  excaecationo 
et  surditate  eorum  loquilur.  £t  David  inde  dicit 
(Psal.  Lxviii) :  Mensa  eorum^  id  est  Scriptura  quaa 
varus  sententiarum  fercuUs  consuevit  et>s  pascere, 
fiat  in  laqueum^  id  est  vertatur  eis  in  laqueum  ut 
iUaqueel  eos ,  coram  ipsis,  id  est  videntibus  ipsis» 
ut  iniquitatem  suam  agnoscant,  et  in  ea  pertinacis- 
simepcrseverenl;  tanlumque  valeat  animi  ipsorum 
praesumptio,  ut  coram  ipsis  laqueus  sit,  et  incidaot 
in  eum.  Ha>c  non  opla.itis,  sed  prophetantis  sunt 
'  verba;  non  imprecantis  ut  hoc  fial,  scd  praedicentis 
quod  hoc  fict.  Fiat  er^o,  quia  non  polest  aliter,  nizi 
ut  taliims  ista  cvcniant,  esse.  Fiat  Ulis  mcnsa  in  la- 
queum,  ut  Sciiptura  male  intellecta  illaqueet  cos  et 
faciat  iuliaerere  litterac,  nc  veniant  ad  Christuni  et 
ad  Evangelium,  et  fial  illis  in  captionem^  ut  caplat 
eos  et  teneat,  ne  rcccderc  possinl  a  vctustaie;  et  ilat 
illis  in  scandalum^  ut  per  eam  scandalizentur  iii 
Christo  Sabbatis  operante  virtutes,  et  fiat  Ulis  m 
retributionem^  ut  per  eam  recipiaut  malorum  suoruni 
vicissitudinem,  id  est  seternam  damoationem.  Ob- 
scurentur  oculi  cordis  eorum^  ne  videant,  ut  quoniam 
sinc  causa  viderunt,  fiat  iUis  ct  non  videre.  £t  post 
oculorum  obtenebralionem  incurva  semper  dorsum 


pars  quai  cx  coilcin  populo  csl  elecla,  consecuta  est  j)  eorum^  ut  postquam  cessaverint  superna  cognosce- 


pcr  graUam  justitiam  et  salutem.  Elcctio  consecuta 
cst,  sed  coeteri  qui  non  pcrtinent  ad  sortem  clcctio- 
nis,  excwcali  sunt  justo  Dei  judicio,  sicnt  scriplum 
esl :  Dedit  illis  Deus^  id  est  juste  permisit  ut  illi  ha- 
l>erent,  spiritum  compunctionis^  id  est  spiritum  ma- 
Itgnum,  quo  compungerentur  et  stimularentur  ad 
inalum.  Malam  enim  significat  hic  compunaionem, 
quia  saepe  fit  ut  bonum  honiini  sit  molestum,  ut 
Pharisaeis  doctrina  Christi.  Etdedit  eis  justo  judicio 
oculos  ut  non  videant,  et  aures  ut  non  audiant,  usque 
in  hodiernum  diem,  id  est  usque  ad  praesens  tem- 
pus.  Hic  cniin  oculos  et  aures  interioris  hominis 
debemus  inteUigere,  quibas  excaecaii  et  surdi  elfccti 
tuul,  qui  Christom  videntes  io  corpore  et  audientes 


re,  semper  de  inferioribus  cogitent ;  qui  enim  super- 
nis  intendunt,  curvutn  dorsuni  non  habent,  quia 
erecti  stanl,  dum  S|>em  rcpositam  sibi  in  coelo  cx- 
spcctant.  At  vero  qui  futurae  vitae  spem  non  intelli- 
gunt,  jam  excaecati  dc  terrenis  et  infimis  cogitant,  et 
hoc  est  habere  dorsiim  curvum,  quia  terram  semper 
intuetur  qui  curvus  est.  £t  tales  sunt  nunc  omnes 
Judaei,  siiniles  scilicet  brulis  animalibus,  quorum 
vultus  in  terram  pronus  est  veiitri  intentus. 

t  Dico  ergo :  Nunquid  sic  ofienderuni  ut  oade« 
c  rent?Absit.  Sed  illorum  delicto  salus  gentibuSy 
c  ut  illos  aemuleutur.  Quod  si  delictum  iUonim  di- 
c  vitit^e  sunl  mundi,  et  diminutio  eorum  divitiai 
1  getilium,  f\u^V.o  m^^\%  "(X^mV^^^  ^^\>k<v^  \ 


m  ll£KVEl  BIRGIDOLENSIS  ITONACni  TfSM 

Quoniam  Judaeos  aucloritate  proplictarum  docuii  A  delicta,  nec  lapsus  inuiililcr  ccdunt.  Nam  csm  uiias- 


fxc.ccatos  esse,  et  scandalum,  id  cst  oflTendicuium 
ct  impactionem  pedum  perlulissc,  ne  gentiles  his 
verbis  haberent  occasionem  spernendi  eos,  ingrcdi- 
tur  ileram  ioqui  de  salute  eorum.  Quia,  inquit, 
aspere  locutus  ^um  de  excsccatione  eorum,  et  of« 
fciisione,  ertfo  ne  quis  dcspcret  de  salute  corum, 
dico  :  Nunquid  sic  offenderunt,  id  est  pe;libus  impe- 
gerunl,  ut  caderent  ?  id  est  ut  tantummodo  caderent 
quasi  ad  poenam  suam  solum.  Absit,  Quasi  non  ce- 
ciderunt,  quia  nec  omnes  ceciderunt;  et  quidam  ex 
liis  qui  ccciderunt,  Juda^i  praedcstinatione  Srcmper 
itantes  fiierunt,  et  ex  casu  cieterorum  mundus  e^t 
erectus.  Non  enim  irreparabiltter  et  sine  utilitate 
recidcruiit,  sed  casus  eorum  prodest,  et  ipsi  possunt 


quisque  ex  propositi  sui  libertate  delinqual,  dispen- 
satio  divinae  sapientise  per  hoc  ipsum,  in  quo  ilti 
damno  suae  negligentiae  paupercs  Hunt,  alios  divites 
facit,  sicut  nunc  delictum  JudaM)rum  ditavit  gentefi 
ut  eorum  sine  labore  iegis  flerent  cohacredes  el  Gon* 
corporalcs.  Potcst  et  ita  intelligi  quod  ait,  si  dimi* 
nulio  eorum  divilia;  sunt  gentiiim,  quanto  magif 
plenitudo  coruni  ?  id  est  si  pauci  eorum  crcdentei 
tantum  profucrunt  gentibus  ut  cas  spiritalibus  diTi- 
liis  replerent,  quauto  magis  si  plurimi  vei  onnes 
credidissent,  prodessc  illis  poterani  ad  doc^lriiiamf 
Duobus  cnim  modis  diminutie  eoram  versa  esl  in 
divitias  gentium,  vel  quia  gentes  ab  iilis  paucis 
sumpserunt  cxemplum  credendi,  vcl  quia  cum  ipsi 


reslitui.  Absit  ut  ex  toto  caderent.  Non  ita  cecide-  ^  pauct  credidissent  ex  Judxis,  ventum  esl  ad  gentes, 

Tiinl,  sed  illorum  deticlo  salus  est  genlibus,  Ipsum 

corum  lapsum  talem  esse  dicil,  non  ut  illi  caderent, 

sed  ut  delicto  suo  salulem  gcntibus  darent.  Defnde 

incipit    ex    hcA:  loco   Jiidaeoriim    populum    com- 

mendare,  et  de  ipso  casu  infidelitatis,  ut  non  su- 

perbiant  gentes,  quia  eliam  casus  JudaK)rum  tam 

prctiosus  exstitit  pro  salute  gentium,  scd  magis  ca- 

TcaDl,  ne  dum  superbiunt,  similiier  cadant.  Absit, 

inquit,  ut  cadercnt,  sed  illorum  delicto  salus  esl 

gcntibus.   Non  diicit   qu!a   non    ceciderunt,   sed 

quia  illorum  casus   non   fuit  inanis,  quoniam  ad 

sulutem  gentium  profecit,  dom  pnedicalores  Evan- 

gelii  a  se  repellercnt,  et  ad  gcntcs  migrare  facercnt. 

Delicto  illorum  salus  csl  gentibus,  quia  propter  ne- 

cem  Salvaloris  dispersi,  per  omnes  gentes  gernnt 

Scripturas  sanctas,  ct  tcslimonio  nobis  sunt,  pro- 

phclias  nos  non  fiuxisse  de  Gliristo,  ct  fidem  gen- 

tium  corroborant.  Illorum  delicto  salus  est  gentibus, 

ut  illos  mmulentur  Judaif  hoc  esi  imitentur.  Hoc 

s^epe  factum  esl,  et  plenius  [al.  sane]  fiet  in  fine  sse- 

culi,  quando  Judaei  Chrislianos  scqucnlur  in  (ide 

Chrlsti.  Nam  sicut  nunc  illorum  lapsus  salulcm 

gentibus  dedit,  ita  nuncgcntium  fidcs  ct  conversalio 

Judneis  acmtilationem  convcrsionis  confcrt  ct  salulis. 

Potest  ctiam  intelligi,  ut  genles  Jndxos  xmulentur, 

id  cst  ut  credant  sicut  et  ipsi  credebant,  ut  Dci 

aemulalione  contra  opera  eorum  mala  moveantur. 

Dixi  delictum  eorum  prodesse,  Quod  <t,  hoc  esl,  sed 


ut  major  iieret  nunierus  credcnlium. 

i  Yobis  eniin  dico  gentibus  :  Quandiu  quidein 
c  ego  sum  gentium  apostolus,  ministenum  meom 
c  honorilicabo,  si  quo  modo  ad  aemulandum  pro- 
c  vocem  carnem  meam,  ul  salvos  faciam  aliquos  ex 
<  illis.  I 

Dixi  quia  pleniiudo  eorum  converletur.  Bene  enim 
potcrunt  converti,  nam  et  ego  pro  conversione  ee- 
rum  laboro.  Yobis  enim  dico  gentibus,  quf  mibi  spe- 
cialiter  cstis  cominissi.  Quandiu  quidem  ego  num 
apostolus  gentium,  quod  scmper  sum  donec  vivOy 
honorificabc  ministerium  nieum,  Gentium  sum  apo- 
slolus,  non  Jud%orum,  et  lamen  ct  horum  miiiister. 
,  Et  quandiu  sum  apostolus  gentium,  ad  quas  spe- 
'  cialiter  missus  sum,  honorincabo,  id  e&t  honorabile 
faciam  ministeriHm  mcum  per  convei-sionem  Ju- 
daeorum.  Quia  cum  sim  positus  ad  praedicandum 
gentibus,  non  solum  illis  praedicabo,  sed  ctiam  ul 
Judaei  convertantur  laborabo.  In  quo  hoiiorabile 
minislerium  meum  facio,  superaddendo  uhra  quaro 
debeo.  Ille  vero  ministerium  suum  reddit  honora- 
bile,  qui  quidquid  sibi  prxccptum  est  el  plus  facit. 
ilie  vero  qui  minus  el  remissius  quam  debel  opera- 
tur,  ministerium  suum  vitiiperabile  reddit,  bonori- 
ficabo,inquam,ministerium  ineum,  tentans  si  guo/td 
est  aliquo  modo  provocem  carnem  meam,  id  esl  Ju- 
daeos,  ex  quorum  geiierc  venio,  ad  asmulandum^  id 
est  ad  imiiandum  me,  si  quocunque  modo  lalem  me 


si  delictum,  id  est  quod  Christum  occiderunt,  vel  d  exhibeam.  ui  illi  me  aemulentur  ct  desiderenl  lales 


\erbum  praedicationis  repulerunt,(/}tin'(r  suntmnndi^ 
id  est  ditavit  mundum  fide  et  religiosis  operibus  et 
inoribus,  ct  diminutio  eorum,  id  est  paucitas  {id  Hdem 
conversa;  hoc  est,  pauci  de  eis  conversi,  divitiaf 
sunt  gentium,  id  cst  ditaverunt  gentes  fide  el  virtu- 
tum  perfectione,  arc  Splritus  sancti  cbarismalibus, 
quanto  magis  plenitudo  eomm,  quae  ip  finc  mundi 

'  convcrtelur,  ditabit  munduin  ?  id  est,  si  malum  co- 
rum  vertit  Deus  in  bonum,  boc  est  in  divitias  mundi, 

'  mulio  inagis  bonum  eonim,  cum  in  fiiie  multitudo 
vel  plenitudo  eorum  oonversa  fDerh,  dHabit  geiiles 
doctrina  et  exemplo.  In  quo  osleiidil  nec  inutilcta, 
/trc  irreparaWem  casuro  eorum.  Mirabiliter  enim 

dispomi  omniM  Dei  sapientisi,  apud  quam  nec  ipsa 


esse,  Si  hac  non  potero  via,  aggrediar  alia,  id  est 
minc  docendo,  nunc  exhortando,  nunc  scribendo, 
nunc  boiia  exempla  monstrando,  nunc  orando,  nune 
miracula  faciendo,  tentabo  si  aliquo  modo  provo- 
care  possim  ad  aemulandum  me  eos,  qui  sunl  caro 
mea,  ut  ct  in  spiritu  mihi  fiant  fratres,  ul  ila  $uleo$ ' 
faciam  saltem  uliquos  ex  illis, 

c  Si  cnim  amissio  eorum,  reconciliaiio  esl  mundi, 
4  qii»  assumptio  nisi  vita  ex  morluis?  Quod  si 

<  dclibatio  sancta  est,  et  massa  :  el  si  radix  sancla, 

<  «t  rami.  i 

Ideo  laboro,  ut  aliquem  ex  iilts  ad  fidem  conver- 
lam,  quia  utilis  crit  eorum  conversio.  Nam  ti  mmis' 
tio  iUon&m,  id  est  quod  Deus  propler  inlldeliuiem 


7f3 


C0M3i!ENT.  IN  EPISTOLAS  PA15LL  —  fS  EPIST.  AD  ROM. 


7S4 


aniMt  eos,  et  reriqui)  in  inanu  bostis  antiqui,  est  A  stri  et  rraclionem  ramorum.  c  Miilti,  inquit,  Tenlent 


reconcUtatio  mundi,  id  est  causa  ut  genles  dc  toto 
mt  n:lo  reconciiiareiitur  Creatori  suo,  quas  erit  as- 
tumptio^  id  est  quod  Deus  assumet  eos  in  fine  sae^ 
cali,  qui  lui  c  emnt,  nisi  vila  ex  mortuis  7  Si  hujus 
gentis  abjrclio  recoiicillationem  praestilit  mundo,  et 
tnita  fuit  in  bac  gente  gratia,  quae  sublata  ab  ea, 
r.nindum  universum  Deo  reconciliare  sufficeret , 
quantum  putemus  tunc  Deum  misereri  mundo,  cum 
gcus  ista  reconciliari  meruerit  Deo?  £t  quid  sit, 
quoJ  ex  rcconcilialione  Isiael  mundus  acquiral, 
hreviver  ostendilur,  id  cst  vita  ex  mortuis.  Tuiic 
ecirm  erlt  assuniptio  Israci,  qiiando  jam  mortui  vi- 
i»in  Tccipieni,  et  mundus  ex  comiptibili  iiicorrupti- 
iMlis  fKit,  ct  mortalcs  immortalilale  donabuntur.  Ab> 
siirdum  namqiic  vidctiir,  sX  cum  ofTensio  eoriim  re- 
conciliaiioncm  mundo  dona>crit,  assumptio  eorum 
fion  magis  aliquid  niiiiido  el  pr.TStantius  largiatur, 
Assiimptio  eonim  erii  vila  ex  morluis.  O«orf,  id  est 
«cd  si  delibatio  eonim  sancta  est^  et  massa.  Ne  dica- 
tis,  inquit,  fleri  non  posse  ut  muUiludo  corum  assu- 
viatur,  quasi  totnin  genus  sit  repudialum,  quia  31 
ddibatio,  id  cst  pauci  de  illis  assumpti,  ut  apf)Sloli 
ct  alii  discipiili,  si  illa  delibatio  sancta  est,  tunc  et 
massa  (id  est  gcns  lota),  potesr  sanctiflcari.  Oslcndil 
|ier  simile,  quia  sicnt  illi  pauci  qui  teinpore  apostt)- 
forum  conversi  sunt,  dukcs  fuerunt^siceritet  mul- 
litiido  eorum  quae  in  liiie  convertetur.  Nam  sicut 
tlelibatio  alicujns  panis  est  dulcis  et  bona  similiter 


ab  Oriente  et  Occidente  (Matth.  tiii).  i  Tam  late 
terram  occupaverat  oleaster,  amara  silva  et  sterilis. 
Sed  qui  veniunt,  jam  praecisi  sunl  de  silva.  Ubi  in« 
serendi  sunt  ne  arescant?  Et  recumbent,  inquit, 
cum  Abraham  et  Isaac  et  Jacob  in  regno  coelorunh 
El  quid  erit  de  illis  qui  venerunt  ex  stirpe  Abrabaet 
Quid  fiet  de  ramis  quil:us  eiat  plena  arbor?  Quid, 
iiisi  quia  pnecidentur  ct  arescent  iit  isli  inserantur? 
i  Filii,  inouit,  regni  ejicientur  in  tenebras  exterio4 
res  (tbtd.).  t  lloc  itaque  commemoral  Apostolus  fa- 
Gtum.  quod  Dominus  pncdixitlacicndum.  Si,  iiiquit, 
atiqui  ex  ramis  fracii  sunt^  id  cst  aliqui  ex  flliis  a 
sanctilatc  ct  promissionc  patrum  abscissi,  ut  are- 
scant  ct  comburcntur,  scd  tu  eum  esses  oteaster,  f>t- 
D  sertus  es  in  illis^  id  est  operatione  divinx  pietatis  in 
loco  ipsorum  planlatus,  et  factus  socius  radicis,  id 
est  palriarcbarum  in  iide  et  moribus,  ct  pinguedinU 
olivo!,  id  est  spiritalis  grati^e  rructifcri  populi  Ile- 
brdcoriiin  ante  adventum  Domini,  nunc  factus  es 
socius  et  parliceps,  noti  gloriari  adversus  ramos  fra- 
clos,  id  est  noli  insullarc  malis  aliorum.  Gentcs 
eiiim  jam  in  Christum  credontes,  eiigebaiU  se  cohtra 
Jud;eos,  quia  cruciflxcrant  Christum ,  cum  ct  d« 
ipsis  veniret  aliiis  paries  aJ  angularom  lapidem,  et 
idco  reprimit  illas  Apostolus  :  iVo/i,  inquicns,  gto^ 
riari  adversus  ramos.  Quodf  id  est  sed  H  gloriaris 
adversus  eos,  scito  quia  non  tu  radicem^  quai  est  in 
patriarchis  et  proplietis,  portas  et  sustines,  ted^ra* 


et  ipsa  massa  qunc  remanef,  dulcis  esse  credenda  ^  dix  te,  idest  non  tii  Aindamentum  et  sustentatio  es 


csi  et  bona.  Est  enim  dclibatio,  parva  ex  aliqiia  re 
assumptio  ad  cxperinicntuin  tolius  massae,  ut  ex 
cibo  vd  potu.  Sed  si  delibatio  saiieta  est,  et^mftssa, 
quia  sapor  sanctilalis,  qui  in  paucis  primis  invcntus 
est,  invenielur  et  in  mulliludine  novissimorum ;  et 
it  radix  est  sancta^  id  esl  patriarchx,  a  quibus  tra- 
hunt  huinorem  fidei,  tunc  et  rami  sancti  sunf,  qui 
de  generc  eorum  exereverunt. 

c  Quod  si  aliqui  e\  ramis  fracti  sunt,  tu  autcm 

<  cum  oleaster  esses,  inserlus  es  in  illis,  et  socius 
•■  radicis  ct  pingunitinis  oliva;  fVictus  es,  noli  gloriari 

<  adversus  ramos.  Quod  si  gtoriaris,  non  tu  radicem 
t-  portas,  scd  radix  te.  1 

Sancti  sunt  et  rami,  quodj  id  esl  sed  si  aliqui  em 


radicis,  sed  radix  tni.  Gens  illa  nihil  a  te,  sed  tu  ab 
ilhi  fidem  hal)es.  Non  es  stabins,  sed  illos  per  quo« 
slas,  destriiis. 

c  Dirit  ergo  :  Fracti  sunt  rami  ut  ego  inserar. 
Bene.  Propler  iiicredulitatem  fractr  suiit,  tu  autem 
lide  stas.  Noli  altum  sapere,  sed  time.  Si  cnim 
Deus  iiaturalibus  ramis  non  pepercit,  ne  forte  nec 
tibi  parcat.  1 

Quoniam  dixi  aliqnos  ex  ramis  ftractos,  te  vero 
cuin  esses  oleaster,  inserlum  loco  ipsorum,  erg^ 
propter  verba  mea  bxc  dicis  mihi  :  Fraeti  suni 
rami,  ob  hoc  ut  ego  inserar  loco  fracturae  ipsorum. 
Et  ad  hoc  increpative  tibi  respondco,  quia  bene  di- 
cis.  Quod  est  dreere  :  Non  benc  dicis,  quia  jactanter 


ramis  fracti  sunt,  id  est  ab  arbore  sanctae  plebis  Dei  D  dicis,  et  falsum  dicis.  Fracti  sunt  enim  propter  in' 


per  superbiam  et  infidelitatem  excisi,  noli  gloriari; 
Putata  est  oliva,  non  ampulala,  et  inde  superbi  rami 
fracti  sunt,  ipse  est  blasphemus  et  impius  populus 
Judaeorum.  Manscrunt  tanieii  rami  boni  et  utiles, 
nam  inde  apostoli  et  mulli  alti.  Et  cum  ibi  rami  iiti- 
les  relicti  essent  per  Det  misericordiam.  insertuses 
el  tn  gentilis,  cnm  esses  oleaster^  id  est^  agrestis  et 
sterilis  naturaliier,  insertus  es  in  illis^  id  est  aliona 
eperatione  conjunctus  radici  in  toco  illorum.  1111 
enim  amiserunt  radicem,  Ui  tenes  eam.  Ilujus  enini 
arboris  radix  Abraham  et  Isaac  et  Jacob,  unde  eino- 
ruit  populus  Dei;  et  isti  nunc  suot  in  requie  apud 
Oenm  in  lionore  magno.  Videamus  ergo  quemadmo- 
4iun  etlpse  Domiuus  prasnuniietetinsertionem  ole^- 


creduUtatem  suamf  non  propter  inscrtionem  tuam, 
sed  tu  fide  ttas  in  radice,  de  qua  sunt  praecisi.  Nul- 
IfS  enim  tuis  meritisfldei  [a/.  flde]  insertus  es  gratis, 
ne  pules  quod  personam  tuam  Deus  acceperit,  et 
illos  sine  causa  projeccrit.  Dei  estenim  beneficiuni» 
non  meritum  tuum.  Fide  enim  stas,  id  est  non  me- 
rito  tuo,  sed  gratia  Doi.  Neque  enim  propter  justi* 
liam  tuam  vel  meritum  tuiim  fracii  sunt  rami,  sed 
propter  infldelitatem  suam.  Suo  vitio-fracti  sunt,  et 
inde  tibi  provenitoppartunitas  salutis,  non  propter 
te,  sed  propler  Dei  misericordiara.  Et  ideo  noli  aitum 
sapere^  id  est  superbire  nolr,  quia  insertus  es,  sed 
time  ne  frangaris  per  infidclitdtem  aut  supcrbiani, 
sieutiHi  fracti  sunt,  quia- in  Christum  credcrc-oo- 


755  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACni 

hierant,  qui  semper  in  illa  radice  et  in  il!a  arbore  A  excidendi  asscruntur.  In 

severitas  demonstratur,  si  cum  esset  oieaster,  ex 


praedicatus  cst.  Et  idco  fracti  sunt  indc,  qui  in  eum 
venienlem  non  crediderunt;  et  tu  insertus  es  ibi, 
quia  in  eum  credidisti.  Noli  ergo  allum  sapere,  id 
cst  noli  cxtolli,  scd  time  ne  graliam  quam  acccpisti 
pcrdas.  Tirae  non  servili  timorc,  quam  cliarilas  ex- 
pellit  {IJoan.  iv),  sed  limore  casto,  qni  permanet 
in  sxculum  saeculi  {PsaL  xviii).  IIIo  enim  limctur, 
ne  incidatur  in  tormentum  supplicii;  islo  nutcm,  ne 
dimittatur  gratia  bcnclicii.  Illo  incns  p(Kiia  terretur, 
non  juslitia  dclectatur ;  isto  onima  tiniet  ne  amittat 
gratiam,  pcr  qnam  in  ca  factum  est,  ut  eam  non 
pcccare  delcctct,  timcns  ne  Dcus  cam  dcseral;  eliam 
si  nuUus  dolorum  crucialibus  puniat.  Ilic  timor  ca- 
8tus  est,  nec  cum  ojicit  charitas,  sed  asciscit.  Itaquc 
noli  allum  sapcre,  sed  timore  isto  time,  quia  qui  al-  ^ 
tum  sapit,  et  ideo  iion  ttmct,  utique  perniciose  non 
timet  :  Timor  virtutum  custos  cst;  sccuritas  ad 
lapsiim  facilis.  Time  offendcrc,  time  eradicari.  Nain 
$i  Deus  naturalibus  ramis  non  pepercit,  id  cst  illis 
qui  secundum  patrum  suorum  instituta  fucrunt 
in  hac  lidei  radice  plantati,  et  dc  hac  patriarcliarum 
stirpe  naturaliter  origincm  duccbant,  timcndum  est 
ne  forte  contingat  ut  nec  tibi  parcat.  Putas  cnim 
quod  tibi  adventitio  parcat,  si  ciim  oflbnderis,  qiii 
iiec  naturalibus  pepcrcit?  si  eos  ob  culpnin  incre- 
dulitatb  percussit  ct  frcgit,  cavc  ne  ct  to  pcrcutiat  et 
conterat. 

€  Vide  ergo  bonitatcm  et  severiiatem  Dci,  In  cos 
f  quidem  qui  cecidcrunt,  sevcritatem ;  in  te  au-  q 
i  tem  bonitatem  Dei,  si  permanseris  in  bonitate. 
i  Alioqui  et  tu  excideris.  Sed  et  illi  si  non  perinan- 
f  serint  in  incrcdulitate,  insercntur.Potens  eslenim 
«  Deus  iterum  insercre  illos.  > 

Quandoquidem  justo  Dci  judicio  fracli  sunt  ra- 
mi,  tu  vero  sola  Dci  gralia  ipsorum  loco  inscrtus 
es,  ergo  vide,  id  est  considcra  ct  altendc  cx  una 
parte  bonitatem  divinae  pietatis  qua  donantur  pcc- 
cata  conversis,  et  ex  alia  severitatem  Deiy  id  csl 
districtam  justitiam,  qua  frangitur  infldelis  supcrbia 
naturalium  ramorum.  Salubriler  enim  non  sohiin 
Lonitas,  scd  eliam  scveritns  Dei  videtur,  quoniam 
et  amatur  utiiitcr  Deus,  ct  timetur.  Et  Apostolus 
gentilem  populuin,  ut  in  (idc  slabilis  firmusque  per 


756 
quo  acrior  profecto  Dci 


peccatorum  silva  collectus  est,  et  ad  radicero  fidei, 
atque  sanctitatis  adductus,  postea  rursum  aroaros 
inalitiae  succos  profcrat.  Si,  inquit,  bonus  csse  de- 
sieris,  tu  quoque  excideris  a  bona  radice.  Nec  so- 
lum  tu,  si  ad  malitiam  rcdieris,  excidium  patieris, 
«ed  ctiam  t7/t  tnieren/ur,  sicut  tu  jam  insertas  es, 
si  non  permanserint  in  incredulitate,  Quod  bcno  po*- 
test  fleri.  Potens  est  cnim  Deus  iterum  per  fldein 
revocarc  iUos  ad  radicem  suam  et  inserere. 

c  Nnm  si  tu  naturali  cxcisus  es  olcastro»  et 
c  contra  naturam  insertus  es  iii  bonam  olivam , 
c  quanto  magis  hi  secundum  naturain  inserentur 
c  suac  olivae?  > 

Vere  potest  Deus  iterum  illos  insercre,  qui  po- 
tuit  tc.  Nam  si  tu  cxcisus  es  ferro  verbi  Dei  ex  natU' 
rali  oleastro,  id  est  ex  agresti  genlilitatc  in  qua  na- 
tus  eras,  el  contra  naturam  insertus  et  in  bonam  oli' 
vam,  id  cst  in  fructiferam  plebcm  Dei^  quanto  magi$ 
lii  secundum  naturam^  id  est  sub  iege  nati,  et  per 
legcm  docti  cultum  Dei,  inserentur  sum  oliva:^  id  cst 
unientur  sua^  plebi?Contra  naturnm  insertuses  in 
olivain,  quia  oliva  solet  in  oleastrum  inseri ,  non 
oleaster  in  olivam.  Nam  quisquis  hoc  fecerit,  non 
inveniet  fructum  nisi  oleastri.  Quod  enim  inseritur. 
hoc  crescit  et  cjus  rei  fructus.  Sed  Deus  omnipo. 
tentia  sua  fecit,  ut  olcaster  in  radicc  oliv»  insei-crc- 
tur,  etnon  silvestres  baccas,  sed  oiiva«  fruotura 
darct.  Id  enim  contra  naturam  dixit,  quod  est  con- 
tra  consuetudincm  naturae,  quam  notitia  humana 
comprclicudit,  ut  oleaster  insertus  in  olea,  iioa 
olcastri  baccas,  sed  olivab  pinguedincni  ferat.  Deus 
aulem  creator  et  conditor  oinnium  naturarum,  nihil 
contra  naturam  facit.  Id  enim  non  incongrue  dici- 
nius  Deum  contra  naturam  faccrc,  qiiod  facit  cou-> 
tra  id  quod  novimiis  in  natura.  Ilinc  enim  ctiam 
appcllamus  cognituin  iiobiscursum  naturae.  Gontra 
qucm  Deus  cuin  aliquid  fncit,  mngnalia  vel  mirabi* 
lia  nominnntur.  Conira  illain  vcro  summam  naturx 
legcm  a  noiitia  remotam,  sivc  impiorum,  sivc  inflr- 
nioruin,  tani  Dcus  nullo  modo  facit,  quam  contra 
seipsuni  non  facit.  Populus  ilnquc  gcntilis  excisus 
est  de  olcastro,  id  est  de  rilibus  stcrilium  gentium, 


mancat,  prxceptu  monet  ct  exemplo  tcrret.  Vide,  D  et  insertus  cst  iii  bonnm  olivam,  id  est  unilus  per 

inqiiit,  piam  bonitatem  ct  rectam  severitatcm  Dei, 

dum  alios  misericorditcr  eligit,  alios  jusle  repcllit, 

cl  iMjr  utrumquo  disce  humiliari.  In  eos  quidem  ra- 

nios  qiii  fracti  ceciderunt  vide  severitatem  }usUb  per- 

cussionis,  sed  in  te  qui  loco  illorum  miscricorditer 

inscrtus  es,  et  agnosce  bonitatem  gratiae  Dei,  si  ta- 

mcn  permanseris  in  bonitate,  ut  bonis  operibus  hu- 

militer  insistas  usque  in  flncm.  Alioqui,  id  cst  nisi 

pcrmanseris  et  perscraveris  in  bona  ct  religiosa 

convcrsatione,  el  tu  excideris  ab  arbore  gcntis  san- 

ciorum,  in  qua  cs  insertus.  Notanduin  qiiod  hi  qui 

ex  propria  ollva   decidcrunt ,  fracti  dicunlur;   hi 

vero  qui  ex  oleastro  inseruntur,  si  iterum  peccave- 

TJnt^  non  frangendi.  quod  uliqne  csset  levius,    scd 


fldcm  patriarcliis,  ut  fructum  olivae  faciat  contra 
natnram,  id  est  contra  iiistilutiones  patrum  suorum, 
quoniam  idololatria  et  hujusmodi  opera  genlibus 
ex  usu  sunt  natura.  Noincn  autem  olivx  ex  libro 
Jerciniae  sumpiuni  est,  ubi  Israeliticae  plebi  dictura 
esi  :  c  Olivam  uberem ,  pulchram ,  fructifei  aro  , 
spcciosam,   vocavit  Dominus  noiucn  tiium  {Jet. 

11). . 

c  Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres,  mysterium  boc, 
c  ut  non  sitis  vobisipsis  sapientcs,  quia  caecitas  ex 
c  parte  contigit  in  Israel,  doncc  plenitudo  genUuin 
c  intraret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fleret»  sicut 
c  scriptum  est  :  Veniet  ex  Sion  qui  cripiat  etaver- 
c  tat  impietntem  a  Jacob  {Isa.  lix).  Et  hoc  illis  a 


757  eOMHENT.  IN  EPISTOLAS  PAliLt  --  IN  EPIST.  AD  imU  75» 

«  me  testamentiiin,  cum  abstulero  peccata  eorum.  i  A  (^«fl«  ^ix),  >  dicit  Dominus :  c  Hoc  cst  foettus  meum 


Dixi  quia  fracti  rajni  iuserentur  suae  olivae.  Et 
verum  est,  quia  inicriu^  quidam,  et  in  fine  pleni- 
tiido  eorum  inseretur.  Quod  \olo  vos  scire  ut  ia 
spe  salulis  eorum  gaudealis.  Nam  nolo  vos^  o  fra- 
iresy  igiwrare  hoc  mi/sferttfm,  id  est  secretum  divini 
^udicii  sacramentum ^uMion  $Ui$  wbisip$is.sapiente$y 
Id  est  ne  putelis  vos  vestro  judicio  et  ingenio  Id 
posse  disculere,  vel  ne  superbialis  de  veslra  eie- 
ilione  et  ilioriim  ahjcclione.  Qiii  cnim  spcundum 
Dcum  sapit,  in  benenciis  Dci  non  insultat  abjeclis, 
sed  cum  timore  graxias  agit  misericordiae  largientis. 
Non  vobis,  sed  Deo  sitis  sapicntes,  nt  non  vobis, 
sed  Deo  militet  veslra  sapienlia.  Hoc  mysteriuni 
divini  consilii  nolo  ut  ignoreiis,  quia  c(Bcita$  contU- 


cum  eis  (ibid,),  ».dicit  Dominus.  Nam  quod  in  trans- 
latione  nostra  dicitur  :  c  Venerit  Sion  redemptor,  > 
Apostolus  ait :  Veniet  ex  Sion  qui  eripiat,  E(  quod 
additur.  Et  eis  qui  redeunt  ab  iniquilate  Jacob,  Ipse 
posuiti  Et  avertat  impietatem  a  lacob,  Et  quod  se-- 
quitur.  c  Hoc  est  foedus  meum  cum  eis,  i  ipse  in- 
terpretatus  est :  Hoc  illi$  a  me  te$tamenium,  et  au^ 
cloritate  apostolica  addidil  :  Cum  ab$tulero  peccata.. 
eorum, 

c  Secundum  Evangclium  quidem  inimici  propter 
c  vos,  secundura  electionem  autem  charissimi  pro 
c  pier  patres.  Sine  pocnitentia  enim  sunt  dona  et 
c  vocatioDei.  i 

In  Gne  convertentur,  sed  modo  sunt  inimici.  Su- 


git  in  hrael  non  ex  tolo,  sed  ex  parte,  id  est  Israeli-  ^  perius   enlm  cum  dicerelur,^  quia  cascitas  ex  parie 


tas  caicati  sunt,  non  omnes,  sed  quidam,  hoc  esl 
legis  defensores,  legis  (raclalores,  legis  doctores, 
lcgis  iiitellectorcs  auctorem  legis  ignoraverunt  ei 
crucilixerunt.  Ipsa  est  caecitas  quae  ex  parte  contigii 
in  Isracl,  ut  cruciligcretur  Ghristus.  Ignoraverunt 
eum  Judsei,  ct  crucifixerunt.  Ita  contigit  in  eis  C£ci- 
tas,  mansura  in  ipsis  donec  plenitudo  gentium  intra^ 
ret  ad  (idein,  et  $ic^  id  est  postquam  plenaria  gen- 
(ium  mullitudo  convcrsa  esset,  omni$  hrael  semu- 
Undo  gentes  $alvu$  fieret,  crodens  in  Gbristum  pro^ 
dicante  Elia.  Terminus  enim  csecitatis  Israel  erit, 
Mbi  plenaria  muUitudo  ex  omnibus  gentibus  ingressa 
ftierit,  quia  tune  Judsei  qui  inveiiti  fuerint,  credent, 


contigit  in  Israel,  patuit  quia  pars  illius  popiiii  ex- 
caecata  cst,.  et  pars  iidei  lumine  illustraia.  Quod. 
ideo  aocidit,.  quia  alii  ex  ipsis  facli  sunt  inimicr- 
Ghristo,  et  alii  charissimi.  Secundum  Evangelittm 
quidem  sunt  inimici,  id  est  secundum  quod  Evange^. 
lil  uova  praMiicatio  evacuare  videtur  circumcisio- 
nem  et  Sabbatura,  et  carnales  legis  caeremonias.  Ev 
sunt  inimici  propter  vo$y  qui  ad  (Idem  suscepti  estis, 
quia  inde  graviter  sunt  irati,  quod  vos  ad  Dei  cul- 
(um  estis  adducti.  Vel  proptor  vos,  id  est  ut  vpbis. 
locus  intrandi  fieret,  permissi  sunt  ad  inimicitias 
crumpere.  Secundum  Evangelium  quidem  inimici 
sunt  propter  vos,  quiaeorum  inimicitia  qua  occidc<^ 


ct.  lumen  oculorum  meniis  rccipient  ad  pnedicatio-  p  runt  Ghristum  ,  .Evangelium  (sicut  videmus)  sin« 
n:^.    ..   ti .     o_...._  /»_.  > — .  dubitatione  profecit.  Et  Iioc  ex  Dei  dispensationd- 


iieiii  Elia;  ct  llenoch.  Salvus  flet  Israel  accepta 
Christi  gratia,  sicnt  $criptum  e$l  iii  Isaia(cap.  lix)  : 
V^niet  ex  Sion,  id  est  nascelur Ghristus  ei  populo 
Judxorum,  speculante  a  longe  futuram  &alulem  et 
humani  gencris  redemptionem.  Sion  namque  $pe- 
c«/a(io  dicilur.  Veniet^  inquam,  ille,  qui  cum  quadam 
vi  eripiat  impietatem  a  Jacob,  id  est  infldelilatem  ab 
eis,  dc  quorum  stirpe  nascelur.  Quod  fit  intcrira, 
quia  vix  aliquis  convertilur  ex  illis;  et  in  fiiie  aver- 
tat,  quia  tunc  facile.  Gultus  JiJddeorum  a  passione 
Domini  est  impielas.  Et  hanc  impietatem  ab  illis, 
qui  de  Jacob  crediderunt,  eripuitGhristusquadam 
diflicultate ,  videiicet  multis  prxdicationihus  et  si- 
gnis,  muUis  novae  gratise  pneconibus.  Hoc  Ghrlslus 


venit,.qui  beneuti  novit  etiam  malis,  non  ut  ei  pro- 
sint  vasa  irae,  sed  ut  ipso  illis  bene  utenie  prosi*. 
vasis  niisericordise  :  est  ergo  in  malorum  potestate 
peccare.  Ut  autem  peccando  hoc  vel  hoc  ex  eorum 
roalitia  sequatur  l)onum,  non  est  in  eorum  potesta- 
te,  sed  dividentis  tenebras  et  ordinantis  eas»  ut  hhic 
etiam  quod  faciunt  contra  voluntalem  Dei,  non  impiea- 
tiir  nisi  voluntate  Dei.  Tanta  quippe  ab  inimicis  Ju 
daeis  adversua  Jesum  roanus  Dei  et  consilium  prae 
destinavit  fieri»  quanta  necessaria  fuerant  Evan- 
gelio  propter  vos.  Iia  secundum  Evangeiium  sunt 
inimici  proptcr  vos,  sed  $ecundum  eleitionem  alii  ex 
ipsis  sunt  chari$$imi,  non  propter  merita  sua,  quia 


iu  eis,  qui  tempore  suo  vcl  apostolorum  ac  deinceps  D  igratis  sunl  elecli,  sed  propter  patre$  quibus  ista  sunt 


crediderunt,  fecit,  et  adhuc  quotidie  in  his  qui  ei 
eodem  populo  fldem  suscipiunt,  etcum  magno  labore 
conveiluntur,  facit.  Et  plenios  avertet  ab  els  im- 
pietaiem,  qui  per  Eliam  et  Henoch  avertunlur  ab 
infldelitale  et  idoiolatria,  nc  Antichristum  ut  Deum 
recipiant,  sicut  gcntes.  Et  ho§.  te$tamentum,  id  esl 
firma  et  siabilis  promissio,  ait  Dominus,  compUebi- 
tiir  Hli$  a  mCy  scilicet  ut  impietas  ab  eis  avertaiur 
per  Ghristura,  cum  ab$tulero  peccata  eorum  in  ba- 
ptisino.  Hoc  est,  tunc  per  Ghristi  mei  gratiam 
avcrtetur  ab  eis  iniquitas,  cum  per  ejusdem  Ghri- 
sti  sanguinem  delevero  pcccata  eorum.  Iliec  senten- 
tia  sic  lcgitur  in  Isaia :  c  Et  venerit  Sion  redera- 
ptor,  et  eifl  qui  redeiint    ab  iniquit^le  in  Jacob 


promissa.  Secundum  electionera,  quae  facta  est  de 
ipsis  secundum  gratiam,  non  secundumdebitum,  id 
est  secundum  hoc  quod  Deus  elegit  illos  ab  {eterno, 
sunt  charlssimi  propter  patres,  id  est  propter  cora- 
plendas  promissiones  patrum,  scilicet  ut  Deus  com- 
pleret  in  filiis  quod  patribus  eorum  promiserat. 
Juredico,  8ecundumelectionem,.non  secundum  oput 
eorum,  quia  dona  Dei  spirttalia,  qiix  snis  fidelibus  tri- 
biiit,  et  vocaiio  qua  vocat  eos  ad  fldein,  suiit  sine  po6« 
nUenlia  eorum,  quoniam  misericordia  Dei  praevenit 
oinnein  boiiam  voluntatem  eoriini  vel  actionem.  Nec 
requirit  divina  gratia  in  baplismo  gemitum  vel  plan- 
ctum  vel  aliquod  opus  eorum,  nisi  solam  fidcm,  sed 
omnia   grali»  fondonat.  Hr.c  ideo  dicU,,  nt  pnteDl 


759  IIEIlVi:!  BURGIDOI 

illos  non  posse  accipere  misericordiam,  quia  eos  A 
dolere  non  vident.  Vel  ita  potius :  Secundum  ele- 
lionem  sunt  elecli  propier  patres,  quoniam  dona 
virtutum  quae  Deus  pncbet  eiectis,  et  vocaiio  qua 
vocavit  eos  ab  aeterno,  sunt  sine  poenitentia  ejus,  id 
est  sine  mulatione  stabiliter  fixa  sunt,  sine  muta- 
tione  consilii  ejus  permanent.  Nam  quia  omncs  poe- 
nitentes  mutare  solent  illud,  uude  poenitentiara 
agunt,  pGenitentia  pro  mutalione,  ut  causa  pro  ef- 
fectu  poni  consuevit.  Undc  Scriptura  testatur  Do- 
minum  poenituisse  quod  constituisset  Saul  regem 
(/  Reg.  xv),  et  dixisse  de  his,  quos  in  diluvio  erat 
delcturus  :  t  Poenitct  me  fecisse  eos  (Gen,  vi).  >  Si- 
ne  pcenitentia  ergo  sunt  dona^  id  est  promissa  Dei 
gratuito  facta,  et  vocatio  ab  aetemo,  quia  non  mu- 
tabit  Deus  vocalionis  vel  largitionis  suae  sentenliam,  b 
sed  quos  anle  mundi  constitutionem  in  prsedestina- 
tione  sua  elegit  {Ephes.  i),  hos  fructum  boni  opeiis 
aflerre  faciet  in  tempore  suo  (Psal.  i),  et  fructus 
eorum  manebit,  nec  eum  nisi  manentem  vilse  hujus 
invonict  flnis,  quia  perseverantiam  habebunt  in  be- 
nefactis.  Non  enim  vocatione  illa  vocati  sunt,  de 
qua  dictum  est  :  t  Multi  vocali,  pauci  clecti 
{Malth.  xx);  i  sed  iila,  qua  soli  vocanlur  decti, 
qui  intus  audiunt  a  Patre  et  discunt,  et  veniunt  ad 
Filium  {Joan.  xviii),  istorum  ncmo  perit,  quia  omiie 
quod  dedit  ei  Pater,  non  perdit  ex  eo  quidquam. 
Quisquis  ergo  inde  est,  omnino  non  pcrit,  nec  erat 
inde  qui  perit.  Propter  quod  dictum  est :  <  Ex  no- 
bis  exierunt,  sed  non  erant  ex  nobis,  nam  si  fuis- 
sent  ex  nobis,  permansissent  ulique  nobiscum  ^ 
(l  Joan.  ii).  > 

c  Sicnt  enim  aliquando  et  vos  non  crcdidistis 
c  Deo,  nunc  autem  niiscricordiam  consccuti  estis 
c  propter  illorum  incrodulitatem,  ita  et  isli  nunc 
c  non  credidenint  in  vestram  miscricordiam,  ut  et 
«  ipsi  misericordiam  conscquanlur.  Gonclusit 
i  enim  Deus  oinnia  in  iiicredulitate,  ut  omnium  mi- 
«  sereatur.  > 

Vere  cum  plcnitudo  gentium  ingressa  fuerit,  tunc 
omnis  Israel  salvus  erit,  quamvis  modo  sint  inimici. 
Nam  stctti,  id  est  qua  ratione  vos  scilicet  ne  cau- 
sam  superbiae  haberetis,  aliquando,  id  est,longo 
tempore  plus  quam  isti,  non  credidistis  Deo,  quod 
ad  hoc  valuit,  ut  modo  huniilcs  credatis,  sed  nune 
id  est  nupcr  sivc  lemporo  graliae  consecuti  estis  mi-- 
sericordiam  propter  incrednlitatem  eorum  quae  ali- 
qua  causa  est  vestrse  misericordise,  ita,  id  est  ea- 
dem  ratione,  et  isit,  ne  postea  cum  fuerint  conversi, 
habeant  materiam  in  lcgc  gloriandi,  nuiic  in  tem- 
pore  gratiae  non  crediderunt  veiiientcs  in  vestram 
misericordiam,  ut  ct  ipsi  in  Hne  humiliati  misericor- 
diam  consequantur,  Hoc  est,  sicut  vos  gentes  quon- 
dam  nou  credidisiis  Dco,  ncc  taroen  idcirco  penitus 
reliquit  vos  Deus,  prseseitim  cum  in  vocalione  tem- 
poris  Israel  nunquam  exclusi  sitis,  scd  scmper  vo- 
bis  iu  proselytis  janua  paluerit  revertcndi,  et  ali- 
quando  plenam  misericordiam  ad  ultimiim  conse- 
<uii  esiis,  Occasio  tamen  conferendae  in  vos  mise- 


.ENSIS  MONACin  m 

ricordiae  el  populi  incredulitas  exstitit,  ila  etbm  bi 
qui  nunc  de  populo  Israel  non  credidemnt,  et  pro 
increduliiate  sua  derelicti  sunt ,  ut  ad  nos  Dei  mi- 
sericordia  flecteretur,  non  usquequaqne  dereliii- 
quentur  in  incredulitate  sua,  sed  postquam  pleiiitn- 
dinis  gentium  fuerit  impleta  dispensalio,  etiaoi  ipsi 
misericordiam  consequentur;  et  quotidie  patet  eis 
ostium  misericordise,  si  converti  voluerint.  Cnm 
enim  misericors  Deus  gentes  traxit,  iratu^  iudaeam 
repulit.  Actumque  est  ut  sicut  dudum  ad  perci- 
piendam  fldem  gentilitas  fueral  obdurata,  ita  post- 
modum  ad  fidem  gentilitate  suscepla,  Judaea  perft* 
diae  torpore  duresceret.  Ilnec  itaque  sentcntia  Apos- 
toii  primum  quidem  de  vocatione  Judseorum  et  re- 
pulsione  gentium  subliliter  est  prolata.  Ideo  ita  de 
utrisque  aclum  est,  quia  Deus  conclusit^  id  esl 
concludi  permisit  omnia,  id  est  Judseos  et  gentes  tm 
incredulitaie^  ut  incredulilas  concluderct  eos  ac  de- 
tinerel,  quoniam  aliter  ex  supcrbia  ruerenl,  ul  om" 
nium  id  est  Judseorum  et  geiitium  misereatur^  noK 
quod  nullum  damnalurus  sit,  quod  quidam  falso 
opinati  sunt.  Omuium  itaque  miserelur  vasorum  mi- 
sericordise.  Quid  cst  omnium?  Et  eorum  scilieel 
quos  ex  gcntibus,  ct  corum  quos  ex  Judseis  praede- 
stinavit,  vocavit,  justincavit,  gloriflcavit.  Dcficiente 
enim  ab  utrisque  fldc,  nisi  judicium  suum  potettas 
divina  diflerrct,  univcrsitas  hominum  scntentiam 
damnationis  exciperct.  Scd  in  misericordiam  iri 
translata  est  tunc  prsecipue,  quando  ncmo  polerai 
de  suis  mcrilis  gloriari.  Gonsiderans  igitur  Aposto- 
lus  tantas  divitias  bonitalis  Dei,  et  tam  niagnum 
opus  sapientiae  ejus  erga  rationales  creaturas,  qni 
tantum  dives  est  in  misericordia^  ct  cujus  tanta  e&t 
bonilas  et  patientiae  longanimiias,  dum  immen- 
silatem  carum  cordis  oculis  intuctur,  repcute 
stupore  simul  et  pavore  percussus  exclamat,  sub- 
jungens  : 

c  0  altitudo  divitiarum  sapientise  et  scientiae  Dci. 
c  Quam  incomprehensibilia  sunt  judicia  ejus,  ct 
c  investigabiles  vise  ejus?  Quis  eiiim  cognovit  seri* 
c  sum  Domini?  {Sap.  ix;  Isa.  xl;  /  Cor.  ii).  aut 
c  quis  consiliarius  ejus  fuit?  aut  quisprior  dedit 
c  illi,  ct  rctribuetiir  ci?  Quoniam  ex  ipso  et  per  ip- 
c  sum  et  in  ipso  sunt  omnia.  Ipsi  gloria  in  saecul» 
c  saeculorum.  Amcn.  > 

Nam  quia  supeiius  muUa  posucrat,  unde  qua:- 
stiones  istae  posscnt  licri,  quare  Jacob  elegit,  Esau 
vero  reprobavit,  et  cur  alios  indurat  aliisque  mise- 
rctur,  et  quarc  prius  Jud:pos  quam  gentes  elegit,  eC 
post  Salvatoris  adventum  quare  Judseos  populum 
suum  rcprobavit  et  gentcs  assumpsit,  rursumqae 
circa  finem  saeculi  cur  oiniicm  Isracl  salvabit,  et 
mullitudinem  gentium  perire  sustinebit,  ne  quis 
inde  quaereret  solutioncm  unde  nunquam  penreni- 
rctur  ad  finem,  prorumpil  in  admiralionem,  in  qut 
ilta  non  esse  huuianis  scnsibus  intelligibilia  ostendit. 
Ne  quis  enim  qiisercrel,  qunrc  sic  salvantur  com 
niulta  alii  modi  salvaiionuni  sint,  hoc  non  posso 
sciri  per  admirationcin  inniiit  Apostolus  :  0»  is* 


761  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  761 

qait,  aUitudo,  ctc,  ac  si  dicat  :  Hic  standum  est,  A  bulat  in  cunctis  operibus  suis,  quoniam  judicia  cjus, 

quibus  unamquamque  animam  alque  omnem  natu- 


liic  humana  ratio  deficit,  nec  secrcta  divinx  sapien* 
Uae  penetrat,  ut  intelligere  possit  cur  ita  divinitus 
agatur  de  singulis,  ut  isli  eligantur  ct  illi  reproben* 
tur,  et  nunc  Judei,  nunc  gcntiles  ad  fidem  ingre* 
diantur.  Nam  o  quanta  esl  allitudo  divitiarum  sa« 
pientiae  et  scienliai  Dci,  qui  secreto  consilio  suo  sic 
disponit  omnia,  ut  servata  unicuique  arbitrii  liber- 
tate,  et  mala  aliorum  verlat  aliis  in  bonum,  pcr  in- 
credulitatem  aliorum  opcretur  aliorum  salutem. 
Tanta  est  haec  altitudo,  utcxsuperet  omnem  sensum, 
quia  educit  super  oninia  in  obscuritatem  omnem 
intellectum  et  omnem  ralioncra.  Et  bxc  altitudo  est 
divitiarum  sapientiae  et  scientisc  Dei ;  magnas  cnim 
divitias  habet  sapicntia  et  scientia  cjus,  quae  novit 


ram  rationalem  dispensat,  pcnetrare  nemo  suflicit ; 
nec  vias  ejus  quibus  providenter  incedit,  investi- 
gare  quispiam  valet,  id  est  ncc  homo,  nec  angelus. 
Valde  ergo  parvum  sensum  habemus  ad  discutien- 
dain  justitiam  judiciorum  ejus,  ad  discutiendam 
graliam  gratuitam  nullis  pnecedentibus  mcrilis, 
non  iniquam  quae  non  tam  movot,  cum  praeslatur 
indignis,  quam  cum  seque  indignis  aliis  denegatur. 
Via;  autcm  ejus  investigabiles  illae  sunt,  de  quibus 
in  Psnlmo  canitur  :  <  Univorsse  vise  Domini  misc- 
ricordia  et  vcritas  {Pial.  xxiv).  i  Misericordia  igitur 
et  veritas  ejus  invcsligabilcs  sunt,  quia  cujus  vult 
miseretur,  non  juslitisc,  sed  miseticordix  gralia ; 


omnia  et  sapienter  disponit  omnia  (Sap,  vm).   Sa-  B  ei  quem  vull  obdurat,  non  iiiiquilate,  scd  verilate 


pientia  de  divinis  et  spiritualibus  dicilur,  scientia 
t!e  humanis  atque  corporalibus.  Esl  eiiim  sapienda 
in  Deo,  et de  ipso  ct  de  Ang.Iis,  alque  de  omnibus 
Fupercoelesiibus  creaturis,  quoi:i&m  bas  praeter  ip- 
6um  Dcum  nemo  perfeclc  cognoscit.  Nequc  eniin 
Tcl  ipsi  angcli  seipsos  pLMfecte  cognoscuiit,  inquan- 
tum  Deus  ilios  perfecte  intelligit  iisque  ad  plcnum. 
Scientia  quoque  de  omnibus  bumanis  ct  muiiJanis 
rcbus  est  in  eo  perlecia.  Per  hanc  sapieiitiam  et 
Bcientiam  gubernat  et  disponit  ipse  sapiciitcr  omnia 
coelestia  et  tcrrcna,  licet  nos  abscoiiditas  causas 
operum  ejus  ignorcmus.  Jiixta  beatuin  Grcgorium, 
pnblica  sapientise  supcrnae  sunt  opera,  cum  omiiipo- 
tcns  Dcus  regil  quos  creat,  perficit  bona  quse  in- 
choat,  et  aspirando  adjuvat  quos  visitationis  suae 
luminc  illustrat.  Cunctis  cnim  liquet  quia  ipse  per- 
licit  quoJ  ipse  cx  munere  suae  hcnignitatis  inchoa- 
lif.  Secrcta  veio  sapientijc  supernae  sunt  opcra, 
cuin  Deus  quos  creavit  dcserit;  cum  bona  quae 
praevcnicndo  coepcrat,  ncquaquam  prosequendo 
ronsummat ;  cum  clarilate  nos  sux  illustrationis  il- 
liiminat,  ct  tamen  permissis  carnis  tentatioitibus, 
tcnebris  caccilatis  pnlsat;  cum  dona  quae  contulit 
iiiinime  cuslodit ;  cum  et  mcntis  nostrae  ad  se  desi- 
deria  excitat,  el  tamen  occulto  judicio  diflicultatem 
nostrae  imbccillitatis  angustat.  Qux  niinirum  sc- 
creta  ejus  sapientiae  pauci  valent  inquirerc,  sed  nul- 
lus  invenirc.  Quia  quod  super  nos  de  nobis  ab  im- 


vindictac.  Per  has  enim  vias  venit  a;)  oinnes  ,  et  in- 
vcsligari  non  potesl  cur  ad  bunc  vcniat  per  viam 
misericordiae,  ad  illum  vero  per  viani  vcritatis  vel 
justitiae.  Nulla  enim  crcatiira  perscrulari  valet  cur 
ipse  misereatur  huic  potius  qitam  illi.  Vore  sapicn- 
tia  ct  scientia  ejus  est  mirabilis,  et  judicia  cjus  iii 
comprebensibilia.  Nam  quis  coguovit  xensum  DomiMi 
in  sapientia  et  scientia  ?  Id  esl  quis  perfecte  novi 
secreta  sensus  illius?quis  arcanorum  mentis  ejus 
fuit  conscius?  Nullus,  aul  qms  coniiliariut  ejus  fuit 
in  dispositione  rcrum,  cujus  consilio  aliquid  agerrt, 
vel  qiii  ejus  consilium  sciret?  nulius.  Hic  versus  ex 
libro  Isaix  sumptus  cst,  cujus  auctoritate  probat 
Apostolusnon  dcberc  talia  investigari  ab  hominibus, 
quae  etiam  propheta  se  ignorare  demonstrat.  Si  quis 
novit  consilium  allerius,  vcl  pcr  hoc  novit  qiiod  ipse 
consultus,  id  est  intcrrogatus  sibidedit,  vcl  quia  quo«1 
ille  invenit,  sibi  revclavit.  Qtiare  nulli  datur  scire  oo- 
ciiltum  Dei  consilium,  cum  ipse  nec  aliqucm  consu- 
luerit,  nec  invenium  alicui  revelaverit.  Nam  sicut  scn- 
sus  ejus  non  potest  cognosci,  ita  consiliuni  ejus  noii 
potestsciri.  Quis  fuitconsiliarius  cjusi  atft  qnis  prior 
dedit  ilii  quidquam,  ct  pcr  hoc  retribuetur  et  ab  ipso? 
Nullus,  quia  ipse  praevenit  omncs.  Hoc  protat  in- 
Ycstigabiles  esso  vias  ejus,  quia  cum  sit  initium 
oinnium  bonorum,  investigari  non  potest  cur  ipso 
aliis  graliam  suam  gratulto  munore  tribuat,  et  aliis 
non  Iribuat,  sicut  cerniinus  factuin  in  Jacob  ct  Esau. 


mortali  sapienlia  i;on   njjuste  disponilur,  justiim  j^  Quis  prior  dedit  illi,  et  rctribiietur  ei  ?  Id  est  quis 

prior  fecil  aliquid  boni  siiie  Dco,  cujus  bonitatis  est 
ctiam  quod  sumus  et  vivimus?  Nullus  enim  Deum 
merilis  antecessit,  ul  tenere  eum  quasi  debitorem 
possit ;  scd  ipse  potius  omnes,  ut  dictum  est,  sua 
gratia  praevenit,  ut  subsequi  possint  eorum  bona 
opcra.  QuQniam  ex  ipso  et  per  ipsum  et  in  ipso  sunt 
omnia.  Et  ipsum  igitur  initium  fidoi  nostrae  cx  ipso 
es% ;  neque  enim  hoc  excepto  ex  ipso  siint  caetera. 
Ex  ipso  sunt  omnia,  id  est  bona  voluntas  et  l)ona 
actio  et  omncs  natunc.  Ne(|ue  enim  cx  ipso  sUnt  pec- 
cata,  quae  naturalitcr  subsistcntia  non  sunt,  scd 
bctie  conditam  substantiam  vitiant.  Ex  ipso  autem, 
non  hoc  significat  quod  de  ipso.  Quod  eulih  dc  ipso 
est,  ootest  dici  ex  ipso;  non  antern  omnc  qood  cx 


profecto  est  ut  a  nobis  adhuc  mortalibus  ignoretur. 
Sed  haec  ipsa  sapicuti^  illius  secreta  conspicere 
utcunque,  jam  inconiprchcnsibilitatis  ejus  cst  po- 
tentiam  vidcre,  quia  dum  in  ipsa  consilioruin  ejus 
inquisitione  deficimus,  dcficiendo  verius  discimus 
quem  timeamus.  Ad  ha^c  igitur  sapientiae  illius  sc- 
crcta  se  cxtendens  Apostolus,  aii  :  0  altitudo  divi- 
tiarum  sapientio!  et  scientice  Dei!  Miraestenim  cel- 
siiudo  tantarum  diviliarum  divinae  sapientiac  et 
scientiae,  quam  nihil  latere  potcs'  vel  effbgcre,  sed 
ipsa  uno  intuilu  conspicit  omnia,  et  virtute  suae  onl- 
Dipotcntiae  continet  universa.  0  quam  incomprehen' 
$ibilia  suntjudicia  ejus^  id  cst,  dispositiones  de  om- 
DiDus  rebus,  et  investigabiles  viw  ejus,  per  quas  am- 


763 


IlERVEl  BURGtOOLENSIS  MONACH» 


764 


ipso,  pectc  dleitnr  dc  ipso.  Ex  ipso  enim  cojlum  el  A  perbiret;  nunc  ut  allcr  de  ah^rius  uiiliUte  labo- 

rarel,  quasi  dicat :  Ilactenus  vitia  exstirpavi,  nunc 
Itaque  Tirtutes  plaiitare  disposui.  Et  ideo  obsecn 
vos,  0  fratreSt  etc.  Vel  ita  conlinuaiur  ad  proxiinum.' 
Quando  quidem  ex  Deo  sunl  omnia,  et  cx  gratia 
ejus  habemus  quidquid  boni  habcmu;$,  itaque  obse- 
cro  to«,  fratres,  id  est  quod  rogo^  fraternitas  exigil. 
Non  per  potenliaro  impcro,  niliil  eiiim  proGcit  legis 
imperium ;  sed  quasi  qui  ofGcium  susceperim  re- 
conciliandi  vos  Deo,  obsccro  per  misericordiam  Dei^ 
id  esl  per  misericordiani  vobis  a  Deo  factam.  Quta 
enim  omnes  sub  peccato  conclusi  suiit,  non  janv 
merilis  hominum,  sed  misericordia  Dei  salug  hu- 
mana  consistit.  Ad  quam  misericordiam  pertiuet 
et  sacrificium,  quo  se  quisqiie  Deo  mactat  eistin^ 


terra,  quia  ipse  fecit  ca ;  non  aulera  de  ipso,  quia 
non  de  substantia  sua.  Sicut  aliquis  homo  si  gene- 
ret  (ilium  et  faciat  domuro,  ex  ipso  filius  et  ex  ipso 
domus,  sed  filius  de  ipso,  domus  de  terra  et  ligno. 
Sed  hoc  ideo  quia  homo  cst  qui  non  potcst  aiiquid 
etiam  de  nihilo  facere.  Deus  auleni  ex  quo  oronia, 
et  per  qucm  omnia,  et  in  quo  omnia,  non  opus  h^ltet 
aliqua  niateria,  quam  ipsc  non  fecerat,  adjuvari  po- 
tjiitiam  suam,  et  ideo  cuncta  focit  dc  nihilo.  Ei^  ipso 
potost  intelligi  cx  Putre  omuia;  ct  per  ipsum,  per 
Filiuni  oronia ;  et  in  ipso,  in  Spiritu  sancto  oronia. 
Per  has  praepositiones,  ejr,  per^  in,  osicnditur  diver- 
sltas  personaruro ;  pcr  idem  pronomen  quod  est  ipse, 
designatur  idenlitas  substantiae,  dum  dicilur,  ex  ipso 


et  per  ipsuro  et  in  ipso.  Nec  soluro  cadero  substantia  ^  guendo  vitia,  quia  cl  in  seipsum  facit  misericor- 


Palris  ct  filii  et  Spiritus  sancti,  sed  et  aequahtas  pcr 
hoc  demonstralur,et  tota  Trinitas  omnia  creassc  et 
continere  dcclaralur.  Et  idco  ip^i  gloria  in  scecuta 
sceculorum.  Amen,  Dicendo  tcr,  ipsum,  distinxit,  ut 
dixirous,  personas;  et  subjungendo,  ipsi  gloria,  non 
divisit  substantiam.  Possurous  ct  absque  persoiia- 
ruro  distinclione  h;ec  de  codero,qui  cst  lrinitas,in- 
teUigcre.  Sic  euiin  exponit  Arobrosius.  Quid  est  ex 
ipso?  Quod  ipsius  voluntute  natura  oronium  sit,  et 
ipse  sit  auclor  omniqro  quae  e3se  coepcrunt.  Per 
ipauro,  quid  cst?  Quia  per  ipsum  instilutio  et  per- 
scverantia  oronibus  impertila  vidctur.  In  ipso  quid 
est?  Quia  omnia  admirabili  quddaro  desiderio  ct  in&> 
narrabili  amore  auctorcm  vit%  et  ministratorcro  gra- 
tix  suae  ac  rouneris  intuentur,  secundum  quod  scri- 
ptum  est ;  c  Oculi  omnium.  in  te  sperant,  et  ape- 
ries  manum  tuam,  et  iroplebis  omnem  animam  bona 
voluntate  (P«i/.cxliv).  »  Elquoniam  i(a  sunt  ex  ipso, 
et  per  ipsiim  ct  in  ipso  omnia,  idcirco  ipsi  gloria  in 
sxcula.  illi  autero  nolunt'  ut  sit  ipsi  gloria  in  justifi- 
candis  iropiis  gratuita  gratia,  qui  cjus  ignorantes 
Jiislitiaro ,  volunt  suaro  constituere,  ut  sui  meriti 
praecedat  aliquid,  quasi  priores  volentes  dare  ut  re- 
tribuatur  eis  ab  illo,  et  sua  pulantes  praeire  roerita  ad 
illuro  ex  quo  omnia. 

CAPUT  XIl. 
c  Obsecro  itaque  vos,  fratres,  per  misericordiam 
c  Dei,  ut  exhibeatis  corpora  vestra  hostiam  viventero. 


diam  sicut  scripium  est  :  i  Miserere  animae  tua 
placens  Deo  (Eccli,  xxx).  i  El  ideo  per  misericor- 
diam  rogat  Apostolus  exhibcri  corpora  hostiam. 
Obsccro,  inquit,  ut  exhibeatis^  id  est  offeralis  cor" 
pora  vestra  hostiam  viventem,  Ilostia  quippe  et  im  - 
molalur  et  viva  cst,  quando  ct  ab  hac  vita  homo. 
non  deficit,  et  tamcn  se  a  carnalibus  desideriis  oc- 
cidit.  Hostia  enim  occiditur  ut  ofTeratur.  Sed  hostia 
viveiis  est,  corpus  pro  Domino  afllictum.  Quoil  et 
hostia  dicitur,  ct  vivciis,  quia  vivit  in  virtutibiu, 
et  cst  a  vitiis  occisum.  ilostia  videlicet,  quia  jam 
huic  mundo  est  a  pravis  actibus  mortuum;  viveiis 
autcm,  quia  cuncla  quae  prxvalct,  bona  operatur. 
In  legc  corpora  brutorum  aniinalium  hoslia  mortus, 
sed  in  Evangelio  corpora  horoinuro  ofieruntur  bo* 
stta  viva.  Tunc  hoslia  occidcbatur,  ut  homines. 
causa  peccati  subjecti,  inorti  ostendercntur ;  iiunc 
quia  a  peccato  sunt  liberi,  viva  ofiertur  in  sigiium. 
vit»  aetcrnx.  Qui  enim  membra  sua  mortificant  ab 
iuccntivo  libidinis,  ct  actus  corporis  sui  Deo  pla^ 
citos  habent ;  hostiam  viventem  ofierunt,  ct  legem. 
sacrificioFum,  qux  in  Lcvilico  lala  est,  spiritaliter 
complent.  Sic  cxhibeie  corpora  vcslra,  hostiam  vi- 
venlem,  sanclam,  id  esl  a  peccati  contagio  mundam,. 
et  Deo  placenlem,  id  csl  virlulum  roeritis  acccpta- 
bilero.  E;  pbsequium  vestrum  in  Dei  culturo  eihi' 
bete  rationabile  ut  rationabililcr  oninia  faciatis, 
nec  sit  quidquam  in  actionibus  obsequii  quod  Deo. 


c  sanctaro,Deo  pIacentem,rationabiIeobsequiuro  ve- D  iropendatis,  unde  ralioncm  reddere  non  possitis^ 
«  struin.  > 

Ab  hoc  loco  incipit  moraIi»adroonitio  post  tracta- 
turo  legLS  et  fidei,  ac  naturaro  Judaici  populi  et  gen- 
tilis.  Guro  cnim  per  oronem  textum  hujus  epistol.^e 
in  supcrioribus  docuisset  Apostolus,  quomodo  a  Ju- 
dscis  ad  gentes,  a  circurocisione  ad  fidero ,  a  liltera 
ad  spiriturri,  ab  urobra  adveritatero,  ab  observantia 
carnali  ad  spiritalcro,  religionis  suroroa  translata  sit, 
el  haic  ita  fulura  prophcticis  ostcndisset  vocibus  dc- 
signala,  jain  nunc  spirilales  observantiie  hujus,  ad 
quam  cultus  Dci  ritum  docuit  esse  translatum,  ag- 
greditur  mores  et  statuta  sancirc,  ct  ad  bonam  vi- 
tam  ulrumque  siinul  populum  monero.  nticusqiie 
enim  osicnsum  cst,  ne  alter  adversus  allcniui  su* 


Vel  rationabililer,  id  est  cuni  discretione  facile 
omnia,  ne  quid  nimjs  aut  imprudentcr  agatis, 
sed  cuncla  moderate  ct  sapienter  (Evhes,  v;  / 
Thess.  IV). 

I  Et  nolite  conformari  huic  saeculo,  sed  refor* 
c  maroini  in  novilate  sensus  vestri,  ut  probetis 
c  qucc  sit  voluntas  Dei  bona  ct  bcneplacens,  et 
c  perfecla.  > 

lla  vosipsos  sacriricium  facite.  Et  nolite  eonfor- 
mari  huic  swculo^  id  est  nolite  formam  hujus  8»- 
culi  vobis  imprirocrc,  ut  similes  efiiciamini  huic 
sncculo  nequaro,  sed  reformamini^  id  est  rursum 
forroaroini  ad  imaginem  Dei,  qu:r  in  vobis  per  pcc- 
caturo  deformata  est,  ut  incipiat  illa  imago  ab  iAa 


765  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAIJLI.  -  IN  EPIST.  AD  ItOM.  7« 

seformari,  a  quo  formata  est.  Non  enim  reformare  A  dicens  eis,  non  plus  Kapere,  id  cst  non  plus  inqui- 


rcipsam  potest,  sicut  potuit  deformare.  Ab  ea  de- 
formitate,  qua  per  cupiditaies  saecularcs  conforma- 
mini  buic  saeculo,  reformamini  nunc  in  novitate 
«ensus  vestri,  ut  sensus  mentis  vestrse  semper 
igne  cbaritatis  ut  aurum  iimovetur.  Sicut  generalis, 
probibitio  est  in  lege  :  c  Noii  concupisces  (Exod, 
xx);  I  et  generalis  jussio  est  :  Diliges;  ita  nunc 
tpud  Apostolum  prohibitio  est  :  Nolite  conformari 
httic  scecttlo;  jussio  autem,  sed  reformamini  in  no- 
vilate  sensus  vestri.  Illud  pertinet  ad  non  concu- 
piscere,  boc  ad  diligere ;  illud  ad  contineiitiam,  boc 
ad  justitiam  ;  illud  ad  dectinandum  a  inalo,  boc  ad 
faciendum  bonum.  Non  concupisccndo  eiiim,  vetu- 
state  exspoliamur;  et  diligendo,  novitate  induimur. 


rere  de  occiiltis  Dei,  quam  oportet,  id  est  quam  ad 
iidem  et  religiosos  mor^j^pertinet;  $ed  sapere  ad  to- 
brietatem^  ut  mens  eorum  non  inebrielur,  ut  sensum 
perdat  niniietate  sapientix,  diim  in  bis  quse  siipra 
vircs  bumanae  rationis  sunt,  se  immcrserit,  sed  mo- 
dcrato  intelligentiae  poculo  sobria  sit.  Obediendnm 
valdc  est  buic  praeceplo.  Si  enim  pro  viribus  suis 
alalur  infans,  fiet  ut  crescendo  plus  capiat.  Si  au- 
tcni  vires  capacitatis  suae  excedat,  deficiet  ante- 
quam  crescat.  Et  ideo  non  est  supra  modum  ex- 
quirenda  sapientia,  sed  in  bujusmodi  inquisitionibug 
servanda  est  tempcrantia.  Yel  quod  ait,  non  plus 
sapere  quam  oportet  sapere,  sed  sapere  ad  &obrio- 
tatem ,  hoc  est  quod  supra  dixerat  :  c  Noli  altum 


Reformatur  autem  sensus  noster  per  exercilia  sa-  B  sapere,  sed  timc  (Rom.  xi).  >  Videl  cnim  adbuc 


pientiae  et  emundalionem  verbi  Dei ,  ac  legis  ejus 
intelligcntiam  spirilalem.  Et  quanlo  quis  quotiilie 
ex  Scripturarum  proricit  leclionc,  tanlo  altius  In- 
lellectus  ejus  ascemiit,  tanloque  semper  et  quoiidic 
magis  novus  eflicitur,  et  secundum  banc  pulcbritu- 
dinem  reformatur  ad  imnginem  Dei.  Justitia  eiiim 
curo  in  nobis  est,  vel  quaelibetvirtus,  qua  recte  sapien- 
terqiie  vivitur,  inlcrioris  bominis  pulcbritudo  esl.  Et 
anima  quae  se  refert  ad  Deum,  ut  igne  amoris  ejus 
accensa,  formam  concupiscenti»  saecularis  amitiat, 
ei  tanquam  incommutabili  formae  subdita  reforma- 
tur,  binc  ei  placens,  quod  ex  ejus  pulcbritudinc  ac- 
ccperit.  Reformamini,  inquit,  in  novitatc  sensus  ve- 
$tri  ut  probetis  quce  sit  volunttu  Dei.  Nisi  enim  a 


superbientes  ramos  oleastri  insultare  ramis,  qui 
de  bona  oliva  fracli  sunt ;  ct  ideo  praecipit  eis  noii 
plus  sapere  quam  oportct,  id  est  non  plus  de  se 
scnlire  quam  expedit,  non  plus  de  se  gloriari  pro- 
pter  casum  aliorum.  Superbia  enim  semper  sibi  ^i- 
delur  esse  sapiens,  el  ideo  plus  quam  oporlet  sa- 
pcre,  boc  est  superbire.  Dico,  inquit,  omnibus,  qui 
sunt  inter  vos,  non  supra  niodum  sapere,  sed  ad  so 
brietatem,  et  unicuiqne  dico  sapcre,  sicut  divisit  Deu$ 
singulis  mensuram  fidei,  quia  Deus  unicuique  men- 
suram  dedit  fidei,  ut  ab  alio  uiinus,  ab  alio  ampliiis 
babcretur,  et  unicuiquc  pro  modo  suae  perfectionis 
propria  mensura  complcretur.  Vel  sapiat  unusquis- 
que  sicut  ei  Deus  divisit  mcnsuram  fidei,  id  est  in- 


Domino  rcnovatus  sit  sensus  noster,  el  Dci  sapicn-  ^  telligat  unusquisque  quae  in  eo  sit  mensura  gratiae 

Dei,  qiiam  consequi  meruit  per  fidem.  Interdum 
enim  accipit  quis  a  Deo,  ut  sapiat  in  oflicio  visl- 
tandi  infirmos,  aut  erga  misericordias  pauperum , 
aut  erga  viduarum  aut  pupillorum  defensionem,  ant 
erga  bospitalitatis  sollicitudlncm.  Haec  ergo  singubi 
divisit  unicuique  Deus  secundum  mensuram  fidei. 
Sed  nisi  is,  qui  accepit  gratiam ,  ut  de  uiio  aliquo 
borum  saperet,  intellexerit  mensuram  graliae  sibi 
dalae ,  sed  voluerit  praesumere  de  sapientia  Dei,  de 
verbo  doctrinae,  de  profundioris  scienlise  ratione,  in 
qua  gratiam  nou  accepit,  et  non  tam  discere  quam 
docere  quae  nescit,  iste  cum  minus  sapiat,  plus  vull 
saperequam  oportet.  Non  euim  sapit  ad  sobrietatem» 
ut  custodiatquomodo  Deusdivlsit  unicuique  mensu- 
ram  fidei.  Verum  ut  evidentius  adbuc  de  bis  Aposto^ 
lus  assignet,  inlroduxit  exemplum  etdicit.StriKemm 
in  UHO  corpore  muha  membra  habemns^  omnia  aut€*ik 
mcmbra  non  eumdem  actum  habent,  ita  muUi  unum 
corpus  sumut  in  ChristOt  singuli  autem  alter  alte^ 
terius  membra.  Ordinatissime  enim  tali  exemplo 
componit  omne  corpus  Ecclesiae.  Sicut,  inquit» 
membra  corporis  singula  quxque  proprios  babent 
artus,  et  ofliciis  suis  unumquodque  membrum  de- 
servit,  nec  tamen  possibile  est  ut  non  consensu  mu* 
tuo  sibi  invicem  cedant,  /c  in  Ecclesia  quae  est  cor- 
piis  Christi,  diversos  singuU  babemus  actus.  Verbi 
gratia  :  Alius  studet  sapientiae  et  verbo  doctrinae,  cl 
est  oculus  in  boc  corpore.  Aliut  est  deditut  mlm- 


lia  illuminatus,  probare  non  potest  quae  sit  voluntas 
Dei.  In  multis  enim  putatur  esse  voluntas  Dei  et  non 
est;  ubi  errant  et  falluntur,  qui  sensum  non  babent 
divinitus  reformatum.  Probetis  quae  sit  voluntas  Dtl 
bona  in  bis  qui  boua  inchoant,  et  beneplacens  in  bis 
qui  perseverant,  et  perfecta  in  bis  qui  consummaiit. 
Vel  bona,  quantum  ad  conjugatos;  beneplaccns, 
qtiantum  ad  contiiicntcs ;  pcrfecta ,  quantum  ad 
virgines. 

c  Dlco  enim  pcr  gratiam  quse  data  est  milii,  om- 
€  nibus  qui  sunt  inter  vos,  non  plus  sapere  quam 
f  oportet  sapere,  sed  saperc  ad  sobrietatem,  et  uni- 
c  cuique  slcut  Deus  divisit  mensuram  fidei.  Sicut 
f  cniin  iu  uno  corpore  multa  membra  babemus,  om- 
c  nia  autcm  membra  nou  cumdero  acturo  habent,  ita 
f  multi  unumcorpus  sumiis  inCbristo,singuli  autero 
c  alter  alterius  mcmbra.  i 

Volunlaiem  Dei,  quae  in  praeceplis  ejus  est,  pro- 
bctis,  ul  sccundum  eam  recle  vivatis,  nam  dico  vo- 
bis,  id  est  pnccipio,  nc  inscrutabilia  ejus  arcana 
discutere  prxsuniatis.  Dico  enim  per  gratiam  quw 
dataest  mihi^  id  est  pcr  apostolatum  gratis  mibi  da- 
tum,  omnibus  qui  sunt  inter  vos,  non  plus  sapere^  id 
est  non  plus  investigare  de  mysteriis  quam  oportet 
sapere.  Datur  intelligi,  fuisse  quosdam  inter  eos, 
qui  se  inlromittebant  de  illis  quaedtionibus  quas  su- 
perius  denolavit,  et  conabantur  rimari  illa  secreta 
Dci.  Qoos  nuiie  apostolica    auciori(ate    corrigit, 


T67  HERVEI  DLRCIDOLENSIS  MONACII!  76« 

glcrio  fratrum  et  curae  indigciitiuin,  el  est  maiius  A  alii  lanquam  rmgux»  tloctrinam  trihurt.  Similimodo. 


hujus  corporis ;  alius  est  stuiliosus  auditor  verbi 
Dei,  et  est  auris  hujus  corporis;  ilius  ad  risendos 
decumbentes,  el  requirendos  tribulatos,  et  erucndos 
in  necessitatibus  positos  esl  impiger,  et  est  corpo:  is 
Ecclesiae  pes.  Et  ita  invenilur  unusquisque  erga 
unum  aliquid  oificium  specialius  operam  dare.  Ncc 
tamen  unam  debet  sufficere,  sed  secundum  formam 
propositi  exempli,  sicut  verbi  gi  alia,  oculus  speciale 
officiuro  habet  ut  videat,  unuin  tamen  est  e\  omni- 
bus  et  in  omnibus  mcmbris,  et  cuni  singulis 
agit  omnia,  et  cum  ipso  singiila  quaeque  agunt 
omnia,  ila  et  qui  per  gratiam  fidei  unum  aliquod 
donum  speciale  meruerit,  illud  quidem  prin- 
cipaliter   administrat,    in    omnibus  vero   aclibus 


et  cxtera  dividit.  Singuli  sumus  invicem  membra» 
ad  hoc  habentes  dona  dKTerenlia,  sive  habentes  pro* 
pheliam,  id  est  fulurorum  vel  quorunilibei  occol' 
toritm  manirestationem,  membra  sumus  alionim, 
ut  illis  prophetemus,  ut  quemadmodum  oculus  aHis 
mrmbris,  ila  et  nos  aliis  fidelibus  per  prophetiaro 
serviamus,  prsevidcndo  illis  futiira,  quatenus  ad 
evitanda  imminentia  iiiala  reddamus  illos  cautiores« 
Nos  dico,  habenles  haiic  prophelandi  gratiam  se- 
cundum  ralionem  fidei^  ut  nihil  extra  fidei  regulam 
loqiiamur  aut  snpianiHS.  Vel  secundum  rationem 
fidci,  quia  prout  fides  credenlium  sive  auditomiQ 
cxi^it  capacitas  seu  sahis,  dalur  gratia  prophctix. 
A  prophetia  incipit  enumerare  spirilales  donatior 


aliorum  habetur  et  particeps.    Et   hoc   est  quod  ^  nes,  quia  credeiues  acceplo  Spiritu  sancto,  mox 


dicit  :  Vere  divisa  est  unicuique  mensura  pdei^ 
et  diversa  sunt  dona  fidei,  nain  ila  esl  etiam  in 
eaeteris  donis  graliae.  Sicut  enim  in  unQ^  etc.  Yel 
iileo  mensutate  divisit  Deus  donum  fidei,  quia  muUi 
wmm  corpus  sumus;  et  ideo  omnia  necessaria  sunt 
danda,  sed  non  uni  membro,  ut  nec  Ecclesia  indi- 
geat,  et  sit  subserviendi  materia,  ut  sit  mutua  di- 
lectio,  dum  aller  opus  habel  allero.  Sicut  enim 
corpus  nostrum  est  unnm,  et  in  ipso  mulla  habe- 
mus  membra,  fla  unum  est  corpus  Christi  quod  est 
Ecclesia,  et  in  ipso  sunt  mulli  fideles  quasi  varia 
membray  quia  multi  uuum  corpus  sumus  in  Chri- 
ato.  NuIUis  rejicitur  major  vel  minor.  Et  sicut  iu 


prophotabant.  Sive  habenles  mviisterium  sicut  diar 
coiies,  ut  niinistreinus  sacris  altaribus,  in  mt/its/ran- 
do  sumits  rocnibra  ulioruro  pro  qiiornro  utiiitate 
minislrainus.  Vel  minisleriuni,  ut  terrena  alimenta 
sanctis  ministremus,  in  ministiando  sumus  corum 
membra.  Sive  ille  qni  docet  ignorantes  in  doctrina^ 
id  esl  in  exhibitioiic  doctriiKe  fit  membrum  co- 
rum. 

c  Qiii  exhorlatur  in  exhortando,  qui  tribuit  in 
c  siinpliciiato,  qi!i  prxest  in  sollicitudine,  qui  mi* 
c  seretur  in  hilaritate  {Amos  v).  Dilectio  sine  siroii^ 
f  latione  (/  Pelr.  ii).  i 

Qui  exhortatur  alios  ut  faciant  bonum  quod  ipsi 


corpore  huinano  non  omnia  membra  habenl  eum-  ^  non  faciunt,  sed  sciunt  et  negligunt,  in  exhortando 

1  .  J        1-  J»  A  •        ^    /».  U  •/%      •      .     «L      •.      I  !••  • 


dcni  actum,  sed  diversa  diversos,  et  non  oronia 
habent  orones  actos  in  se,  sed  per  alia  supplentur ; 
coJrro  romlu  in  Ecclesia  singuli  quique  nostru» 
anmns  rocmbra  alter  alterius,  ut  invicero  servia* 
mus.  Sicut  eniin  manus  servit  oculo,  oculus  pedi, 
sic  in  Ecclesia  oinniuni  servilus  debet  esse  commu- 
tiis.  Nos  multi  per  divcrsa  dona  vel  opera  surous 
unuro  corpus  per  unitatero  charitatis  et  concordiae 
fn  Christo,  sed  singuli  surous  membra  alier  alierius, 
id  est  aliis  servientes  et  aliis  indigcntes,  ut  hoc 
modo  charitalis  inter  nos  vinculo  conjungeremur, 
quoniam  singuli  singulis  indigemus,  et  quod  huic 
in  scipso  doest,  suppletur  per  alium. 

c  Habentes  autem  donationes,  secundum  gratiam 
c  qure  data  est  nobis,  diflerentes.  i 

Singuli  sumus  merobra,  alter  alterius,  non  uno 
qiiidero  modo,  sed  habentes  diversas  donationes  spi- 
ritalium  numerum  differentes  ab  invicem  secundum 
gratiam  qucs  data  est  nobis  a  Deo,  qua  secundum 
quod  unicuique  Deus  dedit  gratis,  babet  iste  hoc 
donum,  et  ille  aliud. 

I  Sive  prophetiam  secundum  rationem  fidei;  sive 
c  roinisteriuro,  in  ministrando;  sive  qui  docet,  iu 
c  doctrina.  i 

Nunc  differentiam  donationum  incipit  cxponere, 
ac  Tclut  diversorum  niembrorum  actus  enumerare. 
£t  quasi  oculis  visum,  ita  menti  quse  interior  est 
oculus,  propheti»  atsignat  mysterium.  Et  alii  tau- 
quam  manui  miuislerium  [a/.  officium]  aicribit,  et 


fit  mcrobruro  eorum.  Qui  tribuit  de  suo  aliis,  in 
simplicitate  fit  membruro  eorum,  id  est  si  iiihil  re- 
pctat  ab  illis  quibus  dedit,  sed  tanluro  a  Deo  qni 
remunerator  est  omnium  bonorum.  Yel  qui  tribuil 
indigentibus,  in  simplicitatc  cordis  hoc  faciat,  hoc 
est,  ne  videatur  manibus  bcnc  faccre  indigcntibus, 
et  corde  laudero  quicrat  ab  hominibus.  Slmplicitas 
cxcludit  hypocrisiro.  Qui  eleemosynaro  tribuit,  fa- 
Ciat  hoc  in  simplicilale  supernae  inlenlionis,  non  tii 
duplicilale  prnescnlis  tt  fuiunc  glorise.  Qui  praesi 
fratribus  vel  Ecclesiic,  in  solliciiudine  pracsit,  ut  sol- 
licilus  vigilct  super  cuslodiam  gregis  sibi  commi^sr, 
non  in  soHiciliidinc  humanarum  causarum,  aut  sae- 
cularium  reruin ,  haec  eniro  solirciliido  abjicienda 
D  cst  ab  his  qui  Ecclcsise  praesiint,  sed  in  hujusmodi 
sollicitudine,  qualem  habebat  Apostolus,  gerens 
soUicitudinero  omniuro  Ecclesiaruro.  Qui  crgo  prsc- 
est  Ecclesise,  talem  habere  soHicitudinem  debet,  et 
illam  ssecttlarem  habere  oronino  non  debet.  Qui 
miseretur,  inhiUiritate  hoc  faciat;  hoc  est,  qiii  mi^ 
scro  pie  compatitur,  impendens  illi  beneflcium  nif^* 
seiicordiae,  in  hilaritate  mentis  hocagat,  f[uia  c  bi- 
iarem  datorem  diligit  Deus.  {N  Cor.  ix).  >  Qui  enim 
res  suas  praerogat,  si  infidelis  sit  et  recepturum  so 
desperet,  contristatur  tanqnam  qui  eas  perdidit.  Qui 
vero  euro  fide  et  spe  hoc  agit,  in  hilaritate  et  la^titia 
lioc  agit,  certus  quod  pro  parvis  magna  reciptet,  et 
insuper  xternam  consequetur  vitam.  Opera  cnim 
misericordi;»  non  ob  aliud  fiunt,  nisi  ut  a  miseiidk 


m  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  770 

llbcreniur,  jii.\ta  iHuJ  :  i  Beati  niisericordes,  quo-  A  silis  solliciti,  el  quod  ad  salutem  pertmct,  agere  non 


niam  ipsi  niiscricordiaiii  conscquentur  (Matlh.  y),  t 
Quod  conlra  Jacobus  nil  :  i  Judicium  sine  miseri* 
«ordia  illi  qui  non  facit  misericordiam  (iac.  ii).  i 
N:im  quia  in  mullis  oflcndimus  oinncs,  suggeritur 
c;|iu«  miscricordi;G  (auquam  quolidiana  medicina 
qiiotidianis,  ctsi  levioribus,  taincn  vulncribus.  Mi- 
sencordia  vero  multiplcx  est,  scilicct  pcccanti  igno- 
«cere,  opprcsso  subvenire,  esurieiitem  pasccrc,  nii- 
dum  vcstire>  etsiniilia  facere.  Et  ideo  qui  miscrclur, 
iu  bilarilale  boc  facial,  ut  ex  bilaritate  vultus  et 
animi  gtatum  magis  liat  bencficium  ejiis  (am  Deo 
quam  bominibus.  Jam  dixerat  :  Qui  tribnil  in  sim' 
plicitatey  et  nunc  dicit  :  Qui  miseretur  in  hilaritnle. 
£t  utriiisque  scnlenliai  forsilan  vidctur  unum  opus 


sitis  pigri.  Sitis  etiam  spiritu  ferventes  ut  etsi  actu 
semper  implere  non  potestis  quod  pie  desideratis, 
spiritus  tamcn  igne  charitatis  ferveat  in  vobis,  ut 
nihil  remissum,  nihil  tepidura  sit  in  vobis.  Sitis 
ctiam  Domino  servientes  ut  nuUi  vitioram  serviatis, 
scd  Doinino,  cui  servus  vitiorum  servire  non  po- 
tcst.  Domiuo  servite,  ut  quidquid  boni  fcceritis,  ad 
Domini  gloiiam  referatis;  et  quidquid  pro  cju» 
amore  proximis  feceritis,  ei  vos  facerc  credatis. 
Sitis  spe  coelcstium  bonorum  gaudentes,  ut  non  re- 
spiciads  ea  qux  videntur,  sed  exspectetis  ea  quae 
non  vidcntur.  Sitis  ct  in  tribulatione  patientes  ut 
padenter  propter  coeleste  prxmium  tol^ietis  (^miiem 
tribulationem,  ut  nec  conturbeinini  ira,  vel  odio 


esse,  non  taincn  et  opcris  ipsius  iinus  aflectus.  Aliud  ^  contra  perseculorem ,    nequc  murmurctis    contra 


681  enim  dare  indigeiiti,  aliud  affectum  miscricor- 
diap  cum  indigente  partiri.  Et  aliud  est  simplicitas, 
aliud  hilarilas,  quoniam  simplicitas  dupliccm  ex- 
cladit  intentionem,  hilaritas  ostendit  fretum  ani- 
«lum  spe  coelcstiuin  prxmiorum.  Dilectio  quoque 
sine  simuiatione  sit  in  vobis.  Omnis  dilectio  quae 
fion  est  secuiidum  Dcum,  simulata  est  ct  non  vera, 
quia  Creator  anim»  Deus,  idcirco  ei  cum  cxteris 
virtutibus  etiam  affertum  dilectionis  inseruit,  ut 
diligat  Deum  et  ea  qusQ  vult  Deus.  Cum  ergo  boc 
opus  dilectionis  Dcus  in  anima  dederit,  quicunquc 
aliud  dilexerit  quam  Dcum  ct  quae  Deo  plucent,  cha- 
ritas  in  eo  licta  et  simulata  dicenda  est.  Sed  et  si 


Deum.  Et  ut  possilis  adversa  patientcr  sustinere» 
si(is  orationi  instantes^  ne  dcliciads  in  tribulatione. 
In  quo  enim  non  sufficit  biimana  fiagilitas,  auxi- 
lium  Dci  orationibus  iniplorandum  cst.  Sitis  necef- 
sitatibns  sanctorum  vestra  bona  communicantes^  id 
cst  honcste  et  decenter  nou  quasi  eleemosynam  in* 
digentibus  praebentes,  sed  sensum  vestrum  quodam  • 
roodo  cum  ipsis  habcntes  communem.  Sitis  ct  hospi- 
talitatem  sectantes  non  solum  vegientes  ad  domum 
vestram  hospitcs  suscipiatis,  sed  etiam  sectemiui 
ac  perquiratis  eos  ubique,  iie  forte  in  plateis  alicubi 
sedcant,  ne  cxtra  tcc(um  jaceant. 
I  Benedicite  persequentibus  vos,  benedicite,  et 


^uis  proximum  suum  diligat,  et  cum  errantem  vi-  ^  <  nolile  maledicere.  Gaudete  cum  gaudentibus,  flete 
4erit,  non  comraoncat  nec  corrigat,  siraulata  cha        ' n-...:i...-    m:-vo..».  :«,.:«^««  -.*...:....*^«   ^^^ 


rltas  ista  dicenda  est.  £t  ideo  nihii  adulatorium, 
Aihil  fuca(um  habere  chari(as  dehet. 

c  Odientcs  malum,  adhacrentes  bono,  charitatem 
•c  fra(ernilatis  invicem  diligcntcs,  honore  invicem 
4  praevenientes,  soIIici(udine  non  pigri,  spiritu  fcr- 
4  ventes,  Domino  serviciKes,  spe  gnudentcs,  in  tri- 
c  bulatione  palicnlcs,  o:ationi  instan(es,  nccessita- 
c  tibus  sanctoruin  communicantes,  hospilalitatcm 
t  sectantcs  (Hebr.  xiii).  > 

Silis  odientes  omnc  mulum  et  adhwrentes  bono. 
Odit  malum,  qui  noii  soliiin  non  vincitur  voUiptate, 
sed  etiam  odit  opcra  volnpiatis.  Et  adhxret  bono, 
quem  nulla  tenta(io  nullaque  adversilas  separare 


I  cum  flendbus.  Idipsum  invicera  sentieutcs,  noo 
c  alta  sapicn(es,  sed  huinilibus  conscndentes.  > 

Benedicite  persequentibus  vos,  id  eat  bona  iilis 
oraie  qui  inala  vobis  fecerint ;  benedicite  illis  et  noli' 
te  maledicere,  id  est  nec  saliera  voluntatcm  maledi- 
dic;'n(li  habcads  in  cordc.  Removet  eos  a  communi 
consuetiidiiic,  duui  prohilH?t  adversariis  maledicere. 
£t  quia  grave  et  velut  intolerabile  erat  cis  hoc  prsc- 
ceptum,  quo  jussit  persequentibus  benedicere»  ideo 
repeiii  ut  mngis  mentibus  eorum  ingerat,  et  ut  bene- 
diclio  cis  sit  absque  maledictionis  admistione,  di- 
cciis  :  Benedicite^et  notite  maledicere,  Scriptura  vero 
sacra  duobus  inodis  maledictum  memorat,  aliud  vi- 
delicct  quod  approbat ,  aliud  quod  dainnal.  Alitcr 


valet  a  bono.  Et  ita  dcbetis  ex  ordine  proficere,  ut  D  ^»"»™  iwaledictum  profertur  judicio  justiti»,  aliter 


primum  odcrilis  ct  in  vobis  ct  in  aliis  omne  malum ; 
deinde  Ormiter  adhaereatis  bono,  nc  unquam  diveU 
lamini  ab  eo.  Sitis  diligentes  invicem  charitntem 
fratemitatiSf  id  est  ama(e  iiitcr  vos  fra(crnain  cha- 
ritatem,  diligite  et  habcre  studcte  ipsam  dilcctio- 
nem,  quae  vos  mutuo  fo^Jcrat  ut  n-atrcs.  Iste  crga 
fllum,  et  ille  erga  istum  diligat  lianc  charilatcm 
fraterniutis  et  servare  studcat.  £t  sitis  alii  alios 
invicem  prmvementes  honore  ut  unusquisqiie  festinct 
aliiiro  roagis  honorare  quam  honorari  ab  illo,  et 
niajorem  ei  revcren&iam  exhibcre,  sibique  illum 
praeferre,  et  ille  similiter  huic  faciat.  Sitis  etiam 
sMidtwiine  non  pigri,  id  est,  et  solliciti  corde  et 
impigri  opere,  ut  et  de  vestra  aliorumque  salute 


livore  vindictx.  Malcdictuni  judicio  justitiie  profer^ 
tur,  sicut  Abrahac  dicitur  :  i  Malcdicam  malcdiccn- 
tibus  tibi  (Gen.  xii).  >  Rursum,  quia  maledictum  li- 
vore  vindictae  promitur,  Apostolus  nunc  admonct  : 
Benedicite,  iiiquiens,  et  noiite  maledicere,  Deus  ergo 
maledicere  dicitur,  et  tamcn  malediccre  homo  prohi- 
betur,  quia  quod  horoo  agit  malitia  viudicia^,  Deu^ 
non  facit  nisi  cxamine  et  virtute  justitiae.  Caudere 
subauditur  debetis,  cum  gaudentibus  de  spirituali 
pi-ofectu,  et  fere  cum  flentibus  de  spiritali  dttrimen- 
to.  Non  enim  quibuscunque  gaudiis  gaudio  nostre 
8unt  socianda,  nec  qiiibuscunque  fletibus  lacryinac 
nostrae  jungendae.  Neque  enim  praeccpiom  habemu«, 
ut  cum  illis  qui  de  acquisitione  pecunue  vel  bujos- 


771 


HERVEl  BURGlDOLENSiS  MONACIll 


77« 


moJi  rebu»  gaiident,  gaudeanius;  sed  potias  cum  A  tx  vobn^  id  est  habere  paccm  cum  omnibus  non  re» 


iliis,  qui  spe  supernorum  bonorum  gaudenl,  \el  de 
acccpta  remJssione  pcccatorum  et  gralia  Spiritus 
sancli  Ixlantur,  ct  de  similibus  bonis.  Similiter  nec 
cuni  illis  flere  jubemur,  quos  flcre  facit  tristitia  sse- 
culi,  quae  mortem  operatur,  scd  cum  illis  potius, 
qi!t  pro  suis  vol  aliorum  peccatis  flcnt,  aut  qui  prx 
dcsiilerio  vitac  xternae  seu  pro  quibuslibct  causis 
hujusmodi  fundunt  lacrynias.  Idipsum  sitis  iuvicem 
seniiemes^  id  est  quod  iste  sentit,  idipsum  senliat 
ille;  et  item  quod  ille  sentit,  idipsum  sentiat  iste,  ut 
nulla  dissensio  sit  inter  vos,  sed  unanimis  concor- 
dia,  vos  dico  non  alta  sapieuteSf  id  cst  non  in  corde 
tumentes,  non  supcrbientes,  sed  humilibus  consen- 
tienteSf  id  est  voluntati  humilium  acquiescentes,  ut 


manct  a  vestra  parte,  quia  vos  erga  nuUum  paocni 
violatis.  Vcl  si  bonum  quod  a  vestra  parle  est,  vide« 
iicet  observatio  justitix,  potest  fieri,  ut  uoo  impfr- 
diatur  ab  illis  hominibus,  sitis  habcntes  paccni  cam 
cunctis  hominibus.  Juxta  bcatum  vero  Gregorium, 
direxit  Apostolus  hoc  praeceptum  ad  reciorcs  ecde- 
six.  Ilortaturus  cnim  ut  pacem  cum  omnibus  babe- 
rent,  pra^niisit  diccns  :  Si  fieri  polesi,  atque  sul:-' 
junxit,  quod  ex  vobis  esi,  Difljcile  quippe  erat,  utsi 
malc  acla  corriperent,  haJjcre  pacem  cum  omnibus 
posscnt.  Sed  cum  tcmporalis  pax  in  pravorum  cfir^ 
dibus  cx  nostra  increpalione  Ctinfunditur,  invioiala 
nercsse  est  in  nostro  corde  servctur.  Recte  itaque 
ait,  quod  ex  vobis  est.  Ad  si  diceret :  Quia  pax  e£ 


vos  quoque    sitis  humiles.  Conscntientes  sitis  eis,  B  duarum  partium  consensu  subsislit,si  ab  eis  qni 


quod  non  tit  ore,  sed  corde,  quia  tuuc  vera  humili- 
las  est,  cum  non  est  in  sola  liugua. 
c  Nolite  esse  prudentes  apud  vosmetipsos.  > 
Id  est  nolite  prudentiam  vobis  arrogare.  Qui  enim 
slbiipsi  prudens  cssc  videtur,  hic  cum  arrogantia 
rtultus  est.  Nec  potest  veram  sapieutiam  Dei  scire, 
qui  suam  stullitiam  quasi  sapientiam  colit  (Pro v.iii). 
Qoi  ergo  apud  seipsum  prudens  est,apud  Deuni  pru- 
dens  esse  non  potest,  quoniam  c  scientia  iiiflat(/ 
Cor.  viii).  I 
c  Nulli  malum  pro  malo  reddentcs.  > 
Qui  enim  malum  pro  malo  reddit,  aut  simile  pec- 
catum,  aut  gravius  facit.  Nam  ille  qui  malum  prior 
intulit,  non  sensit  forsitan  maliiin  esse  qiiod  fecit. 
Qiii  autem  malum  reddit,  eo  ipso  quod  ad  ulciscen- 
dum  motus  est,  probatur  sensisse  maUiin  cssc  quod 
reddidit.  Et  ideo    nuUus   se  vindicet ,  nc  deterius 
quam  hoslis  ejus  peccet. 

i  Providenics  bona  non  tantum  coram  Deo,  sed 
c  rliam  coram  omnibus  hominibus.  > 

S  tis  providenles  bona^  id  est  provida  discretione 
considcrantcs,  ut  ca  qiiai  feceritis  siut  bona,  non 
tantum  coram  Deo  qui  videl  conscientiam ;  sed  etiam 
roram  omnibus  hominibus  lidclibus  et  infidelibus, 
qui  vident  actionem,  nc  possint  eam  repreliendere. 
Providenda  sunt  cnim  bona  coram  cunctis  hommi- 
bus,  non  ut  placeamus  singulorum  vel  vitiis  vel 
moribus,  ne  simus  contrarii  sententiae  qua  dicitur : 


corripiuntur,  expellitur,  integra  lamen  iu  vestra  qui 
corripitis ,  mcnte  leneatur. 

c  Non  vosmetipsos  defendentes  charissimi,  sed 
c  date  locum  irx.  Scriptum  est  enim :  Mihi  vindictam, 
c  et  ego  retribuam ,  dicit  Dominus  {Deut.  xxxii).  > 

Dico,  pacem  habeatis,  si  (ieri  potest,  cum  omni- 
biis,  non  defendentes  vosmetipsos  charissimif  si  quis 
vos  aggressus  fuerit,  id  cst  non  percutientes  eiim  qui 
vos  pcrcusserit;  sed  date  locum  irce,  id  est  sinite 
iram  persecutoris  in  vobis  expleri,  ille  enim  dat  lo- 
cum  iiae,qui  adversarium  permittit  facerc  quod  vult. 
Yel  ille  dat  locum  irae,  qui  iram  superbienlium  hu- 
militer  fugiendo  declinat,  non  se  contra  acceplas 
contumelias  erigens,  sed  de  loco  pia  humilitate  re- 
'  cedens.  Yel  date  locum  irae,  id  cst  judicio  Dei.  Non 
pnecipit  ut  nolint  vindicari,  scd  ut  nosipsi  vindl- 
canles,  demus  locum  irx  Doi,  qui  dixit  :  Mihi  pm* 
dictam,  et  ego  retribuam  (Dcut.  iii;  Hebr.  x).  Nequa 
enim  propter  exsaturandum  odiuin  desiderant  sanctl 
vindictain,  quod  ab  corum  perfectione  longe  est. 
Nain  jiistus  quisque  magis  cupit  inimicum  suum 
corrigi  quam  puniri.  Et  cum  in  eum  videt  a  Domino 
vindicari,  non  ejus  delectatur  poena  (Psal.  lvii; 
Psal.  cxxxix),  quia  non  eum  odit;  seddivina  justi- 
tia,  quia  Deuin  diligit.  Slc  quippe  inimicus  diligitur, 
ut  non  displiceat  Dei  justilia  qua  punitur.  Et  sic 
placetjustiiia  qua  punitur,  ut  non  de  malo  ejiis,  sed 
de  bono  judicc  gaudeatur  (Luc.  xviii).  Ait  itaque : 


c  Si  adhuc  hominibus  placerem,  Christi  scrvus  non  j^  ^on  vosmetipsos  defendentes^  charissimi,  sed  datelo* 

cum  irce.Ac  si  dicat :  Quid  opus  est  vosipsos  ve- 
stras  ullum  irx  iiijurias,  qui  ncc  corda  hominum 
nossc,  ncc  agnita  coruin  sceicra  tranquillo  valetis 
animo  judicare?Quin  polins  quod  in  vos  peccatur, 
quasi  fralribus  et  proximis  cx  corde  remittite,  ut  et 
vobis  Dcus  vestra  pcccata  reniiltat(lfa/f/i.vi),  scien- 
tes  quia  si  corrigi  volucrint,  cos  socios  bonorum  La- 
bebitis;  sin  alitcr,  reclius  divino  judicio»  quod  er- 
rare  non  potest,  sicut  nec  irasci  potest,  quara  vestro 
damnabunlur.  Et  vere  judicium  cjus  debetis  exspe- 
ctare,  scriptum  est  enim  \n  Exechiele  ( cap,  i&.)  Nam 
ubi  nos  legimus  secunduin  Hcbraicam  Terilaiem : 
Appropinquavciunt  visitationcs  urbis,  septuagiQta 


essein  (Gal.  i).  >  Scd  qui  viUc  su.t  ct  morum  actuum- 
que  libram  sic  teiiet,  ut  non  possit  ab  ullo  homine 
reprehendi,  isle  bona  corain  omnibus  bominibus 
providct,  sive  illis  placeanl  qua;  boiia  sunt,  sive  noii 
placcant.  Et  idco  providendum  cst,  ne  ex  bonis  no- 
stris  flat  hominibus  scandalum ,  sed  bonum  exem- 
plum.  Sunl  eniin  iionnulli  qui  non  curant  quidquid 
dicalur  dc  eis,  dum  modo  ipsi  intentioncm  bonam 
babeant.  Sed  qui  salutem  proximi  negligit,  crudclis 
exislit. 

c  Si  fieri  potest,  quod  ex  vobis  est,  cum  omnibus 
<  hominibus  pacem  habentes  (Uebr.  xii).  > 

Sitis  habenteA  pacem  cum  omnibus  hominibuSt  si 


SfH pofesi,  quJa  diJDcik  est  ut  fiat,  quod  tamen  est  '^  luterpretes  transtulerunt ,  miVit   vindictam ,  <i 


77S  COMMENT.  IN  EP1ST0LA5  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  ROM.  774 

retribuam  |  dicU  Dominus.  Et   id«o  patet  Hebra^  A  te  vicit,  et  passionis  simililudine  vitio  suo  suixlidit. 


qui   Romae  crediderunt,  liabuisse  in    auctoriute 

^  translationem     septiiaginta      Interpretum  ,   juxta 

'  quaro  Apostolus  eis  profert  testimonium ;  non  enim 

proferret    eis   testimonium  ex  Scriptura  ,  quam 

iion   reciperent.  Ob  hoc,  inquit»  Doniinum  exspe- 

'  ctate,  quia  ipse  sirut  scriptdm  est,  dixit :  Ego  re- 

iribaam  milii  vindictam^  id  est  omnia  mala  iiu;£  vo- 

bis  irroganlur,  milii  iiunt,  licet  sim  impassibilis ; 

sed  ego  vindiclain  niihi  pro  bis  retribuam,  puuiens 

aeternaliter  eos  qui  icmporaliler  vos  aflligunt. 

c  Scd  si  esuricrit  inimicus  luus,ciba  ilium  :  si 
c  silit,  potum  da  illi  {Prov.  xxv).  IIoc  enim  faciens, 
c  carbones  igiiis  coiigcrcs  supcr  caput  ejus.  Noli 
c  vinci  a  nialo,  sed  vince  in  bono  malum.  > 


Si  autem  per  patientiam  tuam  cessare  eum  ab  ira 
vel  injuria  feceris,  tu  vicisii,  et  de  peccato  ad  salu- 
tem  lucrando  proximum  triumphasti. 

CAPUT  XIII. 


c  Omnisanimapotestatibus  sublimioribus  subdita 

sit.  Non  est  enim  potestas  nisi  a  Deo  (Sap.  vi).Qu» 

autem  sunt,  a  Deo  ordinata  sunL  Itaque  qui  resistit 

potestati,    Dei    ordinationi    resistit.  Qui  autem 

resistunt,  ipsi  sibi  damnallonem  acquirunt.  > 

Sicut  superius  reprehendit  illos  qui  gloriabantur  de 

meritis,  ita  nunc  ingreditur  illos  redarguei  e  qni,  post- 

qiiam  erantad  iidem  conversi,  solebant  subjici  alicui 

potestati.Yidebaturenim  quod  infideles  Deifidelibus 


Nondefendes  te  ab  advorsario  ut  refcriaseum,  B  fiondeberentdominari,etsilideksdeberentessepares« 


et  malum  illi  pro  malo  rcddas,  scd  potius  bonum  illi 
pro  malo  repende,  ut  juxta  Salomonis  prxceptum, 
ii  eiurierit  inimicus  tuus  pascas  t7/um,  si  sitieril,  po- 
tec  illum.  Et  quare?  quta  iioc  faciens,  congeres  super 
caputj  id  est  accumulabis  super  mciitcm  ejus  carbo^ 
nes  ignis,  id  esi.ferventes  et  urentes  poenitentia!  do- 
lores.  Beneficiis  enim  tuis  victus,  dolebit  se  injurias 
tibi  fecisse,  a  quo  bona  rccipit,  ct  convcrtctur  ad 
poenitentiam  ,  sicque  lucrabcris  eum  Christo.  Vei 
earbones  ignis,  id  est  charilatem  igiie  sancli  Spiritus 
fcrveniem  congcres  super  cor  ejus.  IIoc  est  dicere  : 
Sicut  carbones  ardenlcs  incendunt  corpus  super 
quod  congeruiilur,  sic  boiia  facta  tua  inflammabunt 
ad  dileclioncm  cor  ejus  qui  le  persequebatur,  sicque 


Quam  superbiam  removet,  dicens:  Omnis  anima/iA 
estomnis  homosti  humilitcr  subdita  potestatibus  "vtl 
saecularibus,  Tci  ecclesiasticis  sublimioribus  se ;  hoc 
est,  omnis  bomo  sit  subjectus  superpositis  sibi  po- 
testatibus.Aparte  enim  majore  significat  totum  h<H 
minem,  sicut  rursum  a  parte  inferiore  totus  homo 
signiiiratur,  ubi  propheta  dicit:  1  Quia  videbil  om- 
nis  caro  salutare  Dei  (ha.  xl).  >  Et  recte  admonet, 
ne  quis  ex  eo  quod  in  libertalem  vocatus  est,  fa- 
ctusque  Christianus,  extollatur  in  superbiam,  et  non 
arbitretur  in  hujus  vitae  itinere  servandum  esse  or- 
dinem  suum,  et  potestatibus  quibus  pro  tcmpore 
rerum  temporalium  gubernatio  tradita  est,  non  se 
putet  esse  subdendum.  Cura  enim  constemus  ex  ani- 


ad  fervorcm  sancti  Spiritus  exemplo  tuo  provocabis  ^  ma  et  corpore,  et  quandiu  in  hac  vita  temporali  su- 

euin  ut  bene  agat.  Absit  enim  iit  crcdamus  Salomo- 

nem  vel  Apostolum  doccrc  voluisse,  ut  co  aninio 

bona  faciamus  iiiiniicis  nostris,  ut  ipsi  in  his  ingrati 

persislentes,  majora  torinenlorum  inccndia  pcrpctuo 

sustineant.  Non  csl  hoc  l)encf;«cere  his  qui  oderunt 

nos  {Matth*  v),  scd  niale  illis  faccre.  Sed  hoc  potius 

in  hac  scnlentia  jul>emur,  ut  misericordiam  facientes 

cgcntibus  inimicis,  emolliamus  fomenlis  i^eneficio- 

rum  duritiam  cordis  eorum,  et  ad  redimendum  nos 

in  Domino  studcamus  inilammare  illos,  adhibitodi- 

lectionis  igne,  nt  virlutem  mansucludinis  el  paticn- 

tiae  nostrse  miranles  incipiant  imitari,  rejeclisque 

vitiis,  ad  virtutum  opcra  convcrtantur.  Unde  ne  quis 


mus,  etiam  rebus  temporalibus  ad  subsidium  ejus- 
dein  vitae  uiamur.  oportet  nos  ex  ea  parte  quae  ad 
haiic  vitam  pertinet,  subditos  esse  polestatibus,  id 
est  res  humanas  cum  aliquo  honore  administran- 
tibus  ;  ex  illa  vero  partc  qua  Deo  credimus,  et  in 
regnum  ejus  vocamur,  non  debcmus  subditi  esse 
cuiquam  homini  id  ipsum  in  nobis  evertere  cupienti, 
quod  Deus  ad  vitam  aeternam  donare  dignatus  est. 
Si  quis  ergo  putat  quoniam  Christianus  est,  noD 
sibi  esse  vecligal  reddendum  sive  tributum,  aut  non 
esse  honoreni  exhibendum  debitum  eis,  qua:  haec 
curant,  potestatibus,  in  magno  errore  versatur* 
Item  si  quis  sic  se  putat  esse  subdendum,  ut  ctiam 


Iiaec  Salomonis  verba  Judaico  sensu  vellct  intellige-  d  in  suam  fidein  habere  potestalem  arbilrclur  eunif 


re,  mox  Apostolus  subdidit  :  f^oli  vinci  a  malo,  sed 
vince  ia  bono  malum,  Quomodo  enim  potest  vincere 
in  bono  nialum,  qui  in  supcrncie  bonus  est,  et  iii 
abdito  malus  ;  qui  opere  parcit  ct  corde  saevit,  in 
animo  milis,  voluntate  crudclis?  Noli  vinci  a  malo^ 
sed  vince  in  bono  malum.  Contende  cum  malo,  sed 
bonilate.  Ipsa  est  enim  vera  contcntio,  vel  certamen 
salubre,  ut  sit  bonus  contra  malum,  non  ut  sint  duo 
niali.  Si  tu  jam  non  es  malus,  obsta  malo  ut  sis  bo- 
nus.  Si  displicet  tibi  malus,  noli  fleri  malus.  Nam  si 
repercutis,  inalo  vis  ▼Incere  roalum.  In  sensibus  vel 
motibus  animorum  ille  dicitur  vicisse,  qui  alterum 
ad  suam  traxerit  partem,  sicut  haereticum  aut  paga- 
oum.  Si  ergo  mali  vicissitudinem  a  te  receperit  ille, 


qui  temporalibus  administrandis  aliqua  sublimitate 
prxcellit,  in  majorem  erroreni  labitur.  Sed  modus 
iste  servandus  est,  quem  Doininus  ipse  praeccpit,  ui 
reddamus  c  Caesari  q.uae  suiit  Caesaris,  et  Deo  quoe 
sunt  Dei  (Matth.  xxu;  Luc.  xx).  >  Qiiamvis  enim  ad 
illud  rcgnum  vocati  siinus,  ubi  nulla  erit  potestas 
hujusmodi,  111  hoc  tamen  itinere  conditionem  no- 
stram  pro  ipso  rerum  humanarum  Ordine  debemus 
tolerare,  nihil  simulate  facientes,  et  in  hoc  non  tam^ 
hominibus  quam  Dco  qui  hoc  jubet,  obteniperantes. 
Itaque  omnis  anima  sit  subdita  sublimioribus  potc« 
statibus,  id  est  omnis  homo  sit  subditus  primum 
divinae  potestati,  deinde  mundanae.  Nam  si  Hiundana 
potestas  jQSserit  quod  non  debet  bcerei  GOBteauiA 


775 


IIERYEl  BUUGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


poteslatero,  timendo  subliniiorem  potcstatem.  Ipsos  A  raiitibus,  sed  nialc  agonii!>us.  Principes  oicit,  qui 


humanarum  reruni  gradus  advertc.  Si  aliquid  jusse- 
rit  procurator,  nonne  faciendum  cst?  Tamen  si 
contra  proconsulcm  jubeat,  non  utique  contemnis 
poteslatem,  sed  eligis  roajori  servire.  Non  hinc  de- 
bet  minor  irasci,  si  major  pra;lala  est.  Rursus  si 
aliqnid  procousul  jubeat,  et  aliud  imperator,  nun- 
quid  dubitatur,  illo  contempto,  buic  esse  ser\ien- 
dum  ?  Ergo  si  aliud  imperator,  ct  aliud  Deus  jubcat, 
quid  faciemus  ?  Nunquid  non  Deus  imperatori  est 
praeferendus  ?  Ita  crgo  sublimioribus  potestatibus 
anima  subjiciatur,  id  est  bomo.  Sive  idcirco  ponitur 
anima  pro  bomine,  qui  sccundura  banc  discernit, 
cui  subdi  debeat,  et  cui  non.  Vel  homo  qui  promo- 
lione  virtutum  subliniatus  cst,  aniina  vocatur  a  di- 


propter  corrigendam  vilain  et  prohibenda  adveraa 
constiluuntur,  Dei  babentes  imaginem,  ut  sub  uuo 
sint  csteri  homines.  Qui  non  sunt  timori  beoe 
agentibus,  sed  male,  quia  non  ad  bonos,  sed  ad 
malos  puniendos  sunt  instituti.  Naturaliter  enioi 
omncs  norunt  ct  innoccntiam  praeniio,  et  malltiaui 
supplicio  dignam  csse.  Et  princeps,  si  cst  bonus, 
bcne  operanlcm  non  punit,  sed  diligit.  Si  auleni 
malus  est,  non  nocet  bono,  sed  purgat  eum.  Ideoque 
non  est  quod  timere  debeat,  qui  bene  agit.  Qui  y&ro 
mala  opcratur,  dcbet  limcre,  quia  principes  ad  hoc 
siini  cunsiituti,  u/  mala  puniaiit.  llle  timeat.  Sed  si 
vis  non  timere  polestatem^  do  tibi  consilium,  Botmm 
opus  fac  et  habebis  laudem  ex  illa,  Boiium  feoere 


gniore  parte.  Yel,  uon  solum  corpus  sit  subditum,  B  apostoli  ct  martyrcs,  tamen   non  cos  laudaTenint, 


fed  anima,  id  est  volunlas  *  boc  cst  non  solum  cor- 
pore,  sed  et  voluntalc  servialis.  Ideo  debetis  subjici, 
quia  non  esl  potestus  nisi  a  Deo,  Nunquam  enim 
posset  lieri  nisi  operatione  soHus  Dei,  ut  tot  homi- 
nes  uui  servirent,  quem  considerant  unius  secum 
etse  fragilitatis  et  naturae.  Sed  quia  Deus  subdilis 
inspirat  timorem  et  ol>ediendi  voluntalem,  coiiligit 
ita.  Nec  valet  quisquam  aliquid  posse,  nisi  divinitus 
ei  datum  fuerit.  <  Potestas  omnis  est  a  Deo  {Joan. 
xix).  I  Sed  ea  qu<B  sunt  a  Deo^  ordinata  sunt^  ergo 
potestas  est  ordinata,  id  est  rationabiliter  a  Deo  di- 
sposita.  Ilaque  qui  resistit  poteslati^  nolens  tributa 
dare,  bonorem  deferre  et  his  similia,  Dei  ordinationi 
resistit^  qui  hoc  ordinavit  ut  talibus  subjiciamur. 
Hoc  enim  coiitra  illos  dicitur,  qui  se  putabant  ita 
debere  uti  liliertate  Ghristiana,  ut  nulli  vel  honorem 
dcferrent,  vel  tributa  redderent,  unde  magnuin  po- 
lerat  adversus  Ghristianam  rcligioncm  scandahim 
nasci  a  principibus  sasculi.  De  bona  potestaic  patct, 
quod  eam  perfecit  Deus  rationabiliter.  De  mala 
quoijue  videri  putest,  duin  et  boni  per  cani  purgan- 
tur,  etniali  daninantur,  ct  ipsa  deterius  prxcipitatur. 
Qui  potestati  resislil,  cuin  Deus  eam  ordinaverit, 
Dei  ordinationi  resislil.  Scd  hoc  Um  grave  pcccatuin 
est,  quod  qui  resistunt  ipsi,  pro  contuniacia  ct  per- 
versitate  sibi  damnationem  a^.ternae  mortis  acquirunt. 
Et  ideo  non  debct  quis  resistere,  sed  subjici. 

c  Nam  principes  non  sunt  timori  boni  operis,  sed 


scd  polius  intcrfecerunt  potcslates.  Idcoque  voluit 
Aposiolus  diccre:  Bonum  fac,  laudabit  lepotestas; 
sed  teinpcravit  verba,  et  ait :  Bonum  fac  et  habebis 
laudem  exilla.  Si  enim  justa  est  poteslas,  habebil 
laudem  e&  illa  in  ipsa  laudante.  Si  autem  iniqu 
est,  mortuus  pro  (ide,  pro  justitia,  pro  verilate  ha- 
bcbitlaudem  ex  illa,  in  illum  sxviente.Ex  illaenim 
habebit,  non  ipsa  laudante,  sed  ipsa  tibi  laudis  oc- 
casionem  praebente.  Ilaec  Augu^tinus.  Gregorius 
vero  sanctus  sic  ait :  Paulus  cum  infirmum  audito- 
rem  suum  perpcndcrct,  aut  prava  adhuc  velle  agere, 
autde  actione  recta  bumanx  laudis  retributione 
gaudere,  ait :  c  Tis  non  timere  potestatem  ?  Bonum 
fac  et  habebis  laudem  ex  illa.  >  Neque  enim  ideo 
bona  agcnda  sunt,  ut  potestas  hujus  mundi  uiiUa 
timeatur,  aut  per  haec  gloria  transitoriae  laudis  qu»- 
ratur.  Sed  cum  intirmam  mentero  ad  tantum  ro- 
bur  ascendere  non  posse  pensaret,  ut  et  pravitatem 
siinul  vitaret  et  laudem,  pnedicator  egregius  eiian 
monendo  aliquid  obtulit,  et  aliqiiid  lulit.  Goiicedendd 
eiiini  lenia,  subtraxit  acriora,  ul  quia  ad  deserenda 
cuncta  simul  non  assurgerct,  dum  in  quodain  wm 
animus  faroiliariter  rclinquitur,  a  quodam  soo  flne 
dolore  tolleretur.  Laudero  habebis  ex  potestate,  quia 
ille  potcns,  sive  bonns,  sive  malus  sit,  est  Dei  ntr* 
nisier  prolicicns  tibi  in  bonum,  Nam  si  bonus  foeris, 
nulritor  tuus  cst;  si  malus  fueris,  tentator  tuus  esl. 
El  iiulrimenta  libcnter  accipe,  et  in   tentatione  ul 


mali.  Vis  autero  nou  timere  potestalcni  ?  Bouuni  D  ^"''""'  probare.  Si  bene  feceris,  iion  limebis  prin- 

cipcm.  Si  male  feceris,  tunc  time  illum.  Et  limendiu 
tibi  est,  quia  non  sine  causa  gladium  portai,  sed  ul 
nialos  puniat.  Gladium  babct  materialet  vel  gla- 
dium,  id  est  judiciariam  potestatcm,  ut  reos  ferial. 
Ncc  miruro,  qtiia  Dei  minister  est^  vifidex  in  iram  ei 
qui  male  agit,  ut  loco  Dei  vindicct  in  malos.  Esl 
enim  vindcx  ei,  id  cst  ad  damuum  ejos  qui  male 
agit.  Est  vindex  in  iram^  id  est  propter  iram  Dei  vin- 
dicandam,  vel  vindex  in  iram  Dei  ostendeodam. 
Quia  haec  puniiio  indicat  persistentes  in  malo  gri- 
vlus  puniendos.  Nam  si  homo  judex  amore  jnslilis 
peccata  subditorum  punit,  considerandum  esl  qim 
animadversione  Deus  judex,  qui  sine  peecato  etl,  et 
puram  justitiam  habct,  peccaia  pcrversomm  ] 


<  fac,  et  habebis  laudem  cx  illa.  Dei  enim  ministcr 

<  est  tibi  in  bonum.  Si  aulein  malc  feceris,  time. 

<  Non  euim  sine  causa  gladium  portat.  Dei  enim 

<  minister  esl,  vindex  in  iram  ei  qui  male  agiu  Ideo- 

<  que  necessitate  subditi  estote,  non  solum  propter 

<  iram,  sed  etiam  propter  consclentiam.  Ideo  enim 
4  el  tributa  praestalis.  Ministri  enim  Dei  suut,  in  boc 

<  ipsum  servientes.  Reddite  ergo  omnibus  debita 

<  {Matth.  xxii);  cui   Iributum,  tributum ;  cui  vecti- 

<  gal,  vectigal;  cui  limorem,  limorem;  cui  honorem, 

<  bonorem.  i 
Merito  acquirunt  sibi  damnationem  qui  resistunt 

polestati,  quia  principes  non  sunt  his  (imort  qui  sunt 
^i^operisj  Hd  qul  simi  prafip  li  ttl  UQA  l^e  ope- 


COIMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ^  Di  EPIST.  aD  ROM. 


778 


dnccps  sxculi  est  minister  Dei,  ut  vice  ejus  A  de  longinquis  regionibus.  Tributum,  quod  a  pn&- 


n  nllionem  faciat,  et  judiciuni  ejus  praefiguret, 
im  fortia  qudPK)ue  crimina,  quae  vindicari  vult 
non  per  antistites  et  rectores  ecclesiarum, 
!r  mundanos  judices  voluit  vindicare.  Et  hoc 
Apostolus,  recte  eum  ministrum  Dei  nominat 
licem  in  eum  qui  male  agit.  Dei  minister  est. 
7$ubdUi  esiote  illi  necessitate  qulsL  necesseest 
ir  hanc  vitam  subditos  illi  vos  esse,  nec  resi- 
81  quid  auferre  voluerit  ex  rebus  huic  tempori 
Jiriis,  in  quas  sibi  data  est  potestas.  Subditi 
mon  solum  propter  iram^  ut  eiTugiatis  offen- 
II  hominuro,  sed  etiam  propter  conscientiam  ut 
mulate  quasi  ad  oculum  hominum  ista  facia- 
dl  pura  dilectlonis  conscientia  propter  Deum, 


scnlibus  datur ;  vectigal  quod  ex  remotis  provinciis 
mittitur.  Tributum,  quod  regiones  solvuni;  vecU- 
gal,  stipendium  quod  datur  dominls  quando  per  pa-> 
trias  vehuntur.  Tributum,  quod  domi  solvilur  sla- 
tutis  temporibus;  veciigal,  quod  a  transeuntibus  et 
sua  negotia  vehenlibus  datur  pro  rebus  suis  conser- 
vandis.  Cui  timorem,  debelis,  timorem  reddite,  ut 
rivereamini  dominos  atque  limeatis,  et  cui  honorem^ 
ut  honoretis  regem,  sive  parentem  aut  scnem,  vel 
hujusmodi  personam, /tonorm  reddite.  Perhxcprae- 
ccpu  ordinat  Apostoius  ecclesiam  Dei,  ut  nihil-  ad-. 
versus  principes  saeculi  gerens,  per  quietem  et  iran- 
quilUtatem  vitae  opus  justitiae  et  pietatis  exerceat. 
bi  enim  ponamus,  verbi  gratia,  credentes  in  Ghristo 


ines  homines  vult  salvos  fieri  et  in  agnitionem  ^  potestatibus  saeculi  non  esse  subjectos,  tributa  non 


is  venire  (/  Tim,  ii).  Non  solum  propter  iram 
[mm  vitaiulam  subjiciamini  illis,  quod  potcst 
•imulate  fieri,  sed  etiam  propter  conscien- 
ut  in  vestra  conscicntia  certi  sitis  illorum  di- 
le  Tos  id  facere,  quibus  vos  Dcus  subjici  vo- 
Itdebetis  esse  subditi,  quia  etiam  ideo^  idest 
robedieiitem  subjeclioncm  Iributa  prwstalis 
Btsi  reddiiuris,  dum  pugnant  pro  patria  et 
Jiidicfa.  Tribula  praeslatis,  et  merilo,  quia 
ri  Dei  sunt  qui  vobis  eos  constituit.  Cujus 
iossu  homines  nascuntur,  hujus  jussu  regcs 
Luuntur,  apli  his  qui  co  tempore  ab  ipsis  re- 
*.  Quidam  enim  illorum  ad  correplionem  et 
tem  subjeclorum  et  conservationem  justitiae  ^ 
',  quidam  autem  ad  timorem  et  pcenam  et  in- 
ioiiem,  quidam  vcro  ad  iliusionem  ct  contu- 
Q  et  superbiam.  Minislri  Dci  sunt,  inhoc  ipsum 
iftfs  ei,  quod  tributa  exigunt  a  vobis,  et  po- 
m  exercent  ad  ulilitatem  bonorum,  et  dctri- 
m  malorum.  Vei  vos  praestatis  illis  tributa,  in 
sum  Deo  servientes,  quia  ministri  Dei  sunt« 
erle  illi  qui  trihuta  a  vdbis  exigunt,  in  hoc 
Tobis  sunt  servientes,  quia  propter  illa  quae 
I  percipiunt,  utilitati  vestrae  subserviunt,  dum 
n  defendunt  et  res  vestras  custodiunt.  £t  qui 
ri  Dei  sunl,  qui  vos  illis  subjecit,  ergo  reddite 
u  illis  debita  sicutet  Dominus  pro  se  et  Petro 
I  reddidit,  significans  quod  poiestas  spiritalis 


reddere,  neque  vectigalia  solvere,  nulli  timurem,  nulli 
honorem  deferre,  nonne  per  hasc  regum  et  principum 
merito  in  semetipsos  arma  converterent,  et  perse- 
cutores  quidem  suos  excusabiles,  semetipsos  vero 
culpabiles  facerent?Non  enim  fidei,  sed  contumacia 
causa  impugnari  videreniur,  et  essent  eis  causa 
quidero  mortis  digna,  meriium  vero  mortis  indi- 
gnum.  Sic  namque  Judaei  perire  meniemnt  gladio 
Romanomm. 

c  Nemini  quidquam  debeatis,  nisi  ut  invicem  di- 
c  ligatis.  Qui  enim  diligit  proximuni,  legem  imple- 
c  vit.  Nam  :  Non  adulterabis,  Non  occides,  Non 
c  furaberis,  Non  falsum  teslimonium  dices,  Non 
c  concupisces,  et  si  quod  est  aliud  mandatum,  ia 
c  hoc  verbo  instauratur,  Diliges  proximum  tuuro 
c  sicut  teipsum  (Matth.  xxii;  GaL  v;  Jac.  ii).  Di- 
c  lectio  proximi  malum  non  operatur.  Plenitudo 
c  ergo  legis  est  dilectio.  t 

Sic  reddite  omnibus  debita,  qaamvis  nemini  quid- 
quam  debeatis,  nisi  ut  invicem  diligatis.  Gaetera  enim 
cum  reddita  fuerint,  non  debentur,  dilectio  auteiii 
tanto  magis  debetur,  quanto  amplius  impenditur. 
Ipsa  quippeexigit  debitum,utfraternaecharitati  ser- 
vientes,  eum  qui  se  adjuvari  recte  velit,  in  quo  pos- 
sumus,  adjuvemus,  semper  existentes  debitores 
charitatis.  Ipsa  est  enim  quae  semper  redditur  et 
seniper  debetur.  Debetur  namque,  etiam  si  reddita 
fuerit,  qoia  nullum  tempus  est,  quando  impendenda 


iti  saeculari   non  aufert  suum  jus.  Omnibus  j)  non  sit.  Nec  cum  redditur  amitlitur,  sed  potius 


i  debita,  ut  sic  laudetur  ecclesiaslica  doctrina. 
butum  debetis,  reddite  tributum;  et  cui  vecti- 
iddite  vecligaL  Tributum  est  redditus  vel  pen- 
;  dictum  est  tributum,  eo  quod  olim  per  tribus 
18  exigebatur,  sicut  post  per  singula  territo- 
ic  enim  per  tres  partes  divlsus  erat  Romanus 
16 ,  ut  qui  pra^eraiit  in  singulis  partibiis , 
i  dicerentur.  Unde  etiam  sumptus  quos  da- 
populi ,  tributa  nominarunt.  Yectigal  quo- 
edditus  est  vel  pensio,  sive  tribuium  fisca^ 
I  tamen  vectigal  a  vehendo,  id  est  a  por* 
dicium  esi.  Tjibutum  illi  census  dicantui:^ 
intor  de  tcrris,  et  quos  bomines  de  capi- 
lois  dant ;  vectigal  vero,  quod  adv;eiiitur  de 
PatmoI.  CLXXXL 


reddcndo  mulliplicatur,  quoniam  habendo  reddilur, 
non  carendo.  Quoniam  pecunia  cum  recipitur,  ac- 
cedit  ad  euni  cui  datur,  sed  ab  eo  recedit  a  quo  da- 
tur.  Charitas  vero  non  solum  apud  eum  crescit,  qui 
hanc  ab  eo  quem  diligit,  exigit,  etiam  si  non  rece- 
pit,  sed  etiam  ille  a  quo  eam  recipit,  tunc  indpil 
habere  cum  reddit.  Et  ideo  caeiera  sic  solvite,  ut 
non  debeatis  ;  charitatem  vero  ita  solvite,  ut  sem- 
per  habeatis  et  debeatis.  Et  merito  semper  cst  ba- 
benda,  quia  ^t  diligit  proximum^  legem  impimL 
Sola  enim  charitas  justitiam  legls  adimplei,  qoam 
timor  implere  non  poterat.  Hoc  loco  sola  dilectio 
proximi  ad  perfecUonem  praecipi  videtur,  et  tacerl 
dilectio  De\,  ctktci  vn  laXttM^^aL^  yc^&^^^\^\m^^^ 


779  nERVEI  DimCIDOLENSlS  MOriACIlI  'M 

dpropheue.  Sedqaiproximumdiligil  {Matth.  xxii),  A  ul  6urgarausad  bene  agcnaum  a  terpore  negligenti» 


consequens  est  ut  ipsam  dileciionem  praecipue  dlU- 
gat.  Nam  nec  proximum  vere  sine  Deo,  nec  Deum 
"vere  sine  proximo  potest  diligcre.  Sed  cur  Aposto- 
lus  solam  proximi  dilcclionem  coromemorare  ma- 
luit,  qui  legem  dixit  impleri,  nisi  quia  in  dilectionc 
Dei  possunt  homincs  mentiri,  quia  rariores  tenta- 
tiones  eam  probant ;  in  dilectionc  autcm  proximi 
facilius  convincunlur  eam  non  habcrc,  dum  scilicet 
inique  omnibus  vel  aliquibus  agunt?  Cum  ergo  al- 
terum  dilcctionis  prxceptum  sine  altero  teneri  non 
possii,  etiam  unum  eorum  commcmorare  plcrum- 
que  suITicit,  cum  agitur  de  operibus  justitise,  sed 
opporlunius  illud,  de  quo  quisque  facilius  convin- 
cilur.  Itaque  dilectionc  proxinii  lex  iniplctur.   Et 


vel  ignorantia^  llora  est,  id  est  breve  spatium,  quia 
qui  bodic  habemus  horam,  ncscimus  si  cras  habue- 
rimus  vitam.  Et  ideo  jam,  id  cst  cum  celeritate 
quadam  sinc  dilatione,  surgendum  cst  a  somno  de- 
sidix,  ut  mente  vigilemus  et  bonis  operibus  occti- 
pcmur.  In  vitiis  nostris  requicsccbamus  torpenteSy 
et  vcluti  quodam  sopore  detcnti,  sed  nunc  scire  de- 
bemus  quod  sit  hoc  tempus  in  quo  sumus,quia  bora 
est  ut  jam  ab  iilo  somno  mentis  surgamus,  et  amodo 
in  bonis  opcribus  laboremus.  Vere  amplius  noa 
estnobis  jacendum  in  somno,sed  potius  sui^endaoi 
est,  quia  nunc  esl  propior  noBtra  salut  aeterna  ^iuim 
tunc  erat  cum  credidimuSf  id  est  cam  credere  coepi- 
mus,  quoniam  morti  jam  viciniorcs  sumus,  in  qua 


hoc  pcr  partes  probalur.  Nam  omnia  hsBC  prsBce-  D  relributioncm  pcrciplemus.  Et  cum  magis  ac  magis 


pta  complentur  amorc  proximi.  Non  adullerabis. 
Quis  enim  adultcrat  uxorcm  ejus  quem  diligit?  Non 
occides.  Quis  occidit  eum  quem  diligit  ?  Non  furabe- 
ris.  Quis  furatur  res  ejus,  quem  sicut  seipsum  dili- 
git?  Non  falsum  testimonium  dices,  Quis  falsum 
profcrt  testimonium  conlra  eum,  qucm  sicut  se  di- 
ligit?  Omnia  igilur  haec  mandala,  et  si  quod  est 
aliud  mandatum  siniile  his  in  lege,  instauratur,  id 
est  adimplelur  etperficitur  in  hoc  verbo  quo  dicitur : 
Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsunif  \d  est  recto 
amore  quo  te  diligis.  Qui  cnim  sc  ut  opoitctdiligit, 
ac  deiude  proximum  tanquam  kc,  nccesse  est  ut 
cuncta  praecepla  hic  custodiat.  Nam  ha'C  prxcepta 
luaium  prohibent.  Dilectio  proximi  malum  non  ope- 
ratur,  Qui  ergo  amat  homines,  aut  quia  jusli  sunt, 
aut  ut  justi  sint,  amare  dcbct.  Sic  enim  ct  seipsum 
amare  debet,  aut  quia  justusest,  aututjustus  sit. 
Sic  enim  diligit  proximum  tanquam  seipsum  sine 
ullo  pcriculo.  Qui  enini  aliler  diligit  se,  injuste  se 
diligit,  quoniam  ad  hoc  se  diligit,  ut  sit  injustus,  ad 
hoc  ergo  ut  sit  malus,  ac  per  hoc  jam  non  se  diligit. 
c  Qui  enim  diligit  iniquitatem,  odit  animam  suam 
{Psal.  x).  I  Tenenda  est  igilur  vera  dilectio,  per 
quam  omne  malum  opus  vitalur,  et  omne  bonum 
opus  impletur.  Et  quando  quidcm  qui  proximura 
diligit,  singula  quscque  praecepla  legis  implevit,  quia 
nt;c  malum  opcratur,  ct  bonum  facit;  ergo  dHectio 
e^t  plenitudo  legis^  id  esl  plenaria  legis  adimplctio, 


ad  salulcm  nostram  propinquemus,  ct  omnia  manl 
ad  occasum,  jam  omnis  torpor  bene  operandi  a  no- 
bis  excuiialur,  et  ad  salutem  quas  jam  instat,  cum 
alacritate  feslincmus,  cuni  hxc  vita  ad  praeseos  fi- 
niatur.  Turpius  cst  enim,  si  non  surgimus  qni  jam 
saluti  propinquamus  quae  nostra  erit,  si  surrexeri* 
mus ;  alioquin  salute  carcbimus.  Vcl  nunc,  id  est 
quando  surgimus,  propior  est  nostra  salus»  id  est 
nobis  vicinior ;  hoc  est  magis  ad  nos  pertinens,  et 
Biagis  nostri  juris,  quam  tunc  crat  cum  primum 
crcdidimus.  Si  cnim  tunc  moreremur,  salus  el  viia 
prope  nos  cssct ;  scd  nunc  ad  nos  magis  attmety 
quouiam  tunc  ex  sola  misericordia  erat  venia,  dodc 
vero  cx  gratia  et  meritorum  nostrorum  actione 
corona.  Nam  bcne  operans  est  vicinior  aetcmae  yits. 
Uapiismus  vcro  est  ad  vcniam,  vita  aulem  bona  ad 
coronam. 

c  Nox  praeccssit,  dies  autem  appropmquavit.  Ab« 
t  jiciamus  ergo  opera  tenebrarum,  ct  induamur 
c  arma  lucis,  sic  ut  in  die  honeste  ambulemus.  i 

Vere  propinquior  cst  nostra  salus  quam  antea. 
Nox  cnim  infidelitatis  et  iniquitatis  prwcestii,  scd 
dies  fidei  ct  justiliae  appropinquavit,  Noctis  enim  tc- 
acbris  premimur,  cum  perpctratione  iniquitatis  ob- 
scuramur.  Sed  nox  in  lucem  vcrtitur,  cum  erroris 
noslri  obscurilas  vcrilatis  cognitione  radiatur.  Nox 
in  lucem  vcrtitur,  cum  crroris  noslri  obscuritas  ve- 
ritatis  cognitione  radiatur.  Nox  in  luccm  vertitnr. 


quia  plene  legcm  adimplet,  dum  et  ab  his  abslinet  D  cum  corda  nostra  juslitiae    fulgor  illuminat,  quae 


quae  lex  prohibct,  et  ea  facit  quae  Icx  jubet. 

c  Et  hoc  scicntes  tempus,  quia  hora  cst  jam  nos 
t  dc  somno  surgere.  Nnnc  enim  propior  est  nostra 
c  salus,  quam  cum  credidimus.  > 

Dixi  ut  nemiiii  quidquam  debeatis  nisi  dilectio- 
ncm,  quia  per  cam  potestis  universam  legem  im- 
plcre ;  et  nunc  dico,  ut  sitis  scientes,  id  est  cogno- 
sccntes  et  intelligentes  hoc  tempus  gratiae  in  quo 
Spiritus  sanctus  datur  credentibus,  i>er  quem  cha- 
ritate  repleantur,  qua  legem  impleant,  sicque  vilnm 
aeternam  merito  percipiaut.  Scialis  hoc  tempus,  in 
quo  per  adventum  Salvatoris  gratia  Dei  mundo  il- 
I'jjii,  ^uia  hora  est,  id  est  opportunum,  sed  bi-eve 
Mi^Umm  iemporiBijam  no$  de  somno  surQtre,  id  csl 


caecilas  culpx  deprimebat.  iloc  nunc  diluculum  di- 
scipulorum  menlibus  oriri  viderat  Apostolus,  cum 
direbai  :  Nox  pr^Bcessit,  dies  autem  appropinquamt» 
Qiii  onim  post  discessum  noclis,  non  jam  venissCy 
scd  appropinquassc  dicm  insinuat,  essc  pr^icui  dn- 
bio  anie  solcm  post  tcncbras  adhuc  auroram  de^ 
monslrat.  Nondum  enim  in  splendorc  suae  claritatis 
apparuit  sol  justitix  Chrislus,  sed  jam  vicinos  ejus 
inslat  advcntus.  Et  ideo  nondum  perfectum  diem, 
sed  adhuc  diluculum  et  auroram  habemus.  Vita 
enim  fidelium,  quae  in  hac  carne  et  in  boc  saeeulo 
ducitur,  in  comparatione  vilae  infidelis  el  impic« 
non  irrationabiHtcr  lux  et  dies  appellatur,  sed  ta- 
me\\  '\u  CQuv^^T^VvQiv^  VXvwv^v^V^  ^<^  aM\iialefl  aBf^ 


Wl  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAtJLl.  —  IN  EPISt.  AD  ROM.  VM 

lis  facli,  Tidebimus  Denm  sicuti  est  (i  Joan.  in),  A  in  his  Romanos  fuisse,  ^t  ideo  non  esM  iHis  jut 


•dhuc  nox  est.  Noy  et  dies.  Dies  in  comparatione 
infidelium,  nox  in  comparatione  angclonim.  Hal)ent 
enim  diem  angeli,  quem  nos  nondum  habcmus,sed 
taraen  jam  habenuis,  quem  non  habent  infidelcs. 
Rccte  igitur  pra^lermisso,  quem  nunc  habet  vita  fH 
delium,  dicitur,  quia  nox  inndelitatis  prxcessit,  et 
dies  9Dtcmitatis  appropinquavit.  Dies  aeternae  bcati- 
tudinis  appropinquavit,  quia  jam  remissa  sunt 
peccata,  justificati  jam  credcntes.  Et  quia  nox  prae- 
tcriit,  et  dics  appropinquavit,  ergo  abjiciamut  opera 
ienebrarum,  id  est  illa  facta  qu?p  solebamus  agere 
dum  tenebris  ignoranti%  premeremur,  et  induamur 
arma  lucis^  id  cst  Tirtutcs  quas  exigit  lux  divinae 
cognitionis,    per  quas    impugnemus    opera   (ene- 


gloriandi.  Et  haec  quatuor  vitia  camis  sunt,  duo 
aotem  qua^  ad  animum  pertinent,  subduntur,  cum 
dicitur  t  Non  in  contentione  et  wmulatione,  Age- 
bant  vero  Romani  in  contentione  et  acmulatione^ 
quia  contendebant  adinvicem,  et  se  alii  aliis  prae-» 
ferebant,  in  quo  minoribus  majores  invldebant. 
Horum  autem  morboram,  id  est  conteniionis  et 
aemulationis,  matcr  superbia  est,  et  huroanae  laudis 
aviditas,  nec  adhuc  sanari  potest,  nisi  qui  super- 
biam  calc&verit,  et  humanas  laudes  contempseriti 
In  his  non  inveniamini,  quia  hsc  sunt  opera  te*' 
nebrarum,  Sed  induimini  Dominum  Jesum  Chri=' 
slum,  quia  hoc  est  arma  lucis  indui :  Christui 
enim   sapientia  est  et  justitia  et  simctificatio  el 


hrarum  et  principes  talium  opcrum ,  id   est  dae-  ^  veritas  et  omncs  simol  virtutes  (/  Cor,  ii).  Qua» 


tnones;  minus  enim  decorum  est,  sub  tempore  no- 
Tae  lucis  opera  veterum  tcncbrarutn  gerere,  id  est 
itpera  mftla,  quae  in  tenebris  ignorantix  venerunt, 
vel  tenebras  amant  et  ad  tenebras  ducunt.  Opera 
rero  lucis,  non  tam  opera  quam  arma  vocantur, 
quia  dum  recte  agimus,  dum  lucem  lidei  bonis  ope^ 
ribus  sequimur,  hostes  nostros  armis  talibus  dft- 
bellamus.  Induamus  ut  ornamentum  opera  lucis,  id 
est  opera  qua;  fides  exigit;  et  acceptis  hujusmodi 
•rmis,  ambulemus  honeste  sicut  tn  fdie^  id  est  per- 
gamus  in  via  mandatorum  Dci  laudabiliter  sicut 
decet  in  die  fidei.  Jam  cnim,  sicut  diximus,  vita  d- 
delium  in  comparatione  vitae  infidelium,  dies  cst. 


qui  assumpserit,  Christum  diciiur  indutus  esse* 
Christom  induimini,  id  est  formam  Ghristi  su^* 
mite  vestem,  ut  habitus  et  forma  illios  undiqua 
fulgeat,  et  repraesentetur  in  nobis.  Cum  vestem 
ihduimur,  ex  omni  parte  circumdamur.  Christum 
igitur  est  indutus,  qui  undique  bono  opere  pro^ 
tegitur,  ut  nuliam  partem  actionis  suae  pecCato 
nudam  relinquat.  Nam  qui  in  aliis  actionibu» 
Justus  est,  in  aliis  injustus,  quasi  boc  latus  co- 
Operuit,  iliud  nudavit.  Ncc  jam  bona  sunt  opera^ 
^use  subortis  aliis  pravis  operibus  inqUinautun 
Qui  crgo  undique  Christianus  apparet  in  ciincti^ 
operibus  suis,  hic    Christum    dicendus  est  esse 


Ct  ideo  nos  qui  jam  in  die  sumus,  debcmus  sicul      indutus.  Christum  indoimini,  et  carnis  curam  ns 


in  die  honcste  ambulare,  ut  honestas  virtutum  un 
dique  nos  adornct  in  via  nostr»  aclionis,  quos  il- 
Ittstrat  dics  fidei  et  notitia  veritatis,  in  qua  vide- 
mus  quid  honestum  sit,  et  quid  inhonestum.  Quae 
slnt  autem  opera  tenebrarum,  quae  abjicienda  sunl 
consequenter  ostcnditur,  cum  dicitur  : 

c  Non  in  comessationibus  et  ebrietatibus,  non  in 
c  cubtlibus  ct  impudicitiis,  non  in  contentione  et 
c  aemulatione  {Galat.  v ;  /  Petri  ii).  > 

Et  de  armis  lucis  quae  induenda  sunt  subditur  : 

c  Sed  induiroini  Dominum  nostrum  Jcsum  Chri- 
f  sturo.  > 

Et  post  adjungitur  : 

c  tt  carnis  curam  ne  feceritis  in  desideriis.  > 


ftceritiSf  non  dico,  in  necessariis,  sed  in  desideriU, 
In  necessariis  enim  permittitur  fieri,  quia  c  nemo 
unquam  carnem  suam  odio  habuit  (Ephes.  v);i 
sed  in  dcsideriis  prohibetiir  (/  Petr.  11),  quoniam 
carnalia  dcsideria  militant  adversus  animam.  Ne- 
que  enim  mortali  in  carne  adhuc  viventrbus  fun- 
ditus  cura  carnis  abscinditur,  sed  ut  discrete  ser" 
viat,  temperatur.  Discretione  enim  magni  inode- 
raminis  frenanda  est,  ut  serviat,  et  non  principC" 
tiir;nec  quasi  domina  animum  vincat,  sed  sub^ 
ikcta  mentis  dominio  quasiancilla  famuletur;  et»d 
uecessitatem  salutis  fiat,  non  ad  desideria  voiu- 
ptatis.  Quae  enim  in  desideriis  fieri  probibetur, 
procul  dubio  in  neccssitate  conceditur.  Quia  vide- 


Ambulemus  honcstc  sicut  in  die,  nos  dico  ex-  d  licet  mens  nosira  a  carnali  deleciatione  superanda 
istentes,  non  in  comessationibus  ^  id  est  super- 
fluis  manducationibus,  et  ebrielatibus^  id  est  ni- 
roiis  vini  ingurgilatioiiibus,  non  in  cubilibus^  id  est 
pigritiis  dormiendi  et  impudicitiis,  id  est  libidini- 
l)u&  quae  in  nimiis  cpulationibus  et  potationibus 
alque  cubilibus  nutriuntur.  Comessationes  enim 
aunt  inhonesLi  et  luxuriosa  convivia,  quibus  nc- 
cessaria  comcs  est  turpissima  temulentia.  Ct  quid 
aliud  subscquitur,  nisi  cubiiia  et  Impudicitia^  ? 
A  foedis  cubitationibus  cubiiia  sunt  appellata,  quae 
non  tam  rationalibus  hominibus,  quam  feris  et 
belluis  conveniunt.  In  cubiiibus  enim  et  inipudicii-^ 
tiis  agunt  qui  communes  habent  stratus,  et  more 
Imniiii  illiclte  commiscentur  ibi.   Notandum  est| 


est,   sed  a  carnis  cura  necessaria  separanda  non 
est. 

CAPUT  XIV. 

c  Infirmum  autem  in  fide  assumite,  non  in  dw 
c  sceptationibus  cogitationum.  Alius  enim  credil 
I  manducare  se  omnia.  Qui  autem  Infirmusestf 
c  olus  manducet.  Is  qui  manducat,  non  manducan* 
c  tem  non  spemat :  et  qui  non  mandocat,  ro^ndit- 
c  canteiti  non  jadicet.  Deus  entm  illum  assumpsit; 
»  quis  cs  qui  judicas  alienum  servum  T  {Jce. 
I  IV.)  Soo  domlno  stat  aut  cadit.  Stabit  autev. 
c  Potens  est  enlm  Deus  statuere  illum.  > 

Iterum  quia  erat  inter  Romanos  aliud  fgum 
coQtentionis,  rcdar^uit  eos  voAt^  fii\A^smj!^SMm. 


ItHS  nCRTEI  BURGIDOLENSIS  M0!1ACH1  781 

revocat.  Contcndebant  enim  de  diOcrentiis  cibo-  A  indifferenter   comediiur  aD  omnibus.    Melius  est 
rum,  quia  quidam   illorum  cum  integra ,  fide  om- 


nes  cibos  comcdebant ;  alii  vcro  a  quibusdam 
abslincndum  csse  crcdcbant,  c(  indc  ab  inviccm 
dissentiebanl.  llli  cnim  qui  cx  gcntibus  crcdidc^ 
rant,  exlollcbant  sc  in  libcrlatc  lidci,  quia  niliil 
commune  vei  immundum  cssc  credcrcnt,  advcr- 
sus  cos  qui  cx  circumcisione  vcnicntcs,  obscrva- 
bant  adhuc  tradilionc  Icgis  ciborum  diffcrentiam. 
£t  inde  rcprimit  eos  Apostolus,  ct  monet  ne  in- 
sullcnt  eis,  quibus  longa  consuetudo  in  obser* 
\andis  cibis  discrctioncni  adhuc  aliquam  ct  cuncta- 
tionem  movebal.  bt  unum  qucmque  talcm  vocal 
innrmum  in  fide,  quia  non  crcdit  omnia  liccre 
manducari.   Perfccta  enim  iidcs  nullum  cibum  Ju- 


enim  ut  permittatur  illa  solum  comedere,  qu« 
ritus  legis  in  qua  nutritus  cst,  non  prohihuit,  eC 
cum  pusilianimitate  retineatur  in  fide,  ut  paula* 
tim  crcscendo  ad  sublimiora  proGciat,  qunm  ut  de 
pusillanimitatc  cradicelur,  ct  discedat  penilusafide. 
Et  idco  is  qut  manducat  oninia,  id  est  gentilis  qui 
nuUum  cihum  credit  immundum,  non  spernat^  id 
est  non  vilcm  rcputct  non  manducantem  ^  id  esl 
Ilcbrxum  qui  adhuc  propter  legis  consuetudi- 
ncm  quosdain  cibos  respuit.  Et  qui  non  mandu" 
cfi/,  id  est,  Jud^us  qui  sc  abslinet  ab  aliquibus, 
ne  ritum  legis  violct ;  non  judicet^  id  cst  non  da- 
mnct  manducantem^  id  est  gcntilem  omnes  cibos 
indiffcrenter  sumentcm.  Gcnliles  cnim  quos  carna- 


daico  scnsu  credit  rcspuendum ,  quia  omnis  crca-  ^  lis  intcllectus  legis  a  Hdc  uon  retrahebat^  lirmit«r 


tura  Dci  bona  est,  ct  nihil  abjicicndum  quod 
cum  gratiarum  actione  pcrcipitur.  Scd  quisquis 
ita  non  credit,  adhuc  infirmus  est  in  fidc,  si  jam 
fi.iem  habct.  Scd  tamen  hunc  non  abjici ,  sed 
assumi  jubct  Apostolus,  nec  quasi  infidelcm  ju- 
dicari.  Aliud  cst  enim  iiifidclcm  cssc,  aliud  infir- 
niari  in  fide,  quia  infidelis  non  habcl,  infirnuis 
autem  jam  habct,  sed  adhuc  ex  parte  dubitat.  Et 
ideo  non  est  rcpellendus,  scd  assumcndus.  Et  hoc 
cst  quod  ait :  Infirmum  autem,  elc.  Quod  sic  con- 
tinualur  :  Ea  quae  supcrius  dixi,  ita  ut  docui,  fa- 
cile  in  vobis  ipsis,  id  cst  induitc  Christum,  et  his 
stmilia  facitc ;  sed  haec  quae  nunc  dico,  facile  erga 
proximos,  scilicet  infirmum  in  fidc  assumite  ut 
sanetis  eum,  sicut  Chrislus  roedicus  peccatorcs, 
id  est  male  habentes  susccpit  sanandos.  Assumite 
cum  non  in  disceptationibus  cogitalionum  ejus, 
id  est  non  de  occulio  cogitaiionum  judicetis  cum. 
Forte  dubitat  aliquid  novitas  ipsius.  Amate  abun- 
dantius  dubilantcm.  Amorc  vcstro  curatc  dc  corde 
infirmi  dubitatio:icm.  Et  si  incognitum  nobis  estquo 
animo  id  faciat,  non  iiide  disccplemus.  Non  nobis 
usurpemus  dijudicare  cogitationcs  aliorum,  scJ 
Deo  probemus  cogilationes  nostras  etiam  pro  illis, 
de  quibus  forte  aliquid  dubitamus.  Vcrc  infirmus 
est  assumcndus  ab  co  qui  firmus  cst.  Nam  alius 
credit  liccre  manducare  omnia  gencra  ciborum,  et 
cst  firmus  iste,  atque  infirmum  debct  assumcrc ; 
alius  vero  non  credit  ita  liccre,  et  infirinus  cst, 
£C  indiget  assumi.  IIoc  vidctur  dcbuissc  diccrc.  Scd 
ponit  consilium  de  illo,  per  quod  satis  intelligitur, 
diccns  :  Qui  autem  infirmui  est^  id  est  qui  non 
credit  omnia  esse  manducanda,  olus  manducct, 
id  est  relinquatur  arbitrio  suo,  ne  cum  scrupulo 
cdat,  ut  si  voluerit,  non  solum  ab  omni  carne, 
sed  etiam  a  cxtcris  cibis  abstincat,  ct  olera  tan- 
tum  comedat.  Alius  credit  manducare  omnia,  id 
est  gentilis  quisque  ad  fidem  convcrsus  omnes 
cihos  indifferenter  posse  comedi  judicat ;  sed  qui 
infirmus  esl,  id  est  Ilebrseus  quilibet  adhuc  in 
ilde  pusillanimis  et  tltubans,  qui  alias  carncs 
inundas,  ct  alias  arbitratur  immundasy  olus  man- 
4/i/cvi,  jjj  quo  oalk  est  suspkio  imrouDdilix,  sod 


crcdebant  nihil  abjiciendum,  quod  cum  gratiarura 
actione  percipitur,  et  idco  sperncbant  Judaeos  in- 
firniiorcs  in  fidc,  quos  adhuc  videbant  propter  ao- 
tiquam  lcgis  obscrvanliam  cibos  discernere.  Et 
econtra  Judsei  cuin  vidcrent  illos  alimenta  illa 
pcrciperc,  quae  ipsi  putabant  immuiida  esse,  gravi- 
tcr  eos  inde  judicabaiit.  Idcoque  jul)et  illis  Aposto» 
lus,  nc  istos  quasi  infirmos  et  hebctcs  spernant ;  et 
islos,  ne  illos  quasi  gulosos  ct  immundos  judicent. 
Erant  ctiam  iionnulli  inter  cos,  qui  non  propter  le- 
gcm,  scd  proplcr  sobriclaicin  sc  abstii:cbant  a  car- 
nibus  et  vino,  ct  sperncbanlur  a  c;eteris,  quasi  qui 
Dci  creaturas  rejiccreiit.  Ipsi  vero  judicabant  cae- 
tcros  quasi  voraccs  et  gulosos.   Ei  idcirco  pnecipit 

^  Apostolus,  ut  is  qui  manducat  omncs  cibos,  nec  je- 
junat,  non  spcrnat  non  inanducantem,  id  est  jeja- 
nantem  et  a  carnibus  abstineiitem,  cum  in  volan- 
tatc  uniuscujusque  sit  cdcre  vcl  non  edere;  et  rur- 
sus  is  qui  non  manducat,  scd  abstinet  et  jejunat, 
nianducantem  bis  in  dic,  ct  carnibus  vescentem  vel 
hujusmodi  cibis  iion  judicet,  id  cst  non  de  illo  male 
existimct,  cuni  possint  bono  animo  et  simplici 
corde  sine  vitio  concupisccntise  quicunque  humani 
cibi  indiffcrenter  sumi.  De  talibus  cnim  rebas, 
quae  bono  animo  possunt  lieri,  quamvis  etiam  po»- 
sint  non  bono,  voIcbai»t  illi  cum  homines  essent  in 
occullo  cordis  fcrre  se.ntentiam,  de  qiiibus  solus 
Deus  judicat,   De  manifeslis  enim  judicare  pos- 

|.  sunt  hoinincs,  sed  de  his  quae  incertum  est  quo 
animo  fiant,  quia  possunt  ct  bono  et  nialo  animo 
fieri,  judicium  relinquendum  est  Dco,  ut  non  au- 
deat  quisque  dc  alterius  conscientia,  quam  non 
vidct,  judicare.  Non  enim  damnaiidus  est  ciijus 
cogitatlo  aperta  non  est,  el  de  quo  ncscitur,  qua- 
lis  postca  sit  futurus.  Jejunans  non  judicet  man- 
ducaiitem,  id  est  non  credat  peccare,  cum  ne- 
sciat  quo  animo  manducct.  Ei  quare  ?  Quia  Deu$ 
illum  assumpsit  ut  suus  essct.  Et  cum  sit  a  Deo 
assumptus  ut  Dei  sit  ct  Deo  scrviat,  (ti  quis  et, 
id  cst  cujus  valentix  ,  qui  judicas ,  id  est  dam- 
nandum  affirmas,  ulienum  servum?  Cum  enlm  Bon. 
tuus  scrvus  sil,  sed  alterius,  in  eo  quod  iUum 
judicas  domiuum    illius   prxoipue  offcDdiii  qaiA 


7S5 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


78G 


serviim   ejus  ipso  proliibente  judicare  prsesumis.  A  psilsibi  inservum.  Ettu,  imperite,  quis  es  qui  aiie- 


Nam  qua  conscientia  edat  vel  non  edat  quisque. 
Dominus  est  judex.  Et  idcirco  non  est  ab  homine 
judicandus ,  quia  non  homini ,  sed  suo  Domino 
$tat  aut  cadit^  id  est  ad  honorem  domini  sui  slat, 
si  stat ;  et  ad  dominum  suum  pcrtinet  et  casus 
ejus,  si  cadit,  quia  poiest  illum  vcl  erigere,  vel 
judicare.  Ideo  dico,  s(at  aut  cadit,  quia  ambi- 
guum  est  :  fortassc  cnim  stat  qui  putatur  cadere, 
vel  cadit  qui  putatur  stare.  Slabit  autem.  Hic 
innuitur  quod  ambigua  debemus  in  roeliorem  par- 
tem  vertere,  et  plus  salulcm  hominis  quam  mor- 
tem  optare;  atque  in  futuro  de  illo  spem  boni  ha- 
bere,  etlam  si  alitcr  sit  in  prxsenti.  Siabit,  quia 
Deus  est  potens  illum  statucre,  id  est  slare  facere 
illum.  Non  ipse,  sed  Deus  est  potens  hoc  facere.  ^ 
Volunlate  enim  sua  cadit  qui  cadit,  sed  volunlate 
Dei  slat  qui  siat,  vcl  surgit  qui  surgit.  Nam  per  se 
potest  cadere,  sed  per  Deum  resurgere.  Quamvis 
de  omnihus  regeneralis  et  pie  viventibus  loqiierctur 
A]K)StoIus  dicens  :  Tu  quis  es  qui  judicas  alienum 
servumj  suo  domino  stat  aut  cadit,  continuo  tanicn 
respexit  ad  pracdesliuatos  et  ait  :  Stabil  autem.  Et 
ne  hoc  sibi  arrogarent,  potest  enim,  inquit,  Deus 
staluere  illum.  Ipse  enim  ergo  dat  pcrseverantiam, 
qui  statucrc  polcns  cst  eos  qui  stant,  ut  pcrseve- 
rantissime  sttnl,  vel  rcslilaere  illos  qui  ceciderint. 
Possunl  hxc  forsitan  et  dc  spirilali  esu,  vel  jejunio 
sic  intelligi.  Infirmum  autem  in  fldem  assumite,  ut 
infirmilalem  ejus  paulaliin  sanetis,  non  in  disce-  q 
ptationibus  cogitalionum,  id  est  non  ut  de  cogita- 
tionibus  ejus  discepletis  ot  disputelis,  sed  Deo  judi- 
candas  relinquite  illas,  qui  potest  emendare  quid- 
quid  ibi  vidctur  sibi  displicere.  Alius  enim,  id 
est  diversus  ab  isio  inUrmo  et  robustus,  cre- 
dit  manducaie  omnia ,  id  est  credit  se  de- 
Lere  pro  posse  suo  et  intelligere,  et  operibus 
cxercere  omnia  quae  in  Scripluris  dicuntur.  Qui 
aulem  inflrmus  est,  id  est  quem  adhuc  cordis  et 
operis  infirmilas  detinet,  olus  manducct,  id  est  in- 
iirmitati  suae  congruos  Scriplurarum  sermones  co- 
medal,  per  quos  a  vitiis  carnis  el  aegriludine  mentis 
satietur.  Is  qui  manducat,  id  est  qui  intelligitarcana 
Scripturarum,  non  spernat  non  manducantcm,  id 


num  servum  judicas,  id  est  qui  Dei  servuin  damna- 
bilcm  esse  censes?  Suo  Doinino  slat  in  bono  opcre, 
vel  cadit  in  prava  actione,  quia  si  in  bono  steterit, 
Domino  suo  peribit,  vel  pcr  Dominum  suum  resur- 
get.  Stat  aut  cadit.  Sed  stabit  etiam  si  nunc  jacet, 
quia  polcns  cst  Deus  illum  erigere.  IIoc  contra  in- 
doctos  dicitur,  qui  doctos  reprehendunt,  vel  diju- 
dicant  de  quibusdam  actionibus  suis  intirmis 
c  Nam  alius  judicat  diem  inter  diem,  alius  autem 
judicat  omnem  dicm.  Unusqnisque  in  suo  sensu 
abundet.  Qui  sapit  dicm,  Doniino  sapit.  Et  qui 
manducat,  Domino  manducat.  Gralias  enim  agit 
Dco.  Et  qui  non  manducat,  Domino  non  mandu- 
cat,  et  gralias  agit  Deo.  i 
Jure  dixi  quia  stabit  illc  qui  comcdit,  sive  qui 
abstinct,  quia  quod  agit,  ex  judicio  agit.  Nam  alius 
eorum  judicat  diem  inter  diem  abstinentix  ducen 
dum,  idcstdeputandum;  alius  autcm  judicat  omnem 
diem  m  abstineutia  duccndum,  id  est  alius  certis 
diebus,  alius  omni  dic  judicat  abslincndum.  Quidani 
enim  in  animo  suo  judicant  et  statuunt,  ut  dieni 
in  abstinentia  ducant,  id  est  ut  alio  die  abstineant, 
el  alio  non  abslineant,  sicut  qui  quarta  et  sexta  fe- 
ria  jejunant  et  caRleris  dicbus  comedunt;  alii  vera 
quia  considerant  vilam  hanc  essc  brevcm,  judicant 
ut  omnem  dicm,  id  est  continuuin  viue  suae  tempus 
transigant  in  abstinentia  :  unusquisque^  id  est  ille 
qui  nounullis  diebus,  et  iste  qui  omni  die  judicat 
abstincndum,  abundet^  operibus  bonis,  in  suosensu^ 
id  est  faciat  quod  sentit  facienoum,  quia  utruroque 
acceptum  est  apud  Deum.  In  suo  sensu  abundet,  id 
est  suo  consilio  reroittatur,  ne  scandalum  passus,  a 
charitate,  quae  est  mater  omnium,  reccdat.  Et  debet 
permitti  abundare,  quia  qui  sapil  diem  vel  omnem, 
vel  aliquem  esse  dandum  abstinentiae,  Domino  sapit, 
hoc  cst  ad  honorem  Doroini  se  placere  putat.  Et  qui 
manducat,  id  cftt  qui  non  abstinet,  Domino  mandu' 
caty  id  est  ad  laudem  Domini,  cujus  omnia  creata 
credit  munda,  et  qui  serviturus  sustentatur  ex  eis. 
Vere  Domino  gratias  enim  agit  Deo  pro  coUatis  sibi 
beneficiis.  EfTectus  indicat,  quia  Doinino  manducat, 
duin  illi  gratias  agit.  Et  qui-non  manducat,  id  est 
qui  jejunat  et  abstinet,  Domino  non  manducat,  id 


esl  eum  qui  haec  non  valet  intelligere.  Et  qiii  non  D  cst  ad  honorcm  Domini  jejunat,  etgratias  agit  Deo, 


manducat,  id  cst  qui  non  inlplligit.  non  judicet 
inanducantem,  id  est  intclligentcm.  Solent  enim  hi 
qui  aliquantiilum  videntur  in  scienlia  proficere, 
spernerc  ct  nihil  duccrc  eos  qui  allioris  intelligentiae 
ininus  capaccs  sunt,  ct  econtra  imperiti  et  indocti 
judicare,  id  est  incusare  et  condcmnare  eos  qui  ul- 
tiora  el  profundiora  perquirunt,  quae  ipsi  capcre  vcl 
assequi  nfHjucunl.  Ei  ideo  Apostolus  resecare  volens 
rulpan.  cx  ulraque  parte  nascentem,  illis  quidem 
praecipil  nc  inferiores  spernant  atque  despiciaut; 
Lis  vero,  nc  superiores  judiccnt,  cum  peritiam  ju- 
dicandi  non  habeant.  Qui  non  manducat,  ore  cordi.s 
Don  praesumat  judicare  manducantem,  id  est  intel- 
li^ontem,  quia  Dcus  eum  oui  sic  maoducat^  assum- 


qui  sibi  dedit  tolcrantiam  abstinentiae.  Ad  hoc 
quippe  addituin  est,  et  gratias  agit  Dco,  ut  ostende- 
retur  quid  esset,  Domino  facit,  id  est  in  cjus  iaudeni 
facit.  Tunc  cnim  recie,  tunc  juste,  tunc  pie  flt  cum 
opus  bonum  in  rjus  fit  laudem,  ciijus  gratia  donator 
ut  flat.  In  quo  affcctu  proflciens,  quidquid  boni  facit, 
Domino  facit :  hoc  est,  in  ejus  laudem,  cujus  gratia 
percipit  ut  faciat.  Gratiae  igitur  Deo  ab  utroque  ro- 
fcrunlur,  ab  illo  pro  libertale  vescendi,  ah  hoc  au- 
tem  pro  fructu  abstinentise,  et  idcirco  neuter  repre- 
hendcndus  cst.  Aliter  :  Dixi  quia  stabit  ille  qui 
manducat  ore  cordis  cibum  doctrinae  saiictae.  Nec 
niirum  si  ad  staoduin  erigitur.  Nam  alius  ex  his  iti^ 
manducantibus  judicat  diem  inter  diem  tilui  vir» 


787  tfllRVEI  BURGIDOLerVSIS  MOHACm  7» 

dicat  omncm  diem,  hoc  est  dicere  ;  Alius  quidcro  A  ducat,  et  noii  manducans  ad  honorem  Domini  noa 


nonnulla  inielligit,  alius  vero  omnia  ad  intellectum 
possibilia,  ita  ut  sunt  videndo,  cognoscit.  Si  enim 
ignorantiae  obscuritas  nox  cordis  est,  intellectus 
non  inimerito  dlcs  vocatur.  Yel  non  de  duobus  lio- 
roinibus,  scd  de  bomine  et  Deo  accipiatur  baec  sen- 
tentia.  Nam  aljus  cst  qui  judicat  diero  inter  diem, 
alius  qui  judicat  omnem  diem.  Ilomo  enim  judicat 
diem  inter  diem,  id  est  praesens,  quod  est  inter 
praeterituro  et  futurum  :  Deus  autem  judicat  omnem 
diem,  id  est  prsetcritum,  praesens,  et  futurum.  Et 
ideo  siabit  qui  non  stare  videbatur,  quia  Deus  po- 
teris  est  statuere  illum,  qui  omnem  diem  judicat ; 
et  novit  si  cras  steterit,  qui  hodie  jacet.  Qui  judicat 
diem  inter  diem,  homo  est,  quia  potest  bodie  aliud, 


manducat.  Quod  juste  dixi.  Nam  oroues  stve  ma»- 
ducantes  sive  non  manducantes,  Domini  somiii. 
Nemo  enim  nostrum  sibi  vivit,  scd  Domino,  et  nemo 
nostrum  sibi  moritur^  scd  Domino.  Nemo  sibi  vivit, 
quia  qui  lege  frenatur,  non  sibi,  sed  Deo  qui  legem 
dedit,  vivit.  Si  lex  non  esset,  tunc  sibi  r|uisqoe  vi- 
veret.  Modo  autem  paret  mandato  coelilus  sihi  dato, 
et  vivit  ei  qui  dcdit.  Et  nemo  sibi  moritur,  sed  Deo^ 
quo  judice  vel  coronalur  vcl  damnatur.  Nam  stM 
vivimus  Domino,  id  est  ad  honorcm  Domtni  vivimus^ 
cui  servimus ;  sive  morimury  id  est  praesentem  vitam 
dissolutione  corporis  et  animae  terminamus,  Domino 
morimur,  id  est  ad  gloriam  ejus  et  sccundum  vo- 
luntatcro  ejus,  quia  non  nostram,  sed  ejus  gloriam 


et  cras  aliud  judlcare,  id  est  ut  quem  hodie  malum,      ^^  vivendo  et  moriendo  quaerimus.  Et  quia  utram 


convictum  confessumvc  damnaverit  cras  bonum  in- 
veniet  cum  se  correxerit;  et  quem  hodie  justum 
laudaverit,  cras  inveniet  damnalum.  Qui  autem  ju- 
dicat  omnem  diem,  Deus  est;  quia  non  solum  qualis 
quisque  modo  sif,  sed  etiam  qualis  fuit,  et  qiialis 
omni  die  futurus  sit,  novit.  Et  ideo  secundum  prae- 
scientiam,  qua  novit  quos  antc  mundi  constitutio- 
pero  praedestinavit.  Multi  etiam  qui  aperle  mali  vi- 
dentur,  multis  bonis  meliores  suut.  Quid  enim  sint 
hodie  videmus,  quid  cras  futuri  sint  ignoramus.  Et 
Deo  quidem  apud  quero  sunt  praesentia  quae  futura 
0ont,  etiam  quod  futuri  sunt  jam  sunt;  nos  autem 
secundum  id  quod  in  praesenti  est,  quemque  homi- 


que  Domino  facimus,  ergo  sive  vivtmtis,.  sice  moii- 
mtir,  Domini  sumus,  ut  possideamur  ab  eo  et  vi- 
vcntcs  et  mortui.  £t  si  semper  ipsius  sumus  vel  ia 
vita  vel  in  morte,  scmpcr  ad  laudem  ipsius  fit, 
quidquid  a  nobis  vel  de  nobis  flt.  Sivc  vivimus,  sive 
morimur,  Domini  sumus,  quia  Christus  morte  sua 
ct  resurrectione  dominium  acquisivit  super  omnes 
fldeles,  sive  dum  vivunt,  sive  dum  mortui  sunt.  Im 
hoc  enim  mortuus  est  Christus  et  resurrexil^  ui  ei 
mortuorum  et  vivorum  dominetur.  Domini  sumus  et 
port  mortem,  quia  pretio  sanguinis  sui  nos  redemit 
ct  mortuus.  Quomodo  enim  perdit  servos  mortoos 
cujus  est  mors  pretium  eorum?  Nou  enim  tenebit 


nem  judicare  possumus ;  unusquisque  igitur  in  suo  r  r<^D'-U"i  mortis  eos,  pro  quibus  est  mortuus  liber  ia 


sensu  abundet,  id  est  qoantum  humano  intellcctui, 
Ycl  unicuique  homini  concessum  est,  tantum  audeat 
judicare,  nec  sublimiora  sacramentorum  arcana  te- 
mere  discutiat,  sed  in  eo  sensu  quem  habet,  bonis 
operjbus  abundare  curct;  neque  Dei  sensum  usur- 
petut  de  futuro  judicet,  sed  suo  sensu  contentus 
sit,  quo  de  praesenti  tantum  judicare  potest.  Qui 
sapit  diero,  Domino  sapit,  id  est  qui  contentus  cst 
tantum  praesentia  judicare,  nihil  contra  Deum  usur- 
pat,  qoia  hoc  ipsum  quod  praesenlem  dicm  benc 
judicai,  Domino  sapit,  id  esi  ad  honorcm  Domini. 
Hoc  est  autem  bene  judicare  diem,  ut  noveris  de 
ejus  corrcctione  non  esse  desperandum  in  fulurum, 
de  cujus  manifesta  culpa  judicaveris  in  prsesenti. 


moriuis.  Dominatur  vivorum  et  morluorum,  ne  po- 
tctur  tantum  judicare  de  morluis,  quasi  commissum 
sit  super  eos  judiciuin  hominibus  dum  vivunt,  sed 
post  mortem  Christo.  Nam  et  nunc  et  tunc  domina  • 
lur  ipse  et  judicat,  aique  sancti  et  nunc  cum  ilio 
regnant  ct  tunc,  quia  et  nunc  conversatio  eorum  in 
coelis  est,  et  ipsi  postmodum  in  coelis  erunt  Neqoe 
piorum  animx  mortuorum  separantur  ab  Ecclesia, 
quae  nunc  etiam  est  rcgnum  Christi,  ct  cum  eo 
nunc  primum  regnat  in  vivis  ct  mortuis.  Vol  ita  : 
Et  maiiducans,  et  non  niandurans,  ad  gloriam  Do- 
mini  hoc  facit,  quia  nemo  nostrum  sibi  vivi>  in  vir- 
tulibus,  non  enim  suaro,  sed  Christi  gloriam  quae- 
rit,  a  quo  sic  rivere  habet,  et  nemo  sibi  moritur 


Et  qui  manducat  intelligendo  cibos  sapientiae,  Do-  D  peccatis,  quia  non  $e  per  hoc,  sed  Christum  glori- 


mino,  id  est  ad  honorem  Domini  manducat,  quia 
gratias  agit  dicens  :  «  Benedicam  Dominum  qui  mihi 
tribuit  intellectum  (Psa/.  xv).  >  Et  qui  noa  mandu- 
cat,  id  est  qui  fortiorcs  sensus  Scripturarum  non 
eapit,  Domino  non  manducat,  quia  humilior  indo 
HL  Et  hoc  est  gratias  agere,  nihil  de  se  praesumere, 
«ed  in  humilitaie  Deo  se  prosternere. 
f  Nemo  enim  nostrum  sibi  vivit,  et  nemo  sibi 

<  rooritur.  Sive  enim  vivimus,  Domino  vivimus : 
€  sive  morimur,  Domino  morimur.  Sive  ergo  vivi- 

<  mus,  sive  morimur,  Domini  sumus.  In  hoc  enim 
€  Christus  mortuus  est  et  resurrexit,  ut  et  mortuo- 
I  nim  et  vivorum  dominetur.  > 

Dixi  quia  mandocans  ad  honorem  Domini  man~ 


ficare  quaerit,  qui  sibi  dedit  ut  semetipsum  pcccatis 
morliflcarc  possit.  Sive  enim  vivimus,  id  cst  in  no- 
viUle  vilae  ambulamus,  Domino  vivimus,  id  est  Do- 
niino  vita  nostra  dcpulatur,  quia  non  a  nobis,  sed 
ab  illo  est  et  ad  ejus  laudem  fli ;  sive  morimur,  id 
Cst  mundo  ct  pcccato  morlificamur,  Domino  mori- 
mur,  id  est  ad  houQrem  Domiiii  vitiis  morimur,  ot 
peccalis  mortui,  justiliae  vivamus.  Sive  ergo  mori- 
mur  peccato  sive  vivimus  justitiae»  Domini  sumus, 
ut  et  exstinctio  mali,  et  vivificatio  boni  flat  in  nobis 
ad  ejus  gloriam.  In  hoc  enim  Christus  et  mortoos 
est  et  resurrexit,  ut  et  mortuorum  et  vivorum  do- 
minetur.  Iliorum  scilicet  mortuorum,  qoi  iDortill* 
cant  mcmbra  sua  quoe  sunt  supcr  terram,  etjnortt- 


7«9  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULT.  -  IN  EPIST.  AD  ROM.  700 

«calioneiii  CbHsli  \n  corpore  8Uo  circuniferunl ;  A  judicium   cavcre  debenuis,  cuni   incertura  cst  quo 


vivorum  qiioque  iilorura,  qui  resurrectionis  cjus 
exemplo  novam  el  coBleslem  viiam  in  lerris  agunt 
{Colos.  111 ;  //  Cor.  iv).  Istorum  dominalur  Chrislus, 
quia  lales  digni  suni  dominio  ejus. 

Tu  autem  quid  judicas  fratremtuum?  (/cc.iv.) 
aul  quare  spernis  fratrem  tuum?  Omnes  enim 
slabimus  ante  Iribunal  Christi  (//  Cor,  v).  Scri- 
pluraestenim :  Yivo  ego,  dicitDominus(/«a.  xlv), 
quoniam  niibi  flecletur  omne  genu,  el  omnis  lin- 
gua  confitebilur  Deo  (Philip.  ij).  Itaque  unusquis- 
que  nostrum  pro  se  rationem  reddet  Deo.  Non 
ergoamplius  invicem  judicemus,  sed  boc  judicate 
magis,  ne  ponatis  offcndiculum  fratri  vcl  scanda- 
t  lum.  > 


animo  quidquam  faclum  sit,  vel  cum  inceitunicsi 
qualis  fulurus  sit,  qui  nunc  vel  boiius  vel  malus 
apparet.  Si  ergoquispiam  (verbi  graiia)  conqueslui 
de  slomacho,  jejunare  noluit,  et  lu  id  non  credens, 
edacitalis  viiio  id  iribueris,  lemere  judicabis.  Ilem 
si  manifeslam  edacitatem,  ebrietatemque  cognoveris 
et  ita  reprehe.nderis  quasi  nunquam  illa  possil  cor- 
rigi  atque  mutari,  nibilominus  temere  judicabis. 
Non  ergo  reprehendamus  ea,  qua;  nescimus,  quo 
animo  fiant ;  neque  ita  reprehendamus  qu£  mani- 
festa  sunt,  ut  desperemus  sanitalem.  Maxime  au- 
lem  hi  temcre  judicant  de  incertis  el  faciie  repre- 
hendunt,  qui  magis  amant  vituperare  et  damnare, 
quam  emendare  et  corrigere.  Quod  vitium  vel  su- 
Christus  ita  dominatur  omnium.  Scd  tu  quid,  B  perbiaest,  vel  invidentia.  Non  amplius  invicem  ju- 


id  est  cuTjudicas  fratrem  tuum  manducantem,  cum 
vescias  qua  necessitate  manducel,  aut  quo  animo? 
aut  lu  manducans  quare  spernis  fratrem  tuum 
non  manducaniem ,  cum  ignores  quain  pia 
devotione  servel  abstinentiam  ?  Non  debes  judicarc 
vel  spemerc  quia  judicandus  es.  Omnes  enim  nos 
abstinentes  et  manducantes  stabimus  judicandi  ante 
tribunal,  id  esl  ante  sedem  judicialem  Christi.  Judi- 
cantis  cnim  est  sedcre,  judicandorum  vero  ante  ju- 
dicem  stare.  Omnes  slabimus  ante  tribunal  Christi. 
Qui  ergo  fralrem  judicat,  tantum  crimen  elationis 
incurrlt,  ut  Chrisli  tri()unal  sibi  vidcatur  assumere, 
elejus  judicium  prajvcnire.  Cujusjudicii  species,  ut 
iioiior  llcret  hoiniiiibus  judicandi  forma  ex  his  quae 
intcr  homines  gerunlur  assumpla  est,  quatenus 
agnoscereinus,  quia  sicut  judex  lerrenus  ceisior  est, 
et  quemdamlocura  qui  tribunal  appelialur  asceudit, 
m  ex  eo  allior  et  eminentior  sit  cxteris  qui  judi» 
candi  sunl,  ne  conspectum  ejus  lateant  vei  supplicia 
reoruni,  vel  allegationes  innocenlium  ;  ita  ct  judex 
omniuin  Christus  iiatura  et  majestate  cunclis  eini- 
nentior,  inlrospicil  corda  et  couscientias  singulo- 
rum,  ac  manifcstabit  occulta,  ut  bonis  laudem  tri- 
Luat,  et  mali  pocnain  quam  merentur,  accipiant. 
Oinnes  astabimus  Christo  judici.  Scriptumest  enim 
apud  Isaiam  de  Christo  in  persona  ipsius  :  Vivo 
egOy  dicit  Dominus  (Isa.  xLv),  Christus,  quoniam 
mihi  flectetur  omne  genu,  id  est  qui  fui  mortuus. 


dicemus,  id  est  neque  abstinens  inanducantem,  ne- 
que  manducans  abstinenteiu ;  sed  hoc  magis  judicate, 
id  est  hoc  potius  decernite  et  pruifinite  in  cordibus 
vestris,  ne  ponatis  offendiculum  fratri  velscandalnm, 
id  est  ne  faciatis  pcr  escam  etjejunationem  vestram 
unde  fratcr  offendatur,  vel  scandalum  incurrat.  Uoc 
potius  statuile,  ne  perobservantiam  ciborum  offen- 
siones  fratribus  vel  scandalum  generetis.  Eos  qui 
ex  genlibus  edebant  monet,  ne  scandalizenl  He- 
brxos  cibo  suo,  qui  adhuc  in  fide  infirmiorcs  erant, 
et  cibos  discernebant.  Gentiles  enim  qui  firmioris 
erant  fidei,  oranes  cibos  indifferenter  sumi  crede- 
bant ;  sed  Juda^i  scandalizabantur  inde,  cura  vidc- 
rent  eos  coram  sc  vesci  comraunibus  escis.  Erant 
et  nonnulli  ex  eis  qui  scientcs  nibil  esse  idolum,  et 
oinneni  crcaluram  Dei  bonara  esse,  comedebant 
idolothyla.  Quod  alii  vidcntes,  et  aliquid  sanctifica- 
tionis  putantes  esse  in  illis  carnibus,  quia  idoiis 
erant  immolatse,  ex  eis  comedebant  et  peribant,  CX' 
teri  vero  irascebantur  inde.  Et  boc  est  quod  dicit, 
ne  ponalis  offcndiculum  fratri  vel  scandalum,  id  esi 
ne  faciatis  coram  fratrc  unde  pereat  vestro  exemplo 
iJem  facicns,  vel  contristetur.  Offendlculum  enim 
essel,  si  tali  ^xemplo  corrueret  a  fide  Chrisliaua ; 
scandalum  vero,  si  ad  tristitiara  vel  irain  provoca- 
relur.  Si  enim  videret  a  Christiano  idolotliyluiu 
manducari,  offenderetur,  id  est  moveretur  a  (ide, 
quia  putaret  idolum  essc  aliquid.  SL  autem  videret 


vivoperpetualitcr,  ut  jain  morinonpossim;etquod  D  ab  eo  comedi  cibum   quem   p<itaret  immundum. 


ego  sic  vivo,  causa  est  quoniara  mihi  flectetur  orane 
genu,  id  est  oiunis  rigor  et  fortiludo  humiliabilur 
ineae  potestati,  ut  per  flexioncm  genuum  intelligatur 
Bubjectio  omniuin,  et  omnis  lingua^  id  est  omiiis 
conscientia  confitebitur  Dco  quidquid  egit  sive  bo- 
num  bive  malum.  Uoc  fiet  in  judicio.  £t  quando- 
quidem,  teste  Scriptura,  omnis  lingua  confilebitur 
Deo,  itaque  unusquisque  nostrum  reddet  Deo  judici 
rationem  pro  se,  id  est  respondebit  Deo  pro  his  quae 
fecit,  et  cur  ea  fecerit.  lloc  cst  cnim  redderc  ratie  < 
DCin  Deo,  quod  est  confiteri  Deo.  Et  quia  unus- 
quis<iue  rcspondebit  pro  se  Deo  judici,  ergo  non 
a/ttplius  judicemns  invicem  ex  opinione,  siculhacte- 
iius  fccimus.  Dco  sunt  enim,  in  quibus  tcmcrarium 


ifcaudalizaretur,  id  est  ad  indignationein  et  iram 
compclleretur. 

c  Scio  et  confido  in  Doinino  Jesu,  quia  nihil 
*  coinmune  per  ipsum,  nisi  ei  qui  existimat  quid 
I  commune  esse,  ilii  communc  cst.  Si  enim  propter 
«  cibum  frater  tuus  contristatur,  jam  non  secun- 
«  dum  charitatem  ambulas.  Noli  cibo  tuo  illum 
c  perdere,  pro  quo  Christus  mortuus  est.  i 

Non  ideo  dico  offendiculum  vel  scandalum,  quod 
cibus  sitimmundus,  aut  quod  ego  more  Judaico 
suadeam  observare  ciborum  differcntiam,  quia  scio 
et  confido  in  Domino  Jesu  nihil  esse  commune,  i J 
est  scio  nihil  esse  coinmune  per  hoc  quod  mUii  lldui* 
cia  csl  m  Domino  Jesn.  '';»•••  poslquam  vcnii,  absol- 


791  HERYEI  DURGIDOLENSIS  MOT^ACHf  TH 

Tit  a  lege.  Popt:Ius  Judaeorum  panem  Dei  se  esse  ja-  A  et  omnis  usiis  clbornin  Iloenter  adnnttltiir. 


ctans,  communes  cibos  vocat,  quibus  omnes  ve- 
scuntur  homines,  suillam  carnem,  ostreas,  lepores 
ei  istiusmodi  animantia,  quse  ungulam  non  fmdunt, 
necruminant,  nccsquamosa  in  piscibussunt(Le9.  \i). 
Commune  ergo  quod  caeteris  hominibus  patet,  et 
quasi  non  est  ex  parte  Dei,  pro  immundo  appella-* 
tur,  et  sicut  Tasa  in  ministeriis  templi  scgregata, 
non  communia,  sed  sancta  dicebaniur,  ad  quorum 
distinctionem  reliqna  vasa  humanis  usibus  dedita, 
Yocabantur  communia ;  sic  et  ad  distinctionem  illo- 
rum  ciborum,  quos  quasi  roundos  et  secundum  le- 
gemedendos  Scriptura  segregavit,  reliqui  omnes 
appellali  sunt  communes.  Sed  Apostolus  jam  a  lit- 
tera  legis  liberatus,  dicit  quia  nihii  commune  est  per 


men  tu  si  propter  cibum  quem  licitum  putas  fn^ 
trem  qui  nondum  scientiae  hujux  capax  est  scia- 
dalizas,  jam  non  secuodum  charitatem  agis,  nee 
affcctum  in  te  fraterni  amoris  ostendis.  Et  ideo  ne 
Ixdas  aut  contristes  cum,  etiam  a  licitis  abstinen 
dcbes,  tibi  enim  abstinere  a  licitis,  crimen  nuUum 
est ;  illi  vero,  iu  quibus  discernit  et  putat  non  lir 
core,  conlaminabilis  usus  est.  Qui  enim  disoeniit, 
si  manducaverit,  damnatus  est.  Quod  si  facias,  tu 
ulique  fratrem  tuum  spernis  et  perdis,  pro  quoCktir 
ttu$  moriuus  e$t,  et  tu  ei  causam  perditionis  accfui- 
ris. 

c  Non  ergo  blasphemetur  bonum  nostrum.  Nou 
c  est  enim  regnum  Dei  esca  et  potus,  sed  justitia  ^ 


ipsum,  id  est  per  seipsum.  Nihil  enim  in  creaturis  ^  c  pax  et  gaudium  in  Spiritu  sancto.  Qui  enim  in 


Dei  immundum  cst  natura  sui.  Omnia  namque  a 
bono  Deo  creata,  bona  esse  conslat  et  munda.  Nec 
tamen  in  hisdistinctionem  tegis  accusat,  utabsolute 
dicat,  nihil  esse  commune  eorum,  qux  lex  delinivit 
immunda.  Prxmiuit  enim  causam,  cur  per  seipsum 
id  est  natura  sui,  nihil  commune  sit.  Scio^  inquit, 
et  confido  in  Domino  Jesu,  Manifestum  est  enim 
Salvatoris  beneflcio  omnia  munda  csse,  qui  de 
sub  jugo  legis  eruens  homines,  reddidit  eis  statum 
pristinum  libertatis  {3Iatth,  vii).  ilaque  vel  propter 
Dei  crealionem,  vel  propter  Salvatoris  advenium, 
nihil  in  creaturis  est  naiuraliter  immundum.  Unde 
et  ipse  dicit,  quia  c  non  quod  intrat  in  os,  coinqui- 


c  hoc  servit  Ghristo ,  placet  Deo,  et  probatus  est 
c  hominibus.  Itaque  quae  pacis  sunt,  sectemur: 
c  et  quae  aedificaiionis  sunt  invicem  custodia- 
c  mus.  > 

Quandoquidem  frater  nosler  contrislatur  cibo  uo- 
stro  aut  perdilur,  ergo^  caveamus  ne  bonum  nostmm 
btasphemetur.  Blasphcroatur  enim  bonum  nostrum, 
si  proptcr  escas  conlentiones  oriuntur,  quoniam 
bona  in  se  comestio  blasphemabilis  csl,  dnm  aliis 
nocet.  £t  quia  nocet,  abstine.  Et  abslinenduro  est» 
quia  non  est  regnum  Dei  esca  et  potus^  id  est  regnum 
Dei  propler  quod  laboramus  et  cnrrimus»  neque 
per  cscam,  neque  pcr  potum  constat,  sed  aliena  sunl 


nat  hominem  (Matth,  xv).  >  Nihil  est  comrounc,      hsc  a  regno  Dei,  et  ab  illa  sanctorum  conversatioue 


utisi  ei  qui  existimat  aiiquid  commune  esse^  iUi  enim 
€ommune  est  propter  aestimationero,  qua  putat  illud 
esse  comroune,  id  est  iroroundum  ;  cogilatio  enim 
mentis  cibum,  qui  natura  sui  non  est  communis 
vel  poilutus,  facit  polluturo,  curo  econtrario  cilmm 
Tere  pollutum  (vere  enim  est  pollulus,  qui  idolis 
Smmolatur)  simplicitas  mentis,  quae  nullam  cogita- 
tionis  scrupulositatem  babet,  ab  omni  suspicione 
contaminationis  absolvat.  Et  rursum,  eliamsi  mun- 
dus  sit  cibus,  suspicionein  tamen  aliquis  patiatur, 
quasi  quod  idolis  immolatus  sit,  pollutus  dicilur 
pro  conscientix  scrupulo.  Dixi,  ne  ponatis  offendi* 
culum  fratri  vel  scandalum,  idco  scilicct,  quasi  si 
propter  cibum  tuum  saltem  contristatur  frater  luus^ 


futura.  Non  crunt  ibi  carnales  epulse,  sed  justitia  et 
pax  et  gaudium,  Et  quia  solent  homines  multum 
gaudere  corporeis  cibis,  addidit  in  Spirilu  sancto, 
Idcoque  nos  in  his  virtutibus  cxerceamus,  quae  no 
biscum  possint  transire  ad  regnum  coelorum,  id  esC 
in  justitia,  pace  ct  gaudio  spiritali.  Has  enini  tr«s 
virtutcs  idcirco  posuit,  quoniam  ad  intentionem 
suam,  ct  ad  Romanoruro  correclionem  specialiter 
roilitare  vidit.  Justitiam,  ut  unusquisque  non  faciat 
alii  quod  sibi  non  vult  fieri ;  et  quod  sibi  exoptat 
recte  fieri,  faciat  alii.  Pacem,  ut  illis  quies  et 
concordia  sit,  non  gloriatio  ei  discordia.  Gaudium, 
ut  unusquisque  de  bonis  fratris  sui  gaudeat,  sicct 
de  suis.  Et  istse  virtutes  sunt  regnum  Dei,  quoniam 


jam  non  secundum  charitatem  ambulas^  id  est  jam  d  virlutibus  hujusroodi  consistit  [ai,  constat]  regnum 


hujus  operationis  tuae  gressus  non  tenet  viam  fra- 
ternitatis  ;  et  idcirco  graviter  pcccas,  quia  charita- 
tem  deseruisti,  sine  qua  nihil  placet  Deo.  Noli  cibo 
tuo  illum  perdere.  Non  debes  eum  cibo  tuo  vcl  con- 
tristare.  PIus  autem  cave,  ne  taliter  eum  perdas. 
Noli  pro  ciho  tuo,  pro  tam  vili  re,  tam  cito  peri- 
tura,  perdere  rem  tam  magni  pretii,  et  tam  dignam, 
pro  qua  Ghristus  sustinuit  mortero.  Guro  dcflnissct 
apostolico  dogmate,  per  Dominuro  Jesuro  nihil 
coromund^vel  immundum  natura  sui  putandum,  et 
dedissct  erga  usus  ciborum  iidelibus  quibusque 
atsolutissimaro  libertatem  ;  rursus  ad  aedificandam 
auctoritatem  fratrum  amoris,  liccnliam  revocat 
4iberiatis,  et  dicit:  Etiamsi  commuoe  nihil  est. 


supernae  bcatitudinis.  Vel'  regnum  Dei  sunt,  quia 
etiam  in  praesenli  vita  regnat  Deus  in  illis,  in  qoi- 
bus  sunt  hae  virtutes.  Vcre  istae  in  Spiritu  sancto 
sunt  regnuni  Dei,  nam  ^i  tn  hoc^  id  est  in  Spiritu 
sanclo,  servit  Christo,  ut  accepta  Spiritus  sancti 
gratia,  studcat  obedire  mandatis  Ghristi,  placet  Dto 
Patri  qui  de  Ghristo  dixit :  c  Ipsum  audite  (Matth» 
XVII ;  Luc,  IX  ;  //  Petr,  i).  >  et  probatus  est  homini» 
bus,  qui  videntes  opera  ejus  bona,  glorificant  Pa- 
trem  ejus  qui  lu  cceUs  cst  (Matth,  v).  Placet  Deo  se- 
cundum  gaudium,  quod  est  in  Spiritu  sancto,  pr<H 
batus  apparet  hominibus  secunduro  justitiaro  et  pa« 
cero.  Et  quia  pax  et  gaudiuro  est  regnum  Dei,atqiiO 
per  kec  plaoere  pocest  quisque  tam  Deo 


715  OOMMeriT.  Df  EP1ST0LA6  PAULL  —  Uf  EPiST.  AD  ROH.  794 

ndnibos,  Utupt$  uctemur  ftemper  ea  qute  paci$  $unt  A  bonum  est.  Bonum  est  enim  absllnere  a  came  ei 


et  concordiae,  non  quae  belli  et  discordiae ;  et  custo- 
diamus  ea  qute  $unt  adificationit,  id  est  observe* 
mus  ea  quse  ad  aedincationem  pertinent,  invicem^ 
id  est  Judaeus  ad  gentilem,  et  gentilis  ad  Judaeum, 
ut  semper  alterutrum  magis  ac  magis  aediiicemur 
Tel  alii  per  nos. 

c  Noli  propier  escam  dcstruere  opus  Dei.  Omnia 
quidem  munda  sunt,  sed  malum  est  bomiui  qui  per 
oflendiculum  manducat  (Tit.  i ;  /  Cor.  viii).  Bo« 
num  est  non  manducare  carnem,  et  non  bibere 
▼inum,  neque  in  quo  frater  tuus  ofTenditur  aut 
scandali/atur  aut  inArmatur.  Tu  fidem  babes  pe- 
nes  temetipsum  ?  babe  coram  Deo.  Beatus  qui 
non  judicat  semelipsum  in  eo  quod  probat.  Qui 


yino,  si  in  eis  frater  oflenditur.  Omnia  enim  ob  boe 
fieri  oportet,  ne  destrualur  opus  Dei.  Ideo  et  mandu^ 
candum  est,  si  in  eo  frater  aedificatur;  et  non  esl 
manducandum,  si  per  hoc  decrescit  opus  Dei.  Et 
bibendum  est,  si  per  boc  proficiat  frater  ad  fidem ; 
et  non  bibendum,  si  per  boc  aut  frater  damnum 
fidei,  aut  tu  detrimentum  charitatis  incurras.  Sunt 
et  aliae  causae,  propter  quas  ai  talibus  cibis  plerique 
religiosorum  abslinent,  sed  nunc  tacentur  ab  Apo- 
stolo,  quia  rudibus  loquitur.  Ob  boc  enim  soium* 
modo  suadet  nunc  abstinendum,  ne  fratcr  offenda* 
tur,  aut  scandalizetur,  aut  infirmetur.  Oflenditur 
enim,  si  propter  comestionem  aut  bibitionem  oflen* 
sus  recedit  a  fide.  Yel  oflendit  perturbatus  nesciens 
autem  discernit,  si  manducaverit,  damnatus  est,  ^  quid  teneat.  Scandalizatur,  si  contristatur.  lofirma- 


quia  non  ex  fide.  Omne  autem  quod  non  est  ex 

fide,  peccalum  est.  > 

Quae  sunt  aedificationis  custodire  debemus,  et  ideo 
noli  propter  escam  tuam  destruere  in  aliis  opus  Dei, 
id  est  subverlere  fidem  et  charitatem,  quas  in  eis 
operatus  est  Deus.  Solvit  enim  opus  Dei  et  aedifi* 
cium  deslruit  charilatis,  qui  propter  ciborum  in- 
temperantiam  scandalum  fralrilius  ponit.  Omnia 
quidem  genera  ciborum  munda  suit/,  sed  lamen  non 
nulla  sunt  interniittenda,  ne  per  bsec  destruatur 
opus  Dei,  quia  malum  est  homini  qui  per  offendicu^ 
lum  aliorum  manducat^  id  est  qui  ita  manducat,  ut 
alii  per  ejus  manducalionem  cadant  el  a  fiJe  defi- 
ciant.  Quod  ergo  sui  nalura  bonum  est,  ex  ofien- 
sione  efiicilur  malum,  ex  eu  quod  ofTenditur  fraler 
te  utente  his  cibis,  in  qiiibus  ille  scandalum  patitur, 
Omnia  enim  naturaliter  munda  sunt,  quamvis  lex 
Moysi  quaedam  munda  et  quaedam  immunda  signifi- 
caverit,  uipopuius  qui  sub  lege  censebatur,  discerni 
per  hujusmodi  observantias  a  caeteris  gentibus  vide- 
retur.  Et  quandiu  quidem  populus  ille  sanctus  et 
scgregatus  a  caetcris  nationibus  balK*batur,  aequa 
discretio  de  mundis  et  immundis  necessaria  vide- 
baiur,  quae  populum  illum  secerneret  a  nationihus, 
quas  ignorantia  Dei  et  cultus  idolorum  faciebat  im- 
mundas.  Nunc  vero  gentilibus  cunctis  ad  fidem 
ingressis  non  necesse  est  distantias  bujusmodi  ob- 
servare,  sed  omnem  creaturam  Dei,  sicut  revera  est, 


tur  in  fide,  si  quamvis  non  recedat,  dubitare  incipit. 
Et  ne  frater  ista  propter  cibum  tuum  patiaiur, 
abstinere  debes.  Quod  bene  potes  facere,  quia  de 
tuo  bono  nihil  perdis.  Tu  enim  habes  penes  temet- 
ipsum,  id  est  in  corde  tuo,  unde  nulius  auferre  potest, 
fidem,  quia  credis  licitum  manducare  omnia,  habe 
illam  coram  Deo,  id  est  serva  illam  intra  conscien- 
tiam,  nec  jactes  illam  coram  bominibus,  ne  magit 
in  ostentatione  fiat  quod  credis  quani  in  virtute* 
Sufficit  tibi  habere  coram  Deo  hujusmodi  fidem. 
Non  tamen  idcirco  cogendus  est  et  alius  ut  omnia 
manducet,  qui  nondum  habet  talcm  fidem,  ut  credat 
omnia  esse  manducanda.  Et  ideo  noli  apud  bomines 
gloriari  de  hac  fide  tua,  spernendo  caeteros  qui  non- 
'  dum  sic  credunt,  sed  in  oculis  interni  arbitrii  eam 
retine.  Nam  beatus  est  qui  non  judicat  semetipsum^ 
id  est  qui  non  facit  damnabiiem  seipsum  nocendo 
aliis,  tn  eo  quodprobat,  id  est  in  eo  facio  quod  laudat 
et  bonum  judicat.  Beatus  qui  non  aliud  facit  quam 
quod  utile  probat.  Nam  ille  semetipsum  judicat,  id 
est  proprio  judicio  se  damnat,  qui  quod  dicit  non 
debere  se  facere,  facit.  Bona  enim  est  fides,  qua  cre- 
dimus  omnia  esse  munda,  et  banc  probamus  apud 
nosmetipsos  veraciter  esse  bonam.  Sed  si  boc  tidei 
bono  male  usi  fuerimus,  ut  per  oflendiculum  infir- 
morum  fratrum  manducemus,  nosmeiipsos  judica* 
nius,  quia  scienter  hoc  facimus,  quod  non  esse  fa- 
ciendum  mens  nostra  judicat.  llle  quidem  beatus 


bonam  aestimare.  Omnia  itaque  munda  suntet  bona,  j)  est,  qui  uon  ita  se  judicat.  Sed  iile  qui  discernit^ 


sed  in  malum  convertuntur  eis  qui  per  ofiensionem 
fratrum  comedunt  ea.  Et  ideo  ne  frater  olTendatur, 
abstinendum  est  ab  eis.  Nam  bonum  est  non  mandu- 
care  carnem,  nec  bibere  vinum  per  ofiensionem  fra- 
tris,  neque  aliud  in  quo  frater  tuus  o/fenditur  aut 
scandalizatur,  aut  infinnatur»  Alioqni  manducare 
carnem  et  non  manducare,  vel  bibere  vinum  et  non 
bibere,  neque  malum  neque  bonum  est,  sed  medium 
et  indifierens.  Potest  enim  non  manducare  carnem 
et  non  liibere  vinum  eyiiam  roalus  homo  et  a  fide 
alienus,  ut  saepe  etiam  nonnullos  idolorum  causa 
hoc  facere  contingit.  Sed  ne  frater  oiTendatur  vel 
oflendat,  ideo  non  manducare  carnem  et  non  bibere 
vinuin,  nop  j»m  medium  vel  ladifllefeDS»  aed  wa 


id  est  qui  discretionem  babet  in  cibis,  putans  alio» 
esse  roundos  et  alios  iroroundos,  si  tali  conscieDtift 
manducaverit,  damnatus  est,  quia  non  ex  fide  man- 
ducat.  Et  ideo  non  debemus  eum  cogere  ut  roan- 
ducet,  nec  exemplo  nostro  ad  manducandum  pro- 
vocare,  sed  nos  potius  propter  eum  a  talibus  escia 
abstinere.  Si  manducaverit,  jam  conscientia  ar- 
Huenle  damnatus  est,  quia  nou  ex  fide  manducat, 
dum  cibum  iUum  nequaquam  credit  esse  munduro» 
et  tamen  comedit.  Digne  enim  subjacet  damnationi, 
quoniam  aliter  credit  agendum,  et  aliler  agit.  llle 
non  ex  fide  comedit.  Sed  omne  opus  quod  non  e$t  ex 
fide,  peccatum  est,  Igitur  quia  comestio  iilius  pecca- 
ium  est,  rice  damnaiur»  Omne  quod  noneiA  ex  fid^ 


T9S  IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MOiNACni  79S 

peccatum  est,  qula  etiam  illud  quod  est  bonum,*  si  A  nim.hocmodotibiimproperantlum  oeciderant  super 


putetur  esse  malum  et  tunc  flat,  peccatum  est.  Yelut 
si  quis  (verbi  gratia)  castitatem  crederet  esse  malum, 
et  viveret  castus,  profecto  peccaret.  Et  propterea 
omnis  intideiium  vita  peccatum  est,  nihiique  bonum 
est  sine  summo  bono.  Ubi  enim  decst  agnitio  aeter- 
nae  et  incommutabiiis  veriialis,  faisa  virtus  est  etiam 
In  optimis  moribus. 

CAPUT  XV. 
€  Debemus  autem  nos  tirmiores  imbecillitales  in- 

<  flrmorum  sustinerc,  ct  non  nobis  placere.  Unus- 
€  quisque  noslrum  proximo  suo  placeat  in  bono,  ad 

<  asdiflcationem.  Etenim  Christus  non  sibi  placuit, 
f  sed  sicut  scriptum  est :  Improperia  impropcran- 

<  tium  tibi  ceciderunt  super  me  {P$al.  lxviii).  > 
Infirmus  si  edit,  damnalus  est,  scd  nos  firmiores  ^ 

debemus  sustinere  talium  imbcciililates.  Vel  ila : 
Ofiendiculum  vcl  scandalum  fratri  poncre  non  debe- 
mus,  sed  potius  nos  qui  firmiores  sumus  debemus 
9u$tinere  imbecilUtates  infirmorum^  ut  ea  in  quibus 
alii  pro  infirmitate  delinquunt,  nos  robustiores  pa- 
tienter  feramus,  et  non  continuo  spcrnentcs,  abji- 
ciamus  et  abhorrescamus  iilos,  si  forte  in  aliquo 
infirmitatis  vitio  vincuntur,  neque  sub  specie  purioris 
vitae,  a  conventu  fratrum  et  ecciesiae  societate  depei- 
lamus  eos.  Cum  enim  non  possint  so  ad  nos  crigere, 
debemus  nos  patienter  eorum  imbecillilates  susti- 
nere,  id  est  portare  et  erigere,  non  abjicerc  et  dcspi- 
cerc.  Quoniam  si  porletur  infirmus,  aut  erubescit 
diutius  portari,  et  corrigir  consuetudinem  dclin-  ^ 
quen.li;  aut  si  se  corrigere  noluerit,  qui  eum  portat 
prsmium  patientiae  habcbit;  et  iile  deterius  peribit. 
Debemus,  inquam,  eorum  imbeciilitatcs  sustinere, 
ne  cadant  qui  titubant,  et  non  nobis  placere,  id  est 
privato  amore  diligerc,  ut  diligentes  nos  ipsos,  de 
atiis  non  curemus ;  et  propria  commoda  quaerentes 
utilitatcm  aliorum  uegligamus.  Hoc  nullus  faciat. 
Sed  unusquisque  nostrum  proximo  suo  non  in  con- 
snnsu  nequitiae  ipsius,  vcl  in  alio  quolibet  malo 
placeat^  sed  potius  in  bono  opere  et  sermone  ad 
tedificationem  illius.  Non  enim  propter  humanum 
favorem  proximo  placere  debemus  in  bono  quod 
agimus,  sed  proptcr  illius  aedificationem,  ut  verbis 
ct  exemplis  aedificemus  eum.  Non  nobis  placeamus. 


roe,  id  est  onerc  mortis  opprcsserunt  me.  Dixemnt 
enim  me  blasphemare  in  te,  et  ob  hoc  occiderunt 
(Matth.  IX ;  Marc.  ii ;  Joan.  x).  Sicque  peccata  pec- 
caniium  in  te  ceciderunt  super  me,  quia  inoocens  a 
peccatoribus  occisus  sum  quasi  blasphemus  :  et  tu 
qui  me  miseras,  es  exhonoratus. 

c  Quaecunque  cnim  scripia  sunt,  ad  nostram  do- 
I  ctrinam  scripta  sunt,  ut  per  patientiara  et  conso- 
<  lationem  Scripturarum  spcm  habeamus.  > 

Dixi  quia  Christus  quem  nos  sequi  debemus  susti- 
Duit,  sicut  scriptum  est,  iroproperia  pro  salute  ho- 
roinum,  et  non  sibi  placuit,  sed  aliis,  ut  salvi  fierent. 
Et  vere  nos  per  hanc  psalmi  scripturam  docemur 
exemplo  ejus  non  nostra,  scd  aiiorum  comrooda 
quaerere.  Qua^cunque  enim  in  Vetcri  Testamento 
scripta  sunt^  ad  nostram  doctrinam,  id  est  ut  nos  per 
haec  doceamur,  scripta  sunt.  Ostendit  Aposlolus 
utilitatem  leclionis  Veterum  Scripturarum.  Quas 
quia  Juda*i  non  inlellexcrunt,  nos  autem  Chrislo 
aperienle  iuteiligimus,  non  ad  illorum,  sed  ad  no« 
stram  doctrinam  scripla  sunt  quae  ibi  leguntur.  Quae 
enim  scribuntur,  propter  eos  sine  dubio  scribuntur, 
qui  iuteliccturi  sunt  et  utilitatem  ex  eis  capiuri.  Et 
Idco  propter  nos  scripta  sunt  omnia  qu»  in  lege  et 
propbelis  leguntur,  ut  nos  qui  iniellccturi  eramus, 
doceremur  pcr  ea  quid  crcdere  et  agere  del)eremus 
Tclspcrare,  ut  scilicct  p^r  patientiam  et  consolatio^ 
nem  Scripiurarum  spem  habeamus,  per  patientiam 
habeamus  spem,  quoniam  patientia  operalur  pro- 
bationem,  probatio  vcro  spein  (Rom.  xv;  Jac,  i).  Et 
pcr  consolaiionem  Scripturarum  habcamus  spem, 
quia  dumScripturx  nos  in  advcrsis  consolantur,  in 
spem  supernae  beatiiudinis  meiilem  nostram  eri- 
gunt.  In  ipsis  Scripturis  doccmur  pcr  patientiam, 
ur  comrounicemus  passionibus  Christi,  et  pro  salute 
proximorum  libentcr  sustineamus,  sicut  ilie  susti- 
nuit  pro  nobis.  Et  ibi  percipimus  consolationem,  id 
cst  moeroris  et  afiliclionis  allevalioncm,  ne  nimia 
absorbeamur  trislitia.  Consolatio  enim  non  doloris 
ablationero  significat,  sed  tempcraniiam  et  quamdam 
roiligationcro.  Et  hanc  ex  Scripturis  habemus,  at- 
que  per  hanc  spem,  quia  dum  prx-scntem  tristitiaro 
nostram  Deus  pcr  Scripturarum  suarum  sententias 


sed  proximo  in  bonis  ad  utilitatero  cjus.  Etenim  d  levigat  et  in  hilaritatero  vcrtit,  dat  spem  perveniendi 

Christus  qui  est  caput  nostrum  et  dux  noster  sic 

fecit,  non  sibi  placnit,  quia  c  cum  in  forma  Dei 

esset,  non  rapinam  arbilratus  cst  esse  se  xqualem 

Dco  (Philipp.  II ).  I  Sed  volens  homiiiibus  placere, 

ut  cis  exemplum  bene  agendi  tribueret  et  ad  sahi- 

tcm  cos  reduceret,  seinelipsum  cxinanivit,  formam 

servi  accipiens,  et  sicut  scriptum  est,  improperia 

sustinuit.  Cecideruntf  inquit,  super  me  improperia 

improperantium  libi  {Psal.  lxviii),  o  Pater.  Dum 

enim  mihi  improperarent,  impropcrabaiit  tibi  quia 

sicut  <  qiii  me  recipit,  recipit  eum  qui  ine  misit 

{Luc.  ix) ;  I  et  c  qui  mc  spernit,  spcrnit  eum  qui 

roe  roisit  {Joan.  xui);  i  qui  roihi  improp^^.rat,  im- 

propcrat  ei  qui  rae  luisit.  Iinproperia  erg*»  Judxo- 


ad  illud  gaudium,  cui  tristitia  non  crit  admista. 
Consolatio  nobis  datur  in  rccreatione  passionum 
Christi,  quia  dura  Icgimus  vcl  audimus  quol  et 
quanta  ille  sine  culpa  sustinuit,  intelligimus  not 
peccatores  omnia  debcre  libenter  sustinere^  ac 
deinde  sequilur  spes,  quia  per  has  afilictiones  spc- 
ramus  ad  illam  beatitudinem  pervenirc,  ad  quam 
Christus  mcrito  sux  passionis  pcrvenit. 

c  Dcus  autem  patientix  el  solalii  det  vobis  id- 
c  ipsum  saperc  in  alterutrum  sccundum  Jesam 
i  Christum,ut  unanimes  uno  orc  honorificetisDeum 
c  et  PatreiH  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Propter 
<  quod  suscipite  inviccm,  sicut  et  Chrislus  suflee*'. 
c  pit  vos  in  hoDorcm  Dei.i 


»7  COMMENT.  IN  EPISTOLAS 

8cripturae  nos  docciit,  sed  Deus  voMs  tribuat,  ut 
possilis  agere  quod  Scriplurae  docent.  Deus  luce  et 
\irtute  suae  gratis  veslram  imbeciililateni  corrobo- 
ret,  ut  operari  velilis  et  possitis  quod  in  Scripluris 
auditis.  Deus  dico  patientiae  et  solalii  id  est  a  quo 
est  palientia  et  solatium,  sicut  et  cxtcrx  virtutes. 
Cuni  dicilur  Deus  palientiae,  hoc  intimatur,  quia 
Deus  cum  his  est,  qui  habent  in  se  virlutcm  patien- 
tiae ;  sicut  et  cum  dicitur,  Deus  justitiae,  ostenditur 
in  illis  esse  Deus,  qui  scrvant  justiiiam.  Similiter 
et  Dcus  solatii  cum  dicitur,  ostenditur  esse  cum 
lilis,  qui  ex  Scripluris  divinis  per  intelligentiam 
spiritualcm  capiunt  solatium.  Deus  patienticB  et  so- 
latii  det  vobi$  idipsum  sapcre  in  allerutrum.  More 
patriarcharum  ct  prophctarum  tribuit  nunc  Roroa- 
nis  Apostolus  bencdictioncm.  Grandis  cnim  est  ista 
benediclio ,  qua  precalur  illis  divinitus  dari ,  ut 
idipsum  sapiant  in  alterutrum,  hoc  est  ne  jam  sit 
in  eis  uUa  disscnsio,  sed  unum  idemque  sapiant  om- 
nes  alque  senliant ;  et  sicut  sibi,  ita  ei  proximo  suo 
Tclit  unusquisque.  Bene  autera  addidit,  secundum 
Jesum  Christum.  Potest  enim  Oeri,  ut  et  in  malitia 
aliqui  unum  vicissim  sapiant  et  consentiant.  Qui 
autem  secundum  Christum  sapiunt,sine  dubio  omne 
quod  sapiunl,  bonum  est.  Det,  inquit,  vobis  idipsum 
sapere  inviccm,  id  est  det  vobis  tantam  concordiam 
invicem,  ut  quod  unus  seniit,  sentiat  alter,  et  sa- 
pientiae  scnsus  transcat  in  ailerutrum,  id  est  de  isto 
in  illuro,  et  de  illo  in  istum.  Et  hoc  sccundum  Chri- 
stum,  id  est  in  omni  bono  per  quod  regem  nostrum 
sequimur,  non  in  malo  per  quod  ei  conlraimus.  Ita 
sapiatis,  ut  unanimes^  id  est  unum  omnes  animum 
hal)entes,  uno  ore  honorificetis  Deum  et  Patrem  Do' 
mini  nostri  Jesu  Christi,  Uno  ore  dicilur,  quando 
unus  atque  idem  sensus  et  sermo  per  diversorum 
ora  procedit.  Idem  sapiatis,  ut  unanimes  uno  ore 
Deum  honoretis,  quoniam  aliter  eum  Iionorare  non 
potestis.  Non  enim  honoratur  nisi  ab  illis  qui  id- 
ipsum  in  Christo  sapiunt,  ut  unauimi  voluntate  at- 
que  eadem  oris  coufessione  laudent  eum.  Qui  se- 
cundum  humanilatem  Christi,  est  Deusejus;  etse- 
cundum  divinitatem  ejus,  est  pater  ipsius.  Uno 
sensu  et  concordi  vila  dei)etis  eum  honorare.  Pro- 
pter  quod,  id  est  ut  eum  concordiler  honorelis, 
suscipite  invicem  alii  alios,  ne  jam  alter  allerum 
abjiciat,  causa  mundorum  vel  immundorum  cibo- 
ruoi  dissentiens  ab  eo.  Ubi  pro  eis  orationcm  prx- 
misit,  ostenditquia  non  ex  viribus  et  meritis  homi- 
nucn,  sed  ex  Dei  gratia  salus  est.  Ubi  vero  admoni- 
tionem  subjungit,  ut  se  invicem  suscipiant,  iiberum 
arbitrium  in  eis  demonstrat ;  et  quod  ex  suo  arbi- 
trio  per  praecedentem  Dei  gratiam  corroborato,  sa- 
lu<em  suam  operari  possint,  indicat.  Nam  si  nihil 
possent  ex  viribus  suis,  non  eos  admoneret ;  et  si 
solo  arbitrio  sufficerent,  Deum  pro  ipsis  non  ora- 
ret,  sed  solummodo  exhortaretur  eos.  Suscipite  vos 
invicem,  sicut  et  Christus  suscepit  vos^  qui  uullius 
horruit  immunditias,  nec  rcputavit  alicui  delicta 
sua.  Nihii  ergo  de  immunditia  animaliuni  judicetis, 


PAULI.-IN  EPIST.  AD  ROM.  79S 

A  Kicut  nec  ille  Immunditias  crcdentium  reputavit. 
Suscepit  autem  vos  in  honorem  Dei^  quoniam  ad 
hoc  vos  suscepit,  utjuxta  prsceptum  ejus,  videani 
homines  opera  vestra  bona,  et  glorificcnt  Patrem 
vestrum  qui  in  coelis  cst  (Matih,  V/. 

c  Dico  enim  Christum  Jesum  mini^trum  fuisse 
c  circumcisionis,  propler  veritalem  Dei  ad  coufir- 
c  mandas  promissioncs  patrum,  gcntes  autem  super 
c  misericordia  honorare  Deum,  sicut  scriptum  est. 
c  Propterea  confilebor  tibi  in  gentibus,  et  nomini  iuo 
c  cantabo  (11  Reg.  xxn,  Psui,  xvii).  Et  iterum  dicit: 
c  Lsetamiui  gcntes  cum  plebe  ejus  (Deut,  xxxn).  Et 
c  iterum  :  Laudate  omnes  gentes  Dominum  (PsaU 
c  cxvi),  et  magnificate  eum  omnes  populi.  Et  rursum 
c  Isaias  dicit :  Erit  radix  Jesse,  ct  qui  exsurgct  re- 
c  gere  gentes ,  in    eum   genles  sperabunt   (Isa, 

C   Xl).  > 

Vere  suscepit  vos  Christus,  nam  Judaeos  propter 
veritatem,  gentiles  propter  misericordiam.  Dico  enim 
Jesum  Christum  ministrum  fuisse  circumcisioniSj  id 
est  ego  cui  indubitantcr  credendum  est,ego  qui  non 
ab  homine,  sed  ab  ipso  Chrislo  didici,  cgo  qui  tan- 
tus  apostolus  sum,  dico  quia  Christus  fuil  minister 
circumcisionis,  id  est  apostolus  et  praedicator  eo- 
rum  qui  sunt  ex  circumcisione,  sicut  ait  :  c  Non 
Kum  missus  nisi  ad  oves  quae  pcrieruntdomus  Isracl 
(Matth.  xv),»  et  hoc  propter  veritatem  Dei  com- 
plendam,  qui  locutus  fucrat  Abrahae  et  David, 
quod  ex  eorum   semine  Christus   esset  venturus 

(j  (Gen,  XXII ;  Psal.  cxxxi),  ad  confirmandas  promis- 
siones  patrum,  id  est  ut  ratas  et  firmas  redderet  pro- 
missioncs,  quae  de  ejus  advenlu  facUe  patribus  in 
Scripluris  leguntur.  Ad  illos  enim  venire  debuit, 
quorum  patribus  fueral  promissus.  Non  autera 
clausit  Deus  fontem  bonitatis  suae  etiam  in  alieni- 
genas  gentes,  sed  per  eumdem  redemptorem  mise- 
ricorditer  eas  salvavit.  Vel  pro  eo  quod  circumci- 
sionero  in  carne  sua  Christus  suscepit,  dicitur  mi- 
nisicr  fuisse  circumcisionis,utapertedeclararetquod 
ex  scmine  Abrahae  veniens,  cui  Deus  promiscral, 
quia  in  semine  ejus  benedicentur  omnes  gentcs, 
complcret  in  semetipso  quae  patribus  fuerant  pro- 
missa,  ut  per  hoc  geutiles  intelligerent  non  esse  pe- 
nitusjudicandos  eos,  qui  in  legis  observationibus 

D  dcmorantur,  cum  eiiam  Christus  in  carne  sua  cir- 
cumcisionis  roinister,  id  est  observalor  exstiterit. 
Dico  Christum  fuisse  ministrum  circumcisionis  pro- 
plcr  verilaiem  Dei,  sed  gentes  dico  honorare  Deum^ 
id  est  dico  quod  gentes  ad  iidem  conversac  bonis 
operibus  et  religiosis  moribus  honorant  Deum  supcr 
misericordia,  id  est  de  roisericordia  aot  pro  mise- 
ricordia  sibi  ab  eo  collata.  Vcritas  enim  in  Judaeis» 
niseqicordia  in  gentibus.  Veritas  ibi,  ubi  erant  elo- 
quia  Dei ;  misericordia  in  illis  qui  dimiserant  Deura 
et  converterant  se  2<i  diaboli  cultum,  nullamqae  pro- 
missionem  divinitus  acceperant,  et  nullum  justitiae 
meriium  habebant.  Ita  per  solam  misericordiam 
vocavit  Deus  gentes  ad  honorandum  et  glorifican- 
dum  se,  sicut  in  psalmo  scriptum  est  in  peraouA. 


799  HERTEI  BURG1D0LENSIS  MONACIII  m 

Ghrlsti  (Pso/.  xvii) :  Propterea,  Id  est  propter  resur-  A  calur  augeri,quasi  dlcat :  Ego  Scripturaram  testimo- 

niis  ostendi  vos  tam  gcnliles  quaro  Judasos  per 
Christum  ad  fidem  pertinere,  sed  Deus  qul  potesl 
omnia  adiroplere  qusR  dixi,  Deus  spei,  id  est  qul  dat 
spem,  vel  in  quo  speramus ,  repleat  vot  omni  gatutw 


rectionem  meam  et  ascensionem,  quia  ab  insurgen- 
tibus  in  me  exaltabis  me,  a  viro  iniquo  eripicsme, 
o  Deus  qui  subdis  populum  sub  me,  conptebor  libi 
in  gentibus,  i^  est,  libi  pcr  me  confitebuntur  genles, 
et  nomtni  luo  cantabo^  id  est  canlantes  faciam. 
Ostendit  a  gentibus  majores  Deo  gralias  rererendas. 
c  Cui  enim  plus  dimittilur,  plus  diligit  {Luc.  vii).i 
Et  Judaeis  arrogantiam  tollit,  dum  et  genlium  salu- 
lem  similiter  docet  essc  prxdictam.  Quod  Dominus 
ait :  Confitebor  tibi  in  gentibus ,  declarat  ut  ipse  con- 
iitetur  in  eis,  sicut  et  loquitur  in  eis,  utpote  in  mem- 
bris  suis.  Confessio  aulem  non  tantum  peccalorum 
est,  scd  ct  laus  Dei.  Et  quod  ait :  Canlabo,  hoc  est 
ilhid  canlicum  novura,  dc  quo  dicit  alius  psalmus  : 
c  Cantalc  Domino  canticum  novum,  canlate  Do- 
mino  omiiis  terra  (Psa/.  xcv).»  Ipse  quippe  cantat 
in  nobis,  cujus  gratia  cantat  in  nobis.  Intus  est 
gaudium,  ubi  vox  laudis  ct  canitur  ct  auditur,  qua 
voce  laudalur,  qui  gratis  aniandus  est  toto  corde, 
toln  aiMnia,  ct  (ola  inente,  amatoremque  suum  ac- 
cendil  in  se  gralia  Spirilus  sancli.  Uxc  de  gcntium 
sahue  David  in  psalmo  (Psat,  xvii).  Et  iterum  Moy- 
ses  in  cantico  Deutoronomii,  ubi  nos  habcmus : 
c  Laudalr»  genles  populuin  ejus  (Deu/.xxxii),»  juxla 
scpluaginla  Inierpreles  dicil :  LcBtamini  gentes  cum 
plebe  ejus^  id  esl  cum  Judxis  unum  ovile  in  Christo 
facUe  gaiidele.  Et  ilcrum  David  :  (Psat.  cxvi),  Lau- 
date^  omnes  gentes^  Dominum  quia  auxit  plebis  suae 
numerum  nobis  omnibus  associatis,  et  magnipcate  ^ 
€um,  id  est  magnum  el  gloriosum  vestris  operibus 
ostendite  omnes  populi  Judaorum,  id  est  duodecim 
tribus  et  oinnes  familiae  Israel.  Et  rursum  haias 
ait  (Isa.  XI),  quod  ad  idem  perlinet :  Erit  radix 
Jesse,  id  est  piincipium  regalis  familia,  et  ex  hac 
radice  erit  Christus,  qui  exsurget  a  mortuis  regere 
qentes,  id  est  ut  regat  gentes  per  fidem  et  bona 
opera ;  ei  ideo  gentes  sperabunt  in  eum  venturum 
ad  judicium,  ut  recipiant  ab  eo  coronam  glori». 
Vel  quia  ipse  Christus  in  Apocalypsi  Joannis  dicit : 
£go  sum  radix  ct  genus  David  (Apoc.  xxii),»  ipse 
potius  est  intelligendus  radix  Jcsse,  id  est  originem 
carnis  per  David  et  Mariam  trahens  ex  Jessc.  Ra- 
dix,  inquit,  erit  Jesse,  id  est  eritfilius  Jesse,  erit 
ducens  gcnus  Jesse,  et  ipse  crit  qui  de  morte  exsur-  D 
get  rcgeregentes.etin  eum.ut  diximus!,  genles  spe- 
labunt,  ut  cum  redierit,  percipiaut  ab  eo  regoum 
{Matth.  xxv). 

c  Deus  autem  spei  repleat  vos  omni  gaudio  et 
c  pace  in  credendo,  ut  abundetis  in  spe  et  virtute 
c  Spiritus  sancti.i 

Pulchre  qui  dixerat  in  Isaia  scrSptum  esse,  quod 
!n  eum  gentes  sperabunt ,  subjungit  :  Deus  autem 
«pet,  velut  si  scriptum  fuisset,  quod  in  eum  gen- 
;cs  crederent ,  et  adjecissct ,  Deus  autem  spei. 
Tteum  autem  spei  invocat  super  eos  qui  spe- 
rant  in  eum,  a  quo  eis  benedictionis  munus  pre- 


spiritali,  ut  nullus  vestrum  jam  contristetur,  sicat 
solebatis  in  lite  (211)  mutuo  contristari,  sed  da 
profectu  vestro  et  spe  gaudeatis,  et  repleat  vos  paee^ 
id  est  concordia  in  credendo,  ne  in  vestra  credolitate 
sit  ulla  discordia,  sed  pax  ad  invicem,  «t  abundeti$ 
bonis  operibus  in  spe  futurae  remunerationis  ei  vtr- 
tute  Spiritus  sancti  qua  nunc  conforlamini.  Yel 
abundetis  per  opera  bona,  id  est  certius  speretis 
SBtcrnam  l)eatitudinem,  et  abundetis  in  unitate  et 
virtute  Spiritus  sancti,  id  est  abundanlius  replea-* 
B  inini  ejusdem  Spiritus  forlitudine,  ut  ad  omnia  sitis 
robusti 

c  Ccrtus  sum  autem,  fratres  mel,  et  ego  ipse  de 
c  vobis,  quoniam  et  ipsi  pleni  estis  dilectione,  rcpleti 
c  omni  scicnlia,  iti  ut  possitis  aUcrutrum  roonere.» 
Ne  videretur  omnes  intelligere  discordes,  et  ad 
corrigendum  insipientes  removet  illud.  Quod  Ideo 
incipit,  ut  admoneat  perfectiorcs  de  correptione  mi- 
norum,  et  inde  proponit  se  exemplum  qui  laborabat 
de  aliis.  Et  opus  est  ul  hoc  isti  faciant,  cum  ipse 
aliis  impeditus,  ad  eos  venire  nondum  possit.  Mo- 
neo,  inquit,  vos  invicem  suscipcre  et  concorditer 
vivore,  non  tamen  omnes,  sed  certus  sum  de  vobis 
majoribus,  o  fratres  mei^  et  ego  ipse^  qui  ita  loquor, 
quoniam  non  ego  sohis,  sed  vos  ipsi  pleni  eslie  dUe^ 
ctione,  qua  velitis  aliis  prodesse ,  et  repleti  omni 
scientia,  qua  possitis  implere  quod  vultis  erga  pro- 
fectum  aliorum.  Repleti  omni  scientia  veteris  et 
novae  legis,  etsi  non  plenarie,  tamen  ex  parte,  ita 
nt  possitis  alterutrum  monere,  id  est  in  tantiim  di- 
dicistis  omnero  Scripturae  scientiam,  ut  possitls  per 
eam  invicero  alterutrum  monere  ad  l)ene  agendum» 
nisi  in  vestra  culpa  remanserilis. 

c  Audacius  autcm  scripsi  vobis,  fralres,  ex  parte 
c  taiiquam  in  memoriam  vos  reducens,  propter 
c  gratiam  quae  dala  est  mihi  a  Deo,  ut  sim  minister 
c  Jesu  Christi  in  gentibus,  sanclificans  evangelium 
c  Dci,  ut  fiat  oblatio  gentium  accepta  et  sanctiflcata 
c  in  Spirilu  sancto.i 

Certus  suni  de  vobis,  et  vos  scientia  repletos  esse 
novi,  scd  tainen  audacius  quam  fortasse  putare- 
tis,  scripsi  vobis ,  o  fratres,  et  scripsi  ex  parte.  Cum 
nunc  Apostolus,  a  quo  scientiae  sermo  nobis  trans- 
fusus  est ,  ex  parte  se  dicat  scripsisse,  credendum 
est  quod  quamvis  ipse  alibi  dicat  :  c  Ex  parte  co- 
gnoscimus  et  ex  parte  prophetanius  (/  Cor.  xiii),  » 
plura  tamen  ct  mullo  plura  sciret  quam  scripserit. 
Tanquam  cniro  ipse  multa  sciret,  nec  tamen  auderet 
multa  profcrre,  audacius  se  fecisse  dicit,  ut  salutem 
aliquam  per  Scripturam  eis  dirigeret.  Quod  vero  ait, 
tanquam  in  memoriam  vos  rcducens,  indicat  fuiss6 
qiiidem  sibi  jam  sermoncm  de  talibus,  ct  se  firequeiH 


(ill)  Al.  deeet  in/ffe. 


801 


GOMMETtT.  IN  LPISTOLAS  PAUU.  —  119  EPIST.  AO  ROM. 


801 


ter  disseniisse  de  mysleriis;  sed  quia  qu»  solo  ser-  A  lCf  indicatur  etiam  aliquid  futurum.  Prodigia  rero. 


mone  dicla  sunt  facile  intcreipere  posset  oblivio, 
per  liaec  pauca  quae  scripsit,  revocat  iilos  in  me- 
rooriam  corum  ,  qux  lalius  saepe  disseruerat.  Yel 
audacius  scripsi  vobis,  rcprehendendo  audacius 
quosdam  vestrum  male  se  habentium,  scripsi  dico, 
lion  quasi  putans  vos  insipientes,  sed  quasi  in  me- 
moriam  vos  reducens,  id  est  quasi  faciens  vos  me- 
luores  quid  agere  debeatis.  Per  laudem  eos  rcvo- 
cat  ad  meliora,  morc  cxhortantis.  Unde  nec  dicit 
se  docere  eos,  sed  moncre ,  quasi  quod  sciatur,  sed 
subterfugiat  animo.  Ubi  taroen  latenter  eos  arguit, 
quasi  obliios  quod  mente  sedula  retinere  debuissent. 
Scripsi,  inquit,  vobis,  et  hoc  propter  gratiam  aposto- 
latus  qu(B  data  e$t  a  Deo  ^  quasi  dicat  :  Pro  officio 


in  quibus  tantummodo  mirabile  aiiquid  ostenditur. 
Signa  autem  et  prodigia,  quasi  quae  utrumque  conti-' 
neant,  dixit.  Scriptura  vero  divina  inlerdum  tenei 
istas  proprietates,  interdum  abusivc  et  prodigia  pro 
signis,  et  signa  pro  prodigiis  ponit.  Ilaec  ideo  per  se 
facia  dicit  Apostolus,  ut  probet  se  nihil  minus  pos- 
se  quam  priores  aposlolos,  quicum  Ghristo  fuerant. 
In  virtute  autem  Spiritus  sancti  potest  iila  potestas 
intelligi ,  qua  manus  imponebat  super  credentes, 
et  accipiebant  spiritum  sancluni,  vcl  super  iniirmos 
et  sanabantur.  Ita,  inquit,  operatur  in  me  Christus, 
«/  a  Jerusalem  usque  ad  lUyricum  repleverim  Evan- 
gelio  Christi  omnes  populos  per  circuitum,  vel  Evan* 
gelium  Cbristi  repleverim,  id  est  plene  praedicave- 


meo  omiitere  non  poiui.  Ob  hoc  data  est  mihi  gra-  ^  rim  usque  ad  lllyricum,  quae  est  regio  magna  ,  in 


lia,  ut  sim  minister  Chrisii  in  gentibus^  id  est 
ut  ministrem  et  serviam  Christo ,  prxdicans  illum 
gentibus.  Non  temere  scribit,  sed  Apostolus  gen- 
tium  constitutus,  audet  scribere  omnibus  gentibus. 
Sum  minister  Chrisii,  quem  ipse,  non  alius  instituiti^ 
^o  dico  sanctificans  Evangelium  Dei^  id  est  exemplo 
meo  sanctum  ostendens,  quod  cum  tanta  reverentia 
minisiro,  ut  fiat  oblatio  gentium  accepta ,  id  est  ut 
omnes  ofTerantur  Domino,  tanquam  acceptabile  sa- 
crificium ,  cum  iu  Chrislum  credentes  per  Evange- 
lium  sanctificantur.  Ycl  fiat  oblatio  gentium  accepta, 
id  est  ut  gentes  quas  offero ,  sint  acceptae  Deo  fidei 
perfettione,  et  sanctificatce  bona  operatione  in  Spi- 
ritu  sancto^  id  est  in  Spiritus  sancii  gratia.  p 

€  Habeo  igitur  gloriam  in  Christo  Jesu  ad  Deum. 
c  Non  enim  audeo  aliquid  loqui  eorum,  quae  per  me 
i  non  efficit  Christus  in  obedientiam  gentium  verbo 
•  et  factis;  in  virtute  signorum  et  prodigiorum,  in 
c  virtute  Spiritus  sancti ,  ita  ut  ab  Jerusalem  pcr 
c  circuitum  usque  ad  lilyricum  repleveriin  Evangelio 
c  Ghristi.  > 

Dixi  quia  sum  minister  Jesu  Christi,  sanctificans 
Evangelium  Dei.  Igitur  habeo  gloriam  in  Christo 
Jesu^  cui  minislro,  ac/  Deum^  cujus  Evangelium 
sanctifico.  In  Christo  gloriam  istam  habeo,  quia 
nullus  apud  Deum  gloriam  habere  potest,  niSi  in 
Ghristo.  Christus  enim  veritas  et  sapientia  et  justi- 
tia,  et  sine  his  nemo  gloriam  habet  apud  Deum. 


cipiens  a  principio  Europae ,  et  habens  provincias 
dccem  et  novem ,  ex  quibus  Dalmatia  ex  utra* 
que  Pannonia ,  Epirus  et  Achaia ,  Macedonia  et 
Thessalia. 

c  Sic  autem  praedicavi  Evangelium  hoc,  non  ubi 
c  nominatus  est  Ghristus,  ne  super  alienuro  funda- 
c  menturo  aediQcarero,  sed  sicut  scriptum  est :  Qno- 
c  niam  quibus  non  est  annuntiatum  de  eo,  videbunt ; 
c  et  qui  non  audierunt ,  intelligent.  Propter  quod 
c  impediebar  pluriroum  venire  ad  vos.  Nunc  auiem 
c  uUerius  locum  non  habens  in  his  re;&ioniLus,  cu- 
c  pidilatem  autem  habens  veniendi  ad  vos  ex  multis 
c  jani  praecedentibus  anuis,  cum  in  Hispaniam  pro- 
c  ficisci  coepero,  spero  quod  pra^.tericns  videam  vos, 
c  et  a  vobis  deducar  illuc,  si  vobis  primum  ex  parto 
c  fruitus  fuero.  > 

Replevi  omnia  Evangelio  per  tam  longa  terrarum 
spatia ,  nec  post  alios  id  feci ,  sed  sic  prasdicavi 
hoc  Evangelium ,  ut  omnes  anticiparem,  quia  prae- 
dicavi  illud  non  ubi  nominatus  est  Christus,  id  est 
uon  in  locis  in  quibus  ab  aliis  praedicatus  futrat, 
ne  super  alienum  fundamentum  aidificarem,  id  est 
ne  super  fundamentum  fidci  ab  alia  positum  adde- 
rem  meae  pra^dicationis  aedificium ,  et  alieni  operis 
gloriam  subripere  viderer,  sed  sicut  in  Isaia  {Isai. 
Lii)  scriptum  est  feci,  ubi  legilur  :  Quia  quibus  non 
est  annuntiatum  de  eo ,  id  est  de  Ghristo,  videbunX 
eum  oculis  cordis;  etqui  antea  non  audiemnt  prae- 


Habeo  gloriam  in  Christo,  et  recte,  quia  non  audeo  D  dicationem  de  eo  ,  intelligent  quae  de  ipso  dicuntur. 


ut  pseudoapostoli  loqui  aliquid  eorum  quce  per  me 
non  efficit  Christus,  id  est  dedecus  grandc  putarem, 
si  aliquid  loquerer  quod  per  me  Ghristus  non  opere- 
tur,  tit  obedientiam  gentium,  id  est  ut  gentes  ei  obe- 
diant  verbo  meae  praedicationis  et  factis  meae  opera- 
tionis,  in  virtute  signorum  et  prodigiorum^  id  est 
potentia  mysticorum  et  simplicium  miraculorum, 
factorum  in  virtuie  Spiritus  sancti.  Quae  loquor,  in- 
quit,  non  sunt  alieni  operis  verba ;  ncc  aliorum  ge- 
storum  laudator  efOcior,  sed  quae  Ghristum  per  me 
fecissenovi,  haecscribo  vobis,  quaeper  obedienliam 
gentium  verbo  in  me  et  opere  explevit,  verbo  do- 
ctrinae  ,  opere  autem  signorum  et  prodigiorum.  Si- 
gna  appellantur,  in  quibus  cum  aliquid  «it  mirabi* 


Secundum  hoc  prophetiae  testimoniunr  observavii 
diligenter  Apostolus,  ut  illis  Ghrlstum  nuntiaret» 
quibus  a  nullo  fuerat  nuntiatus,  et  illi  de  eo  intelli- 
gerent,  qui  a  nullo  ante  didicissent.  Nam  quia  scie- 
bat  pseudoapostolos  sub  nomine  Ghrisii  falsa  dicere, 
quod  postea  corrigere  maximi  erat  laboris,  ideo 
erat  sollicitus  praevenire,  et  veriutem  integre  tra- 
dere,  ubi  Ghristus  nondum  erat  nuntiatus;  utque 
verus  de  eo  esset  intellectus,  festinabat  gentes  veri- 
tate  imbuere,  quatenus  contra  pseudoapostolorum 
commenta  cautos  orones  faceret.  Tot,  inqiiil,  gen- 
tibus  praedicavi  Ghristum  ignorantibus.  Propter 
quodf  id  est  quia  detinebar  occupatione  fundandl 
ecdesias ,  et  in  illis  locis  fundandi,  ubi  nuUiimiUid 


805 


HERYCl  iSURGIDOLENSlS  MONAGHl 


rundameutum  pmCiMserat,  dum  per  circuitum  irem,  \  tardationem  moderalius  pollicetur. 


m 

Desiderabiliii 


el  pseudomagistros  praevenirem,  impediebar  pluri- 
mum  venire  ad  vos ,  quos  sicut  in  principio  cpislolae 
dixi  videre  desidcro.  Sed  nunc  ulterius  non  hahenz 
iocum,  id  est  causam  morandi  in  his  regiombus^ 
quia  omnes  notitia  Dei  rcplevi ,  sed  cupidilatem  diu 
habens  veniendi  ad  vos  ex  muUis  jam  pra!cedentibu$ 
annis ,  cum  coepero  proficisci  in  Uispaniam,  ad  quam 
diiBcile  itur  a  pseudoapostolis,  et  ideo  tardare  licuit : 
spero  quod  pra:teriens  videam  vos.  \jdetur  hasc  in 
Achaia  posilus  dicere  apud  Gorinthum,  Qu»  utique 
Acbaia  vicina  et  cobaerens  est  Blacedoniae.  In  quibus 
locis  degens,  cum  singula  quaeque  peragrasset,  Evan- 
gelium  praedicans  in  his  duntaxat  linibus,  ubi  Gbri- 
stus,  anie  nou  fuerat  praedicatus,  et  agnitione  Dei 
replesset  omnia  ,  dicit  se  ullerius  locum  non  habere  B 
in  his  regionibus,  id  est  nuUum  sibi  superesse  Gbri- 
sti  praedicatione  vacuum ,  eltempusjam  adesse, 
quo  desiderium  suum  videndi  Romanos  debeat  im- 
piere,  quod  conceptum  ex  muitis  annis  gerebat,  sed 
propler  alios  assidue  convertendos ,  distulerat.  Nec 
falsum  loquilur,  qui  se  in  Hispaniam  profecturum 
pollicetur.  Profectus  est  enim  ,  sicut  Hieronymus 
et  Beda  caeterique  doctorcs  testantur.  Unde  et  Nar- 
bonam  praeteriens,  quemdam  discipulum  suum  no- 
mine  Paulum,  fertur  ibi  reliquisse  episcopum.  Per- 
venil  igitur  usquc  ad  Hispanias,  et  a  mari  Rubro 
usque  ad  Oceanum  praedicando  cucurrit,  imitans 
Bolis  cursum  ab  oriente  usque  ad  occasum ,  ut  ante 
ei  lcrra  deficeret  quam  studium  praedicandi.  Quia 


enim  suscipimusbona  quaecito  metuimus  aufereiida; 
securius  vero  negligimus,  quae  nos  dintius  coutenta* 
ros  credimus. 

c  Nuncergo  proGciscar  Jerusalem  ministrare  saih 
c  ctis.  Probaverunt  enim  Macedonia  et  Achaia  col* 
c  lationcm  aliquam  facere  in  pauperes  aanctoramt 
c  qui  sunt  in  Jerusalem.  Placuit  enim  eiSy  ei  Mk" 
i  tores  sunt  eorum.Nam  si  spiritalium  eorum  parti» 
c  cipcs  facti  sunt  gentiles,  debcnt  et  in  camalilws 
c  ministrare  eis  (7  Cor,  ix).  Hoc  igilur  cum  con« 
c  summavero,  et  assignavero  eis  fruciiim  hoDC, 
c  proflciscar  per  vos  in  Hispaniam.  Scio  autemquo' 
c  niam  veniens  ad  vos,  in  abundantia  benedictioois 
c  Ghristiveniam.» 

Quandoquidem  hic  amplius  non  haI)eo  locom  et 
vos  dcsidcro,  igitur  non  indilate  proficiscar  JerMMM- 
/em ,  ut  inde  veniam  ad  vos.  Proficisr^r  mimsinui 
sanctis ,  qui  rerum  suarum  venditarum  preiia  p(H 
sucrunt  ad  pedes  apostolorum  (Act.  iv).  Et  habeo 
quod  illis  ministrem,  quia  probaverunt^  id  esl  pfo- 
bum  juslificavcrunt,  Macedonia  et  Achaia^  id  esl 
Bfaccdones  et  Achaici ,  collationem  aliquam  faem. 
Non  ergo  coegi,  sed  ipsi  probaverunt  facere  allqvaA 
collationcm  pecuniae in  pauperes  sanctorum^\A.  est  itt 
ilios  sanciorum  qui  sunt  pauperes  in  JerusaUm.  fha 
enim  omnes  sunl  paupcres,  sed  illi  qui  omnia  rai* 
didcrunt,  et  ad  pedes  apostolorum ,  ut  diximoSi 
pretium  posuerunt.  Hic  subtilitcr  et  verecunde,  doa 
laudat  Graecos,  hortatur  Romanos,  facilius 


ergo  et  apud  Hispanias  pseudoapostolos  praevenire  ^  devotae  mentcs,  ad  bene  agendum  exemplis 


festinabat,  cum  in  Hispaniam,  inquit,  proficisci  coe- 
pcro,  spero  quod  videam  vos ,  quasi  dicat :  Ex  me 
nil  possum,  sed  spero  quod  Deus  dabit  ut  vos  vi* 
deam,  el  hoc  praeteriens ,  quia  non  indigetis  longa 
mora,  et  alii  prorsus  indigent  adventu  meo.  Spero 
quud  videam  vos,6f  a  vobis  deducar  Hluc,  si  interim 
vos  praeparatis,  ne  me  a  cacteris  retardetis,  videlicet 
si  vobis  primum  fruitus  fuero ,  id  est  si  primum  de 
vobis  fructum  habucro,  si  primum  de  vestro  fructu 
Letatus  fuero,  et  hoc  ex  parte  vestrum  ,  id  est  ex 
iiiis  qui  nondum  talcm  fructum  faciunt,  qualcm 
oporiet.  Quod  ait ,  spcro  quia  prxtericns  videam 
▼08,  non  ita  accipiendum  est,  quasi  taro  pano 
amorc  crga  Ronianos  tenerctur,  ut  cos  in  transilu  n  danum  curantcs,  ct  excmplum  bonae  conversationit 


qoam 

sermonibus  invitantur.  £t  qui  per  misericordiam 
Dei  vivunt,  misericordes  dcbent  esse  confratribos« 
Probaveront,  inquam,  facere  rerum  suarum  coUa-* 
tionem,  quam  sanclis  egentibus  miltant ,  quia  pU- 
cuit  eis  hoc  facere,  ct  mcrito  placuit,  quia  debilores 
sunt  eorum.  Similiter  et  Romani  sunt  debilores  eo- 
rum.AdeovuIt  Apostolus  csse  misericordes,  nl  el 
hoc  debcri  dicat  ab  eo,  qui  miscricordiam  exspectau 
Debitores  sunt.  Nam  si  gentiles  facti  sunl  pariidpes 
spiritalium  eorum,  id  cst  spiritalium  bonomm  qoae 
habcnt  Ilebrxi,  qui  prxdicatores  cis  miserunl,  de^ 
bent  ipsi  genlilcs  ministrarc  eis  in  carnalibus  bonis. 
Isti  sc  tolos  dcdcrant  divinis  obsequiis,  nihil  muA- 


soluroroodo  et  aliquo  pergens  judicaret  visendos. 
Unde  subjungit,  si  vobis  primum  ex  partc  fruilus 
fucro.  In  quo  utique  in  ipsorum  potestalc  vidctur 
poncrc ,  quandiu  pro  cis  dcbcat  rclaxare  proposi- 
tum  alio  pcrgeudi ;  ct  hoc  quodammodo  amorem 
ipsorura  erga  se  invitat  ct  nutrit,  ut  ipsi  insaliabili 
crga  Apostolum  tencanlur  alTeclu,  sciantctiam  ipsum 
id  habere  propositi ,  ut  non  prius  ab  cis  discedat, 
iieque  alio  quam  charilatis  ipsorum  gratia  pcrfrua- 
tur  ;  non  tamcn  ex  integro ,  sed  ex  parte  salisfiet  ei- 
dem  charilati.  Praemonet  cnim  quod  prxferenda  sit 
cis  necessius  cvangelizandi  pluribus.  Et  bene  his 
guos  nondum  sccundum  carncm  viderat,  cl  ad  quos 
ifoadum  Jo  corpore  Tcoeral,  praescntiam  sui  el  re- 


dabant  crcdcntibus.  Ideoque  geniiles  qui  non  pote- 
rant  oronia  quae  mundi  sunt  relinquere,  conslitoit 
illis  Apostolus  tanquam  stipcndiarios,  provinciales, 
ut  cx  rcbus  suis  victum  eis  ministrarent.  Ei  qoia 
illis  hoc  placuit,  igitur  cum  ego  consummavero  hoe 
ministerium,  et  assignavero,  id  est  subsigno  uniuscD- 
juscunque  ecclesiae  vel  regionis  tradidero  eta  fruetMm 
hunc  cx  bona  arbore  mtum,proficisear  per  vom  im  Bi* 
spaniam,  et  ideo  interim  vos  corrigite,  per  vot 
transibo,  nec  inuliliter,  sed  scio,  id  esl  cerlus  safli 
quoniam  veniens  ad  vos,  veniam  in  abundamiia  l«a#* 
dictionis  Christi,  id  est  mulium  vobis  prodem.  Ibc 
non  nisi  per  spiritum  piophetiae  poUioeUir.  Sapit 
\\oii\u\m  \\mtvv\<^  ^ii\  ^cvr^  de  foturis»  quod  mb 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOUS  PAULl.  —  W  EPIST.  AD  ROM. 


800 


solum  in  benedictione  Chrisli,  sed  et  in  abundantia  A  cramentis  seroper  astringat«  Oksecro,  inquit,  per 


benedictionis  venturus  bit  ad  eos,  ubi  et  venientis 
l^atia,  et  suscipienlium  mcrila  paritcr  dcsignan- 
tur. 

c  Obsecro  igilur  vos,  fratres,  per  Dominum  no- 
c  strum  Josum  Christum  et  per  charilatera  Spirilus 
c  sancti,  ut  adjuvelis  me  in  orationibus  vcstris  ad 
c  Deum,  ut  liberer  ab  inridelibus,  qui  sunt  in  Jiidxa, 
c  et  obsequii  mei  obialio  acccpia  fi.it  in  Jenisalem 
c  sanctis,  ut  veniam  ad  vos  in  gaudio  per  volunta- 
c  tem  Dei,  ei  refrigerer  vobiscum.  » 

Quandoquidem  iturus  sum  Jerusalem ,  ac  deinde 
ad  vofi  migraturus,  igilur  obsecro  ros,  fratres,  ut  si 
roe  vultis  videre,  impetretis  orando  ut  possim  libe- 
ratus  ad  vos  venire.  Obsecro  vos  per  Dominum  no- 
strnm  Jesum  Christum  et  per  cltaritatem  Spirilus  ' 
taneti^  id  est  quam  Spiritus  sanclus  dat,  ut  si  Doroi- 
num  Jesum  diligilis,et  si  in  vobis  est  cbaritas  quam 
Spiritus  sanctus  facit,  adjuvetis  me  in  orationibus 
vestris  ad  Deum^  ut  quod  ego  solus  obtinere  nequeo, 
vestris  adjutus  orationibus  oblineam.  Multi  cnim  in 
uDum  dum  congregantur  unanimes,  fiunt  roagni,  et 
iDiiltorum  preces  impossibile  est  ut  non  impelrent. 
Adjuvetis  me  ut  liberer  ab  inpdelibus  qui  sunt  in  Ju- 
daea,  ne  me  diutius  teneant,  et  salutem  vest/am  alio- 
rumque  retardent,  nec  victiim  quem  sanctis  defero, 
lollant.  Orate  ut  liberer  ab  his  incredulis,  ut  oblatio 
obsequii  mei,  id  est  mihi  injuncti,  fiat^  accepta^  id 
est  suOiciens,  non  diminuta,  sanctis  in  Jerusalem. 


Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  et  per  charita* 
tem  Spirilus  sancti,  ut  adjuvetis  mc  in  orationibus 
vestris  ad  Deuin,  ut  iiberer  ab  infideiil^us  qui  sunt 
in  Judaea.  Non  lamen  pati  meruit  ab  incredulis  ea 
pro  Christo,  quae  ad  apostolatus  ejus  gloriam  perti- 
ncnt,  sed  impediri  veretur,  ne  diutius  obstaculis  re- 
tentus  vel  roinus  gratum  exhibeat  sanctis  ministe- 
rium,  vcl  desiderium  ejus  quod  erga  Romanos  ha- 
bet  visendos,  diutius  diOcratur.  Si  enim  haec  ita 
gcsserit,  tunc  pro  bene  gestis  gaudcns  rebus,  cito 
veniel  ad  eos  per  voluntatem  Dei,  et  refrigerabitur 
cum  eis,  id  est  requiescet  in  charitate  et  bonis  ope- 
ribus  eorum.  Ibi  enim  refrigerium  babet  Apostolus, 
ubi  requiescit  Spiritus  sanctus. 
*  c  Dcus  autem  pacis  sit  cum  omnibus  vobis. 
c  Amen.  » 

Ego,  inquit,  cito  venire  cupio.  Sed  sive  cito,  sive 
tarde  venero,  Deus  pacis  sit  cum  omnibus  vobiSf 
Amen^  qui  vos  omnes  in  pace  custodiat,  id  esi 
Christus  qui  se  usque  in  linem  sxculi  cum  suis  fu- 
turum  promisit.  Pulchre  aulem  in  pace  finivit,  duo- 
bus  populis  in  concordiam  revocatis,  ostcndens 
quia  non  nisi  in  pacificis  Deus  pacis  inhabitat.  Ex 
hoc  autem  loco  incipit  multos  proponere,  quibus 
Romani  debeant  credere.  Nam  subdit : 
CAPUT  XVI. 
c  Coromendo  autem  vobis  sororem  nostram  Phoe- 
c  ben,  quae  est  in  ministerio  Ecclesiae  quse  est  Ceu- 


Vel  accepta,  grata  et  placcns  eis,  ut  intelligentes  p  c  chreis,  ut  eam  suscipiatis  digne  in  Domino  san 
charitatem  meam  erga  se,  mecum  unanimcs  gra- 
tias  agant.  Magnus  cnira  mihi  profectus  erit,  si 
meo  ininislcrio  Isetificati,  Deum  iaudaverint.  Orale 


ul  ha>c  ila  coniplcaro,  sicq'.ie  venire  possim  ad  vos 
in  (jaudio  futuri  profeclus  vestri  per  voluntatem  Dei^ 
et  refrigerer  vobiscum^  id  est  reqiiiescam  in  pace  et 
concordia  vestra.  Non  enim  refrigerium  habeo  in 
vobis,  si  dissidcntes  fueritis.  Licet  per  prophetiam 
dixissel  supcrius,  quia  veniens  ad  vos,  in  abundan- 
tia  benedictionis  Chrisli  veniam,  nihilominus  tamen 
sciebat  eliain  in  his  quae  manifeste  futura  cognove- 
ral,  orationera  csse  necessariaro.  Quae  utique  nisi 
fuissct  adhibita,  scqueretur  sine  dubio  non  impleri 
quae  fucrant  propheiata.  Quis  ergo  esl  qui  haec  le- 


c  tis,  et  assistatis  ei  in  quocunqiic  negotio  vestri 
c  indiguerit.  Etenim  ipsa  quoque  asiitit  multis  et 
c  roihi  ipsi.  > 

Cenchre^e  dicitur  locus  Corintho  vicinus,  id  est 
porius  Corinthi.  Phoebe  autem  et  nobilissima  et  di- 
tissima  mulier  erat,quae  ecclesiam  in  loco  Cenchreis 
sua  substantia  sustenubat.  Et  tunc  temporis  pro 
aliquo  negotio  Romam  profecta  est,  et  ideo  eam 
Romanis  commendat  Apostolus,  ut  suscipiant  eam 
digne  sanctis,  ut  dignum  est  sanctos  suscipi,  et  per 
eam  fortasse  misit  hanc  epistolam.  Docet  etiam  fe- 
minas  locus  iste  apostolica  auctoritate  in  ministerio 
ecclesiae  constilui,  in  quo  positam  Phoeben  Aposto- 
tus   nunc  magna  laude    commendat,   enumerans 


gens  vel  audiens  quod  Paulus  deprecetur  eos  qui  D  etiam  gesta  ejus  prseclara,  ct  dicens  quia  intantuni 


Romae.sunt  orare  pro  se,  conlcmnat  orationcs  Ec- 
clesiae  poslularo,  eliam  si  inferiores  meritis  esse  vi- 
deantur  hi,  a  quibus  oratio  postulatur?  Ecce  enim 
Patilus  apostolicis  pra^ditus  meritis,  discipulos  hu- 
nulitcr  hortatur  ut  orcnl  pro  sc.  Notandum  ctiam 
quia  sunt  nonnulii  qui  dicunt  :  Quare  laboremus 
bonis  operibus  ad  vitam  pcrvenire?  Nam  si  praede- 
slinati  suinus,  sine  dubio  ad  eam  pen'eniemus. 
Q.iorum  errorem  dcslituit,  duin  Romanos  hortalur 
i;t  orcnl  impleri  ea,  qiiae  ipse  pcr  spirilum  prophc- 
tiae  fulura  piacdixerat.  Dcus  enim  mulla  sic  pra*de- 
stinavit  futura,  ut  sancti  ea  cum  laboreoblineant; 
et  ideo  qui  laborare  ncglcxerit,  non  apprehendet 
iiU.  Videamus  quam  validis,  quamquc  reiigiosis  sa- 


omnibus  astitit,  et  in  necessitatibus  prxsto  fuit,  ut 
etiam  mihi  ipsi  in  nccessitatibus  meis  aposlolicis 
devotione  mentis  astiterit.  Ostendit  etiam  quia  bi 
qui  bono  operi  in  ecclesiis  dant  operam,  vicem  re- 
cipere  debent  a  fratribus  et  honorem,  ut  in  quibus- 
cunque  necesse  fuerit,  sive  spiritalibus,  sive  etiam 
carnalibus  ofiiciis,  adjuventur;  et  honorifice  ba- 
beantur. 

c  Salutate  Priscam  et  Aquilam  adjutores  meos 
c  in  Chrislo,  qui  pro  anima  mea  suas  tervices 
c  supposuerunt,  quibus  non  solus  gratias  ago,  sed 
c  et  cuncta'  ecclesiae  gentium,  et  domesticam  co^ 
c  rum  ecclesiam.  > 

Prisca,  quae  in  Actibus  apo3tolorum  Priscilla  no- 


807  ilCRTEI  BURGIDOLENSIS  MONACm  8CI 

ininatur,  axor  erat  Aquilae.  De  nis  enim  dicit  Lu-  A     Quamyis  nihil  egregium  pne  cxteris  hoic  Tidei* 
cas :  c  Egressus  ab  Atlienis  Paulus  venit  Gorin- 


thum  {Act.  zviii).  >  Et  invenit  quemdam  Judaeum 
nomine  Aquiiam,  Ponticum  gcnere,  quinuperve- 
nerat  ab  Italia,  et  Priscellam  uxorem  ejus,  eo  quod 
pr^ccepisset  Ciaudius  discedere  omnes  Juda^os  a 
Roma,  accessit  ad  eos.  Et  quia  ejusdem  erat  arlis, 
roanebal  apud  eos,  et  operabatur.  Erant  autem  sce- 
nofactoriae  artis,  id  est  artifices  tabemaculorum, 
Tidelicet  sutores.  Creditur  autem  quod  quia  illo 
tempore  pulsis  ex  urbe  Judxis  per  praeceptum  Cae  • 
saris  Corinihum  venerant,  rursum  mitigata  principis 
s^vitia,  Romam  regressi  essenl  quando  Pauius  hane 
misit  epistolam.  Hi  crgo  adjutores  ejus  in  Christo^ 
id  est  in  Christi  praedicationc ,  quia  recte  credide- 


tur  ascribi,  tamen  boc  ipsum  quod  dilectissimus  tU 
Aposloio,  manirestai  euro  laudabiiem  et  salutatloiit 
dignum  esse. 

c  Salutate  Urbanum  adjutorem  nostmm  in  Cbri«> 
c  sto  Jesu,  et  Stachyn  dilectum  meum.  > 

Et  istos  salutaiione  dignos  c^teris  conjonglt,  sed 
Urbanum  iu  laude  pncfert.  lilum  enim  adjutorm 
apostolorum  in  C/irfs(o,  id  est  participem  apostolid 
operis ;  Stachyn  vero  dilectum  stmm,  id  est  amlcom 
proprium,  clsi  non  adjutorem,  dicit. 

c  Salutaie  Apelten  probum  in  Christo.  > 

Ilic,  etsi  non  specialis  amicus  erat  Apostoli  vel 
particeps  aposlolici  operis,  tamen  per  tenUUones 
iiivcntus  est  fideiis  in  Christo.   Intelligitur  enim 


rant,  ct  apostolici  laboris  se  socios  fecerant,  ut  et  B  pcr  multas  tribulationes  patienter  et  fortiter  su- 


ipsi  hortareniur  caetcros  ad  fidem  rectam,  denique 
Apolio  quamvis  excrcitatus  esset  in  Scripturis,  ab 
his  tamen  in  via  Domini  diligentius  est  instruclus. 
Quos  et  apparet  Judaeorum  insidiis ,  Paulo  pericli- 
tante,  semetipsos  subjecisse,  ut  ille  liber  absccde- 
ret.  Et  hanc  corum  laudem  ipse  non  silet,  sed  om- 
Dibus  eam  ecclesiis  admirandam  tradit.  Supposue- 
ncnl,  inquit,  pro  anima  mea  cervices  $ua$  quibus  non 
solus  ego  gratias  ago,  ssd  et  cunctm  ecclesice  gen- 
tium.  Merilo  cniin  gcntium  ecclcsi»  his  gratias  age- 
bant,  qui  scipsos  morti  obtulerant,  ut  docior  gen- 
tium  liber  evadcret,  cl  ad  opus  pr%dicationis  excur- 
reret.  Unde  Romani  eis  obedire  debent,  quia  pro 
exhortatione  ad  confirmationem  eorum  Romam  re 


stentatas  transisse,  et  ideo  probus  ab  Apostolo  pro* 
nuntiari,  juxta  quod  superius  ait ,  quia  c  iribuUtio 
paiientiam  operatur,  patientia  autem  probatioDeoi 
(Rom.  V,  Jac,  i).  > 
c  Salutate  eos  qui  sunt  ex  Aristobuli  domo.  » 
Aristobulus  fuisse  congregator  fratrum  in  Cbri- 
sto  intelligitur.  Cujusfactum  sic  probat  ApostoloSi 
ut  cos  quos  ille  congregabat,  dignos  salutatione  soa 
dcsignaret. 
c  Salutate  Herodionem  cognatiim  meum.  » 
Hic  tantum  cognatus  Apostoli  dicitur;  nuIIiiM 
ejus  evidcnter  meritum  ostendilur,  nisi   quod  reli- 
giosus  in  Christo  fuisse  declaraiur,  cum  ab  Apo- 
stolo  salutatur. 


versi  sunt.  Hos,  inquit,  salutate,  et  domesticam  eo-  ^      c  Salutate  eos  qui  sunt  ex  Narcissi   domo,  qvi 
rum  ecclesiam^  id  cst  fainiliam  ipsorum,  quia  san-      c  sunt  in  Christo.  > 


ciitatero  eoruro  imitatur. 

c  Salutate  Epxnetum  dilectum  mihi,  qui  est  pri- 
«  mitivus  Ecciesix  Asiae  in  Christo  Jesu.  > 

Iste  priroiis  oronium  ex  Asia  credidisse  intelligi- 
tiir,  et  ad  Romanorum  confirmationem  venisse  Ro- 
roam.  Sic  et  alii  quos  salutat  Apostolus,  intelligun- 
lur  illuc  venisse  pro  fratrum  aedificatione. 

c  Salutate  Mariam,  quae  multum  laboravit  in 
«  vobis.  > 

Ei  haec  pro  utilitate  Ecclesiae  non  exiguum,  sed 
multum  et  magnum  laborem  instituit. 

c  Salutate  Andronicum  et  Juniam  cognatos  et 
4  concaptivos  meos,  qui   sunt  nobiles  in  aposto-  d  rum  laborasse. 


Narcissus  dicitur  fuissepresbyter,  qui  peregri- 
nando  confirmabat  fratres  exhortationibus.  Etquia 
praesens  tunc  uon  erat,  suos  Apostolus  salutaL 
Qula  vero  non  omnium  illorum  merita  noverat,  di- 
scernit  qui  sunt  in  Domino,  id  est  eos,  qui  digni 
sunt  salutatione  mea  propter  merittmi  quod  habeiil 
in  I>omino. 

c  Salutate  Tryphaenam  et  Tryphosam,  quae  labo- 
c  rant  in  Domino.  > 

Labor  istarum  non  pro  boc  mundo  fiebat,  noe 
pro  Yita  praesenti,  sed  pro  spe  quam  habebant  in 
Domino.  Intelliguntur  autem  in  ministerio  sancto- 


<  lis,  qui  et  ante  me  fuerunt  in  Christo  Jesu.  > 

Hi  secundum  camem  cognati  fuerunt  Pauli,  et 
cum  eo  causa  fidei  caplivitatem  pcrtulerunt.  De 
quibus  et  hoc  forlasse  potest  intelligi,  quod  ex 
ficptuaginta  duobus  discipulis  Domini  fucrint,  qui  et 
apostoli  jure  nominantur.  Ideo  nobilet  dicuntur  in 
apostolis^  id  ost  in  illis  septuaginta  duobus,  ^ut  et 
ante  Paulum  fuerunt  in  Christo,  id  cst  in  Christi 
fide.  Yel  ipsi  duo  fuerunt  ante  eum  in  Cbristo,  quia 
secuii  sunt  priores  apostolos,  et  ideo  nobiles  in 
apostolis  dicuntur,  id  est  inter  praedicatores,  qui 
^scipuli  erantapostolorum. 
c  Salutate  Ampliatum  dilectissimum  mihi  in  Do« 


c  Salutate  Persidem  charissimam,  quae  multum 
c  laboravit  in  Doroino.  > 

Haec  longe  praefertur  istis  duabus,  quia  et  charis- 
siroa  dicitur,  vl  non  bolum  laborasse ,  sed  et  mul» 
turo  laborasse  in  Doroino  asseritur. 

c  Salutate  Rufum  clectum  in  Domino,  et  ma- 
c  trem  ejus  et  meani.  > 

Hunc  credo,  sciebat  Apostolus  esse  de  numero 
non  multoruro  qui  vocaii  sunt,  sed  paucorum  qni 
elccii  sunt  {Matth.  xx).  Vel  electus,  id  est  promo- 
tus  erat  ad  ecclesiasticas  rcs  agendas ,  ut  in  aliqvo 
gradu  honoris  pneesset.  Cujus  et  mata  UDtom 
meritum  habuit,  ut  etiam  Apostolus  suam  liaae 
DomlnaNerUmatrem,  uaumque  com  eopailitui  ik 


809 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


SiO 


matris  affectum,  sicut  Joaunes  cum  Christo  (Joan,  jj^  eniiam  praedicant,  sed  iutentione  acelplendi  ab  eis 

cibos,  et  per  dulces  sermones,  quibus  Yeoenum  ne- 
quiliae  suae  dalciter  infundunt  et  per  benedictione$ 
fallaces  seducunt  corda  innocentium.  Hoc  cnim  esC 
proprium  haereticonim,  et  eorum  qui  decipiunt  au- 
dicntes,  ut  dulciter  eis  loquantur.  Scmper  insidiosa, 
callida,  blanda  est  adulalio  :  pulchreque  adulator 
apud  philosophos  deflnitur  Liandus  inimicus.  Pos- 
suntdulces  eorum  scrmones  intelligi  peccatorum 
allevationes,  dum  dicunt  ea  non  esse  grayia ,  et  se- 
curitatem  peccandi  praebent  staltis,  promittentes 
eis  impunitatem  cx  Dei  misericordia,  orebroque  be- 
nedictiones  illis  dant,  ut  sancti  eis  apparcant.  Sic- 
que  seducunt,  id  est  seorsum  a  Tia  rectitudinis  du- 
cunt  corda  innocentium,  id  est  simplicium  cavere 


3L1k).  Eadem  enim  femina  etRufl  mater  erat  secun- 
dum  carncm,  et  Pauli  secundum  charitatem  ac  be- 
neficentiam.  Yel  fortasse  carnalis  matcr  Apostoll 
erat  tunc  Romac  degcns  cum  ista. 

c  Salutaie  Assyncritum,  Philcgontem,  Hcrmam, 
c  Palrobam,  Hermen,  et  qui  cum  eis  sunt  fra- 
c  tres. > 

Isti  quos  nominat  intelliguntur  simul  habitasse, 
et  in  Christiana  amicitia  unanimes  fuisse,  atque 
famosi  in  religione,  et  secum  alios  fratrcs  habui&se, 
qui  non  tanti  meriti  erant  vcl  tanUe  famae.  Puto 
autem  quod  Hermas  iste  scriptor  sit  libelli  illius, 
qui  Pastoris  appellatur. 

c  Salutale  Philologum  et  Juliam,  Nereum  et  so- 


rorem  ejus,  ei  Oiympiadem,  et  omnes  qui  cum  eis  B  nescientium.  Non  enim  Romanis  tantum  qui  tunc 


c  sunt  sanctos.  » 

Et  hi  simul  unanimes  erant,  et  qui  nominatim 
exprimuntur,  majores  fuisse  designantur.  Omnes 
autem  quos  hucusque  salutavit,  intelliguntur  prae- 
clari  fuisse  fide  et  merilis,  ut  eos  jure  deberent  ho- 
norare  Romani,  et  credcre  verbis  eorum. 
c  Salutate  invicem  in  osculo  sancto.  > 
Vos  ipsos  invicem  salutate  in  osculo  non  ficto,  non 
subdolo,  non  libidinoso  sed  sancio,  rcligioso  et  ca- 
sto.  In  osculo  sancto,  id  est  in  pace  Christi  vos 
salutate,  ut  non  simulata  vel  carnalia,  scd  religiosa 
sint  oscula  veslra.  £x  hoc  prxcepto  et  aliis  simili- 
bus,  mos  ecclcsia!  tradilus  est,  ut  post  orationem 
osculo  se  invicem  susciplant  fratres. 

c  Salutani  vos  omaes  Ecclesiae  Christi.  >  ^ 

Per  hoc  diclum  intelligitur  Ecclesias  posse  dici, 
quae  non  sunt  Chrisli.  Unde  Psalmista  :  c  Odivi  Ec- 
ciesiam  malignantium  (Psal.  xxv).  i  Omnium  au- 
tem  illorum  locorum  Ecclesias  dicit  Romanos  salu- 
tare,  ut  crescant  in  fide  ct  rcligione. 

c  Rogo  autem  vos,  fratres,  ut  observctis  eos  qui 
dissensiones  ct  oflendicula  prseter  doctrinam 
quam  didicistls,  faciunt,  et  declinate  ab  illis. 
Hujusmodi  enim  Chrislo  Domino  non  serviunt, 
sed  suo  ventri  (Philip.  iii),  et  per  dulces  sermones 
et  beiiedictiones  sedncunt  corda  innocentium.  i 
Nunc  monet  Aposlolus  ut  super  omnia  caveant  % 
pseutloapostolis.    Quasi   dicat  :  Eos  quos  pra.'niisi, 


in  came  erant,  sed  inagis  omnibus  ubique  tidelibus 
usque  in  finem  saeculijubet  Apostolusut  diligentius 
considcrent  et  perspiciant,  qui  sint  qui  dissensiones 
et  offendicula  in  ecclesiis  generaut.  Dicitnamque 
dissensiones  et  offendicula  commovere,  praeter 
Christi  doctrinam  esse  quam  didicimus.  Et  ideo 
alieiius  a  nobis  sit,  nec  omnino  recipiatur  intef 
Dos,  quisquis  certamina  commovet,  quisquis  servit 
jurgiis  quisquis  lites  excitat  et  studia  contentionis 
exercet.  Qui  enim  tales  sunt,  Chrislo  Domino,  qui 
est  pax  nostra,  non  serviunt,  scd  ventri  suo  potius 
obsequuntur.  Cur  enim  jurgia  et  lites  in  ecclesiia 
suscitentur.  Spirilus  sauctus  per  Apostolum  nunc 
indicat.  Yenlris ,  inquit,  gratia,  id  est  quaestus  el 
cupiditatis.  Unde  et  nonnuli  circumeuiit  domos,  lo- 
quentesad  gratiam  cum  omni  deccptione  adula- 
tiouis,  non  ut  verbo  Dei  aedificent  animas  ad  virlu- 
tes,  sed  ut  per  adulationes  dulcesque  sermones  pe- 
riniant,  ut  etiam  proficere  hortentur  in  vitiis»  lau- 
dantes  ei  benedicentes  ea  quae  correctione  sunt  di- 
gna. 

c  Vcstra  enim  obedientia  in  omnem  locum  divul* 
c  gala  est.  Gaudeo  igitur  in  vobis,  sed  volo  vos  sa- 
c  pientes  esse  in  bono ,  et  simplices  in  malo 
c  (Maiih.  X). 

Ideo,  inquit,  vos  moueo  ut  vltetis  deceptores, 
quia  noii  solum  fides,  sed  et  obedientia  vestra  ubi- 
que  audita  est,  quoniam  estis  in  capite  mundi ;  et  sic 


salutate  et  imitamini,  sed  hos  notate  et  vitate.  Jussi  d  exemplo  vestro  jain  alii  corrumpi  posseut,  si  essetis 


ut  illos  salutetis,  sed  rogo  ut  istos  caveatis.  Rogo 
ro5,  0  fratres,  filii  matris  Ecclesiae,  ut  observetis,  id 
est  discernatis  et  notetis  eos  qui  faciunt  dissensiones, 
id  est  mentium  et  sensuum  discordias ,  et  o/fendi' 
cula,  id  est  fratrum  invicem  offensiones,  ut  alius 
offendat  alium.  Vel  bffendicula,  id  est  culparum 
praecipitia  praeparant,  ui  incautos  rucre  in  opera 
ncquitiae  faciant.  Et  haec  agunt  prceler  doclrinam 
guam  vos  a  bonis  praedicatoribus  didicistis,  quo- 
niam  talia  opera  transgressiones  sunt  sanctae  do- 
ctrinae  quam  accepistis.  Idcirco  observateeos  etde- 
ciinate  ab  illis.  Et  quare?  quia  hujusmodi  homines 
in  subdola  praedicatione  quam  faciunt«  non  Christo^ 
$ed  ventri  suo  serviunt ;  quoniam  non  amore  audi- 
Patrol.  CLXXXI, 


seducti.  Vel  rogo  ut  eos  vitelis,  quia  leviter  obedi- 
tis,  sicut  ubique  jam  divulgatum  est.  Subtiliier 
indiscrctam  et  facilcm  eorum  obedieniiam,  non  iii 
omni  re  laudat,  sed  divulgatam  dicit.  Et  ue  eos 
rursum  .inobedientes  efiiceret,  si  hoc  apertius  cor- 
rigeret,  addidit.  Gaudeo  igitur  in  vobis,  quasi  dicat : 
Facile  obeJitis,  et  hoc  bonum  est ,  atque  hinc  gau- 
deo  quia  sic  obcditis.  Sed  tamen  volo  vos  sapientet 
esse  in  bono  et  simptices  in  malo^  id  est  volo  ut 
sitis  sapientes  in  bono  discemendo  et  sine  aliqua 
parte  mali,  ut  sapienter  disoernatis  quibus  bonum 
obedientiae  praebere  debeatis,  ne  si  incaute  perversit» 
obedientes  fueritis,  bono  vestrd  se  misoeat  malum 
duplicitatis.  Non  enim  simplex  sed  duplex  erit  quod 


811  UCRVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  lif 

egeiitis,  si  et  proplcr  obedienliam  bonum  fuerit ,  et  A  <  Ecclesia.  Salutat  vos  Erastus  arcarius  ciTitalis,  el 
propter  indiscretionem  maluro.  Simplices  silis  in      <  Quartus  frater.  > 


malo.  id  est  sine  aliqua  plicatione,  lioc  est  sine 
sliqua  aJmistione  vel  associatione  sitis ,  ne  bono 
vcslro  se  malum  aliquod  adjungat.  Sapientes  etiam 
in  bono  estote,  ut  bonum  sapienter  et  caute  faciatis. 
SimpUcitati  enim  adjungcre  prudentiam  debetis, 
quatenussic  securitatem  de  simpliciiatepossideatis, 
ut  circumspecUonem  prudeutiae  non  omittatis. 
Simplicitas  enim  et  ignorantiam  quamdam  signiti- 
cat,  ut  siiis  in  malo  simplices,  id  est  nescii,  vide- 
licct  mabini  nescientes  per  actionem. 

f  Dcus  autem  pacis  conterat  Satanam  sub  pedi- 
4  bus  vestris  velociter.  > 

Volo  ut  sitis  sapientes  ad  cavendum  malum. 


Ex  bis  verbis  apparet  cpistoiam  de  Corintho  scri- 
ptam.  De  boc  enim  Gaio  dicit  Corintbiis  :  <  Gratiat 
c  ago  Deo  meo,  quia  neminem  vestrum  baptizavi, 
<  nisi  Crispum  et  Gaium  (/  Cor.  i).  >  Et  de  EnMlo 
scribit  ad  Timotheum  :  <  Erastus  remansit  GoriotU 
(//  Tim.  iv).  Videtur  autem  indirari  de Gaio,  qaoniam 
hospitalis  fuerit,  ut  non  solum  Paulum  ac  siagiiloi 
quosque  adveniantes  Corintbium  bospitio  reoeperil, 
sed  et  Ecclesiae  univers»  in  domo  sua  conTeBtico- 
lum  praebuerit.  Hoc  enim  palenter  innuere  Tidetar 
Apostolus,  qui,  cum  dixisset :  Saluiat  vosGaim  Ao- 
4pe$  meuSf  mox  addidit :  et  universa  Ecclesia  :  IUa  vi- 
delicet  Corinthiorum  Ecclesia,  qux   apud   Gaiuoi 


Sed  Deus  pacis  largitor  et  amator  conterat  velociter  B  conveniebat.  Nam  et  Joannes  cuidam  Gaio  scribil 


Satanam^  id  est  omnem  qui  vobis  adversalur  iu  via 
Dei.  Satanasenim  adversarius  interpretatur.  Quo 
Aomine  hostis  antiquus  designatur,  vel  quilibet 
perversus,  qui  sanctis  ad  Deum  tendentibus  contra- 
ria  molitur.  Sed  Deus  pacis  eum  cito  conterat  sub 
pedibu9  eorum,  ut  suggestio  antiqui  advcrsarii,  roox 
ut  mentem  ipsorum  pulsaverit,  conculceiur  et  con- 
teratur,  atque  in  nihilum  redigatur,  et  omiiis  pseu- 
doprsedicator  vel  quilibet  pacis  dissipator,  cito 
conteratur  aut  de  mundo  toUatur.  Satanam  sub 
pedibusecclesiae  Deuspacis  contrivit,  quia  membra 
ejus,  in  quibus  ecclesiam  persequebatur,  ad  fidcm 
convertens,  ipsi  Ecclesiae  subjugavit. 

c  Gratia  Domiui  nostri  Jesu  Christi  vobiscum.  ^ 
(  Amen.  > 

Ut  Satanas  conieratur,  giatia  Christi  sit  vobis- 
cum  custodiens  vos  et  adjuvans. 

c  Salutat  vos  Timotheus  adjutor  meus,  et  Lucius 

<  et  Jason  et  Sosipater,  cognati  mei.   Saiuto  vos 

<  cgo.  Tertius ,  qui  scripsi  hanc  epistOiam  in  Do- 
(  roino.  > 

Timotbeus  consoi*s  labomm  Apostoli  fuit,  qui 
multo  tempore  cum  eo  ad  praedicandum  perreiit, 
ct  tandcm  episcopus  ab  eo  factus,  magna  sollicitu- 
dine  gubernabat  eccleslam.  Sed  de  Lucio  scriptum 
est,  quia  erant  iu  ecclesia  quae  erat  Antiochise, 
prophet3  et  doctores,  in  quibus  Barnabas  et  Si- 
meon  qui  vccabatur  Niger,  etLucius  Cyrenensis; 


(///  Joan,  i),  qui  forsitan  iste  est,  laudans  eum 
quia  fratribus  ministrabat.  Erastus  autero  ab  arca 
dicitur  arcarius,  quia  dispensator  civitatis  erat 
quasi  curator,  quia  dictante  justitia  civitatem  gu- 
bernabat,  maxime  in  moderandis  preliis.  Ad  laudem 
Ecclesiae  Corinthioium  scribitur  de  isto  Romanis, 
quod  is  qui  princeps  erat  civitatis,  non  erubesceret 
in  Christum  credere  crucifixum,  et  crederitibas  in 
eum  salutationem  dirigere.  Hos  orones  Aposlolus 
enuroerat  nominatim  in  salutatione  Romanoruro,  ul 
scirent  quales  et  quauti  viri  congauderent  bono  in« 
coepto  eoniro. 

c  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  omiiibuo 
c  vobis.  Amen.  > 

Tot  et  unti  salutationem  vobis  mandant,  aed  gra- 
tia  Christi  vobiscuro  roaneat.  Hoc  paulo  anle  diie- 
rat,  sed  prae  nimielate  aestuantis  arooris  repetit  quod 
valde  cxoptat. 

<  Ei  autem  qui  potens  est  vos  confinnare  juiu 
c  Evangeliuro  roeum  et  praedicationem  Jesu  Christi, 
c  secundum  revelationem  mysterii  temporibus  aeter- 
c  nis  taciti,  quod  noiic  patefactum  est  per  Scriplu- 
c  ras  propheUrum,  secundum  praeceptum  aetemi 
c  Dei  ad  obedilionem  fidei  in  cunctis  gentibus  co- 

<  gniti,   soli  sapienti  Deo  per  Jesum  Christiim, 

<  cui  honor  est  et  gloria  in  saecula  saeculorum. 

<  Amen.  i 

Ego  vos  in  hac  epistola  sic  instruxi  et  monui^sed 


Jason  vero  ille  est  Thessalonicensis,  qui  in  Actibus  D  ei  qui  potens  est  vos  confirroare,  soli  sapienti  Deo 


apostolorum  legitur  {Act.  xiii,  xr,  xxiv),  et  Sosi- 
pater  Berrhoeensis.  Hl,  inquit,  vos  saluUnt.  Ac  si 
diceret:  ilis  estis  curae.  Et  ego  qui  scripsi  epistolam, 
saluto  vos  in  Domino.  Tertius  nomine,  non  numero» 
ut  Timotheus  qui  specialis  adjutor  dcsignatur,  pri- 
mus  iutelligatur ;  deinde  Lucius  ct  Jason  et 
Sosipntcr,  quasi  unus  accipiatur,  secundus,  sicque 
&criplor  cpistolae  tcrtius.  Vel  post  Jasonem  et  Sosi- 
p?trera  lertius,  qui  videlicet  scriplor  vel  ipse  Apo- 
stolnscstinteirgcndus;  vel  ut  aliis  visum  est,  no- 
lavius  Apostoli.  Nam  melius  est  ut  Tertius  intelli- 
gatur  romen  proprium,  quia  Terlius  interpretatur 
adjnngens^  id  est  applicans  se. 
<  Salutut  vos  Gaius  hospcs  meus,  et  universa 


sit  honor  et  gloria  in  saecula  sa^culorum.  Deo  a  quo 
sunt  oronia,  dat  gloriaro,  ut  coeptum  Romaiiornm 
(quia  potens  est)  dignetur  complere,  confirmando 
in  fide  et  chariute  animas  eoruro,  in  quo  epistobi 
summa  notatur.  Et  sit  gloria  7111  potens  est  vos  coii- 
firmare  juxta  Evangelium  meum  et  pradicationem 
Jesu  Christi^  id  est  qiii  poiest  vos  ad  untum  per^ 
fectionem  ducere,  quantam  ego  evangelizo;  et 
quantam  Christus  priedicavit  ct  praedicando  insti- 
tuit.  Quod  Evangeliuni  et  qux  praedicatio  fit  seciiit- 
dum  revelationem  mysterii,  id  est  secundum  quod 
revelatum  est  de  occiilto  Dei  consilio  ipsom  myste- 
riu.m  iiicarnationis  Christi ,  mysterii  dico,  tadH 
ceternis  temporibus,  id  est  spatiis  quae  fueruDt  anto 


St5 


COMMENT.  m  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


8ii 


roundi  oonslilationein,  quia  ftoli  Deo  notum  erat  A  ut  alia  taceam,  ipee  praecepit  bapiiiari  omnefi  gco- 


quod  unigenitus  patris  humaniutem  pro  hominum 
salute  esset  assumpturus.  Sed  et  facto  jam  mundo» 
tacitum  est,  hoc  mysterium  Christi  iucarnationis, 
et  bumanae  rcparationis,  quia  licet  aliquatenus  esset 
antiquis  patribus  notum,  nuUi  tamen  eorum  plena- 
rle  fuit  cognitum.  Quod  nunc  patefaclum  ut  per 
Scripturas  proplietarum,  id  est  advenlu,  Christi  re- 
velatum  est,  Scripturis  prophetarum  ab  eo  resera- 
tis»  qu»  testimoninm  dant  huic  praedicationi.  Pate- 
factum  esi  Hcundum  pr^Bceptum  asterni  Dei^  id  est 
secundum  quod  praBcepit  Deus,  qui  hoc  ab  aeterno 
ordrnaverat.  Et  est  patefactum  ad  obeditionem  fidei 
in  cnnctii  gentibus^  id  est  ad  hoc  manifestum  cst 
nunc  in  universis  nalionibus,  ut  orones  obediant 


tes  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti 
(Matth»  xxvni ;  Jf Afc.  xvi),  ubi  praecipue  commen- 
dataesi  hujus  individuae  gloria  Trinitatis.  Quod  vero 
additum  est :  Cui,  ut  diceretur,  cui  gloria,  cum  suf- 
liceret,  si  dictum  esset,  ei  autem  gloria,  inusitatam 
nostrae  linguae  locutionem  indicat,  non  sensum 
quem  requiramus,  vel  de  quo  ambigarous,  insinuat. 
Quid  sensui  dcperit,  si  dicamus,  et  gloria  cui  per  Jc- 
sum  Christum  gloria?  hoc  namqiie  est  ei,  per  Jesuni 
Christum  cui  gloria,  quod  est,  cui  per  Jcsum  Chri- 
stum  gloria.  Sed  alter  horum  inusitalus,  aller  usi- 
taUis  ordo  verborum.  Yel  dictum  est,  ei  gloria  cui 
per  Jesum  Christum  gloria,  sive  ei  gloria  per  Jesum 
Christum,  cui  gloria,  ut  intelligeremus  eum  qui  in 


fldei  bene  operaiido.  Mysterii  dico  olim  taciti  aliis,  B  seipso  scmper  gloriosus  est,  per  incamalionem  et 


sed  eogniti  soli  sapienti  Deo,  quia,  etsi  sit  homini- 
bus  modo  revelatiim,  tamen  suli  Deo  cognitum  est, 
qui  solus  novit  cur  ita  facium  est.  In  quo  reprimii 
Apostolus  inquisitores ,  qui  quaerunt  cur  distulii 
Deus  taiilum,  cur  tol  gentes  perire  permisit.  Solus 
autem  sapiens  Deiis,  Pater  et  Filius  et  Spiritua 
sanctus,  quoniam  Trinitas  unus  Deus  est.  Qui  pro- 
pterea  solus  sapiens  dicitiir  recte,  quoniam  solus 
secundum  sapientiam  suam  et  substantiam  sapiens 
^t,  non  secundum  accidentem  vel  accedentem  par- 
licipationem  sapientiae,  sicut  sapiens  est  rationalis 
quxcunque  creatura.  Trinitas,  iuquam,  est  solus 
sapiens  Deus,  qui  oinnino  ncc  potuit  unquam  esse 
insipiens,  nec  poterit,  non  per  gratiam  particeps 
sapientiae,  sed  sapiens  iromobilitate  naturae.  Soli  ^ 
Igitur  sapieiiti  Deo  gioria  sit  per  Christum  Jesum, 
hoc  est  clara  cum  laude  notitia,  quia  innotuit  gen- 
tibus  Deus  Triniias.  Ideo  per  Jesum  Christumi  quia 


resurrectionemChristiapud  homines  gloriGcari.  Yel 
ei  quipotens  est  vos  conGrmare,  id  est  Trinitali,  sit 
gloria  per  Jesum  Christum,  cui  JesuChristo  et  secun- 
dum  humanitatem  est  honor  et  gloria^  sicut  in  Psalroo 
caiiitur  :  i  Gloria  et  honore  coronasti  eum  {Psal, 
viii.)i  Quodsubjunxit,  in  stecula  s^cu/orum,  morisesl 
Scripturas  divinae,  immensitatem  per  hoc  tempo- 
rum  desigiiare.  Vel  in  saecula  saeculorum,  in  aeterna 
saecula,  quae  digniora  erunt  labentibus  saeculis,  si- 
cui  Sancta  sanctoium  ei  Cantica  canticorum  prae- 
siantiora  sunt  casteris  sanciis  et  canticis ;  vei  sicui 
Rex  regum  et  Dominus  dominorum  caeteris  regibus 
et  dominis  est  praestantior.  Amen  autem  quod  inter* 
pretatur  vere  vel  fideliter^  quasi  ad  conGrmationem 
omnium  quae  superius  scripta  sunt,  in  fine  posuit, 
per  quod  vernaculo  Hebraeorum  sermone  vera  el 
fldelia  esse,  quae  suni  scripta,  signarei. 


I 


IN  EPISTOLAM  I  AD  CORINTHIOS. 


ARGUMENTUM. 

Corinthus  est  civitas  metropolis,  caput  Achaiae, 
decus  Graeciae.  Ad  quem  Paulus  veniens,  multos 
civium  convertit  ad  Gdem.  Ubi  et  Dominus  ei  nocte 
per  visionem  dixit :  Noli  timere,  sed  loquere,  et  ne 
uceas.  Propter  quod  ego  sum  tecum,  et  nemo  ap- 
ponetur  tibi  ut  noceat  te,  quoniam  populus  est  mihi 
multus  in  hac  civiutc.  Sedit  ergo  annum  et  sex 
nenses  docens  apud  eos  verbum  Domini.  Post  cu- 
jus  abscessum ,  subversi  sunt  quidam  eorum  a 
pseiidoapostolis  y  quidain  etiam  a  mundanae  eio- 
quentiae  sectatoribus,  nonnulli  vero  judaicis  tradi- 
lionibus  depravati.  Quidam  etiani  eorum  attendcn- 
les  digniiatem  personarum  in  baptismo,  putabani 
quod  plus  gratiae  et  remissionis  peccatorum  acce- 
pissent,  si  a  dignioribus  et  sanctioribus  viris  baptl- 
zati  fuisscnt.  £t  per  hoc  se  aliis  praeferre  volebaut, 
qui  tam  dignos  liaptizatores  nou  habueraiti.  Multa- 


D  Que  alta  in  eis  erant  schlsmata  et  yitla.  A  quibus 
omnibus  intendit  Apostolus  eos  corrigere  et  modum 
illos  Christianae  conversationis  docere,  scribens  ab 
Epheso.  Haec  epistola  post  iilam  ad  Roroanos  jure 
locata  est,  licet  ante  illam  scripta  sit,  quia  quisquis 
in  flde  jam  instructus  est,  de  qua  cum  Romanis  agi- 
iur,  debet  consequenter  a  subrepentibus  vitiis  cor- 
rigi,  et  in  virtutibus  plenius  informari,  sicut  nunc 
comguntiir  ct  instruunlur  Corintliii.  Ob  hoc  eiiam 
posita  est  hxc  post  illam,  quoniam  in  materia 
quamdam  habet  aflinilatem  cum  illa.  Ut  enim  illi  du 
meritis  suorum  antecessorum  gloriabantur,  et  suam 
salvationem  non  gratiae  deputabant,  sed  quidam 
legis  observationibus,  quidam  vero  facultati  ingenii 
et  libertati  arbitrii ;  sic  et  isti  de  sanctitate  suorum 
baptizatorum  gloriantes,  et  quidquid  boni  habebant 
ilii  ascribentes,  alii  aliis  praeferri  volebant.  Sed 
veniamus  ad  litieram. 


118 


hERVEI  BURCroOLENSIS  MONACm 


811 


CAPUT  PRIMUM. 


f  Paulus  vocatus  apostolus  Christi  Jesu  per  to- 

luntatem  Dei,  et  Sobthenes  fraier,  Ecdesiae  Dei 

quae  est  Corinlhi,  sanctiAcalis  in  Christo  Jesu, 

vocatis  sanctis,  £um  omnihus  qui  invocant  no- 

men  Domini  nostri  Jesu  Christi,  in  omni  loco 

ipsorum  et  nostro,  gralia  vobis  et  pai  a  Deo  Pa- 

tre  nostro  et  Domino  Jesu  Christo.  > 

Paulus  interprelatur  mirabUis.  Et  vere  mirabilis 

doctor,  cui  nuUus  comparari  potest   in  scientia; 

mirabilis  operarius,  qui  plus  omnibus  laboravit. 

Uoc  ergo  nomine  jam  reddit  atlonitos  auditores 

tuos,  et  tanti  nominis  auctoritate  comprimit,  ne 

verbis  scquentibus  audeant  contradiccrc,  vel  inobe- 

dientes  resistere.  Qui  et  vocatum  se  dicit,  ut  majo- 


A  in  onini  loco  ipsorum  Coriuthiorom,  id  est  sobie- 
cto  eis,  hoc  est  cum  omnibus  soffraganeis  Coriotlii, 
cumomnibus  qui  subjecti  Corintho  ot  metropolituue 
civitati.  Cum  omnibus  qui  Deum  ioTocaBt  ia  omni 
loco  ipsorum  Corinlhiorum,  id  est  famulante  illis, 
ct  nostro,  id  est  ad  nos  similiter  pertinente,  sicot  ad 
eos.  De  nostro  namque  apostolatu  sunt  illi  qui  sont 
in  locis  Corintho  subjectis,  et  ideo  scribimus  m  ue- 
ut  Corinthiis.  Deum  autem  invocat,  qui  suis  pred- 
bns  nihil  aliud  ab  eo  quam  ipsum  Deoip  qocrit. 
Quid  enim  invocat  Deum  ut  dives  flat,  Deum  noo 
invocat,  sed  illud  quod  vult  ad  sc  venire.  Quid  enim 
est  invocare,  nisi  in  se  vocare  ?  Nam  cum  dicis  Deo, 
da  mihi  divitias,  non  vis  ut  Deus  ipse  in  te  Teniatv 
sed  vis  ut  divitisc  veniant  ad  te.  Quod  vis  ut  ad  te 


ris  apparcat  auctoritaiis,  quia  non  sicut  caeteri  ab  ^  vcniat,  hoc  invocas.  Si  autem  Deum  invocares,  ipse 


hominibus  est  ad  fidem  vocatus,  sed  a  Christo  ipso 
de  coelo  {Act,  ix).  Qui  ctiam  apostolus^  id  est  mis- 
ftus  Jesu  Christi,  a  quo  audivit :  c  Yade  cgo  longe 
I  ad  c;entes  miltam  te  {Act.  xxii).  >  Aposlolus  Jesu 
Cbrisli  est  per  voluntatem  Dei,  id  esl  a  Christo  mis- 
sus  ad  gentes  per  voluntateni  Palris.  Per  quod  tan- 
git  etiam  ilios,  quos  neque  Christus  miscrat,  neque 
per  Toluntatem  Dei  praedicabant.  Paulus  talis  el 
tantus  scribit  Corinthiis,  et  Sosthenes  frater.  Etiam 
istum  adjungit  ad  confirmationem  omnium  quae  scri- 
bit,  quia  magnae  erat  apud  eos  auctontatis,  utpote 
qui  princeps  ibi  synagogae  fuerat,  et  ad  iidem  con- 
versus,  muUas  a  Judaeis  persecuiioncs  ante  tribunal 


ad  te  veniret,  ipsum  habercs  divitias.  Ergo  ilU  qoi 
propter  sxcularia  commoda«  qui  propter  temenaDi 
felicitatem  invocant  Dcum,  non  invocant  Deum.Sed 
illi  invocant  Deum,  illi  invocanl  nomen  Dominl,  qul 
nihil  ab  eo  qunr^runt  nisi  ipsum,  qui  hoc  ab  eo  pie 
postulant,  ut  ipse  dignelur  in  eos  vonire  et  in  eis 
habitare,  cosqiie  teniplum  sux  glorise  facere.  Mcri- 
toquc  tales  ubicunque  maneant,  socianlur  illis  qoi- 
bus  srribit  Apostolus.  Quos  simul  oinnesi  salutat, 
diccns  :  Gratia  vobis  sit,  qua  vobis  peccala  remit- 
tantur  etvirlutcs  consorvcnlur.  Cratia  lapsisut  re- 
surgant,  slnntibus  ut  mniieant.  Et  pax  sit  vobis, 
qua  rcconciliontur  Deo,  qui  pcr  pcccata  ejus  facti 


Gallionisproconsulisviriliter  sustinuerat  (ilcl.  xvin).  q  sunt  inimici ;  ct  qua  slabilitcr  ei  inhicerant,  qui  non 
"        ~  recesserunt  abojusamorc.  Qaaiscilicctgratiaetpax 

sit  Yobis,  non  a  baplizatoribus  vcstris,  vcl  ab  aliis 
hominibus,  sed  a  Deo  Palre  nostro^  qui  nos  in  filios 
adoplare  dignatus  est,  et  a  Domino  Jesu  Chritto^  id 
cst  salvatore,  rege,  Domino  nostro,  id  est  qui  de  po- 
tcslate  Sntanae  nos  cripuit,  et  suo  domi..io  nos  man- 
cipavit.  Scr^i  namquc  ojus  sumus,  licet  Patcr  cjos 
iios  in  filios  adoptavcrit,  quin  ipse  est  Filius  pcr  na- 
turam,  nosper  gratiam;  illc  Creator,  nos  creatura; 
ille  sine  peccato,  nos  libcraii  a  pcccato. 

I  Gratias  ago  Deo  meo  sompcr  pro  vobis  m  gra  - 
c  tia  Dei,  qua;  data  est  vobis  in  Christo  Jesu,  quia 
f  in  omnibus  divites  facti  cstis  in  illo,  in  omni  vcr- 
I  bo  ct  in  omni  scicntia,  sicut  testimonium  Christi 
I  c  confirinatum  cst  in  vobis,  ita  iit  nihil  vobis  dcsit 
c  in  ulla  gralia,  exspcctanlibus  rcvelationem  Doraini 
c  nostri  Jesu  Cbristi,  qui  etconfirmabit  vos  usque 
I  in  finem  sine  crimine,  in  die  adventus  Domini  no- 
f  slri  Jesu  Cbristi.  Fidclis  Deus  (/  Thes.  t),  per 
c  quem  vocati  estis  in  societatcm  filii  cjus  Jesu 
c  Cbrisli  Domini  nostri.  > 

llaec  epistola  cum  ad  unius  scribatur  populum  ci- 
vilatis,  pro  varictatc  habitanlium,  id  est  sanctonim 
ct  peccalorum,  nunc  laudat  cos,nunc  corripit,  nunc 
docct,  nunc  rcprchendit,  ut  unusquisquc  in  eain- 
tclligut,  quid  pro  sc,  quid  advcrsum  se  dicatur,  ut, 
cum  laudat  cos,  sciant  boni  ad  se  verba  dirigi ;  ti 
cum  reprehcndit,  sciant  qui  malc  egcruiit,  ad  se 
bscc  dici.  Ecce  enim  a  pcrfectis  inchoat,  qoos  multa 


Paulus  et  Sosthenes  scvihuui  Ecclesite  non  baptizan- 
tium,  sed  Dei  qum  est  Corinthi.  Ideo  scribit  Eccle- 
six,  quia  adhuc  siiigulis  Ecclesiis  rectores  non  erant 
consliluti.  Paulus  Ecclesiae  Dei,vidclicct  sanctipca- 
iis,  id  est  baptismo  regeneratis  in  Christo  Jesu,  id 
est  in  figuratione  mortis  et  resurrectionis  Christi 
Jesu.  Sanclificalis  in  Christo,  non  in  Pctro  vcl 
Paulo,  vci  alio  quolibct  bnpiizalore,  quia  Chrislus 
sanctificationem  istain  :cqualitcr  opcratur  per  om- 
nes  suos  minisiros,  ct  idco  nulli  glorianduin  est  in 
mcritis  sui  baptizatoris.  Ecclesix  sc  dixit  scribcrc, 
et  addidit  sanclificatis  in  Christo,  ut  ostenderct 
omnem  Ecclesiam  sanctificalam  fiiisse  in  Christo, 
Bcd  quosilam  iliorum  post  male  coepisse  conversari. 
Scrihit  eliam  vocatis  praedicalionc  evangclica,  ct  ] 
ranctis  bona  convcrsatione  sua.  Vel  vocatis  sanclis, 
iJ  esl  vocatis  ad  boc  ut  sinl  saiicti ;  hoc  est,  ut  non 
recedant  a  regula  sanctilatis,  declinanles  in  aliqucm 
eiTorem  vcl  in  maluin,  actioncin ;  vcl  etiam  vocatis 
ab  xterno  divinitus,  id  est  pnedestinatis  ante  mundi 
iconslitutionem,  et  sanctis  in  temporc  convcrsalionis 
Bux.  Ilis  scribit  Paulus  cum  omnibus  qui  invocunt  no^ 
men  Domini  nostri  Jesu  Christi,  in  omni  loco  ipsorum 
et  nostro,  id  cst  conversis  ad  fidcin  Judxis  jiingit  ct 
fcntes,  quia  salus  cx  Judaeis  cst  {Joan.  iv),  c  ut  in 
omni  loco,  ct  ubi  gentcs  qux  invocant  nomen  Domi- 
ni,  et  ubi  tales  Judaei  sunt  simililer  sint  omncs 
uuum.  Vei  ita  potius  Corinlhiis  scribit,  cum  omni- 
bus  qtii  invocant  nomen  Doniini  noslri  Jesu  Christi, 


817  COMMENT.  ]N  EP1ST0LA8  PAUU.  *-  IN  EPiST  1  AD  COR.  SfS 

laude  prcMeqaJtitr,  ut  postmodum  ad  inflrroos  ve-  ^  vestrum.  Conflrmabit,  inquam,  tos  bi  bonis,  iim 


fiiat,  quos  repreliensurus  esl.  Alloquitur  primo  per- 
fectos,  osiendendo  eos  commendatione  dignos,  ut 
qui  iiactenus  boni  permanserunt,  meliores  fieri  stu- 
dcant;  et  oeteri  qui  in  aliquo  errore  deciderunt, 
erubescanl  et  couentur  ut  his  simiies  fiaut.  Craticu^ 
ini|uit,  ago  Deo  meo  $emper  pio  vobi$.  Deo  qui  om- 
nttiui  est,  scd  lamen  spcciali  privilegio  sanctitatis, 
qnain  niiiii  coiitulit,  meus  est,  ago  pro  vobis  sem* 
jKfr  gralias»,  qiiir.  qitidquid  boni  habelis,  ab  illo  vo- 
bi$  datum  essc  sci«s  iioii  ab  houiinibiis.  Gratias  ago 
in  gratii'  Dei  qucs  data  est  tcbin^  id  csl  proptcr  gra- 
tiam  quam  Dcus  coiiiuiit  volus  in  ChmtoJesn,  non 
in  Pctro  vcl  Paulo.  Gralia  cnim  data  cst  in  Christo, 
quia  hoc  constitutum  cst  a  Deo,  ut  qiii  crc<lii  in 


crimins^  id  est  sine  ullo  criminali  peccato  vcl  animi 
vel  carnis.  Nonnulli  enim  exspectant  revelationem 
Domini,  quasi  de  justitia  securi,  et  tamen  in  crimi- 
nibus  roanent,  id  est  in  invidia,  detractione,  odio, 
dissensione,  et  his  similibus.  Sed  vos  ab  his  et  ta- 
libus  immunes  Dei  gratia  conservabimini  in  die  ad- 
venttts  Domini  nostri  Jesu  Christiy  id  est  ut  in  illo 
dic  sine  uliius  criminis  reatu  inveniamini.  Qualis 
enun  quisque  moritur,  talis  in  illo  die  invenilur.  Et 
ciiam  mortis  dies  cst  unicuique  dies  adventus  Do* 
mini,  sicut  ipse  dcclarat,  dicens  :  c  Yigilate,  quia 
nescilis  qua  hora  Dominus  vester  venturus  sit 
(Matth.  xxiv).  I  Aiacri  animo  conflsus  de  spe  isto- 
rum  Apostoius,  securus  est,  quia  inviolati  usque  in 


(Jhrisio,  salvus  sit  sine  opcrc,  sola  litlc,  el  graiis  ac-  ^  ^icm  novissimum  erunt.  Qui  enim  iiiter  tot  discri- 


cipiat  rcinissionem  pcccatorum.  Nec  hoc  soliim  isii 
p<*rccpcrant,  scd  et  charism^ta  spiritualia  fuerant 
itlis  uiulla  divinitus  conccssa.  Yere  inagna  graiisi 
\obis  data  cst  in  Ciiristo,  ^niVi  divites  in  illo  facti 
tstis  in  ommbus  donis  spirilualibus,  nt  abundelis 
oiunlbus  diviiiis  spirilualious.  Et  suppono  partes 
aliquas  divitiarum,  scilicct  t»  omni  verbo,  id  est  in 
onini  gencre  linguarum,  tit  Grxca  ct  Latina  etfle- 
Lraica  lingua ,  cxtcrisqiic  liiiguis  omnibus  loaui 
pusiitis.  Yei  in  onini  vcrbo,  id  cst  in  omni  modu 
|»r;cJica.idi  par^ulis  tenuiicr,  el  mediocribus  medio- 
iiiicr,  ac  pcrreciij  pcrrccle,  et  in  omni  scien'.ia^  id 
cst  Scripturaruiii  inielligeiiiia,  qux  cst  seciindum 
hi^iorialcm  ct  inysticum  ct  nioralcm  sensum.  Ditati . 
cstis  iii  oiniii  verbo  pncdicandi  et  scientia  intcili- 
gendi,  sicut  testimomum  Cliristi,  id  cst  qiiod  Chri- 
stMS  de  scnictipso  moriendo  ct  rcsurgeiido  testatus 
csi,  lonprmatum  est  in  vobis^  Id  cst  i.i  vestra  vita, 
iii  vcslris  moribus,  Ita  estis  donis  omnibus  ditati, 
irf  nihit  desit  vobis  in  ulla  gratia  Spiriljus  sancti, 
quia  proplictiam  habctis,  geiicra  iinguaruui,  vir- 
tuiein  curalionum  ct  cxtera  cbarismaiiiin  dona. 
Nthil  dccdt  vobis,  quo«l  iiec  cssc  sit  balicre,  quia  si 
»011  babelis  oninia  quic  habcpt  aposioli,  oinnia  ta- 
mcn  babctis  qu.-c  ncccsse  cst  ut  nabeaiis.  Iia  rcpleti 
cstis,  ul  niliil  vobis  dcsit,  vobis  dj£0  exspectantibus, 
id  cst  cum  dcsidcrio  prx*slolaiiiil)u$  ci  digne  paratis 
cxcii>crc  revelationem  bomm  noslri  Jesu  Christi^ 


inina  sensuum  et  perturbaliones  divcrsitalum  mu- 
tari  non  potuerunt,  procul  dubio  se  in  sua  boiiitate 
|)ermsinsuros  ostendunt.  Quos  dum  iaudat  Aposto- 
lus,  ca^teros  qui  errore  pseudoapostolorum  depra- 
vati  fuerant,  invitat.  Dum  enim  istoriim  fidem  et 
sanctitatem  praedicat,  illos  ad  poenitentiam  vocat. 
Dixi  quia  vos  connrmabit  usquc  in  finem.  Et  vore 
confirmabit,  quia  fidetis,  id  est  verai  est  in  pro- 
miftsis  suis  Deus,  quia  lidelitcr  reddet  quidquid  pro- 
misit.  Promisit  saliitem  aeicriiam  et  lieatam  vit&m 
cum  angclis  sine  fiiie,  et  hxreditatem  immarcessi- 
bilem,  gloriam  sempiternam  ,  dulcedinem  vult*;s 
sui,domum  sanctificationissuxin  co&ri»,resurreclio- 
nem  a  mortuis,  ubi  nullus  dcinceps  moriendi  metus 
erii  {IPetr.  O.Talia  proinisit,ct  in  horum  redditione 
fidelis  erit,  quia  siiiemendacio  rcddet  ea  illis  quibus 
proniisit.  Fidciis  i)eus  perquem  vocati  estis,  quia  qui 
aversos  vocavit,  jam  faciiius  confirmabit.  Yocati 
estis  in  societatem  non  modo  apostolorum  vel  ange- 
loruni,  scd  etiam  fitii  ejus  Jesu  Christi  Domini  nostri, 
ut  sitis  participes  hxrediiatis  et  gloria;  quam  possi- 
det  Filius  ejus.  Hoc  enim  dedit  vobis  essc,  quod 
credidistis,  ut  quia  credidisUs  Chrislum  esse  Filium 
Dei,  vos  quoque  cfliceremlni  filii  Dei,  mansuri  in 
eadem  dignitate  in  qua  manet  Chrislus.  Societas 
cnim  fraternitatis  est.  Et  vos  fratres  ejus  et  socii 
fiicti  estis,  quem  Dei  Fiiium  firmiter  crcdidistis. 
Hucusque  prsdatio  cum  laude.  Hinc  jam  dissen- 


qiiando  revclabitur  \n  flauuiia  igiiis  ad  jiulicium  ve-  D  **<>nis  causam  exsequitur,  subdendo: 


iiicns,  ct  apparcbit  oiiitiibns.  ilanc  revclationcm 
impii  timent  ct  venirc  nuliint;  pii  vcro,  qui  propter 
meritum  lx>n9e  coincrsationis  susc  sperant  se  cum 
Christo  regnaturos,  toiis  desidcriis  cupiunt  ut  reve- 
loiur,  quia  spcraiit  iii  ojus  rcvclatiouc  ad  visioiiem 
gloriae  ejus  pcningcre.  £t  ideo  inratigaiulcs  in  bonis 
ofreribus  perUurantes  cxspcctant  cam;  et  cauta  cir- 
cuinspcctionc  iiivioqlant  ne,  cura  venerit,  reprehen- 
sibilcs  iii  aliquo  iiivciiiantur.  Sic  exspectatis  rcvela- 
tionom  Domini,  in  qua  ipse  bonis  et  malis  se  ui  ju- 
dicio  manifestab.t.  Qui  ct  per  auxiliiim  gratix  siue 
faciet  ut  ab  hac  exspectatione  non  deficiatis,  quia 
eonfirmabil  vos  in  virtutibns  et  bonis  operibus  fis^ne 
•II  Mtsemp  id   est  usque  ad  obitum  uniuscujusque 


4  Obsecro  autem  vos,  fratres,  per  nomen  Do- 
f  mini  nostri  Jesa  Christi,  nt  idipsum  dicatis  om- 
c  nes,  et  non  sint  in  vobis,  schismata,  sitis  autem 
c  perfecti  in  eodem  sensu  ct  in  eadem  scientia.  Si' 
c  gnificatum  est  enim  mihi  de  vobis,  fratres  roei, 
c  ab  his  qui  sunt  Chloes,  quia  contentiones  suni 
c  inter  vos.  Hoc  autein  dico,  quod  uuusquisque 
c  vestrum  dicit :  Ego  quidem  sum  Pauli,  ego  autcm 
c  Apollo,  ego  vero  Cephse,  ego  autem  Christi.  Di- 
«  visus  est  Christos?» 

Si  qualiter  quid  dicatur,  ct  quibus  dicatur,  notk 
vigilanter  aspicitur,  valde  periculosum  est.  Yer^ 
cundai  etenim  mentes,  si  quas  fortassse  culpaa  a<l- 
miserint,  leniter  arguend;e  sunt,  quia  si  asperi«f 


819 


BERVEI  BURGID0LENSI5  MONACHI 


810 


iiYcmpenUir,  rranguntur  polius  quam  erudiuntur.  A  divinitatem  referri,  tcientia  vero  ad  liamaniuteo. 


Quod  nunc  bene  demonstrat  Apostolus,  qui  cum 
Corintliios  cognosceret  pro  amorc  personarum  in 
scliismate  divisos,  eorum  verecundiae  consulens, 
locutionem  suam  eis  a  gratiarum  aclidne  ei  laudi- 
bus  inccepit.Et  quos  in  omni  verbo  elinomni  scien- 
tia  laudaverat,  quibus  nihil  deesse  in  ulla  gralia 
dixerat,  paulispcr  loquens,  et  ad  increpandum  le- 
niier  veniens,  divisos  erga  seipsos  reprehendit.  Et 
quorum  prius  saiulem  narraveral,  postmodum  vul- 
nora  palefecit.  Peritus  enim  medicus  vulnus  seean- 
dum  videns,  sed  «grum  timidum  esse  consptciens, 
diu  palpavit,  et  subito  percussit.  Priiis  blandam 
manuni  iaudis  posuit,  et  postmodum  ferrom  incre- 
pationis  Axit.  Nisi  enim  verecundse  mentes  fuerint 


ut  vos  omnes  eumdem  sensum  atque  ioteliectom  de 
cjus  divinitate,  et  eamdem  scientiam  de  bamanitate 
iirmiter  teneatis,  quatenus  omnes  simul  idem  de  di- 
vinitate  et  bumaniuie  illius  credatis.  Haec  ideo  dioo, 
quia  aignificatum  esi  mihi  de  vobis  per  litlems,  o  /ra- 
tres  mei^  ab  his  qui  sunt  Chloes^  id  est  in  iilo  loc» 
qui  sic  vocatur,  quia  contenliones  sunt  inter  tm. 
Quamvis  aversi  fuisseiit,  fratres  tamen  vocat  eot 
ApostoUis,  ut  per  id  non  dissentirenl  ab  eo  cai 
oonventus  fratrum  qui  tiabitabant  Ghloes  intiraavit 
quia  contentiones  essent  inter  cos,  per  quas  mani- 
festabalur  diversitas  meutis  eorum  de  disciplina  Do- 
minica.  Fratres  illi  significaverunt  mibi  vestraj 
contentiones.  Nec  solum  illas  scio,  sed  etiam  vtrba 


palpando  reprebeiis»,  ita  ut  ex  aiiis  rebus  audiant  ^  quae  dicitis.  Sed  hoc  dico  quod  unusquisque  vesirum 


quod  in  consolationem  sumant,  per  increpationem 
protinus  ad  desperationem  cadunt.  Non  autem  men- 
titus  est  A[K)slolus,  ut  prius  eis  nihil  dcesse  in 
omni  gratia  diceret,  quibus  postmodnm  dicturas 
erat  unitatem  deesse.  Sed  quia  erant  inter  eos 
quidam  omni  gratia  repleti,  ei  erant  quidam  in  per- 
fconarura  favoribus  scisci,  coepit,  ut  dietum  est,  a 
laudibus  perfeetorum,  ut  modesta  invectione  ad  re- 
prehensionem  pertingeret  inOrmorum.  Et  in  lioc 
quoque  ad  nicdiciiiam  cordis,  a  mcdicina  corporis 
usnm  traxit.  Nam  cum  feriendum  vulnus  medicus 
aspicit,  prius  ca  membra  qu»  circa  vulnus  saiia 
suut,  )>alpat,  ut  pesl  ad  ea  quae  vulnerata  sunt,  ie- 
piter  palpando  perveniat.  €am  ergo  Paulus  perfe- 
ctos  in  Corinthiis  laudavit,  sana  racmbra  juxta  vul- 
nus  tetigit;  com  vjero  infirmos  dc  divisione  repre- 
Iieudit,  vulnus  in  corpore  percussit.  Sed  jam  verba 
ejus  tractemas.  \ideiur  eiiim  dieere:  Pro  perfectis 
qui  in  bono  pepmanserunt  gratias  ago;  sed  vos  fra" 
tres,  qui  scdncti  estis  et  merilis  hominom  gloria- 
mini,  obsecro  per  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christi^ 
qui  vos  solus  redemit,  et  in  cujus  nomine  baptizali 
estis,  Rf  idipsum  dicatis  omnes.  Idipsum,  videlicct 
quod  dicunt  ilti  quos  laudavi,  dicalis  omnes  vos  uno 
ore,  ei  non  sint  in  vobis^  id  est  inter  vos  vel  in  tor- 
dibus  veslriSy  sehismata,  id  est  divisiones.  Ilaec  schi- 
stnata  intelliguntur  aliquorum  ia  ffde  divisiones, 
dom  diversa  sentirent,  quia  cum  deberenl  omiies 
dicere  se  esse  Chrlsti  ,  diccbat  alius 
Paiili  ;  alios,  Ego  sum  Petri.  Non  sint  in  vobis 
tchismala,  sed  sitis  perfecli  in  eodem  sensu^  id  cst  in 
cad"m  volunlate,  in  qua  sunt  iUi  qiiorum  laudem 
pracmisi ;  ei  in  eadem  scientia^  id  esl  in  eadem 
Scriptiirarttm  intelligeutia,  iii  qua  sunt  iili.  Yel  id- 
ipsum  dicatis,  id  est  unam  fidem  catholicam  omncs 
pariler  loquamini;  et  non  sint  in  nobis  scbisraata, 
id  cst  nnentium  aut  vcrborum  discissioiies,  sed  silis 
perfecti  in  eodem  scn<;u,  qucm  vobis  tradidi  de 
Chrislo,  ut  omues  perfecte  seoliatis  in  co  solo  glo- 
riandum ,  non  in  honiinibus ;  el  in  eadem  scieoiia, 
quam  vobis  de  Cbristo  tradidi ,  ul  pcrfecte  sciatis 
vos  e)us  sangoine  redemptos  et  in  ejus  noinine  per 
Aapiiswujn  saaclidcaios,  fotest  scnstis  ad  Chiisti 


dicii,  id  est  nullus  ex  vobis  est  qui  non  dical  unum 
horum  qu»  subjicio.  Nam  alius  quidem  dicil :  Ego 
sum  Pauli ;  alius  autem,  Ego  som  ApoUo^  id  est  II- 
lius  peritissimi  doctoris;  alius  vero,  E90  sum  Cepkm^ 
id  est  Petri;  alius  autem  qui  solus  sapit,  dicil :  £f9 
Biun  Christi.  Sicque  divisi  estis  in  partes,  ac  si  alii 
ex  vobis  essent  Pauliani,  alii  ApoUani,  alii  PelriaBi 
et  alii  Christiani.  £t  ita  secundum  vos  divisus  est 
Chri$lus.  Quasi  dicatur  :  Multos  facitis  Cbristos,  id 
est  dalores  gratiarum.  Vei  qui  operatur  idem  in 
omnibus,  divisus  est,  dum  crcdilur  in  isto  plus  gra- 
tise  operari,  in  iilo  miuus.  Vel  divisus  est,  id  esl 
abscissus  et  separalus  est  a  vobis,  qui  caput  vesinim 
erat,  quia  ab  illo  vos  subtraxistis,  quaodo  merilis 
bominum  causam  vestrae  salutis  ascribarc  coepislis. 
Errorem  quidem  osteqdit  ApostoLus,  sed  auctorvro 
nomina  non  prodidit.  Neque  enim  in  loco  stabanl, 
sed  circuibant  ad  eversioiiem  simpliciuin.  Nam  ki 
quos  nominavit,  siue  dubio  boni  eraut  dodores» 
ficd  horum  specie  falsos  apostolos  tangil.  Si  eiiiiii 
in  his  gloriaoduni  vetat,  quanio  raagis  iu  maUs  do- 
clorihus,  quoruni  doclrinam  pravam  in  subjeclis 
fiiguificat?  luter  eos  tamen  bos  perseverantes  desi- 
giiat,  qui  dicebant  se  Chrisli  esse,  non  homiius»  quos 
superius  kadavit,  et  ad  horum  simiUtudiBcni  alios 
invitat.  Divisum  autem  Cbristum  dixit,  quia  gloriam 
i^us  hoiuines  sibi  partili  sunt»  sicut  bseretici,  qoi  se 
aut  Pholinianos  aut  Arianos  vel  Manicbxos  vocari 
Ego  som  D  ^^^  horruerunl.  Nam  ct  Corinthii  diversis  luerdi- 
corom  nominibus  subjici  cccperant,  ut  viderentur 
loco  Cbristi  homines  venerari.  Qui  diversa  de  Cbri- 
sto  accipiunt,  Chrislum  dividunt.  Unus  enim  bomi- 
Dcm  tantum  acci^Ht  Christum^  alter  Dcum  purura 
sine  corpore  proiitctur.  Alius  per  prophetas  praedi- 
ctum  Christum  dicit,  alius  negat  prophetas  de  Chri- 
Bto  iocutos.  Cum  erga  Cliristus  unus  sil  Deus  el 
homo,  isti  sibi  dum  alius  aliud,  et  alias  aUud  de  eo 
vindicat,  dividunt  Christum, 

c  Nunquid  Paulus  crucitixus  est  pro  vobis,  aut  in 
I  noinine  PauU  baplizaii  eslis?  Cratias  ago  Deomet 
c  quod  neminem  vestrum  baptizavi,  nisi  Crispam 
c  et  Gaium,  ne  quis  dicat  quod  in  Homtne  meo  ba- 
c  piizati  cstis.  Baptizavi  autcm  ct  StephaM  ^ 


m  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  CPIST.  I  AD  GOR.  m 

c  muiu.  Cacteriiin  nescio,  si  qucm  alium  baptizave-  A  fum,  a  quo  se  baptizalos  cognoscerent.  Noluii  ergo 


c  run.  > 

Non  delvstis  dicere,  ego  sum  Pauli,  quia  nutiquid 
faului  crucifixus  at  pro  vobis  ut  vos  sanguine  suo 
redimeret,  et  auctor  salutis  esset,  aut  in  nomine 
Pauli  baptiiati  estis,  ut  invocatio  nominis  Pauii 
mundaret  vos  a  peccatis  in  i)aptismo?  Nequaquam 
Paulos,  sed  Christus  pro  vobis  crucem  juslus  pro 
injuslis  pertulit;  et  non  in  Pauli,  sed  in  Cbrisii  no- 
mine  baptismum  suscepislis.  Modeste  et  humiliter 
saDCtus  Apostolus  zelans  Ecclesiam,  sed  sponso, 
non  sibi,  et  horrens  eos  qui  volueruut  dicere,  ego 
sum  Pauli,  ego  Apollo,  ego  Cephae,  suam  personam 
potius  assumpsit  quam  calcaret  et  contemneret,  ul 
Christum  gloriGcaret.  Repulit  a  se,  sed  ut  mittat  ad 
Cbristum.  Non  vult  a  sponsa  amari  pro  sponso.  Id  -  B 
circo  enim  seipsum  maluit  contemnere  ad  commen- 
dandum  Cliristum,  ne  forte  si  alios  nominatim  con- 
temneret,  ideo  putaretur  eorum  refutare  ((ersonaSt 
ut  suam  commendaret.  Si,  inquit,  pro  vobis  Chri- 
fttus  mortuus  est,  et  in  nomine  ejus  sanctiflcationem 
baptismi  percepislis,  quomodo  ad  ejus  injuriam  nunc 
gratiam  et  beneticium  ipsius  imputatis  ulli  homi- 
num  ?  Nam  quia  de  baptizatoribus  gloriamini,  gra- 
tias  ago  Deo  meo  ex  boc  quod  neminem  vestrum 
bajnixavi,  nisi  Crispum  et  Gaiumf  qui  non  sunt  de 
conteniione  vestra,  non  quod  malum  sit  baptizare, 
sed  ne  quis  dicat  quod  in  nomine  meo  baptizati  estis^ 
de  ouo  magis  gloriaremini.  Non  solum  non  estis  in 


servum  spem  ponere  in  servo.  Et  ideo  sibi  soli  re- 
tinuit  hanc  potestatem.  Quam  si  vellet,  poluit  vcl 
alicui  vel  unicuique  servorum  suorum  dare,  ut  tan:a 
vis  esset  in  baplismo  servi,  quantam  vim  habet  ba- 
ptismus  a  Domino  datus,  sed  noluit,  ideoque  uon 
differt  sive  bonus  sive  malus,  cui  conlingit  ministe- 
rium  ut  baptizet,  quia  quisquis  sit  minister,  Cbrl- 
stus  est  Dominus  qui  baptizat;  propter  quod  tan- 
tum  valet  baptismus  per  hominem  conlemptibilem, 
quantum  per  apostolum  datus. 

c  Non  enim  misit  me  Christus  baptizare,  sed 
evangelizare,  non  in  sapientia  verbi,  ut  nou  eva- 
cuetur  crux  Cbristi.  Yerbum  en*im  crucis  per- 
euntibus  quidem  stuUitia  est,  his  autem  qui  silvi 
fiunt,  id  est  nobis,  virtus  Dei  est.  Scriptum  est 
enim  :  Perdam  sapientiam  sapientium,  et  prudcn- 
tiam  prudentium  reprobabo  {Isa,  xxix ;  ibid. yiii)» 
Ubi  sapieus,  ubi  scriba,  ubi  inquisitor  hujus  sae- 
culi?  {Isa,  xxxiii.)  Nonne  stultam  fccit  Deus  sa- 
pientiam  hujus  mundi  ?  Nam  quia  in  Dei  sapientia 
non  cognovit  mundus  per  sapientiam  Deum,  pla- 
cuit  Deo  per  stultitiam  praedicationis  salvo3  facere 
credenies.  > 

Ideo  tam  paucos  Itaptizavi,  quia  non  ad  hoc  mis- 
sus  sum.  Non  enim  Christus,  cujus  ego  minister 
sum,  misit  me  baptizarct  seti  evangelizare^  id  esl 
praedicare.  Quoniam  majus  est  evangelizare  quam 
baplizare,  quia  non  omnis  qui  baptizat,  idoneus  cst 


Bomine  meo  baplizati,  sed  nec  in  meo  ministerio,  et  p  evangelizare.  Quia  igitur  et  minores  possunt  bapti- 


inde  gratias  ago  Deo  nieo,  qui  me  noluit  hujus  oe- 
casionem  essc  erroris.  Non  bapiizavi  nisi  Crispum 
arcbisynagogum  et  Gaium,  qui  nobiles  erant,  et  in 
primis  crediderunt;  nec  gratiam  baptismi  deputa- 
iMint  ulli  hominum,  sed  soli  Christo,  et  intelliguntur 
6x  illis  esse,  qui  superius  sunt  laudati.  Nec  solum 
hos,  sed  baptizavi  et  domum  Stephance,  id  est  faroi-^ 
liam  illius  nobilis  matronae,  de  quibus  in  postremis 
epistola;  bujus  dicitur,  quoniamsuntprimitiae  Acbaia^ 
et  in  minlsterium  sanctorum  ordinaverunt  seipsos. 
De  bis,  inquit,  ccrius  sum  quod  eos  baptizavi,  sed 
praeter  hoc  nescio  si  quem  alium  ex  vobis  baptizave- 
rim.  Per  quod  ostendit  se  non  esse  salvatorem. 
Nam  si  aiiquos  salvarel  a  se  justificatos  nou  ignora- 


zare,  qui  sapientiam  et  virtutem  praedicandi  non 
habcnt,  ideo  non  baptizare  missus  sum,  ne  retarda* 
rer  a  pi^icationc,  sed 'Evangelii  sCmina  spargerem. 
Quo  dicto  illi  humiliantur,  quibus  Corintbii  mul- 
tum  dabant  eo  quod  ab  illis  baptizati  fuerant,  dum 
innotescit  non  magnum  esse  baptizare.  Missus  sum 
evangelizare^  et  boc  non  in  sajKentia  Yerbi^  quia 
praedicatio  Christiana  non  indigct  pompa  et  ciiltu 
sermonis.  Ideoque  piscatores,  bomines  imperiti  elc« 
cti  Bunt,  qul  evangelizarent,  ut  doctrinje  veritas 
ipsa  se  commendaret  teste  virtute,  ne  hominum 
versutia  et  calliditate  humanft  sapientiae  acceptabi- 
lis  videretur,non  veritate,sicut  disciplinae  ab  homini- 
bus  inventae,  in  quibus  non  ratio,  non  virtus,  sed 


rct.  Baptizasse  se  quosdam  dicit,  non  tamen  eo  D  verborum  compositio  quaeritur.  Ac  per  hoc  gloriam 


roodo,  quo  ille  consuevit  baptizare,  de  qua  dictum 
est :  ( Ilic  estqui  baplizat  inSpiritu  sancU)(/oan.i).  > 
Baptizavit  enim  Paulus  tanquam  miuister,  non  tan- 
quam  ipsa  potestas.  Baptizavil  autem  Christus  tan- 
quam  potestas.  Et  potuit  banc  potestatem  servo 
dare,  sed  noluit.  Si  eninv  daret  hanc  potestatem 
servis,  id  est  ut  ipsorura  esset  quod  Domini  erat, 
tot  essent  baptismi  quod  servi,  ut  quomodo  dictum 
est,  baptismus  Joannis,  sic  diceretur,  baptismus 
Petri,  baptisrous  Pauli,  baptisrous  Jacobi,  et  caelC" 
rorum.  Ergo  ne  tot  baptismi  dicerenlur,  quot  esseni 
ser^i  qui  baptizabant  accepta  potestate  a  Domino, 
ftibi  tenuit  baptizandi  Dominus  potestatem,  servis 
ministerium  dedit,  ut  in  illo  spcs  essct  baptizato» 


suam  quaerit,  qui  fidem  Cfaristi  verbis  exornaro 
studet,  quia  obscurat  ilUm  splendore  verborum,  ul 
non  illa  sed  iUe  laudetur.  Sicut  et  pseudoapostoli 
ne  stulti  viderentur  prudentibus  mundi,  in  sapien- 
tia  hominum  praedicabant  Christum,  devitantes  ea 
quae  mundus  in  nobis  stulta  judicat,  ut  neque  incar- 
natum  Dei  Filium  et  de  Virgine  natum  doccrent,  ne- 
que  morte  ejus  horoines  salvari  praedicarent ;  neque 
carnis  nostrae  futuram  resurrectionem,  quia  mun- 
danae  sapientiae  ratio  judicat  haec  stuUa.  IIoc  enim 
habet  pbysicalissapientia,  quod  Deus  non  fiat  lioroo, 
quod  invisibilis  non  fiat  visibilis  quod  inpnortalis 
non  fiat  mortalis,  quod  virgo  concipere  et  parere 
non  possit,  quod  mori  non  possit  auctor  vitae,  quod 


m  nCRV£l  BURGIDOLENSIS  MONACHI  8U 

mon  unius  non  possit  mulios  vivificure,  quod  mor-  A  dum  enim  sapientiam   aiem  esse  in  sublili  esoogt- 

tuus  aperto  scpulcro  resurgere  nequeat,  quod  ve- 

rum  corpus  humanum  clausis  januis  inlrare  noo 

possil  iri  domum.  Nos  autem  hsec  omnia  de  Christo 

pRBdicamus.  Ideo  Apostolus  non  in  sapicnlia  homi- 

num  evangclizat,  qux  sapientia  est  verbi,  id  est  lo- 

cutionis  omatae  secundum  dialccticam  et  rhetori- 

cam.  Non  sum  missus,  inquit,  evangolizare  in  sa- 

pieiitia  verbi,  id  est  ut  secundum  humanam  callidi- 

talero  verbis  compositis  auditores  ad  Odem  argu- 

meutando  cogerem,  sed  simpliciter  vcritatem  omni- 

bus  annunliarem.  IJeo  non  in  sapientia  verbi  bomi- 

num,  ne  evacuetur  crux  Christif  id  est  ne  vacua,  ne 

otiosa  putctur  passio  Christi,  sed  plcna  hominum 

redemptione  et  salute.  Si  enim  possibilitas  naluralis 

per  liberum  arbitrium  sufiicit  sibi,  quemadmodum  ^ 

Sieculi  sapientes  dicunt,  et  ad  cognoscendum  quo- 

roodo  vivcrc  debeat,  et  ad  bene  vivendum,   ergo 

Chrislus  gratis  mortuus  est,  ct  crux  ejus  ab  omni 

utilitate  vacua  est.  Sed  impossibile  est  crucem  ejus 

vacuam  ac  superfluam  esse,  quia  salus  humana  non 

nisi  pcr  crucem  illam  poterat  eveuire.  Ergo  stulta 

est  sapicntia  verbi  saecularis,  quse  hoc  ignoravit. 

Vcre  evacuaretur  crux  in  sapicntia  verbi,  quia  v€r- 

bum  crucis,  id  est  praedicatio  crucifixi  Christi  est,  id 

est  videtur  esse  stultitia  pereuntibus^  id  est  sapien- 

tibus  mundi,  quorum  sapicntia  perit  ac  falsa  osten- 

ditur  ;  ct  ipsi  damnandi  indc  sunt,  quia  spem  su» 

salutis  in  cruce  Christi  non  constituunt.  Stultitia 

enim  videtur  illis,  Dei  Filium  dicere  crucifixum,  et 

ideo  sunt  in  perditione,  quia  infcrnse  morti  non 

sunt  erepti.    Increduhs  et  pcreuntibus  est  stulli- 

lia,  sed  his  qui  salvi  fiunt^  id  est  nobis  credenti- 

bus,  esl  tirtus  Dei  ipsa  crux.  Credimus  enim  non 

infirmitatem  esse  cruccm  Christi,  sed  virtutem,  in- 

teliigcDtes  mortem  viclam  in  crucc ;  cujus  sigtmm 

qui  habent  sunt  fortes  et  salvi  fiunt,  quia  teneri  a 

morte  non  possunt.  Non  enim  in  verbo  crucis  Christi 

dicitur  aliquid,  ubi  virtus  et  forlitudo  Christi  non 

appareat,  quia  moriendo  mortem  vicit  et  diabolum  at- 

que  iufernum  et  peccatum,  hominemque  iiberavit,  et 

ignem  ports  paradisi  sanguine  suoexstinxit  creden- 

tibus,  omniaque  mundi  regna  superavit,  et  regnum 

coelorum  aperuit.  Nulla  ergo  est  tanta  virtus,  quauta 

est  ui  omnibus  quae  de  Christo  crucifixo  dicuntur.  D  soeculi  abjicere  oportuit.  Et  ii6t  est  electas  ad  prafr* 


tationc  rerum,  prudentiam  vero  in  exspolita 
rum  rerum  explanatione.  Vel  sapientiam,  qua  de 
Deo  humanis  rationibus  disputant,  ct  incamatioiiem 
mortemque  ejus  velut  stultam  contemnunt ;  pmdeD- 
tiam  vero  quam  habent  in  moribus,  vel  qua  exoo- 
gitant  aliquid  probandum.  Et  Deus  pcrdidit,  id  «st 
irritam  fecit  ct  dcstruxit  sapieutiam  sapientium, 
atque  reprobavit  prudentiam  prudentium,  qaaodo 
fecit  illa  qua$  illi  negant  posse  ficri,  et  piscatores 
ad  praedicandum  misit.  Ubi  enim  fecit  ut  Dei  Filios 
incamaretur  de  Virgine  et  crucifigeretur  pro  ha- 
mana  salute,  obviavit  sapientiae  sapientium  et  de« 
struxit  eam.  Et  ubi  illiteratos  et  idiotas  fecii  praedi- 
catores,  ut  per  eos  simplicibus  verbis  ad  fidem  con- 
verteret  dialecticos  et  rhetores,  reprobavit  a  soa 
prsedieatione  prudentiam  pradentium,  et  astuttam 
moresque  eoram  rejecit.  Sciendumvero  quod  tuee 
sententia  juxtallebraicum  sicdicitur  in  Isaia  de  po- 
pulo  Judaeorum  :  <  Peribit  sapientia  a  sapienlibus 
ejus,  et  intellectus  prudcntium  al)scondetur  (  /m. 
xxix).  >  Q«od  completum  est  post  adventum  Do- 
mkii,  quando  uno  eodemque  tempore  succensa  est 
Jerusalem  templumque  destructum,  et  omnis  mago- 
rum  scientia  ablata.  Nam  quia  sapientes  iliius  po- 
puli  Christum  qui  est  Dei  sapientia,  non  receperont, 
pcriit  ab  eis  omnis  sapientia  comm.  Et  quia  praden- 
tes  astutis  machinationibus  studueruut  contraire  eK> 
dem  sapientiae  Dei,  inter  homines  corporaliter  coih 
versanti,  absconditus  est  aboculis  cordis  eorum 
omuis  intellectus,  quem  habebant  in  Scnptoris,  iie 
scilicetChristum  reperiant  qui  in  littera  continetur. 
Quod  et  huic  loco  epistolae  multum  congruil,  quia 
ex  illis  infatuatis  doctoribus  Judacoruro  erant  pseu- 
doapostoli,  contra  quos  nuuc  Paulus  agit,  qui  so 
per  mundum  sparserant,  loquentes  in  sapienlia 
mundi  ad  subversionem  eorum  qui  nuper  ad  fidem 
venerant.  Post  propheticum  vero  testimonium  sabdiC 
Apostolus :  Vbi  sapiens^  etc.  Ac  si  dicat :  Ita  olim 
prophetatum  est,  et  nostro  tempore  videmus  illud 
coropletum.  Nam  ubi  est  sapiens?  id  est  in  qoa  Ec- 
closia  de  Judaeis  aut  gentibus  aliquis  rbetoram  vel 
dialecticus  est  praedicator  Evangclii  constitutus?  Si 
enim  praedicator  in  Ecclesia  esse  voluit,  sapicDliaa 


Non  praedico  in  sapientia  verbi,  ne  taliter  crux  eva- 
cucf  ur ;  quae  evacuaretur,  si  aliquo  modo  praetcr  il- 
lius  sacramentum  ad  justitiam  vitamque  aeternam 
pervenire  homincs  posse  diccrentur,  quia  scriptum 
es(  in  Isaia  quod  Deus  perditurus  esset  sapicntiam 
mundi.  Ideo  enim  non  misit  me  Dominus  evangeli- 
zare  in  mandana  sapientia,  quouiam  ipse  (sicut 
Scriptura  testalur)  praedixerat  quod  eam  non  rcci- 
peret  in  praedicalloueevangelica,  sed  perderet  et  re-^ 
probaret  de  collegio  praedicatorum  suoram.  Unde 
a.t :  Perdam  sapientiam  sapientium^  et  prudentiam 
prudentium  reprobabo.  Nou  suam  sapientiam  Deus 
in  eis  perdit  et  reprobnt,  quam  ipsc  donavit,  sed 
quam  sibi  arroganl,  qui  non  liabent  ipsius.  Notan- 


dicandum  scriba  ?  id  est  qui  de  moribus  vel  artibus 
praecepta  dat  aut  libros  componit.  Et  ubi  est  electus 
ad  docendum  in  Ecclesia  inquisitor  hujus  steculi  ?  id 
est  qui  secrela  naturae  rimatur.  Scribae  sunt,  nata- 
ralium  et  moralium  librorum  auctores,  et  artium 
saecularium  scriptores,  id  est  de  ipsis  artibus  pnR> 
cepta  dantcs.  Inquisiiores  autcin  sseculi,  qui  constel- 
lationibus  agi  mundum  credunt,  et  duodecim  sigiiia 
ortus  ct  occasus  fieri  deccrnunt,  nihil  omnino  sina 
horum  motu  pulantes  iieri  posse;  qui  sapientia 
sua  inquirunt  et  discutiunt  atque  investigaiit  de  oo- 
cultis  rebus  ac  naturis  singulorum.  Sapiena  geno- 
rale  vocabulum  uiriusque  est.  Ilos  reprobatos  ot 
adnihilatos  csse  perhibet  Apostolus,non  qiioddadvlff 


8«  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR.  826 

nam  eoruari  e\  tolo  impnibct,  in  muUis  ciiiin  con-  A  tiquo  ;  et  Graeci  sapientiain,  utruni  quoJ  prxdicatur» 

natura  patiatur;  et  noi;  contra  pra^icamusChristum 


cordant  sacris  iitteris,  sed  quia  qu^daiu  seuseruiit 
et  scripscrunt  contraria  Clirislianse  religioni,  et  nia- 
xime  de  cuilura  pluralitatis  deorum.  Tales  non  re- 
cepi(  DeuSf  sed  stulios  fecil.  Insultal  ergo  Apostoliis 
sapicntix  et  astutix,  probalse  falsxet  reprobae,  cuin 
dicit  :  Ubi  sapicns,  ubi  scriba^  ubi  inquinitor  hujus 
loff ii/t  .^  quasi  dicat :  Nil  valet  talium  astutia,  et  est 
invectio  in  Judaeos  et  gentiles.  Nam  Judaeoriim^cribae 
et  legis  doctores,  Deum  Filium  babere,  stuUura  pu- 
tant  credi.  Simili  modo  quotidie  et  gentes  istud  ri- 
sui  deputant.  Sed  Judaei,  quia  boc  non  tam  aperte 
in  lege  significatum  esl,  diiridunt.  Gentiiesvero  quia 
niundi  ratio  istud  non  rccipit,  nihii  enim  dicit  posse 
gigni  sine  commistione  duorum,  stnltum  judicat.  ^ 
Scil  ubi  sunt,  inquit,  (ales  dogmalizatores  ?  quasi  di- 
cat :  Confusi  sunt  et  retrorsum  pulsi,  vei  in  nihilum 
reilacti.  Nonne  stultam  fecit  Deus  sapientiam  Imjus^ 
id  est  quic  est  secundum  radones  bujus  mundi^  uti- 
que  stuitam  fecit  cam,  faciens  ilia  quae  dicebal  non 
posse  fieri.  Et  ita  quae  se  sapere  putabat,  inventa  est 
insipiens.  Quod  enim  iiia  impossibile  judicabat, 
possibiie  deciaralum  est.  Stul^m  fecit  Deus  taiero 
sapientiam,  quia  per  stultitiam  dedit  salutem  cre- 
deiitibus.  iVam  quia  in  Dei  sapientia^  hoc  est,  in  iuce 
divinilatis  (ilii  Dei  mundus^  id  est,  quilibet  mundi 
amator  vel  mundanae  sapienlise  sectator  per  super- 
bam  saecuii  sapientiam  non  cognovit  Deum^  quoniam 
Creatorem  invenire  non  potuit,  multipiicibus  dispu- 
taiionibus  et  solertissima  inquisitione,  qua  perve-  ^ 
nit  ad  investigationem  creaturae,  propterea  placuit 
Deo  salvos  facere  credentes  per  stultitiampra;dicatio ' 
nis,  id  est  pcr  rem  praedicatam  quae  stulta  videtnr, 
hoc  est  per  incarnalionem  et  humilitatcm  Fiiii  sui. 
Verbum  quippe  Dei,  sapientia  est.  Sed  stultitia  ha-< 
Jns  sapicnliae,  dicla  est  caro  Verbl.  Vci  quia  car- 
oales  quippe  per  carnis  suae  prudentiam  pertin- 
gere  non  valebant  ad  sapientiam,  per  stultitiam  pras- 
dicationiSy  id  est  per  carnem  Verbi  praedicatam  sa- 
narertur.  Et  hoc  est,  quia  in  Dci  sapientia  non  co- 
gnovTt  mundus,  etc.  Ac  si  dicatur :  Cuin  Deum  qui 
est  sapientia,  nequaquam  per  sapientiam  suam 
niundus  inveniret,  placuitut  Deum  hominem  factum 
per  humanitatis  stnlla  cognosceret,  quatenus  cjiis 
bapienlia  ad  nostra  stulta  descenderet,  et  lucem 
superna;  prudenti:e  luto  carnis  suae  illuminata,  no- 
stra  caecitas  videret,  sicut  illc  caecus,  qui  luto  super 
ocuios  accepto  illuminatus  esl  {Joan,  ix). 

fl  Quoniam  et  Judaei  signa  petunt,  et  Graeci  sa- 
pientiam  quaerunt ;  nos  autem  praedicamus  Chri- 
stum  cruciflxum,  Judaeis  quidem  scandalum,  gen- 
tibus  aiitem  stuUitiam,  ipsis  autem  vocatis  Judaeis 
atque  Graecis^  Chrisluni  Dei  virtutem  et  Dei  sa- 
pientiam.  Quia  quod  stultum  est  Dei,  sapientius 
est  hominibus ;  et  quod  inflrmum  est  Dei,  fortius 
est  hominibus. » 


Ideo  mundus  non  cognovit  pcr  sapientiam  Deum, 
Quia  Judaei  si9[iia  potcntiae  auaerunt,  consueti  ab  an- 


cruciflxum,  quod  non  cst  Judaeis  signum  potentiae, 
sed  scandalum,  quia  irascuntur  contra  praecones  ru- 
bore  sceleris  sui,  et  gentilibus  est  stultitia,  quoniam 
secundum  mundanam  rationem  non  congruit  ut 
Deus  pro  hominibus  moreretur.  Et  hoc  est :  Judai 
signa  petunt ,  id  est  non  pbysicas  vei  argumentosas 
rationes,  sed  miracula  postulant :  et  non  dilliduiit 
posse  fieri  contra  naluram,  sed  an  factum  sil  quae- 
runt,  scientcs  virgam  Aaron  aridam  germinasse  et 
fructum  attulisse  (Num.  xvii),  scientes  Jonam  posi 
tres  dies  de  venlre  piscis  vivum  exiisse  {Jon,  u), 
et  alia  multa  divinitus  facla  esse,  et  ideo  signa  con- 
sueverunt  petere  (Matth,  xii).  Crieci  vero  sapientiam 
quarunt  quia  noiunt  audire  ea  quae  mundi  ratione 
non  possibilia  sunt,  quoniam  contra  naturam  niliii 
posse  fieri  puiant,  cl  ideo  secundum  physicas  ra* 
tioiies  diiigenter  inquirunt,  sipossitfieri  quod  au- 
diunt ,  eam  quae  ingenio  hominis  sapientia  vidctur, 
iuvenire  cupiunt.  Judaei  et  gentiies  sic  agunt,  %td 
nos  contra  pradicamus  Christum  crucifixum^  Juda'is 
quidem  scandalum^  gentibus  autem  stuUitiam.  Judaei 
eniin  turbantur  et  indignantur  atque  irascuntur, 
dum  audiunt  Dei  Filium  praedicari  eum,  quem  ipsi 
crucifixerunt.  Gentiles  vero  stuititiam  putant,  im- 
mortalem  potuisse  mori,  el  eum  qui  in  potestate  ha- 
bebat  persecutores  una  voce  prosternere,  pertuUsse 
ab  illis  se  flagellari,  conspui,  teneri,  spinis  coro- 
nari,  crucifigi.  Stuitum  quippe  gentilibus  videtur,  ui 
pro  hoiuinibus  auctor  vitae  moreretur,  quia  hoc 
niundanae  sapientiae  non  congruit,  Cbristum  cruci* 
fixum  pro  mundi  redemptione  praedicamus,  quod  ut 
diximus,  scandalum  Judaeis  increduUs  est,  ct  stulti- 
tia  Graecis.  Sed  ipsis  Judceis  atque  Graicis^  qui  hoc 
prius  putabant  scandalum  et  stuliitiam,  vocatis,  id 
est  postquam  sunt  ad  fidem  vocati  vel  conversi,  vel 
vocatis  ad  vitam  non  communi  vocatione,  sed  qua 
soli  praedestinati  sunt  ante  mundi  principium  voca- 
ti,  praedicamus  Christum  Dei  virtutem,  quia  loor- 
tuus  vicit,  et  Dei  sapientiam^  qua  prudenter  fefeliii 
diaboium.  Virtutem  nunc  ad  signa  retulit  Apostoius 
propter  Judaeos,  sapientiam  autem  ad  doctrinam 
propter  Graecos,  id  cst  gentiles.  Haec  enim  virtus 
D  sufficit  Judaeis  signa  quaerentibus,  si  crediderint ;  ct 
haec  sapientia  sufficit  Graecis  sapientiam  petenlibus. 
Credentes  enim  intelligent  baec  signa  Tirtutis  in 
Cbristo  quod  mors  ejus  mortem  nostram  destruxit, 
et  mortuus  ipse  vitam  nobis  dedit  aeternam.  Graeci 
quoque,  si  crediderint,  in  eo  videbunt  magna  sa- 
pieniiae  documenta,  et  suam  saecularem  sapientiani 
intelligent  esse  stultitiam.  Videbunt  enim  quani  pro- 
vido  etsapienti  consilio  nos,  quiper  superbiani  ce- 
cideramus,  ipse  per  bumiUlatem  suam  erexU.Ob  boc 
etiam  vocatur  Christus  Dei  virtus,  quia  per  ipsum 
oniF.ia  fecit  Deus;  et  Dei  sapientia,  qiiia  per  ipsura 
cognitus  est  Deu8«  Unde  et  apparet  idem  Filius  co- 
a^ternus  et  coaK|uaUs  Pairi.  Cum  enim  ipse  Filitis 
sit  Dei  virtus  et  Dei  sapicntia,  si  aiiquando  fuit  DeM 


827  HEKVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGIfl 

tine  tllio,  ruil  slne  YirUile  et  sapientia,  id  est  fuil  A  conspicuus  fuit,  qui  tamen  haec  nihili  pendii. 


Infirmus  et  Insiplens.  Item  si  qiiis  dicat  qiiod  Dei  vir- 
lus  sit  minor  illo,  aut  ejus  sapioniia  minorillo,  ma- 
gnam  deo  conlumeliam  ingeril,  cum  nec  quilibet 
lionio  pote.is  id  sibi  dici  a^qiianiiniter  rerrel.  Nec 
mirum  si  Ghri  Jus  crucifixus,  est  crcdentibus  Dei 
Tirlus  et  Dci  Knpientia,  quia  quod  stultum  e$t  Dei,  \\\ 
est  humilitas  et  passio,  $apienliut  e$t  hominibnt^  id 
cst  quam  homines  possint  videre  et  esse,  et  quod  in- 
firmum  cst  Dei,  id  est  incamatio,  fortius  est  homi- 
nibuSy  quia  victus  vicit  mortem,  quam  nuUus  gigas 
evasit.  Qula  nos  cum  ad  divinam  sapientiam  veni- 
mus,  sapienier  facimus ;  ipsa  cum  ad  nos  venit,  ab 
hominibos  superbis,  quasi  stulte  fecisse  reputata 
est.  Et  nos  cum  ad  illam  venimus,  convalescimMs ; 
ipsa  cum  ad  iios  venit,  quasi  infirma  existimaia  est. 
Serpenlis  sapienta  decepti  sumus,  Dei  stultitia  li- 
beramur  {Cen.  iii).  Scd  sicut  illa  vocatur  sapientia, 
erat  autem  stultitia  contcmnentibus  Dcum,  sic  ista 
quae  vocatur  stultitia,  sapicnlia  est  vincentibus  dia- 
bolum,  Nou  enim  vere  stultitia  est,  sed  ab  ho- 
mir.ibus  dum  rationi  mundan.^e  non  convcnit,  pu- 
tatur  stultitia,  cum  sil  ratio  spiritalis.  Nam  haec 
stuUitia  superat  omncs  sapientcs,  quia  salutem  hu- 
mano  generi  sapienter  reddit,  quam  nullus  sapien- 
tium  invcnire  sciebat.  Hxc,  inquam,  stultitia  om* 
nem  hominum  sapieiitiam  supergreditur,  quia  qui 
sapieiitia  sua  libcrari  non  potcraiit,  per  crucis  my- 
sterium  salvantur,  Sed  et  inlirmum  Dei  non  est  in- 
flrmum,qu:ainfirmitasGhristimagna  victoriaest.  Vi- 
cit  enim  fortem  armatum  qiii  viceratomnes  (Luc.  xi), 
et  ideo  fortior  est  haec  infirmitas  Dcicunctis  homi- 
nibus,  quia  superavit  illum  qui  cunctos  superave- 
rat»  et  mortem  quam  nec  gigantes  evadere  potue- 
runt,  crucifixi  infirmitas  vicit. 

c  Vidcte  cnim  vocationem  vcstram,  fratres,quia  noi» 
c  multisapientessecundumcarnem,non  multipoten- 
c  tes,  non  multi  nobilcs;  sed  qux  sunt  stulta  mundi 
c  elegit  Deu8,ut  confundat  sapicntes; et  infirma mundi 
c  elegit  Deus,  ut  confundat  fortia ;  et  ignobilia  mundi 
c  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  ea  quae  non  sunt, 
c  ut  ea  qux  sunt  destrueret,  ut  non  glorietur  omnis 
c  caro  in  conspectu  ejus  (Jer.  ix).  Ex  ipso  autem 
c  vos  estis  in  Ghristo  Jesu,  qui  factus  est  nobis  sa 


U8US  est  eis.  Erant  jam  et  aliqui  aiii  praediGilom 
sancti  ex  illis,  qui  fucrant  sapientes  secundum  ear- 
nem,  et  potentes  et  nobiles,  sicut  Dionysius  Areo- 
pagita  ct  alii.  Vel  ita  :  Videte  vocationem  ve8lraiD« 
id  est  in  vobis  ipsis  probate  qiiod  dico,  quia  non 
multi  ex  vobis  sapientes  secundum  camein  vocati 
sunt  aJ  fidem,  sed  potius  pauci  sapientes  credide* 
runt.  Per  superbiam  enim  sapientiae  sxcuiaris,  multi 
sapientiai  Dei  contcmpserunt  csse  subjecti.  Vix  enim 
istiusmodi  homines  ad  lidem  possunt  adduci.  {iec 
multi  potentcs  in  hoc  s^eculo  vel  nobiles  iiiter  vos, 
ad  Ghristum  sunt  vocati.  Difficiie  enim  potentes  et 
nobiles  ac  divites,et  mullo  his  difficilius  eioquentes, 
credunt  Deo.  Obcaecatur  enim  mens  eonim  divitiis 

'  et  opibus,  atque  Iiixuria  vel  superbia ;  ct  circuin- 
dali  vitiis,  non  possunt  vidcre  virtutes ;  siniplidta- 
temque  Scripturae  sanctae  noii  ex  majestate  8en« 
suuin,  sed  ex  vilitate  verboriim  judicant.  Noo  moiti 
tales  vocati  sunt,  $ed  qua  $tulla  sunl  mundi,  id  est 
ignaros  homincs  inundanx  sapieutiae  elegit  Deu$  ut 
per  eoram  doctrinam  confundat^  id  est  erubescere 
faciat,  et  ad  insipientiam  redigat  $apient$$  saecuii. 
Gonfunduntur  enim  sapientes,  dum  ea  quae  ipni  ue* 
gant,  vident  multos  confiteri,  id  est  partum  virginis 
etcrucem  Filii  Dei  et  rcsurrectionero  a  mortuis, 
caiteraquc  similia.  Stulta  mundi  clegit  Deus,  iJ  eu 
ineruditos  liberalibus  disciplinis  et  omnino  (quan- 
tum  ad  sxculi  doctrinas  pcrtiuel)  impolitos,  non 

p  peritos  grammaticae,  non  armatos  dialectica,  pisca- 
torcs  fccit  suos  praedicalores,  ut  videlicet  cunctis 
in  cis  ostcndcret,  quod  ad  viiam  crcdentes  populos, 
non  sermo,  sed  causa  sua Jeret.  Et  infirma  mundi^  id 
cst  pauperes  et  impotentcs  elegit  Deu$,  ut  per  eonim 
virtutem  confundat  foriia^  iJ  est  superet  et  erube* 
scere  faciat  potcntes.  Nain  dum  elati  divites.  novas 
virtutes  in  humilibus  pcccatoribus  aspicerent,  eorum 
quorum  prius  contemnebant  vitam,  postmodum 
obstupuere  miraculis,  unde  mox  pavidi  ad  sua  corda 
redeuntes,  extimuerunt  sanctitatem  in  roiraculis, 
quam  despexcrant  in  praeccptis.  Pcr  infirroa  ergo 
confusa  sunt  fortia,  quia  dum  in  veneratione  viia 
surgithumilium,  elatio  cecidit  supcrborum.  Et  igno- 
bilia  mundi  tt  contemptibilia,  id  est  homincs  in  hoc 


c  pientia  a  Deo  ct  justilia  et  sanctificatio  et  redcm-  D  mundo  plebeios  et  abjectos  elegit  Deu$^  et  e«  qum 


c  ptio,  ut  quemadmodum  scriptum  cst :  Qui  gloria- 
c  tur,  in  Domino  glorietur  (//  Cor.  x).  > 

Vere  stultum  et  infirmum  Dei,  est  sapicntius  ct 
fortius  hoihinibus,  quia  in  vobis  polestis  haec  expe- 
rlri,  insipicntes  enim  ei  infirmos  vos  vocaverunt. 
Nam  videte  vocationem  ve$tram^  fratre$^  id  est  videtc 
per  quos  vocati  estis,  quia  non  multi  cx  iliis  sunt 
Mpientes  $ecundum  carnem,  id  cst  secundum  huma- 
nam  sapientiam,  non  multi  potente$  secundum  sa;- 
culi  potentia  n,  non  multi  nobile$  secuiidum  carnis 
nobihtatem.  Et  primo  nuUi  ex  vocationibus  fuerunt 
tales.  Non  miilti  forsitan  propter  se  dicit,  qui  solus 
inter  apostoios  saecularium  iitterarum  pcritus,  tcr- 
reMrum  opnm  dires,  Romanae  dignitatis  parcntcla 


non  $unt,  id  cst  non  computantur,  scilicet  iilos  ho- 
mines  qui  nihil  esse  vidcbantur,  ut  ea  quid  ««■<, 
id  est  magna  putabantur,  destrueret^  id  est  vinceudo 
bumiliaret.  Elegit  crgo  indoctos,  iufirmos,  ignobilcs 
et  pauperes;  non  quia  rcliquit  sapientes,  firmos, 
nobilcs  et  divites ;  sed  si  ipsos  primos  eiegisset, 
merito  sapientix  suae  vel  potentix,  seu  natalium  aut 
divitiarum  suarum  sibi  cligi  videreutur,  atque  in- 
fiati  de  his  rebus,  salutem  humilitatis  non  recipc- 
rcnt.  Si  enim  primo  sapieules  elegissel,  doctrinae 
corum  merito  elcgisse  illos  putaretur,  et  ita  iilorum 
scientia  laudarctur,  ct  laus  Ghristi  gratiae  miooeio- 
tur.  Si  potentes  clegisset,  videretur  eo8 
gnitatis  eorum  clcgisse,  et  similiter  divitei  i 


W9  COMMENT.  IN  EP.STOLASPAUU.--IN  EPIST.  I  AD  COR.  830 

divitiarum,  El  ideo  islos  qui  de  semetipsis  iu  seraet-  A  sioul  scriptum  e$t,  in  Jcremia  :  i  Non  glorieiur  sa- 

piens  in  sapientia  sua,  et  non  glorielur  forlis  in  for- 


Ipsis  poterant  gloriari,  non  quidcm  omisit  nec  cou 
tempsit,  sed  aiiquantuium  distulit ;  et  illos  primo 
eligere  maluit,  qui  nibil  in  seipsis  babebant  unde 
gloriari  possent.  Quia  nimirum  ad  praedicandum 
tales  venire  debuerunt,  qui  de  laude  propria  nihil 
baberent,  ut  taiito  solius  veritalis  cognosceretur  esse 
quod  agerent,  quanto  et  aperte  cerneretur  quia  ad 
lioc  agendum  per  se  idonei  non  fuissent.  Taies  ergo 
primilus  elegit,  ut  per  eos  bumiliaret  caeteros,  et  ad 
fidera  adduceret,  ut  non  glorielur  omnis  caro^  id  est 
omnis  bomo  in  conspeciu  ejut^  id  est  coram  ipso, 
\el  non  glorietur  omnis  caro  in  conspectu  cjus,  id 
est  in  se  nuilus  glorielur  eum  consplciens.  Non 
glorietur  utique  de  meritis  suis.  Non,  enim  glo- 


tiludine  sua,et  non  giorietur  dives  in  divititis  suis, 
sed  in  hoc  glorietur  qui  gioriatur,  scire  et  nosse  me, 
quia  ego  sum  Dominus,  quia  facio  nnricordiara  et 
judiciumetjustiiiam  in  terra(/er.ix).  iVidetequem- 
admodum  nobis  abstulit  gloriam,  ul  daret  glo- 
riam,  abstuiit  noslram,  ut  daret  suam;  al»stum 
inanem,  ut  daret  plenam ;  abstulit  nutantem,  ul 
daret  solidam.  Quanlo  enim  gloria  nostra  foriior  et 
firmior  quae  in  Deo  est,  quam  quae  in  nobis?  Non 
ergo  glorielur  quisquam  in  sapientia  sua,  vei  in 
fortitudine,  vel  in  divitiis  aut  hujusmodi  rcbus ;  sedl 
si  gloriari  voluerit,  glorictur  in  Domino  qui  facit 
miscricordiam  et  Judicium  c;  justitiam.  Ilie  enini  in 


riantur  injusli,  qui  non   habent  unde  glorientur;  B  goio  Domino  gloriatur,  qui  cognoscit  noii  suum, 

uec  jusli,  quia  ex  ipso  habeut  unde  gloriari  debcant; 

uec  habent  gioriam  suam,  nisi  ipsum  cui  dicunt : 

<  Gioria  mea  et  exaltans  caput  meum  (Psal.  iii).  i 

Ac  per  lioc  ad  omnem  hominem  pertinel,  sive  ju- 

slum,  sive  injustum,  quod  nunc  dictum  est,  ut  non 

glorietur  omnis  caro  iii  conspectu  ejus,  scilicet  ue- 

que  de  meritis,  neque  de  sapientia,  neque  de  poten- 

tia,  neque  de  nobilitate,  nec  de  diviliis  aut  alia  re 

propria  quisquam  glorietur.  Nullus  ex  se  potest 

gloriari,  sed  vos  in  Deo  gloriamini,  quia  ex  ip$o 

Deo,  id  est  ex  ipsius  dono  voi  eslis  in  Christo  Je$u, 

non  ex  vobis.  Ex  ejus  gratia  processit  ut  sitis  in 

Christo,  non  ex  \eslris  meritis,  quia  ejus  proposi- 


sed  illius  esse,  non  solum  ut  sit,  sed  etiam  ut  nou 
nisi  ab  Hlo  bene  sit  sibi,  a  quo  habet  ut  sit;  et  qui 
in  omnibus  qu»  facit,  non  suani,  sed  Domini  glo* 
riam  quxrit.  Et  idco  gloriandum  est  in  Doroino, 
quia  non  poterit  coiifundi  qui  gloriatur  in  eo;  con- 
fundetur  auteni,  qui  gloriatur  in  hoc  s^culo  vel  in 
seipso. 

CAPUT  II. 
i  Et  ego  cum  venisscm  ad  vos,  fratres,  veni  neu 
c  in  sublimilate  scrmonis  aut  sapientiis  annunlian» 
c  vobis  testimonium  Cbristi;  non  enim  judicavi 
c  scire  me  aliquid  inter  vos,  nisi  Christum  Jesum, 
c  et  hunc  crucilixum.  Et  ego  in  infirmitate  et  timore 


lum  fuit  ut  essetis  membra  Christi.  Si  ergo  ex  ipso  ^  <  ct  treinore  mullo  fui  apad  vos,  et  sermo  meus  et 


estis,  nolite  Ulos  admirnri  quos  ipse  non  elegit.  In 
Chrislo  eslis,  qui  factut  e$t  vobis  $apicntia,  ut  ejus 
particifatiQiie  sapicules  efficeremur  percipientes  ab 
eo  sensum  prudcuti»,  et  factus  est  nobis  justitia^ 
Qt  nos  ejus  pariicipatione  justiAcaremur  per  opera 
Tirttitum  et  $anclificatio^  ut  nos  sanctificaret  in  ba- 
ptismo,  faciens  immunes  a  peccalo,  et  reciemptio, 
ut  nos  redimcret  pro  nobis  seipsum  dando.  Sapien- 
tia  ergo  nobis  facius  est,  id  est  illuininans  uos  ad 
veritatem  ct  Dei  cognitionem,  et  quia  prius  justifl- 
cat  bona  opcralio;ic,  pcr  hoc  justiria,  quia  prius 
emuiidai  in  baptismate;  et  boc,  quia  prius  redemit 
Bua  passione.  Ipse  qui  in  seipso  est  aeterna  et  in- 
comniiitabilis  sapieniia,  etiam  nobis  fit  sapientia, 
cum  nos  ejus  participatione  efficimur  utcunque  sa- 
piontes  ad  recle  sapicndum.  Ita  ipse  cum  in  se  sit 
ipsa  justitia,  qu33  vivit  in  seipsa  et  incommutabili- 
ler  vivK,  eliam  nobis  fit  justitia,  cum  nos  ci  cohx- 
rentes  juste  vivimus ;  et  taiito  magis  minusve  justi 
sunius,  quaiito  ilii  magis  minusve  coh.'Bremus.  Si- 
militcr  cum  ipse  sit  in  seipso  aeterna  sanctitas, 
eiiam  nobis  fit  sanctificatio,  cum  nos  sanctilicat  sni 
pai  ticipatione.  Factus  est  ergo  nobis  a  Dco  sapicntia 
et  Jusiiiia  et  sancliticatio,  quia  nos  ad  illum  conver- 
tiniur  temporaliter,  id  ^st  ex  aliquo  tempore,  ut  cura 
illo  maii(!anius  in  seternum,  ct  ipse  ex  quodam  tcm- 
pon^  €  Verbiim  caro  factum  cst  ct  habilavit  in  nobis 
(Joan,  i).  I  Ilaec  omnia  nobis  a  Deo  factus  est,  ut 
quf  glorialur,  iioii  in  se,  scd  in  Domino  glorielnr. 


c  pracdicatio  mea  non  est  in  persuasibilibus  bumdMe 
c  sapientix  verbis,  sed  in  ostensioiie  spiritus  et  vir- 
f  tutis,  ut  fides  vestra  non  sit  in  sapientia  bomiuum 
c  sed  in  virtute  Dci. » 

Dixi  superius,  quia  iiifirmos  et  stultos  prardict- 
tores  eregil  Dcus.  Et  ego^  quoque  talis  appanii  Tobis, 
quia  veniensad  vos  vem  non  in  $nblimitaie  $ermoni9^ 
id  est  non  iu  rbctoricis  et  dialeciicis  disputationi- 
bus,  ut  artificiose  et  composite  praedicareui  TOhis 
secundum  logicam,  uec  in  sublimilate  $apientief,  Id 
est  humanariim  ralionum  sccundum  physicam, 
quod  laudatis  in  pseudoapostolis,  qui  per  eloqueu- 
tiam  suam  comiuendant  pravam  doctrinam  suara, 
et  per  sapientiam  mundi  evacuaiit  crucem  Christi. 
Yy  Non  in  sublimitate  sermonis  aut  sapientiae  veni,  sed 
polius  in  humilitate,  quia  qui  minus  capacibus  su  • 
blimiora  loquitur,  non  illorum  utilitalem,  sed  sui 
ostentationem  facit.  Yeni  annuntians  vobi$  tetlimo- 
nium  Chri$tif  id  est  quod  de  ejus  incariiatione,  pas- 
sionc  et' resurrectione  testati  sunt  prophct^,  vd 
quod  ipsc  de  semetipso  moriendo  et  resurgendo 
testatus  est,  aut  quod  nos  apostoli  testamur  de  illo. 
Veiii,inquam,  nou  io  sublimitate  sxcularis  eloquen- 
tiae  vcl  sapienliae,  quia  nec  in  sublimitate  illius  qunc 
de  Deo  est.  £t  hoc  teci  ex  judicio,  non  enimjndicavi 
me  aliquid  $^ire  inter  vo$^  qui  minus  capaces  vos 
videbavn,  ni$i  Je$um  Chri$tum,  et  hunc  cruct/ixum, 
id  est  iitsi  salvatorem  regf^in,  ct  hoc  pcr  crucifixio- 
ncm  quod  est  dicere :  Qiua  vos  capcre  divtuitati^ 


831  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI 

cjus  myiteria  non  posse  pensavi,  sola  yobis  infinna  A     Quia  snpra  dixerat 

humanilatis  ejus  iocutus  sum  :  lioc  enim  inter  illos 

Apostolus  nesciebat,  quod  ipsi  per  illum  scire  non 

poterant;  et  boc  solum  sc  scire  dicebat,  quodeos 

pcr  iilum  scire  oportebat.  Eo  autem  genere  locutio- 

nis  nescire  quisque;  dicilur  quod  occultat,  quomodo 

dicitur  fossa  caK^a  quae  occuUa  est.  In  Cliristo  au- 

tem  crucifixo  non  parva  scicntia  est,  sed  mulia  in 

60  discuntur;  et  maxime  quod  vetus  homo  noster 

simul  crucifixus  est,  ut  evacuetur  corpns  peccati, 

et  ultra  non  serviamus  peccato  {Rom,  iv).  Nam  ad 

ejas  crucem  pertinet,  quod  etiam  nos  in  ejus  cor- 

pore  crucifigimur  mundo,  ubi   intelligitur  omnis 

coercitio  malarum  concupiscentiarum.  Ac  per  hoc 

fieri  non  potest,  ut  eis  qui  in  cruceCbristi  inrorman- 

tur,  furta,  adulteria  vel  alia  crimina  permittantur. 

Omnia  enim  vitia  carnis  ac  spiritus  mortificat  crux 

Christi,  ut  vivcre  faciatin  virtutibus;  quia  ipse  pro 

peccatis  nostris  crucifixus  est,    ut  nos  redime- 

ret   ab    omni    iniquitate,  et  cruciatibus  aeternis 

salvaret.  Hxc  et  alia  muKa  discuntur  in  Christo 

crucifixo.  Ila  hunilia  et  inflrma  vobis  pnedicavi.  Ei 

ego  bumilis  et  infirmus  sui,  quia  apud  vo$  fui  in  iih- 

firmitate^  id  est  quasi  nullius  essom  virtutis  aut  po- 

tentiaevel  in  inflrmitate,  id  est  in  tribulaiione  et 

tlmoref  id  est  anxietate  animi,  et  tremore  corporis 

propter  afllictiones  pcenarum.  Cbristum  enim  in 

stuliilia  human»  sapientiae  praedicans,  odium  mihl 

Judseonim  atque  gentilium  et  pcrsecutioncs  provo- 

cabam,  quasi  rem    vanam   annuntians,  et  Deun  q 

mortuum  praedicans;  et  dum  ita  conversarer  vobis- 

cum,  urmo  meut  de  moribus  et  pradicaiio  mea  de 

Cbristo,  vel  sermo  privalim  coram  paucis,  et  pra&i 

dicatio  publice  coram  omnibus,  non  fuit  in  persuasi- 

tilibut  verbii  humana  sapientioff  id  est  in  verbis 

quae  per  humanam  sapientiam  suaderent   credere 

quod  dicebam,  sed  fuit  in  ostentione  spiritus  et  vtrfu- 

tiSf  id  est  in  eo  quod  ostendebam  me  babere  Spiri- 

tum  sanctum  religiose  vivendo  et  prophetando,  et 

per  manuum  impositionem  ipsum  aliis  impctrando, 

et  ostcndcbam  nie  habere  virtutem  miracula  facien- 

do.  Ideo  sic  feci,  ut  fides  vestra  non  sit  fundala  tn 

sapientia  hominum,  sed  in  virtute  Dei,  id  est  se- 

cundum  humanam  sapientiam,  non  quacrat  ratio- 


Veni  non  In  subllmilate  ser- 
monis  aut  sapicntiae,  ne  cui  stultus  viderelor,  ec  ia 
praedicatione  sua  nihii  sapientise  continere,  osltmlit 
quod  ipse  qui  simplicitcr  istis  estlocutHS,  ftliiiem- 
ctat  profunda  sapientiae.  Inter  vos,  inquii,  simpliciler 
locuti  sumus,  sed  inter  perfectos  non  cognilOKS, 
quibus  opus  non  est  ut  loquamur,  sed  audilores 
non  capaces,  ioquimur  sapientiam^  id  esl  de  secrelb 
Dei,  ac  si  diceret :  Et  nos  haberous  sapieoliam,  led 
vos  eam  capere  non  potcstis,  quia  el  adhnc  lacla 
nutrimini,  atque  parvi  in  sensu  comprobamlni.  Sed 
inter  perfectos  eam  loquimur,  id  est  inler  eos  qol 
crucem  Christi  virtutis  testimonio  sapienliam  falen- 
tur.  Omnes  enim  perfecti  viri  inteliigunt  essesura- 
mam  sapientiam,  quod  vos  putaiis  abjectionem,  vi- 
B  delicet  quod  Deus  homo  factus  est,  quod  esuriil, 
quod  fatigatus,  qupd  crucifixus  est.  IIcc 
omnia  iuler  excaecatos  praedicata,  videnlur 
stultitia ;  sed  inter  perfectos  lumen  cordis  habenles, 
est  summa  sapientia.  Loqulmur  sapientiaro,  sed 
sapientiam  non  hujus  t«ecii/t,  id  est  non  humanis 
ralionibus  constantcm,  non  hujus  saeculi,  sed  fiita- 
ri ;  neque  principum  hujus  iirctc/f ,  id  est  regam  el 
pbilosophorum,  qui  in  hoc  sacculo  primaturo  sapieo- 
tiae  tenere  videbantur.  Qui  principes  (/««/riiiijiiair,  id 
est  sapientia  eorum  dissipatur,  quia  Christianitas 
errores  quos  illi  inseruerunt,  excidit,  id  esl  Idolola» 
triam,  avaritiam  et  caetera  vitia.  Non  illomm  sa« 
pientiam  loquimur,  sed  potius  Dei  saptentimm  de 
redempiicne  bominis  per  incamalionem  et  passio- 
nem  Uiiigeniti  ejus,  loquimur  eam  in  mysterio^  id 
est  in  occulto  sensu  propbcticoruro  dictonim  vd 
opcrum  reseramus,  ut  in  immolatione  Isaac  {Cem. 
xxii),  vcl  in  victoria  David  dc  PbilistaH)  (/  Reff.  xvii). 
Qute  sapientia  abscondita  est  a  sapientibus  el  pm- 
deniibus  sacculi,  et  ideo  stuUitia  putatur  ab  eis,  quia 
uesciunt  illam.  Abscondila  est,  dum  non  in  verbis, 
sed  iu  virtute  est;  non  humana  ralione  possibiUs» 
sed  spirituali  cfficacia  crcdibilis.  Vel  loquimur  eam 
in  mysterio,  id  cst  in  occulto  sacramentorum,  quod 
nequit  intueri  oculus  rationis  nostrae  sine  labore 
investigationis,  et  illuminalionc  Spiritus  sancii  qiiae 
abscondita  est  in  corde  Patris,  quia  <  Verbora  eral 
apud  Deum  (Joan.  i),  »  quam  sapientiam  quae  esl 


nes  eorum  quae  debet  credere,  sed  oronia  impuiet  D  Verbum  Patris,  pradestinavit  Deus,  secundum  fulu- 


virtuti  divinas  possibilia,  sciens  Dco  nihil  esse  im- 
possib.le. 

c  Sapientiam  autem  loquimur  inter  perfectos. 
f  Sapientiam  vero  non  hujus  saeculi  neque  princi- 
«  pum  hujus  saeculi,  qui  destruuntur;  scd  loquimur 
c  Dei  sapientiam  in  mysterio  quae  abscondiu  est, 
c  quam  praedestinavit  Deus  ante  saecula  in  gloriam 
c  nostram,  quam  nemo  principum  bujus  saeculi  co- 
c  gnovit.  Si  eiiim  cognovissent,  nunquam  Dominum 
c  gloriae  crucifixissent.  Sed  sicut  scriptum  est  : 
c  Qa  id  oculus  non  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in 
c  cor  homiiiis  asccndit,  quae  praeparavit  Deus  his 
c  qui  diligunteum  {Isa,  lxiv).  Nobis  autem  rcvela- 
#  r^  A»//5  /wr  Spmiiiia  buum, » 


ram  ejus  bumanitatem,  hoc  est  prxordinavii  «m» 
soscula,  id  est  antequam  mundus  esset,  ut  Unigeni- 
tiis  suus  in  plcnitudine  temporis  homo  fieret  {Galat, 
iv) ;  ct  crucifigeretur  ac  resurgeret,  in  gloriam  no- 
stram  qtii  credimus,  sicut  et  in  confusionem  illonira 
qui  nou  credunt,  et  crucem  ejus  stultitiam  putani 
Quam  sapientiam  divinitatis  ejus  nemo  priHcipum 
hujus  soicuH  cognovit  a  Dco  absconditam  esse ;  id  esl 
nemo  superborum  philosophorum  aut  legisdoctorum 
aut  saeculi  potentum  eam  cognoveral  quando  haec 
loquebaiur  Aposlolus.  Vel  sapientiam  Dominicra  in- 
carnationis  et  passionis  praedestinavil  Deus  in  glo* 
riam  nostram,  ut  scilicct  humanitas  el  mors^v 
fieret  nobis  gloria  sempiterna,  quam  sapienliam  wih 


8» 


COHaEK^T.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  I  AD  GOR. 


m 


no  prlndpiiin  hojus  saeculi,  id  est  uullus  maligno*  A  audierunt,  id  est  non  intellexerunt.  Qnodqite  posuii 


rum  spirituum  tognovit,  quia  nunquam  aliquis  iUo- 
rom  intellexit,  quod  per  passioneni  ejus  redimen- 
dum  esset  genus  humanum.  Inde  apparet  quod  non 
cognoTerunl,  quia  si  cognovissent  daemones  illam 
pissionis  ejus  sapientiam  yalere  ad  rcdemptionem 
hamani  generis,  nunquam  erucifixissent,  id  est  nun« 
quam  crucifigi  fecissent  Domtnum  glorim,  id  cst 
nunqnam  suggessisset  diabolus  illum  crucifigi,  per 
qucm  jus  suum  perderet.  Sed  nec  homioes  eum  cru- 
cifixisseut,  si  Deum  gloriae  illum  esse  cognoTissent, 
qui  in  forma  servi  crucifixus,  tamen  Dominus  glo- 
Tix  crucifixus  est.  Talis  enim  erat  illa  suscepiio, 
qu;e  Deum  hominem  facerct,  ct  hominem  Deum. 
Quod  lamen  propter  quid  et  secundum  quid  dica- 


Apostolus,  his  qui  diligur.t  eum  :  hoc  propheta  dixe- 
rat,  exspectantibus  te.  Sed  sicut  pramisimus,  idem 
densus  est  in  Apostolo,  qui  et  in  propheta.  Hominea 
enim  a  sxculo  non  audierunt,  hoc  cst  non  intelle- 
xerunt  pncmia  justorum,  quia  in  cor  hominis  noft 
ascendit  quanta  sint,  iU  est  cogitatio  humana  non 
comprehcndit  ea.  Neque  auribus  perceperunt,  quia 
auris  huuiana  non  audivil  ea  ioquente  aliquo,  el 
oculus  non  vidit  ea,  quoniam  quae  promitluntur  m 
futuro,  non  ccrnuiitur  in  praesenti.  Spes  enim  quae 
videtur,  non  est  spes,  sed  jam  ccrta  promissio.  Sic 
fuerunt  ilia  a  saeculo  honiinibus  ignota,  sed  nobis 
qui  supra  homines  sumus,  revelavit  ea  Deus  noii 
per  indusiriam  ingenii  nostri  {Rom.  viii),  sed  per 


lur,  adjuvante  Domino  prudens  ct  diligens  ct  pius      Spiritum  suum,  quo  mentem  noslram  illuminavit. 


leclor  intelligit.  Quia  recte  dicitur  et  Deus  cruci- 
fixus,  non  ex  viriuie  divinitalis,  sed  ex  infirmitate 
carnis :  una  est  enim  |)ersona  Deus  et  homo.  Qucm 
qoi  crucifixeront,  ignoraverunt;  iideles  autem  co- 
guovenint  eum.  Non  noverunt  eum,  scd  contingit 
ex  hoc  fieri,  ticut  in  Isaia  scriptum  est,  quod  ocului 
non  vidit,  nec  auris  audivit^'  nec  in  cor  hominit  ascen* 
dit^  qufB  praparavit  Deus  (Isa.  Lxiv)  diligcnlibus  se, 
sed  nobis  revelavil  ea  per  Sptritum  suum.  Sicut  enim 
iUa  carnales  homines  juxta  prophetiam  latent,  sed 
lamen  uobis  spiritualibus  rcvelala  sunt  per  Spiri- 
lum  Dei ;  sic  sapicntia  divinae  incamationis,  et  no- 
strae  per  ejus  mortem  redemptionis,  lateit  iufideles. 


ut  inteliigeremus  illa  inefiabilia  bona,  quae  ipse  sui» 
amaioribus  praeparavit.  Quae  illi  lunc  habcbunt» 
quando  erit  Deus  omnia  iu  omnibus  (/  Cor,  xv). 
Dcus  ergo  est  omnia  illa  bona,  quae  ipse  praeparavit 
diligentibus  vel  exspectantibus  se. 

f  Siiiritus  enim  omnia  scruutur,  etiam  pro- 
c  funda  Dei.  Quis  enim  scit  honiinum  quae  sunt 
€  hominis,  nisi  spiritus  horoinis  qui  in  ipso  est? 
c  Ita  et  quae  Dei  sunt»  nemo  cognovit,  nisl  spiritut 
c  Dei.  > 

Haec  uobis  per  spirilum  sunt  revelata,  nec  mirum» 
quia  Spiritus  scrutatur  omnia^  etiam  profunda  Dei^ 
idesiquae.inDco  latentlonge  remota  a  creaturarum 


sed  manifestaia  est  fidelibus.  Ea  quae  Deus  in  regno  r  cbgnilione.  Scrutatur  non  utique  ut  quod  nescit  in 


coelorum  praeparavit  his  qui  puro  corde  diligunt 
eum,  tanta  siinl  et  tam  pran^lara  atque  tam  spiri- 
lualia,  quod  oculus  non  vidit,  quanla  vel  qualia 
sunt;  nec  auris  audivil,  nec  in  cor  hominis  ascen- 
dit.  Oculus  non  vidit,  quia  nou  est  color;  aurit 
non  audivit,  quia  non  est  sonus ,  in  cor  hominis 
non  ascendit,  quia  non  est  terrena  cogitatio.  Quod 
enim  in  cor  hominis  ascendit,  infra  cor  hominis  erat. 
Ideo  in  cor  ascendit,  quia  supra  illud  est  cor  quo 
ascendit.  Praemium  vero  quod  in  coelo  servatur 
elcctis  non  ascendit  in  cor  homiuis,  sed  ascendit  ad 
illud  cor  hominis.  Oculus  non  vidit  illud  corporeo 
visu,  nec  auris  audivit  corporeo  auditu,  nec  in  cor 
hominis  asceodit,  id  est  nec  cognosci  potuit  ratione 


veniat,  sed  quia  nihil  relinquit  omninoquod  nesciat;. 
profunda  Dei  scrutatur,  quia  ejus  secreta  et  arcana 
novit ;  ac  per  hoc  Deus  esse  manifestatur,  qui  om- 
nia  Dei  occulta  scire  ostenditur.  Scrutari  omnia 
perhibetur,  quia  in  nobis  manens,  facit  ut  nos  ea 
scruiemur.  Et  quod  nos  dono  ipsius  facimus,  ipso 
dicitur  facere,  quia  sine  illo  nos  non  possumus  fa- 
cere.  Vere  ipse  Dei  Spiritus  occulta  discrutatur,  si- 
cut  et  spiritus  bomiuis  occulta  bominis.  Nam  quis 
hominum  scit  ea  qum  sunt  occulta  hominis^  nisi  spiri' 
tus  ipsius  hominis  qui  est  in  ipso  f  Unusquisque  eiiim 
homo  habet  in  se  proprium  spiritum.  Animus  enim 
cujusque,  proprius  ejus  est  spiritus.  Et  ea  quae  sudI 
hominis,  nemo  novit  nisi  {spiritus  ejus.  Non  enim 


ejus  qui  carualis  est,  non  spiritualis.  Nam  in  eo  Dnoviquid  cogites,  aut  tu  quid  cogitem.  Ipsa  enim 


quod  dicitur,  in  cor  hominis  non  ascendit,  intelligi 
potest  quod  non  sit  homo,  sed  supra  hominem,  in 
cor  ejus  ascendit.  Res  namque  dicitur  ascendere  in 
cor,  quando  intrat  ut  prudenter  intelligitur,  et  bene 
iuteliecta  placeat.  Notaiidum  vero  quod  haec  senten- 
tia  non  eisdem  vcrbis,  sed  eadem  sensuum  veritato 
legitur  in  propheta.  Sic  namque  ibi  scriptum  est : 
c  A  saeculo  iion  audierunt,  neque  auribus  percepe- 
runt :  oculus  non  vidit,  Deus,  absque  te,  quae  prae- 
parasli  exspectantibus  te  (ibid.).  >  Tameu  propheta 
et  Aposlolus  dicit  similiter,  oculus  non  vidit.  Scd 
qood  Aposlolus  ait,  nec  auris  audivit :  hoc  pro- 
pheia,  nec  auribusperceperunt.  Et  quod  Aposlolus, 
nec  in  cur  hominis  asccndit :  hoc  propheta,  non 


sunt  propria  nostra,  quae  in  animo  cogitamus.  £l 
cogitationum  uniuscujusque  hominis,  ipsius  spiri- 
tus  testis  est.  Alius  ncscit  quid  in  illo  agatur,  scd 
spiritus  ejus  novit.  Ita  et  qua  Dei  sunt  occulla, 
nemo  cognovit  nisi  Spiritus  Dei^  Non  tamen  sapicn- 
tia  Dei  excluditur,  qus  Filius  est,  ab  hac  secreto- 
rum  notilia,  quoniam  Spiritus  accipit  a  Filio  omnia, 
sicut  ipse  discipulis  ait :  c  Omnia  quaecunque  habel 
Pater,  mea  sunt  (Joan,  xvi)b  >  Propterea  dixi  quia 
de  meo  accipiet,  et  annuntiabit  vobis.  Et  nos  acce- 
pto  Spiritu  Dei  discimus  et  quid  agalur  in  Deo  ^ 
quia  cum  per  ejus  Spiritum  scimus,  etiam  sic  nemo 
scit  nisi  Spirilus  Dei.  Sic  autem  scit  ipse  in  nobis, 
sicut  Ioqui:ur  in  eis  quibus  dicitur  :  c  Non  enim  ?08 


835 


nERTEI  RLRGIDOLENSIS  MONACIIl 


8SI 


eslis  qui  loquiitiini,  scd  SpiriUis  Patris  veslri  qui  1o-  A  mus  spiritualitius,  quod  vos  non  esUs;  eCideoeolpi 


qiiitur  in  Tobis  (Matth.  \).  i 

c  Nos  autcm  non  spiritum  hiijus  mundi  acccpi« 
c  mus,  sed  spiritum  qui  ex  Dco  est,  ut  sciainus 
c  qu»  a  l>eo  donala  sunt  nobis.  Quse  et  loquimur 
c  non  in  doctis  humanae  sapientiae  verbis,  scd  in 
c  doctrina  spiritus,  spiritualibus  spiritualia  compu- 
c  rantes.  Animalis  autem  homo  non  pcrcipit  ea 
c  quap  sunl  Spiritus  Dci  :  stultitia  cnim  est  illi,  et 
€  noii  polest  intcUigere,  quia  spiritualitcr  cxamina- 
c  (ur.  Spiritualis  autem  judicat  omnia,  et  ipse  a 
c  ncminc  judicatur,  siciit  scriptum  est  :  Quis  cnim 
c  cognovit  scnsum  Domini,  aiit  quis  iiistnixit  eum  .'* 
c  {Iga.  XL :  Rom.  xi).  Nos  autoro  sensuni  Christi 
c  liabcnius.  > 

Solus  Spiritus  Dei  novit  ca  qune  DSi  sunt.  Scd 
nos  non  spiritum  mundi,  sed  Spiritum  Dei  accepi- 
mus,  quo  docercmur,  non  quae  mundi,  scd  quae  Dci 
sunt.  Qnia  spiritus  mundi  non  polest  scire,  quse  ab 
hoc  nobis  insinuata  suiit.  Spiritus  enim  mundi  est, 
qucm  phitoncm  appellant,  per  qucm  arripiuntur 
fanatici,  qui  sine  Deo  sunt,  qui  solet  conjecturis 
quse  mundi  sunt  divinarc,  qui  per  verisimilia  faili- 
tur  et  fallit.  Qui  ct  iier  Sibyllam  locutus  est  sensum 
nostrorum  secutus,  locum  volens  inter  coelcstes  ha- 
bcrc,  ipse  ct  in  pseudoapostolis  erat,  atquc  cos  mun- 
danaui  sapicntiam  scctari  faciebat.  Seil  no$  non  spi- 
riiuin  hujus  mundi  accepimus,  quo  doccamur  sapien- 
tiam  miiiidj,  sed  Spiritum  qui  es  Deo  est)^  per  qiicm 
doccamur  cu  quae  cx  Dco  sunt.  Spiritiim  qui  ex  Deo  ^ 
est  acccpimus,  id  est  divinum  quemdam  radium  il- 
turoinaiitem  nos,  ut  per  eum  sciamus  beneflcia  qua 
sunt  nobis  a  Deo  donata.  Spiritus  enim  Dei  mcniem 
quam  replet,  illuininat;  spiritus  autcm  mundi  cx- 
cecat.  Quem  qui  habent,  iion  intclligunt  Dci  dona 
qiLT  perccperunt,  neque  a  quo  perceperunt.  Scd  nos 
per  Spiritum  ejus  novimus  et  dona  ejus  nos  habcre, 
ei  ab  eo  accepisse.  Ab  ipso  enim  quidquid  boui  est, 
donatur.  Et  ipsc  nobis  dedit  Christum  suum,  atque 
in  eo  redeuiptioncm  et  pcccatorum  remissioncm, 
virtutumque  niultiplicalionem  et  aeternae  beatitudi- 
uis  spcm,  et  quidquid  habemus  vel  sumus.  Intelli- 
gimus  liaec  nos  habere,  et  ab  eo  percepissc.  Qua  ei 
ioquimur^  ut  hinc  appareat  scirc  nos  hacc,  quia  el 


vestra  est,  non  nostra,  quod  msgora  non  dixioii 
Yobis.  Nos  scimus  quae  Dei  suiit,  et  loqaimor  ea  ipi« 
ritualibus.  Sed  animalis  homo^  quales  sonl  pseiMkh 
aposloli,  iton  percipit  ea  qwB  sunt  Spiritus  Det^  «t 
partum  virginis,  ut  resurrectioncm  mortuom. 
Animalis  homo  dicitur,  qui  animalium  more  fcr* 
satur,  qui  putat  nihil  esse  post  mortem.  Aniaialis 
jure  vocatur,  quia  fertur  dissoluta  iascivla  aninUK 
suae,  quam  non  regit  spiritus,  neque  coercet  intra 
mctas  naluralis  ordinis,  quia  el  ipse  se  non  subAl 
regenduni  Deo.  Animalis  enim  ab  anima  dicitar, 
sicut  a  carne  cariialis.  Iste  lalis  non  percipil  ea  qna 
sunt  Spiritus  Dei,  id  est  quid  gratiae  credeotibaa 
conferat  crux  Chri&ti,  et  sic  audit  quaecunqoe  t 
^  de  Dei  uatura,  ut  aliud  quam  corpus  cogitare 
possit,  quamlibet  amplum,  summum  Tel 
sum,  quamlibet  lucidum  ac  speciosuro,  corpos  ta- 
mcn.  Ob  hoc  etiam  dicitur  non  percipere,  idesluon 
inteliigcre  ea  quae  sunt  Spiritus  Dei,  qoia  sola  pne- 
sentis  vitae  bona  carnalia  cogiut  et  appetil,  spiritua* 
lia  vcro  et  aetcrna  non  intelligit  stulHtia  emm  es$ 
iUi  quidquid  de  talibus  audil,  et  non  polest  inieUh- 
gere.  Pccoribus  enim  similis  sensum  suum  in  lerra 
deprimit,  et  ideo  non  assequitur  nisi  quae  videi,  noe 
putat  alind  posse  fleri  quam  quod  ipsc  scit;  pro* 
ptereaquidquidalitcr  audit  quam  novit,  stultom  judi- 
cat.  Idco  non  potest  haic  intelligere,  quia  sptnfna/i- 
ter  examinatur,  id  est  invisibiliter  a  Dco  judicatur, 
ut  justo  Dei  judicio  spiritualia  intelliKcre  non  sina- 
lur.  Vel  spiritualitcr  examinatur,  id  est  per  spiri- 
tualia  tantum  probatur,  quod  animalis  esl,  qula 
audita  haec  improbat,  et  non  ob  aliud  ei  proponnn- 
tur.  Sive  ideo  non  potest  intelligerc,  quia  res  illa 
quam  ipse  stuUitiam  reputat,  spiritualiler  examina- 
tur,  id  est  per  Spiritum  sanctum  dijudicatur  et  in- 
telligitur.  Animalis  non  potest  intelligere,  sed  sptn- 
tualis^  id  est  ilie  cujus  mens  iliuminaiur  luce  Spiri- 
tus  sancti,  et  spiritualiter  vivere  docetur,  judieai^  id 
est,  dijudicat  et  discemit  omnia.  Judical  enim  et 
approbal  quod  recte,  improl>at  autem  quod  perpe- 
ram  inYcneril  in  operibus  moribusque  Mdelium.  Ju- 
dicat  omnia,  sed  ipse  a  nemine  judicatur^  id  esl  a 
nullo  bomine,  sed  sola  ipsa  lege,  secundiim  quam  ju- 


lo<i*iiii:ur  ca  ul  ct  alii  discant  ipsa.  Loquimur  noit  D  dicat  omnia,  quoniam  verissime  dictum  est.  c  Opor- 


tn  rerbie  humante  sapientice  doctis  ratioiie  vel  ornatu, 
sed  in  doctrina  spiritus^  quia  mentes  audientium,  lo- 
quonlibus  nobis,  docentur  a  sancto  Spiritu.  Verba 
ciiim  huroaiiae  sapientiae  hunc  sensum  non  capiunt, 
noc  litteratura  studii  apprehenditur,  scd  per  fldem 
spirituali  rationc  concipitur.  Idcoque  Spiritus  Dei 
per  Evangdium  spiriiualiier  docct  corda  hominum, 
excitans  ea  ad  cognitioiicm  sui  Creatoris.  Dico  quia 
loquimur,  et  hoc  faciinus,  comparantes  spiritualia 
vcrba  spirituatibus  viris,  id  esl  ita  moderantcs  ea 
qu»  dicimus,  ut  conveniant  capacitati  singulorum, 
quia  pro  varietate  sensus  auditorum  distinguimus 
ea  quae  loquimur,  et  comparamus  intellectui  unius- 
cujusque,  atteudentes  quid  cui  dicamus.  IIoc  faci- 


tet  nos  orones  exhibcri  anle  tribunal  Christi  (// 
Cor.  v).  I  Omnia  ergo  judicat,  quoniam  supcr  omuia 
cst,  quando  cum  Deo  est.  £t  a  nemine  judicaiur, 
quoniam  ipse  supra  caeteros  est,  el  inferiores  non 
possunt  judicare  superiorem.  £t  vcre  a  nullo  judica- 
tur,  utrum  bene  an  roale  intelligat  vcl  operetur. 
Quia  quis  aniroalis  cognotit  sensum  Domini  quem 
vir  spiritalis  habet?  Nullus.  £t  idco  non  polest  inde 
jodicare,  quia  de  incognitis  neroo  rectc  judicau  El 
quis  esl  qui  instruxit  eum  ?  id  est  docuil  Dominnm 
quid  agere  debuerit.  Nemo  horoines  enim  Spirilnm 
Dei  non  habcntes,  Doroinuro  instrnere  volunl  dum 
sccum  dicunt :  Deus  nunquam  mori  debuissel  ut 
creaturaoi  suam  a  potestatc  diaboli  liberareti  weA 


»1 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COIL 


S58 


lolo  pnecepto  ut  omnipolens,  suos  salme  debuis-  A  non  eo  modo  a  carnaiibus,  quo  a  spiritualibus  co- 


WtU  Et  quia  eum  sic  instrucre  volunt,  inde  contingil 
f  uia  sensum  ejus  non  cognoscunt.  Nesciunt  enim 
qnia  Deus  justus  uon  debuit  in  hac  re  uti  virtute 
potentiae,  sed  rationc  jusiitisD.  Vel  taliter  littera  se- 
cundum  alios  codices  potest  legi.  Quis  enim  cogno- 
9ii  sensum  Domtiit,  aut  qui$  Instruxit  eum  ?  Scnsus 
namque  Domini  est,  quo  hxc  fecit,  per  quae  sapien- 
tia  mundi  probatur  stulta,  negans  posse  fleri  quae 
facta  suut.  Quem  sensum  nullus  est  qui  cognoverk, 
ut  si  displiceat  illi,  emcndare  velit  consilium  Dei. 
Quia  quicunque  cognovit,  laudat  sapientiam  et  po- 
tenliam  Dci.  Quis  cognovit  sensum  Domini  nostri 
Jesu  Christi?  Sed  nos  spirituales  sensum  Christi  ha^ 
bemus^  id  est  participes  facti  sumus  scientiae  Christi 


giUntur.  Et  illis  est  lac,  istis  cibus.  Quia,  etsi  noii 
audiunt  amplius,  intelligunt  amplius.  Noii  enim 
aequaliier  mente  percipitur,  etiam  quod  in  fide  part- 
ter  ab  utrisque  recipitur.  Hoc  igitur  primitus  co- 
gnito,  quod  ea  ipsa  quae  simul  audiunl  spiriiualea 
atque  carnales,  pro  suo  quique  modo  capiunt,  illi  ut 
parvuli,  isti  ut  majores,  illi  ut  lactis  alimentum,  isti 
m  sibi  solidamentum,  nulla  videtur  esse  necessitas, 
ut  aliqua  secreta  doctrinae  taceaiitur  et  ahscondan- 
tiir  fldelibus  parvulis,  dicenda  seorsum  majoribus, 
id  est  iutelligentioribus,  nisi  quoJ  solidus  cibus,  qui 
perfeclis  con^ruit,  parvulis  non  proficit,  dum  non 
capitur  ab  eis,  et  ea  qux  fortes  sublevant,  inflrmos 
gravant,  hoc  enim  ipsum  quod  Apostolus  se  non  ju- 


per  acceptionein  Spiritus  sancti.  Et  ideo  animales  ^  dlcavit  scire  in  eis  nisi  Christam  Jesum  et  hunc 

crucifixnm,  ipsis  non  potuit  loqui  quasi  spirituali- 
bus,  sed  quasi  carnalibus,  qnia  id  sicut  sprriluaies 
capere  non  potcranl.  Quicunque  autem  spiritnales 
intcr  eos  erant,  idem  qnod  illi  qui  tanquam  carna- 
les  eranl,  audicbant,  spirituali  intellectu  ipsi  capie- 
bant,  ut  sic  inlelligatur  quod  ait  :  Non  potui  loqui 
qua$i  spiritunlibuSf  sed  qnasi  carnalibus,  ac  si  dice- 
ret  :  Non  poluistis  quasi  spirituales,  sed  quasi  car- 
nales  capere  quod  loqucbar.  Quasi  carnalibus,  in- 
quit,  locutus  sum  vobis.  Et  boc  tam  dliigenter  feci, 
quod  tanquam  parvulis  cognitioue  in  Christo  dedi 
vobis  potum  lac,  id  est  facilem  doctrinam,  dulcem 
et  nutrientem,  non  escam^  id  est  non  robustam  spi- 


bomines  vel  pscudoapo3toli,  nos  judicare  non  pos- 
SUBt,  qui  sensum  Domini  habemus,  quem  illi  igno- 
nni. 

CAPUT  m. 
c  Et  ego,  fratres,  non  polui  loqui  vobis  quqsi 
spiritualibus,  scd  quasi  carnalibus.  Tanquam  par- 
vulis  in  Christo  lac  vubis  potum  dcdi,  non  escam. 
Nondum  enim  poteratis,  sed  nec  nunc  qufdem  po- 
testis,  adhuc  enim  cslis  carnales.  Cum  enim  sit  in- 
ter  vos  zelus  et  contentio,  nonne  carnales  estis, 
et  secundum  hoininem  ambulatis  ?  Cum  eniin  quis 
dicat  :  Ego  quidem  sum  Pauli,  alius  autcm,  cgo 
Apolio,  nonne  homines  estis?Quid  igitur  est  Apol- 


lo?  qiiid  vero  Paulus?  Miiiistri  ejus  cui  credidi-  r  ntualiiim  rerum  doctrinam,  fieri  tamen,  sicut  prae- 


slis.  Et  unicuique  sicut  Dominus  dedit.  Ego  plau- 
lavi,  ApoIIo  rigavit,  sed  Deus  incrementum  dediL 
Itaque  neque  qui  plantat  cst  aliquid,  neque  qui  ri- 
gat,  sed  qui  incremenlum  dat,  Deus.  Qui  plantat 
autem  et  qui  rigat,  unum  sunt.  (Jnusquisque  pro- 
priam  mcrcedera  accipiet  secundum  suum  labo- 
rein(P<fl/.  lxi;  Galat,  vi;  Matth.  xx).  i 
Nos^spiritualibus  spiritualia  comparamus,  quia 
sensum  Christi  habemus.  Et  tamen  fratres  vobis  non 
potui  ego  loqui  quasi  spiritualibus,  sed  quasi  cama^ 
libuSf  quia  vidi  vos  non  posse  caperc  spiritualia 
propter  imbccillitatem  sensus  vestri.  Et  ideo  sic  lo- 
cutus  sum  vobis,  quoinodo  audire  poleratis;  ncc 
propter  ignorantiam  vcslram,  sed  propter  infirmi- 


misimus  potest,  ut  id  quod  dicitur,  et  parvuls  lac, 
et  grandibus  esca  sit;  sicut  in  principio  erat  Ver- 
bum,  et  Yerbum  erat  apud  Deum,  et  Deiis  erat  Ver- 
bum  (Joan.  i),  et  parvuli  bibunt,  ct  grandes  man- 
dunt.  Lac  tamen  praecipue  per  camcm  Salvatoris 
estexpressum  parvulis.  Quomodo  enim  mater  cibum 
comcdit,  ui  per  carnem  trajiciat  ad  infantem  lac 
factum,  sic  cibus  angelorum  Dominus  Verbum  caro 
factum  est,  et  factus  est  lac.  Lac  quippe  noslrum 
Christus  humills  est :  cibus  noster,  idem  ipse  Chri- 
stus  aequalis  Patri.  Lacte  nutrit,  ut  panc  pascal.  Qui 
parvulusest,  sugat  ab  uberibus  Ecclesiaelacomnii  m 
sacramentorum  temporaliter  pro  aeterna  r.ostra  sa- 
lute  gestorum,  ut  nutritus  atque  roboratus  perv(  nat 


tatem  vcstram,  arcana  Dei  vobis  reticui.  Non  enim  D  ^d  manducandum  cibum  aeternae  divinitatis.  Talibus 


audientium  animi  sunt  ultra  vires  tradetidi,  scd  alla 
quaeque  et  eminentia  debent  multis  auditoribus  con- 
tegi,  et  vix  paucis  aperiri.  Et  inchoantibus  quidem 
▼el  infirmis  iion  alla  et  mystica,  sed  quaedam  quae 
capere  possint  pra^dicanda  sunt,  perfectis  vero  pro^ 
funda  et  myslica  sunt  dicenda.  Sed  timendum  et 
cavendum  est,  ne  sub  hac  occasionc  dicta  pseudo- 
apostolorum  vel  quorumlibet  haereiicorum,  vclut  ea 
quae  carnales  capere  non  possnnt,  non  solum  excu- 
satione  dealbanda,  sed  etiam  laudanda  videantur. 
Unde  scieiidum  est,  quia  ipse  Christus  criicifixus, 
quo  velul  lacte  parvulos  aluisse  se  dicit  Apostolus, 
Id  est  ipsa  vera  caro,  in  qua  facia  est  vera  mors 
ejus,  et  vulnera  vcra  confixi,  sanguinisque  percussi. 


nunc  dicitur  :  Lac  vobis  potum  dedi,  non  escam,  Et 
quare?  Quia  nondum  poteratis  escam  percipcrc, 
quandiu  vobiscum  cram,  sed  nec  nunc  quidem  pote  • 
Itt,  quia  adhuc  estis  carnaleSt  id  est  potius  sensuin 
carnis  quam  spiritus  sectamini.  Isti  propterea  qiiod 
saeculi  adhuc  voluptatibus  serviebant,  carnales  erant, 
quamvis  jam  baptizati  essent,  et  Spiritum  sancium 
accepissent.  Nam  quia  postbaptismum  ad  veterem  vi- 
tam  relapsi  fuerant,  ideo  carnales  appeliantur.  Ubi 
verodiciturnondum  vel  non  adhuc,  profecto  noii  de- 
Speratur,  sieotenditur,  utsialiquando  quod  nondum 
est.Adhucenim,  inquit,estis  carnales,  et  ostcndens 
undesintcarnales,  cum  enim^  inquit,  sit  inter  vos  zelus, 
id  est  invidia  et  contentio,  id  est  litigalio  verborum, 


859  DERTEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  M 

fioiififramafeieirti,q(iiuicarne,idestin!ioininccon-  A  sanctum,  babitans  in  Tobis,  nisi  loqaalarvoliis  io- 


liditis,  ei  teeundum  hominem  ambuiatis  ?  id  cst  in  pe- 
jHB  proflcitis.  Ac  si  dicat :  Qui  discordes  mentes  du- 
citis,  nonne  adhuc  ex  reprebensibili  humanitato 
peccatis  ?  Homo  enim  hoc  loco  per  culpam  nomina-* 
tur.  Cum  aulem  dixisset  eos  carnales,  non  ait,  se- 
cundum  carnem  ambulatis,  sed  secundum  honii- 
nem,  quia  et  hoc  Toluit  inteliigi,  secundum  carnenv. 
Nam  utique  si  culpal)iliter  quidem  secundum  car- 
nem,  laudabiliter  autem  secundum  hominem  ambp- 
laretur,  id  est  viveretur,  non  exprobrans  diceret, 
secundum  hominem  ambulatis.  Nam  secundum  ho- 
minem  ambulare,  boc  est  carnalem  esse.  Qui  autem 
non  ambulat  secundum  homincm,  sed  secundum 
Dcum,  profccto  non  ambulat  et  secundum  seipsum, 


tus,  sine  causa  nos  pcrstrepimus.  Interior  ergo  aia- 
gister  est,  qui  docet.  Ghristus  docet,  inspiralio  ipdos 
docet,  ubi  illius  inspiratio  et  illius  unctio  non  est, 
forinsecus  inaniler  perstrepunt  verba,  nana  el  agri- 
cola  arborem  potest  plantarc,  aquam  foris  adbibere 
et  diligentiam  culiunc,  scd  non  potest  folia  pomaqus 
formare.  Excedit  enim  boc  humanam  humilitatcn), 
cxcedit  angclicam  snblimitalem  ncc  omnino  perti- 
net  nisi  ad  Grcatorem,  ct  qoia  solus  Deus  dat  iocre- 
mcntum,  ilaqne  neque  qui  plantat^  id  esi  qui  in  fide 
fundat,  est  aliquid  dando  quidquam  cx  se»  netpte  fu 
rigot,  id  est  qui  vel  baptizat,  vel  postea  mores  in- 
struit,  sed  Deu$  qui  dal  incrementum^  ipse  ralet  ad 
salutem,  id  est  illius  unctio  qus  vos  docel  intrinie- 


,  ^  _  —  _  n 

quia  et  ipse  est  homo.  Qui  vero  non  secundum  se,  "  cus.  Frustra  quippe  operarius  omnia  molireCar  ex< 


scd  secundum  Deum  ambulant,  non  bomines,  sed 
dii  vocantur  (Psal,  lxxxi  ;  Joan,  x).  Et  vere ,  inquit, 
zelus  et  contentio  est  in  vobis,  et  secundum  carnem 
ambulatis.  Quia  cum  quis  vestrum  dicatf  ego  quidem 
sum  Pau/t,  ttlius  autem  dicat,  ego  sum  ApoUo^  nonne 
homines  estis  ?  Sicut  enim  gloriantes  in  Deo  et  om- 
nem  graliam  ab  ipso  sperantes,  dii  vocantur  a  Dco 
adoptati,  ita  et  qui  in  homine  gloriantur,  bomines 
dicuntur.  Deos  euim  vd  angelos  esse  cupit  Aposto  • 
ins,  quos  arguit  quia  homiues  sunt,  id  est  in  his 
contenliouibus  non  quae  Dei  sunt,  sed  quae  hominis 
sapiunt.  A  sua  vero  persona  incipit,  ne  forte  puta- 
retur  pcr  invidiam  magis  personas  aliorum  de- 


trinsccus,  nisi  Creaior  intrinsecus  latenter  opera- 
rctur.  Neque  plantator,  neque  rigaior  est  aUqiud 
ad  salutem  eorum  quaerigantur  sive  planianiartqaia 
et  plantata  solent  mori,  et  rigata  ad  elTeeiam  fecua- 
ditatis  non  pervenire,  nisi  det  Deus  vegetantem  gia- 
tiam.  Quantum  ergo  ad  honoriflcentiam  periinei  Dei, 
nihil  est  honio.  Quantum  vero  ad  ministerium  per- 
tinei,  necessarius  est  ut  honorificetur  quasi  servas, 
non  ut  aliquid  de  illo  speretur  ad  injuriam  Dd. 
Deus  solus  est,  in  quo  gloriandum  esi,  qula  dai 
incrementum.  Sed  qui  plantat  et  qui  rigat^  •unini 
funtf  id  esi  ambo  ministri  sunt,  quamvis  diversa 
sint  illorum  ofTicia,  unum  sunt,  id  est  ambo  sani 


struere,  osiendens  magnum  errorem  esse,  et  ad  Dei  q  homines,  et  idcm  concorditer  de   Deo  seniiunt 


contumeliam  periinere,  quando  Deo  praedicalo,  glo 
ria  datur  hominibus ;  et  spes  quae  in  Deo  ponenda 
est,  ponilur  in  hominibus  :  dicente  Scriptura  :  c  Ma* 
ledictus  homo  qui  spem  ponit  in  homine  {Jer,  xvii).» 
Quid  cnim  minus  est  a  gentilitate,  dum  gloriam  quae 
danda  est  Greatori,  datur  creaturai,  id  est  bomini? 
£t  quando  quidem  alius  vestrum  dicit  :  Ego  sum 
Pauli,  alius  autem  :  Ego  Apollo^  atquc  in  bis  docto- 
ribus  vano  errorc  gloriamini,  igiiur  respondete 
mihi,  Quid  est  ApoHo^  quid  vero  Pautus,  qui  adhuc 
major  est.  £t  si  vos  rcspondere  nescitis,  ego  re- 
spondeo  quod  non  sunt  Deus  qui  det,  sed  per  quos 
Deus  det,  quia  ministri  sunt  ejus  cui  credidistis.  £t 
quia  ministri  sunt,  spes  in  his  ponenda  uon  est,  sed 
inDco  cujus  ministri  sunt.  Illi  enim  gratiarum  actio  D 
dcferenda  est,  cujus  donum  est,  non  servis  quos  et 
f  avitos  oportet  dispcnsare.  Ministri  sunt,  et  hoc  non 
uno  modo,  sed  sicnt  Dominus  dedit  «nictit^ue,  id  esi 
sicut  voluit  et  sicut  divisit  singulis  oflicia  ministerii. 
Nam  ego  ipso  dante  planlavi^  id  est  cvangelizando 
vos  ad  fldem  converti,  et  Apollo  rigavit,  id  est  ut- 
pote  episcopus  vester  imbre  sui  cioquii,  postquam . 
in  fide  fundati  eslis,  corda  vestra  rigavit.  Non  iamen 
nos,  sed  Deus  incrementum  dedit  proflciendi  vobis. 
Nos  enim  qui  forinsccus  loquimur  ad  aures  vestras 
ita  sumus  quasi  opcrarii  adhibentes  culluram  forin- 
sccus  ad  arborem,  sed  incrementum  dare  non  pos- 
sumus,  ncc  fructus  forroare.  Ille  autem  qui  vos 
creavit,  et  redemit  et  vocavit  p<T  fldem  et  Spiritum 


Unum  sunt,  id  est  indifiierentes.  Posses  enim  videri 
quod  etsi  nihil  ex  se  dant,  tamen  magis  Deus  per 
huuc  quam  per  illum  daret.  Ideo  dicitur  quia  unam 
sunt,  id  est  non  plus  gratia;  confert  unus  quam  al- 
ier,  quia  solus Deus  dat  pcr eos.  In  dandonon diffe- 
runt,  sed  in  labore  ct  mercede,  quia  unusquisque 
eorum  accipiet  propriam  mercedem  a  Domino  «eciM- 
dum  suum  laborem^  id  est  qui  magis  laboravit, 
majus  praemium  bebebit;  et  qui  minorem  per- 
tulit  laborem ,  minorcm  percipiet  remunerationem» 
Deus  enim  reddet  unicuique  sccundum  opus  ejas 
{Rom.  II ).  Unde  patet  ncutrum  illorum  esse  aucto- 
rem  salutis,  ct  ideo  non  esse  gloriandum  in  eis. 

<  Dei  enim  sumus  adjutores,  Dci  agricultura  estis, 
f  Dei  a^dificatio  eslis.  Secundum  gratiam  Dei  quae 
c  data  est  mihi,  ut  sapiens  architectus  fundamen- 
c  tum  posui.  Alius  autem  superaedificat.  Unusquis- 
c  que  autem  videat  quomodo  superaedificet.  Funda* 
c  mcntum  enim  aliud  nemo  potest  ponere,  prseter 
c  id  quod  posilum  esi,  quod  est  Ghristus  Jesus. 
c  Si  quis  autem  superaedificat  super  fundameniati 
c  hoc,  aurum,  argentum,  lapides  pretiosos,  ligna, 
c  fcnum,  stipulam,  uniuscujusque  opus  manifestum 
c  erit.  Dies  enim  Domini  declarabit,  quia  in  igno 
c  rcvelabitur,  et  uniuscnjusque  opus  quale  sii  igntf 
c  probabit.  Si  cujus  opus  manserit  quod  supersedi- 
c  flcavit,  mcrcedem  accipici.  Si  cujus  opus  arseril» 
c  detrimentum  patictur.  Ipsc  autcm  salvus  erii,  s  C 
c  tamen  quasi  pcr  igncm.  t 


Ui  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.     -  IN  EPIST.  1,AD  COR.  8ll 

*    Herceilem  perdpiemus,  qm^  Dei  adjuloret  sumus  x  rh  el  frivola  et  corrupia  docltiiin*  uninscujusque 


in  colendo  agro  illius.  Nam  ei  quem  ipse  per  intcr- 
toain  graliam  infundit,  nos  exhortalionis  voce  con- 
currimus;  hoc  quod  iile  per  spiritum  agit  intrinse- 
CQS,  nos  e][terius  ministcrio  vocis  adjuvamus  :  et 
tunc  solum  oostra  exhortatio  ad  perrectionem  duci- 
tur,  si  in  corde  fuerit  Deus  qui  adjuvet.  Nos  sumus 
adjntores  Det,  et  vos  estis  cuUura  agri  Dei,  et  adi^ 
fUatio  tempii  Dei,  Et  nos  eum  adjuvamus,  dum 
agrum  cordis  veslri,  quem  ipse  per  inlernam  gra- 
liam  excolit,  nos  aralro  praedicationis  excoiimus; 
ac  nostrae  mentis  sedilicium»  qnod  ipse  ad  inhebi- 
tandum  sibi  construii^  et  nos  construere  lal>oramus. 
Agcr  enim  Dei  colitur,  dum  vitia  de  populo  cxstir- 
pantur  fidelium,  et  vinutes  insertintur  ut  crescant 


opus  in  novissimo  dic  manifeslum  enV,  id  est  unius- 
cujusque  doctrina  in  judicio  ei  it  oninibus  manife- 
sta,  utrum  bona  an  roala  fuerit.  Dies  enim  Domini 
hoc  declarabit.  Die3  judicii  vocatur  dies  Domini,  non 
quod  omnes  dies  non  sint  ejus,  sed  per  excellentiam 
hoc  dicitur,  et  ad  differentiam  humani  diel.  Dies 
enim  praesentis  tcmporis  cst  dics  hominis,  quia  in 
isto  agit  homo  quod  vult;  sed  ille  dieserit  Domini, 
quia  in  illo  faciet  Dominus  quod  justum  erit,  red- 
dens  unicuique  secundum  opus  ejus  (Matih,  xvi),  et 
ideo  declarabit  ille  dies  qualitatem  uniuscujusque 
operis,  quia  in  igne  revelabitur,  i  J  est  manifestabitur 
idem  dies^  qui  nunc  omnes  latet,  et  tunc  omnibua 
eiit  nolus.  Cum  cnim  vidcrint  omnes  ignem  illum 


et  fructificent.  i£dificatio  ejus  instruitur,  quando  B  ^mte  faciein  judicis  per  lotum  diffundi  orbem,  scient 


Ecdesia  exstruilur  his  qui  fundamento  lidei  super- 
ponuntur,  ut  in  altum  surgant  aliis  alios  portanti- 
bns,  Tel  quando  roens  fidelium  construitur  imposi- 
tioue  virtutum,  ut  dignum  DeD  fiat  habiiacuhim. 
Dixi  quia  Dei  aedificatio  estis,  et  hujus  aedificationis 
fuHdamentum  ego  posat,  et  hoc  non  a  me  feci,  sed 
§ecundum  gratiam  Dei  quas  data  est  mihi,  ut  dignus 
essem  praedicare  Evangelium  Dei,  et  in  humanis 
cordibus  ponere  fidei  fundamentum.  Unde  apparet 
Loc  Dei  esse  quod  feci,  non  hoiuinis.  Secundiiin 
gratiam  Dei «  id  est  seciindum  apostolatuin  a  Deo 
gratis  mihi  datum.  Posui  in  aedificio  vestraR  menlis 
fundamentum,  id  est  fidem  Christi,  ct  lioc  utens  dis- 


adessc  diem  judicii.  Vel  Dominus  in  ignc  illo  rcve- 
iabitur,  id  est  apparebit  omnibiis  bonis  cl  malis. 
tlnde  et  thossalohicendibus  dicilur  :  c  In  rcvelalioiic 
Domini  Jesu  de  cd^lo  cuni  angelis  virlulis  cjus  iu 
flamma  ignis  (//  Thess,  i).  i  El  ignis  ille  probabit 
quale  sit  opus  uniuscujusque,  id  est  an  sit  firmum  an 
solubilc.  Ignis  probabit  opus,  id  est  doclrlnam 
uniuscujusquc.  Qiiia  enim  per  ignem  examinatio 
fiet,  si  in  aliquo  noh  invcnerit  qudd  exurat,  manife- 
slabit  illuni  bonum  fuisse  doctorem.  Mala  vero  et 
adnUcra  doctrina  idcirco  per  ligna  et  fenum  et  sti- 
pulam  significata  est,  ut  ostenderetur  fore  ignis 
esca.  Verc  ignis  opera  singulorum  probabit.  Nam 


cretione,  ut  sapiens  architettus^  id  est  princeps  aedi^  ^  s\  cnjus  opus  quod   ipse  superadificavit^  manseritf 

ficii  qui  fuudanientum  domus  aedificandae  ponit  in 

loco  finno  ex  fortibus  et  quadratis  lapidibus.  Sapicns 

architectus  est,  qui  juxta  disciplinain  aiicloris  col- 

locat  fandamentum,   id  est  qni  juxta  traditionem 

Salvatoris  cvangelizat  fidem.  Alius  autem  superoidi' 

fitat.  Suporaedificat  quisquis  praedicationcm  aposto- 

lorum  superveniens  aut  bonus  aut  nialus  doctor  prae- 

dicat.  Sed  unusquisque  videat  quomodo  euperadificet^ 

Id  est  ut  superposituni  xdificium  congruat  funda- 

inento,  ne  si  obliqiium  fuerit  ct  frivoliim,  ruinam 

faciat  manenle  incolumi  fuiidamenlo.  Quia  si  ctiam 

male  ilie  docuerit,  Clirisli  noincn  pcrnianet^  quod 

cst  fiindamentumt  dnctriiia  aiitem  ninla  peribit.  Vi- 

deat,  inquam,  quomodo  snpersedificet,  non  quomodo 


mercedem  accipiet,  Quia  sicut  aurum  et  argentUm  ct 
lapides  quos  ignis  non  consumpserit,  iia  ct  bouus 
magister  incorruplibilis  pcrmanebit.  Cumque  uihil 
in  illo  sordis  iiivenliim  fiierit  et  pravae  doctrinx*,  ac- 
cipiet  cum  gloria  mercedcm  remunerationis  perpe- 
tu:c.  Si  vero  cujus  opus  arserit,  id  est  alicujus  do- 
ctrina  prava  in  igne  defccerit,  talis  operarius  detri* 
menium  patietur,  id  est  deorsum  atteretur  suppliclis. 
Ipse  autem  salvus  erit^  quia  iioii  interibit  substantia 
qiia  coiistat :  sicut  et  doclrina  ejus  roala  peribit,  qnao 
cst  accidens.Quod  tamen  non  de  h^retico  doctore  de- 
bct  intelligi,  sed  dc  catholico  qui  uon  recte  docuit.  Nam 
cL  in  libris  siinctorum  doctorum  qiios  authenticc 
legil  Ecclcsia,  nonnunquam  inveniuntur  quaedam 


fiindamentum  ponal,  nani  fundamentum  aliud  nemo  D  pr&va  Vel  haeretica,  non  tamen  pro  his  vel  libri  tqI 


potest  ponere,  prmter  id  quod  a  me  posilum  est^  quod 
est  Christus  Jesus^  id  est  fidcs  Christi  Jesu.  Idco  ne- 
mo  potesl  ponere  aliud  fumlamentum,  quia  nec  hae- 
retici  docere  valent  nisi  sub  Christi  nomine.  Aliter 
cnim  commenta  errorum  suorum  commendare  non 
Valent,  nisi  interposito  Salvatoris  nomine  praedicent, 
ttt  res  contrarias  et  absurdas  nominis  dlgnitas  ac- 
ceptabiles  laciat.  Fundamentum  permanet,  sed  quod 
superaedificatur,  si  inutile  foerit«  Uon  stabit,  sed 
lantnm  illud  quod  utile  est,  si  superaddetur,  perma* 
nebit.  Quia  si  quis  superasdifical  super  hoc  Christi 
nominis  fundamentum  aurum,  argentum^  lapides  pre- 
liosos^  per  qu:e  tria  designatur  pr;eclara  doctrina , 
vei  ligna,  fenum,  stipulam,  per  quae  significatur  va* 
Pathol.  CLXXXI. 


auclOres  dnmnantur.  Perlcgat  eorum  libros  prudens 
lcctor,  ct  invenict  esse  vcrum  quod  dico.  Et  ipse 
salvus  erit^  sic  tamen  quasi  per  i^item,  ut  salus  haec 
non  sine  poena  sit.  Salvus  quidem  erit,  sed  tamen 
poeiiam  ignis  patietur,  ut  per  ignem  purgatus  fiat 
salvus,  et  non  sicut  perditi,  aeterno  igne  in  perpe- 
tuum  torqueatur,  iit  ex  parte  prosit  illi  in  perpetuum 
credidisse.  Potest  et  aliter  intelligi  verius  :  Ego  fun- 
damentum,  inqoit,  posui,aliu8  autem  superaedificat* 
Ac  si  dicat :  Posito  fundamento,  id  cst  fide  fundata 
in  vobis,  nihil  ulterins  ad  me  pertinet  ut  superaedifi- 
cem,  sed  alierius  est  superredificare,  id  est,  ejus  qui 
fldem  habet  estut  bona  opcra  superaedificet.  Creden-* 
tis  est  superaedificare.  Sed  unusquisque  videat  quo' 

97 


m 


IIEUVEI  liURGIDOLENSIS  MONACIll 


811 


inoiio  ftoperxdiAcct,  id  esl  cujusmodi  opcra  supor-  A  inquit,  in  igne  revdabitur.  Eamdcro  tribiilalioiiefli 


addat,  scilicet  utruro  roalucril  contemplalivae  vits 
adliaerere,  et  continenter  absque  jugo  uxoris  vivere, 
tfijod  quidcra  meiius  est  et  laudabilius  consilium, 
ao  magis  expetat  aclivam  vitam  et  uxoris  vincnlum, 
quod  inflrmum  est  et  minns  laudabile.  De  supcr- 
aedificatione  bonab  operationis,  solumroo  Jo  vidcndiiro 
est  qualcm  quisque  velit  eam  eiigere,  quia  multa 
sunt  genera  bene  operandi ;  sed  de  fundamento  eli- 
geodo  nulli  datur  potestas,  quia  non  esl  nisi  unum 
f^ndamentum,  kl  est  una  fides,  quaro  nemo  valet 
mutare,  sicut  nitantur  pseiidoapostoli.  Fide»Christi 
Christus  est  in  nobis,  qui  pcr  fidero  habitat  in  cor- 
dibus  nostris  (Ephes,  iii).  Et  hoc  est  fundaroentuni, 
ex  quo  surgit  toluro  bene  vivendi  aedifieiuro.  Ncque 


vocat  ignero,  sicut  alibi  legilur.  c  Vasa  figoli  probil 
fornax,et  hominesjustos  tentatio tribulationis  (£fc/i 
xxvii).  I  Et  nniuscujusque  opus  quale  sit  probabil 
ignis  tribulationis.  Ignis  enim  isle  lalis  debet  iniel- 
ligi  ut  ambo  per  curo  transcunl,  id  est  et  qiii  aedi- 
fical  siipcr  hoc  fundamcntMro  aunim,  argentum,  ii« 
pidcs  prctiosos,  et  qui  a^dificat  ligna,  fennm,  sUpo* 
lam.  Ignis  eniro  tribulalionis  in  hac  interim  vila 
probat  opus  utriusquc ,  si  duobus  accidat  ftdelibos, 
uni  scilicet  cogitanti  quae  sunt  Dei,  qoomodo  pla- 
ceat  Dco,  id  est  a^diflcanti  super  Christi  fundamen- 
tum  aurum,  argentum,  lapidcs  pretiosos  :  alteri  co- 
gitanti  quae  sunt  inundi ,  quoroodo  placeat  uxori 
(/  Cor,  vii),  id  est  aedificanti  super  fuiidamcntuni 


eniro  fides  haec  intelligenda  est  otiosa  (Jac.  ii),  scd  B  ligna,  fenuro,  slipulam.  lllius  enim  opus  non  exnri- 


quidquid  boni  poterit,  opcrabitur  per  dilectioncm 
{Galat,  v).  Non  enim  fldes  dairoonuro,  qui  el  credunt 
et  contre  roiscunt,  ac  Filiiiro  Dei  confitentur  Jesuro 
(JfalM.viii;  Marc.  v;  Luc,  viii),  potest  accipi  in 
fundamentum  ,  quia  non  est  quae  operalur  per  dile- 
etionero,  sed  quae  expriroitur  per  timorem.  Fides 
itaque  Christi,  fides  gratiae  Christianae,  id  est  ea 
fides  quse  pcr  dileclionero  operatur^  posita  in  fun- 
daroento,  ncminero  perire  permiltit.  Sed  si  quis 
supcraediflcat  super  fundanicntum  hoc  aurum,  ar- 
gentum,  lapides  pretiosos,  ligna,  fcuum,  stipulam, 
uniuscujusque  opus  manifestum  erit.  Quisquis  bene 
vivit  ac  Dcuro  bonorat  et  laudat,  non  inbaercns  ex 
dilectioneterrenisrebus;  scd  desiderans  aslcrnaro  pa- 
triaro,et  autvcndensoronia  siia,  distribuensque  pau-  * 
peribus  {Luc,  xviii),  aut  possidens  tanquarononpos- 
sideat,  et  ulens  Itoc  roundo  taiiquaro  non  ulatur  (/ 
Cor,  vii),  iste  superaedificat  aururo,  argei.turo,  lapides 
pretiosus.  In  auro  sensus  occultus  designalur,  in  ar- 
gento  sermo  docens,  in  lapidibus  prctiosis  opera  Deo 
placcntia.  Aurura  sapientiae,  quod  in  occulto  sensu 
ejus  cst  et  in  cordis  arcano,  spleiidct  vero  lumine  Dei, 
supcRTdificat  istc;  et  argentum,  id  est  nitorem  san- 
ctae  eloqucntiae  qua  docet  alios ;  et  lapides  pretio- 
80S,  id  est  exeropla  virtutum  ct  bonorum  operuro, 
quibus  adornat  ea  quae  loquitur  ftive  eogitat.  Qui 
vero  aiuat  adhuc  ssecularia,  ct  negotiis  tcrrenis  im- 
plicalus  esl,  ac  vinculis  quibusdam  et  aflbctionibus 


tur,  quia  non  ea  dilexit,  quorum  amissione  crocle- 

tur.  Exuritur  autcro  hujus,  quoniam  sine  dolore 

non  pereiint,  quae  cum  atiiore  possessa  sunl.  El  boc 

est  qiiod  dicitur,  si  cujus  opus  maiiserit.  Maoel 

opus,  quando  quisque  cogitat  quae  sunt  Dominl, 

quomodo  placcat  Dco.  Quod  superaMlificavii,  meroe- 

dero  accipiet,  id  est  unde  cugitavit,  hoc  sumet.  Nee 

solum  post  niortero,  sed  et  in  hac  vita  habet  sumb 

rcquiero  aniroa  conteronentis  oronia.  Si  cujus  opus 

arscrit,  id  est  igne  tribulationls  consuroplHm  fuerity 

detrimcntum  patictur,  quia  quod  dilexit,  noo  babe^ 

bit.  Ipsc  autcro  salvus  crit,  quia  nulla  eum  Iribula- 

tio  ab  illius  fundamcnti  stabiiitate  seroovit.  Sic  U- 

,  mcn  quasi  per  igncin ,  quia  quod  sine  illidente 

'  amorc  non  habuit,  siiie  urcnte  dolore  non  perdel. 

Qui  enim  aedifical  amorero  tcrreuoruro  super  fandft^ 

menturo  rcgni  coelorum,  id  est  supcr  Christum,  ar- 

dcbit  amor  tcinporalium  rcrum,  et  ipse  salvus  eril, 

si  in  fundamento  fii-mus  perinanserit,  id  est  si  Chri- 

stum  ante  oronia  slc  d.lcxerit,  ut  ab  ejus  amore  se- 

parari  non  possit.  In  rerum  temporaliuro  amissiuoe 

paiietur  dctrimenluro,  et  per  ignero  querodam  dolo* 

ris  perveniet  ad  salutcin.  A  quo  dolore  atque  detri* 

roento,  tanto  est  quisque  securior,  quanto  teropo* 

ralia  vcl  iniiius  aroavcrit,  vcl  tanquam  non  habeos 

habuerit.  Talc  aliquid  eiiaro  post  hanc  vitam  fleri 

incredibile  iion  est,  nonnullos  scilicet  fideles  per 

ignero  querodaro  purgaioriuro,  quanto  magis  mi- 


carnis  dedilus  est,  domui  sua;  et  conjugi  ac  posses-  ^  nusve  bona  tcroporalia  dilctcrunt,  tanto  citius  sal- 


siooi  (ibid,),  et  taroen  Christianus  est,  ita  ut  cor  ejus 
non  recedat  a  Chrislo,  et  nihil  pneponitur  funda- 
roento,  iste  superaediUcat  ligna,  fcnuni,  slipulam, 
per  quae  non  absurde  possunt  intcUigi  rcruro  ssecu  - 
larium  liclte  conGessarum  tales  cupidiiaies  ul 
amilti  sine  dolore  ncro  possint ;  per  ligna  scilicet 
durae  et  graves,  pcr  fenum  vero  et  stipuiaro,  parvae 
el  leves.  Sed  uniuscujusque  opus  roanifestuin  erit  in 
fervore  teotationis.  Dies  enim  Domini  declarabit, 
dies  utique  tribuhttkmis  (Soph.  i).  Praescntis  eniro 
lemporis  tribulatio  crucial  clcctos  divino  dispoiicnle 
Judicio,  quia  tcmpus  est  ut  incipiat  judicium  de 
doroo  Doinini  (/  Petr,  iv).  Propterca  dics  tribulatio- 
ois  appcllatur  dics  Doinini,  id  cst  dies  judicii.  Quiay 


vari.  Naro  de  quibusdaro  lovibus  culpis  esse  ante 
corporuro  resurrcctionero  purgatorius  ignis  a^eo- 
dus  esl,  pro  eo  quod  Veritas  dicit,  quia  si  quis  in 
Spiriluro  saucturo  blasphemiam  dixerit,  r.eque  iii 
hoc  saeculo  reroittetur  ei,  ncqne  in  futuro  (Mailh. 
xii).  In  qua  scntentia  datur  iuteli  gi  quasdaro  calpas 
10  hoc  saeculo,  quasdaro  autcro  in  futuro  posse  laxa« 
rr.  Quo4l  eniro  de  uno  negalur ,  consequcns  inld- 
lcelus  patel,  quia  de  quibusdam  conceditur.  Sed 
tanien  hoc  de  parvis  roiniroisque  peccatis  fleri  posse 
ciedciidiiincst,  sicntest  assiduus  otiosus  sermo,  Im- 
medcratiis  risus,  vcl  peccatum  curae  rei  familiaris, 
quar  vix  siiic  culpa  vel  ab  ipsis  agitur,  qui  qualiler 
culpa  docrirtari  debcat,  sciunt,  cavcri  possunl,  M 


845  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  SiCj 

ia  Don  gravibus  rebus  error  igDoranliae.  Qux  cuncla  A  eniin  hoc  igiiorare  debuissenl.  Teniplum  rnim  Dc* 


eliam  posl  morlem  gravant,  si  adliuc  in  hac  viia 
positis  uon  ruerint  relaxala.  Nam  pensandum  solli- 
cite  esl,  quia  el  Apostolus  illum  dixit  per  ignem 
posse  salvari,  non  qui  super  hoc  fundamentum  fer- 
ruiu,  aes  vel  plumbum  aedificat,  id  est  peccala  ma- 
jora,  et  idcirco  duriora,  atque  tunc  insolubilia,  sed 
ligiia,  fcnum,  stipulam,  id  est  pcccata  minima  atque 
leviora,  quse  ignis  facile  consumat.  Hoc  tamen 
sciendum  est,  quia  illic  saltem  de  minimis  nihil 
quisque  purgationis  obtinebit,  nisi  bonis  hoc  acti- 
Lus  in  hftc  vita  adhuc  positus,  ut  illic  obtineat, 
promereatur.  Bciendum  est  etiam  quia  gravior  est 
ille  ignis  quam  quidquid  potest  homo  pati  in  hac 
vila.  Oninia  enim  termcnta  qu»  hic  sunt,  multo  fa- 
ciliora  sunt.  Et  tamen  homines  ne  ea  paliantur,  B 
quidquid  ab  homine  fuerit  jussum,  faciunt.  Quanto 
mdius  est,  ut  faciant  quae  jubet  Deus,  ne  illa  gra* 
viora  patiantur? 

c  Nescitis  quia  templnm  Dei  estis,  et  Spirilus  Dei 
c  habitat  in  vobis?  (//  Cor.  vi.)  Si  quis  autcm  teni- 
c  pluiu  Dci  violaverit,  disperdet  ilium  Deus.  Tcm- 
I  plum  enim  Dei  sanctum  est,  quod  cstis  vos.  > 

Dixi  vos  csse  eedilicationem  Dei,  et  ine  posuisse 
fundamentuin  hujus  xdificalionis :  unde  putel  vos 
esse  templum  Dei.  Et  hoc  nescitls?  Nescitit  quia 
templum  Dei  eslis?  Templum  Dei  estis  secundum  fi- 
dcm,  templum  Dci  eritis  aliquando  secundum  spiri- 
tuin.  Tempium  Dei  cslis,  ut  ipsc  in  vobis  per  fidcm 
nianeat,  et  perfcctionem  sapientiae  ac  cogniiionis 


estis.  Sed  cavete  nc  templum  ejus  violetis,  quia  si 
quis  templum  Dei  violaveritt  id  est  sive  suum,  sive 
alterius  corpus  corrumpendo,  sive  populum  EcclesiiS 
scindendo,  disperdet  illum  Deus,  id  cst  diversis  sup* 
pliciis  illum  perdet  et  corpore  et  anima.  Ideo  cayeti^ 
corporalia  peccata,  ne  offendatis  cum  cujus  eslis 
templum,  ne  recedat  a  vobis,  el  in  ruiham  Vertami- 
ni,  cavete  et  pravam  doctrinam  pseudoapostolorum, 
ne  per  eam  violetur  mens  vestra.  Et  merito  Deus 
violatorem  sui  templi  disperdet,  quia  temptum  Dei 
est  sanctum,  ex  quo  Dei  templum  esse  ccepit,  id  esC 
a  tenipore  baplismi,  quod  templum  estis  vos.  Hoc 
repcliit  ut  illos  compungeret,  qui  tarpiter  viventes 
corpora  sua  violando  corruperant. 

c  Nemo  se  seducat  {Coloss,  u).  Si  quis  inter  vos 
c  videtur  esse  sapiens  in  hoc  saeculo,  stultus  fiat  at 
c  sit  sapiens  (Rom.  i).  Sapientia  enim  hiijus  idundi 
c  stultitia  est  apud  Dcum.  Scriptum  est  enim  :  Coni* 
c  prehendam  sapientes  in  astutia  eorum  {Jbb.  v);  ei 
c  iierum  :  Dominus  uovit  cogitationes  sapientiumi 
c  quoniam  vanae  sunt  {Psal.  xciii).  > 

Itaque  nemo  glorietur  in  hominibus.  templum 
Dei  estis,  et  ideo  nemo  se  seducat^  id  est  nerao  sihi 
blandiatur  propria  vanilate  deceptus,  ut  de  viola- 
tioiie  templi  Dei  impunitatem  sibi  in  futuro  proniit- 
tat,  quasi  Deos  peccata  carnis  negligat.  Vcl  iicino 
se  seducat,  id  est  nemo  seipsum  ducat  sco.sum  a 
veritate  catholica  in  vanos  errores,  declinando  post 
pseudoapostolos,  quasi  sapientiam  eorum  diligensi 


secrelorum  suorum  in  vobis  ponat.  Templum  Dei  ^  Hoc  nemo  facial.  Sed  f t  quis  videtur  inter  vos  esse  »a- 


estis,  et  spiritus  Dei  habitat  in  vobis.  Non  ait,  et 
Spiritus  Dei  sanctificat  et  purgat  vos,  ut  Deus  babi- 
tct  in  vobis,  scd  ait :  Spiritus  Dei  habitat  in  vobis, 
Utique  in  tcinplo  suo  Deus  habitat.  Nam  quid  tem- 
pluin  Dei  est,  nisi  habitaculum  Dei?  Deus  ergo  est 
Spirilus  sanctus ,  cujus  sumus  templum  et  habi- 
laculum.  Neque  cnim  templum  haberet,  nisi  Deus 
cs^ct.  NescitiSf  inquit,  quia  templum  Dei  estis,  et 
Spiritus  Dei  habilat  iu  vobis  ?  De  his  supra  dixcrat, 
quia  c  animalis  homo  non  percipit  ea  quae  sunt 
Spiritus  Dei  {supra  ii).  i  Non  ergo  percipiebant  co- 
gniiioncm  Dei  Spiritus,  qui  habitabat  in  eis ;  et  ha- 
bilante  in  sc  Spiritu  sancto,  adhuc  animales,  non- 
dum  spirituales  erant,  quia  nondum  poterant  habi-  . 
tatorcm  suum  spiritum  cognilione  percipere.  Hjl;i- 
tare  autein  idco  et  in  talibus  d  citur,  quia  in  eis 
occuke  agit  ut  sint  teinplum  cjus.  Idque  in  profi  • 
cientibiis  et  proficiendo  perseverantibus  pcrficit. 
Nec  inirum  vidcri  debet  quod  quisciue  aliquid  habeat, 
quodque  habet  ignorct :  utenim  taceam  de  omnipo- 
tontis  divinitate,  quis  facile  scientia  percipit  quid  sit 
anima?etquis  non  habet  animain?  Postremo,  ut 
certissimi  noverimus  quod  parvuli  in  Christo  non 
percipientes  quae  sunt  Spiritus  Dei,  id  est  non  in- 
lelligentes,  habent  tamen  Spiritum  Dei,  eos  ipsos 
quos  supra  dixerat  animales,  ut  praemisimus,  et 
parvulos  increpat  nunc,  dicens  :  Nescitis  quia  lem« 
plum  Dei  estis,  ei  Spiritus  Dei  habitat  in  vobis?  Non 


piens  in  hoc  saculo^  id  est  si  quis  ex  vobis  stulta  sa* 
pientia  saeculi,  quae  est  commentum  hominuin,  puta* 
tur  esse  sapiens,  stultus  apud  se  fiat^  id  est  vanam  sa- 
pientiam  abjiciat,  et  nihil  sibi  scire  videatur,  ut  sit  iii 
Deo  veiaciter  sapiens.  Ad  veram  enim  sapientiam 
venire  non  potesi,  qui  falsae  suic  snpientia:  fiducia 
decipitur,  sicut  pseudcapostoli,  qui  volentes  videri 
in  mundo  sapientesi  neque  Deum  habere  Filiuni, 
ncque  incarnationem  veram  esse,  neque  carnem 
posse  fesurgere  praedicabant.  Undenunc  bene  doctor 
egregius  illos  Corinthiorum,  quos  carnaliter  sapien* 
tes  inveneratf  ut  snpientiam  veram  possint  compre- 
hendere,  prius  fieri  stultos  admonet.  Et  subdit  quare : 
Quia  scilicet  sapientia  kujus  mundi  stultitia  estapud 
Deum^  id  est  quod  mundus  sapientiam,  hot  Deus 
sluliitiam  judicat.  Et  dum  facit  Dens  quod  fieri  posse 
iiegat  inundus,  sapientiam  illius  monstratesse  stulti- 
liain,  et  vcre  stultitiam.  Nam  scriptum  est  in  libro  Job  : 
Compreheudam,  id  est  undique  coarctabo,  et  quasi 
juxta  rctedistrictionum  mearumconciudam,sapi>irfM 
mundi  in  astutia  eorum,  ut  nihil  eis  astulia  valeat  ad 
effugiendam  manum  meam,  vel  ad  facienduin  quod 
contra  me  machinantur,  sive  ad  impedienduin  quod 
ego  contra  sapientiam  eoruin  facere  disposui<  Hand 
seiilentiam  Eliphaz  sic  protulit :  c  Qui  apprchendll 
sapientes  in  astuiia  eornm  {Job  v).  >  Diviiia  tamen 
sapientia  reprehendit  amicos  Job  de  locutione,  dU 
cens  :  c  Non  estis  lociiti  coram  me  recturo,  weai 


w 


nERYEl  BURCIOOLENSIS  MONAGHI 


M 


ienrus  mcus  Job  (Job  xlii).  i  Cur  ergo  Pauius  illo-  A  credeiidi  sunl,  quia  et  vobis  prosunt.  Oinnia  smij 


rum  sententiis  tanta  auctoritate  utitur,  si  hae  ipso- 
rum  sententiae  Dominica  reprebeiisione  quassantur? 
Vel  quomodo  dicta  eorum  quasi  prava  respuimus, 
qyae  Paulus  ex  auctoritate  astrtiit?  Aut  quomodo  at- 
testatione  Pauii  recta  putaliiinus,  quse  per  semet« 
ipsum  DQiniiius  non  recta  dcfiuivit?  Sed  utraque 
baec  cilius,  quod  non  sint  diversa  cognoscimus,  si 
ej|usdeni  Dominicae  sententias  subliiius  verba  peiisa- 
inAis-,  qui  cum  diceret  :  c  Non  estis  locuti  corain  ine 
rectuiu,  t  illico  adjuniit.c  sicut  servus  meus  Job.  >  Li- 
quet  ergo  quia  quaedam  in  dictis  eorum  recta  sunt,  sed 
mclioris  comparatione  superantur.  Nam  inler  aliqua 
quae  irralionabiliter  dicuut  ad  bcatum  Job,  fortes 
inuitas  scntenlias  proferunt;  sed  comparatae  dictis 


vestra,  sive  praedicatores,  siv€  etiam  muHdus^  si  de 
iilo  secundum  Dei  voluntatem  seiitilis,  et  decreiAi 
cursus  in  Dei  voluntate  ponitis,  stre  ttf«,  praeseni 
est  vestra,  si  modeste  illam  et  cum  Dei  gloria  trans- 
igiiis,  sive  mor$  vestra  est,  id  est  dissolutio  corporis 
et  animae  vobis  servit,  quoniam  Vobis  transitus  est 
de  liac  miseria  ad  aetemam  beatitudinem ,  sive  prm' 
sentia,  si  sic  eis  utimini,  ne  ofR^ndatis,  tive  fmturm^ 
si  ea  credentes  magis  optatis,  utpote  meliort  el 
aeteriia.  Vel  mundus  est  vester,  id  est  qualuor  ele* 
mcnta  mundi  serviunt  vobis,  qiioniam  ad  hoc  sunt 
condita,  et  vita  vobis  praesens  servit,  si  in  ea  eiiieii- 
damini,  et  «ternam  salutem  promeremini,  el  mors, 
si  pro  Christo  mori  libenter  paratl  estis  spe  futar» 


fortioiibus,  vim  fortitiidinis  amittunt.  Et  iteruir.  de  B  promissionis.  Et  prxsentia  bona,  quibus  susieDlirti 


c^dein  re  scriptiim  est  in  Psaliuo  :  Dominut  novit 
€ogilaiione$  tapientium  quoniam  vanw  tunty  scilicet 
lioiniiiuip,  quia  et  ipsi  sapicntes  judical)ant  se  solos 
esse  boniiiies,  caetoros  autem  quasi  bruta  aiiimalia. 
Sapicntes  saecull  non  novcrunt  cogilationcs  Dei,  quo- 
niam  just»  sunt ;  Dominus  autein  novit  cogilationes 
sapieiitium,  quoniam  vanae  suiit.  Nihil  valet  eis  astu- 
tia  corum  contra  Deum,  quia  ipse  novit  cogitationes 
eorum.  Quae  vanx  sunt,  id  est  inanes  et  fulsae,  quia 
putant  essc  vera  quae  fulsa  sunt,  et  falsa  qux  vera 
sunl.  Vaiia:  sunl  cogiiationcB  sapient.um,  qui  hic 
beati  esse  et  a  seip!>is  beati  lieri  mira  vanitate  volue- 
runt.  Et  quaiido  quidein  humaiiae  cogitutioiies  sunt 


Deo  servire  possitis;  et  futura,  quorum  spe  serfia- 
tis.  Uaec  sunt  vestra,  omnia  enim^  quaecuii«|ue  tioif. 
teslra  suiit  ad  possidendum.  Scd  vo$  eslis  Chritti 
possessio,  non  hominis,  ui  quomodo  omnia  judicio 
veslro  concessa  sunt  et  vobis  subjecta,  sic  el  vos 
Christo  subjiciamini,  qiiia  per  ipsum  esse  coepistb 
et  iii  prima  origine,  et  in  regeneratione.  Cur  ergo 
ad  injuriam  Christi  de  boniinibus  speratis,  euin  ipse 
vobis  et  homines  et  omnia  subjecerit,  ut  illi  snbji- 
ciamiiii,  et  in  illo  spem  omnem  ponatis.  CArtsfas 
autem  Dei  est,  ut  proprius  Filius  faciens  voluuUHeoi 
ejus,  ut  et  vos  Chrisli  voluntatem  faciatis.  Vos  esti» 
Christi,  Christus  vero  Dei,  et  ita  mediante  Christo^ 


vanae,  alque  cousilia  sapientium  iniprovida  sunt  et      vos  estis  Dei.  Subditur  autem  Chrislus  Deo,  noii 
intirma,  qui  se  sibi  vel  aiiis  prodessc  sine  Deo  pu«      tanquam  dissimilis  aut  alterius  naiurae,  sed,  ol  dn 


tant,  itaquc  nenio  glorietur  in  bomiiiibus,  quasi  me- 
lius  ab  uno  quam  ab  alio  possil  acciperc.  Nihil  enim 
recte  sapiunt,  nihil  possunt  homiiies  per  seipsos; 
et  ideo  non  in  ipsis  gloriandum  est,  sed  in  ilio  per 
qucin  sapiunt  et  possunt. 

i  Neino  glorictur  in  hominibus.  Omiiia  enim  ve- 
«  stra  sunt,  sive  Paulus,  sive  Apollo,  sive  Cephars, 
«  sivemuiidus,  sivc  vita,  sive.mors,  sive  pr;esentia, 
«  sive  futura,  oiniiia  enim  veslra  suiit,  vos  autem 
•  Christi,  Cliristus  autem  Dei.  » 

Nemo  glorietur  in  hominibut^  doctoribus  vel  bapti- 
zatoribus.  Non  in  quibusdam  docloribus  gloriari 
deketis,  nec  singulos  vos  deCendere,  cum  omnibus 


ctum  est,  tanquam  Patri  Filius.  Hactenus  de  glori» 
pseudoapostolorum  locutus  est  Apostolus,  hidde  suo 
contemptu  incipit  loqui,  quoniam  miiiusde  illo  sen* 
tiebant  aliqni  Corinlhiorum.  Ideoque  monet  ul  hoc 
de  illo  sentiat  homo^quod  et  Deus  qui  illum  elefe- 
rat,  et  dicit : 

CAPUT  IV. 

(I  Cor,  IV.)  c  Sic  nos  cxistimet  bomo,  ut  ministros 
«  Christi  et  dispensatorcs  iniiiisteriorum  Dd.  Hie 
« jam  (luaeritur  inter  dispeiisatores,  ut  fidelis  quis 
•  inveniaiur.  > 

Iia,  inquit,  divinitus  est  ordinatum,  ut  omnia  sinl 
vcstra,  sive  Paulus,  sive  ApoIIo,  sive  Cepbas,  vos 


uumiui.  Nam  non  solum  isti,  sed  ct  omnia  tunt  ve^  d  autcm  sitis  Christi.  Et  cum  boc  ita  sit,  nec  roagis 


ttra^  id  est  ad  serviendum  vobis  daia,  et  non  est 
gloriandum  nisi  in  rebus  exceUeutioribus.  £t  idco  in 
solo  Christo,  qui  super  vos  est,  vobisque  subdidit 
omnia,  gloriandum  vobis  est,  non  in  his  quae  sub- 
Jecta  sunt  vobis.  Omnia  enim  v(^e>tra  sunt,  ut  vestix 
utilitati  serviant,  eliam  illa  qiia?  inter  honiinrs 
sunt  digniora,  quoniam  tive  Paulut  eligatur,  tive 
ApoUOf  vestri  suut,  ut  vobis  ministrent,  tive  etiam 
Cephatt  id  est  Petrus,  qui  primus  est  omnlsun  apo- 
stolorum.  Et  ita  paiet  omnes  apostolos  esse  ve^tros; 
eum  primus  sit  ipcster.  Ad  hoc  enim  missi  suiit  0>m- 
nes  apostoli  et  praMlicatores,  ut  vobis  vel  fratribus 
testris  qui  sunt  pcr  orbem,  verbum  salutis  miiii» 
MtrenL  Ei  quod  truir.hus  vestris  faciunt,  vobis  faccre 


nec  ininus  xstimet  homo  de  nobis,  quam  qaod  Deoo 
constituit ;  sed  tic  not  existimet  ut  minittrot  ChritH^ 
id  est  nec  nos  tanquam  viles  contemnat,  ncc  tan- 
quam  per  nos  aliquid  possimus,  in  nobis  glorietur; 
sed  eum  iu  nobis  honoret,  ciijus  miiiistri  sumos  in 
Evangclio  quod  vobis  oOerimus.  Et  aestimet  iios  nou 
doniinos,  scd  dispensatores  ministeriorum  Dei^  quo- 
niain  miiiistcria  ejus  vobis  distribuimus  secundum 
cujusque  inodum.  Quoniam  nec  verborum  strepitoi, 
nec  huinaiix  sapicntia;  innitebalur  Apostolus,  iDld- 
ligi  debuit  ministeria  Christi  dispensare,  ia  qaibos 
non  verba,  sed  virtus  fulgcbat,  et  per  quse  Doo 
homo,  sed  Deus  videretur  gloriosus.  Coil^a 
piscatorum,  non  alitcr  quam  illi  Cbristum  ] 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  I  AD  COR.  8S0 

e  ministram  Christi  et  dispensato*      liumano  die,  ied  neque  ego  meiptum  judico,  qu\  me- 


€1!) 

l>at.  Cum  ergo 
rem  ministeriorum  Dci  probat,  pseudoapostolos  no- 
Ut,  et  negat  esse  Christi  quod  tradunt,  per  id  quod  a 
traditione  apostolica  dissentiunt.  Ego,  inquit,  et  con- 
servi  mei  sumusdispensaloresministeriorumseternae 
talutis,  docendo  et  cxtcra  sacramcnta  distribuendo. 
Et  multi  quidem  sunt  dispensaiores,  per  quorum 
ministerium  pervenilur  ad  aeternam  salutem.  Sed 
iam  quaritur  inter  dispentatoret  baptizando,  manus 
imponeodo,  Eueharistiam  dando,  ut  quit  inveniatur 
fideiit,  ut  possit  credi  quod  hene  dispenset.  Neque 
enim  omnes  fideliter  hoc  agunt,  sed  pleriqnc  frau- 
dem  faciunt,  dum  quae  sua  sunl  quxrunt,  non  quae 
Jesu  Christi  (Pliilipp,  ii),  et  coclesle  ministerium  in 
usum  terreni  lucri  convcrtunt,  ncc  salutem  subjeclo- 


lius  no\i  me  quam  ?os.  Et  ita  periculosum  esl  vobis 
judicare  de  Ignotis.  Quomodo  enim  potestis  dtjudl- 
c^re  couscientiam  meam  ?  aut  quomodo  examinaro 
potcstis  quo  animo  faciam  quidquid  facio?(}uanium 
possunt  homines  de  alio  judicare,  plus  homo  utique 
de  sc ;  sed  Deus  plus  de  faomine,  quam  homo  de  se. 
Tanta  enim  est  profundius  in  homlne,  ut  latcat  ip- 
sum  hominem  in  quo  est,  sed  Dominum  laterc  non 
potesL  Jure  itaque  doctor  egregius  humanas  laudet 
aut  vituperaiiones  parvipeodens,  ait :  JftAt  pro  mt- 
nimo  ett  ut  a  vobit  judicer^  aut  ab  humano  dit,  Qul. 
nec  in  corde  suo,  unde  se  reprehcndero  possct,  in-> 
venicns,  adjungit :  Sed  neque  meiptum  judico.  —  Ni" 
hil  mihi  consciut  tum.  NuIIius   utique  peccali  sibi 


rum,  sed  propria  commoda  quacrunt.  Nonnulli  qui  B  conscius  eral.  Scd  quia  legerat :  i  Delicta  quis  in- 


non  ita  sola  terrena  quacrere  videntur,  aut  verecun- 
dia,  aut  timore,  aut  commendationis  snae  causa 
constanter  arguere  delinquentes  trepidant.  Et  ideo 
quaeritur  quis  inler  eos  invcniatur  officlum  suae  dls- 
pensationis  fideliter  agcns,  uf  solius  Domini  sui  lu- 
cra  sine  fraude  quderat.  Yel  ex  hoc  reprehenduntur 
fubjecti,  quod  hic  jam  quaerilur  ab  eis,  quod  in  fu- 
turo  saeeulo  quaerendum  est  a  Domino,  sciiicet  qux- 
ritur  et  disculitur  ab  eis,  ut  inter  dispensatores  in- 
veniatur  aliquis  fidelis,  id  est  idoneus  et  dignus  ad 
sacra  Dei  ministeria  dispensanda  cacteris.  Unde  tal  s 
Inquisitores  jure  sunt  reprehendendi,  qiiia  quod 
Deus  in  alia  vita  faciet,  ipsi  jam  hic  facere  volunt; 
et  praepositorum  suorum  vitam,  a  quibus  ipsi  debent 
judicari,  judicare  praesumunl;  et  a  dignioribus  di- 
gniora  sibi  sacramenta  dispensari  credunt,  cum  non 
Juxta  sanclitatem  dispcnsantis,  sed  juxta  devotionem 
percipientis  sit  magis  aut  minus  ulile  sacramentum 
sauctorum. 

f  Mihi  autem  pro  minimo  est  ut  a  vobis  judicer, 
«  aut  ab  humano  die,  sed  neque  meipsum  judico. 
i  Nihil  enini  mihi  consciussum,  sed  non  in  hucju- 
c  stificalus  sum.  Qui  autem  judicat  me,  Dontinus 
<  est.  I 

Vos,  inquit,  ita  judicatis,  alios  dispensatorum  esse 
fidelcs,  alios  non  fideles ;  sed  mihi  pro  minimo  est 
ut  a  vobit  judicer  fidclis  aut  non  fidelis.  Non  enim 
justi  humana  judicia,  sed  aeterni  Judicis  examen  aspi* 


telligit?  (Ptai.  xviii)  >  senlentiam  tem^ieravit,  ne 
forte  per  ignorantiam  deliquisset,  et  addidit :  Sed 
non  in  hoc  juttificatut  tum.  Videns  enim  quia  ci 
ad  perfectionem  sanclitalis  nec  suum  judicium 
solficcret,  ait  nun  se  in  hoc  justificatum.  Cur 
vero  non  sibimetipsi  de  se  credidit,  causam  red- 
didit,  cum  subjunxit :  Qui  autemjudicat  me,  Domt- 
niii  ett.  Ac  si  aperte  diceret :  Nec  meode  me  judiclo 
credendum  existimo,  quia  ille  judical  me,  cujus  ego 
judicium  non  comprehendo.  Ab  eo  enim  qui  me  ju- 
dicat,  examinari  me  subtiiiter  seio.  Recte  enim  mo 
egisse  recolo,  sed  tamen  de  meritis  non  praesumo, 
quia  ad  ejus  examen  vita  nostra  ducilur,  sub  quo 
et  virtutes  nostrae  trepidaiit  (Ita,  lxiv).  Necego,  uec 
'  vos  me  judicatis ;  sed  qui  me  judicat,  Dominus  est» 
qui  sine  haesitatione  novit  omnia. 

c  Itaque  nolite  anle  tempus  judicare,  quoadusque^ 
c  veniat  Dominus,  qui  et  illuminabit  abscoiidita 
f  tenebrarum,  et  manifestabit  consilia  cordium,  et 
f  tunc  laus  erit  unicuique  a  Dco.  > 

Quando  quidem  ergo  nec  meipsum  Judico,  sed 
Domino  me  judicandum  reservo,  itaque  vosipsos 
exempk)  mci  a  judicando  compescentes,  noiite  judi- 
care  ante  temput,  quia  nondum  est  tempus  judican 
di.  Neque  enim  vera  de  actis  bominum  sentire  nunc 
poteslis,  quia  homines  estis,  sed  aliter  quam  sunt 
de  his  suspicamini.  Et  si  susplcationes  noo  potestis 
continere  quia  homines  estis,  judicia  tameii,  id  cst 


ciuut,   atque  ideo  deroganlium  verba  despiciunt.  d  difilnitas  firmasque  seutentias  continete,  nc  Judicc- 


¥nde  nunc  derogantibus  Coriuthiis  Apostoius  dicit 
Quia  mihi  pro  minimo  est  ut  a  vobis  judicer.  Quos 
enim  in  tantis  vitiis  reprehendit,  minimum  ducit  ab 
his  sc  Judicari,  quia  sicut  Justi  non  erant,  sic  just'. 
Judicare  non  poterant :  aut  ab  humano  die,  id  est  ab  hii- 
manaluceet  rationc;  hoc  esta  legibus  humanis  Judi- 
cari  pro  miniinodeputabat.  Supergrcssus  enim  huma^ 
nam  justitiam  coelesti  justitiaestudebat.  Velabhumano 
die,  id  estab  humano  intellectu,  qui  non  videt  occulta 
et  potest  falli.  Sive  ab  humano  dic,  id  est  ab  homi- 
nibus,  dum  sunt  in  suo  die,  et  non  est  dies  Domini. 
Humanus  cnim  dies  dicitur,  in  quo  Judicant  homi  • 
nes,  quia  erit  et  dies  Domini,  in  quo  judicabit  et  Do« 
miMUs.  Exiguum  mihi  est  a  vobis  Judicari,  vel  ab 


tis  quidquara  aute  tempus,  id  est  ante  diein»  quia 
adhuc  nox  est,  nec  potest  videri  quod  in  die  vi» 
debitur.  Ante  illud  tempus  nolite  Judicare»  sed 
quoadutque  veniat  Dominut  ad  Judlcium,  et  dio 
suo  ciincta  illastret.  Qtct  et  iiiuminabit,  id  est  aper- 
ta  faciet,  abtcondita  tenebrarumfid  est  latentia  pec^ 
cau  [ai.  peccatorum]  qaae  mentem  obscurant,  ei 
mantfettabil  eontiiia  rordtam,  id  est  bonas  cogita* 
tiones,  quae  maturiore  consilio  et  pertractione  ra  • 
tlonis  in  corde  versabantur.  Tunc  eiiim  omnibus  ia 
Ittce  constitutis ,  nihil  latebit  proximum  in  proximo» 
scd  omnia  omnibus  patebunt.  Nihil  enira  oceuUari 
poterit  corum  quae  gesta  el  cogniu  sunt.  Ibi  ct  sim- 
plieila»  ci  hypocrisis  apparebit,  ut  cl  qui  detpectut 


Wi  REnTEl  BURGIDOLENSIS  MONACm  SQ 

liabcbalur,  fortc  apparcat  dignus;  et  qui  aliquid  A  acceperi$?  lloc  dicitur  contra  illos,  qui  cadem  qiis 


csse  putabatur,  inveniatur  reprobus.  Tunc  crgo 
tempus  erit  sine  errore  judicandi.  Nunc  a,utem  quis- 
quis  in  cogitalione  a  rectitudine  eiorbitat,  in  tene- 
bris  peccat.  Unde  nos  tanto  minus  debemus  alicna 
corda  audacter  rcprehcndere,  quanto  scimus  quia 
visu  noslro  non  possumus  alienx  cogiiationis  tcne- 
bias  illustrarc  Sed  tunc  patebunt  omnia..  Ei  tunc 
iau$  erit  unicuiqu£  a  Deo^  bcne  agenti  vel  cogiiauli. 
Nunc  enim  ignoralur  ^b  hominibus  quis  sit  laiidc 
dignus.  Tunc  a  Dco,  quia  id  laudabitur  et  diligetur 
a  proximo  in  proximo,  quod  ne  lateat,  in  ipso  illu- 
minabiiur  a  Deo.  Qupd  de  solis  electis  dictum  esi^ 
quos  Dcus  laiidabit,  et  laude  dignos  monstrabit 
{Maith,  xit).  Ac  contra  unicuique  reproborum 
erit  tunc  improperium. 

i  Haec  autem,  fratres,  transfiguravi  in  me  et 
c  Apollo  propter  tos,  ut  in  nobis  discatis  ne,  supra 
<  quam  scriptum  est,  unus  adversus  alterum  infle- 
tur  pra  alio.  i 

Dixi  non  gloriandum  iii  nobis.  Sed  hwq,  o  fralret, 
$ransfiguravi'in  me  et  Apallo,  ut  in  nobls  non  glo- 
riemiai,  prapter  vo$^  id  esl  propter  ulilitatem  ve- 
8tram,  ul  in  nobis^  qui  majores  sumus,  discatis  ne 
agendoiicpra  quam$criptum  es(,  ubi  legimus  :  <  Qui 
gloriatur.in  Domino  glorictur  (supra  i);  i  vcL:  <Ma- 
ledictus  homo,  qui  confivlit  in  homine  {Jer,  xvu)»  i 
unut  infletur  adver$u$  alterum  pro  alio,  id  est  pro 
doctore  vel  baptizatore,  vel  pro  se.  Me,  inquit,  et 
Apollo  proposui  figuram  pro  omnibus,  ut  ab  omni-  ^ 
bus  abhorrealis  sicut  a  nobis.  Transfiguravit  enim 
haec  in  se  et  in  Apollo,  jum  pseudoaposlolorum 
glorias  et  traditiones  perversas  sub  sua  et  Apollo 
persana  evacuaret,  summalim  ilJos  designans,  non 
sigillaiim^  ne  forte  major  discordia  in  populo  nasce- 
retiir.  Ncmo  cnim  audicns  suum  nomen  notari,  vcl 
eju3  cui  favet,  contentus  est  taceie.  Tacito  autem 
nomine,  si  quis  aliquid  audierit,  etsi  intelligal,  de 
se  lamen  dictum  dissimulat.  Sub  hac  ergo  proposi- 
lione  evacuavit  personas  illorum,  cum  dicerct :  <  Ego 
plantavi,  Apollo  rigavit  (Sup.  iii),  aetc,  ut  in  his 
discerent  nihil  dandum  hominibus. 

<  Quis  enim  te  discemit?  Quid  autcm  habes  quod 

non  accepisti?  Si  autcm  accepisii,  quid  gloriaris 


ab  Apostolo  acceperant  audientes  a  pseudoaposto- 
lis,  gloriabantur  de  magisterio  eorum,  qivNiIaa 
ipsi  pseudoapostoli  per  eloquentiam  se  commendiii- 
tes,  gloriam  in  se  vertebant,  cum  Apostolus  se  coo- 
temptibilem  videri  fecisset,  ut  gloriam  Deo  faoeret 
Vel  ita  :  Jubet  Apostolus  ut  nemo  in  homine,  sed 
in  Domino  glorietur.  Pseudo  autem  apostoli  e(  qniji 
ab  illis  fuerant  seducti,  seipsos  a  seipsis  justos  fieri 
putanles«  quasi  hoc  eis  non  Deus  dederit,  sed  ipsi 
sibi^  non  utique  in  Doroino,  sed  in  semeiipsis  glp- 
riabaixtur.  Undc  nimc  unicuique  taUuin  diqit  Apo- 
stolus  :  Qui$enim  te  discernit?  Quod  ideo  dicit,.quia 
de  massa  illius  perditionis,  quae  facla  e^  ex  Adam, 
non  discernit  hominem  ut  eum  faciat  vas  in  honorem, 
^  vel  in  contumeliam,  jiis}  Deus  (Rom.  ix).  Sed  quQ« 
niam  homo  carnalis  et  ingniter  inflatus  cum  audissel, 
Quis  enim  te  discernit,  posse(  respondere  vel  vooe, 
vel  cogitatione,  et  dicere  :  Discernit  me  fides  mea, 
discernit  me  oratio  mea,  discernit  justitia  mea,  mqi 
Apostolus  occurrit  cogitationibus  ejus  et  dixlt :  Quyi 
enim  habe$  quod  non  accepi$ti  ?  $i  autem  aceepi'- 
iif,  quid  gloriari$f  qua$i  non  acceperi$?  Sic  enim 
gloriantur  quasi  non  acceperint,  qui  se  a  seipsis  ju- 
stificari  pulant,  ac  per  hoc  in  seipsis,  non  in  Uomino 
gloriantur.  Nihil  enim  huic  sententix  tam  contra- 
rium  est,  quam  de  suis  meriiis  sic  quemquam  gto- 
ris^ri,  tanquam  ipse  sibi  es^  fecerit^  nou  gra^i:^  Dei. 
Vel,  sicutdiximus,  noii  debes  inflari  pro  aliquo  Do« 
ctorum,  cujus  te  specialiter  prQ.fi^ris  discipulnm ; 
quis  enim  eorum  te  discernit  a  pereuntibus?  Nullus, 
sed  solius  Dci  gratia,  et  tii  le  put^s  disceml  per 
mcrita  tua.  Sed  quid  boni  habes  quod  non  accepisti 
a  Deo?  Fecit  Deus  ut  esses,  et  tu  fecisti  ut  bonus 
esses?  Absit.  Si  enim  Deus  dedit  ut  esses,  et  alius 
tibi  dare.potuit  ut  bonus  esses,  melior  est  ille  qui 
dedit  ut  bonus  esses,  quam  ille  qui  dedit  ut  esses. 
Sed  nullus  Deo  melior.  Igitur  a  Deo  accepisti  et  esse 
et  boiium  esse.  Sed  si  ab  illo  accepisti,  quid  gloriarh 
quasi  non  acceperis?  id  est  quasi  a  teipso  habeas. 
Jam  $aturati  e$ti$,  Ironice  legendum ,  non  affirma- 
live.  Jam,  id  est^  antequjim  sitis  apti  ad  percipien- 
dam  escam,  $aturati  e<its  s,pirituali  cibo  doctrias, 
id  esl  videmini  vobisipsis  sufficienter  valldis  sapien* 


quasi  non  acccperis?  Saturati  estis,  jam  divites  D  tiae  escis  repleti ;  et  anlequam  paupertate  exuli  sl- 


facti  estis,  sine  nobis  regnatis.  Et  utinam  regnc- 
tis,  ut  et  nos  vobiscum  regnemus!  i 
Non  debet  alter  adversus  alterum  inflari  pro  alio 
doctore  vel  baptizatorc.  Qui$  enim  doctor  vel  bapti- 
sator  tedi$cernii?\d  est,  verbi  gratia,  si  baplizatus 
es  a  Petro,  quomodo  discemeris  ab  eo  qui  baptiza- 
tusest  a  Paulo?  Nihil  discretionis  est,  a  quocunque 
bonam  doctrinam  vel  baptismum  perceperis.  Sed  tu 
per  traditionem  pseudoapostolorum  putas  te  quasi 
sanctiorcm  discerni  a  csteris.  Sed  quid  habe$  ab 
Wlis  quod  non  a  me  accepisti?  Quidquid  enim  ab 
(ipostolica  traditione  non  descondit,  pravum  est.  Sed 
|t  a  me  accepi$ti  quidquid  boni  habes,  quid  in  te  vel 
V}  iU.i^  qfarinrin  coiilra  me  qua$i  non  hoc  idcni  a  inc 


tis,  jam,  ut  putatis,  spiritualiter  divite$  facti  eslis, 
id  esl  abundanter  ^nimae  divitiis,  qus  suut  virtutes, 
repleti,  et  $ine  no6fi,  id  cst,  sine  auxilio  nostro»  re* 
gnati$,  id  est  vilae  vestr»  moderamina  juste  dispo- 
nitis,  ut  vos  spstimatis,  gloriantes  de  his  quie  a 
psoudopraedicatoribus  acccpistis.  Secundum  yestram 
ftstimationem  regnatis.  Et  ulinam  regneti$^  ut  et  not 
regnemut  vobi$cum^  id  est  sequamur  vos,  cum  vos 
dedignemini  scqui  nos..  Ac  si  dicatur  :  Utinam 
non  essetis  falsa  gloriatione  decepti  ^  forfasse  enim 
simul  regnaremus.  Regnare  nunc  sanctorum,  est  de 
spc  et  promissis  Ghristi  sccuros  esse,  et  in  adversis 
(\ivsi  proptcr  noinen  Christi  accidunt,  gaudere. 
f  Puto  cniin  quod  Dcus  nos  norissimos  aposlolQi 


4153 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPBT.  1  AD  CX)1I. 


•M 


«  ostendk  Unquam  morti  desiinalos.  Quia  specta  - 
4  culum  facti  sumus  mundo  et  angclis  et  homi- 
€  nibus.  I 

Nos  revcra  regnamus,  et  timco  ne  sine  vobis.  Nam 
puto^  id  est  putare  credor,  quod  Dem  ostendit  nos 
apo8tolo$  novUsimoSf  id  est  omnium  vilissimos  tan- 
quam  ad  nuUam  ulilitatem,  sed  ad  mortem  reser- 
Tatos.  H(m;  secundum  quod  aestimatis  puto,  quasi 
quod  nuilatcnus  putandum  est.  Quod  enim  ttunc 
dicit,  puto,  increpationcm  signiGcat  eorum  quibus 
loquitur,  non  aestimationem  ejus.  Ideo  sine  vobis 
regnemus,  quia  per  mala  quae  patimur,  Deus  osten- 
dit  nos  apostolos  oculis  superborum  novissimos,  id 
est  abjectissimos,  de  quibus  non  curet,  tanquam 
tnorti  destinatos,  id  est  ad  mortem  directos.  Quod  per 


A  <  horam  et  esurimus,  et  sitimus,  et  nudi  sumus 
c  et  colapbis  caedimur,  et  instabiles  sumus,  et  labo« 

ramus    operantes    manibus   nostris   {Act^   xx; 

/  Thess,  II ;  //  Thess.  iii).  Maledicimur,  et  bene- 

dicimus;  persecutionem  patimur,  et  sustincmus; 

Llasphemamur,  et  obsecramus.  Tanquam  purgt- 

menta  hujus  mundi  facti  sumus,  omnium  pe* 

ripsema  usque  adhuc.  i 

Nunc  ostenditquomodoilli  regnent  sine  veris  apo^ 
stolis,  et  quomodo  apostoli  stultis  appareant  vilis- 
simi.  Et  est  increpatio  cum  ironia.  Nos  ,  inquit  ^ 
stuUi  sumus  habiti  gentibus  ct  Judaeis  propter  Chri- 
stum,  quem  ad  salutem  humani  gcneris  cruciQxutJi 
praedicamus ;  tos  autem  prudentes  estis  in  Christo, 
quia  nihil  de  illo  prasdicare  vel  dicere  vultis,  quod 


hoc  yidelUT^  quia  spectaculum  facti  sumus  huic  mun- "  InimaLiidd  sapientiae  stultum  videatur;  et  ita  vultis 


do^  id  est  amatoribus  hujus  mundi,  qui  quasi  ad 
spectaculum  conveniunt  ad  aspicienda  supplicia  no- 
etra.  Sed  per  haec  omnia  magis  probamur  esse  chari 
Deo,  qui  sic  nos  pissioiiibus  glorificat.  Idco  non  (ut 
vos  credebatis)  puto  quod  Deus  vilissimos  nos  fece- 
rit,  quia  me  humiiio  ut  Deum  exaltem.  Yel  idcirco 
debetis  nobiscum  regnare,  quia  puto  et  pro  certo 
Bcio  quod  Deus  nos  apostolos  novissimos  ostendit 
mundo^  quibus  nulli  suecedent  apostoli  tam  perfec- 
li,  tam  necessarii  saluti  hominum,  qualcs  appare- 
bunt  in  novissimo  tempore  Eiias  ct  Henoch,  quos 
Deus  rcservat  ut  filios  Israel  ab  Antichristi  sedu- 
ctione  liberent.  Ita  enim  et  nos  misit  ut  a  seductione 
pseudoapostolorum  vos  liberemus,  et  pro  vila  vestra 
mortem  sustincamus,  sicut  et  illi  passuri  suut.  Nos 
ostendit  novissimos,  id  est  illis  novissimis  pncconi- 
bus  consimiles  in  passione  adversitatum,  tanquam 
morti  corporis  ob  iiberationem  aliorum  destinatos 
quia  spectaculum  facti  sumus  huic  mundo,  quo- 
rum  injurias  oinnes  publice  exspectant  in  conspectu 
totius  populi.  Nam,  sicut  omnes  concurrunt  ubi 
jocus  celebratur  vel  pugiles  ccrlant,  aut  aliquod 
monstrum  producitur;  sic  omnes  boni  vcl  mali  con- 
yeniunl  ad  aspiciendas  poenas  nostras.  Spectaculum 
sumus  et  angelis  et  homiuibus  tam  bonis  quam  ma- 
lis.  Quia  et  intcr  angelos  sunt  sancti  angeli,  quibus 
htnc  vivendo  placcamus,  atque  intcr  homines  sancli 
viri,quibus  placcat  vita  nostra;  ct  sunt  ncquissimi 


esse  Christiani,  ut  non  prudcnliam  amittatis  saeculi. 
Quod  est  quasi  duobus  dominis  velie  servire  more 
vcterum  Samaritanorum,  qui  et  Deum  colebant  et 
idola  (Matth.  vi ;  Luc.  vi ;  /  V  Reg.  xvii).  Nos  infirmi 
sumus,  qui  vicem  laedentibus  nou  rcddimus,  nec  re- 
sistimus ;  vos  autem  fortes  estis,  qui  potenter  adver- 
santibus  resistitis,  et  eos  fortitudine  saeculari  repri- 
mitis.  Vos  estis  nobiles,  id  est  reverendi  et  gloriosi, 
nos  autem  ignobiles^  id  est  despecti  et  vilcs.  Haec  om- 
nia  quae  negare  videtur ,  affirmat;  et  quae  quasi 
coiifirmare  videtur ,  negat.  Irascentis  enim  verba 
sunt,  qui  negando  confitetur  et  confitendo  negat, 
Deinde  confirmando  loquilur,  ostendens  per  paries 
infirmitatem  suam,  ut  regni  sui  virtus  amplior  eni- 
teat.  Vsque  in  hanc  horam ,  id  est  a  prima  die  coq- 
versionis  vel  praedicationis  nostrae  usque  nunc,  pe- 
nuriam  cibi  et  potus  et  vestimentorum  passi  sy- 
mus,  et  etiam  caesionem  coiaphorum,  quia  liberc  et 
juxta  veram  fidem  Christum  sine  aliqua  adulatione 
praedicantes,  et  gesta  pravorum  arguentes,  gratiam 
apud  homines  non  habuimus,  sed  colaphos  ab  eis 
perlulimus,  et  instabiles  stimtis,  quia  semper  fugai^t 
nos  et  perscquuntur,  ne  in  uno  loco  diu  manentes, 
plures  doceamus;  et  laboramus  operante^  manib^i 
nostris,  ut  habeamusunde  vivamus,  cumnemo  det, 
quia  non  solum  gratiam  apud  homines,  ut  dictum 
est,  non  habemus,  sed  etiam  ab  hjs  accipere  indi- 
gnum  est,  qui  errori  studcnt.  Quod  idcirco  facere 


homines,  qui  irrideant  bonam  vitam  nostram.  Et  D  maluimus,  quoniam  libertatem  arguendi.  ami^it  e| 


haec  arma  sunt  dextra  et  sinistra,  quibus  hostcm 
nostrum  superamus,  si  ncc  prosperis  corrumpiinur, 
nec  adversis  frangimur  (//  Cor.  vi),  Boni  angoli 
conveniunt  ad  spectaculum  passionis  nostrae,  ut  iios 
praesentia  sua  confortent,  et  caeteros  aJ  exempium 
iiostri  certaminis  incitent;  inali  vero,  ut  gaudcaiU, 
cum  nos  suos  adversarios  crqciari  vidcrint,  et  cae- 
teros  a  fide  molu  poenarun)  defleclanl.  Boni  homj- 
nes,  ut  laudent;  maii  ut  insultent.  Boni,  ut  excniplo 
nostro  confortentur;  roali,  Ut  ex  pcenis  nostri^  dc- 
iectentur, 

c  Nos  stulti  propter  Christum,  vos  aulem  pru- 
f  dentes  in  Christo.  Nos  infirmi,  vos  autem  fortes. 
$  Yuft  Dobiles»  nos  autem  ignobiles.  (Jsque  in  hanc 


peccat,  qui  ab  eo  accipit,  qui  idco  dat  nc  (^orripjs^- 
tur.  Muledicimur  a  pravis  hominibus,  ct  nos  econ- 
trario  benedicimus  illos  liortando  ad  bonum;  peru- 
cutionem  paiimur  ab  illis,  et  licet  ipsa  persecutio  sjt 
gravis,  tamen  sustinemus  illam  ,  et  non  rcfugimus 
ncc  rcsistimuSt  Blaspiiemamur^ib  iliis,  quia  dicuqt 
nos  scduclores  et  maleficoj ,  et  obsecramus  Deui^i 
pro  illis,  vel  iilos  obsecramus  ne  blasphement,  sed 
permittaut  sibi  reddi  rationem.  Et  tanquam  purga" 
menta  hujus  mundi  facti  sumus,  id  est  de  quibus 
mundus  inquinetur ,  et  quibiis  abjectis  purgetur, 
sicut  domus  purgatur  a  sordibus,  quae  d^  iila  proji- 
ciuntur,  hoc  est,  usquc  adeo  blasphemamur  ab  imj- 
piis,  et  viles  judicamur ,  quod  facii  sumus  illoruqi 


855  IIERVEI  BtRGIDOLLNSIS  MONACHI  9Si 

reputatione  tales,  (aiiquam  essemus  in  lantum  pec-  A  lus  ego  vobis  praedicavi, ad  liocenim  scleclos  s«Hi,ai 

annuiitiem  gentilibus  salutem  pcr  Jesum  Christini 


catores  et  sordldi,  ut  totus  mundus  nobis  sublatis 
omnimoda  sorde  purgetur  :  et  etiam  reputati  sumus 
omfifMm  peripsemaf  id  est  adeo  superflui  et  immundi 
atque  inutiies  usibus  hominum,  sicuti  purgamenlum 
ferri  vel  corium  pomi,  quod  undique  aufertur,  ut 
ipsum  pomum  sit  aptius  ac  dulcius  ad  comedcndum. 
Peripsema  enim  dicitur  rasura  aut  limatura  cujus- 
eunque  rei,  sive  purgamcnta  poniorum^  et  nos  ita 
nuUius  prelii  nuUiusque  utilitatis  esse  judicamur, 
ut  rasura  ligni  vel  ferri  seu  stanni  vel  corium  po- 
mi.  Et  hxc  sustinuimus  principio  praediciationis  no- 
stne  usque  adliuc^  id  cst  usque  in  prsesens.  Per  hxc 
omiiia  probatur  Apostolus  cum  similibus  prudcns  in 
Christo  et  forlis  et  nobiiis,  per  quasvidebalurstul- 
tns  et  infirmus  ac  ignobiiis.  Contemplibiiis  enim  ^ 
et  despectus  ficbat  etiam  apnd  Corinlhios,  pro  qui- 
bus  ha;c  quae  hucusque  m^moravit,  mala  passus 
est.  Et  quoniam  humilitatcm  suam  iiihil  prolicerc 
in  his  videbat,  querilur  dolore  commouis  tantam 
«ubjectionem  et  injurias  nullum  fructum  habere 
potuisse,  sed  quod  deterius  esl  ^  in  pejus  profecisse. 
Qui  et  subjungit : 
c  Non  ut  confundam  vos,  hTX  scribo,  sed  ut  filios 
meos  charissimos  moneo.  Nam  si  decem  millia 
paedagogorum  habcalis  iii  Christo,  sed  non  mulios 
patres.  Nam  in  Christo  Jesu  per  Evangelium  ego 
vos  genui,  Rogo  ergo  vos,  imitatorcs  mei  estote, 
sicut  et  ego  Christi  (Ephei.  v ;  Philip,  iii).  Idco 
misi  ad  vos  Timotheum^  qui  est  fiiius  meus  cha-  q 
rissimis  et  fidclis  in  Domiiio,qui  vos  commonefa- 
ciat  vias  meas,  quae  sunt  in  Christo  Jcsu,  sicut 
ubique  et  in  omni  Ecclesia  doceo.  i 
Aspera  blandis  mitigat  ut  salutaris  medicus.  Nam 
quia  graviter  eos  in  his  omnibus  quasi  latenicr 
momordcrat,  ne  ipsi  ad  iiam  provocati  admonitio- 
nes  ejos  spernerent,  osiendit  se  in  omnibus  quas 
dixit  paternam  charitatis  affeclioncm  erga  iilos  ha-r 
buisse,  ut  libentius  ei  obedircnt.  Duri  namque  fuis- 
sent  Corinthii  si  hac  admonilione  (qua  ut  fiiii  di- 
lecii  a  patre  tam  humanc  ob&ecranlur)  emolliii  noii 
fuissent.  Non  ideo  tamen,  inquit,  hacc  scribo,  ut  vos 
confundam,  id  est  ut  tanlam  verccundiam  vobis  fa- 
ciam,  tcd  potius  ul  corrigainini  moneo  vos,  id  csl  ad 


(Act,  XIII,  xxii),  per  Evangelium,  id  est  per  eraB* 
gelicae  doctrinae  praedicatiouem,  non  in  me,  sed  m 
Christo  JeMu,  id  est  in  fide  Christi  Jesu  el  in  ne- 
viiate  Christiana,  quia  in  novam  vitam  nie  prianm 
prxdicante  venistis.  His  dictis,  ostendit  nullum  poiie 
eo  aflectu  diligere  illos ,  quo  ipse  diligdJMit.  Qaii 
enim  alienos  filios  sic  diligat  ut  snos  ?  ac  per  boe 
moiiita  ejus,  qui  tanta  pro  illis  passus  est,  non  de- 
bent  spernere.  Uniis  vero  Pater  Deus  est,  non  ut  bee 
nomen  cxteris  tollatiir,  sed  ne  gratia  Dei,  qui  ia 
eternam  vitam  generamur,  naturae  vel  poteata^  Td 
eliam  sanctitati  cujusquam  tribuatur.  Quia,  inqaitt 
vos  genui,  ergo  ex  debito  rogo  voi  nt  filios,  €$une 
imitatorei  mei  in  his  quae  facio  et  sustineo,  $icml  e$ 
ego  sum  imitator  Christi  in  his  quae  fecil  el  snsti-^ 
nuit,  quia  tiiiorum  est  imitari  patrem.  YuU  enim  ii- 
los  imitatores  sui  esse,  ut  sicut  ipse  multa  exilia  pro 
illorum  salute  annuntiando  Jesum  Christum,  ib  in- 
credulis  et  caeteris  iiifidelibus  passus  est,  el  non  ees-; 
sit  aut  a  fide  descivit,  sed  constanler  praedictTil, 
dummodo  per  dies  et  noctes  evangelizarel  illisdo- 
num  gratiae  Dei ;  ita  et  illi  manentes  in  flde  cjas  ec 
doctrina,  non  rccipient  pseudoapostolomm ,  id  esl 
aposlolorum  falsorum^  prava  dogmata  vei  commentaf 
sed  resistant,  contcmnciites  opprobria  el  delniciio^ 
nes,  ut  patri  suo  spirituali  inviolatum  atque  imma- 
culatum  reser\*ent  affecium.  Ideo^  inquit,  ut  me  imi- 
leniini  tanquam  boni  discipuli  fidelesque  pairi  obe- 
dientes  filii,  »ntst  ad  vos  Timotheum,  per  hunc  credi- 
tur  niissa  epislQlat  gui  est  fiHus  meus  in  flde  cAorii-f 
simus  bene  agcndo,  et  fidetis  in  Evangelii  praedica- 
tioiie,  quam  fideliter  omnibus  palam  minislral,  ti| 
Domino,  non  in  lucro  terreno.  Yel  in  Domino  eil 
fiiius  meus,  id  est  qucin  genui  non  in  came,  ^oi 
vos  commonefaciat^  id  cst  commoneat  faciendo,  lol 
qiii  vos  commonefaciat,  id  cst  admonendo  vos  in- 
slruat  vias  meas ,  institutioncs,  precrpta  el  doco- 
menta  mea,  quo!  sunt  in  Christo  Jesu^  id  est  secau- 
duin  voluiitatcin  et  doctrinam  ipsius,  in  nullo  enim 
discordo,  ct  ideo  sunt  tencndo;,  sicut  ubique  lerra- 
rum,  et,  id  est,  tii  pmiit  ecclesia  doceo,  ideoque  sunl 
auihenlicx.  Per  istum  revcrti  il(os  voluit  ad  regnlam 


mcliora  cxhortor  pcr  ha»c  ut  filios  meos  charissimos^  D  a  se  tradilae  verilalis,  ul  commoniti  verbis  et  exem* 


spirituales  scilicet,  pro  (|iiibus  tot  labores  et  tot  fla- 
gelia  passus  sum,  et  quibus  cbariores  nullos  liabco. 
Vere  filii  mei  estis,  quia  ego  pater  vester,  nam  si 
fiabeatis  in  Christo  decem  millia  padagogorum^  id  cst 
lol  Instructores  perfectos,  quot  vobis  essent  neccs- 
sarii ;  quod  per  mille  intelligitur,  qui  numerus  pcr- 
fectus  est  in  scientia  et  in  observantia  decem  prae- 
ccptorum  Icgis,  quae  per  denarium  numcrum  figu- 
rantur :  ve|  si  dccem  millia  paedagogorum,  id  est 
quantamcuiiquc  crudientium  multitudinem  iu  obser- 
Vaiitia  praecppiorum  quae  non  fit  in  Judaismo,  sed  in 
Christo;si  inquam  paedagogos ,  id  est  eruditorcs 
(labentis,  sed,  id  est  tnmen,  non  multos  patres  ha- 
^fffhf  ifno.  iinnm,  quia  ego  solus  vo$  genui^  quia  so- 


piis  operum  cjus  respicerent,  cognoscentes  non  per-r 
pcram  se  fuisse  ab  apostolo  Paulo  edoctos,  quando 
cadem  qux  sibi  pran^pia  erant,  teiiere  omnes  eccle- 
sias  discerenl. 

I  Tanquam  non  venturus  sim  ad  vos,  sic  inflali 
c  suntquidam.  Yeniafu  aulem  cilo  ad  vos,  si  Do* 
c  minus  voluerit,  etcognoscam  non  sernionem  eo< 
c  rum  qui  inflati  sunt,  sed  virtutem.  Non  enim  in 
«  sermone  est  regnum  Dei ,  sed  in  virtute.  Qnid 
c  viiltis?  In  virga  veniam  ad  vos,  an  in  charilale  el 
c  spiritu  mansuetudinis?  i 

Opus  erat  Timolheum  miiti,  quia  tan^m  ncn 
sim  ultra  ad  vos  venturus,  sic  de  philotopbomm  de? 
cirina  ct  oratorum  eloquentia  tam  imperterrite  fvill 


857  COMMENT.  LN  EPISTOLAS  P. 

quidam  inflati  inter  vos,  Idco  erant  inflali  et  unus 
fidveisus  alterum  gloriantes,  quoniam  pulabaniapo- 
stolum  Paulum  non  amplius  ad  se  venlurum  :  solent 
euim  sxpissime  discipuii  a  malis  retralii  limore  ad- 
ventus  magistri.Ob  lioc  eliam  indignabantur  quidam 
Corintliiorum ,  quia  non  veniebat  ad  eos,  non  desi- 
derio,  sed  superbia,  quod  quasi  indignos  visilalione 
sua  illos  haberet,  cum  magis  Aposiolo  siudium  boc 
fuerit,  ut  de  indignis  facerct  dignos.  Habebat  ergo 
votum  eundi,  sed  majora  erant  quae  agebat,  Vos,  in- 
quit,  putatis  me  non  essc  ventnrum,Yei  indignamini 
qaia  non  venio,  sed  veniam  ad  vo$  cito,  si  Dominus 
voluerit ,  cujus  volunlas  sempcr  supponenda  est, 
juxta  illud  Jacobi  :  c  Dicatis  .  Si  Duminus  volucrit, 
et  81  vixerimus  iaciemus  boc  vel  iliud  (Jac.  iv).  i 
Tel  si  Dominus  voluerit,  id  est  ni^i  culpa  mca  ini- 
pedierit,  ut  sciamus  non  ex  nobis,  sed  ex  Dei  cuncla 
pendere  judicio.  Vcniam,  inquii,  ad  vos  cilo,  si  Dor 
minos  voluerit.  Qui  eniin  dixil,  veniam  ad  vos,  os- 
tendit  se  velic,  monstrat  se  cupere,  brevem  promit- 
titadventum.  Sed  ut  cauiius  boc  loquatur,  infert,  si 
Dominus  voluerit,  ut  si  non  vcuiret,  Dominus  eum 
justa  causa  retinere  monstraretur,  causa  utique  in- 
dignitatis  et  inUdelitatis  eorum.  Veniam,  inquil,  et 
cognoscam,  id  est  probabo,  non  sermonem  terrenae  sa« 
pientiae  aut  humanse  sapientiae  eorum  qui  de  hujus 
muudi  sapientia  sunt  inflati,  sed  ipsorum  virtutem 
In  bona  operatione  vel  miraculorum  perpetralione, 
quia  et  Dominus  non  dixit  dePharisaeis  aut  iiomini- 
bas  sobdolis  :  Ex  verbis  eorum,  ex  vestimcnlES 
ovium  quibus  persaepe  induuutur,  cognoscetis  eos 
(Matth.^u);  sed,«  ex  fruciitius,  i  id  esi  ex  operilms. 
Ideo  non  sermonem  humanse  facundiae,  ut  diximus, 
sed  virtutem  bonae  vitae  cognoscam  et  approbabo, 
quia  regnum  Dei  non  est  in  sermone,  sed  in  virtute, 
id  est  nemo  per  cloquentiam  aut  facundiam  saecula- 
rem  acquirit  regnum  Dei  aut  meretur,  sed  per  vir? 
mtem  bonorum  operum ;  nec  spiendore  sermonis 
commendatur  regnum  Dei,  sed  virtute  signorum, 
sicnt  nec  bonum  vinum  hedera  commendat.  Veniam 
quidem  quam  citissime  potero  ,  sed  quid  horum 
vuitis  f  Scilicet  vullis  ut  veniam  ad  vos  in  virga,  an 
in  eharitate  et  spiritu  mansuetudinis.  Superius  dixe? 
rat  eo8  indigere  paedagogo,  ac  per  hoc  pueros  signi- 
flcabat;  deineos  amari  a  se  ut  fllios  charissimos; 
nunc  ut  prudens  pater  eis  virgam ,  non  morlem 
proponit ;  spiritum  mansuetudinis  ct  charitatis,  non 
faroris  aut  odii.  Virga  enim  austeriiatem  et  corre- 
ptionem  signiflcal.  Et  nunc  vcrba  terroris  Apostolus 
infert,  ut  pudorem  passi  qui  inflati  erant,  humilia- 
rentur  et  se  corrigerent,  quia  si  incorreptos  inveni- 
ret,  in  illos  necesse  haberet  virgam  exercere,  alios 
excommunicando,  id  est  a  fldeliym  communione  et 
consortio  privando ,  alios  dure  increpando ,  alios 
corporaliter  (ut  decct  patrem)  flagellando.  Si  veie 
se  djgnos  praepararcnt  ad  excipiendum  eum,  ut  im- 
munes  a  crimine  invenirentur,  iunc  aJ  illos  veniens 
laetitiam  haberet  quasi  paier  cuni  flliis  suis  charis- 
|imis.  £t  hoc  est  quod  dicit :  Vultis  ut  vemam  ad 


AULL  —  IN  EPIST.  i  AD  COR.  «A 

A  vos  in  virga,  id  est  rigore  jostiltae  el  correptionifS« 
ubi  etsi  sit  charitas,  non  tamen  videtur  esse ;  an  in 
charitate,  id  est  non  in  occulto  charitatis  affecta» 
ftcd  in  manifesta  et  aperta  dilectione,  ut  bona  sup- 
pleam,  et  spiritu  mansuetudinis  f  optabilius  primum 
cxpcicre,  quam  carcre  boni  patris  diligentis  adven- 
tu,  quamvis  rigorpso,  meliora  nempe  sunt  vuluera 
diligeniis,  teste  Salomone,  quam  oscula  blandientis 
(Prov,  xxvii).  Spiritu  mansuetudinis,  id  est  animo 
mansueto  et  indulgenti ,  ut  parcam  peccalis  vestris 
et  per  bilarem  vulium  ac  dulcia  verba  mansueludi^ 
nem  animi  mei  vobrs  ostendam. 
CAPUT  V. 
Omnino  audiiur  inter  vos  fornicatio,  et  talis 
c  fornicatio,  qualis  ncc  intcr  gentes,  ita  ut  uxorem 
r  patris  sui  aliquis  hal)eat.  Et  vos  inflati  cstis  et 
c  non  magis  luctum  habuistis,  ut  toUatur  de  medio 
c  vesirum  qui  hoc  opus  fecit.  i 

Opus  cst  ut  veniam  ad  vos  in  virga,  non  in  cha- 
ritate  aut  spiritu  mansuetudinis,  nisi  vos  ipsos  cor- 
rexeritis,  quia  omnino,  id  cst  ab  omnibus  vel  omni- 
bus  modis,  auditur,  scitur,  narratur  atquepercipiiar 
a  me  et  ab  aliis  quod  sit  inter  vos  notissima  /cirNt-i 
catio,  quae  nemini  est  licita,  et  talis  fornicatio,  qua^^ 
Hs  nec  inter  gentes,  id  est  tam  infamis  et  nefaria 
fornicatio  auditur,  quod  nec  talis  est  inter  genies, 
ita  ut  uxorem  patris  sui  aliquis  habeat,  id  est  qui- 
dam  ex  vobis  ei  cum  noverca  fornicetur.  Nec  tesii* 
biis  res  iJidigct,  quoniam  publice  perpetrala  esi.  Ut- 

P  que  hoc  orimen  nimis  exaggeret,  dicit  nee  ab  iliis 
tale  committi  qui  Deum  ncsciunt,  ut  hiiic  osten^ 
dai  qua  pcena  inulciandus  sii  islc,  qui  sub  tcrril  iii 
ei  divina  justilia  consiituius,  t^nii  sceleris  crimen 
admiserat,  et  adhserenie»  ei  nop  immunes  ab  eodem 
crimine  demonstret.  Talis  foruicatio  apud  vos  audi-r 
tur.  Et  vos,  cum  tantum  scelus  inter  vos  sii,  inpat{ 
istis  superbia,  et  non  magis  hoc  fecistts  quod  facien-r 
dum  esset,  id  est  non  habuistis  /turltim,  non  luxistia. 
super  peccato  fratris,  nec  compassi  estis  illi,  tif  tot-t 
latur,  id  est  ejiciaiur,  de  medio  vestri  qui  hoc  opus  /f« 
eit,  ut  omnes  uno  consilio  ab|icialis  eum  de  comm«n 
nitate  vesira,  ut  confusus  agat  poenitentiam,  et  non 
inflciantur  cxteri,  id  est  nec  perpetrent  alii  simile^ 
aut  iliud  idom  facinus  proptcr  induigentiamt  quii^ 

D  omnes  videmini  sceleris  participes,  quandiu  pati* 
mini  reum  tanti  criminis  vobiscum  incorreplum  oont 
venire,  Cum  enim  omnes  crimen  ejus  sciatis,  nee 
tergiversatione  aliqua  possit  celari»  pellendus  est  de 
copiu  fraterniiatis. 

c  Ego  quidem  absens  corpore,  praescns  auten 
c  spiritu  (Coloss.  ii),  jam  judicavi  ui  praesens,  eam 
c  qui  sic  operatus  esi,  in  nomine  Domini  noslri  Jesu 
c  Chrisii  congregatis  vobis  et  meo  spiritu  cum  vir- 
c  tutcDomini  Jesu,traderehujusmodi  Satanaeinin- 
c  leritum  carnis,  ut  spiritus  saivus  sit  in  dieDomini 
c  nosiri  Jesu  Christi.  i 

Vos,  inier  quos  ipse  corporaliter  est,  non  eum 
corripuisiis,  nec  expulistis;  ei  ego  quidem  absinti 
corvore,  vrmens  autem  sviritu,  id  est  abscns  (^uidc^ 


859  tlERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII  8CA 

facic,  prxscns  aulcm  auctoritatc  spiritus,  qui  replet  A  ctor  :  Diccndum  est,  tcste  Ilicronymo,  modicini 


orbcm  terrarum  virtute  (Sap,  i),  non  mole,  ct  nus- 
quam  abcst,  jam  judicavi  eum  qui  sic  operatus  esS% 
«t  per  eumdem  spirilum  prasens^  ne  ex  soio  auditu 
me  putetis  proferre  sententiam :  jam  sine  mora  judi- 
cavi  enm  in  nominef  id  cst  in  vice,  Domini^nostri  Jesu 
,Christif  ciijus  lcgatione  fungor,  congregatis  vobis^  id 
est  ut  omncs  in  unum  sine  dissentione  convenialis, 
ct  cum  dc  communione  fidclium  cjicialis.  Congrega- 
tis  vobis  in  unum  et  meo  spiritu^  id  cst  auctorilate 
mca,  quam  habeo  per  Spiritum  sanctum,  qui  mihi 
datus  est  cum  virtute,  id  est  potestate  Domini  Jesu, 
qui  cst  saivator  bominum,  judicavi  tradere  Satanas 
hujusmodi  virum,  id  cst  ut  tradatis  eum  Satana;  pel- 
lendo  de  Ecclcsia,  quoniam  mea  auctoritas  et  Chrisli 


fermentum  totam  conspcrsioncm  fcrmenlat,  in  t^ 
stola  ad  Galatas  (cap.  v),  eodem  capite  ubi  carpit 
veterem  intcrpretcm,  dicens  sensum  potius  suiud 
quam  verba  Pauli  transtulisse,  et  mavull  did  eon- 
spersioncm  quam  massam ;  diffiniuntque  conspmi^h 
nem  esse  farinam  aqua  conspersam. 

c  Expurgate  vetus  fermentum,  utsitis  iKmoon- 
c  spersio,  sicut  cstis  azymi,  i 

Expurgate  de  vobis  vetus  fermentum^  id  est,  ejidte 
de  vobis  ct  de  medio  vestrum  veteris  nequiUae  fo- 
mentum,  quod  cst  in  fornicatore,  qui  est  membrum 
vetcris  bominis,  et  totam  populi  multitudinem  sibi 
conscntientcm  corrumpit.  Expurgate  igitur  boc  fer- 
mentum,  id  cst  extra  vos  ejicite,  purgantes  vos  ab 


virtus  in  hoc  vobis  cooperabitur.  Judicavi  bnjus-  ^  co,  ne  corrumpat  in  vobis  dulccdinem  virtutum,  per 


niodi  reum  tradere  Satanse  in  interitum  carnis,  ut 
corporaliter  eum  vexet,  et  sic  ilieresipiscat.  Magna 
quippe  arte  magisterii  traditus  est  ipsi  in  poenam, 
cui  sponte  est  subtractus  in  culpa,  ut  qui  auctor 
fuerat  ad  vitium  nequitise ,  ipse  flagellum  fierct  dis- 
ciplinae.  Hanc  enim  potestatem  dicitur  Aposlolus 
habuisse,  ut  si  quem  excommunicasset,  slatim  ille 
corripcretur  a  diabolo  et  vexaretur,  quantum  et 
qnandid  velict  Apostolus.  Nam  cum  dicit,  iraderc 
Satanae  in  interitum  camis,  interitus  carnis  signi- 
ficat  validam  corporis  afllictionem  pcr  diabolum  fa- 
ctam.  Vel  in  intcritum  cariiis,  id  cst  ut  carnalis  vo- 
lopfas  in  eum  interiret,  traditus  esi  Satanae.  Et  hoc 
ut  spiritus  ejus  satvus  sit  in  die  Domini  'nostri  Jesu  q 
Christi^  id  cst  anima  ejus  salva  sit  in  die  judicii. 
Quoniam  in  spirilum  ejiis  Satanas  non  accopit  po- 
testatem  dum  corporalilcr  afllixit,  et  ideo  salvus  ad 
Domini  extremum  judicium  reservalur.  Yel  salviis 
sit  spiritus,  id  cst  anima  ejus  salva  fiat  in  die  Do- 
mini,  id  est  si  quando  cor  iltius  visitet  Dominus ,  si 
qiiando  illi  Dominus  in  corde  luceat. 

c  Non  est  bona  glorialio  vestra.  Nescitls  quia 
c  modicum  fermentum  totani  niassam  corruinpit 
c  (Gal.  v).  I 

Non  est  bona  gloriatio  vestra.  Superbilis,  cum  po- 
tius  lugere  debueriiis  pro  fralre  lam  graviier  pec- 
cante,  et  eum  a  vobis  removcre,  ne  illi  conscntien- 
les,  pollueremini  cjiis  contagione.  An  nescilis  quia 


videlicet  fermentatse,  totam  massam  corrumpit  ?  id 
est  tolam  dulcedinem  novitaiis  mutat  in  acredinem 
vetustatis,ita  et  peccatum  unius,  quod  cognitum  non 
arguitur,  multoscontaminat,  imoomnes  qui  norunt 
et  non  devitant,  aut  cum  possint  argiiere,  dissimu- 
lant.  Non  enim  sibi  videtur  peccare,  quando  a  nulio 
corripitur  aut  vilatur.  Si  quis  vero  potcstatem  non 
babet,  uteumquem  scitrcum,  abjicere  vel  probare 
|ion  vnleat,  immunis  est.  Modicum  fermentum  totam 
massam  corrumpit,  quia  nonnunquam  unum  vitium 
f el  quodlibet  nequitiae  fomentum  veneno  suo  inficit 
innllitudinem  virtutum  (i12).  Advcrte,  diligcns  lc« 


iniquitatis  suae  consensum.  Idco  vos  purificate  ab 
hoc  fermento  ut  sitis  nova  conspersio^  id  est  nova  ia 
unitate  conglutinatio,  sicut  estis  azymi,  id  est  sicut 
per  baplismum  facti  estis  a  corruptione  sinceri.  Con- 
spersio  quippc  est  farina  per  aquam  conglutinata, 
quae  vulgo  dicitur  pasta.  Sed  nova  conspersio  e»t,  in 
quam  fermentum  adbuc  missum  non  est.  Idco  voca- 
tur  azyma,  id  est  sine  fermento.  Zu/dq  (zyma)  euim 
Grxce  fermentum  dicitur.  Sitis  ergo,  inquit,  novi 
conspcrsio,  sicut  esijs  azymi,  id  est  sitis  omnes 
unucn  quid  por  dilectiunem,  puri  a  corruptione  pec- 
catl,  novum  bominem  induti ,  sicut  in  baptismo  fa- 
cti  estis  azymi. 

c  Etenim  Pascha  nostrum  immolatus  estChristui. 
c  Itaque  epulemur,  non  in  fermcnto  veteri,  neque 
f  in  fermento  mnlitiae  et  ucquitiae,  sed  in  aiymis 
c  sinccritatis  ct  veritatis.  i 

Nova  conspersio  dcbetis  essc,  quia  pascha  ROtlm», 
id  cst  paschale  sacriflcium  nostrum,  tmmo/altis  est 
Christus.  Agnus  quippe,  qucm  Judxi  in  Pascha  im- 
molabant,  vocabalur  pascha,  sicut  ct  Lucas  aperte 
declarat,  dicens  :  c  Venit  autem  dies  azymorum,  in 
qua  necesse  erat  occidi  pascba  (Luc.  xxii),  •  et  se- 
cundum  hunc  loquendi  morcm,  Christus  noster  di- 
citur  pascha  noslrum.  Pascha  enim  Judaeomm  im* 
niolatus  est  agnus  :  pascha  nostrum  immoUtus  est 
Christus.  Nam  sicul  Judxi  pcr  immolationem  agqi 
liberati  sunt  a  poteslate  Pharaonis  et  sateliitum 


iRodtcum  ferm^nlnm,  id  est  modicum  veteris  pastae,  D  ejus ,  ac  mare  transeuntes  vcnerunt  in  desertum 


{Exod.  xii),  atque  interjccto  tcmporis  spatip  tcrrani 
promissionis  intraverunt,  sic  nos  per  immolationeib 
Christi  liberali  sumus  a  potestate  diaboli  ac  mali^ 
gnorum  spirituum,  ac  per  baptismum  trajecti  veni^ 
mus  ad  hanc  conversionem,  in  qua  nunc  velut  in 
deserio  aumus,  atque  ingressum  supernae  haeredita- 
tis  exspectamus,  Juda;i  agno  immolatp  liberati  a 
Bcrvitute  iOgyptia,  septem  diebus  comedunl  azyma; 
et  nos  Christo  immolato  liberati  a  servitute  daemo- 
niaca,  per  omne  spatium  vitae  prassentis,  quod  se* 
ptem  diebus  volvitqr,  azyma  comedamus,  id  est  sa^ 
tiemur  bonis  operibus  sine  admistione  corniptioniti 


(liii)  Il.cc  subclitilia  videiitiir. 


Wl 


COMinENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  Mf  EPI8T.  I  AD  €0R. 


M 


Titloniiii.  Azymi  quippe  (id  est  panes  sine  fermento)  A  c 
romedimus,  si  recta  opera  sine  corruptione  vanae 
gloria;  exercemus,  si  prrecepla  Dei  sine  admislionc 
peccati  adimplemus.  Pasclia  ctiam  interpretaiur 
tranntuiy  et  Cliristus  pro  nostra  redemptione  im- 
inolatus,  pascha  nostrum,  id  est  transitus  noster, 
qu:a  per  eum  a  diabolo  transimus  ad  ipsum ,  et  ab 
isto  instabiii  saeculo  ad  ejus  fundatissimum  regnum. 
Ideo  quippe  ad  eum  permanentom  iransimus,  ne 
cuiD  mundo  transeamus ;  et  Cliristus  est  nobis  traus- 
itus  a  Titiis  ad  virtutes,  et  a  prscsenti  exsilio  ad  su- 
pernam  patriam»  quia  ideo  pro  noliis  esl  immolatus, 
ut  nos  liberans  faceret  ila  transire.  Nova  ilaquecon- 
spersio  debemus  esse,  id  est  omncs  innovati  ci  in- 
fusione  Spirilus  sancii  unum  per  charitatem  effecti, 


avarus,  aut  idolis  servlens,  iul  mWdlcus,  aul 
ebriosus,  aut  rapax,  cnm  ejusmodi  nec  cibuni 
sumere.  Quid  enim  mihi  de  bis  qui  foris  sunt 
judicare?  Nonne  de  bis  qui  intus  sunt  vos  judi- 
catis?  Nam  eos  qui  foris  sunt  Deus  judicabit. 
t  Aufcrte  malum  ex  vubis  ipsis.  i 

Nunc  commoneo  vos  ab  boc  purgare.  Sed  et  sin<! 
hac  admonitione  debueratis  facere,  quia  tn  alia  jam 
epiitola  $crip$i  vobit  ne  commitceamini  fomiearih, 
Epistolam  qnamdam  quae  modo  non  habetur,  mise- 
rat  iiiis,  in  qua  praeceperat,'ne  conjungerent  se  for-> 
nicatoribus,  et  cxteris  de  quibus  nunc  dicitur.  Sed 
quia  non  distinxerat  de  quibus  fornicariis  et  crimi'' 
nosis  diceret,  Christianis  scilicet  an  gentilibns,  puta- 
verunt   Corinthii    de    fornicariis    gentilibus  eum 


ul  pascha  manducare  simus  idonei,  quia  pacha  no-  ^  diiisse.  Quam  eorum  erroneam  intclligentiam  ipse: 


stram  immolatus  est  Christus,  ad  cujus  esum  invi- 
lamur.  Ob  hoc  etiam  talis  conspersio  debemus  esse, 
quia  ipse  Christus  est  transitus  noster,  ut  nos  si  di- 
gnos  invenerit,  transferat  ad  patriam  vit».  Et  quia 
ipse  est  pascha  noslrum,  id  estpaschale  nobis  sacri- 
ficium,  iiaque  epulemur,  id  cst  comedamiis  Iioc  pa- 
scha,  si  volumus  esse  liberi  a  dominio  Pharaonis, 
id  est  principis  hujus  mundi,  qui  est  diabolus.  Vel 
quia  Cbristus  est  pascha  noslrum,  id  est  transitus 
noster,  itaque  epulemur,  id  est  comedamus  immo- 
laiam  pro  nobis  corpus  ejus,  ut  |)er  hoc  ad  vilam 
transire  valeamus,  quoniam  aliter  ad  Deum  tnnsire 
non  possumus  {Joan,  xii,  xiv,  xvi).  Non  enim  id 


modo  corrigit,  et  quae  dixerat,  interpretatur,  dicens  :l 
Non  utique  fornicarii»  hujus  mundi^  id  est  gentilibus,. 
sed  a  fratribus  talibus  scripsl  recedendum.  Quodl 
vos  non  recte  inteilexistis,  et  ideo  illum  qui  uxoremi 
patris  habebat,  inter  vos  esse  non  aegre  ferebatis. 
Sed  utique,  id  est  in  veritale,  dico,  quia  praecepi  vo-' 
bis  ut  non  commisceamini  fornicariis  hiijus  mundl, 
id  est  qui  ex  toto  pertinent  ad  hunc  mundum,  qui 
nihil  cum  coelcsti  mundo  habent,  sed  "propter  infi- 
delitatem  suam  et  desideria  terrena  fllii  hiijus  sae« 
cuii  exislunt.  Fidelis  enim,  etsi  fomiceturaut  ava- 
rus  sit,  non  est  tamcn  ex  toto  bujus  mundi,  quia 
credit  et  sperat.  Istud  non  praecepi,  sed  potius  iq 


viiam  et  gloriam  nobis  transire  volcntibus  sufficit  q  illa  epistola  scripsi  vobis,  quod  et  iiunc  servare  de 


novam  nos  conspersionem  et  azymos  esse,  nisi  cibo 
spirituali  et  viatico  singulari  spirilus  noster  adjuvc- 
tur,  et  infirmitas  nostra  corroboretur.  Epulemnr 
ergo,  id  est  epulis  corporis  et  sanguinis  ejus  reficia » 
rour,  ita  ut  non  simus  in  fermento  veteri,  id  est  in 
corraptione  veteris  conversationis,  qiiia  qui  pascba 
▼iilulegitime  comedere,  debet  fermentum  vetustatis 
abjicere.  Neque  enim  cognovit  qu£  sit  solemnitas 
novae  incorruptionis,  qui  adhuc  per  incontinentiam 
Tctustae  corruptioni  subjacet ;  et  ideo  cpulemur,  non 
In  fermento  veteri,  ut  sacramentum  resurrectionis 
et  incorruptionis  percipientes  corruptioni  jam  per 
Titia  nulla  subjaceamus.  Epulemur,  inquam,  non  in 
fermento  veteri,  id  est  non  in  consueto  nobis  quon- 
dam  carnalium  desideriorum  fervore,  neque  in  fer» 
wiento  malitias,  qua  ferveamus  ad  aliorum  laisionem, 
fl  nequitia,  qua  deficiamus  a  bono  in  nobis  ipsis, 
§ed  potius  epulemur  in  azt^mis  sinceritatit  ei  verita^ 
tis^  hoc  est,  ut  sincerilatis  mundam  faciat  vitam,  el 
veritas  omnem  fraudem  excludat.  In  azymis  sinceri- 
UtiS,  ut  simus  sine  carie,  id  est  sine  fermento  vitio- 
nim  corrumpente  nos ;  el  veriialis,  ut  veritas  bono- 
ram  operum  sit  in  nobis. 

c  Scripsi  vobis  in  epistola,  Ne  commisceamini 
c  foraicariis.  Non  ulique  fornicariis  hujus  mundi, 
f  aiit  avaris,  aut  rapacibus,  aut  idoUs  servieiitibus. 
i  Alioquin  debueratis  de  hoc  miindo  exiisse.  Nunc 
c  autem  scripsi  vobis  non  commisccri.  Si  is  qui 
i  (rater  nominatiir  inter  vos,  est  fornicator,  aut 


be(is,  ut  non  commisceamini    fornicariis  fidelibut, 


s 


aut  avari^  fidelibus,  aut  rapaoibus^  idest  rapinas 
exercentibus,  aut  etiam  idolis  post  luiptismum  Mr- 
vientibus^  qui  timore  suppliciorum  vci  qualibet  alift 
causa  postquam  ad  fidem  venerant,  idolis  servieW 
bant  et  sacrificabant.  Talibus  apostatis  fratribus  ne 
commisceaiiiini.  AHoquin,  id  est  si  bis  commiscea- 
mini,  debueratis  de  hoc  mundo  exisse^  id  est  melius 
esset  vobis  mori.  Compendium  est  maie  agentibus 
si  citius  moriantur,  quam  diutius  in  peccatis  ver- 
sentur.  Vel  non  scripsi  ut  non  commisceamini  for- 
nicariis  infidelibiis  et  caeteris  qui  necdum  fidem  ha- 
bent,  et  sunt  criminosi ;  alioquin,  id  esl  si  praecc- 
pissem  gentiiibus  non  misceri,  debueratis  de  hoo 
0  mundo  exisse,  id  est  necesse  esset  de  mundana  con- 
versatione  vos  exisse,  cum  ubique  sint  ules.  Noo 
enim  possunt  homines  in  hoc  mundo  viventes  nis^ 
com  ulibus  vivere,  nec  eos  hicrari  possunt  Chrislo; 
si  eorum  colloquium  conviviumque  viuverint.  Undd 
et  Dominus  cum  publicanis  et  peccatoribus  come- 
dens,  aiebat :  c  Non  est  opos  sanis  medicus,  se4 
male  habenlibus  (Matth.  x).  •  £t :  c  Non  veni  vo- 
care  justos,  sed  peccatorcs  {Luc,  v).  i  Tuiic  quideii) 
scripseram  ut  fornicarios  et  cseteros  viUretis,  quot^ 
vos  non  recte  intellexistis,  quia  non  delerminavi 
de  quibus  dicerem.  Sed  hiiiic  in  prflesenli  epislol^ 
determiiiate  scripst  vobis  non  commisceri  illis  qiu  pQs| 
baptismum  talia  faciunt.  Ecce  sine  ambiguiute  vh«. 
lus  hoc  dicu.  Si  is  qui  frater  nominatur  inter  X9s^  u^ 


663  HERYCl  BURGIDOLF.NSIS  MONACHl  Kl 

est  qui  Christianilalis  vocsibaltim  portat,  est  forni-  A  dilur  quod  ecdesiastici  viri  de  maiufestis  et  ccrtii 

eator,  id  est  probatus  in  sceiere  rornicalionis,  aui     culpis  debent  judicare  fratres  suos.  Et  qt:ia  i 

avarus,  id  est  immoderatx  pecunise  coacervator, 

confidcns  in  ea  magis  quam  in  Dci  largilione,  aut 

idolis  serviens,  id  est  ad  idola  quae  deseruerat  re- 

currens,  vel  idolotliyla  comedens,  aut  maledicus,  id 

est  in  usu  habeiis  maledicere  alios,  et  male  loqui 

de  eis,  aut  ebriosus,  id  est  non  semel,  sed  per  coii- 

fsetudinem  se  inebriat,  aut  rapax^  id  est  qui  aiio- 

rum  res  violenter  auferre  consuevit,  curo  ejusmodi 

ciiminoso  fideli,  id  est  non  solum  cum  istoqui  in 

aliquo  horum  criminum  fuerit  iuventus,  sed  ctiam 

cum  aliis  qui  similibus  viliis  detincntur,  pnccipio 

vobis  nec  cibum  sumere.  Cum  infideliLus  noii  prohi- 

bet  Apostoius   cibum  sumere,  sed  in  seqiientibus 

isiius  epistol^  dicit :  c  Si  quis  infidelium  ad  co&nam  ^  <  sanctos  ?  An  nescitis  quoniam  sancti  de   hoe 


et  vestrum  est  de  his  tantum  qui  intus  sunt  judi- 

care,  ideo  auferte  malum  hominem  es  vobis  ffjMii,  \A 

est  de  coetu  vestro  ejicite  fomicatorero,  ciijnssode- 

tate  coinquinamiui.  Quod  enim  dicitur  Auferte  ma- 

lum  ex  vobis  ipsis,  non  sic  esss  intelIigeodum,atex 

ipso  quisque  auferat  malum,  sed  sic  potius,ul  booie 

malus  auferatur  ex  bominilius  boiiis,  quod  fit  per 

ccclesiasticam  disciplinam,  satis  indicai  Graeca  lin- 

gua,  ubi  sine  ambiguitate  scripturo  est  «I  inleUi* 

gatur,  hunc  malum,  non  hoc  malum. 

CAPUT  VI. 

c  Audet  aliquis  vestrum  habens  negotium  adver* 

sus  alterum,  judicari  apud  iniquos,  el  uon  apud 


vos  vocat,  et  vultis  ire,  omne  quod  vobis  apponi- 
tur,  manducate  (infra  x).  i  Pierumque  eiiim  pcr 
conviviorum  participationem  et  confabiilationem  Ci- 
delis  viri,  infidelis  dum  fidclcm  diiigit,  ad  fidem 
convertilur.  Cum  fideli  aiilcm,  in  quo  praenolata 
eriniina  vel  similia  repcriunlur,  non  solum  sacra- 
nienta,  sed  nec  commuuem  cibum  suinore  perniittit, 
nl  dum  a  cunctis  vitalur,  erubescat  et  se  corrigat,- 
Non  tamen  sic  vitandus  est  talis,  nisi  aut  sponte 
confcssus  crimen  suum  aut  omiiibus  notus  essel  ta- 
lis,  autin  aliquo  sive  saeculari  sive  ecclesiastico  ju- 
dicio  nominatus  atque  couvictus.  Plerique  autem 
boni  Christiani  proptcrea  tacent  et  suflcruiitaliorum 
peccata  quae  noverunt,  quia  documcntis  saepe  dese- 
rnntur;  et  ca  quae  ipsi  sciunt,  judicibus  eccicsiasti- 
cis  probarc  non  possunt.  Qimmvis  enim  vera  sunt 
quaedam,  non  tamen  judici  facile  credenda  sunt, 
^isi  cerlis  indiciis  demonstrentiir.  Et  ideo  non  te- 
inere  et  quomodolibct,  sod  per  judicium  aufcrcndi 
#unt  mali  ab  Ecclesiae  communione,  ut  si  pcr  judi- 
/cium  auferri  non  possunt,  tolcrentur  potius,  ne  per 
W  malos  evitando  quisquam  ab  ecclesia  ipse  disce- 
iJens,  eos  quos  fugere  videtur,  mittat  ad  gehennam. 
Idco,  inquit,  dcterminate  scripsi,  si  fraler  talis  fue- 
rit  comprobatus,  cum  illo  nec  cibum  sumere,  ne- 
dum  orare,  quia  quid  mihi  MnetJHdicare  de  his,  id 
est  infidelibus,  ^ui  sunt  foris,  \d  est  extra  ecclesiam, 
ut  cos  vobis  cavendos  judicarem  sicut  putastis.  His 


mundo  judicabunt?  Et  si  in  vobis  judicabitur 
mundus,  indigni  estis  qui  de  minimis  judicetis! 
Ncscltis  quoniam  aiigelos  judicabimus?  QuanUi 
magis  saecularia  ?  Saecularia  igitur  judicia  si  ha- 
buerilis,  contemptibiles ,  qui  sunt  in  ecclcsia, 
illos  constituite  ad  judicandum.  Ad  verecundiam 
vcstram  dico.  Sic  non  est  inter  vos  sapiens  quis- 
quam,  qui  possit  judicare  inter  fratrem  suuni,  eed 
f  frater  cum  fratre  judicio  contendit,  et  hoc  apud 
c  infideles?  i 

Occasione  hiijus  judicii  incipit  agere  de  judlciis. 
In  quibus  muUimode  poccaltaiit,  quod  contemptis 
fidelibus  infideles  judices  adibant,  vel  stultos  judioes 
p  institucbant,  et  litigabant  atque  fraiidabant,  ei  alia 
hujusmodi  faciebant.  Non  solum,  inquit,  ex  hoc 
reprehensibiles  estis,  quod  fratrem  judicandum  non 
Judicalis,  cum  de  his  qui  intus  suiit,  judicare  de- 
beatis,  sed  cliam  ex  eo  quod  ad  paganos  judices 
causas  veslras  ad  judicandum  transfertis.  Nam  «/t- 
quis  vestrum,  id  est  aliqiiisex  vobis,  habens  negotium^ 
id  est  causam  contcndendi,  adversus  alterum  ^xvo- 
bis  fiilelem,  audet,  id  est  tam  audacter  rcTerentiam 
Chrislianitatis  conculcat,  ut  quaerat  judicari  apud 
iniquos,  et  non  apud  sancto,  id  est  apud  infideles 
judices,  qui  non  suiit  aequitatis  amatores,  et  aon 
apud  Christianos,  qui  sancte  ct  juste  vos  judicarent. 
Quasi  dicat  i  In  hoc  niinis  audacter  religionem  sa- 
cram  conlcmnitis,  quod   vestra  negotia  qua;  inler 


cnim  blandiendum  est,  ut  per  amorem  et  dulcedi-  D  ^os  debctis  judicare,  ad  iniquos  ju;lices  dcfertis. 


nem  possint  Christo  lucrari,  sed  nonne  de  his  qui 
intus  sunt,  id  cst  de  fidelibus,  vos  judicatis,  et  eccle- 
siastica  censura  putredinem  vitiorum  ab  eis  resoca- 
lis,  ut  in  hac  vita  pro  culpis  suis  puniantur,  ct  aJ 
Dei  judicium  purgati  postmodum  veiiiant?  Judic^l 
etiam  de  his  qui  intus  sunt,  qui  discernit  cui  fratri 
adhaercat,  qiiem  arguat,  quem  devitet.  Illos  tantum 
qui  sunt  inias,  judicatis,  ne  damnentur  in  futuro 
judicio,  nam  eos  qui  foris  sunt,  non  commisit  vobis 
Peus  judicandos,  sed  ipse  judicabit  eos  in  futuro 
secundum  districtioncm  justiiiae  suoe,  rcddens  eis 
digna  supplicia.  Superius  de  incognitis  et  ambiguis 
rebus,  ac  maxime  de  praeposito  diclum  est :  c  Notite 
dn^  tempusjudicarc  isupra  iv);  »  hicaulcm  ostcn- 


Infideles  vocat  iniquos,  qiiia  leges  a  Deo  hominibvs 
concessas  saepe  spernebant,  vc  1  falsa  interpretatione 
auctoritatem  illorum  idolis  dcputabant.  Ideo  potius 
suadet  apud  Dei  ministros  agcre  causain,  quia  itii 
facilius  dc  timore  Dei  scutcntiani  h^is  verani  pro- 
nuntiant.  In  boc  pcccatis  quod  ad  sanctos  negotia 
vcstrn  judicanda  non  dc<ertis.  Debont  enim  ipsi  ct 
dc  talibus  judicare,  quia  ct  de  iniindo  judicabunt. 
Et  utique  qui  ipsum  munduui  jHdicaluri  sunt,  non 
indigni  sunt  ca  judicarc  qiiae  inuiidi  suiit.  Et  lioc 
est  :  An  nescitis  quoniam  sancli  de  hoc  mundo  judi" 
cabunt?  De  hoc  scilicct  niundu.  qui  in  erroribus  el 
nequitiis  cst,  quia  cst  alius  supeiior.  De  lioc  ronn* 
do,  id  est  do  hcminibus  qui  ad  hunc  niuiiduin  iiiA« 


iC5 


COVVENT.  IN  EPIST0LA8  PAULI.  -  IN  EPIST.  I  AD  COft. 


i8§ 


nuin  pertineiit,  sancli  Judicabunt,  quia  cum  Chrislo  A  nou  debeiit  negoiiis  implicari,  ut  dam  non  cogmitur 


^enient  ad  judicium  {Matth,  xix) ,  et  ejus  aequi- 
tati  omiiino  concordabunt,  quando  mundanam  pra- 
irilatem  damnabil.  Et  si  in  vobis  tunc  judicabi- 
tur  mundus^  id  est  actio  prava  mundi,  indigni  estis 
fiit  dtminimis,  id  est  de  histerrenis  rebus,;ii(/tce/t8. 
In  tobis  judicabitur  mundus,  si  in  vobis  tuiic  non 
inventum  fuerit  opus  eorum,  qni  solum  munduni 
diligunt,  si  in  actione  simiies  mundanis  bomiiiibus 
et  perfidis  noii  apparueritis.  Et  si  hoc  fuerit,  indigni 
estis  nunc  judicare  de  minimis.  Ideo  cavete  ne  in(i- 
dcliuro  et  pravonim  opera  faciatis,  adcuiido  paga- 
nos  judices,  sicut  caeteri  qui  ignorant  Dominunn 
Adhnc  probo  quod  saiicti  de  terrenis  judicare  pos- 
siint.  Naiii  netcitis  quoniam  angelos  aposlat;is  jtidi-' 
Cttbimus?  Qnanto  magis  sofcularia  judicare  possu- 
nius,  qux  sunt  infcriora?  Nos  qui  supra  iiatiiram 
nostram  Dei  auxiiio  servavimus  obedientium,  jiidi- 
caliimus  iilos  angelos,  qui  pcccaverunl  coiitra  suam 
naturani,  quia  concordabimus  justitiae  Dei  condein- 
nantis  iiios,  et  ex  comparatione  nostra  damtiabi- 
liores  apparebiinl.  Cum  enim  ipsi  qui  subiimioris 
et  dignioris  naluie  crant,  et  qiios  nulla  fragililas 
sb  illo  sumino  et  incomniutabili  liono  relraliebat, 
per  superbiam  sponte  sunt  lapsi;  iios  vero  im- 
becilks,  quos  carnis  inilrmit&s  ad  peccatum  tra- 
helMit,  et  ad  inferiora  dcprimebat,  per  liumilila- 
tem  et  justitiani  oinni  nisu  teleiiderimus  ad  su- 
perna ,  merilo  damnabuntur  atrocius  respectu 
nostri ,  et  ronsolatio  nostra  cruciabit  iilos  dn- 
rius  {Sap.  v)«  Et  quia  salis  rationabiliter  ostcnsuro 
est,  nos  posse  judicare  de  islis  sapcularibus  igitur 
$i  habueriiis  sascuiaria  judicia,  id  cst  de  rebiis  s^e- 
culi,  contemptibiies  ilhs  qui  sunt  in  ecclesia,  consti- 
iuite  ad  judicandum.  Hoc  est  dicere  :  Qui  minoris 
meriti  sunt  in  ecclesia,  et  nuliis  magnorum  dono- 
nim  virtutibus  pollent,  ipsi  de  terrcnis  negotiis  judi- 
tent,  qnatenus  per  quos  magna  nequeunt  bona,  mi-* 
nmi  suppleantur,  et  qui  penctrare  intima  nequeunt, 
saltem  necessaria  foris  operentur,  ut  ipsi  videli- 
eet  dispensationibus  terrenis  inscrviant,  quos  do- 
na  spiritualia  noii  exornant.  Taies  ex  vobis  ad  judi-^ 
eandum  debetis  eonstituerCf  non  »d  inlkleies  judicia 
▼estra  defcrrcr  Et  ad  verecundiam  testram  dico,  id 


inferiora  bona  disponere,  exercitatius  valeant  booLf 
supcrioribus  deservirc.  Qui  tamen  proximorum  in- 
firmantium  negutia  non  debent  funditus  deserere^' 
scd  baec  aliis  quibus  dignum  est,  tractanda  commil* 
tere,  .IJnde  Moyses  quoque  viros  ad  populum  pro 
sc  septuagiiiu  consliluit  {Num.  xi),  ut  quanlo  ae  ab 
exlerioribus  causis  absconderet,  taiito  ardentius  in* 
terna  penelrarct.  Sicque  fit  ut  ct  summi  viri  magis 
ad  spiritualia  dona  proUciaiii,  diim  eorum  meutem 
res  infim^  non  concuieant;  et  rursum  in  ecclesia 
ultiuii  sine  bono  opere  non  vivant,  dum  in  rebus 
csterioribus  iiiveniunt  rccta  qiiae  agant. 

c  Jam  quidem  oninino  delictuni  cst  in  vobis, 
fl  quotl  judicia  babetis  inter  vos.  Quarc  non  inagis 

B  f  injuriam  accipilis?  quarc  non  magis  fraudem  pa- 
«  tiiuini?  scd  vos  injuriani  facilis  et  fraudatis,  ethoc 
fl  fratribus.  i 

Propter  supradicta  possel  putari,  judicinm  habere 
adversusalierum,  non  esse  peccatum,  sed  tantum- 
modo  id  cxtra  ecclesiam  velle  judicari,  nisi  nune 
secutus  adjungeret,  ;arit  quidem  omnino  delictum 
est  in  vobis  quod  jndicia  habetis  inter  vos,  Nam  et 
dominus  dixerat :  i  Si  quis  voluerit  tunicam  tuaro 
tollere,  et  judiciotecum  contendere  ,  dimitte  ei  et 
pallium  {Matth,  v).  i  Proliibtiit  ergo  suos  dc  scecu- 
laribus  rebus  cum  aliis  haberc  judicium.  Proptcr 
quod  ct  Apostolus  nunc  dicit  hoc  esse  deiictum. 
Tamen  cum  sinit  in  ccclcsia  talia  judicia  finiri  intef 

Q  fratres  fratribus  judicanliluis  ,  cxtra  ccciesiam  vero 
terribiliter  vetat,  manifesluin  cst  quod  secundum 
veniam  conccdatur  infirmis.  Quanquam  enim  Cliri- 
stiar.us  liligare  noii  debcai,  tamen  si  grave  fnerit  eC 
quod  conteinni  non  possit^  caosam  ad  Ecclesiam 
deferat ,  ne  et  damnum  ad  pincsens  et  oflTensioncm' 
forle  incurrat.  Jam  quidem^  inquit,  id  est  tam  cit9 
post  baptismi  sanctificationem  omnino  delictum  est 
in  vobis ,  ex  hoc  solo,  quod  judicia  habetis  inter  vos^ 
de  rebus  caducis ,  cum  deberctis  exterora  cunct» 
despicerc  ,  ut  interna  meutium  bona  possetis  ser- 
vare,  et  ne  quisquam  ila  hoc  excusaret ,  ut  dicerei 
jiistum  se  habere  negotium ,  sed  iniquitatem  se* 
pati  quam  vellet  a  se  judicii  seiitentta  rcmoveri , 
continuo  talibus  cogitationibus  vel  excusalionibns^ 


est  verecundiam  hal)ere  potestis  ex  hoc  quod  dico,  D  occurrit^  et  ait :  Quare  non  magis^  id  est  non  potius/ 


acilicet  :  non  est  inter  vos  quisquam  sie  sapiens ,  qui 
possit  judicare  inter  fratrem  ot  fralrem  fMtim,  sed 
potius  fratercum  fratre  judicio  contenditf  quod  est 
malum,  et  hoc  apud  infidele^ ,  quod  est  pejus.  Sa- 
pientem  ex  fidctibus  vult  Aposlohis  judicem  ciigi, 
quiaiioveralCorinthios  tam  inconsideratoSf  nt  impc- 
litos  forte  ex  fratribus  judiees  eligerent.  Sciel>at 
eiiim  quam  tepidi  et  improvidi  in  reiiquis  eausis 
fserant  depreliensi,  et  licet  coutemptibiles  nomina- 
terit  cos,  qno»  ad  judicandum  institui  prsecepit,  sa- 
pientes  tamen  ips<i8  nunc  vocat.  Qua  ex  re  qnid  col- 
ligitur,  nisi  ut  hi  terrenas  causas  examinent,  qui 
cxteriorum  rerum  sapientiam  perceperunt?  qui  au- 
tem  spiritualibus  donis  ditali  suiit,  profccto  terrcnis 


injuriamf  id  est  apertam  ^violcniiam  injuste  vobi» 
illatam ,  accipitis,  id  esl  acceptabilem  ct  gratam  ha- 
betis,  quam  ut  pacem  cum  fratre  litigando  dissipe^ 
tis?  et  quare  non  potins  frandem  occultam  de  vestri» 
rebus  factam  patimini,  quain  ut  tranquillitatem  cor* 
dis  ainittatis  judicio  contendentcs  iiivicem  ?  Per  in- 
juriain  designatur  hic  injusta  molestia  violenter  il- 
lata,  sicut  est  rapina^  percussio,  vubiua,  turpecon- 
vitium,  et  his  similia ;  Iraus  vero  per  asttttiaro  fli- 
mulatorie  et  doiose  agitur  contra  euro  quem  quis 
decipere  moiitur.  Et  quare  vos  utramque  patienter 
non  sustinetis  ?  Sed  vos  injuriam  facitis^  qui  factami 
sustinere  debnistis ;  ef  fraudatis ,  non  fraudem  pati' 
mini;  et  hoc  /'raiH^Kf  facere  nontimetia,cumiMC^ 


M7 


IIEUVEI  DURGIDOLENSIS  MONACni 


m    I 


inimids  tate  quid  lacerc  debuissciis.  Injuriam  ^acitis  \  hsec  omnia  perdatis.   Vcl  abluli  estis  lacrymit,  <i 


dum  per  injustitiam  vestram  jurgium  generatur  co- 
ram  judicibus ;  et  rraudati8,dum  ipsos  judiccs  donis 
vorrumpitis ;  et  boc  fratribus  facitis,  quos  vos  juva- 
re  deberetis,  et  qui  nec  suis  parcit,  quid  faciei  ai  is? 
c  An  nescitis  quia  iniqui  regnum  Dei  non  possi- 
c  debunt  ?  nolite  errare.  Ncque  fornic^rii ,  ucque 
c  idolis  servicntes,  neque  aduilcri ,  ncque  molies, 
c  neque  niasculorum  concubitorcs ,  neque  fures, 
c  neque  avari,  nequecbriosi ,  neque  maied.ci,  nc- 
c  quc  rapaces  regnum  Dci  possideinint.  Et  ba:c  qui- 
c  deni  fuislis,  scd  abluti  estis,  sed  sanctificati  cstis, 
c  sed  justirieali  cstis  in  nomine  Doinini  nostri  Jesu 
c  Cbristi,cl  in  spiritu  Dei  uostri  (6'«/al.  vi,  Kphes,  v, 
c  1  Tim,  i)<  I 


sancliticati  meiioratione  viue,  quam  iiimirum  il 
emendatior  vita  sanctiflcat ,  quos  per  pceoiteotiaa 
al)iuens  aillictio  fletuum  mundat.  Et  juslilk»ti  estii 
j.islis  operibus  insistentes^  Et  idcirco  Gavete  mrsas 
crimina  committere,  ne  contingat  regnum  amittert. 

c  Oiiinia  mibi  licent,  sed  non  omnia  eipedioBt 
c  {infra.  x,  Eccli.  xxxvii).  Oninia  mibi  lioenl,  led 
c  cgo  sub  nullius  redigar  potcstate.  Esca  Tenlpi, 
c  et  ventcr  escis;  Deus  autcm  ct  bunc  et  bsa 
c  destruct.  Corpus  autem  non  foriiieatioiii«  sed  Do- 
c  mino,  ct  Dominus  corpori.  Deus  vero  et  Dominiui 
c  suscitavil,  et  nos  suscitabit  per  virtutem  soaro.  i 

Quoniam  supra  dixcrat  potius  fercnduro  esM 
damiiuin  quain  causas  male  agerCf  nequis  putarel 


de  noininc  Cinisliano  vobis  blaiidimini ,  quasi  pcr 
boc  salvaiidi  sitis  qtii  lalia  facilis.  Scd  an  nescitis 
quia  iniqui^  idcst  illi  qui  aequliatem  iransgrediuutui*, 
faciciido  ifijunas  et  fraudes  ct  bis  similia,  regnum 
Dei  non  po$sidebunt,  qiiod  justis  ct  sanctis  Deus 
proniisil?  Cavcte  ergo  csse  iniqui,  ne  regiium  Dei 
perdaiis,  quia  nuilus  iniquus  iilud  possidebit/ctiain- 
si  sacrameiita  Cliristianitatis  babucrit;  ct  pra^tcr 
iliud  regnum  salus  nuila  cst ,  quia  aut  crit  quisque 
iii  illo  rcgno  aut  iu  infcriio.  Kt  ideo  noUle  errare\ 
pulaiites  cssc  C!ttia  regiiuni  salulis  Incuiu  vcl  quod 
Dcus  iMir  niiscricordiain  suatu  vos  in  .iiiud  propler 
solain  lidcin  Cbristianain  iiiiroduclui  us  sit,  si  iiiiquus 
vos  invcncrit.  Nam  neque  fornicarii ,  qui  cuiii  niii- 
lieribus  iiou  dcspoiisalis  coiicuuibuiil ;  nequc  idoH$ 
servicntes  regnuni  Dei  possidcbunt^  sed  iii  regiK)  dia- 
boli  pcribuiit,  neque  adulteri ,  qiii  uxores  alioruin 
Violaiit ;  ncque  nwUcs,  qiii  scipsos  per  se  inqiMiiaiit; 
ncque  mnsiulorum  concubitores^  iiiore  Sodoniilarmii; 
ncqtic  fureSf  qui  ornilte  res  alieiias  aufcruiit;  ncque 
nr/n  t,  qui  liinenies  qiuul  Dcus  eis  ncccssaria  pro^bcre 
dcsistat,  congregaut  ultra  nHidum  su|KM'l1ua  ;  ncque 
ebriusi,  qui  vitiuni  ebrirlatis  scitanlur  :  neque  male- 
dici^  id  cst  dctractores,  qui  sIihIciiI  niata  dicere  de 
fratribus,  vel  qui  cos  nialcdiccrc  uon  verculur; 
neque  rupaces,  qui  ulioFiim  res  apcrtc  consiieverunt 
diri|H?re  :  iiullus  corum  qui  lales  suiit,  possidebit 
icgnum  Dci,  qiiia  iinuui  qmHliibct  lioriim  ciiiniiiuin 


tales,  quoiiiaiii  Ihcc  oiiinia  mala  fucrunl  in  vobis ; 
9ed  taineii  ne  desperctis  de  pcrceptione  rcgni,  quo* 
iiiam  abluti  estis  iii  bnplisinoab  islis,  et  ideo  lurpius 
cst  si  ad  ea  redilis.  N<'c  soluiii  abliili  eslis  in  re- 
missioncm  peccatoruui,  sed  cliain  sanctificati  in  ba- 
ptismo  pcr  Spirituin  sanctuni.  Ncc  laiitum  sanctifi- 
cati,  ted  justificati  pcr  rKlein.  Et  h;ee  laiita  grali» 
dona  consecuti  cstis  in  nomine  Domim  nostri  Jesu 
Christi ,  cujus  nomen  in  bapti:>mo  supcr  vos  est  in- 
^ocatum,  et  in  Sptritu  Dei  nostri  qui  replevit  aquam 
baptismi.  Utruniquc  cnim  iiivocaiio  uoininsChrisli 
•t  infusio  Spirilus  sancti  vobis  ista  concessit ;  et 
idco  nolite  rursus  ad  priora  inalh  rcdirc^  ne  bona 
(il^)  L9GII&  obsctiru». 


Vos  injuriam  ct  fraudcm  fratribus  irrogatis,  ct  B  sua  niillo  inodo  csse  repetcnda,  suppoiiit  ;  Omau 


milii  licent,  id  est  omnia  inea  mihi  suntad  repeteii* 
duin  licita,  sed  tamen  noii  repetam  ea  judicio,  qoia 
non  expediunt  ad  cursum  meum,  sed  impodiuDL 
Om;ifa  mihi  liccnt  ad  repelendum  jure  per  jndicioii« 
sed  ego  cum  sim  liber,  sub  nullius  redigar  potesUte^ 
id  est  noto  rcdigi  sub  potcstate  uUius  jiidieis  vel  le- 
stiuni,  siipplicando  eis  ut  mibi  magis  faveaiiU  lde« 
i;oii  suiit  repctcnda  (315),  tamen  esca  debelur  MiMri 
pro  quo  creala  est;  et  venter  escis^  quia  aliter  susteii- 
tari  iion  potcst ;  scd  Dcus  et  hunc  et  ha$  destruet^ 
ut  iieque  vciiter  iiidigcat  escis,  neque  sustentationem 
ullain  vcntri  prxbeaut.  Dumdicitur  :  E$ea  ventriei 
venter  escis,  ostenduntur  baec  quae  ad  escas  peni* 
iiciii,  CbSc  natura^  neccssaria,  et  ideo  licel  ea  repe- 
ti.  Sed  tion  inultum  pro  his  laborandum  esl,  quia 
deslruciiliir  ,  el  ideo  iicet  de  his  lieri  judieium  vd 
prailcrinitli*  Esca  debetur  veiitri^  sed  eorpus  nou 
debetur  foriiicatioiii,  et  ita  judicium  praelermiui  de 
boc  non  potest ,  ut  vos  soletis ,  qui  fornicatiuoefli 
noii  judicastis.  Sed  quod  dictum  esl,  omnia  niihi 
liceiit,  sed  non  omiiia  expediunt,  repclaonus.  Soli 
eiiim  in  illicitis  non  cadunt,  qui  se  aliqiiando  et  a 
liciiis  rcstringuiit.  Qua  videiicct  coiistriclione  reli- 
g.ituiu  bcuc  se  nuiic  Apostolus  insinual ,  dicens  s 
Omnia  mihi  licent,  sed  non  omnia  expediunt  ;  il  ol 
sua  a^ligaiione  ostcnderct  in  quanta  se  menlis  lilief^ 
talc  dilatarct^  adjunxit :  Omnia  mihi  tieent^  $ed  e§e 
sub  nuUiu$  redigar  pote$tate.  Cum  enim  meiis  con* 


toltit  iliud  rcgnuni.  Et  vos  quidem  Imc  fuistis,  id  est  d  cepla  dcsidcria  scquitur^  scrvire  rcbus  convincitnr^ 


quarum  amore  superatur.  Sed  Paulus  cui  conel» 
iicent  f  sub  nullius  potestate  se  redigitf  quia  semeir 
ipsum  etiam  a  iicitis  restringendo,  ea  quae  deleclalft 
premcrcnl  despecta  transcendib  OmAta,  iDquilf 
milii  licent,  sed  non  omnia  expediunt*  Ut  osleiidilea 
licita  csse,  qiiae  nullo  prxccpto  Domini  probibeiilurf 
sic  expedit  polius  csse  traaanda  noii  praescripto  fe« 
gis,  scd  consilie  cliarilatis.  Ilaic  sunt  quae  ampUii» 
crogaiilur  saucio,  qui  curaiidus  ad  stabulum  Sama" 
ritaui  illius  miseratione  perductus  esl  (Liic*  x),  ci 
ideo  dicunlur  non  a  Doinino  praecipi,  quarovis  Do» 
miiio  moneantur  offerri,  uttanto  intcUiganlur  esstf 
gratiora ,  qiianto  ostenduntur  indebita.  Polesl  eii# 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  8#t 

SC  Don  expedire;  cxpedire  autem,  qaod  non  x  superflaa,  ciborum  anlem  refecUo  necessaria.  Unde 


m  potest.  Ac  per  hoc  non  omnia  quse  licita 
Kpediunt;  omnia  vero  ilticita  non  expediunt. 
uevideniur  milii  licere  el  non  expedire,quae 
itiam  quidem,  quie  coram  Deo  est,  pcrmit- 
sed  per  oflensionem  hominum  ,  ne  ob  hoc 
ntor  a  salute,  viianda  sunt ;  ea  vero  non  li- 
idco  non  expcdire,  quse  sic  ipsa  justitia  ve- 
nt  facienda  non  sint,  etiamsi  ab  eis  quibus 
iam  fuerint  perlata,  laudentur.  Quod  si  ila 
0  non  nisi  iilicita  prohil)entur  a  Domino,  tit 
licita  sunt  et  non  expediunt,  non  legis  vin- 
id  libera  diiectionis  beneiiccntia  caveantur. 
im  etiam  quod  Apostolus  ista  eis  praedicens^ 
eis  accepit,  sed  iabore  manuum  suarum  vixit. 


quamvis  ad  tempus  vcnter  escis  moderatis  debeatur, 
corpus  tamen  fornicationi  nunquam  debetur,  sed 
sempcr  Domino  Christo,  ut  ei  serviat ;  et  DominM 
Christus  debetur  corpori,  ut  ipse  sit  ci  prsemiumy 
dans  ei  participationem  immorlalitatis  suas.  Corpu^ 
enim  Christo  dicatum,  dono  spirituali  rcmunera-' 
l)itur  merito  ducis,  id  est  anim».  Et  gloria  corporis 
Christi  dabitur  corpori,  quod  nunc  assidue  servit 
ejus  pracceptis :  et  ita  Dominus  Christus  praemium 
debetur  corpori  nostro,  si  corpus  nostrum  ei  subdi- 
tum  iii  omnibus  fuerit.  Sed  Deus  Patcr  e(  Dominum 
Christum  suscitavit,  et  nos  similitcr  suscitabit,  Hoc 
est  dicere  :  Sicut  Deus  Pater  eum  qui  Doml- 
nus  est  suscitavit,  quia    in  omnibus  obedicntem 


nonnulli  eorum  putabant  illum  ideonoluisse  B  rcperit;  ita  corpus  nostruni,  si  eidem  Domino  foit 


am  accipere,quia  sciret  se  aposlolum  non  es- 
ra  quos  nunc  dicit  lOmnia  mihi  licent, omnia 
[Qscaeteris  apostolis  licent,  mihi  quoque  li- 
lia  licet  mihi,  sicut  illis,  accipere  sumptus  a 
is.  Sed  non  expediiinl  omnia  quae  licent,  quia 
lus  licitos  accipercm,  occasionem  accipiendi 
postolis  darem.  Omnia  hxc.  mihi  licent,  sed 
pter  ista  stipendia  non  redigar  sub  potestate 
«  nt  auctoritatem  meam  propter  sua  dona 
t.  Si  enim  ab  his  Apostolus  quos  in  tantis 
rgaebat,  acciperet,  auctoritatem  niagistcrii 
im  sibi  a  Domino  incIinanH.  Non  enim  po- 
Btanter  argui  a  quo  accipitur,  niaxime  cum 
omptus  ad  dandum  sit  malevolus,  ut  sibi 
[  et  praedicatorem,  et  idcirco  diclt,  Sed  cgo  ^ 
ilus  rcdigar  poteslate.  Pscudo  autem  apo- 
[ui  causa  quxstus  prsedicabant ,  nolebaut 
ari  pcccantibus.  Omnia,  inquit,  mihi  licent^ 

caeteris,  ut  accipiam  stipendia  sicut  illi, 
1  vcntri  dcbetur,  et  veiiter  cscis.  Sed  lamen 
lUam  curandum  de  his,  quia  transitoria 
loniam  Deus  et  ventrem  et  escas  deslruet. 
snim  in  futuro  manducabimus  et  bibemus, 
▼esccmur  pane,  qui  de  coclo  descendit^  ut 

coniplealur  quod  scriplum  est :  t  Panem 
im  manducavithomo  (Joan.vi;  Psal.  lxxvu).  i 
)ro  et  ventrem  destruet,  cum  occiderit  iudi  - 

satietate  miriiica,  ct  corruptibile  hoc  in- 


usquequaque  subjectum,  suscital)it,  ct  gloriae  ipslus 
Domini  particeps  faciet  illud ;  et  hoc  pet  virtutem 
sfiam,  quae  Christus  est,  cui  nihil  est  impossibile. 
Nam  et  Dominus  Christum  suscitavit  pcr  virtutem, 
quse  est  ipse  Chrislus,  id  est  per  potentiam  divini- 
tatis  ipsius  Chi  isti,  et  nos  per  eamdem  virtutem  sus- 
citabit,  ut  sequamur  caput  nostrum  ad  incorruptio^ 
nem  et  gloriani,  si  digiia  membra  sumus.  Propter 
quod  recedenduro  est  ab  omni  fornicationc  ct  im- 
muiiditia,  et  insistendum  studiis  sanctitatls,  iit  ad 
tantam  gloriam  digni  simus  pertingcre. 
c  Nescitis  quoniam  corpora  vestra  membra  sunt 
Chrisli?  Toliens  ergo  membra  Chrisli,  faciam 
membra  meretricis  ?  Absit.  An  nescitis  quoniam 
qui  adhseret  mcretrici,  unum  corpus  cfficiturf 
Erunt  enim^  inquit,  duo  in  carne  una  (Cen.  n ; 
Ephes.  y ;  Matth,  xix ;  Marc.  x).  Qui  auiem  adhae- 
ret  Domino^  unus  spiritus  est.  » 
Yerc  corpus  non  fornicationi  deht;t  mancipari, 
sed  DomiiiO«  Quia  an  neseitis  quoniam  corpora  vestra 
snnt  membra  Christi,  qui  est  caput  vestrum,  eo  quod 
homo  factus  est  propler  nos  ?  Qni  si  tantummodo* 
humanam  animam  suscepisset,  membra  ejus  non 
essent  nisi  aniinse  nostrae.  Quia  vero  et  corpus  sat- 
c«'pit,  per  qaod  etiam  caput  est  nohis,'qui  ex  anima 
et  corpore  constamus,  profecto  illius  membra  sant 
etcorpora  nostra.  Illius,  inquam  ,*  membra  sunt 
corpora  nostra,  proptcr  corpus  quod  ipse  ex  genere 


icomiptionem  seinpiternam,utsitsalusper- ^corporis  nostri  suscepit,  et  quoniam  iu  est,  ergro 


isto  corpore,  nulla  reinanente  corriiptione 
r),  nulla  succedente  defectione,  ut  iiullo  cibo 
li  fulciatur.  Dixi  quia  venter  escis  dcbctur, 
temporaliter  sustentatur.  Corpus  autem  non 
\oni  debetur,  sed  Domino.  Sanclus  AposDlus 
uperfluitatem  escarum  disputan8»coiisequen- 
t  iid  fornieationem.  Etenim  superfluitas  es- 
[Daler  libidinis  est,  ventren.que  distentuin 
rini  potationibus  irrigatum  voluptas  gcnita- 
taitur ;  atque  pro  membrorum  erdine,  ordo 
i  est.  Coipus  non  debetur  fornicalioni,  sicut 
nodiflcatis  escis,  quia  corpus  sine  fornica- 
»test  semper  subsistere,  venter  autem  sine 
n  valet  subsislcrc.   Et  ideo  fomicatio  est 


tollens  membra  Christiy  faciam  ea  membra  meretricig 
per  fornicationem?  Afrstl  ut  hoc  faciam.  Neque  enim 
tollere  Cbristo  membra  sua  debeo,  ei  dare  mere* 
trici.  Non  eniin  possunt  simul  esse  et  inembra  Chri- 
sti  et  membra  meretricis;  sed  desinunt  esse  mem* 
bra  Cbristii  ubi  adhaercnt  meretricl.  Nam  corpaa 
nostrum  qaandiii  perseverat  in  sanctimoniae  mdu- 
ilitia,  menibram  est  Christi«  Si  vero  compfectitur 
nieretricem,  separatur  i  diristo^  et  iit  membram 
meretricis.  Si  erge  unusquisque  cupiens  fomicari 
vilescat  sibi,  et  in  seipso  contemnat  seipsum,  non 
in  se  contemnat  Christam,  sed  propter  Christi  reve- 
rentiam,  cujus  membrum  est  corpus  ejus,  oonliaeat 
se  ab  hac  turpitudine.  Magnam  enim  injuriam,  »»• 


871 


IiEUVCI  BURGIDOLENSIS  MONACIU 


»11  Ir 


gfiuDique  conlempiuni  Chiislo  faeiet,  si  ei  merelri-  A  vagalur,  el  cuncla  mcmbra  huic  operi  maiicipanUr. 


ciUk  praitulerit,  separans  se  ab  co  et  adhaerens 
soorto.  Vere  fiunt  menibra  inerctricis,  qui  illi  adhx- 
rent.  Nam  an  ne$citis  quoniam  qui  adhcBret,  id  est 
conimiscetur,  mcretrici^  unum  cum  ca  corpu$  effici- 
tur  ?  Fornicalio  cnim  ambos  unum  facit,  ut  quo 


Yclomne  peccatum  quodcunque  fecerit  bomo,extra 
corpus  esl,  id  est  in  omni  appetitu  peccati  aniisa 
est  extra  naturam  corporis,  quia  in  suo  sensu  re^ 
manet,  inlelligens  mala  esse  quse  agit.  Sed  qui  for- 
Tiicatur,  in  corpus  suum  peccat,  quoniam  in  appe- 


modo  in  nalura,  sic  in  macula  unum  sinl,  dum  per  ^  titu  et  operatione  fornicationis  sic  peccat  aiiima,  ot 


illam  nequissim»  voluptatis  adhaesionem  duo  unum 
corpus  efliciunlur,  id  esi  in  codem  sceiere  uniuntur. 
Vere  unum  corpus,  quia  una  caro.  Erunt  enim, 
jnquit  iil>er  Genesis,  duo  in  carne  una  {Gen.  ii). 
iloc  etiam  de  legitime  conjunctis  dictum  esl.  Et 
sicut  in  legitima  copula  duo  per  adhaisionem  uiium 
corpus  efliciuntur  et  una  caio^  ita  ut  meinbra  istius 
pcr  consensum  et  deleclaiionem  carnalem  fiant 
illius,  sic  est  etiain  in  iUicila  adhaesione.  Qui  mere- 
trici  adhaeret,  unum  cum  ea  corpus  est;  sed  qui 
adhasret  Domino,  unu$  spiritus  est  cum  eo.  Diversus 
quidem  natura  spiritus  homiiiis  est  et  Spiritus  Dei, 
sed  inhxrendo  fil  unus  spiritus  ex  diversis  duobus, 
ila  ut  sine  humano  spiritu  bcatus  sit  atquc  perfectus 
Dci  spiritus,  hominis  autem  spiritus  non  nisi  cum 
Dei  spiritu  possit  esse  beatus.  Tam  polens  vero  cst 
haec  humana  nuins,  quai  est  imago  Dei,  ut  ei  ciijus 
imago  est,  valeat  inluerere,  quoniam  sic  ordinata 
cst  naturarum  ordiue,  nou  locoruin,  ut  supra  iliam 
iicn  sit  nisi  ilie.  Gui  ciim  pcnilus  ailh:cserit,  uiius 
spiritus  erit,  accedente  quidein  ipsa  ad  participatio  - 
uem  naturae,  verilatis  et  beatitudinis  illius,  non  ta- 
men  crcscente  illo  in  natura,  veritate  et  beatiludine 
sua.  In  illa  utique  cum  ei  felieiter  adha»eril,  iniiuu- 
tabile  videbil  omne  qiiod  viderit,  et  tunc  satiabiiur 
in  bonis  desiderium  ejus  (Psal.  cii). 

c  Fugite  foruicalionem^  Oiniie  eiiim  peccalum 
c  quodcunque  fecerit  hoino,  extra  corpus  est.  Qui 
c  autem  fornicalur^  in  corpus  suum  peccat.  i 

Ne  fiatis  unum  cum  meretrice  corpus,  sed  units 
cum  Domino  spirituSf  fu^te  fornicationem,  Non 
dico  pugnate  adversus  eam ;  sed,  fugite  iliam^  quia 
cuin  aliis  vitiis  potesl  exspeclari  coiiflictus,  ha^e 
aulcm  fugieiida  est,  quia  uon  aliter  meiius  viiici  po- 
tcst.  Ideo  vi:i  kiiige  debcnt  esse  a  femiuis  remoti, 
iiec  ctiam  mente  huic  vitio  propinquare,  si  cupiuiit 
\ictores  licri,  ct  ]ure  debetis  hoc  nialuui  fugere, 


redigatur  iii  naluram  sui  corporis,  qiiia  nihil 
cogitat^  nihii  sapit,  nihil  inteudit  nisi  quae  camif 
sunt.  Sic  enim  totus  homo  absorbetur  ab  ipso  elii 
ipso  corpore,  ut  jam  dici  non  possit  ipse  aoiniut 
suus  csse,  sed  simul  totus  homo  dici  possit  caro 
esse  ct  spiritus  vadcns  el  non  rediens  {Psal.  lixvii), 
et  ideo  vidctur  Apostolos  exaggerare  foriiicatioDii 
malum  super  cxtera  omnia  peccata,  qu»,  etsi  per 

B  corpus  committuntur,  non  tamen  animum  humft- 
nuin  concupiscenti»  carnali  ita  efiiciuiit  obstrictuai 
et  obnoxium,  sicut  iu  solo  opere  foriiicalioiiis  cor- 
poralis  commiscetur  animus  et  congluliiiatur,  de- 
victus  intantum,  ut  nihil  aliud  ipso  momento  etex-* 
perimento  hujus  tam  magni  flagitii  cogitare  liceat 
homini  vci  intendere,  nisi  quod  sibimet  addidl. 
Unde  merito  in  corpus  suum  peccare  dicitar,  quia 
nrisquam  sic  totus  bomo  corporis  ipsius  volupiati 
afligilur,  ut  in  comparatione  hujus  tanti  mali  oetm 
peccaia  exlra  corpus  essc  videantur,  ciiamai  p;:r 
corpus  exerceantur,  quoniam  solius  foriiicatioiiis 
vis  tanta  est,  ut  fornicans  imperiosae  libidinis  con-> 
dilioni  se  subdat,  propriumque  ipsiu»  corporis  mii* 
cipiura  pcssimum  faciat  in  lempore  ipsius  immuiH 

^  dissimai  operationis,  ut  sicut  dictum  est,  non  sit 
liberum  humanae  menli  cogitare  vei  intendere  aliud, 
nisi  quod  agit  in  ipso  corpoi^e,  et  ita  in  corpus  suun 
peccat,  id  est  totus  in  corporis  sui  voluptatem  mi- 
serabiiiter  demeigitur  in  ipsa  perpetratione  peccali^ 
llaec  dicia  sunt  de  speciaii  fornicalione  hujus  cor- 
poris.  Est  autem  et  generalis  fornicatio  humans 
aiiimaef  qua  non  adhaeren»  quisque  Oeo,  adbaeret 
mundo.  Gaeterum  Jacobus  ules  sic  increpat :  c  Adul- 
teri,  nescilis  quia  amicitia  hujus  mundi  iiiimica  esl 
Deo?  Quicunque  ergo  vohierit  amiciis  esse  sccui 
hujus,  inimicus  Dei  conslituitur  (Jac.  iv).  >  Et  de 
liac  gencrali  fornicatione  inentis,  quae  omnia  in  se 
mnla  continel^  qua  non  li»retur  Deo  dum  haeretnr 


quia  nullum  pcccalum  in  corpus  lasilit  et  delurpat,  ^  mundo  ,  recle  valet  intelligi  quod  nunc  dicitar« 


ut  fornicatio.  Quia  omne  peccatum  quodcunque  ftcc' 
rit  homo,  idest  ille  qui  ad  peccaiiduni  ex  sua  fragili- 
tate  pronus  est,  quoiiiam  de  huino  faclus  est,  iilud 
pcccatum  cst  extra  corpus,  id  estcxira  maculatioiicm 
corporis,  videlicet  ex  omnibus  aliis  peccatis  iiulla 
deformitas  vel  iiihonestas  iufertur  corpori.  Scd 
^ttt  fornicatury  peccal  in  corpus  suum^  id  esl  coiitra 
houoreiu  coiporis  sui :  hoc  esl«  foriiicatio  iiitantum 
polluit  coipus  ipsiiin ,  intanlum  libidinis  aestus 
acceudit,  inquantum  venenum  delectaiionis  illicitae 
sese  per  totum  corpus  diffundit.  In  aliis  etiam  pec- 
ratis  enuTiia  mcmbra  non  sic  idem  appetunt,  sicul  in 
ioiiiicati(me.  Et  ideo  hoc  peccalo  magis  hoino  defor- 
fuai-ur,  (luoniaBi  islnd  magis  quam  aiiud  in  corde 


quia  omne  peccatum  quodcunqiie  feceric  homo, 
exlra  corpus  est,  qui  autem  fornicalur,  in  corpus 
suum  pcccat.  Quia  si  noii  foriiicaiur  anima  hiimana 
adhaerens  mundo,  sed  casla  permanet  adhasreiis 
Deo,  qiiaecunque  alia  peccata  vel  ignorando,  vel 
negligendo,  vel  obliviscendo^  vel  non  iDtelligendo 
fragilitate  morialitatis  potuerit  incurrcre,  eitra 
corpiis  crunl,  id  est  corporalis  et  temporalis  concu- 
piscentiae  malum.  Quod  si  adhaerens  mundo  longtf 
faciat  se  a  Deo,  peccat  in  corpus  suum,  quia  corpo- 
rali  concupiscenlia  ad  quxque  temporalia  et  carmi- 
lia  et  carnali  sensu  el  prudenlia  humanus  animos 
trahitur  atque  distenditur,  serviens  crealurae  potiua 
quam  Greatori  (Rom,  i). 


tr^ 


GOMMENT.  m  EPISTOLAS  PAULI.  •-  IN  EP.ST.  I  AD  COR. 


m 


c  An  nescitis  qaoniam  memlra  vestra  templum  A  <beat,etonaquaeque8uumviranihabeat(/P(efr.iii)« 


€  sant  Spirilus  sancti  (//  Cor,  vi ;  iupra  iii),  qui 
c  in  vobis  esl,  quem  habetis  a  Deo,  et  non  estis 
c  pretiomagno  {infra  iv;  I  Petr.  i).  Glorificate  et 
t  portate  Deum  in  corpore  vestro.  > 

Item  ideo  fugienda  cst  fornicatio ,  quoniam 
merobra  veslra  corporca  sunt  templum  Spiritus 
sancti,  et  hoc  nescitis  qiii  fornicari  volebatis?  Nolite 
ergo  putare  quod  Dcus  peccata  carnis  non  coret. 
Graviter  eum  oflcnditis,  si  templum  ejus,  id  est 
membra  corporis  vestri  corrumpitis.  Quomodo  nou 
Tultis  maculari  domus  vestras,  sic  nec  Deus  do-^ 
roum  suam,  id  est  corpus  vestrum.  Si  vubis  non 
parcitis  propter  vos  ipsos»  parcite  vobispropter  Deum, 
qni  fccit  vos  templum  suum.  Graviter  enim  peccatis. 


I  Uxori  vir  debiium  reddat,  similiter  autem  et  uxof 
c  viro.  Mulier  sui  corporis  potestatem  non  babeti 
c  sed  vir.  Similiter  autem  et  vir  sui  eorporis  pote- 
c  statem  non  habct,  sed  mulier.  Nolite  fraodard 
c  inviccm,  nisi  forte  ex  consensu  ad  tempus,  ut 
c  vacelis  orationi ;  et  iterum  revcrlimini  in  idipsum, 
c  ne  tentet  vos  Satanas  proptcr  incontinentiam  ve- 
c  stram.  lloc  autem  dico  secundum  indolgentiam« 
c  non  secundum  imperium.  Yulo  autem  omnes 
c  homines  esse  sicut  meipsum.  Sed  unusquisque 
c  proprium  donum  habet  ex  Deo,  alius  quidem  siC| 
c  alius  vero  sic.  Dico  autem  non  nuptis  et  viduis  t 
c  Bonum  est  illis,  si  hic  permanserint,  sicut  et  ego» 
c  Quod  si  non  se  continent,  nubant.  Melius  est  eniro 


si  templum  ejus  quod  est   in  vobis,  corrumpitis.  B  c  nubere  quam  uri.  > 


Membra  veslra  templum  sunt  Spiritus  sancti,  Yerum 
idem  Splritus  iipertissime  declaratur  esse  i>eus, 
qnia  nisi  Dcus  essct  templum  utique  non  haberet* 
Nec  minor  est  Chrislo,  cujus  templum  sunt  cor- 
pora  vcstra,  quae  sunt  membra  ChriKti.  Membra 
corporis  vestri  templum  sunt  Spiritus  sancti ,  qui 
in  vobis  est  tanquam  Deus  in  templo  suo,  qnem  ha- 
betis  a  Deo  Patre ;  ct  ita  cavete  ne  offendalis  Spi^ 
ritum  sanctum  qui  in  vobis  habitat,  et  Deam  qui 
dedit  vobis  hunc  Spiritum.  Quia  templum  estis 
Spiritus  sancli,  ut  ipse  in  vobis  manens,  omnia 
mcmbra  vestra  guberiiet  et  moveat  ad  bene  agen- 
dum  ;  et  non  estis  vestri^  ut  facere  vobis  liceat  quod 
vultis;  sed  eslis  ejus,  qui  sanguine  suo  vos  emit. 


Corinthii  pravis  sensibus  pseudoanostolorum 
exagitati,  qui  nuptias  per'  hypocrisim  (ut  puriores 
cxteris  viderentur)  spernendas  dicebant,  epistotaro 
de  his  apostolo  miserunt,  ut  ({uid  ipse  sentirct 
agnoscerent.  Quia  enim  non  obiectabantur  hac  sen- 
tentia,  ideopraetermissiscxteris,  quaesierunt  solum^ 
modo  de  nuptiis ,  et  de  his  quae  ad  has  pertiner^ 
videbantur.  Inter  caeiera  enira  per  litteras  quxsie' 
runt,  utrum  post  fidem  Christi  coelibes  esse  debe« 
rent,  et  continentiae  causa  quas  habebant  uxores 
dimitterent,  aut  si  virgines  credidisscnt,  inirent  ma* 
trimonia.  Ct  cum  e  duobus  ethnicis  unus  cfedidis-» 
set  in  Cbristum,  utrum  credens  relinqucret  non 
credentem«  Et  si  essent  ducenda".  uxores ,  Chrislia- 


ut  voluntatcm  ejus  faciatis.  Manifcstum  est  enim,  ^  nastantum  accipi  juberet,  an  et  ethnicas.  Videanius 

igitur  quid  ad  haec  Apostolus  rescripserit.  Sed  ita 
co^tinuatur  littera  :  Moneo  vos  glorificare  et  por- 
tare  Deum  in  corpore  vestro  mundo  et  sancto.  Scd 
de  his  de  quibus  scripsistis  mi/rt,  volo  vo^scire,  quia 
bonum  est  homini  mulierem  non  tangere.  Unde  patet 
quia  malum  est  tangere.  Nihil  enim  l)ono  contra- 
rium  nisi  malum.  Siautem  malum  est  et  ignoscitur^ 
ideo  conceditur,  ne  malo  quid  deterius  fiat  Siniui- 
que  animadvertenda  est  Apostoli  prudentia.  Non 
dixit  :  Bonum  est  uxoi*em  non  habere ;  sed  :  Bonum 
est  mulierem  non  lait^m,  quasi  et  in  tactu  pericu- 
lum  ait,quasi  qui  illam  tetigerit,  non  evadat.  Quem- 
admodum  enim  qui  ignem  teligerit,  statim  aduri- 


quia  qui  emptus  est,  non  est  sui  arbitrii,  sed  ejus 
a  quo  emplus  esi,  ut  uon  suam ,  sed  illius  faciat 
voluntatem*  Ideo  propensius  servite  Domino,  qui 
iros  emit  de  manu  inimici,  ne  offensus  a  vobis,  red- 
dat  vos  eidem  vasiaiori.  Vere  non  estis  vestri  ad  fa- 
ciendum  quidquid  placuerit.  quia  empti  estis  ad  Dei 
servitium  pretio  magno^  id  est  sanguine  ipsius  Do- 
mini.  Qui  sanguis  est  pretium,  non  corporea  quan- 
titatc,  sed  spirituali  virtule  et  sanctitate  magnum, 
quia  nullum  fuit  in  eo  peccatum,  sed  omnis  justitia; 
et  ideo  membra  vestra  quae  sunt  templum  Spiritus 
sancti,  et  sunt  rcdcmpta  pretio  sanguinis  Domini, 
cavete  meretrici  adjungere  ad  contumeliam  Redem- 


ptoris  et  Spiritus  sancti;  sed  potius  glorificate  et  ^  tur,  ita  viritactos  et  feminae  sentit  naturam  suami 


portate  Deum  in  corpore  vestro,  id  est  Spiritum  san- 
ctum  in  templo  suo.  Glorificare  Deum,  est  secundum 
ejus  legem  vivcre.  Portare  Deum,  imaginem  ejus  in 
rebus  i)enc  gestis  ostcndcre.  Glorificate  Deum  bene 
operando,  ct  portaie  Deum,  jugum  ejus  su^er  vos 
tollendo  {Matih,  ii),  et  hoc  facitcin  corpore  vestro, 
id  est  in  mnderamine  corporis  vcstri,  ut  nihil  in 
veslro  corpore  iiolari  possit  quod  ad  Dei  contu- 
mcliam  spectct,  quod  non  ejus  gloriam  com- 
incndet. 

CAPUT  VII. 
c  De  quibus  autem  scripsistis  mihi,  bonum  est 
c  homini  mulierem  non  tangere.  Propter  fornica- 
c  tionem  autem   unusqi.usque    suam  uxorem  ba- 

PAxnoL.  CLXXXI 


et  diversitatem  [sexus  intelligit.  Bonuro  est  non  taiH 
gere.  Sed  propter  fornicationem  vitandam  unusquis- 
que  suam  uxorem  legitimam  habeat^  non  concubi^ 
nam,  et  unaquceque  virum  suum  habeai,  Solua 
fornicationis  metus  facit  hsec  concedi.  Velut  si  quis 
definiat :  Bonom  est  triticeo  pane  vcsci,  et  edere 
purissimam  similam,  tamen  nequis  fame  compulsus 
comedat  stercus  bovinum,  concedo  ei  ut  vescatur  et 
hordeo,  non  ideo  frumentum  non  habebit  suam  pu« 
ritatem,  si  fimo  hordeum  praeferatur,  sicot  nunc  for* 
nicationi  nupti.ie  praeferuntur.  Nec  dixit  :  Propter 
fbrnicaiionem  unusqnisque  ducat  uxorcm«  Alioquia 
hac  excusatione  libidini  frena  laxaret,  ut  quofied- 
cQnqoe  uxor  moritur,  toties  ducenila  sit  alia  ne 

28 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGIII  m 

et  qui  contlnentiam  promiserant,  ie\  A  ne  Satanat,  id  est  diabolus  Testr»  salutts  advem« 


k75 

fomicemur 

divinis  auctoritatibus  uxorem  babere  non  possnnt, 
▼iderentur  ad  banc  ducendam  relaxari.  Sed  ait : 
Uuusquisque  uxorem  suam  habeat,  suam  scilicet, 
quam  habebat  antequam  crcderet.  Quam  bonum 
erat  uxorem  non  tangere,  et  post  Gdcm  Ghristi  so- 
rorem  tantum  nosse,  non  conjugem,  nisi  fornicatio 
tactum  excusabilem  faceret.  Vxori  vir  debitum  red- 
dat,  similiter  autem  et  ujor  viroi  Post  quam  semol 
sociati  sunt  conjuges,  non  licet  uni  ut  se  contineat 
sine  voluntale  allcrius,  sed  debitum  compari  red- 
dere  cogitur,  ne  qui  incontinens  est,  cadat  iu  adul- 
terii  damnabile  flagilium.  Acccplabilis  autem  cst  Deo 
ftola  continendi  voiuntas  ejus,  qui  continentiam  ser- 
vare  veliet,  sed  propterea  debitum  reddit  ne  conjux 


rius,  tentetvvtde  fornicationcpropt^tftconftfMnltMi 
vestram^  id  est  propter  hoc  quia  vos  contiiicre  DOii 
polestis.  Si  enim  continentiam  ambo  servare  poss6- 
tis,  lentatio  Satanae  timenda  non  esset.  qooniam 
adversus  neutrum  ex  vobis  prxvalerct.  Dico  «t  ia 
idipsum  revertamini,  sed  hoc  secundum  indmlgem' 
ttam,  non  secundum  imperium,  quia  boc  vobi?  indut 
getur,  non  praecipitur ;  et  ideo  non  peccat  qui  aliler 
agit,  imo  pcccat  qni  sic  agit,  sed  levius.  Non  enioi 
sine  vitio  est  quod  ignoscitur,  et  non  praecipitur. 
Sed  cum  in  dubiis  constringimur,  utiiiter  in  mini- 
mis  subdimur,  ne  in  magnis  peccemus.  Gulpa  quippe 
esse  invenitur,  quod  indulgeri  perhibetur;  sedquae 
tanto  citius  rclaxctur,  quanto  non  per  haiic  iilici- 


pcreat.  MuUer  sui  corporis  potestatem  non  habet,  ut  "  tum  quid  agitur,  si  hoc  quod  est  licitum,  sub 


tradat  illud  aiii  viro,  vcl  contineat  se,  sed  in  viri  ejus 
potestate  est  corpus  ejus.  Scd  et  vir  similiter  pote- 
statem  non  habet  sui  corporis  ad  aliam  mulicrcm, 
vei  ad  contincnliam,  sed  mulier  habet  iliud  in  potc- 
staCe.  Hic  non  dominium  toUitur  viro,  sed  vitium. 
In  hac  enim  rc  sunt  ambo  pares,  ut  neuter  possit 
agere  de  corpore  suo  quod  voluerit,  id  est  de  parte 
corporis  qua  sexus  utriusque  carnaii  sorte  discer- 
nitur,  scd  in  aiiis  rebus  praecst  vir,  et  quia  neuter 
babet  putestatem  proprii  corporis,  ergo  nolile  frau-' 
dare  invicem,  id  esl  subtrahere  alter  alteri  conjugale 
debitum,  ne  dissensio  generet  adulterium.  Quod 
conjuges  coeunl  prseter  iutentioncm  generationis, 
non  est  nuptiarum  inalum,  sed  veniale  propter  nu-  q  ^^^^i  ^^^  conjugatorum  ctiam  caslitalem.  Gum  ao- 


mo- 

deramine  non  tcnetur.  Tunc  enim  solum  conjuges 
sine  culpa  sunt  in  admislione,  cum  non  pro  ex- 
picnda  lit)idine,  sed  pro  suscipieiida  prole  miscen- 
tur.  Sed  lamen  ct  alia  commistio  quae  iit  pro  sola 
voluptate,  veniain  accepit  propter  nuptias.  Uoc, 
inquil,  vobis  secundum  induigentiam  inOrmis  per* 
niilto ;  scd  tamcn  volo  (si  possibiia  sil)  omnes  ho^ 
mines  esse  sicut  meipsum,  id  est  abstinentes  ab  omni 
concubitu,  sicut  ego  abslineo.  Sed  unusquisque  lide- 
iitim  habet  proprium  donum  ex  Deo,  alius  quidem 
ftV,  id  est  ut  sit  omniiio  continens ;  alius  vero  sir, 
id  est,  ut  uxori  copuiatus  nuili  aiii  misceatur.  Ubi 
salis  apparet,  noii  tanlum  continentiam  donum  Dei 


ptiarum  bonum,  quod  cst  tripartitum,  fldes,  proles, 
sacramentum  :  Fides ,  ne  cum  alio  vci  cum  alia 
coeatur.  Proles,  ut  religiose  educetur.  Sacramen- 
tum,  ne  conjugium  scparetur.  Nolitc  fraudare  invi- 
cem,  Rtst  forte  ex  consensu,  id  est  ex  conducto,  ad 
tempus^  id  est  aliquo  sacratioris  tcmporis  spatio,  ut 
^acetis  orationi,  Non  enim  vatct  inflrmitas  vestra 
complere  (quod  alibi  praecipitur)  ut  sine  intermis- 
sione  oretis  (/  Thes.  v),  quia  quotiescunque  debi- 
tum  adinvicem  redditis,  orure  iion  potestis.  Gum 
ergo  semper  orandum  sit,  nunquam  esset  conjugio 
serviendum.  Sed  quia  non  ad  hoc  suflicitis,  saltem 
interpositis  temporibus  vos  continete,  ut  orationi 
possitis  insistere,  quoniam  orationis  sufl^ragio  indi- 


tem  dona  Dei  cssc  monstrantur,  a  qiio  petenda  sint, 
discitur,  si  non  habciitur;  et  cui  sint  agenda 
gratiae,  si  habentiir.  Gonjuncti  quidein  debitum 
reddant;  sed  non  nuptis,  id  est  virginibus,  dico  et 
viduis,  quia  bonum  esl  illis,  si  sic  permanserint  sicui 
et  eyo,  id  cst  cast».  Poslquam  nuptis  concesserat 
usum  conjugii ,  ct  cstenderat  quid  ipse  vellet, 
quidve  conccdcret ,  transit  ad  iiinuptas  et  ad  vi* 
duas,  ct  se  ponit  cxemplum,  et  felices  vocat  si  sic 
pormanserint.Quomodo  dicerct :  Bonum  est  innuptis 
si  sic  permanscrint  sicut  ct  cgo,  nisi  esset  iute- 
ger  corpore?  aot  quomodo  diccret :  volo  omnes  bo- 
niiiies  esse  sicut  meipsum  :  Si  enim  uxorem  babuit 
qui  hoc  dixit,  ergo  omnes  homines  uxoratos  esse 


getis.  Ne  enim  dainnetur  talis  coujugum  viia,  de-  D  voluit,  nullamque  virgincm  esse.  Sed  absit  ut  sa- 


precatio  simplex  ad  Deum  est  fundenda;  etquamvis 
munda  sint  conjugia,  tamen  etiam  a  licilis  absti- 
nendum  est,  ut  facilius  ad  efiectum  dcducatur  ora- 
tio.  Nam  et  in  lege  sanctiflcari  volentes,  ab  opere 
conjugali  sc  continebant  ut  fierent  sanctiores.  Gum 
enim  quis  etiam  concessa  non  contingit,  ostendit 
se  velie  quod  precakir  accipere.  Dixi  ut  proptcr  ora- 
tionem  ad  leinpus  consentiaris  invicem  servare  con- 
lincntiam,etexpIeloiIIius  orationis  tempore,  iterum 
rezertimini  in  idipsum  opus  conjugale,  quia,  etsi 
culpa  est,  tainen  venialis  est  propter  nuptias,  et  per 
hanc  fornicatio  vilatur  {PsaL  v).  Goncedenda  est 
enim  minima  ciilpa,  si  aliter  non  potest  decli^ari 
maxima.  Revertimini  in  ipsum  naturalem  usum. 


spicemur  illum  habuisse  conjugem.  Sic  enim  a  pue- 
ritia  fervebat  spiritu,  ut  hujus  rei  curam  iiou  babe* 
rel, juvenculus  a  gratia  Dciesset  anticipatus.  Ideoqua 
vult  omnes  homines  esse  virgines  sicut  ipse  est,  et 
innuptas  perseverare  tales  qualis  ipse  est.  Quody  id 
est  sed ,  si  non  se  continent ,  id  est  si  viderint 
se  non  posse  incentiva  carnis  coniprimere,  nubant. 
Ideo  autem  non  se  contincre  vaient,  quia  non  toto 
corde  id  appetunt,  et  propterea  non  inerentur  adju- 
vari  divinitus.  IUum  enim  Deus  adjuvat  quem  videt 
tota  virtute  contendere,  nec  sinit  illum  tentari  supra 
vires  proprias  (infra  x).  Quae  ergo  propter  mentjii 
imbecillitaiem  non  possunt  coniinere  cariiis  impul- 
siouem,  uubant,  ne  in  barathrum  diaboli  per  furui^ 


«77  COMMENT.  IN  EPISTOI.AS  PAlJLf.  —  n  EPIST.  I  AD  COR.  878 

cationem  corruant.  Nam  meliu$  est  nubere  quam  uri  A  Quod  utiquc  monendum,  non  jul>endum  futt,  quia 


ardore  dcsideriorum  carnalium.  Sine  culpa  scilicet 
ad  conjugium  veniunt,  si  tamen  necdum  meliora 
devoverunt.  Ideo  autem  melius  est  nubere,  quia  pc- 
jusesturi.  Meiius  enim  ad  comparationem  dete- 
rioris  respicil,  non  ad  simplicitatem  incomparabiiis 
per  se  boni,  veiut  si  dicatur  :  Meiius  est  ununi  ocu- 
lum  habere  quani  nullum.  Uri  autem  est  desideriis 
carnis  aestuare.  Cura  enim  mcns  calori  carnis  con- 
sentit,  uriiur.  Paii  vero  desideria  et  non  vinci,  illu- 
stris  viri  cst  et  perfecti. 

c  His  autem  qui  matrimonio  juncti  sunt  prsecipio 
€  non  ego,  scd  Dominus  uxorem  a  viro  non  disce- 
c  dere.  Quod  si  discesberit,  manere  innuptam,  aut 
€  viro  iuo  reconciiiari.  Et  vir  uxorcm  non  di- 
€  mittat  {Matth.  ix;  Marc.  x;  Luc.  xvi).  i 

lnnu;»tis  et  viduis  suadco  ut  sic  permaneant,  sed 
his  qui  sunt  juncti  matrimonio,  id  est  viris  et  feminis, 
qui  jam  copulati  sunt  in  coiijugio  non  ego  prxcipio, 
sed  Dominus  ipse  per  Evangeiium  prxcipit  uxorem 
m  viro  non  discedere.  Oti<M/,id  cstsed,9t  abeo  (iisces- 
serti  ca  causa  qua  Dominus  permisit,  id  est  propter 
fornicationem  viri,  prsecepit  eam  Dominus  manere 
innuptam,  dum  vir  ejus  vixerit;  aut  si  se  non  con- 
linet,  reconciliari  polius  viro  suo  vcl  correpto,  vel 
lolcrando,  quam  alleri  nubere,  scd  tamen  particeps 
delicii  niarili  incorrepti  fiet.  Et  vir  uxorem  non  di^ 
mittat,  quia  si  fornicala  fuerit,  non  est  uxor  legiti- 


non  tanto  pondcrc  proliibendi  sunt  hoinincs  facere 
licita  qux  non  «xpediant,  quanlo  prohibcntur  iili* 
cita.  Cum  ergo  ait  :  Ego  dico,  non  Doniinus,  satis 
osteiidit  Doininum  non  prohibere  quod  ipse  prohi- 
bebat.  Itaquc  licitum  erat  per  jubtitiam,  sod  etiani 
licitum  non  erat  faciendum  propler  iibcram  bene^ 
▼olcntiam,  scilicet  ut  crCilcns  reliiiqucrct  non  cre- 
dentem,  quia  fortassc  convcrsurus  eum  crat  ad 
iidem.  Prohibuisset  autem  Domiiius,  si  cssct  illici^ 
tum.  Si  qnit  frater^  id  est  Christianus,  habet  uxo-^ 
rem  iufidelemy  cui  sociatus  sit  antcquam  vcnisset  ad 
fidcm,  et  hac  conscntit  habitare  cum  t7/o,  id  cst  non 
abliorret  eum  propter  fidem  Christi,  nec  exsccratur 
quod  Christianus  est,  non  dimittat  illam,  quia  et 
^  ipsa  poslmodum  fortasse  fiet  Christiana,  si  cum  eo 
fuerit  assidua.  Jain  enim  aliquantulum  facta  est  do- 
mestica,  quod  virum  patilur  Christianum.  Et  co 
modo  si  qua  Cliristiana  mulier  habet  virum  infidclem^ 
cui  sociala  sit  antequam  crederet,  et  hic  conscntit 
habitare  cum  iHa^  quam  scit  Christianam,  nec  ideo 
adhorret  iilam,  non  dimittat  virum,  quia  jam  in 
aliquo  domitus  est.  Hoc  non  prxceptum,  sed  con-* 
siiium  esl  Apostoii  et  admonitio«  Si  quis  vero  aUter 
fecerit,  non  erit  prxcepti  transgressor,  sed  Aposloli 
consilium  non  tencbit.  Cum  autem  propter  infide- 
litalem  conjux  dimitti  possit,  et  juxta  Domini  seii- 
tentiam  dimitti  nequeal  nisi  causa  fornicationisi 
manifestum  est  et  infideiilatem  esse  fornicationem. 


ma.  idcoque  poicst  dimitli,  et  subintelligendum  esl      ^  .       ...       . .  ,  ,     .  .  « .  , 

idcm  de  viro,  quod  de  uxore  prxmissum  est,  ut  si  C  ^"l^^.l^lI^^fL'^?."^^^^^^^^ 
y.r  uxorcm  dimiserit  ob  fornicationcm  ejus,  maneat 


inconjunctus;  aut  si  se  non  potest  continere,  recon- 
ciiietur  uxori  suae,  vei  corrcptae  vei  toierandx. 
Tamen  si  correpta  non  luerit,  particeps  fiet  pcccati 
cjusvir  qui  cam  tcnucrit.  c  Quoniam  qui  adliaerct 
nierctrici,  unum  corpus  efficilur  {supra  vi),  »  et  ut 
Salomon  a  t :  c  Qui  tcnet  adulteram,  stultus  est  et 
insipicns  {Prov.  xviii).  i  Hajc  de  his  dicta  sunt,  qui 
post  acceptionem  Chr.siianitalis  sociati  sunt  in  con^ 
jugio.  De  illos  autem  quos  fides  in  conjugio  invene- 
rat,  subditur  : 

c  Nani  iseteris  ego  dico,  non  Dominus.  Si  quis 
c  frater  habet  uxoieiu  infideiem,  ct  haec  consentit 


et  quxiibet  noxia  superstitio,  fornicatio  est,  Domi  • 
nus  autem  permisit  causa  fornicatiouis  conjugrm 
dimitti  (Matth,  v,  xix).  Sed  quia  permisit,  non  jus- 
sit,  dedit  Aposlolo  iocum  monendi,  ut  qui  voiucrii, 
non  dimiltat  infidelem,  quia  sic  forsan  fiet  fidelis. 
Potest  enim  esse  multorum  occasio  lucrandoruiu, 
8i  fideies  conjuges  in  reliqucndis  infideiibus  per- 
missa  licentia  non  utantur.  Sanctificatus  est  enim^ 
id  est  sanctus  effectus  est,  vir  qui  erat  infidetis^  per 
mulierem  fidelem;  et  sanctificata  est  mulier,  quas 
prius  erat  infideiis,  per  virum  fidclem,  Credendum 
est,  quia  jam  provenerat  ut  nonnulii  viri  per  uxorcs 
fideies,  et  feminae  per  viros  fldeies  in  lldcm  venirenL 


,   . .  ...  £t  quamvis  non  dicens  nomina,  exempiis  tamen 

babilare  cum  .Ilo.  uon  d.„,iiiat  illam.  El  si  qua  ^  h„,i,^„g  .^,   .j  co..firmandum  co..silium  suum. 

Dcinde  subjecit  :  Alioquin,  id  est  si  dissociaretur 


c  mulier  fidelis  habcl  virum  infidelein,  et  hic  con- 
c  sentit  habitare  cum  illa,  non  dimittat  virum.  San- 
c  ctrficatus  cstcnim  vir  infidelis  per  muiierem  fidc- 
c  lem,  et  sanctificata  est  mulier  infideiis  per  virum 
c  fidelem.  Alioquin  filii  vestri  iminundi  essent,  nunc 
c  auiem  sancli  sunt.  i 

Ubf  utcrque  fidelis  cst,  prjecipit  Dominus  ne  dis- 
socientur.  Nam  cwteris,  id  cst  illis  qui  non  ambo 
sunt  fideles,  sed  unus  credidit,  ailer  in  infideiitate 
pcrmansit ,  ego  dico,  non  Dominus.  Si  quis  fra- 
ter,  elc.  Qiioniam  al)  infideli  discedere  nec  prohibet» 
Hcc  jubct  Dominus,  ideo  ut  non  discedat  :  Apo- 
Slolus  dicit,  non  Dominus,  habens  utiquc  Spiritum 
tanctum,  in  qiio  dare  posset  utiie  ct  fidele  consiiium. 


conjugium  vestrum,  filii  vestri  essent  immundi,  id 
est  spurii  non  iegali  copuia  nati.  Nunc  autem  sancti 
sii/i/,  id  cst  mundi,  quia  vos  in  vestro  conjuglo 
manetis,  jam  cnim  erant  parvuli  Chrisliani,  qui 
sine  auctore  uno  ex  parentibus,  sive  utroque  con- 
sentiente,  sanctificati  erant  baptismate.  Quod  non 
fleret,  si  uno  credente  dissociaretur  conjugium,  ct 
non  toierareiur  infidelitas  conjugis  usque  ad  oppor- 
tunitatem  credendi.  Yei  in  eo  quoJ  dictuin  est,  san- 
ctificatus  est  vir  infideiis,  etc,  potuit  Apostohis  piT 
prophetiae  spirilum  veri>o  pra'.terili  leiiiporis  uii  \)Vx) 
futuro,  quonian  postca  sa*pe  contigit  ut  altcr  pcr 
aiterum  ad  fidcni  convertcretur.  Alioquin  si  alujr 


879  IIERVCI  BURGIDOLENSIS  MONAGHl  ro 

alteri  non  consAntiret,  fllii  vestri  essent  immondi.  A  si  salvum  facies  comparem  (uum,  nisi  ita  te  babeM 


Sed  nunc  sancli  sunt,  quia  de  licito  conjugio  pro- 
creati,  et  sub  Crealoris  venoratione  naii  sunt  ex 
majore  parte,  dum  unus  ex  vobis  esset  Ghristianus, 
et  alter  ei  consentiret.  Nam  sicut  omne  quod  per 
dedicalionem  flt  idolorum,  immundum  csi;  ita  et 
quidquJd  sub  I)ci  Greatoris  professione  fit,  sanctum 
fst.  Sed  quod  nnnc  magis  verba  Apostoii  videntur 
sonare,  et  quodammodo  cogere,  aliqua  liic  intelli- 
genda  cst  sanctiflcatio,  qua  sanctiflcabatur  vir  vei 
mulier  infldelis  in  conjuge  fldcii,  et  qua  sancti  nasco» 
bantur  fllii  fidclium  (215*),  sive  quia  in  menstruo 
sangiiinc  mulieris  a  concubitu  continebat,  quicun- 
que  vir  vel  femina  id  in  lcge  didicerat  (nam  hoc 
Ezechiei  inter  ilia  praeci^pla  ponil,  quie  non  figurata 
accipienda  sunt)  sive  propter  aiiam  quamlibet,  quse 
ibi  aperte  proposila  non  cst,  ex  ipsa  necessitate 
conjugiorum  alqiic  filiorum  sanctitatis  asperginem. 
Ulud  lamen  sine  dubitatione  tenendum  est,  quaecun- 
que  iila  sanctificatio  sit,  non  vaiere  ad  Ghristianos 
facicndos  atque  ad  dimittenda  peccata,  nisi  Ghristia- 
na  et  ecclesiastica  iusliiutionc  sacramentis  effician- 
tur  fideles ;  nani  nec  conjuges  infideles,  quamlibet 
«anctis  et  justis  conjugibus  bsereant,  ab  iniquitate 
mundantur,  qiiae  a  regno  Dei  separatos  in  damna- 
tioncni  venire  compellit,  nec  parvuli  de  quibuslil)et 
snnclis  justisqiie  procreati,  originalis  peccati  reatu 
absolvuntur,  nisi  in  Ghrislo  fuerint  baptizati. 
c  Qiiod  si  infidelis  discedit,  discedat.  Non  enim 


ad  eum  tkui  Dominui  divisit  unicuique  id  cst  viro 
praecsse,  uxori  subesse.  Vel,  unde  scis  si  eam  sal 
vabis,  nisi  quemadmodum  Dominus  divisit  unieiii- 
que  quando  salvetur,  id  cst  praeordinavit  quando 
credat,  et  sustinet  illum  donec  prxfinita  liora  cre- 
dulitatis  ejus  veniat?  Sic  et  tu  longanimiter  ex- 
specta,  ut  credat, 
c  (Jnusquisquc  sicut  vacavit  Dcus,  ita  ambukt, 
et  sicut  in  omnibus  ecclesiis  doceo.  Gircumdsos 
aliquis  vocatus  cst?  non  adducat  praepotium.  k 
praeputio  aliquis  vocatus  est?  non  circumcidaUir. 
Gircumcisio  nihil  est,  ct  praeputium  nihii  est,  sed 
c  observatio  mandatorum  Dei  (Galul,  v,  vi).  Unu»- 
c  quisque  in  qua  vocatione  vocatus  est,  in  ea  per- 
c  maneat  (Ephes,  iv).  Servus  voc;itus  es  ?  non  sit 
c  tibi  curae,  sed  et  si  potes  fleri  liber,  magis  utere. 
c  Qui  enim  in  Domino  vocatus  est  servus,  libertus  . 
c  est  Domini.  Simililer  qui  liber  vocatus  est,  ser- 
c  vuscslGhristi.  Pretioempti  estis  (suprz  vi ;  i  Petr. 
c  i).  Nolilc  fieri  scrvi  hominnm.  Unusquisquc  ergo 
c  in  quo  vocatus  cst  fratcr,  in  hoc  permaneat  apod 
c  Deura.  i 

Nolite,  inquam,  ab  invicem  separari.  Scd  ticut 
Deus  vocavit  unumquemque  ila  ambulet  qui  vocatus 
est,  id  est  si  quando  credidit,  erat  conjugalus  Tel 
circumcisus,  aut  prseputiatus,  talis  pcrmaneat  et 
post  baptismum,  sicut  ego  non  soliimmodo  apui 
vos,  sed  etiam  in  omnibus  ecclet^iis  doceo^  et   ideo 


i  sf*rvituli  snbjectus  est  frater  aut  soror  in  hujus-  q  tenendum  vobis  est  quod  oinnes  ecclesiae  tenent, 

"    '  nisi  aliuin  ritum  qiiam  omnes  ecclesiai  tenere  ma- 

lucritis.  Ycre  unusquisque  dcbet  ambulare  ut  voca- 
tus  est.  Nam  circumcisus  aliquis  vocatus  es(,  id  est 
si  jam  circumcisus  erat  quando  ad  fidem  vocatus 
est,  bic  non  adducal  prwpuiium,  id  est  non  ila  vivat 
quasi  praeputium  adduxerit;  hoc  est,  quasi  in  eam 
partem  quam  jiudavit,  rursus  te^imen  carnis  altra- 
xerit,  etquasi  Judaeiisesse  destiterii,  utscilicet  faciaa 
Ghristianus  non  pulct  se  dignum,  quia  non  habet  prae- 
pulium,  dans  gloriain  pra^pulio,  quasi  valeat  aliquid. 
Scd  si  ct  tii  pra:putio  aliquis  vocatus  est  ad  fidem,  et  hic 
non  circumcidatur^  putans  circumcisioncm  aiiquid 
prodesse.  Nam  circumcisio  niliil  esty  id  est  nec  pro- 
dcst,  nec  ohest  ad  salutcm ;  et  prceputium  nihil  est^ 


modi.  In  pacc  autem  vocavit  nos  Dcus.  Undo 
c  enim  scis,  mulier,  si  virum  salvum  facies  ?  aut  unde 
f  scis,vir,si  niulierem  salvam  facies,  nisi  unicnique 
f  sicut  divisit  Dominus?  i 

Fidelis  non  discedat  ab  infldeli.  Sed  si  infidelis 
vir  aut  mulier  discedit  odio  fidei,  discedat,  permitta- 
tur  discedere.  Ideo  dico,  utdetur  ei  libertas  abeundi, 
quia  non  est  subjectus  servituti  frater  aut  soror^  id 
est  Ghristianus  aut  Ghristiana,  tn  hujusmodi  con- 
jnge  ut  cogatur  fidem  dimittere,  ne  conjugem  amit- 
tat  infidcleni.  Sed  quandiu  possunt  simul  esse  in 
pacc,  non  separentur,  quia  D^tis  nos  aversos  a  se 
vocavit  in  pace^  id  est  dum  esscrous  invicem  con- 
cordcs ;  ct  idco  causa  vocationis  ejus  non  debemus 


pncem  rumpere,  in  qua  nos  ejus  vocalio  repcrit;  sed  D  ncc  impedit,  uec  cxpedit;  sed  observatio  mandato- 


in  ea,  si  ficri  potest,  manere,  et  vere  manendum  est 
in  conjugali  pacc,  nec  expedit  disccdcre,  quamvis 
liccat.  Quia  unde  scis^  o  inulier,  si  virum  tuum 
salvum  facies^  convertcns  iliiini  ad  fidem,  sicut  jam 
sxpe  sanctificatus  esl  vir  infideiis  per  mulicrem  fide- 
lem?  atif  unde  scis^  o  vir^  si  tiiam  mulierem  salvam 
facieSy  convertens  illam  ad  Giiristum  per  cohabita- 
tionem  ct  collocutioncm  et  amicitiam  tuani,  sicut 
frequenter  sanctificala  est  mulier  iiifidelis  per  virum 
fidelem  ?  Quod  enim  in  aUis  jam  factum  cst,  fortc 
et  in  vobis  fiet,  fortasse  cnim  sunt  crcdituri,  qui 
non  abhorrcnt  iioiucn  Ghristi.  Unde,  inquam,  scis 


rtcm  Dei  valet  ad  salutcm.  Nam  sivc  circumcisus, 
sive  pra^putiaius  sit  quisque,  si  raamlata  Dei  costo- 
dierit,  saivabitur;  alioquin  salvus  esse  non  poterit. 
Nusqunm  Apostolus  consueludincm  aufert,  qiL^B 
scrvata  non  impedit,  monct  taraen  ne  in  talibus 
spes  salutis  ponatur.  Unde  et  dicit  ca  nihil  esse,  et 
post  subjungit  repctendo  praemissam  senlenliam  : 
Unusquisque  in  qua  vocatione  vocatus  est,  id  est  io 
qua  conditione  vocationi  non  rcpugnante,  tn  ea 
permaneaL  Quod  ad  cas  consuetudines  vel  vocatio- 
ncs  vitae  rctulit,  quae  nihil  obsunt  fidei  bt)nisqt:e 
moribus.  Non  enim  sicut  et  latro  crat  quisque  cum 


(215)  Locus  oliscurus. 


881 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


88i 


Tocatiis  est,  dcbet  in  latrocinio  perroanere.  Dico  ut  A  didisti  in  Christo,  si  circumcisus  ab  uxore  vocatus 


iu  eadem  conditione  maneat.  Nam  si  servui  vocatu» 
es,  mane  in  cadem  servitule.  Non  sit  tibi  curw  quod 
tenrus  es,  non  inde  doleas,  non  inde  solticitus  sis, 
cupiens  inde  solvi.  Sed  et  si  potes  tiber  fieri^  magis 
u\ere  servitute  quasi  re  l)ona  ct  utili.  Servilus  enim 
Yalet  ad  humitiiatem  scrvandam  et  ad  patientiam 
exercendam,  et  qui  in  his  terrenis  bene  servit  in- 
tentione  scr>andi  justiliam  et  humiliiatem,  grande 
sibi  meritum  coilocat  apud  Deum  non  respicicntem 
coiiditioues  hominum,  sed  mentes  et  actiones.  Ideo 
quasi  bonam  rem  amplcctere  servitutem  nec  putes 
non  posse  te  placere  Deo,  si  servis  hoinini,  quia  qui 
tn  Domino  vocatus  est  servus^  libertus  est  Domt/it,  id 
est  Dominus  Jesus  liberavit  eum  a  servitute  peccati, 


es  et  cxlebs  eras,  noli  duccre,  hoc  est  noli  adducere 
praeputium,  ne  circumcisionis  et  pudiciti»  iiberta- 
tem  oneres  sarcina  nuptiaruni.  Kursum  in  prseputio 
quis  vocatus  est,  non  circumcidutur.  Habebas,  in- 
quit,  uxorem  cum  crcdidisti?  noli  fidem  Chrisli 
causam  putaro  dissidii,  quia  in  pace  vocavil  nos 
Deus.  Circumcisio  nihil  est,  ct  pro^pulium  uihil  est, 
sed  observatio  mandatorum  Dei.  Nihil  cnim  pro- 
dest  absque  operibus  cxlibatus  et  nuptiae,cum  etiain 
fides  quae  Christianorum  esl,  si  opera  non  habuerit 
mortua  esse  dicatur  (Jacob,  ii),  et  hac  lege  virgines 
quoque  VesUe  in  sanctarum  queaut  ordina  nume- 
rari.  UDusquisqiic  in  qua  vocatione  vocatus  est, 
in  ea  permaneat.  Quando  credidit,  inquit,  sive  ha- 


qu;e  est  deterior.  Nam  si  peccata  servos  faciunt,  B  bebat,  sivc  uon  hal)cbat  uxorem,  in  co  permaneat 


cui  peccata  remittuntur,  liber  efficitur.  Similiter  et 
qui  juxta  sa^culi  conditionem  liber  vocatus  esl  ad 
fidcm,  servus  est  Chrisii,  uteiserviatopcrandojusti- 
tiam,  ei  ita  uterquc  est  scrvus.  Superbiam  abscindit 
Apostolus  et  unilatcm  facit,  ut  neque  servus  pudore 
condiiionis  despectum  se  putet,  neque  liber  infla- 
tione  mentis  elalus  servo  se  superponat.  Vere  scrvus 
est  Christi  quisquis  ad  fldem  venit,  etiam  si  liber 
apud  bomines  judicalur,  nam  preiio  empii  estis  om- 
nes,  id  est  sauguine  Chrisli,  qucm  pro  vobis  in 
cruce  fudit,  ut  vos  sibi  servos  emeret,  qiii  eraiis 
inale  liberi.  Maximum  namque  crimen  est,  esse  li- 
berum  a  Deo;  maxiinusque  profcctus,  ex  lii)ero  fieri 
^ervum  Dei,  et  quia  vos  sibi  servos  emit,  ideo  ser- 
vite  illi  soli,  ct  nolite  fieri  servi  hominum^  ut  propter 
tiomincs  postponatis  Dei  servitiumy  vel  faciatis  con- 
Ira  ejus  prxceptum.  Ili  sunt  enim  servi  hominum, 
qui  humanis  superstilionibus  se  subjiciunt;  qui 
taiitum  horoinibus  placere  cupiunt,  et  Deo  servire 
ncgligunt.  Sicut  autea  fidcles  conjugcs  monuerat 
iie  reccdcrent  ab  infidclibus,  ita  scrvos  quos  in  ser- 
vitute  fidcs  invenit,  hortalus  est  ne  servitutcm  re- 
liiiquere  curarent.  Nunc  autem  eos  qui  jam  fidem 
perceperunt  et  scmpcr  liberi  fuerunl,  monet  ut  ho- 
ininum  servi  amplius  non  fiant,  ne  fortc  retardentur 
a  Dei  scrvitio,  si  se  humano  subdiderunt  obsequio. 
Unde  et  supradictam  reitcrat  sentcntiam,  dicens : 
(Jnusquisque  crgo  frater  in  quo  subauditur  staiu  vo- 


quo  vocatus  est.  Ac  per  hoc  non  tam  virgines  cogi' 
nubere,  quam  rcpudia  prohibet;  et  sicut  habcnlibui 
uxores  tollit  liccntiam  dimittendi  eas,  sic  virginibus 
nubendi  ainputat  facultatem.  Servus  vocatus  es? 
non  sit  tibi  curae.  Sed  et  si  potes  liber  ficri,  magis 
utere.  Etiam  si  habcs,  inquit,  uxorcm,  ct  illi  alli- 
gatus  es,  et  solvis  debilum,  et  non  habes  tui  cor- 
poris  potestatem,  atque  (ut  manifcstius  loquar)  ser* 
vus  uxoris  es,  noli  propter  hoc  babere  irislitiam» 
iiec  de  amissa  virginilate  suspires.  Sed*  etiam  si 
potes  causas  aliquas  invcnire  dissidii,  ut  iibertale 
pudicitiae  perfruaris,  noli  saluiem  tuam  cum  alie- 
rius  interilu  quasrere.  Ilabclo  paulispcr  uxoreni, 
iiec  praecurras  morantem,  sed  exspecla  dum  sequi> 
tur.  Si  cgeris  patienler,  conjux  mulabitur  in  soro 
rem.  Qui  eniro  in  Domino  vocatus  est  servus,  iiber 
tus  est  Domini.  Similitcr  qui  iibcr  vocalus  est,  ser- 
vus  est  Chrisli.  Ueddit  causas  cur  nolit  uxores  de- 
seri,  Idcirco,  ait,  praecipio  ut  in  Christum  de  gcn- 
tililate  credentcs  inita  ante  fidcm  matrimonia  non 
rclinquant,  quia  si  uxorcin  habens  credidit,  non 
tanto  Dei  servilio  detinctur,  quanlo  virgines  et  in- 
nuptae,  sed  quodamroodo  est  liberior,  et  servitutis 
illi  frena  laxantur,  et  dum  uxoris  est,  ut  ila  dicam, 
libertus  est  Domini,  pro  quo,  qui  uxorero  non  ha 
bens  credidit,  et  liber  a  scrvitute  conjugii  vocatus 
a  Domino  est,  iste  vere  scrvus  esl  Christi,  non 
carne,  sed  Spiritu  sancto.  Qui  eniin  adhaeret  Do- 


catus  est,  in  hoc  statu  permaneat  apud  Deum,  id  est  j)  niino,  unus  spiritus  est.  Ac  ne  forsitan  in  eo  quod 


in  doroo  Dei,  quae  est  ecclesia.  Id  est  si  liber  erat 
quando  vocatus  est,  libcr  maneat;  aut  si  servus, 
mancat.  Non  eniro  vocatio  divina  conditionem  rou- 
tat,  scd  roores.  Beatus  autein  Hieronyrous  aliter 
Ikcc  intcrpretalur,  el  dicit  quod  ad  superiorem  di- 
sputaiionem,  in  qua  docuerat  Apostolus  lidclem  ab 
infidelibus  non  dcbcre  discedcre,  scd  permanere  in 
niatriroonio  sicut  eos  invenissct  fides,  et  unum 
qucmque  vcl  ciclibcro  vel  marituro  ita  durare  ut 
essot  Chrisli  baptisniate  deprchensus,  infert  para* 
boias  circurocisi  et  cthnici,  s>ciy  et  liberi,  et  sub 
metapbora  eoruro  de  nuptis  disputat  et  innuptis. 
Circurocisus  aliquis  vocatus  esl?  non  adducatpne- 
putium.  Eo,  inquit,  tempore  quo  vocatus  es  et  cre«f 


supra  dixerat  servus  vocatus  es,  uon  sit  tibi  curac, 
sed  etsi  potes  liber  fieri,  magis  utere,  suggillasse 
continentiam  videretur,  infert  sententiam  quae  om 
nem  amputet  caviliationem  :  c  Pretio  empti  estis, 
nolite  fleri  servi  hominum.  >  Redempti  sumus  pre- 
tiosissimo  Christi  sanguine,  immolatus  est  pro  nobis 
Agnus,  et  aspersi  calidissimo  rore  hyssopi  omnem 
iinpetum  noxia;  voluptatis  excoximus.  Quibus  in 
baptismate  mortuus  est  Pharao  et  universus  ejus 
sufiocatus  exercitus,  cur  rursum  iEgyptum  quaeri- 
mus?  et  post  manna,  angclorum  cibo,  allia  et  ccpe 
et  pcpones  et  carnes  varias  suspiramus?  Hxc  Uitf 
ronymuft  :  M^itonua  tera  «^  c<uiVxGfixAia\&  ^x^'^^ 


t^tione  prsemissa, 
venit»  et  ait . 
€  Dc  virginibiis  autcm  prxceplum  Domini  non 

<  liabco,  consilium  aulem  do,  tanquam  misericor- 
*  diam  conseculus  a  Domino,  ut  sim  fidelis.  Exi- 

<  slimo  cnim  hoc  bonum  essc  proptcr  instaiilem 

<  nccessitatsm ,  quoniam  bonum   cst  Lomini  sic 

<  esse.  > 
De  conjugalis  dedi  pneccptum  Domini,  quod  ac* 

copcram  ex  Evangclio,  et  subjeci  consilium  meum. 
Sed  de  virginibui  non  habeo  prieceptum  Domini^ 
quod  vobis  proferam,  quia  Dominus  nulla  prsecepti 
ncccssilale  virgines  coegit  sic  pcrmanere,  sed  in  ar- 
.^itrio  voluntatis  eorum  posuit,  ut  si  vellent  nube- 
rent,  vel  virgincs  permanerent.  Nam  majoris  est 
mercedis  quod  non  cogitur,  sed  offertur.  Qiiia  si  ^ 
fiiisset  virginilas  imperata,  nuptiae  vidcbantur  abla- 
lae;  et  durissinuim  erat  contra  naluram  cogere,  an- 
gelonimque  vitam  ab  hominibus  cxtorquere,  et  quo- 
dammodo  damnare  quod  coiididit.  Si  enim  virgini- 
tatcm  Domiiius  impcrasset,  videbatur  nuptias  con- 
Oemnare,  et  bominum  auferre  seminarium,  unde  et 
ipsa  virginitas  nascilur.  Qux  si  fuisset  imperata, 
quisquis  eam  non  servaret,  damnaretur.  Praeccptum 
Domini  de  virginibus  non  habeo,  ied  contilium  do. 
Quia  ubi  prxceplum,  ibi  nccessitas  est  scrvitulis; 
ubi  vero  consilium  daiur,  ibi  cst  arbitrium  offeren- 
tis  *  ibi  aliud  facere  non  licet,  hic  aulcm  licet,  et 
ideo  plus  amat  virgines  Ghrislus,  quia  sponte  tri- 


HERVEI  fiURGIDOLENSIS  MONAGHI  8SI 

taiidcro  Aposiolus  ad  virgiiies  j^  in  futuro  saeculo  gloriam,  sed  et  fn  praetentl  i«* 

quicm  ct  libertatem  habet  virginitas. 

<  Alligatus  es  uxori?  noli  quaerere  solationeiD* 

<  Solutus  es  ab  uxore?  noli  qua^rere  uxorem.  > 
Dixi  quia  bonum  est  homini  sic  esse,  et  tamen  n 

alligatui  es  uxori,  noli  quoerere  soiutionem^  at  oonti- 
nenter  vivas,  quia  non  licet  uxorero  dimitti  niil 
causa  fornicationis  (Matth.  v,  19).  Sed  si  iolutu»  e» 
ab  uxore,  tunc  accipe  meum  consirtum  ut  non  qa» 
ras  uxorem.  flabet  anusquisque  nostruro  tenninot 
suos,  rcdde.mihi  meum,  et  tu  tCne  tuum.  Et  si  alU« 
gatuses  uxori,  ne  dcs  illi  repudium;  si  solutuses, 
ne  quseras  vinculum.  Ut  ego  non  solvo  conjugia,  sl 
semel  ligaia  sunt,  ita  tu  non  liges,  quod  solutani 
cst. 

<  Si*autem  acceperis  uxorem,  non  peccasli;  et  si 

<  nupserit  virgo,  non  peccavii.  Tribulationem  ti- 

<  men  carnis  habebunt  hujusmodi.  Ego  autem  vobU 

<  parco.  I 
Dixi,  nc  quseras  uxorem.  Sed  tamen  si  acceperii 

uxorem^  non  peccasti.  Aliud  cst  non  peccare,  aliud 
bene  faccrc.  Non  cnim  male  agt  qui  uorem  ducit, 
sed  contra  malain  fornicationis  actionem  se  munit. 
Et  si  nupserit  virgo^  non  peccavit,  Non  illa  virgo, 
quse  sc  semcl  Dei  cullui  dcdicavil.  Ilarum  enim  si 
qiia  nupscrit,  habebit  daninalionem»  quia  primici 
lidem  in  itam  fecit.  Yirgiiics  enim  quae  post  conse* 
crationem  nupsci  int,  non  tam  adultcro:  sunt  quam 
iiijustx  (/  Tim.  v).  Nc  autem  vidcn  tur  Apostolus  in 


buunt  quod  sibi   non   fuerat  imperatum.  Majoris  ^  eo  quod  dixit :  Et  si  nupserit  virgOy  non  peccant^ 


autcm  gratix  cst  auferre  quod  non  dcbcs,  quam 
reddere  quod  cxigcris.  Gonsilium  do  tanquam  de 
praeteritis  meis  crratibus  misericordiam  a  Domino 
consecutuSf  ut  deinceps  sim  fidelis,  Vel  hanc  mise- 
ricordiam  consecutus  sum,  ut  sim  fidelis,  quia  per 
Dci  misericordiam  mihi  datum  cst,  ut  ab  inlidelitate 
exemptus  sim  (idelis;  et  idco  fidele  cst  consilium 
qnod  do,  et  a  Domino  est,  per  cujus  misericordiam 
fidclis  sum.  Vcrc  do  consilium,  quia  istud,  quod 
existimo  bonum  esse  hoc,  id  est  virginitatem  senare. 
Vcl  quia  Odele  possum  dare  consilium,  ergo  exi- 
stimo  bonum  esse  hoc,  ut  quicunque  poterit,  virgo 
permancat;  hoc,  inquam,  existimo  bonum  esse 
propter  instantem  necessitatem,  quse  instat  conjugia 


rursum  cxlibes  ad  nuptias  revooare.  statim  se  re- 
frenavit,  el  aliud  iiiiereiido  inflrmavit^  quod  con« 
cesserat,  ac  deterruit  a  nuptiis,  diccns  :  Triftii/alio- 
nem  tamen  carnis  habcbunt  hujusmodi^  id  est  licet 
non  pcccent  qui  conjugia  sortiuntur,  tamen  levius 
sine  conjugio  possunt  vivere,  quia  tribulationem 
carnis  habcbunt  qui  sunt  hujusmodi,  et  nos  ignari 
rerum  putabamus  nuptias  saliem  carnis  babere 
laetitiam.  Si  autem  nubcntibus  ct  iii  carne  tribulatio 
est,  in  qua  sola  vidcbantur  habere  doiicias,  quid 
erit  reliquum  propter  quod  nubant,  cum  et  in  spi- 
ritu  et  iii  anima  ct  in  ipsa  carne  tribulatio  sit?  Nam 
et  majores  tribulationes  hi  frcquenter  ex  canic  su- 
scipiunt,  qui  carnis  voluptatibus  delcctantur.  Tri- 


iiteuiitibus,  quia  deiiiceps  semper  necesse  est  iilis  p  bulationem  habcbunt.  Scd  ego  dum  consulo  vitare 
cogilare  de  lemporalibus,  et  tunc  intumescunt  uteri 
feminarum,  atquc  cum  maximo  dolorc  parturiunt, 
^t  cum  grandi  labore  nutriunt  fllios;  ac  deinde  ac- 
cidit  frequenter,  ut  flliis  orbentur  et  maritis;  atque 
reliquum  iu  egcstate  et  calamitatc  ducant.  Sed  vir- 
ginitatis  obscrvatio  bona  cst,  noa  solum  propter 
supernam  mcrccdcm,  scd  etiain  propter  bujusmodi 
instantem  necessitatem.  Vel  proptcr  instantem  nc- 
cessitatcm,  quia  nccessilas  inslat  omnibus,  ut  se 
pra^parent  ad  adventum  judicis,  quod  conjuges  mi- 
iius  facere  possunt,  dum  curis  mundanis  occupaii- 
iur.  Propter  hujusmodi  nocessiiatcm  exisiimobo- 
niim  esse  in  virglnitate  manere,  quoniam  bonum  est 
^cmnisic  e$u^  id  est  in  firginitate,  quia  non  solum 


banc,  parco  vobis,  id  cst  iiolo  vos  illam  sentire,  sed 
immunes  ab  ca  csse.  Vel  parco  vobis,  id  esl  ostendo 
sic  carnis  tribulaiioiiem,  quasi  non  majora  sint  pro- 
pter  qux  nubere  non  debcatis. 
<  Hoc  iiaque  dico,  fraires,  tempus  breve  est.  Re» 

<  liquum  est  ut  qui  habeut  uxores,  tanquain  non 

<  habcntcs  sinl;  el  qui  flent,  tanquam  non  flentes; 

<  et  qui  gaudcfit,  tanquam  non  gaudentes ;  et  qui 

<  emunt  t4nquain  non  possidentes ;  et  qui  utuntur 

<  lioc  mundo,  tanquam  non  utantur.  Praeterit  enim 

<  flgura  hujus  mundi.  i 

Quandoquidem  parco  vqbis  a  tribulatione,  ut  non 
cam  per  nuptiarum  implicamenta  sustinere  coga- 
mini,  itaquejratres^  hoc  dico  rofrif,quia  temoui  vivae 


883  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST   I  AD  COP  8S6 

pnescntis  breve  est;  nec  adhuc  populus  Pei  propa-  A  tigura  inundi  quotidie  seiiesceutis  perfectc  prxleri 


gandus  csl  gcneralione  carnali,  scd  jam  recolligen- 
dus  regcueratione  spirituali,  quoniara  omnia  in  bre- 
vi  (inientur,  Rcliquum  e$t,  id  est  lioc  solum  rcstat 
agendum  ut  et  qui  habent  uxoreSf  ctc.  Uxorem  nam-^ 
que  lial>ct,  scd  quasi  non  habcns  cst ,  qui  scit  sic 
debita  carnis  exsolvcrc,  ut  tamen  pcr  ea  mundo 
tota  mente  non  cogatur  iiilhxrere.  Nam  cum  Apo- 
stolus  iste  rursum  dicat :  Qui  habct  uxorem,  cogi^ 
tat  qux  sunt  uiundi,  quomodo  placeat  uxori;  ille 
uxorem  habcl,  quasi  non  habcns,  qui  sic  studet  pla- 
cere  conjugi ,  ut  tamcn  non  displiccat  Conditori. 
Fiet  quoquc,  sed  quasi  iion  fleat,  qui  sic  temporali- 
bus  damnis  alHigitur,  ul  tamcn  dc  setcrnis  lucris 
animum  semper  consoletur.  Gaudct  vcro ,  sed  quasi 
non  gaudeat,  qui  sic  dc  tcmporalibus  hilarcscit,  ut  B 
tamcn  scmpcr  pcrpctua  tormcnta  considcret;  et  in 
bocquod  mcntcm  gaudio  sublevat,  hanc  continuo 
pondere  providi  timoris  premat.  Uxorcm ,  inquam, 
babet  quasi  non  habcndo,  qui  sic  per  illam  carnali 
^onsolatione  utitur,  ut  tamen  nunquam  ad  prava 
opera  melioris  intcntionis  rcciitudine  ejus  amorc 
fiectatur.  Uxorem  quasi  non  habendo  habet,  qui  hxc 
transiloria  esse  conspiciens  curam  carnis  ex  neces- 
sitate  tolcrat,  scd  a^terna  gaudia  ex  desidcrio  spiri- 
tus  exspeclat.  Non  flendo  autem  flere,  cst  sic  extc- 
riora  advcrsa  plangerc,  ut  tamen  novcrit  internae 
spei  coiisolationc  gaudcre;  et  rursum ,  non  gaudcn- 
do  gaudere,  est  sic  de  infiinis  aniinuin  toUere,  ut 
tamen  nunquam  desinat  summa  formidare.  Emit 
autem  sed  quasi  non  possidet,  qui  ad  usum  tcrrena 
prseparat,  et  tamen  cogitatione  alta  pnevidct,  quod 
ritius  hxc  reiinqiiat.  Mundo  quoque  utitiir,  sed  quasi 
non  utatur,  ({ui  ct  neccssaria  cuncla  exlerius  ad  vi- 
ta;  sucB  ministerium  redigil,  ct  tamen  hxc  non  sinit 
suae  mcnti  doininari,  ut  subjccta  foris  scrviant,  ct 
uunqnam  intcutionoin  animi  ad  alia  tendentis  fran- 
gaiit.  Quicunque  igitur  talcs  sunt ,  eis  profccto  tcr  • 
rcna  omnia  non  ad  dcsidcrium,  sed  ad  usum  adsunt, 
quia  rcbus  qnidcin  neccssariis  utuntur,  scd  nihii 
liabcre  cum  i>eccato  cupiunt.  Dc  i^^sis  quoquc  rebus 
kabilis  quotidic  mcrccdes  qnacrunt,  el  phis  gaudcnt 
l)ono  opere  quam  bona  possessione,  Taliler,  inquit, 
agere  debctis,  prceteril  cnim  figura  hujus  mnndi,  Ac 


bity  quando  conflagratione  mundana  elementoruor 
corruptibilium  qualitales,  quae  corporibus  noslris 
corruplibilibus  congruebant  ardendo  penitus  intcr- 
ibunt,  atquc  ipsa  mnndi  subsiantia  qualitalcs  ba- 
bere  incipiel,  qux  corporibus  immortalibus  mirabill 
mutatione  conveniant,  ut  scilicet  mundus  in  mciius 
innovatus,  apte  accommodetur  hominibus  etiam 
carne  in  mclius  innovatis. 

c  Volo  autein  vos  sine  soUicitudine  esse.  Qui  sine 
c  uxore  est,  soUicitus  est  qu»  Domini  sunt,  quo- 
c  modo  placeat  Deo.  Qui  autem  cum  uxore  est,  sol« 
c  licitus  est  qux  sunt  mundi,  quomodo  placeat  uxo- 
c  ri,  et  divisus  est.  Et  mulier  innupta  et  virgo  cogi* 
c  tat,  quae  Domini  suut,  ut  sit  sancta  et  corpore  et 
c  spiritu.  Quae  autem  nupta  est ,  cogitat  qu£  sunt 
c  mundi,  quomodo  placeat  \iro.  Porro  hoc  ad  uti-r 
c  litatem  vcstram  dico,  nou  ul  laqueum  vobis  injir 
c  ciam ;  sed  ut  ad  id  quod  honestum  est,  et  quod 
c  facuUalcm  prxbeat  sine  impedimento  Dominnm 
c  obsecrandi.  i 

Mundi  forma  prseterit,  ct  hscc  omnia  temporalia. 
Sed  ego  volo  vos  esse  sine  soUicitudine  tcmporalium» 
quom  hal)cnt  conjugali ,  ut  possilis  libera  mente 
divinis  intcndere.  Nam  qui  sine  uxore  est^  soUicir 
tus  est  corum  qua  sunt  Domini^  idest  studet  jejuniis 
etorationibus,  humiUtati  acmisericordix  caeterisqu« 
virtutibus,  cogitans  quomodo  p/aceal  Deo ,  faciens 
ea  qUi^e  sunt  illi  grata.  Scd  qui  cum  uxore  est,  soUi" 
citus  est  eorum  quas  sunt  mundiy  ul  habeat  unde  pa- 
scat  uxorem  et  fllios,  id  est  studet  muItipUcare  di- 
vitias,  et  vineas  agrosquc  fertiles  ct  amplos  babere, 
variamque  supeUectilcm  possiderc,  intendens  quo* 
wodo  per  Iixc  placeat  uxori,  et  divisus  est^  id  est  in 
mulus  partes  soUiciludinum  miseriarumque  distrt- 
ctus.  Vel  divisus  cst,  quia  singularitcr  Domino  non 
servit,  sed  nartim  Domino,  partim  sacculo.  Ex  con- 
jugiis  quippe  terrcnae  solliciludines  prodeunt,  et  id- 
circo  vitam  copUb*em  quisque  magis  debet  eligere, 
ne  propterconjugium  cogatur  soUiciludinibus  mun- 
danis  intcntus  esso.  Bonum  est  cnim  conjugium, 
sed  mala  sunt  quae  circa  illud  ex  hujus  mundi  cura 
succrescunt;  et  ideo  nunc  Apostolus  cum  ad  cajli- 
batus  gratiam  instruerel ,  non  conjugium  sprcvit. 


si  aperte  dicerct :  NoUtc  constanter  inundum  dilige-  d  sed  curas  mundi  nascentes  ex  conjugio  repulit.  El 

quemadmodum  de  viro  diclum  est,  simiU  modo  et 
de  fcmina  constat,  quia  mulier  infupta  et  virgo  co^ 
gitat  qu<B  Domini  sunt.  Non  omuis  innupta  ct  virgo 
est,  quo)  autem  virgo,  utique  el  innupta  est.  Hinc 
post  muiierem  posuil  nunc  Apostolus  virgincm,  ut 
muUerem  signilicaret  non  esse  virgiiiem.  Quanquam 
ob  elcgantiam  dictionis  potucrit  idipsum  altero  ver- 
bo  repelcre,  rouiier  innupta  el  virgo;  vel  ccrte  defi- 
nire  voluisse,  quid  esset  innupta  ctvirgo,  nect  mc- 
rclriccs  putareinus  innuptas,  nuUi  ccrlo  malrimo- 
nio  copulatas.  Innupta  ct  virgo  cogilat  quae  Domini 
siint.  Non  jam  cogilat  tcmporalia  nec  cogitat  quem- 
adinodum  nou  puniatur  a  Dco ,  sed  quemadmo* 
(j|um  placeat  Peo  pulchritudine  ioteriore^  decoct 


re,  qnando  ipsc  non  potcst  quem  diligilis,  stare 
(/  Joan.  ii).  Incassum  cor  qiiasi  manenter  flgilis, 
dum  fiigit  ipscqucm  amalis;  ct  si  mundus  transit 
quo  univcrsa  clauduntur,  imo  ligura  cl  convcrsatio 
h;jec  muiidi  qiiasi  nubes  pricterit,  inter  cxtcra  mun- 
cii  opeia  el  nupliae  pneleribunt  {Mallh,  xxii;  Marc. 
XII ;  Luc,  xx).  Noque  enim  post  resurrcctioncm 
crunt  conjui^ia.  Si  autein  mors  linis  esl  nupliarum, 
cur  ncccs&^ilatcm  in  voluntatcm  non  vertimus  :  ct 
quod  invitis  cxlorquendum  cst,  cuin  spe  praemiorum 
oflerinuis  Doo?  Praeterit  flguia  mundi,  non  nalura, 
ut  in  aliam  speciem  mundus  vcrtalur,  et  dc  hoc 
veteri  coblo  ac  terra  flat  coelum  novum  et  tcrra  nova 
{Uq-  ijxv,  vx>i;  //  Petr.  ui;  Apoc.  xxi».  Tunc  enim 


B87  ilERVEl  BUUGIDOLENSiS  MONAClil  S88 

mentis,  formosi(ate  iiiterioris  homiiiis.   Ut  iiihil  A  <  virginem  suaro,  bene  facit;  et  qai  non  jungit,  me« 


pliud  essct,  et  nuUa  mcrces  &mpliof  virginem  se- 
querctur,  sufficeret  ei  liacc  sola  prxlaiio,  cogitare 
qux  Domini  sunt,  ct  ornare  sc  sponso  coelesti.  Co- 
gitat  ut  $U  sancta  corpore  ei  spiritu,  id  est  carnc  et 
nientc :  Nonnulla:  enim  sunt  virgines  carne,  non 
tipiritu,  quarum  corpus  intcgrum  est  et  anima  cor- 
rupla.  Sed  illa  virginitas  hostia  Christi  est,  cujus 
nec  mentem  cogilalio,  ncc  carnem  libido  maculave- 
rit.  Est  enim  sancta  corpore  et  spiritu.  Non  quod 
nupia  fidelis  et  casta  et  secundum  scriptum  subdita 
viro,  non  sit  sancta  corpore,  sed  tantummodo  spi- 
ritu.  Fieri  enim  non  potest  ut  sanctificato  spiritu  , 
iion  sit  sanctum  ctiam  corpus,  quo  sanctiticatus  uti- 
tur  spiritus.  Sed  ampliorem  innuptarum  et  in  corpo- 
re  et  in  spiritu  sanctificationem  Apostolus  his  ver- 
bis  inteiligi  votuit,  non  corpus  nuptarum  omni  san- 
ctificatione  privavit.  Minor  est  enim  divina  sancti- 
tas  ex  ea  parte  curarum,  qua  mundana  cogitatur 
voUiptas.  Innupta,  id  est  vidua,  et  virgo  cogitatquae 
Dei  sunt.  Sed  quce  nupta  est,  cogilat  econtrario  ea 
qnce  mundi  suitf,  studens  quomodo  placeat  viro,  Le- 
ge  enim  maritali  contristata,  sollicita  est  quomodo 
impleat  jus  mariialis  ofiicii,  subdita  mundanis  ne- 
cessitatibus.  Quidquid  itaque  intentionis  animi 
eliam  in  his  rebus  impenderetur  quil)us  placendum 
cssct  viro,  colligere  quodammodo  ct  redigere  debel 
Innupta  in  eam  intentionem,  qqa  placendum  cst 
Peo.  Sed  videmus  virgines  de  sxculo  cogilare  et 


c  lius  facit.  i 

Sicut  de  virginibus  determlnavit,  sic  ei  de  patri* 
bus  virginum  dcterminat.  Ego,  inquit,  ad  caeliba- 
tum  provoco,  quia  hoc  est  honestius  et  expedilius. 
Sed  si  quis  habens  filiam  virginem  exittimat^  id  eit 
timel  se  quandoque  videri  turpem,  id  est  iDramenit 
super,  id  esl  de  virgine  sua,  eo  quod  iit  iuperaduUM^ 
id  est  ultra  pubertatem  ei  ad  nubendum  jamdii 
matura,  ei  ita  oporiet  fieri,  id  est  oporiet  eam  tradi 
nuptiiat  QtUa  non  vult  se  continere,  atque  in  verbis 
ejus  et  aclibus  lascivia  notatur,  propter  vitaodum 
foruicationis  opprobrium,  faciut  pater  quod  ilia 
vult,  id  est  tradat  eam  marito,  quia  non  peccat  ipse 
ii  ilia  nubat^  cum  sit  jam  superadulta  ei  in  deside- 
i-io  nuptiarum.  ideo  dico,  si  iia  oportct  iieri,  Don 
peccat,  si  eam  tradat  viro,  quia  qui  non  dat,  sed  in 
sanctimonia  conservat,  bene  facit.  Aliud  est  autem 
nou  peccare,  aliud  benefaccrc.  c  Dccliua,  inquit,  a 
maio  et  fac  bonum  {Psal.  xxx,  6).  >  lilud  dedi- 
namus,  boc  scquimur;  in  altero  vitiura,  in  altero 
perfectio.  El  liuc  esl,  ille  praedictus  non  peccai, 
id  est  non  facit  malum  :  nam  iste  de  quo  sub- 
jungo ,  facict  bonum  :  Qui  firmus ,  id  est  con* 
slans  ct  immutabilis,  statuit  in  corde  ftto,  id  est 
proposuit  in  consilio  suae  rationis  senrare  virginem 
suam  in  perseveranlia  virginilalis,  non  habens  ne» 
cessitatem  tradendi  cam  viro,  cuni  illa  non  id  opta- 
ret,  sed  habens  potestatem  suas  voluntatis  implendx, 


matrimonio  junctas    Dominicis  operibus  studere.  r  cum  virgo  non  adversarctur,  sed  assentiretur  huic 

His  virginibus  non  impulabitur  sanclimonia  a  Deo, 

et  his  nuptis  crit  merces  apud  Deum.  Similitcr  et  de 

viris  sentiendum  est.  Aposlolus  autem  his  loquilur, 

quimira  dcvotione  obsequi  dcsiderant  ccelestibus 

praeceptis,  ostendensquo  compendio  citius  currilur 

^d  Deum,  scilicctsi  coelibem  vitam  quis  ducat,  et 

$olis  divinis  studeat.  Qui  ne  forsiian  putaretiir  onus 

gravissimum  castitatis  imponere  nolcntibus  statim 

subjungit  causas  suadendi,  et  ait  :  Porro  hoc  dico, 

continentiam  suadeo,  ad  utilitatem  vestram  ,  id  cst 

ut  majorcm  apud  Deum  mercedem  acquiratis,  et 

levius  in  hoc   sxculo  vivatis,  non  ut  injiciam  vobis 

laqueum,  id  est  non  ut  invilos  vos  ad  hoc  constrin- 

gam,  et  laqueus  iste  sit  vobis  occasio  foriiicationis, 


paternae  voluntati  ut  intcgra  perseveraret,  et  hoc  iile 
judicavtt  in  corde  stio^  id  esl  cx  judicio  mentis  l>o- 
num  esse  dccrevit,  ct  cx  delibcrationc  rationis  insti- 
tuit  servare  intactam  virginem  suam ,  non  tantum 
non  pcccavit  in  hoc ,  sed  ciiam  bene  jacity  quia 
quod  Deo  gratum  est  facit.  Vel  nomine  virginii 
iiitclligatur  caro.  Si  quis,  inquit,  considcrat  vir- 
ginem  suam,  id  est  carnem  lascivire  et  ebullire  in 
libidiucm,  neque  refienare  se  potest,  duplexque  ei 
incumbit  necessitas,  aut  accipiendae  conjugis  aut 
ruendi ,  quod  vult  faciat ;  noii  pcccat  si  ducat  uxo^ 
rem.  Faciat  quod  vult,  non  quod  dcbet,  Non  pec- 
cat,  si  duxerit  uxorem;  non  tarocn  bene  facit  si 
duxerit.  Naro  qui  statuit  in  cordc  suo  firmus  scrvare 


si  incontinentes  fueritis,  sed  suadeo  ad  id  quod  ho-  D  virginem  suam,id  est  carnem  in  virginitate,  iilebene 


nestum^  decorum,  est,  id  est  sanctumetmundum,ut 
scilicet,  homo  sit  corporc  castus  et  animo :  non  qiiia 
conjugium  sit  inhonestum  aut  turpe,  sed  quia  hoc 
honestius  sit,  et  suadeo  ad  id  quod  prmbeat  faculta- 
tem  obsecrandi  Dominum  sine  impedimento,  qiiod 
.nonestin  conjugio,  vel  obsecrandi  Dominum  sine 
impcdimento  conjugalis  operis. 

c  Si  quis  autem  turpein  se  videri  exislimat  supor 
c  virgine  sua,  quod  sit  supcraduUa ,  et  ita  oportet 
4  fieri ,  quod  vult,  faciat  :  non  peccat,  si  nubat. 
«  Nain  qui  statuit  in  corde  suo  firmus,  non  habens 
i  noccssitatem,potcstatem  autem  habens  sua^volun- 
c  tatis,  et  hoc  judicavit  in  cordc  suoscrvare  virginem 
/  Muam,  bene  facH.  Igitui  et  qui  matrimonio  jungit 


facit.  Deinde  ab  ulroquc,  infert  Apoiitolus:  Quando- 
quidem  non  peccat  qui  eam  tradit  viro  quam  opor- 
tettradi,  et  benc  facit  qui  eam  servat  quam  potesl 
servarc,  igitnr  et  qui  virgiiiem  suam  jungit  matrimo'^ 
nio  bene  facit^  quia  licitura  est  quod  facit;  et  qui 
non  jungit,  cum  habeat  potcstaleni  voluntatis  suae, 
melius  facit,  quia  apud  Deum  illi  meritum  collocat, 
et  a  saeculi  sollicitudine  illani  liberat.  Nisi  illaturus 
fuissct,  mclius  facit,  nunquam  prxmisisset  bene  fa- 
cit.  Ubi  autcm  bonumroelius  csi,ibi  boni  et  mcliorit 
non  unuroest  praeroium.Etubi  non  unum  prsemium, 
ibi  utique  dona  diversa.  Tantum  ergo  est  inter  du* 
ptias  ct  virginitatem,  quautum  inter  non  peccare  ei 
i)ene  facere;  imo  ut  levius  dicam,  quantum  ioler 


880 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAUIJ.  —  IN  EPIST.  I  AL  COR. 


890 


Lonum  el  melius.  Fioita  disputatione  conjugiorum  A  nolite  putare  quia  ex  me  boc  ipsum  sit.  Quod  dico. 


et  Tirginilatis,  et  iuter  utnimque  cauto  moderamine 
praeceptorum,  ut  nec  ad  dcxteram  nec  ad  sinistram 
diverteret,  sed  via  regia  graderetur  (/  Reg.  vi ;  // 
Beg.wy;  lY  Reg.  xxii),  et  illud  impleret :  Ne  sis 
multum  jqstus  (Eccl.  vn),  rursus  monogamiani  diga- 
miae  comparat ;  et  quomodo  nuptias  subdiderat  vir  • 
ginitati  ita  digamiam  primis  nupliis  subjicit ,  et 
ait: 
c  Malier  alligata  est  legi  quanto  tempore  vir  cjus 
vivit.  Quod  si  dormierit  \ir  ejus,  liberata  est  a 
Icge  {Rom.  vii).  Cui  aiitom  vult  nubat,  tantum  in 
Domino.  Beatior  autem  crit,  si  sic  permanscrit 
secundum  meum  consilium.  Puto  autem  quod  ct 
ego  Spiritum  Dei  babcam.i 
Non  est  peccatum  si  virgo  nupserit.  Sed  quae  vull  ^ 
nubere,  audiat  legem  cui  vult  se  subdere,  Mulier 
eiiim  aUigata  est  legi  quanto  tempore  vir  eju$  vivit^ 
nec  potest  a  lege  viri  solvi  ul  alteri  nubat  dum  illo 
vixerit.  llaec  namque  aliigalio  iion  solvitur,  etiam  si 
per  repudium  adultera  conjux  a  casio  c6njuge  se- 
paretur,  nec  babet  licentiain  ut*  alleri  nubat,  quan* 
<Iiu  sive  caslus  sive  raoecbus  vir  ejus  vivit.  Quod,  id 
estsed,st  dormierity  id  e»t  si  mortis  somnum  gusta- 
verit  vir  ejus^  qui  in  resurrectione  est  evigilaturus, 
Uberata  est  a  lege  ejus,  ut  possit  alii  nubere,  si  se 
ncm  possit  continere.  Si  dorniierit,  liberala  est, 
Non  dixit  primus  aut  secundus,  nec  tcrtius  aut  quo- 
tuslibet,  ncc  nobis  defmieudum  est,  quod  non  dif- 
finivil  Aposlolus.  Unde  nec  illas  nuptias  debcmus 
damnare,  ncc  eis  verecundiam  numcrositatis  af- ^ 
fcrre.  Nain  ncc  Doininus  in  Evangelio  ulla  suae  sen- 
tMitiae  significatione  damnavit  mulierem  quae  se- 
plera  viros  babuisse  dicebatur  (Mattli.  xxii),  nec 
dixit  in  resurrectione  electorum  tales  esse  non 
posse.  Quapropler  nec  contra  bumanae  verecundi» 
gcnsum  audeo,  inquit  Augustinus,  dicere,  ut  quo- 
ties  voluerit,  viris  mortuis,  nubat  femina,  nec  ex 
meo  corde  praclcr  sanclae  Scriptun»  auctoritatem, 
quotaslibet  Quptias  audeo  condemnare.  Cui  vuU  nu- 
baty  tantum  in  Domino.  Id  est  ut  et  sine  suspicione 
turpiludinis  nubat,  et  religionis  suae  viro  nubat. 
Neque  enira  vcl  virgo  vel  vidua  permittitur  gentili 
viro  nubere.  Dico  rtubat.  Sed  tamcn  beatior  erit ,  $i 


Spiritus  Dei  in  me  loquitur,  quem  contemni  non 
expedit.  Quod  Apostolus  dixit :  Pk/o,  dubitare*  vi- 
detur;  sed  ille  increpat,  non  dubitat.  Increpat  con- 
temptores  suos,  qui  non  putabant  eum  ista  loqui 
per  Spiritum  Dei.  Nam  et  homines  de  his  rebus 
quas  certas  habent,  aliquando  increpative  dubitant, 
id  est  verbum  dubitationis  poiiunt,  cum  corde  non 
dubitent,  velut  si  quis  indignetur  et  dicat  servo  suo : 
Contemnis  me?  Considera,  forsitan  dominus  tuus 
sum.  Sic  et  Salvator  non  dubilat,  sed  increpat,  cum 
dicit  Judaeis  :  c  Si  crederetis  Moysi,  crederetis 
forsitan  et  mihi  (Joan.  v).>  Non  dubilalive,  sed  in- 
crepative  dixit,  forsitan. 

CAPUT  VIII. 
c  De  his  autem  quae  idolis  sacrificantur,  scimas 
quia  omnes  scientiam  habemus.  Scientia  inflat, 
charitas  vero  a^diOcat.  Si  quis  autcm  se  existimat 
scire  aliquid,  nondum  cogiiovit  quemadmoduni 
oporteat  euni  scire.  Si  quis  aulem  diligit  Dcuin, 
hic  cognitusest  ab  eo.> 

Ingreditur  illos  corrigere,  qui  carnes  idolis  im- 
molatas  edebanl,  dicentes  ;  Omnis  creatura  Dei  bona 
est,  idolum  vero  nihil  est,  et  hac  imagine  magis 
quam  veritate  rationis  errabant.  Nam  caeteri  qui 
simplices  erant  et  idiotae,  dum  viderent  istos  idolo- 
tbyta  comedere,  putabant  in  illis  carnibus  aliquid 
sanciitatis  esse,  sicque  inilrmabantur  in  fide(77tm« 
iv).  De  nupliis,  inquit,  et  caetcris  quae  sunt  hacte- 
nus  tractata,  quaesistis  et  docui :  sed  de  liis  quos 
sacrificantur idoiis^non  fuit  opus quxrere,  quia  de 
his  scitis  ut  ego,  quoniam  omnes  scientiam  istam 
habemus.  Perfectioribus  loquitur,  qui  in  sua  scien- 
tia  aliis  erant  scandalum  id  est  idiotis ,  quia  bene 
scicbant  idolum  nihil  esse,  et  nullum  Deum  praeter 
Christum  esse,  ideoque  licebat  eis  quantum  ad  se, 
creaturam  Dei  comedere;  sed  tamen  abslinere  de- 
bebant,  ne  fierent  infirmis  causa  offensionis ;  quod 
enim  illi  per  bujusmodi  scientiam  comedebant,  alii 
ignari  sub  veneratione  idoli  manducabant.  Scien- 
tiam  habemus  tam  ego  quam  vos,  quid  fieri  possit 
de  carnibus  inimolatis.  Sed  non  valet  baec  scitntia^ 
quoniam  inflat^  id  est  facit  vos  superbire  contra 
ignaros.  Sed  charitas  (sdilicat  infirmos,  quae  quod 


sic  innupta  permanserit  post  viri  mortem  secundum  ^  cis  obesse  potcst,  dimittit;  et  ideo  charitatem  ha- 


consilium  meum.  Beatior  erit,  si  vidua  permanserit, 
quia  etiam  si  iterum  uupscrit,  beata  esse  poterit 
servando  justitiam.  Beatior,  inquit,  erit ,  si  sic  per- 
manserit,  Continuo  subjungit  apostolicam  auctori- 
taiem,  secundum  meum  consilium.  Porro  ne  au- 
ctoriias  Apostoli  quasi  hominis  levior  viderelur, 
addidit  :  Puto  autem  quod  et  ego  Spiritum  Dei  ha- 
beam.  Ubi  ad  contincntiam  provocat,  ibi  noii  ho- 
minis,  scd  Spiritus  Dei  consiliuin  est;  ubi  autem 
nubendi  veniam  dat,  Spiritum  Dei  non  nominat,  sed 
prudcntiae  librat  consilium,  ita  singulis  relaxalis, 
ul  unusquisque  ferre  potest.  Do  consilium.  Sed  iio- 
litehoc  velut  humanum  contemnere,quiaputoquod 
cge  sicut  alii  apostoli,  Spiritam  Dei  habeani.  Id  cst 


bere  melius  est,  non  ventosam  scientiam.  Nam 
scieutia  inflat,  charitas  autem  aedificat,  quia  cum 
charitas  aedificando  non  erigit,  scicntia  inflando 
pervertit.  Per  se  enim  inutilis  est  scientia  quando 
sola  sine  charitate  est;  sed  per  charitatem  utilis, 
quando  ei  cbaritas  adjuncta  est.  |Tf  mperatur  enim 
a  charitate,  ut  non  satis  roera  sit,  et  inebriet  scien- 
tem,  ut  non  se  extollat.  Sicut  enim  vinum  noQ 
temperatum  ex  mistione  aquae  mentem  alienat,  aic 
etsupcrbum  facit  scientia,  nisi  charitate  fuerit  tem- 
perata.  Tali  scientia  hi  erant  inflati,  qui  quoniam 
sciebant  nihil  esse  idolum,  contra  salntem  fratrum 
imperitorum,  carncs  sacrificiorum  edebant,  chari- 
tatem  prae  oculis  non  habentes,  quia  debuissent  car- 


s«t 


HEUVCI  BUKGinOLENSIS  MONACIH 


m 


oes  contemnerc,  ne  •ctndalam  inOrmis  facerent.  A  ipsc  sibi  aaimus  fingit,  Tcrbi  gratia,  ut  sl  quis  hs« 


Scientia  namque  eorum  destruebal  animos  imperi- 
torum  fratrum,  putantium  illic  apud  idolum  ali- 
quam  gratiam,  quando  pcritiores  fralres  interesse 
ibi  et  non  horrere  videbant ;  et  o1)  hoc  ait :  Cliari- 
tas  sedificat,  ut  saluli  fratrum  studcntes,  scientiae 
legibus  iliic  non  utercntur,  nec  scandalum  iliis  fa- 
cerent.  Scicntia  enim  sinc  charitate  inflat,  quod 
vero  charitas  sedificando  implcverit,  nihil  ibi  inane 
inveniet  scienlia  quod  inflct.  Scienlia,  iuquit,  vos 
inflat,  ut  despiciatis  casteros,  et  idco  non  cst  utilis 
nec  pcrfecta  scientia.  Nam  it  quii  vestrum  exisli- 
mat  se  in  hac  re  aliquid  icire,  nondum  cognovit  quo- 
modo  dcbeal  scire;ei  ita  non  suflicientcr  scit,  quam- 
vis  de  scienlia  glorietur,  et  si  scit  quod  liceal  sihi 


manis  nftnibris  caput  canis  vel  ariclis  formet,  aut 
rursum  in  uno  hominis  hahitu  facics  duas  fingat  vd 
humano  pectori  postrenias  partes  equi  scu  pisds 
adjungat.  Ha^c  cl  his  similia  qui  facit,  non  similitu* 
dinem,  sed  idolum  facit.  Facil  enim  quod  non  est, 
nec  hahcl  aliquid  simile,  ct  idcirco  Apostolus  dicit: 
quia  nihil  esl  idoium  in  mundo,  id  cst  inter  creatii* 
ras  mundi.  Si  enim  consi«leremus  omnes  crealuras« 
quas  Deus  fecil,  nunquam  invcniemus  idolam  t 
Deo  sic  creatum.  Maleriam  quidem  ipse  creavit, 
sed  stultilia  hominum  hanc  ci  formam  dedit,  ideo 
sccundum  hoc  quod  a  Dco  non  cst  factum,  ni^ 
hil  est,  <:uro  omnia  Deus  fecerit.  Nam  et  malum  si- 
mili  ralione  nihil  cst,  quia    Dcus  illud   non  feciL 


carnibus  vesci,  non  novit  quod  ipse  debct  illa  scien-  ^  ^'^I  ad  salulem  nihil  cst  idolum,  sicut  slulli  puunt 

tia  sic  uti ,  ne  noceat  aliis.  Ita  enim  quisque  debet 

scire,  ut  scienlia  sua  sibi  et  aliis  prosit,   non  ut 

noceat.  Nam  qui  per  hujusmodi  scientiam  idolo- 

thyta  comedit,  scicnlia  et  comcstio  ejus  ad  subver- 

sionem  infirmorum  fralrum,  et  ad  confirmationem 

infidclium  proficit;  et  ideo  non  ita  scit  ul  oportet. 

Sed  si  quis  diiigil  Deum,  ad  cujus  dileclionem  non 

polcst  pervenire  nisi  dilexerit  proiimum ,  hic  est  co- 

gnilus,  id  est  prohatus  et  elcctus  ab  eo.  Dci  enim 

dilectio  in  proximi  dilcctione  probatur  (Uom.  xiv), 

quia  qui  studel  fralri  prodesse,    pro  quo  Christus 

niortuus  est,  nstendil  se  Christum  diligere ;  et  ideo  , 

dignus  esl  ut  Deus  illum  dignetur  cognoscere,  qui 

reprobis  dicit :  i  Nescio  vos  (Wa///j.  vii,  35).»  q 

i  De  escis  auieni  qux  idolis  imniolantur,  scimus 

quia  nihil  est  idolum  in   mundo,  ct  quod  nullus 

est  Deus  nisi  uiius.  Nam,  et  si  sunt  qui  dicanlur 

dii,  sive  in  coclo,  sivc  in  terra,  siquidem  sunt  dii 

multi  et  domini  mulli,  nobis  tamen  unus  estbeus 

Pater,  ex  quo  omnia,  et  nos  in  illum  :  et  unus 

Doniinus  Jesus  Christus,  per  quem  omuia,  et  nos 

per  ipsum  (Exod.  xx ;  Vsal.  lxxxi;  Joan.  x.» 

Quoniam  propter  iiiterposilionem  non  potuit  ex- 
ponere  quid  scirent  de  escis  immolalis,  facta  inter- 
positione,  cl  ostenso  quod  scienlia  sine  charilate 
non  suflicit,  nec  est  ulilis,  scd  noxia,  n'dit  ad  rcm, 
et  exponit  quid  ipsi  sciaiit  de  carnibus  imniolatitiis, 
propier  quod  licere  sihi  judicahoiit  eas  comedere. 
Qui  dc  sciciitia  gloriatur,  non  novit  quomodo  opor- 
teat  eum  scire.  Sed  de  escis  quw  immoianlur  idolis, 
scil  ipse  et  nos  quod  licit»  sunt  aJ  comedendum 
intelligentibus.  Vel  de  cscis  qux  immolantur  idolis, 
icimus^  id  est  scienliam  istam  hahemus,  quod  scili- 
cet  nihil  est  idolum ;  et  ideo  licct  escas  manducarc, 
quia  non  sunt  ab  idolis  containinatxe,  cum  idoiuin 
sit  nihil.  Idoluni  est  siinulacrum  humana  efligie  vel 
belluina  seu  volucrina  factum  ct  consecratum,  juxta 
vocabuli  sui  interpretalionem ;  tl^oc  cnim  Graice, 
I^atine  forma  seu  species  intcrprctalur :  et  inde  per 
diminulioncm  dicitur  ciSfla>oy,  id  est  formula  et  quia 
idolum,  ut  Apostolus  nunc  dicit  nihil  est,  idolum 
it,  qui  illud  facit,  quod  non  est.  Quid  cst  aulem 
e§i?  Specle$  quaro  non  vidct  oculus,  sed 


qui  idcocolunl  illud,  ut  sahitcm  atiquam  illis  con- 
ferat.  Sed  et  quantuin  ad  divinitatem,  nihil  est  ido- 
lum,  id  cst  nihil  divinitatis  in  sc  haLcl,  ut  coli  de- 
bcat.  floc  sciinus,  et  quod  nuHus  est  Deus  nisi  unu$ 
qui  est  inconnnulabilisTrinitas  et  verc  unus  tantum 
(Joan.  x).  Nam  etsi  sunt  qui  dicantur  dii,  id  e«t  qui 
nuncupative,  non  essentialiter  dii  vocantur  quia 
Deus  eis  parlicipationem  sui  per  gratiam  dedii ;  sire 
in  coelo,  sicut  bcali  angeli ;  sive  in  terra^  sicut  pro- 
phetx  et  apostoli :  siquidcm  suul  dii  multi  tales, 
sicut  angclici  spiritus  et  saccrdoles  :  et  domini  mulii 
sunt  illi  spirilus,  qui  vocantur  doniinationes ;  et 
prxdicatorcs,  qui  nonnunquam  in  Scripturis  appel  • 
lantur  domini :  aul  eliain  sa^cularcs  principes,  qn\ 
dominium  exercent  super  caelcros ,  quamvis,  in- 
quam,  sinl  tales  dii  el  domini,  nobis  taineii  quantum 
ad  cullum  pcrliiiet,  unus  solummodo  Deus  et  Do- 
minus  est.  Non  eiiim  angelos  vol  honiines  sanctos, 
quam\is  dii  vocentur,  coliinus  ut  deos  aut  dominos. 
Nobis  tamen  ad  colendum  est  nmis  Dcus  Pater^  ej^ 
quo  sunt  omnia,  id  est  ex  cujiis  bonilate  et  consilio 
processerunl  omnia,  et  nos  fidelos  in  illum  respi- 
cimus.  Bruta  namque  animalia  ct  infideles  homines 
in  tcrram  curvantur  et  terrcna  quxrunt ;  iios  vero 
per  fidem  ct  desiderium  tendimus  in  eum,  a  quo 
descendimus.  Et  est  nobis  ad  colendum  unus  Domi-' 
nus  Jesus  Christus^  jicr  quem  sunt  omnia,  quoiiiara 
sicul  el  Joannes  asserit :  c  OmNia  pcr  ipsnm  facta 
D  sunt  (Joan.  i),.>  et  nosper  ipsum  sumus  non  solum 
homines,  sicut  ct  ca'ti'ri,  sed  diam  boni  ac  sapieii- 
tes.  Ubi  ct  spirilus  Pali  is  el  Filii  similiter  colendiis 
nobis  intelligitur.  Scd  quia  de  diis  et  dominis  loque- 
balur  Aposlolus,  dixil  iiohis  cssc  unum  Deum  Pa- 
trcm  et  unum  Dominum  Filium,  quanquam  et  Filius 
sil  Deus,  atque  Patcr  sit  Dominus.  Ad  illa  enim 
duo,  id  est  ad  dcos  et  dt)minos,  subjecit  ista  duo,  et 
idcirco  tertium  uou  addidil,  id  cst  Spirituro  san- 
cluin. 

c  Sed  non  in  omnibus  est  scientia.  Quidam  au- 
f  tem  cum  conscienlia  usque  nunc  idoli  quasi  ido- 
c  lolhytum  manducant :  ct  conscientia  ipsorum 
c  cum  sit  infirma,  polluitur.  i 

Nos  quidem  scimus  quia  nihil  est  idolqmg  et  quqA 


893 


i:OMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


891 


nullus  deus  iiisi  una  Trinitas  crcatrixomnlum  quam  A 
colimus  ;  ied  non  in  omnibui  est  isU  tcientia,  id  est 
noi)  omnes  hoc  sciunl,  sed  nonnulli  putant  aliquid 
numinis  essc  in  idolis.  Non  omnes  hoc  sciunt,  sed 
polius  quidam  sunl  inter  vos,  qui  usque  nunc  cum 
eonscientia  idoli,  id  est  etiam  nunc  sicut  ante  con- 
Tersionem,  pulantcs  idolum  esse  aliquid,  manducant 
cibum  idolo  sacrificatum,  quasi  idololhytum,  id  est 
quasi  per  conserrationcm  idolo  sanctificalum,  et  in 
8piritualeni  potentiam  mutatum.  Idolothytum  enim 
dicilur,  quasi  idolo  dalum.  Conscicntia  illorum  est 
idoli,  id  est  ab  idolo  possessa,  usque  nunc,  id  esl 
ctiam  poslquam  ad  fidem  acccsscrunt,  quia  necdum 
ab  errore  idoli  mentem  suam  penitus  abstraxerunt, 
cl  quaii  idolothytum,  id  est  quasi  idolo  consecra- 


f  Videte  autem  nc  forle  ha^c  licentia  yestra  offen- 
diculum  fiat  infirmis.  Si  enim  quis  yiderit  eum 
qui  habet  scientiam,  in  idolio  rccumbentem :  non 
ne  conscientia  ejus  cum  sit  infirma,  aedificabitur 
ad  manducandum  idolothyta,  et  peribit  infirmus 
in  tua  scientia  frater,  propter  quem  Christus  mor* 
tuus  est?  Sic  auiem  peccantes  in  fratres,  et  per- 
cutientes  conscienliam  eorum  infirmam,  in  Chri- 
stum  peccalis.  Quapropter  si  esca  scandalizat  fra- 
trem  meum,  non  manducabo  carnem  in  aeternum, 
ne  fratrem  meum  scandalizem  {Rom,  xiv).  > 
Yobis  quidem  licet  edere  de  carnibus  immolatis, 
quia  scitis  eas  esse  creaturam  Dci,  idolum  auiem 
nihil  esse.  Sed  videte  ne^forte  hwclicentia  witra  fiat 
offendiculum  infirmis  in  fide,  id  est  ne  generet  offen- 


tum,  manducant  cibum  illum  cum  reverentia  idoli;  ^  sionem  fratribus,  qui  adhuc  nesciunt  idolum  nihil 


et  sic  conscienlia  ipsorum  polluitur  contaminatione 
idoli,  iion  proptcr  cibum,  sed  propter  infirmitatem 
suam:  quia  infirma  est  in  fide,  dum  periciitantur 
ignari  in  vestra  scicntia,  dum  cibos  quos  a  vobis 
coinedi  vident,  comcdunt  excmplo  vestro  vel  aucto- 
ritate.  Mystice  vcro  Corinthii,  quoniam  studiosi  iit- 
terarum  Grxcarum  erant  et  nmatores  philosophiae, 
dogmala  philosophorum  quasi  idolis  immolata  co- 
inedebanl  (infra  x).  Quae  tamen  fortasse  Isedere  non 
poterant  eos  qui  plenam  scienliam  veritatis  acce- 
perant.  Qui  auleni  in  Christo  minus  eruditi  fuerant, 
si  imitarentur  eos  Icgentes  lalia,  et  illis  adhuc  stu- 
diis  operam  dantes,  vulnerari  poterant,  et  diversp- 
rum  dogmalum  variis  erroribus  implicari.  Sic  ergo 
lleri  polerat,  ul  inde  laRderenlur  indocli,  nnde  qui 
perfeclam  scicntiam  habebant,  laedi  nequibant.  Sed 
quoniam  charitas  non  quaerit  quod  sibi  utile  est,  sed 
quod  multis,  ut  salvi  fiant,  abstinendum  nobis  est 
a  tali  cibo  doctrinae,  qui  nos  solos  aedificat  et  dele- 
ctat,  sed  proximos  offendit  el  laedit.  Sicut  enim  ser- 
rao  qui  pietatem  ct  jusliliam  el  veritatem  docet,  Deo 
immolatus  est,  id  est  Deo  consccratus ;  ita  et  sermo 
qui  ad  impietatem  ct  injustitiam  et  errorem  respicit 
idolis  immolatus  est.  Et  qui  eum  recipit,  quasi  ido- 
lis  immolala  comedit.  Sed  juxla  priorem  sensum, 
videamus  scqucntia. 

c  Esca  autem  nos  non  commendat  Deo.  Neque 
i  enim  si  manducavcrimus,  abundabimus ;  neque  si 
I  non  manducaverimus,  dclicicmus.  » 

Infirmi  lieduntur  nostra  comcslione.  Sed  nos  non 
commcndat  Deo  esca  illa,  quia  non  ideo  placemus 
Dco,  quod  escam  idolis  immoialam  comcdimus  pro 
co  quod  nobis  hanc  esse  licitam  novimus,  et  idcirco 
respuenda  cst  talis  csca.  llac  enim  contempta,  nou 
ulique  dccrit  quod  edatur.  Si  autem  sumpta  fuerit, 
non  abundabit  ila  ut  nihil  ulira  requiralur.  Ac  per 
hoc,  ut  diximus,  abjicienda  est,  cum  sit  fratribus 
scandalum,  et  nos  sinc  illa  possimus  vlvere.  Yel  non 
commcndat  nos  Deo,  ut  per  hanc  simus  acceptabi- 
liores  ei,  quia  si  manducaverimus  eamy  non  idcirco 
abundabimus  in  bono,  ut  sufficiat  nobis  ad  salutem, 
nequc  si  non  manducaverimus,  ideo  deficiemus,  id  cst 
non  minuctur  nostrum  meritum  apud  Deum. 


«sse.  Per  hoc  quod  dicit,  ne  forte^  osiendit  quod  ex 
liccntia  eorum  potest  infirmis  fratribus  offendicu- 
lum  contingere  et  non  contingere.  Et  per  hoc  iimuit, 
quia  ubi  nullum  est  offendiculum  alicui,  possunt  uti 
licitis  ;  ubi  vero  est  offendiculum,  ostendit  omnino 
abstinendum.  Cum  enim  prava  aestimatio,  in  quan- 
tum  sine  peccato  valet,  ab  intuentium  mentc  noii 
tergitur,  cunctis  mala  credentibus  per  exemplum 
culpa  propinatur.  Unde  et  plerumque  contingit,  ut 
qui  negligentcr  de  se  mala  opinari  permiitunt,  per 
semetipsos  quidem  nulla  iniqua  faciant,  sed  tamcn 
per  eos  qui  se  imilati  fucrint,  multiplicius  delin- 
quant ;  el  ideo  recte  nunc  isti  qui  cibos  immundos 
sine  sui  pollutione  comcdere  poterant,  admonentur 
ne  sua  hac  comestione  scandalum  tentationis  fra> 
tribus  infirmis  moveant.  Nam  possunt  inde  fratribus 
scandalum  faccre.  Si  enim  quis  infirmus,  nondum 
sciens  idolum  nihil  esse,  viderit  eum  qui  habet  re- 
ctam  scientiam,  qua  novit  idolum  nihil  esse  recum- 
bentem  in  idolioy  id  est  comcdentem  cum  infidelibus 
carnes  immolatas  in  praesentia  idoli,  nonne  exemplo 
periti  conscientia  ignari,  cum  sit  infirma^  aedifica- 
bitur,  id  est  erigetur  ad  manducandum  idolothyta^ 
id  est  quasi  ab  idolo  sanctificata,  putans  illic  aliquid 
grati»  esse,  quia  peritum  fratrem  vidil  ea  comede- 
re  nec  horrere  ?  Quomodo  enim  putalis  simulacris 
decipi  posse  homines,  quae  a  Christianis  honorari 
pulant  ?  Nam  pagani  dicunt  in  cordibus  suis :  Quare 
jy  nos  rclinquamus  deos  quos  Christiani  ibi  nobiscum 
colunt  ?  Et  infirmi  fratres  provocantur,  ut  non  solum 
ibi  manducare,  sed  et  sacrificare  desiderent.  Ido- 
lium  est  locus  in  quo  idolis  immolatur,  ct  infirmus 
8i  quemlibet  doctum  viderit  ibi  cum  infidelibus  ede- 
re,  putabit  eum  intelligere  cibos  illos  aliquam  san- 
ctificalionem  ab  idolo  sumpsisse,  et  tali  menle  inci- 
piet  illos  comedere,  et  ita  peribit  infirmus  frater  in 
tua  scientia^  quem  viderit  taliter  recumbentem,  pe- 
ribit  infirmus,  si  conlra  unius  Dei  fidem  comederit 
de  sacrificatis,  peribit  in  tua  scientia,  id  est  tua  pe- 
ritia  illum  occidet,  dum  a  te  fieri  viderit  quod  ipse 
aliter  intelligit ;  et  tu  eris  occasio  mortis  ejus,  pro- 
pter  quem  Christus  ut  rcdimeret  mortuus  est.  In  tua 
scientia,  quam  te  dicis  habere,  ut  scias  quia  nibil  esC 


«03  HERVEI  SURGIDOLENSIS  MONACIII  W1 

laolum,  et  animo  cogiUs  Deum,  et  sic  recumbis  in  A  «  sum  apostolus,  sed  tamen  vobis  sum.  Ifam  sigia- 


idoiio,  in  bac  scientise  perit  inQrnius;  et  ne  contem- 
nas  inflrmum  propter  Yitium  in  quo  infirmus  est, 
audi  quia  frater  est,  si  firmus  es,  cura  fratris  iniir- 
roitatem,  et  ne  etiam  fratrcm  contemnas,  adjungo, 
proptcr  quem  Christus  niorluus  est.  Quem  si  vis 
contcnmere,  prctium  ipsius  attende.  Considcra  qui 
mortuus  est  propter  ipsum,  et  non  negligas  Chri- 
stum  propter  inflrmum,  cum  infirmum  debeas  dili- 
gere  propter  Christum.  Yos,  inquit,  exemplo  vcstro 
duciiis  in  eirorem  infirmos,  quod  non  est  lcve  pec- 
catum.  Quia  sie  peccantes  in  fratres  et  exemplo  ve- 
•tri  operis  percutienteSf  id  est  isedentes  conscientiam 
eorum  infirmam^  peccatis  in  Chrittum  qui  pro  iilis 
mortuus  est,  et  cujus  membra  iili  sunt :  et  ideo  no- 
lite  Iioc  peccatum  contemnere,  si  non  vultis  deleri 
de  libro  vitae.  Nolite  putare  quod  in  homines  pecce- 
tls  tantum,  et  ideo  leve  sit,  quia  taliler  in  Deum  pcc- 
calis,  cujus  mcmbra  destruilis.  Vcl  sccundum  alios 
codices,  in  Christo  peccatis.  Per  boc  enim  quod 
charitalis  aemuli  non  estis,  qua  Christus  vos  libcra- 
vit,  peccatis  in  Christo,  non  iii  Christum.  Quia  juxta 
bunc  sensum,  in  Cbristum  peccare,  cst  Christum 
ncgare;  in  Cbristo  autem  peccare,  est  in  his  quae 
Cbristi  sunt  peccare.  Nam  sicut  qui  sub  Icge  est,  in 
lege  dicitiir  peccare  {Rom.  ii);  ita  et  qui  sub  Christo 
sunt,  in  Christo  dicuntur  pcccare.  Et  quia  per  prae- 
dictam  comestionem  pcccando  in  fralrcs,  peccatis 
in  Christum  vcl  in  Christo,  propter  hoc  si  esca  mea 


c  culum  apostolatus  mei  vos  estis  in  Domino.  > 

Incipit  se  proponere  in  exemplum,  ut  sicat  ifM 
abstinct  a  licitis  pro  scandalo  fratrum,  ita  et  iliili- 
ciant,  quasi  dicat  :  Abstinete  ab  boc  licito  propler 
frairum  ulilitatcm,  quia  ego  babeo  liberUtem  acd- 
piendi  stipendia,  et  tamcn  non  accipio  propter  alio* 
ruin  saluiem.  Et  hoc  est  quod  increpative  dictt  per 
iuterrogationem ;  non  sum  liberf  id  esl  nonne  UbertM 
est  mihidata  sicut  caeteris  apostolis,  accipere  slipeii- 
dium  ex  bonis  vcstris?  ct  non  sum^  id  est  noDne  Wk 
apostolus,  ut  ct  niihi  liceat  quod  apostolis?  Vcre  wa 
apostolus.  Quia  nonne  Christum  Jesum  DomtnuM  a^ 
«Irum  vidi  in  via  vel  in  templo  ?  Acsi  dicat  :  Lilw 
sum  accipere,  quia  sum  aposlolus.  Apostolus  sam, 
quia  Christum  vidi.  Apostolum  se  comprohat,  qQ':a 
occasione  pseudopra^dicatorum  minus  de  eo  sentie- 
bant ,  et  ad  hoc  comprobaiidum  dicit  se  Christum 
vidisse,  quia  quidam  dicebanl  illum  non  essc  apo- 
stolum,  quia  nunquam  viderat  Christum.  Sive  Ul)e- 
rum  se  dicit,  quia  nullius  aliquid  concupivit,  oec 
in  adulatione  docuit.  Apostolus  autem  cst ,  id  est 
missus  a  Christo  diccntc  sibi  :  c  Ego  ad  geittes  mit- 
tam  te  {Act.  xxii).  >  Vidit  cuim  iilum  non  adhoc 
roortalcm,  sed  jain  clarilicatum,  quando  coustitotttS 
cst  ab  ipso  aposlolus,  ut  per  lioc  palesccrct  dignitu 
aposlolalus  ejus.  Vcrc  inquit,  suin  apostolus,  quit 
vos  cstis  opus  mei  apostolatus.  ^'onne  cnim  rof  opu» 
meum  eslis  in  Domino  ?  id  est  nonne  ego  apostolus 


I 


scandalizat  fratrem  meum,  id  est  ofTendit,  et  a  bono  q  }|oc  opcratus  sum,  ut  vos  sitis  in  Domiiio?  Etsi  o/ttft 

id  esi  Judaiis  non  sum  apostolus,  vobis  tamen  sum^ 
qiii  per  me  crcdidistis.  Qui  dc  Judaeis  crediderant, 
et  lcgcm  adhuc  carnaliter  obscrvabant,  hunc  esse 
nogabani  apostoluin,  quia  ipse  libcra  voce  praedi- 
cabal  legem  amplius  carnaliter  non  oportere  ser- 
vari.  Caeteris  eniin  apostolis  propter  scandalum  ab 
liac  re  dissimulantibus,  bic  alitcr  doccre  videluitur, 
cl  ideo  ab  iUis  Judaeis  non  recipicbatur.  Vobis,  in« 
quit,  sum  apostolus.  A^am  siguaculum^  id  est  signum 
et  iudicium  apo&tolatus  inei  vos  estis  per  me  ere- 
dentcs  in  Domino,  IldC  est,  fonna  apostolatus  mei 
quasi  similitudo  sigiili  cxprcssa  in  vobis  apparet, 
duin  babetis  ea,  qux  alii  lidclcs  pcr  alios  apostolos 
babcnt. 

c  Mea  defensio  apud  cos  qui  mc  interrogant,  haeo 
c  cst.  > 

Ilaec  scilicel  defensio,  quain  dixi,  est  mea  apud 
eos  qui  me  inlerroganl,  utrum  siin  aposlolus,  id  est 
ostendo  iilis  Hdem  et  religiosam  veslram  convcr* 
sationem,  quam  me  docente  conseculi  estis,  sic- 
qiic  per  opera  defcndor  essc  apostolus  contra  cos» 
qui  boc  negabanl  de  me ;  ct  iia  pcr  vos  aposto- 
lus  esse  comprobor  apiid  illos  qui  inde  dubilabanl, 
ideoque  non  convenil  ul  ct  vos  inde  dubitctis. 

c  Nunquid  non  habemus  polcstalcm  mandticandi 
c  el  bibcndi?  Niinquid  non  habcnuis  polestalcm  so- 
c  rorcm  mulicrcm  circiiinducendi,  sicut  ct  canti*rl 
c  aposloli  el  fralrcs  Doniini  ct  Ccuhas?  Aut  solus 


proposito  disturbat,  non  manducabo  camem  in  ater- 
num,  id  est  nunquam  manducabo  carnem  ullam, 
sed  semper  ab  esu  carnis  abslinebo :  non  quod  esca 
sil  mala,  sed  ne  fratrem  meum  scandalizem  tali  co- 
niestione.  Sic  et  vos  debctis  agcre.  Nam  sicut  uxo- 
rem  licct  babere,  sed  si  fornicata  fuerit,  abjicienda 
est;  itaet  carnemlicet  edere,  sed  si  idoUs  oblaU 
fuerit,  respuenda  est.  In  Untum  enim  charitati  stu- 
dendum  est,  ut  et  Ucita  pro  illicitis  siiit  abjicienda, 
ne  obsint  fratri.  Typice  autem  in  eo  quod  dictum 
est :  Videte  ne  forte  hcec  licentia  vestra,  etc.  usque, 
propter  quem  Christus  mortuus  est,  videtur  Aposto- 
ius  sub  aliis  verbis  dicere :  Ne  legas  pbilosophos, 
|K)ctas,  oralores,  nec  in  eorum  lecUone  requiescas, 
ne  tali  modo  fratrem  infirmum  perdas.  Ncc  nobis  D 
blandiamur,  si  in  bis  quae  suut  scripta,  non  credi- 
mus,  cum  aliorum  conscientia  taliter  vulneretur,  et 
putcmur  probare,  quae  duin  legimus,  non  reproba- 
mus.  Alioqui  quale  eril  ut  aesUmemus  Apostolum 
cjus,  qui  vescebatur  in  idolio,  conscientiam  compro- 
basse,  et  eum  dixisse  perfectum,  quem  sciret  de 
idolotbytis  manducare  ?  Absit  ut  ore  Cbristiano  so- 
net  Jupiter  omnipotens,  et  mi  Hercule,  et  mi  Ca- 
stor,  et  caetera  magis  portenta  quam  numina, 

CAPUT  IX. 

I^    c  Non   sum   liber?  non  sum  apostolus  ?  Nonne 

*  Ghristum  Jesum  Dominum  nostrum  vidi?  Nonne 

opus  meum  estis  vos  in  Doinino?  ctsi  aliis  non 


COMMENT.  LN  EPlStOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR 


89S 


ii  BaniaDas   oon  habcmus  potestaiem  hoc  A  gregis  lacte,  id  est  de  cibis  ejiis  temporeis  accipie- 


Ddi?  > 

supra  dixi  me  esse  liberum,  quia  mtnquid 
inei  non  habemus  potestatem  manducandi  et 
quae  nostra  sunt?  Hahemus  utiquc  hanc  po- 
a,  sicut  cseleri  apostuli.  Potestatero  habemus 
to,  non  jussionem  hujus  rci,  quia  Dominus 
I,  non  jussit  prsedicatoribus,  ut  accipercnt 
5,  ut  si  qui  cos  non  acciperet,  majorem  inde 
3m  acquireret  (Matth.  i;Luc,  ix,  10);  sicut 
litatem  laudavit,  non  prsecepjt,  ad  cumu- 
iriae  eorum  qui  eam  servaverint  (Matth. 

nunquid  non  habemus  potestatem  circumdu' 
9bis  sororem  mutierem  ?  in  praedicalione,  id 
istianam  et  sanctam  mulierem,  ut  roinistrct 
i  facuUatibus  suis?  Nunquid  non  possumiis 
:ere  si  volumns,  quemadmodum  cceteri  apo^ 
fratres  Domini  et  Cephas  ?  id  est  Jacobus  Al- 

Thadseus,  qui  fuerunt  cognati  Salvaloris, 
ex  sorore  virginis  Mariae,  et  Pctrus  qui  est 
s  apostolonim  ?  Nam  nec  ipse  Petrus  rcfu- 
mptus  oblnios  a  feminis,  sicut  nec  Dominus 
;rat  {Matih.  xiii ;  Marc.  vi).  Mulieres  enim 
0  doctrinae  cooleslis  ministrabant  cis  ct  sum- 
3cr\'itia,  ut  non  indigerent  his  quae  ad  neces- 
vitse  hujus  perlinent.  Ideo  plus  erat  mulie- 
lamduccre,  quam  ab  auditoribus  alimenta 
"e,  qnia  raulicres  indumcnta  et  quaeque  ne- 

praebcbant  {Luc.  viii).  Nec  omnino  repre- 


bant.  Paulus  tamen  qui  haec  loquitur,  suis  stipendiis 

militabat,  et  de  fructu  vinese  a  se  plantatae  non  ede- 

bat,  nec  de  lacte  potabat  gregis  quem  pascebat. 

Nullam  enim  in  praesenti  vita  retributiouero  sumere 

volebat,  ut  in  futuro  saeculo  plenam  de  omnibus 

mercedem  reciperet.  Qui  praemissis  similiiudinibus, 

suluiit : 

c  Nunquid  secundum  hominem  'haec  dico?  An  et 

lex  haec  non  dicit?  Scriptum  est  enim  in  lege 

Moysi  :  Non  alligabis  os  bovi  trituranti  {Deut. 

XXV ;  /  Tim,  v).   Nunquid  de  bobus  cura  cst 

Deo  ?  An  propter  nos  utique  haec  dicit?  Nam  pro- 

pter  nos  utique  scripta  sunt.  Quoniam  debet  in 

spe  qui  arat,  ararc,  et  qui  triturat,  in  spe  fructus 

percipiendi.  > 

Dico  quia  milcs  debet  a  rege  stipendia  consequi, 
et  agricola  de  friictu  vineae  carpere,  et  licet  humanis 
similitudinibus  utar,  nunquid  tamen  hasc  dico  secun- 
dum  hominem  ?  id  est  nunquid  sequor  in  his  huma- 
nam  similitudinero  ?  An  et  lex  Dei  hasc  quae  dico  non 
dicit  ?  Utique  dicit  haec  eadem.  Scriptum  est  enim 
in  lege  Moysi  {Deut.  xxv) :  Non  aliigabis  os  bovi  tri^ 
turanti,  id  est  non  prohibebis  praedicatorem  viverc 
de  praedicatione.  Concordare  monstrat  supradictas 
rationes  divinae  sententiae,  ut  intelligamus  quia  non 
sine  causa  respuit  accipere  sumptus,  quando  tot 
documentisostenditet  dandum  et  accipiendumesse. 
Sed  ne  ad  litteram  accipiatur  haec  sententia ,  sub- 


e  judicabatur  hoc,  maxime  apud  Judaeos.  Et  q  jungit  :  Nunquid  de  bobus  cura  est  Deo?  Quod  non 

sic  intelligitur,  tanquam  non  ipse  pascat  animalia 
bruta,  et  volatilia,  qua;  non  serunt,  neque  mctunt, 
neque  oongregant  in  horreum ;  sed  quia  ei  cura 
non  est  praecepto  moiiere  hominem ,  quomodo  bovi 
suo  consulat.  Nunquid  ergo  de  bobus  cura  est  Dco, 
ut  de  his  in  lege  praeciperet?  An  vropter  nos  utique 
qui  sumus  boves  ejus,  hac  dicit  ?  Nos  enim  tritu- 
ranius,  id  est  in  area  miindi  serris  notrae  praedi- 
cationis  comminuimus  paleas  infldelitatis  et  vitio- 
rum,  et  separamus  ab  eis  grana  fldei  caeterarumque 
virtutum ,  vel  credentes  ab  infldelibus  tanquam  a 
paleis  grana  discernimus.  Et  ideo  jiistum  est  ut  non 
prohibeamur  ex  area,  quam  trituramiis,  cibos  su- 
mere.  Nam  propter  nos  uiique  sunt  hapc  scripta  in 


quit,  pot(!Stas  nonne  et  nobis  est  conccssa 
steris  aposiolis  ?  Aut  solus  ego  et  Barnabas, 
icet  nobis  c\  labore  manuuro  nostrarum  vt- 
m  habemns  potestatem  hoc  operandi?  id  est 
endi,  scilicct  stipendia  sumendi,  et  mulieres 
lucendi  ?  Nos  duo  soli  non  possumus  hoc 
cum  omncs  hoc  agant  ?  Non  repreheiidit 
ed  eorum  more  sibi  probat  licere  quod  eis 
turo.  Putabant  enim  nonnulli  Corinthiorum, 
in  liceret  ei  sumptus  accipere  sicut  cxteris, 
n  de  laborc  suo  vivcbat,  et  inde  minoris  eum 
is  aestimabant,  ncc  aposlolum  esse  credebant, 
i  apud  se  :  Quia  si  csset  apostolus,  stipendia 
;,  ut  omnes  apostoli.  Contra  quos  ipse  nunc 


%  ostcndens  se  csso  apostolum  et  potestatem  ^  lcge.  Et  vere  propter  nos  spirituales  boves.  Quoniam 


sumcndi  stipendia,  sed  nolle  sumcre,  et  ne 
olos  rcprehendere  videatur  quia  abstinet, 
it : 

s  militat  suis  stipcndiis  unquam?  Quis  plan- 
leam,  et  de  fructu  cjus  non  edit?  Quis  pascit 
in,  et  de  lacte  grcgis  iion  manducat.  > 
is  similitudines  humanaiconsuetudinisosten- 
onabilitcr,  quia  sibi  et  aliis  praedicaloribus 
cipere  suniptus.  Nam  et  ipsi  spiritualiter 
regi  miiitabant,  et  idco  a  Christianis  plc- 
nqnam  a  provincialibus  stipendia  sumcbant. 
:lesiam  quasi  vincani  planlabant ,  et  idcirco 
uejus  merito  comedebanLlpsi  gregem  ovium 
docrrina  veritatis  pascebant,  et  ideo  jure  de 


ille  qui  arat,  id  est  qui  corda  subjectorum  vomere 
pncdicationis  ad  fldem  aperit,  debet  arare  in  spe^  id 
est  sperans  fructum  sui  laboris  conscqui.  Non  quod 
haec  sit  ejus  intentio,  ut  propter  ejus  exspectatio- 
ncm,  id  est  temporalis  cibi  praedicet,  sed  quod  cer- 
tus  sit  non  defore  sibi  victum,  si  in  praedicatione 
laboraveriL  Siroiliter  et  qui  trituraty  id  est  grana 
disccrnit  a  paleis,  hoc  est  virtules  a  vitiis,  debet 
hoc  agcre  in  tpe  percipiendi  fructus  stipcndioriim. 
Ilistorialiter  quidem  flt  trituralio,  quando  boves  aut 
cqui  super  segetes  colleclas  et  in  area  collocatas, 
missi  fuerint  ad  eas  conterendas  et  graiia  excu- 
tieiida,  sicut  moris  est  in  quibusdam  regionibus. 
Prxdicatores  autem  quando  infidelium  corda  sciu- 


g99  nEUVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  900 

dunt  ac  vomerc  praeJicalioiiis  cxcolunt,  cl  ad  susci-  A  selis  nobis  aliquid,  pularelis  forsiun  vos  emisse 


piendum  fidei  semen  arant,  lunc  dcmum  terram  ad 
scnien  gratiae  accipienduro  prseparaut,  et  ab  inculta 
solltudine,  id  est  ab  incredulorum  mullitudine  se  - 
parani;  el  qui  prius  arant  in  conversione,  postea 
^iriturant  in  instruclione,  quia  per  assiddam  corre- 
clionem  et  instruclionem  non  localiler,  seil  mora- 
liler  boROS  a  malis  sequestrant.  Tamen  et  ante  lidcm 
triluralio  fit,  cum  ab  infidelibus  quis  per  susceplio- 
nem  fidci  separatur,  atque  post  fidcm ,  cum  in  ipsa 
Ecclesia  fit  intcr  bonos^  et  malos  qusedam  moralis 
discretio  per  praedicanlium  instructionem ,  et  de 
bac  Ecclesia  loquitur  nunc  Apostolus,  quae  fit 
quando  alii  respuunt,  alii  corriguntur,  aliis  in  pejus 
proficiunl. 


licentiam  prxdicandi,  et  nobis  minueretur  libertas 
arguendi.  Vel  si  debitos  sumptus  acciperemut»  jam 
pseudoapostoli  nostro  exemplo  libere  accipcrent,  et 
sic  in  prsedicatione  durarent.  Aut  si  mulierem  dr- 
cumduceremus,  inde  posset  oriri  non  bona  sospicio. 
Talibusque  modis  impediretur  cursus  evangdicae 
pra^dicationis. 

c  Nescitis  quoniam  qui  in  sacrario  operantiir, 
quae  de  sacrario  sunt,  edunt?  et  qui  altario  de- 
serviunt,  cum  altario  participant  ?  Ita  et  Dominus 
ordinavit  his  qui  Evangelium  annuntiantyde  Evau- 
gelio  viverc  (Matth.  x ;  Luc,  ix,  x).  > 
Iterum  redit  ad  probaiioncm,  modisque  omnibnt 
etiam  atque  eiiam  commendat,  quid  sibi  liceal  ct 


Si  nos  vobis  spiritualia  seminavimus,  magnum  B  tamen  non  faciat.  Licilum  est,  inquit,  mibi  sumptus 


«  est  si  nos  carnalia  vestra  metamus?  (Rom,  xv.)  Si 
«  alii  potestatis  vestrae  participes  sunt,  quare  non  po- 
«  tius  nos?  Sed  nqn  usi  sumus  hac  potestale,  sedom- 
«  nia  sustinemus,  ne  quod  offendicuium  demus  Evan- 
«  gelioDei.  i 

Adhuc  probat  per  rationes,  quia  iicet  stipendia 
sumere.  Si  nos^  inquit,  seminavimus  vobis^  id  est 
mchoavimus  primi  vestris  mentibus  spargere  spt- 
ritualia^  id  est  quai^  a  Spiritu  sancto  data  sunt,  et 
vestrum  spirilum  vivificant,  ut  fructificent  in  vobis 
sicut  in  bona  terra,  magnum  est  si  metamus  ad  sa- 
stentationem  nostri  corporis  vestra  carnalia  stipen- 
dia  ?  Quasi  dicat :  Non  est  magnum,  scd  minimum, 


ex  praedicatione  sumcre,  sicut  ministrantibus  apud 
Judaeos  in  sanctuario  licet  de  rebus  sanctuaiii  vi- 
vere,  quia  et  naturalis  ratio  hoc  habet,  ut  unus- 
quisque  inde  vivat,  ul)i  laborat.  Nam  nescitis  quo- 
niam  hi  qui  in  sacrario^  id  est  in  tabeniaculo  vel 
templo  operantur  sicut  ministri  et  artifices,  edunl  ea 
quas  sunt  de  sacrario,  id  est  quasdam  oblaliones  qua; 
offeruntur  in  eo  perlinentes  ad  ipsos  ?  el  nescitis 
quia  qui  altario  deserviunt,  sicut  saccrdotes  et  te- 
vitx,  participant  cum  altario  ?id  est  partem  accipiunt 
de  his  quae  offerunlur  in  allari,  et  sicut  antiqno 
more  apud  Hebrxos  antiquos  lixc  ficbant,  ita  et  Do^ 
minus  Jesus  ordinavit  in  Novo  Tcstamento,  id  esi 


si  tradentes  vobis  xterna,  percipiamus  a  vobis  tem-  ^  ralionabiliter  disposuit,  his  qui  Evangelium  annut^ 

i:.    1 :^^-: u..    u^^    : cz^i,:    ^,i_„.    :j j:.-^.     j^  mt n^  ..: :  j  ^.. -: 


poralia.  Item  a  minori,  probat  hoc  ipsum.  Si  a/tt, 
inquit,  sunt  participes  vestrte  potestatiSf  id  est  tam 
poteiiter  uiuntur  vestrls  rebus  ut  vosipsi,  quare  non 
potius  nos  id  agimus,  qui  vestrae  salutis  causa  fui- 
mus?  Qu£  sunt  autem  spiritualia  quae  seminavit, 
nisi  verbum  et  ministerium  sacramenti  regni  coe- 
lorum?  Qu£  vero  carnalia,  quae  sibi  licere  meterc 
dicit,  nisi  haec  lemporalia  quae  vitae  atque  indigen- 
ti;e  carnis  indulia  sunt  ?  Quae  potenter  ab  eis  su- 
mebant  eliam  aiii,  qui  non  eis  primo  Evangelium 
annuntiavorant,  sed  ad  eorum  ecclesiam  idipsum 
praedicantes  postea  venerant.  Unde  subjecit  :  Si  alii 
potestatis  vestrae  participes  sunt,  id  est  potestatis 
quae  prsedicaloribus  concessa  est  in  vos,  ut  utantur 
bonis  veslris,  cur  non  potius  nos?  Vel  istos  alios  in-  j^ 
teiligamus  pseudo  apostolos,qui  bona  eorum  devora- 
bant,  cum  nihil  utile  eis  contulissent.  Ecce,  inquit, 
probatum  est,  quia  potestatem  habemus  sumendi 
stipendia.  Sed  tamen  non  usi  sumus  hac  potestate^ 
id  est  non  accepimus  sumptus  ut  poteramus.  Tunc 
enim  quis  utitur  sua  potestate,  quando  quidquid 
pcrlinet  ad  ilium,  accipit,  et  a  nullo  suae  potestatis 
vult  abstinerc  debitG.  Nos  vero  non  ita  fecimus,  sed 
omnia  sustinemus,  id  cst  famem  et  silim  et  nudita- 
tcm  libentissime  toleramus ,  ne  demus  aiiquod 
offendiculum  Evangelio  Chrislif  id  est  ne  per  nos 
Evangelium  impedialur  currcre.  Minus  enim  curre- 
ret  ad  cor  vestrum,  si  suspicaremini  nos  illud  prae- 
dicare  propter  conimodum  terrenum.  Vei  si  dedis- 


tiant,  id  est  prcedicant,  de  Evangelio  vivere^  id  est  vi- 
ctum  habere,  ut  expediiiores  sint,  cum  de  corporali 
cibo  solliciti  non  fuerint.  Hoc  ordinavit,  id  est  tati 
ordine  disposuit  Dominus,  ut  danles  spiritalia,  su- 
merent  carnalia,  quando  dixit :  « In  eadeni  domo 
manete,  edentes  et  bibentes  quae  apud  ilios  sunt, 
dignus  est  enim  operarius  mercede  sua  (Luc.  x).  i 
Non  quod  ideo  quisque  debeat  evangeiizare  utman- 
ducet,  sed  ideo  manducare  ul  evangelizet.  Nam  qui 
propterea  evangelizat,  ut  manducet,  vilius  habet 
Evangelium  quam  cibum.  Postquam  vero  multis  si^ 
mililudinibus  et  exemplis  alque  rationibus  et  aucto- 
riiatibus  cstendit  Apostolus  sibi  licere  necessaria 
sumere,  subjungit,  dicens : 

(  Ego  autem  nullo  horum  usus  sum.  Non  aulcm 
«  scripsi  haec,  ut  ita  fiant  in  me.  Bonum  est  enim 
«  mihi  magis  mori,  quam  ut  gloriam  mcam  qub 
«  evacuet.  Nam  elsi  evangelizavero,  non  est  mibi 
«  gloria.  Necessiias  enim  mihi  incumbit.  Vae  enim 
«  mihi  est,  si  non  evangelizavcro.  Si  enim  volens 
(  hoc  ago,  mercedem  habeo;  si  aulem  inviius, 
«  dispcnsatio  mihi  credila  est.  Qu;e  esl  crgo  merces 
«  mca  ?  ut  Evangelium  praedicans  sine  sumptu  po- 
(  nam  Evangclium,  ut  non  almlar  potcslalc  mca  in 
(  Evangelio.  > 

Tol,  inquil,  cxemplis  et  aucloritatibus  constat  mc 
licenter  posse  siipendia  sumerc.  Sed  tameu  ego  non 
sum  usus  aliquo  horum  exemplorum  vel  auctorita- 
tum  sive  rationum,  ut  facerem  quod  facere  his  possc 


901 


COMME.M.  IN  EPISTOLAS  PaULI.  —  IN  EPIST.  I  Ali  COH. 


m 


demonstror,  id  esi  ut  ex  praedicatione  sQmptiis  et  A  hoc  sibi  evangelizari,  ut  id  evangelisls  qnasi  Ten- 


Alimenta  percipercm.  NuUo  horum  usus  sum,  Sed 
nec  uti  volo,  quia  non  idco  scripsi  h<Bc  licerc  miiii, 
ut  ita  nunc  fiant  in  me,  id  est  ut  amodo  mihi  ncccs- 
saria  qu;eque  dcnlur  a  sui>ditis ;  et  si  cgo  proptcr 
alioruiu  salutein  a  dclntis  sumplibus  et  neccssariis 
omnibus  abstinui  et  abslineo,  saitem  tanto  exemplo 
Yos  ab  immolatis  carnibus  abslincte,  iic  multos  fra- 
trum  prxcipitelis  in  interitum.  Ob  hoc  etiam  nolnit 
Apostolus  accipere  sumptus,  ne  csset  forma  merce- 
nariis  ct  pscudoapostolis.  Erant  enim  jam  multi,  qui 
occasionom  habere  cupiebant  acquircndi  tcrrcna 
[a/.,  stipendia]  et  vcndcndi  Evangelium,  quibus 
earo  voleiis  imputare,  victum  manibus  suis  quaesivit. 
Sed  et  propterca  noluit  a  discipulis  stipcndium  vcl 
aliud  quid  suincre,  ne  per  hoc  acciperent  tiduciam 
deiinqiiendi,  ct  vigor  evangclicx  auctoritatis  in  illo 
lorpesceret.  Parccbal  ctiam  in  hoc  illis,  ul  noii  esset 
eis  oneiosiis,  si  de  bonis  corura  viverct.  Nolo,  in- 
quil,  ut  h:rc  ila  liant  in  mc.  Nam  magis  bonum  est 
tnihi  »iori,  id  est  mngis  opto  mori  quam  suslinore  ut 
quis  dando  evacuet  (jloriam  vteam,  quam  pro  bac 
abstinenlia  habere  volo  in  Christo  apud  Dcum, 
compatiens  intirmis,  dum  niliil  ah  eis  sumo.  Vere 
taliter  evacuaretiir  et  inanis  fierct.  Nam  si  ideo 
evangelizavero  ut  hwc  ila  fiant  in  me,  id  est  :  Si  pro- 
pterea  evangclizavero ,  ut  ad  illa  perveniam  ,  et 
iinein  Evangelii  in  cibo  et  potu  ct  vcstitu  coUocavero, 
nonestmihi  ^/oria  apud  Deum,  sed  ex  eorum  nu- 


B 


derc  vidcantur.  Hanc  mihi  eligo  mercedero,  ut  gra- 
tis  poiiam  in  auditorum  roentibus  Evangelium,  «I 
non  abular  in  Evangelio  potestate  mea^  qua  Dominus 
concessit  accipiendo  stipendia,  ne  quod  impedimen^. 
tum  generem  Evangelio.  Si  enim  stipendia  sume- 
rem,  unde  Evangclium  impediretur  et  tardius  iret, 
jam  meae  potestatis  abusio  fieret,  quoniam  sumendc 
illa,  conlra  hoc  ad  quod  polestas  ipsa  fuit  mihi  cod«* 
ccssa,  facerem.  Hactenus  multifarie  demonstraviC 
licerc  sihi  sumptus  accipere,  quos  tamen  non  acci- 
piebat.  Jam  vero  quia  infirmitatS  hominum  compa- 
tieiis  a  debitis  sumptibus  abstinebat,  osteudunt  se- 
quentia,  cum  dicit : 

f  Nam  cum  liber  essem  ex  omnibus,  omnium  me 
servum  feci,  ut  plures  lucrifacerem.  £t  factus 
sum  Judxis  tanquam  Judaeus,  ut  Juda:os  lucraier : 
his  qui  sub  lege  sunt,  quasi  sub  lege  essero,  cum 
ipse  non  essero  sub  lege,  ut  eos  qui  sub  lcge  erant» 
lucrifacerem :  his  qui  sine  lcge  crant,  tanquaro 
sine  lege  essem,  cum  sine  lege  Dei  non  essem, 
sed  in  lege  Christi  essem,  ut  lucrifacerem  eos  qui 
sine  iege  erant.  Factus  sum  infirmis  inflrmus,  at 
infirmos  iucrifacercm.  Oronibus  omniafactus  sum, 
ut  omnes  facerem  salvos.  Omnia  autem  facio 
proptcr  Evangelium,  ut  particeps  ejus  efBciar.  • 
Haiic,  inquit,  solam  mercedem  in  hac  vita  quaeio, 
ut  gratis  minislrero  cunctis  Evangeliuro.  Nam  cum 
essem  liber  ex  omnibus,  id  cst  cum  sic  ab  omnibus 


inero  sum,  de  quibus  dictuin  cst :  c  Quia  reccperunt  p  essem  separatus,  ut  nihil  iliis  debcrem,  nec  uUius 

inerccdero  suam  {Malth.  vi).  >  El  quarc  non  est 

mihi  gloria  ?  Quia  nccessitas  sustentandae  hujus  vit» 

incumbit  mi/it,  iit  ideo  evangelizcm,  quia  unde  vi- 

varo  non  habeo,  ut  acquiraro  temporalem  fructum 

de  praedicatione  aeternorum.  Sic  enim  jaro  necessi- 

tas  in  Evangclio  crit,  non  voluntas.  Et  vere  necessi- 

tas  incunik  l,  quia  rai  mihi  est  si  non  evangelizaverOy 

id  est  malo  mco  non  evangelizabo,  quia  fame  crucia- 

bor,  ct  undc  vivani  non  liabebo.  Vere  non  est  gloria 

evangelizarc  pro  corporis  neccssitate.  Nam  si  hoc 

ago  volens,  hoc  est  sine  ulla  vitu^  hujus  fulcicndae 

ncccssitaie,  apiid  Dcum  habeo  mercedem  gloriae  sem- 

piternac.  Sed  si  invitus,  id  est  cogente  ncccssitate  id 

facio,  dispensalio  est  mihi  credita^  ut  aiiis  dispen- 


mcrita  mc  possent  ad  lioc  deducere,  ut  illis  verburo 
vitae  ministrarem,  sponte  me  inciinavi  ut  a  Domino 
exaltarer,  et  me  servum  omnium  feci^  sicut  ipse  Do- 
minus  dixerat :  c  Quicunque  volucrit  in  vobis  pri- 
mus  esse,  erit  omnium  servus  (Matth,  xx ;  Marc, 
ix).  I  Liber  eram  ex  omnibus,  id  est  nulli  quid- 
quam  debens,  cum  nihil  ab  aliquo  susccpissem, 
unde  sibi  obnoxius  essem  ad  exhibendam  servitu- 
tcm ;  et  tamen  pro  Christo  me  feci  servuro  omniumy 
ut  commodis  omnium  dcscrvirem ;  et  hoc  ideo,  vl 
plures  ad  fidem  convertendo  lucrifacerem^  id  est  hi- 
crum  eos  pnedicationis  meae  facerem,  el  idcirco  me 
modilicavi  omuibus.  Quia  factus  sum  Judwis  tan^ 
quam  Judteus^  id  est  ila  compassus  sum  eorum  cae- 


scm  Evaiigeiium  ad  profecturo  eorum,  ego  autem  D  citati  el  miseriae,  ac  si  Judaeus  cssem,  et  in  eadem 


mcrccdem  illam  apud  Dcum  gloriosam  non  habeam  ? 
Hoc  enim  loco  taiis  dispensator  intelligitur,  qui 
alienum  dispenset,  unde  ipse  nihii  accipiat.  Digpen- 
satio  est  mihi  crcdita  tanqiiam  invicto  servo,  ut 
tanquain  al.enum  erogein,  ct  nihii  inde  capiam  prac- 
ter  ciburia,  quae  non  de  parlicipatione  regni,  sed  ad 
siisteiilaciiiuin  iniscrx  serviiutis  dantur  extrinsecus. 
Ei  quia  si  volciis  cvangclizo,  mcrccdem  apud  Deum 
habeo,  ergo  qua:  est  merces  mea,  quaiu  de  praedica- 
tione  habere  cupio,  cum  nullain  inde  mcrcedem  tcr'- 
renam  recipere  velim  ?  Haec  scilicct  est  nierces  mea, 
ui  cgo  Evangelium  prcedicans  sine  sumplu,  ponam  in 
cordibus  hoininum  Evangelium,  id  est  ut  non  sit 
credeutibus  siimpluosum  Evangelium»  nc  putent  ad 


caecitate  et  roiseria  curo  cis  detinerer.  Hoc  est  di- 
cere  :  Quanlum  dolorem  ac  sollicitudincm  hab(*r«m 
de  infldclitate  et  ignoraniia  et  morte  mea,  si  rem 
ipsam  sicut  essel  animadvertere  posscm,  tantum 
habui  de  Judaeis,  ui  Judxos  lucrarcr,  id  est  ut  sic 
ad  fldcm  eos  adducerem,  subvenieus  eis  siciit  mihi 
subvenire  Tcllem,  et  his  qui  sub  iege  sunt^  id  est  Sa- 
maritanis  vel  praedictis  Jiidaeis  factus  sum,  quasi 
sub  lege  essem,  id  est  misericorditer  eis  condolui,  et 
eos  a  jiigo  servitutis  eripere  laboravi,  sicut  mihi 
rccte  vellem  condoleri  et  me  eripi,  si  unus  cx  illb 
esscm.  Ita  pcr  compassionero  misericordiae  factus 
sum  eis  quasi  sub  lege  essem,  cum  ipse  non  essem 
sub  lege  senrilitery  id  est  cum  eam  nou  servartBi 


903 


IIEaVEl  BLRr.lDOLENSlS  MONACni 


Mi 


cariiariter,  «r  tam  pia  condcscensione  luerifaeerem»  A  id  6st  eis  qui  siib  lege,  et  illis  qul  sine  lefce  erant, 


id  est  lucrum  Cbristo  acquirerem  eo$  qui  iub  lege 
erant.  Nequaquam  doctor  egregius  ut  quasi  Judxus 
fieret,  ad  perfidiam  erupit,  nrc  quasi  sub  lege  essct, 
ad  carnale  sacrificium  rediit;  sed  condescendendo 
appropinquavit  infldclibus,  non  cadendo,  ut  videlicct 
singulos  in  se  suscipiens,  et  se  in  singulos  transli* 
gurans  compatiendo  colligcret,  et  impenderct  illis 
ea  quae  impendi  sibi  ab  aliis  recte  voluisset ;  el  tanto 
unicuique  crranti  concurrcret,  quanto  salutis  cjus 
modum  ex  propria  consideratione  didicisset.  Non 
rediit  ad  camale  sacrificium,  ut  iliud  exbibendo  pu- 
taret  se  aliquid  juslificaiionis  aut  salutis  iude  con- 
sequi.  Alioqui  propler  vitandum  scandalum,  Hiero- 
solymis  veterem  sacrificiorum  morem  servavit  {Act, 
xxi).  Neque  simulando  fecit  hoc,  ut  nonnulli  puta- 
verunt,  sed  secundum  liberam  sentenliam  suam 
qi^a  dicit :  i  Circumcisus  qui  vocatus  est  ?  >  (supra 
vii)  non  adducat  praeputium,  id  est  non  sic  vivat 
quasi  praepulium  adduxerit,  sicut  alio  loco  dicit : 
f  Circumcisio  tua  prxputium  facta  est  (Rom.  ii).  > 
Secundum  hanc  scntentiam  fecit  illa,  quae  non  in- 
telligentibus  et  parum  attendentibus  finxisse  putatus 
est.  Judaeus  enim  erat,  et  circumcisus  vocatus,  no- 
luit  adduccre  prsepulium,  id  est  noluit  ita  vivcre  ac 
si  circumcisus  non  esset.  Hoc  cnim  jam  in  polestate 
babebat,  et  sub  lege  quidem  non  erat,  sicut  illi  qui 
eam  serviliter  custodiebant,  sedtamen  in  legeChristi, 
quae  est  et  ipsa  quam  Judaei  tenebant,  erant,  ut  li- 


se  testatur  Apostolus  congruisse  per  mifericonliain 
scilicet  et  compassionem,  non  per  versipellem  si- 
mulalionem,  id  est  ut  eo  modo  subveniret  caroali 
Jud;co  vel  pagano,  quomodo  sibi  ipsi  si  hoc  esMt, 
subvcniri  tecte  voluisscti  portans  utiqueeommlii- 
firmitatcin  in  compassionis  simiiiludinem,  non  bl' 
lens  in  mcndacii  fictione,  sicut  continuo  sequitliret 
dicit :  Factui  $um  infmms  iufirmus,  ut  infiTmot  Im- 
crifacercm.  Hinc  enim  loquebatur,  ut  etiam  omnia 
illa  superiora  dicerct.  Sicut  ergo  qiiod  factus  cst 
infirmis  infirmus,  non  eratmendacium,  sicetcaetera 
quae  pracmisit.  Quam  eniin  dicit  iiifiriuitatem  suam 
erga  infirmos  fuisse,  nisi  compaiiendi  e!s  in  tao- 
tum»  ut  ne  videreiur  venditor  Evangeliiv  et  verbi 
B  Dei  cursum  apud  imperilos  in  malani  suspicionem 
decidens  impediret,  nollct  accipere  quod  ei  jure  Do- 
minicodebcbalur?  £o  enim  ipso  factusest  infirmnSf 
quo  potcstate  sua  uti  holuit.  Tam  niisericordi  sdli- 
cct  indulus  aflcclu,  ut  cogitaret  qucinadmoduffl  se- 
cum  agi  vellet,  si  et  ipse  ita  infirmaretur,  ut  posiel 
de  illis  per  quos  sibi  Evangclium  prxdicarelv»  si 
eos  videret  sumptus  accipcre,  quasi  mercimoniorom 
nundinas  suspicari.  Sic  ergo  illis  qui  corde  infirma- 
baiitur,  factus  est  infirmus  compassione  misericor- 
diae,  non  simulatione  faliacix.  Nam  et  qui  ministrat 
aigroto,  fit  tanquam  xgrotus,  non  cum  se  febret 
habere  mentitur,  sed  cum  aninio  condolentis  cop* 
tat,  qiiemadmodum  sibi  serviri  vellct  si  ipse  apgro* 


bere  adimpleret  eam.  Qui  vetera  ejus  sacramenta     tarct.  Juxta  quem  sensum  universaliter  subjungH : 


inter  Judaeos  cclebrans,  hoc  modo  iila  usque  ad  ccrti 
temporis  dispensationem  a  Deo  jussa  essc  commen- 
davit,  et  a  sacrilegis  sacris  gentium  distinxit.  Nam  et 
in  hoc  factus  cst  Judaeis  tanquam  Judaeus,  et  sub 
lege  positis  tanquam  snb  lcge  essct,  quia  hoc  Hiero- 
solymis  fccit,  et  alibi  Timolheum  circumcidit  (Acl. 
xvi),  et  a  cibis  quos  lex  prohibet  abstinuit  inter  Ju- 
daeos,  ac  semper  apud  eos  de  lege  et  prophetis  dis- 
putavit,  asserens  eorum  testimoniis  adventum  Chri- 
sti.  Qui  universa  haec  et  his  similia  idcirco  facicbat, 
ut  eos  qui  de  Icge  crant,  Christo  acquireret,  non  ut 
aliquid  justificationis  jam  in  iliis  caeremoniis  xsti- 
maret.  Qui  et  subjungit :  Ei%  qui  sine  lege  erant,  id 
est  gentilibus,  factus  sum  tanquam  sine  iege  essem^ 
cum  non  essem  sine  lege  Dei,  sed  essem  in  lege  Cfiri- 
sti^  ut  lucrifacerem  eos  qui  sine  lege  erant,  In  eo 
quippe  factus  est  gcntilibus  tanquam  gentilis,  quod 
pr%putium  rccipit,  quod  indificrcnter  permisit  vesci 
cibis  quos  damnant  Judaci,  quod  cis  assensus  est  se- 
cundum  physicas  rationes  mundum  csse  factum  a 
Deo,  et  hujnsmodi  condesccnsionibus.  Notandum 
quod  Judxos  sub  lege  dicit  esse,  se  autem  in  lege, 
paganos  vero  sine  lege.  Aliud  cst  autcm  esse  sub 
lcgc,  ct  aliud  in  lege.  Qui  cnim  sub  icge  est,  secuii- 
dum  lcgem  agitur ;  qui  vero  in  lcgc  cst,  secundum 
legem  agit,  et  ille  servus  est,  hic  autem  liber.  Qui 
vero  siue  lege  est,  ab  omni  servilule  divina  alienus 
est,  ut  sicul  onager  in  solitudine  (Job  xxiv:  Jer.  ii) 
pracscntis  saeculi  male  libcr  vivat.  Utrisque  autcm, 


Omnibus  omnia  faclus  sum^  utomnes  facerem  salwts, 
Quasi  dicat  :  Quid  diutius  per  partes  enumerarea 
singula  ?  Breviter  coniprehendo,  omuibus  omnia  fa- 
clus  sum,  id  est  quasi  omnium  scctarum  essero. 
Omnibus  omnia  factus  est,  non  mentientis  actu,  sed 
compatientis  aficctu,  id  estnon  omnia  mala  omnium 
fallaciter  agendo,  scd  alioruin  omnium  malis  omni- 
bus  tanquam  si  sua  essent,  miscricordis  medicins 
diligeiitiam  procurando.  Cogitabit  enim,  ut  homo« 
in  cis  vitiis  etiam  se  csse  potuissc,  unde  cupicbal 
alios  lil)erare;  et  ila  subvcniebat  illis,  sicut  siLi 
vellet  subvcniri,  si  ipse  in  eisdcm  viliis  esset.  In  se 
enim  personas  omnium  pic  transfigurans,  ex  semet- 
ipso  discebat  qualiter  unicuique  misercri  debuisset, 
0  quatcnus  hoc  singulis  impenderct,  quod  sibi  ipse, 
si  ita  esset,  impcndi  recte  voluisset.  Ita,  inquit,  me 
contempero  omnibus,  r.on  qiiod  mihi  errorcs  et  vi- 
tia  eorum  placeant,  scd  omnia  haec  praedicta  facio 
coiiformans  ine  uincuiciiic  propter  Evangclium^  vl 
particeps  cjus  efficiar^  id  cst  ut  particeps  fiam  iionae 
intentionis,  quani  habct  Evaiigeliuin  erga  salutein 
hominum.  Vel  omnia  qu:e  dixi  facio  erga  sin^tilos 
quosque  proplcr  Evang(  liuni,  iit  possim  eis  illud 
dulciter  inferre,  et  cgo  fiain  particeps  remuncralio- 
nis  ejus. 

€  Ncscitis  quod  hi  qui  in  stadio  currunt,  omnes 
c  quidem  currunt,  scd  uiius  accipit  bravium?  Sic 
i  currite  ut  comprebendatis.  Oniiiis  enim  qui  in 
c  agonc  coniendit,  ab  omnibus  se  abstinet.  Et  illi 


M6  C03fMExNT.  LN  EPIST0LA8  PADLK  --  IN  EPIST.  1  AD  COR.  906 

f  quidem  ut  romiplibileiii  eoronam  accipiant,  oos  a  ut  ilii  ^ui  io  arent  ludaolur,  nudi  sunt,  iU  et  nos  a 

mundanis  rebus  spoUatl  esse  debemus,  ut  amandu 


lantem  incomiptam.  > 

Idcirco  oronia  facio  propter  Evangelium,  quia  non 
aliter  ero  particeps  ejus.  Necesse  enim  mihi  est  ut 
omnia  qu»  facieuda  sunt,  faciam,  et  ab  omuibus  a 
quibus  abslinendum  est,  abstineam,  quoniam  aliter 
Evangelii  coronaro  el  rerounerationem  babere  noa 
potero.  Quod  evidenter  apparet  in  bac  similitudine 
quaro  nunc  propono.Nuilus  enim  in  stadio  bravium 
accipit,  nisi  qui  omnia  quse  facienda  sunt  fecit,  et 
hoc  omnes  mundana  cunsuetudine  potestis  sdre. 
Qiiia  aii  nesciiii  quod  hi  qui  curruni  in  stadio,  om" 
ne$  quidem  currunt,  $ed  unus  accifnt  bravium?  Licet 
enini  oroiies  ibi  sir.t  in  cursu  et  labore  similes,  ta- 
incn  omnes  iuaniier  currunt,  praiter  illum  solum 


nihii  possideamus  iu  hoc  saecuio,  quia  nec  maligni 
spiritus ,  coutra  quos  est  nobis  lucta ,  quidquam  ui 
eo  proprium  possident.  Nudi  ergo  cum  nudis,  id 
est  nibil  possideotes  cum  nihil  possidentibus  luctari 
debemus,  si  eis  succumbere  noiumus.  Armis  tamen 
yirtutum  indui  studeamus,  quibus  et  protegamur, 
et  adversarios  feriamus.  Sicque  pugiles  et  luctatores 
imitemur,  qui  se  intantum  ab  omnibus  agoui  suo 
iioxis  abstinent,  ut  et  nocturnam  poUutio2.em,  quae 
per  somnum  accidere  soiet,  diligenier  cavere  stu* 
deant,  ne  per  hanc  moUiores  in  cerumine  ilant.  Ei 
iHi  quidem  abstiiient,  et  pugilantur  ut  corruptibilem 
coronam  ex  floribus  contextam  cum  Uude  et  mer- 


qui  accipit  bravium,  quod  cst  prxmium  cursus.  Sta-  ^  cede  cito  perituram  acdpiant;  nos  autem  ob  hoc  ab- 


dium  aulein  constat  centnm  viginti  quinque  passi- 
bus.  Sed  hoc  loco,  sive  minus,  sive  magis  longitu- 
dinis  habeai,  vocatur  stadium  illud  vise  spatium,per 
qaod  usque  ad  metam  quamdam  soiebat  fieri  cur- 
sus«  ut  postquam  veniretur  ad  meum,  esset  stan- 
dum.  Unde  sudium  a  stando  nomen  accepiL  fira* 
vium  autem  genus  est  palmae,  vel  praemium  quod 
currentibus  proponitur.  Omiics  currunt,  sed  unus 
qui  currcndo  caeteros  vincit,  accipit  bravium,  quia 
fecit  omnia  quae  pcrtinent  ad  cursum,  et  abstinuit 
ab  omnibus  quae  inipediunt.  Sic  et  ergo  bravium 
iupemae  remunerationis  adipisci  non  potero,  nisi 
omnia  quae  currentibus  facienda  sunt  fecero,  et  ab 
omnibus  quae  contraria  suiit  al)stinuero.  SimiUter 
et  unusqnisque  vestrum  de  se  seniiat  et  legitime 
currat.  Nam  omnes  quidem  curnint,  sed  unus  ac- 
cipit  bravium.  Currunt  enim  Judaei,  currunt  baere- 
:ici,  currunt  noiinuUi  Christiani  qui  ad  viiam  non 
sunt  praedcsUnati,  quia  omnes  isU  In  fine  praemium 
sperant  se  adcpiuros,  et  ad  illud  tendunt  per  vitae 
pneseiitis  sudium.  Sed  unus  praedestinatorum 
Christianorum  popdus  qui  iegitime  currit  accipit 
bravium,  quoniam  sola  uniuseorum  quisuntcor- 
pus  Christi  palinam  conscquitur,  et  quia  non  om- 
nes  qui  currunt  accipiunt  bravium ,  ideo  sic  currite 
faciendo  quae  ad  cursum  pertinent,  et  viundo  quas 
impediunt,  ut  eomprehendatis  iUud.  Cautos  et  expe- 
ditos  vos  esse  convenit  in  currendo,  ne  forte  con» 


stinemus  et  pugnamus  ut  incorruptam^  id  est  aeier* 
nam  percipiarous  coronam,  et  iddrco  diligeiaiores 
esse  dttbemus,  quibus  uon  terrenis  et  marceiitibus 
floribus,  sed  aetema  conseru  gemmis  in  modum 
regii  diadeioatis  corona  spiriuUs  servatur. 

c  Ego  igitur  sic  curro,  non  quasi  in  incertum  : 
sic  pugiio,  non  quasi  aerem  verberans.  Sed  ca- 
stigo  corpus  roeuro  et  iu  servitutem  redigo  no 
forte,  cum  aliis  praedicaverim,  ipse  reprobus  ef- 
ficiar.  > 

Seipsum  proponit  Apostolus  cxUris  inexemplum. 
Quandoquidem ,  inquit ,  in  sUdio  vitae  praesentis  esl 
nobis  cursus  et  cerUmen,  atque  victori  proposiU 
est  incorruptibilis  et  aetcrna  corona,  igitur  ego^  qui, 
sicut  supra  dictum  est,  omnia  propter  Evangelium 
faclo,  sie  curro,  id  est  Um  legitimc,  Um  alacriter» 
Um  expedite  cursum  boni  operis  exsequor,  ut  noit 
quasi  in  incertum  tendam,  quia  certus  sum  de  co- 
rona.  Ule  enim  currit  in  incertum,  qui  Ulia  facit, 
ut  ex  quibusdam  sperare,  et  ex  quibusdam  possit 
desperare.  Sed  ego  ex  omnibus  quae  post  conver- 
sionem  feci,  certitudinem  bonae  spd  tenens,  non 
curro  velut  in  incertum,  sicut  illi  qui  cunrunt  ad  sae- 
cuUre  bravium,  nec  si  poterunt  iUud  acdpere  sunt 
cerU,  ego  sic  fmgno  contra  dialiolum,  ul  non  sim 
quasi aerem  verberanStid  est  nou  inaniter  pugno  sio- 
ut  Ule,  qui  jacut  ictus  incassum,  et  pro  hoste  ferit 
aerem.  Sdiieet  uon  verbis,  sed  rebus  contendo. 


tingat  non  comprehendere  praemium  ad  quod  curri-  D  qul^  "on  sum  de  iUis  praedicaloribus,  qui  dicuiit  et 


tis.  Non  enim  omnes  comprehendunt  iUud.  Currite 
credendo,  sperando,  desiderando,  bene  operando, 
corpus  afiUgendo,  orando,  aroando,  etquibusque 
bonis  studiis  insistendo.  Ita  quidero  cst  de  bis  qni 
currunt.  Sed  de  bis  qui  pugilantur  audiarous.  Nam 
cursor  quisque  festinat  ad  braviiim,  sed  omnis  qni 
in  agone  contendit,  ab  omnibus  se  abstinet,  id  est  om« 
nis  pugU  qui  in  certamiiie  pugnat,  ab  omnibus  se 
abstinet,  id  est  ab  escis  et  caeteris  quae  impediunt 
agonem,  id  est  certamen.  Sic  et  omnis  Christianus 
qui  in  arena  hujus  muiidi  contra  diabolum  luctatur, 
ab  oninibus  quae  Cbristianum  ad  terram  implicant 
debet  abstinere.  Nam  et  ideo  chrismate  sumus  un- 
Cti,  quia  lucutorcs  sumus  efiecti ;  et  prouterea  sio* 
Vmtboi.  ClXXJiJ, 


non  faciuut  {Matth.  xxiii).  Quantumcuuque  enim 
praedicator  fundat  verba,  gladius  oris  ejus  non  per- 
venit  usqiie  ad  laesionem  hostis,  sed  vox  inanis  et 
otiosa  repuutur,  si  ipse  praedicationi  suae  coolra- 
rius  exisUt.  Quia  qui  aUter  facit  quam  praedicat, 
suspectos  facit  audientes  ut  de  promissis  dubitent ; 
et  ideo  maiuro  de  cordibus  eorum  non  vaiet  expd- 
lere,  nec  hostem  qui  in  eis  habiut,  hsdere.  Ego  au- 
tero  non  vacuos  ictus  verl>oruro  in  adversariuro  ja^ 
cto,  sed  ut  iUuro  possiro  laedere,  castigo  jejuuiis  et 
affliclionibus  corpus  meum,  ut  et  exemplum  al>sti- 
nentiae  dem  aliis  :  et  ideo  non  quasi  aerem  verbe- 
rans  pugno,  quia  dum  carnem  restringo,  ipsisabs- 
tinentiae  meae  ictibus  non  aerero,  sed  diabolumTer^ 


«n  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  M| 

bero;  ti  dum  hoc  quod  inlni  meest  subjicio,  extra  A  et  coelestem  escam,  quia  Deuro  peccatis  suis  offea. 

derunt,  ad  terram  promissionis  velut  ad  propositua 
bravium  pervenire  non  potueniut.  Nolo  enim  m 


positum  adyersarium  ferio.  Corpus  vero  castigare, 
ost  jcjoniis  reprimere  illud»  et  ea  itii  dare,  quae  ad 
vitam  proHciant,  non  ad  luxum.  Corpus  meum  per 
abstiiicntiam  castigo^  ne  piT  lasciviam  insolescat,  ei 
in  semiutem  illud  redigo^  ut  non  perflciat  suam,  sed 
spirilus  voluiitatem  :  et  in  omnibus  serviat  spiritui, 
non  repugnet.  Ideo  sic  corpiis  refreno,  ne  forte  si 
aliter  egero,  contingat  quod  adhuc  contingere  po- 
test,  quandiu  siim  iii  bac  mutabili  vita,  sciiicet  ne 
eum  cgo  aliis  pradicaverim^  et  in  partem  electionis 
iUosper  doctrinaro  meam  adduxerim,  ipse  malevi- 
dendo  efficiar  reprobus,  id  est  a  Deo  reprobatus,  et 
a  gaudiis  coelcstibus  qu»  pnedico,  alienus.  Certe 
jam  de  hoc  Apostolo  voce  l^minica  dictum  fuerat, 


ignorare,  id  est  nolo  ut  ignoretis,  o  fraires,  quonim 
patres  nostri^  id  est  Hebraei  antiqui  institutorcs  no- 
strae  fidei  et  moralitaiis,  omnes  tam  boni  quam  mali 
cum  egrederentur  de  iOgypto,  priusquam  mait 
transirent,  fuerunt  sub  nube  {Num.  ix ;  Exod,  im), 
quae  non  sinebat  exercitum  iOgyptiorum  ad  eos  ae- 
cedere,  et  significabat  praesidium  svpernae  protectio- 
nis,  et  omnes  pariier  mare  transierunt  {Exod.  xiv), 
in  quo  |)ersecutoies  eorum  perierunt,  ei  omneu  m 
Moyse^  id  est  in  ducatu  Moysi  bapiiuUi  suni  in  nkt 
et  in  mart,  quia  submersis  hostibus  suis  erepli  suot 
a  morte,  quod  nobis  praestat  baptismus  ;  et  purgati 


c  quoniam  vas  clectionis  mihi  est  {Act.  ix),  >  et  ta-     sunt  a  peccatis  prioribus,  ut  ultra  non  impouren- 


roen  adhuc  ipsc  castigans  corpus  suum,  metuit  ne 
reprobetur,  licet  supra  dixerit,  sic  curro,  non  quasi 
in  incertum.  Ita  enim  cerlus  est  de  praemio,  ut  ti- 
meat  iilud  amittere  :  et  ita  metuit  amiltere,  et  cer- 
tus  sit  de  co.  Et  cum  iste  quem  Deus  vas  electionis 
esse  tcstalur,  sic  metuat  reprobus  fleri,  quid  de  no- 
bis  miseris  erit,  qui  nullam  adhuc  Dei  vocem  de 
electione  nostra  audivinius,  et  jam  in  otio  quasi  de 
securitate  torpemus?  Omnia  enim  quae  nunc  de  se 
dixit,  ideo  loculus  esl,  ut  nos  similiter  agere  suo 
exemplo  doceret,  scilicet  ut  sic  strenue  cursum  rc- 
cti  operis  ageremus,  quateiius  de  perceptione  futuri 
prsemii  spem  certam  haberemus;  et  sic  cum  anti- 


tur  illis  :  et  mundati  ab  ignorantta  Del,  quae  preme> 
bat  omnes  gentes,  ut  rdonei  forent  accipere  diTinam 
legem.  Baptizati  sunt,  quia  signum  baptismi  acce- 
pcrnnt,  quod  tantumdem  valKit  eis  creJenlibus, 
quantum  valet  nobis  ipse  baptismus,  et  deinde  oi»- 
nes  siniiliter  i>oni  ac  mali  manliucaveruni  eamdem 
escam  spiritalem  (Exod,  xvi),  id  est  maniia  spirituali 
virtute  paratum.  Omnes  eaindem  escam  comede- 
runt,  quia  non  aliam  salvandi  etaliam  perituri  man- 
ducavciunt,  sed  omnes  eamdem.  Simiii  modo  et 
omnes  bibcrunt  eumdtm  {txod.  xvii),  non  tliversuro, 
potum  spiritalem^  id  est  aquam  de  petra  prodoctan 
spirituali  gratia.  Manna  enim  ct  aqua  illa  dicunuir 


qoo  hoste  pugnaremus  castigantes  corpora  nnstra,  Q  nunc  spiritualis  cibuset  poius,quia  non  mundilege, 


iit  non  aere,  sed  ipsum  bostem  certis  iclibus  absti 
nentiae  noslrae  feriiemus,  ne  forte  per  subrepentia 
vilia  rcprobi  adhuc  efliceremur,  et  reprobationem 
adhuc  posse  contingere,  probat  exemplo  Judaeorum, 
cum  subjungit : 

CAPUT  X 
c  Nolo  enim  vos  Ignorare,  fratres,  quoniam  pa- 
c  trcs  nostii  omnes  sub  nube  fuerunt,  ct  omnes 
c  mare  transierunt,  et  oinnes  in  Moysc  baptizati 
sunt  in  nube  et  in  mari,  el  omnes  eamdein  escam 
spiritalem  manducavcrunt,  et  onines  eumdcm  po- 
tuin  spiritalem  biberunt  (iViim.  ix;  Exod,  xiii, 
XIV,  XVI,  xvii).  Bibebant  autem  de  spiritali  conse- 
quente  eos  petra  {Num.  xx),  peira  autcm  erat 


sed  Dei  virtute  siiie  eleinentorum  commistione  ad 
tempus  creati  sunt,  habcntes  in  se  figuram  corporis 
et  sanguinis  Domini.  Unde  et  maniia  vocatum  esl 
panis  angelorum,  quia  virtute  qua  angeli  subsistunt 
creatuni  est,  significans  eum  qui  ait  :  c  Ego  sum 
panis  vivus  qui  descendi  de  coelo  {Psai.  lxxvii; 
Joan,  VI).  I  Yel  eamdem  escam  corporis  Christi, 
quam  nos  in  pane  manducamus,  ipsi  manducave- 
runt  in  manna;  ct  eumdem  potum  sanguinis  Cbri- 
sti,  quem  nos  ex  calice  bibimus,  ipsi  bilierunt  ex 
petra,  eC  <d^  spiritualem  manducaverunt  eamdem 
qunm  cl  nos,  corporalem  vcro  alteram.  Quia  v  sibi- 
lem  escain  spiritualiter  inteiiexerunt,  spiritualiter 
esuricruui,  spiriluaiiler  gustaverunt,  ut  spiritualiler 


Chnstus.  Scd  non  in  pluribus  eorum  benepla-  ^  satiarentur.  Nain  et  nos  accepimus  visibilem  cil>um, 

sed  aiiud  est  sacranicntum,  aliud  virtus  sacramentl. 
Similiter  potum  spiritualem  perceperunt  eumdem 
quem  ct  nos,  nam  corporalein  ahum.  Sed  hunc  spi- 
ritualem  potum  non  undecunque  bibebani^  sed  de 
spiritali  pelra,  id  est  de  Chrislo.  Sicul  enim  cibus  et 
potus  ilie  fuit  spirilualis,  simili  ratione  fuit  petra 
spiritualis ,  quae  potum  manavit  spiritualcm.  Bibe- 
bant  de  petra  consequente  eos^  id  est  satisfaciente 
desideriis  eoruin,  quoniam  consecuia  est  eos  abun- 
dantia  su<e  largitatis,  prius  siti  confectog,  et  ad 
Moysen  clamantcs,'dum  satiavit  eos  sic,  ut  ainpliua 
tunc  non  qua^rcrent  potum.  Vel  sequebatur  eos  per 
desertum  petra  spir.talis,  quia  ubi  deficiebat  eis  hu« 
maoum  sudiagium,  adcrat  Christus.  Qui  'ideo  st> 


citum   est   Deo,  nam  prostrati  sunt  in  deserto 

{Num.  xiv).  • 

Hoc  namque  exemplum  de  priori  populo  ideo  pro- 
ponit,  ut  in  Christianoruin  populo  nullus  in  eo  solo 
eonfldens  quo  baptizaius  est,  et  escam  ac  potum 
corporis  et  sanguinis  Domini  pcrcepit,  putet  sibi 
Deum  parcere  si  peccavcrit ;  sed  tunc  omnia  haecco- 
gnoscat  sibi  profutura,  si  Deo  humiliter  obedire  per- 
severaverit.  Quasi  dicat :  Currere  et  pugnare  sicut 
ege  debet  omnis  Christianus,  quandiu  in  stadio  vitae 
morlalis  est :  et  inetuere,  iie  posl  oinnia  bona  quae 
diviniius  accepit,  fiat  adhuc  rcprobus,  nec  perveniat 
ad  bravium  pro  quo  currit,  sicut  vidcmns  quod  He- 
/frof/ gui  no8  prsBiigaraveranif  post  transitum  maris 


m  OMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.--IN  EP!8T.*I  AD  GOR.  Of» 

qiiebatur,  ut  ubi  bomo  defecisset,  ille  subveniret.  x  sancto  el  aqua.  Postea  ducti  aant  per  deserlani.  Si- 

militer  et  nunc  baptizait  omnes,  nondum  perfruentet 
promissa  patria  regni  c(clorum,sed  quod  non  yident 


Non  enim  petra,  sed  Christus  aquam  dedit.  Qui  et 
iiunc  similiier  suos  per  subsequent**m  gratiam  co- 
mitari  noii  desistit  post  bapiismum,  velut  post 
maris  traiisilum.  Bil)el)ant  de  petra,  sed  petra  erat 
Chrittus.  Non  est  dictum,  pelra  signiUcabat  Chri- 
iilum ;  sed,  petra  erat  Clirislus,  quia  sic  solct  loqui 
Scriptura,  res  sigiiiiicantes  lanquam  illas  qu»  signi- 
Gc^ntur,  appellans.  Omnia  eiiim  significantia  viden- 
tur  quodammodo  oarum  rerum  quas  significant  ge- 
rere  personas;  et  ideo  tanquam  lioc  esset,  dictum 
est,  petra  erat  Cbristus;  quod  utique  persubstan- 
tiain  non  hoc  erat,  sed  per  significalionem.  Propter 
Ormiutein,  petra  dictus  esl  Christus.  Qui  duobus 
lignis  crucis  afllxus,  profudit  ex  suo  latere  sacra- 


sperantes,  et  per  patientiam  exspectantes,  tanquam 
in  deserto  sunt.  In  quo  pascunlur  manna,  et  polan- 
tur  aqaa  de  petra,  id  est  corpore  et  sanguine  Chri- 
sti.  Nam  sicut  ille  populus  ante  transitum  maris  non 
potuit  manna  comedere,  sic  nemo  valet  ante  baptis- 
mum  corpus  Redemptoris  accipere.  Deinde  sicat 
Hebraeis  data  est  lex,  ita  fidelibus  ostenditur  subli- 
mitas  scientise  charitatis  Christi.  Sed  qui  post  h»e 
omnia  criminaliter  peccaverint,  ad  coBlestem  patriam 
noD  pervenieiit,  nisi  congruam  egerint  poeniteniiam ; 
sicut  Judaei  qoi  propter  culpas  suas  ad  terrafn  pro* 
missionis  non  perveneruiit,  scd  in  deserto  perierant. 


roenta  nostrae  salutis,  quibus  interior  sitis  nostra  B  etsi  enim  in  aliquibus,  non  tamen  in  pluribus  eorum 

potarelur :  sicut  petra  illa  bis  percussa,  dcdit  aquam 

«inde  popuius  iiie  saliarctur;  geraiiia  enim  percus- 

Kio,  duo  ligna  crucis  significat.  Ecce  omnes  pariter 

baec  omnia  Dei  beneiicia  consecuti  sunt,  sed  non 

omnes  pariler  ad  salulem  pervenerunt.  Quia  non  in 

pturibus  eorum  beneplacilum  est  Deo,  id  est  plures 

eorum  non  bene  placucrunt  Deo  post  h£c  omnia, 

aed  graviter  dispiicuerunt;  quod  inde  patct,  quia 

prostraii  sunt  in  deserto  (Num,  xi,  xiv),  nec  perve- 

nerunt  ad  tcrram  promissae  haereditatis.  Caveanius 

itaque  ne  et  nobis  similitcr  contingat.  Oninia  enim 

illa  beneficia  quae  ipsi  divinitus  acceperunt,  spiri- 

tualiter  sunt  eadem  quae  et  nos  accepimus.  iC)gy- 

ptum  namque  inierpretari  novimus  afOictionem,  vel  q 

affligentem,  vd  comprimenlem,  sive  tcnebras,  et 

saepe  poni  in  imagine  hujus  saeculi,  a  quo  spirituali- 

ter  recedendum,  ne  simus  jugum  ducentes  cum  in* 

ildclibus  (//  Cor.  vi).  Quod  fit  per  primum  calorem 

fidei.  Sic  entin  quisque  Jerusalem  coelestis  fit  civis 

idoneus,  cum  primum  huic  saecuio  renuntiaverit, 

quomotio  ilie  populiis  in   terram  promissionis  in- 

duci  non  potuit,  nisi  prius  ub  iOgypio  recederet. 

Scil  sicut  ille  non  inde  discessit,  iiisi  divino  praesi- 

dio,  ita  nemo  corde  ab  hoc  saeculo  averlitur,  nisi 

Dominicae  misericordiae  munere  praevenlus  et  adju- 

tus.  Quem  et  nul)es  protegens  comitatur,  quae  pro- 

cul  arccat  exercitum  iOgypliorum  sequentium,  quia 

caiechumcnus  pcr  fidem  quam  recipit,  habet  gra- 


beneplacuit  Deo.  Communia  fuerunt  omnibas  Ulis 
sacramenta,  sed  non  communis  gratia.  Ita  et  nunc 
baptismus  nobis  omnibus  communis  est,  sed  non 
virtiis  baptisini,  commune  nobis  est  sacramentam 
corporis  et  sanguinis  Domini,  sed  non  communis 
virtus  sacramenti.  Non  ergo  solis  saeraroeiitis 
confidamus,  quia  his  solis  ad  regnum  coeleste  non 
perveniemus,  si  bona  operari  neglexerimus,  aut  si 
Salvatorem  more  veterum  ofiendvTre  non  timueri- 
mus. 
c  Haec  autem  in  figura  facta  sunt  nostri,  ut  non 
simus  concupisceiites  malorum  sicut  et  iili  con- 
cupierunt  (Num.  xi) ;  neque  idololatrasefficiaminiv 
sicut  quidam  ex  ipsis,  quemadmodum  scriptum 
est :  Scdit  populus  manducare  et  bibere,  et  sar« 
rexerunt  ludere  (Exod.  xxxii).  > 
Judaci  post  maris  transitum,  post  angeiicum  ci- 
bum  et  spiritualem  potum,  quia  graviter  Deum  of  • 
fenderunt,  ad  promissam  baeredilatem  non  pervene» 
runt,  sed  in  deserto  perierunt.  Sed  haec  quae  de  iHis 
narrantur,  facta  sunt  tunc  in  figura  nostri,  qui  era- 
mus  fuluri,  qiioniam  in  illis  prxfiguratum  est  quod 
nos  si  post  baptismum,  si  post  Dominici  corporis  d 
sanguinis  cibum  et  poium  simlliter  peccaverimug, 
ad  coelpstem  patriam  non  pervcniemus;  sed  in  hoc 
sabcu^o  maliguo  morientes,  ad  pcenas  inferni  duce- 
rour,  qcas  poenae  illorum  praesignabant.  Caveamus 
igitur  similiter  ofTendere,  ne  talia  patiamur  in  veri- 


tiain  Dei  obumbrantem  velut  iiubem,  quae  non  sinit  D  ^te,  qualia  illi  pertulerunt  in  imagine.  Hwc  pnim. 


ad  iilum  accedere  pristinam  consuetudinem  vitio- 
rum,  quae  diabolo  instiganle,  subsequitur  ilhim,  sed 
in  aqua  baptismatis  exstinguitur  veiut  in  mari  Ru- 
bro.  Apte  enim  per  mare  Rubrum  baplismus  desi- 
gnatur,  sanguine  Christi  consecratus.  Mors  enim 
iCgyptiorum  in  mari,  significat  abolitionem  pecca- 
torum  in  baptismo.  Israelitae  transeunteSt  praesi- 
gnaut  cos  qui  nunc  baptizantur,  et  tali  mysterio  pa- 
tres  illi  oinnes  de  iOgyplo  egressi  fuerunt  sub  iiube, 
ct  omnes  mare  transierunt,  ac  in  Moyse  baptizati 
sunt  in  nul)e  et  in  mari.  Moyses  Christum  significat, 
nubes  Spiritum  sanctum,  mareaquam  baptismi.  Di- 
cuntur  ergo  in  Moyse  baptizati  in  nube  et  in  mari, 
v0ut  81  dicerentur  in  Chrisip  bapti^^ti  in  Spiriti^ 


ut  dictum  est,  facta  sunt  tn  figura  nostri^  ut  nos 
metu  poenarum,  quae  illis  acciderunt,  corrigaiiiury 
ut  nos  simns  concupiscentes  malorum,  id  est  concu- 
pitores  vitiorum,  sicut  et  illi  eoncupierunt^  per  coii- 
cupiscenttam  enim  desideraverunt  cibos  ^gypti, 
quos  reliqueraiit  dum  manna  pascerentur  coslitus 
misso,  et  pro  esu  carnium  flentes  murmuraverunt. 
Caveamus  et  nos  illccebras  gulae,  venlrisquae  inglu- 
viem,  ne  simiiibus  epularum  concupiscei.t  U  perca- 
mus.  Neque  idololatras  efficiamini  manducantes  in 
idolio,  sicut  quidam  ex  ipsis^  manducantes  coram 
vitulo.  Neque  idololatrae  efiiciamini,  id  est  non  aedi- 
ficetis  ad  idololatriam  exemplo  vestri  infirmam  fra- 
trum  conscientiam,  qui  videntes'  vog  in  idolio  re« 


•11 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHl 


91« 


eumbere,  puunt  qaod  ibi  ob  honorem  idoli   come-  A  sunl  aquae.  Anima  nostra  ]am  inanig  nauseat  i^ii. 


datis.  Noii  efficiamini  idololatrae,  sicut  factl  sunt 
non  omiies  Jutlaei»  sed  qiiidam  ex  ipsis  idololairas 
facti  sunt,  adoraiiies  vitiilum  aureiim,  duni  Moyses 
in  monte  qiiadraginta  diebiis  cum  Domino  morare- 
tur«  quemadmodum  in  Exodo  $eriptum  eii  {Exod. 
xcxii)  :  Sedit  pofmlui  ante  Titulum  munducare  et 
bibere^  el  cum  alacres  farti  ossent  ex  cibo  et  potu, 
iurrexerunt  tudere^  id  cst  ludos  faccre  in  viliili  ve- 
neratioiie.  Surrexenint  ludcre,  id  cst  coram  vitulo 
talure.  Vol  ludere,  id  est  vitulum  adorare.  Quid 
enim  lusui  pueriii  tam  simile,  quam  idola  colerc! 
Gavete  igitur,  ne  et  vos  similiter  coram  idolo  nunc 
seJeaiis  mandiicare  et  biberc,  et  inOrmos  excitctis 
adiusum  idololatri». 


per  cibo  isto  levissin^o.  Quaiiiobrem  misit  Dominm 
in  populum  ignitos  serpentes  {yum.  xxi).  •  lu 
enim  Gbristum  lentaverunt,  dum  loquerentur  contn 
Doniinum,  qiii  est  ipse  Gbristus,  et  contra  Moysen 
famulum  ejus,  propler  txdium  vije  longioris  et  h- 
boris  ct  penuriam  cibi  crassioris,  cum  velut  pro  ■!- 
bilo  manna  duccrent.  Ac  per  hoc  Ghristus  eompro- 
batur  esse  Dcus  qui  jam  ab  illis  est  lentatus.  Qui- 
bus  ipse  ad  signiflcanda  peccata,  quorum  veneu» 
iHvisibiliter  moriebantur,  visibilcs  serpentes  quilHis 
admonereniur  immisit ,  et  plaga  emciidatoria  mor- 
tes  animarum  mortibus  corporum  (iguravit.  Cavea- 
mus  ct  no8,  ne  Gliristum  siinili  modo  tentcrons,  lo- 
quentt*s  contra  eum  et  conlra  praelatom  quem  ipse 


c  Neque  fornicemur,  sicul  quidam  ex  ipsis  for-  B  nobis  dedit,  cur  nos  ediixerit  de  iEgypto,  id  est,  de 


c  tticati  sunt  {Num.  xxv),  et  ceciderunt  in  una  die 
ff  viginti  tria  millia.  Neque  tentemusGbristum,  sic- 
t  ut  quidam  eorum  tentaverunt,  et  a  scrpentibus 
c  perierunt  {Num.  xxi).  Ncque  murmuraveritis , 
c  sicut  quidam  eorum  murmuraverunt,  et  perierunt 
c  ab  exterminatore  {Judith.  viii).  » 

Neqiie  in  idololatriam  declineiuus,  postquam  de 
tenebtis  inQdelitatis  educti  sumus,  ut  ii!i  dcclinavc- 
runt,  postquam  de  iEgypto,  ubi  servierunt  idolis, 
fuerant  educli.  Neque  fornicemur  cum  paganis  inu- 
lieiibus  ne  per  eas  ad  cultuin  idoiorum  seducamur, 
iicut  quidam  ex  ipsis  fornicati  iunt  {Num,  xxv). 
cum  fiiiabus  Madian,  et  comederunt  de  sacrificiis 
earum«  adoraveruntque  deos  ipsarum ,  ct  hoc  fac- 
tum  est  consilio  Balaam.  Videte  ne  vos  siiuiiiter  G 
eonsiiiis  pseudoapostolorum  decipiamini,  qui  ves- 
tram  pernidem  moliuntur,  bicut  Ikilaani  lilios  Isracl 
perdere  machinabatur.  Nam  propter  liaiic  fornica- 
tiooem  r#ct(ierMJil  in  una  die  gladio  viginli  tria  millia^ 
quon;am  Moyses  statim  praecepit  judicibus  Israel, 
ut  occideiet  unusquisque  proximos  suos,  qui  ini- 
tiati  fueraut  Beelphegor,  et  occisa  cst  tanu  multi- 
tudo  eorum.  Ubi  praenguratum  est,  quo«l  etiani  vi- 
ros  iii  dilectione  et  iu  observantia  Decalogi  perf(*c- 
tos  et  in  fide  TriuiUtis,  si  fornicati  fuerint,  occidciit 
eos  in  judicio  fuluro  quasi  iii  una  dic  judices  Israel 
(^atth,  xix;  Ltic.  xxii),  id  est  Apostoli.  Naui  per  de- 
cera  iuteiligiturDecalogusIegis;  perviginti,id  estper 
geminationem  denarii  nuuieri,  expiiinitur  gemiiia 
dilectio,  quae  legeni  facit  implcri ;  per  tria,  fides 
TriniUtis;  permille,  pcrfectio,  et  iu,  siciit  dixinius, 
pcr  viginti  tria  millia  desigiiantur  illi,  qiii  in  dilc- 
clione  et  pneceptorum  divinorum  observantia  et 
flde  suiit  perfecti;  sed  caveant  fornicationein,  quia 
propter  hanc  solani  iu  iiifernum  caderc  possunt  in 
die  jiidicii.  Neque  leutemui  Chrinum^  dilli.leiilcs  de 
cjus  auxilio,  et  fastidientes  ejus  spirilualem  cibum, 
ne  malignis  spiritibus  perimendi  tradaniur,  iicnt 
quidam  eorum  tentaverunt  iilum,  et  a  ierpentibui 
perierunt.  Nam  sicut  Scriptura  refert,  txdcre  ctepit 
popuiuin  iuneris  ac  laboris,  locutusquc  contra  Do- 
niinuui  et  Moysen,  ait :  <  Gur  eduxisti  nos  de  iEgy- 
Jflo  ui  morcivmur  lu  soliiudiue?  D<:ci4  pauis,  iion 


tenebrosis  saeculi  voiuptatibus,  dum  aflligimur  la 
solitudine  conversationis  hujus,  et  penuriam  susti- 
iienius  corporaiis  victus,  cum  spiriulis  abundet;  et 
txdcl  nos  itineris  ac  laboris,  dum  pcr  patienliam 
diu  nolumus  exspectare  qiiod  non  videmus,  sed  cu- 
piinus  ad  rcgnuni  pervcniie  cito,  sine  laboris  ullias 
tolerantia.  Nam  cuni  per  multas  tribulaliones 
oporteat  iios  intrare  in  regnum  coelorum  {Act.  xiv). 
si  tribulationes  in  via  longanimiter  suflerre  respui- 
mns,  justo  Dei  judicio  tradeniur  ignitis  serpcnti- 
bus  {Judith.  VIII),  id  est  malignis  spiritibus»  qui  not 
igne  viiiorum  inOamment,  ct  animas  noslras  vene- 
no  |»eccatorum  inliciant  ci  exstinguant.  Notandom 
etiain  quia  sicut  Judaei  Ghiistufii  in  Moyse  contem- 
pserani,  sic  Gorinthii  coiitemncbant  eiim  in  Apos- 
tolo,  diim  niale  Inqiicrentiir  de  Apostolo  duce  sno, 
>icut  Jud»i  de  Moyse  {Exod.  xv.  xvi,  xvii;  Num. 
xiv ,  XVII ,  xix) ,  et  adco  iiun*c  tali  exi  mplo  vuH 
eos  conipesccre.  Qui  cl  addit  :  Neque  murmurate* 
ritii.  Muriniirabaiit  cnim  coiiira  majores  suos,  qui- 
lius  invidebant  charisinaia  mdiora,  vel  ctiam  coo- 
tra  ipsiim  Apf)sioliini.  Ne  luurinuraveritis,  Inqoit, 
tieut  quidam  eorum  murmuraverunt^  id  est  Injuste 
de  prsepositis  suis  conqnesti  sunt,  et  ideo  perkmmt 
ab  exterminaiore  {Judith.  viii),  id  estab  angelo  qui 
cxtra  terniinos  promissie  tcrrae  percussit  eos,  vei 
extra  terniiiios  sortis  clectoruin  misit.  Nani  Gore 
et  socii  ejus  ninrmuraverunt  contra  Moyscn  et 
0  AaroD  {Num.  xvi).  qnod  noii  divina  clectione,  sed 
quasi  pcr  seipsos  praelati  cssent  populo ;  et  idcirco 
sic  cxterm  iiati  sunt,  ut  vivi  descer.dcrent  in  inrer- 
nnm,  disrnpta  lerra  sub  pcdibns  eoruni.  Propler 
quod  et  sctiuenti  die  miinnuravit  contra  Moysen  et 
Aaron  niullitiido  filiorum  Israel,  dicens  :  c  Yos  in- 
lerfeiislis  populiini  Dei  {ibid),  >  et  ob  id  egrcssa 
est  Ira  a  Domino  in  eos,  ei  vastati  sunt  inccndio, 
fnerunique  qui  percussi  sunt  qnaluordecim  millia 
hnminnm,  absque  his  qui  perierant  in  scditione 
Goie.  ita  propter  murniurationes  suas,  quftbosfal- 
so  de  ifctoribus  suis  conqnerebaiilur,  perierunt,  et 
dc  medio  uiultitudinis  exleriniiiaii  sunt  per  angelum 
adniinistrantem  poenas  eorum.  Videte  ergo,  ne  et 
YOtf  similiter  coutra  me  murmuraiites,  Tel  oontrt 


«15  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  £PIST.  1  AD  COR.  914 

quoslibet  vobis  superiores  aiit  praelatos ,  SHnililer,  A  ^^  ^^  ^^  Adam  usque  ad  Noe,  secunda  a  No« 


imo  dcterius  pereatis.  Non  enim  est  ambiguuro,  il-  . 
los  pecrantes  plus  subjiciendos  tormeutis,  quibus 
peccantium  poenx  ad  hoc  reiatas  suut,  ne  pecca- 
rent. 

c  Ilaec  autem  omnia  in  figura  contingebant  iliis. 
c  Scripta  sunt  autein  ad  correptionem  nostram,  in 
f  quos  fines  saeculorum  devenerunt.  Itaque  qui  se 
c  existimat  stare,  videat  ne  cadat.  » 

Ita  post  niaris  iransiium  et  coelestem  cibum  pro- 
ptcr  varias  ofiensiones  suas  variis  modis  perierunt. 
Sed  h(cc  omnia  contingebant  iUi$  in  figura^  quia 
tunc  ligurabatur,  quod  pro  similibus  culpis  perire 
possumus  post  baptismum  et  corporis  Christi  sacra- 
nientuni.  Nain  quod  in  pluribus  eorum  non  fuit  be- 


usque  ad  Abrahani,  tertia  abAbraham  usqiie  ad  Da- 
Tid,  quarta  a  David  usqiie  ad  transmignitionem  Ba* 
byionis,  et  inde  quinta  usque  ad  adventum  Domini. 
Sexia  vero  agitur  ab  adventu  Domini]  usque  ad 
finem  saeculi,  quia  exterior  homo  tanquam  senectule 
corrumpitur,  qui  ekiam  vetus  dicitur,  et  interior 
renovatur  de  die  in  diem.  Inde  reqiiics  aempitema 
est,  quae  significatur  Sabbato.  Quia  ergo  fines  s»- 
eulorum  sic  devenerunt  in  nos,  id  est  sa^cularitas  in 
nobis  decrevit  et  finiri  coepit,  ideo  turpiiis  erii  si 
jam  ultra  peccaverimus.  Post  haec  salubris  admo- 
nitio  subditur  :  Quoniam  Israelitae  post  accepta  di« 
vinitus  beneficia  ceciderunt  in  varias  of  ensiones , 
per  quas  perire  merueruiit,  et  casus  Israelitanim 


neplacitum  Deo,  ct  prostrati  sunt  in  deserto,  praeti-  B  praefiguravere  casus   Christicolarum  atque  omnia 


guravit  quod  nunc  in  populo  Christianorum  c  luulti 
quidem  sunt  vocati,  puuci  vero  electi  {Matth.  xx). 
Lata  enim  via  quae  ducit  ad  perditiouem,  et  mulli 
sunt  qui  vadunt  per  eam  (Matth,  vii),  iiec  in  illis  be- 
Deplacitum  est  Deo.  Quod  illi  mala  concupierunt,  et 
corde  in  i£gyplum  rGdierunt  figurabat  quod  carna- 
les  Christiani  erant  mala  desideraturi,  et  meiite  ad 
sxculi  relicta  viiia  redituri.  QuoJ  quidara  ex  illis 
i^!oIolalrae  facti  sutit,  quod  quidam  fornicati  sunt, 
quod  quidam  Christum  tentaverunt,  quod  quidam 
inurmuraverunt,  significabat  quod  quidam  ex  Chri- 
stianis  erant  in  idololatriam  casuri,  et  quidam  for- 
nicaturi,  et  quidam  Christum  tentaturi,  et  quidam 


quae  tunc  iliis  acciderunt,  scripta  sunt  ad  correpiio- 
nem  nostram,  itague  guicungue  $e  exi$timat  $tare^ 
id  est,  statutum  rectitiidinis  haliere,  videat^  id  est 
sollicitus  sit  ne  cadat^  id  est  ne  labatur  in  culpam 
gravem,  quia  justus  septies  cadit  in  levem  et  re- 
surgit  (Prot^.  xxiv).  Videat  ne  cadat,  dum  se  stare 
putat.  Uoc  maxime  ad  eos  ex  Corinthiis  dictum  est, 
qui  prsesumenteb  de  sua  scientia,  qua  licitum  esse 
noverant  omnia  edere,  infirmis  fratribus  scandalo 
eraiit;  et  pufabant  se  aliqiiid  profecisse  ex  doctrina 
pseudoapostolorum,  unde  facti  erant  deteriores,  at^ 
que  judicabant  Apostolum,  cum  ipsi  essent  rei  Su- 
perbiani  igitur  eorum  auiputat,  ne  per  haiic  in  va- 


niurniuraluri,  ct  invisibiliter  poenas  eorum  passuri.  ^  rias  culpas  siciil  Judxi,  coriuant,  qiiia  et  Apostolo 


Uiidc  non  omncs  illi,  sed  quidam  ei  ipsis  memo 
rantur  hxc  mala  fecissp,  quia  ncc  oinnes  Christiani, 
scd  qiiidam  similia  nunc  faciunt;  et  qui  modo  vetu- 
stas  illorum  culpas  imitantur,  necesse  est  ut  et  pce- 
nas  ipsoruiu  patiantur.  In  figura  ergo  contiiigebant 
iHis  haec  oinnia.  Sed  $cripta  $unt  ad  correpiioneni 
no$tram,  id  cst,  ut  corrigamur  auditis  culpis  et  poe- 
nis  eorum,  atque  caveamus  esse  de  illis  qui  similia 
faciuiUet  patiuiUur.  Iii  Ugura  coniingebant  omiiia 
sub  Ycteri  Tcstaincnto,  ct  ideo  jam  uon  opus  cst  ut 
cuin  re^  mauifestas  agimus,  rigurarum  prienuntian- 
tium  cclcbralioiii  serviamus,  id  est  ut  Sabbala  cu- 
stodiamus  et  ciborum  difTercnlias  ct  his  similia. 
Sod  tamen  scripla  sunt  proptcr  nos,  ct  ideo  magna 


superbe  detr^hentes,  Christum  tentabanf.  MuUos 
etiain  alios  qui  futuri  erant,  reprimit  ab  elatione 
perniciosa,  dum  hois^atur  ut  stans  observet  nc  ca- 
dat,  id  est  ne  peecato  consentiat,  vel  ne  alium 
poccare  faciat  {0$ee.  xiii).  Volunlate  enim  siia  ra- 
dit  qui  cad.t,  sed  volunlale  Dei  stat  qui  stat,  aut 
rcsurgit. 

c  Tentatio  vos  non  apprehendat  nisi  humana.  Fi- 
c  dclis  aiuem  Deus  est  qui  non  patietur  ves  tentari 
c  supra  id  qiiod  poU^stis,  sed  faciet  etiam  cum  ten- 
c  latione  proveutum,  ut  possilis  sustinere.  i 

Stans  vidcat  ne  cadat.  Non  quod  penitus  sine 
casfi  perseverare  possit.  Scd  boc  saltem  videte  ut 
tcntatio,  id  est  peccati  delectatio,  vo$  non  apprehen- 


iiobis  cura  sunt  legenda  et  iHlelligeiida,  et  in  magna  0  dal,  id  est  rationem  vcstram  in  consensuro  oon  tra- 


auctoritate  habenda.  cum  propter  nostram  utilita- 
tem  sint  scripta.  Viiia  quoque  et  lorinenta  vcterum 
scripta  sunt  ad  correptionem  nostram,  in  guo$,  id 
est  in  nos  devenerunt,  id  est  decliiiaveruiit  fines 
$(eculvrum,  quia  in  uliiina  aetale  sumus,  et  tot  exem- 
plis  priorum  magis  corrigi  debemus.  Alioqiiin  poena 
illorum  geininalitur  nobis ,  quia  major  notilia  lcgis 
magis  reum  facit  eum  qui  eam  non  custodit.  Fines 
aulem  saeculorum  tanquam  sencclus  veteris  hominis, 
cum  totum  genus  humanum  tanquam  unum  homi- 
nem  constituerimus,  sexta  aetate  significalur,  qua 
Doroinus  venit.  Sunt  enim  aetates  sex  etiam  in  uno 
homine,  infantia,  pueritia,  adolescentia,  juventus, 
gra^itatt  senectus.  Prima  igitur   humani  generis 


hat,  nisi  humana,  id  est  nisi  de  hislevihus  peccatis, 
sine  quibus  humana  vita  non  potest  duci,  vel  non 
daemoniaca,  sed  huinana  tenlatio  vos  apprehenda^ 
Nam  humanum  quidem  est,  in  corde  tenlationen 
perpeti ;  daemoniacum  vero  est  tentationis  certaniine 
et  in  operalione  superari.  Item  aliud  sapere  qnam 
se  res  habct,  humana  tentatio  esl.  Uujus  autem  vel 
illius  vel  suam  ipsius  amaiido  sententiam,  vei  invi- 
dendo  melioril  us  usque  ad  praecidendae  communio- 
nis  et  condendi  schismatis  aut  haeresis  sacrilegium 
pervenire,  diabolica  praesumptio  est.  In  uullo  au- 
tem  aliter  sapere  quam  se  res  habet,  angelica  per« 
fectio  est.  Quia  igitur  homines  surous,  sed  teqttales 
angeiis  in  r^urreclione  fuluri  sumus  iUaith,  isil; 


Mare. 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


»C 


XXI ;  Lue.  xx),  qnandiu  non  habemus  an-  A  tra  nos  egredi  pro  nostra  exercitatione  permiuit, 


gelicam  perfeciionero,  caveamus  diabolicam  prae- 
sumpiionem.  Humanum  quippe  est  de  occuitis 
aliorum  non  vera  sentire,  ut  Iiomo  credal  lK)num 
quem  nescit  malum;  et  iterum  opinione  non  certa 
credat  malum,  quem  non  probavit  malum,  et 
ante  tempus  judicet  quod  nescit.  Sunt  etiam  hu- 
mans  tentationes,  cnm  bono  quisque  animo,  se- 
euiidimi  humanam  umen  fragilitatem  in  aliquo 
tonsilio  labitur;  autirritatur  in  fratre  studiocor- 
rigendi,  paulo  tamen  amplius  quam  christiana 
tranquillitas  postulat.  In  his  et  talibus  est  hu- 
mana  tentatio,  non  daemoniaca*  Daemonis  est  cnim 
scienler  et  voliintarie  peccare,  cum  nuUa  ad  boc 
fragilitate  trahatur ;  hominis  autem  cst  per  igno- 


ut  saeviens  nos  diluat  procella,  non  mergat.  Pro- 
Tcntum  ergo  facit  in  teniatione,  quia  et  tentatio- 
nem  prout  expedire  novit,  facit  provenire,  cl  dtinf 
opus  consolationis  occurrere  facit,  atque  swffink» 
tcntationis  stimulos  mitigat,  impugnantesque  le  co- 
gitationum  motus  interna  pace  tranquiUat.  Moxqve 
aniroa  immensam  de  spe  coelesti  Ixlitiam  per- 
cipit  dum  devictum  respicit  malum  quod  loi^ 
ravit. 

c  Propter  quod  cbarissimi  mihi,  fugite  ab  idolo- 
c  rum  cullura.  » 

Dixi  quod  omnia  contingebant  Israelitis  in 
figiira,  qui  post  coeleste  pabuluin  conversi  sunt  ad 
idola,  multisque  modis  oflenderunl,  et  quoil   vos 


rantiam  vel  per  infirmitatem  pecciire,  et  quia  ne-  B  Deuin  fi«lelem    habetis  adjuiorem  in  omni   lenla- 


cesse  cst  vos  tentatioiiibus  probari,  non  dico  vel 
oro  ut  non  tentemini,  sed  ut  tentatio  nulla  vos 
apprehendat  nisi  huniana,  id  est  ut  sicut  homi- 
nes,  non  sicut  dsmont^s  tentemiiii,  scilicet  ut  per 
tentationes  proficiatis,  non  succuinbatis.  Ego  qui- 
dem  hoc  dico,  sed  Deus  adimpiebit  quod  dico, 
quia  ipse  est  fideliter  adimplens  quoJ  promisit, 
com  dioeret :  c  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus 
diebus  usque  ad  consummationcm  saeculi  (Matih. 
ixviii).  >  Fidelis  est  Deus,  id  est  verax  in  hac 
promissione ,  ut  sit  semper  vobiscum  in  omiii  ten- 
tatione,  et  non  sinat  vos  ultra  vires  tentari,  sed 
lentationem  leviget  ut  vincatis.  Aliter  de  aliquo 
dicimus,  non  mihi  babuit  fidein ;  aliter,  non  roihi 


lione.  Propter  quod,  o  charibsimi ,  qulbab  ego 
propter  magnam  charilatein  consulo,  fugite^  id  esl 
cito  vos  elongate,  non  solum  animo,  sed  el  cor- 
pore  ab  idolorum  cultura,  ne  sicul  Judaei  fi«lis 
ile:um  idololatra^.  Qui  cnim  assiduus  esl  in  idolio, 
aliquidspcratdeeo;  el  de  eosperarc,de  Deo  dubitare 
est.  Sic  cnim  Saul  ad  idololairiam  quam  eitermina- 
verat  rediit,  sperans  aliquid  de  ea  (i  Reg.  xxviii). 
Fiigite  ergo  ab  idolorum  cultura,  ne  per  hauc 
vobis  nascatur  in  Doum  tenUtio.  Fugile  quasi  p^ 
stem,  quasi  venenum,  quasi  morlem,  quia  Blsi  cilo 
fugeritis,  non  evadelis.  Fugiie  de  idolio,  ai  non 
comcdatis  ibi  cum  oflendiculo  simplicium  frainim, 
quia  jain  in  eorum  infirnia  conscientia  facli  ettb 


servavit  fidem.  Nam  illud  est,  non  credidit  quod  ^  idololatne,  dum  vos  aestimant  ob  hoDorem  idolo- 
dixi  :  illud  non  fecit  quod  dixit.   Secundum  hanc      rum  ibi  comedere. 


fidem  qua  credimus,  fideles  sumus  Dco ;  sccun- 
dom  iHam  vero,  qua  fit  quod  promittilur,  ctiam 
Deus  ipse  fidelis  est  nobis.  Fidelis  est  Deus  in 
eo  quod  se  suis  promlsit  auxitiaturum  et  coronam 
gloriae  post  tentaliones  daturum  (Jac.  i),  et  idco 
non  patietur  vo$  tentari  supra  id  quod  potestis  ferre, 
id  est  uon  pennittet  ultra  mensuram  vestraruni 
virium  excrescere  pondns  alicujus  tentat  onis.  Nisi 
enim  misericors  Deus  cum  viribus  tentamcnla 
roodificet,  nuilus  profecto  est',  qui  malignoruni 
spirituum  tentationes  [al.  insidiasl  non  corruens 
portet.  Quia  si  meiisurain  judex  tentationibus  non 


c  Ut  prudentibus  loquor,  vos  ipsi  judieile 
c  quod  dico.  Galix  bencdictionis  cui  benedicimus, 
c  nonne  communicatio  sanguinis  Christi  est?  ei 
c  panis  quem  frangimus,  nonne  participatio  co^ 
c  poris  Domini  est,?  Quoniani  unus  panis  et  unum 
c  corpus  Aiulti  sumus,  omncsque  de  uno  paue 
c  participamus. » 

Fugitc  ab  idololalria,  et  ut  inde  fugiatis,  loquw 
vobis  alluiu  aliquid,  non  qtiasi  ruJibus,  sed  qnasi 
prudenlibus  et  ralionis  capacibus.  Idcoque  vo$  ipsi 
velui  prudciites  judicate  quod  dico,  id  cst  an  pro- 
pter  hanc  ralionom  quam   subjungo,  delieatis   fu- 


praebet,  eo  ipso  protinus  stantem  dejicit,  quu  uftra  ^  gere  procul  ab  idolis,  et  abstinere  prorsus  ab  illo- 


▼ires  ODcra  imponit;  et  idcirco  pia  dispensatione 
bostem  nostrum  permittit  et  retinet,  relaxat  et  re« 
frenat,  ut  et  tentemur  ad  profectum  nostrum,  et 
non  supereinur  ad  hostis  desider  um.  Fidclis  enim 
est,  et  ideo  facit  ut  aut  cito  cesset  tentatio,  aut  si 
prolixa  fuerit,  det  ipse  tolerandi  virtutcm.  Non 
patietur  vos  tenlari  supra  vires,  sed  cum  ipsa 
tentatione  faciet  etiam  proventum  tolerantiae,  ut 
possitis  sustinere  poiidus  tentaiionis.  Subvenit  eniin 
ut  impleat  quod  promisit,  quia  fldelis  est  :  ct  illud 
facit  provcnire,  quod  potest  humana  fragilitas  su- 
stinere.  Novit  enim  quando  proccllam  lcnlslionis 
exsorgere  siiiat,  quando  exsurgentfni  reprimat. 
hotni  pro  custodia  nostra  reslringere,  quod  con 


rum  sacrificiis.  Calix  benedictionis,  etc.  Idoo  prius 
de  calice  loquitur,  quia  de  pane  postea  plus  erat 
loeuturus.  Calix  benediclionis  cui  benedicimm,  id 
esl  calix  cui  Christus  in  coena  bcnt»dixit,  ot  cui  nos 
sacerdotes  in  missa  bcnedicimus,  vcl  calix  bene- 
diclionis,  id  est  cujus  haustu  benediclio  creJen- 
tibus  infunditur,  cui  nos  sacerdotes  in  sacranien- 
torum  confeclione  benedicimus,  nonne  est  commu' 
nicatio  sanguinis  Christi?  id  esl  nonne  fatit  lOS 
qui  digne  bibunt  illum,  csse  parlicipes  vitae  Chri- 
sti  qtiae  per  sanguinem  designatur,  quouiani  aniiua 
«arnis,  ut  Moyscs  dixit  (Levit.  xvii),  «n  saiignine 
esl.  Hoc  esl,  iioniie  facit  nos  esse  Hlins  beatiludl- 
nis  ciglorlae  parlicipcs,  inqua  cum  anima  ipuiu 


917  GOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  PAD  COR.  9l8 

anima  vestra  unuro  quid  fiat  per  ejusdem  glori»  A  iatris  dc  sacriGcio  eorum  comedimus  el  bibimus. 


consorlium  ?  Ubi  innuitur ,  quia  similitcr  calii 
malediclus  idolorum,  potantes  se  facit  panicipes 
mortis  dsmoniorum,  et  pani$  quem  nos  sacerdo- 
tes  in  altari  frangimus^  et  quem  uuum  in  multas 
partes  dividimus  ad  designandam  unionem  cha- 
ritatis  accipientium,  nonne  participatio  eorpori$  Do- 
ffutfti  e$t  ?  id  est  nonne  bOc  operatur  in  nobis,  ut 
tandcm  corpora  nostra  recipiant  participationem 
immortalitatis  et  gloriae  corporis  nostri?  Hoc  est 
dicere  :  Pa;  ticipatio  calicis  et  panis  Dominici,  fa- 
cit  ut  anima  nostra  et  corpus  tandeni  conforme* 
fur  anim»  et  corpori  Cbrisli  secundum  receptio- 
ncm  ejusdem  l)catiludinls.  Tunc  autem  hoc  ,erit 
%\  quod  in  sacramento  visibiliter  sumitur,  in  ipsa 


unum  profecto  cum  illis  coipus  elflciniur.  Qui 
enim  comedit  idolotbjtuni ,  ununi  cum  daeinone 
Ot;  sicut  qui  comedit  corpus  Cbristi,  fit  unum 
cum  Cbristo. 

c  Yidete  Israel  secundum  carnem.  Nonne  qui 
c  edunt  bosiias,  participcs  sunt  aitaris?  > 

Dixi  quia  qui  edunt  carnem  Cbristi,  et  bibunt 
sanguinem  ejus,  parlicipes  sunl  Cbristi,  ct  boc  vo- 
bis  per  similitudinem  ostendo.  Nam  videte  id  est 
considerate  eum  hrael^  qui  non  secundiim  spiri* 
tum  ut  nos,  sed  secundum  solam  carnem  est 
Israei,  iJ  est  populuin  Jud.eorum,  qiii  sola  carne 
sunt  filii  Jacob,  et  carnaiiter  intelligunt  et  ser- 
vant  legiik  praecepta.    Nonne  illi   gui    apu  1    eos 


vcritate  spiritualiter  maiiducetur,  splrituaiiter   bi-  ^  edunt  ho$tias,  carndiiter    immolatas,  $unt  partici" 


batur.  Sicut  enim  ul  sit  species  visibiiis  panis, 
niulta  grana  in  unum  coiisperguiitur,  lanqiiam 
illud  fiat  quoii  de  fideiibus,  ait  Scriptura,  erat 
illis  cor  unum  et  anima  una  {Act.  iv),  et  sicul  in 
coiifectione  vini  liquor  graiiorum  in  unitatem  cun- 
fiinditur,  ita  Dominus  Jesus  nos  ad  se  pertinere 
per  unitatem  cliaritatis  sigiiifioavit,  ac  mysterium 
pacis  et  unitatis  nostrae  in  sua  mensa  consecra- 
▼it;  et  ideo  qui  accipit  myslerium  unitatis,  et  non 
teuet  vinculum  pacis,  non  mysterium  accipit,  pro 
se,  sed  testimonium  contra  se.  Panis  quem  fran- 
gimus,  est  participatio  corporis  Domini,  quiaipse 
panis  qiiem  multis  dividimus,  est  verum  corpus 


pe$  altaris  ?  id  est  de  sacrilicio  altans  parlem  in 
esum  accipiunt.  lia  est.  Pars  enim  cremabatur 
in  altari,  et  pars  comedebalur  :  el  sicut  Jiidsei 
participps  fiebant  altaris  per  esum  bostiarum,  sic 
nos  efficimur  participes  Cbristi  per  esum  carnis 
ejus.  Quoniam  vera  carnis  substantia  quae  in 
Christo  ost  in  nos  transii,  quoniam  sacrificium 
illud  idem  quoil  erat  in  altari,  transibat  in  cos 
qui  comedetmnt  de  illo.  Simiiiter  et  qui  idoioihyta 
sacrificia  manducant,  fiunt  socii  daemonum,  quo- 
modo  carnalis  Israei  socius  eral  aitaris  in  tempio, 
qui  de  sacrificiis  manducabat. 
c  Quid  ergo?  Dico  quod  idolis  immolatum  sit 


Doniini  :  et  qui  de  illo  accipiuntde  corpore  Domini  ^  c  aliquid?  aiit  quod  idolum  sit  aliquid  ?  Sed  quae 


accipiunt,  atque  fiunt  etiam  ipsi  quod  accipiunt. 
Quottiam  no$  multi  $umu$  unu$  pani$  et  unum 
corpu$.  Nain,  sicut  unus  panis  ex  multis  granis, 
et  unnm  corpus  cx  inultis  membris  componitur, 
sie  Ecclesia  Chrisli  ex  multis  fidelibus  cbaritate 
copulante  coiii.ectitur.  Unus  ergo  panis  sumus. 
Nam  jVjur.iis  ct  exorcismis  coepimus  moli,  deinde 
in  baptismo  conspersi  sunius,  et  pcr  acceplionem 
saiicti  Sp.ritus  siiinus  decocti,  et  ita  panis  Donii- 
iiicus  efiecti,  si  unum  esse  pcrseveraviinus.  Nam 
idco  Doininus,  sicut  dictuin  esl  (Matth,  xx\i,  Marc. 
XIV,  Luc.  xxii),  corpus  ct  sanguinem  suuin  in 
eis  rebus  comincndavil,  qiiae  ad  unuin  aliquid  \c- 
digunlur  e  inuitis,  quoniam    aliud  in    uiiuin   ex 


c  immolant  gentes,  daimoniis  immolaiit,  et  non  Deo 
c  (Deui.  xxxii).  Nolo  autem  socios  vos  fieri  Uae- 
c  nioniorum.  Non  potestis  calicem  Domini  bibere 
c  et  calicem  daenioniorum.  Non  poteslis  men- 
c  sae  Doiniui  participes  esse  et  mensae  daemo* 
c  niorum.  » 

Quoniani  muneiiat  Apostolus  ut  fugerent  ab 
idoiornin  culliira,  ne  cibis  taliLus  contaniinaren- 
tiir,  sonsit  inolum  cordis  eoruin,  ct  ideo  praeve- 
nit  no  quis  illi  diceret :  Ergo  dicis  viin  aliquam 
babere  idoliim  vel  possc  polluere.  Non ,  inquit, 
i;loIum  insonsibiie  polluit,  sed  daemones  quf  tem- 
plis  prxsidcnt,  ad  homines  depravandos  et  suo 
serviiio  mancipandos,   non  quod  ofTerel^atur  cul* 


niultis  granJs  conficitur,  aliud   in  unum  cx  multis  D  pans,  scd  quia  illis  offorebalur.    Quasi  diceret 

aciiiis  confluil.   Etob  l.oc,  coinmunicatio  corpo- 

ris  el  sanguinis  Cliristi  socictatem  a^ternain  saii- 

ctornm   designat  ct   facit,    ubi  pax  erit  et  unitas 

plena  aU|iie  perfecta.    Propter  quae   oiniiia   rccte 

diciniur  oiniies  unus  panis  et  unum  curpus,  quia 

ct  omne$  de  uno  pane  corporis   Christi   participa  • 

mus.  Quod  eniin  quisque    suam   partem  ex  hoc 

paiie  percipit,   sig^uficat   quia  uuusquisque  juxta 

inensuram  suain  particeps  fit  hujus  gratiae.  Si  au- 

lem  unus  panis  Dominici  sacrameuti  unum  cor- 

pus   Cbristi  efiicit   in  ecclesia,   sic  panis   idolO' 

latria^  daemonum  participatio  est ;  et  sicut  omnes 

qui  de  uno  pane  ac  de  uno  calice  Doniini  sumi- 

uusy  unum  corpus  eificimur ;  ita  si  cum  idolo* 


Quoniain  dixi,  fugitc  ab  idolorum  cultura,  crgo 
nc  (|uis  ox  hoc  moveatur,  interrogo,  quid,  dico 
in  illis  verbis  praemissis?  An  intcndo  dicere,  quod 
iinniolatuin  idolis  sit  aliquid,  id  e^t  immutetur 
in  aliquam  dignitatem?  Aut  intolligo;  quod  ido- 
lum  sit  aliquid,  id  est  valeat  in  aliquo  prodesse 
vel  ol)o.sse?  Non  hoc  dico,  $ed  potius  islod  as- 
sero,  quia  sacriticia  qua:  immolant  gente$f  non 
idoliSf  $ed  dwmonm  (quae  lalcnt  in  idolis)  immo- 
lant,  et  non  Deo.  Daiiuoniis  enim  magis  dediti 
sunt,  quod  est  periculosius.  Nam  si  tantum  idola 
colcrent,  sicut  cos  nihil  adjuvarent,  ita  nibii  eif 
DOcerenL  Nam  simulacrum  vere  nihil  eit»  sed 
aub  te^miue   simuiacri  diabolus  colitur,  Gmm 


919 

iminolant  daemoniis.  Sed 
concorporati  estis,  noio  fieri  «octoi  damoniorum 
per  sacrificia  gentium.  Non  enim  hoc  totum 
qu  )d  videtur ,  est  in  idolo ,  sed  sub  tegmine 
idoli  est  occultum  iniquitatis  mysterium.  Ideo 
a!)stinendum  est  ab  esu  talium  sacrificiorum.  Do- 
niiiius  tanien  dicit,  quia  c  quod  iiilrat  in  os,  non 
coiiiquinat  hominem  {Matth.  xv;  Marc.  vii).  i  Ubi 
sciendum  qiiia  ipsi  quidem  cibi,  et  Dei  creatura 
oniiils  quidem  per  se  munda  est  (/  Tim.  iv),  sed 
idoloruni  ac  dsemonum  invocatio  ea  facit  inimunda. 
Ideo  debetis  idolorum  sacrificia  respuere,  qiiia  non 
9ote$iis  calicem  Domini,  in  quo  sanguis  est  ejus,  6t- 
bere  el  cuticem  dcemoniorum,  iii  quo  vinum  est  sa- 
erilegie  superstilioiiis,  iiec  potestis  mcnste,  id  est  al- 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  IIONAGHI. 
ego  vos  qui    Ghristo  A  qu«dam  eorum  non  adjuvant,sed  implicaiil 


«0 


meam.  Secundum  legem  naturae  licent,  quoaiaa 
munda  sunt  omnia  naturaliter,  et  ideo  licent,  id  ett 
nullo  praecepto  mibi  prohibentur.  Omnia  quidf m  d- 
bonim  genera  mtAt  lieentf  et  lege  natuna  ei  pomi»- 
te  liberi  arbitrii,  sed  non  omnia  mdificatu  proxlaoi, 
quoniam  quae  idolis  oblata  sunt,  deslruiuit  illos»  et 
a  fide  subvertunt ;  et  ideo  a  lidtis  etiaiD  abstioeD- 
dum  est,  ne  fratres  scandalizentur.  Nemo  enim^ 
rat  quod  suum  est,  id  est  suum  proprium 
dum,  sed  commodum  alterius.  Nam  qui  Teradter 
intelligit  idoluni  nihil  esse,  et  omnem  Dd  crealo- 
ram  bonam  esse  (/  7tm.  iv),  atque  sic  comedit  ido- 
lorum  sacrificia,  non  verens  scandalizare  fratres 
propler  suam  escam,  iste  quod  suum  est  qoanit. 


taris  Domini  in  quo  corpus  ejus  est,  participes  esse  ^  non  quod  aliorum.  Qui  vero  ne  fratribos  uooeat,a 


et  mensas^  id  est  altaris  dcemoniorum^  et  tam  nia- 
gnum  sustinebitis  incommodum,  ut  a  corpore  et 
sanguine  Domini,  sine  quo  vilam  habcre  non  po- 
testis,  separemini,  quoniam  sacrificium  Ghrisii  et 
aacrificiuni  diaboli  nemo  potest  comcdere  (Joan.  vi). 
<  Qu9e  enim  conventio  Ghristi  ail  Beiial?  Aut  quse 
pars  fideli  cum  infideli  ?  Vel  quis  consensus  (emplo 
Dei  cum  idolis?  (//  Cor.  vi.)  >  NuUa  his  adinvicein 
Bocietas,  quoniam  mors  et  vita  simul  non  conve- 
uiunt.  Sequitur : 

f  An  aemulamur  Dominum?  Nunquid  fortiores 
f  illo  suinus.  I 

Non  debemus  ad  subversionem  fratrum  manduca^ 
re  sacrificia  idolorum.  Quia  an  cemulamur  Domi»  q  id  est  quod  venditur  in  loco  ubi  cames  Tendantitr, 


licitis  abstinet,  ille  non  quod  suum  est  quaerit»  led 
quod  aliorum,  quia  charitate  compulsus,  ctiam  per 
sua  damna  quaerit  alioruin  commoda.  Quod  de  esca 
diximus,  hoc  de  omni  re  seiitienduro  est,  qoia  qii 
suas  utilitates  negligit  pro  utililatibus  proiimorum, 
ille  jnstus  est. 

c  Omne  quod  in  macello  venit,  manducale,  iil- 
c  hil  interrogantes  propter  conscientiam.  Dooiini 
c  est  terra  et  plenitudo  ejus  {PsaL  xxiii).  > 

Quoniam  licila  sunt  haec,  et  tamen  non  est  ulei- 
duin  eis  semper,  determinat  quomodo  el  qua  ra- 
tione  possint  manducari,  scilicet  si  venalia  fuerinl 
in  foro  reperta.  Omne,  inquit,  quod  tn  macetio  i 


ttttm  ?  id  cst  an  invidemus  Domino,  ut  regnuin  ejus 
minuainus,  comedeudo  idolothyta  ad  perdiiionem 
fratriini?  non  oportet  ut  aemulemur  eum,  conantcs 
ei  auferre  membra  sua.  Quia  nunquid  fortiores  su- 
mus  illo,  ut  possimus  contra  eum  praevalere,  et  eos 
ad  perniciem  trahere,  quos  ipse  vuU  ad  vitam  ser- 
Tare,  Tcl  nos  ipsos  ab  ejus  percussione  defendere? 
Malo  nostro  ulimur,  si  contra  Ghristum  agimus. 
Vel  ita  :  An  asmulamur  Dominum^  id  est  an  imita- 
mur  Ghristum  comedentem  cuin  publicanis  et  pcc- 
catoribus  (Matth.  ix ;  Marc.  ii ;  Ltic.  v),  dum  cum 
idololatris  manducamus?  Nequaquam  illum  imita- 
mur  in  hoc  facto,  quia  ipse  non  cum  idololatris  ci- 
bum  sumpsit,  sed  cum  his  qui  unum  Deum  cole- 


manducate,  nihii  interrogantes,  id  est  non  qwuen- 
tes  an  sit  immolatum  vel  non  immolatum,  et  boc 
facite  propter  cotucientiam^  id  est  ut  liliera  ail  con- 
scientia  veslra,  quia  licet  aliquid  sit  oblalum  idok^ 
tamen  si  boc  nescierit  qui  emit,  nuUum  patitur  scro- 
pulum,  et  apud  Deum  immunis  est.  Yel  propier 
conscientiam  vendentis  conservaiidam,  quia  si  man- 
ducaretis  postquam  diceret  imniolatum  esse,  ille  si 
infidelis  esset,  confirmaretur  in  infidelitate ;  vel  si 
fidelis,  revocaretur  a  fide.  Nihil  interrugate,  quia 
si  interrogaveritis  infideles,  qui  vos  scionl  es3e 
Gbristianos,  propter  irrisionem  vobis  respondebunt 
omnia  esse  immolata.  Dixi  ut  manducclis  sine  inle:- 
rogatione,  quia  Domini  est  terra^  quae  cuncta  nuiri: 


bant,  et  tamen  peccatores  erant,  ut  eos  dulcedint  D  et  sustinet,  et  pienitudo  ejus^  id  est  omnia  quibos 


famillaritatis  siiae  traheret  ad  poenitentiam.  An  imi- 
lamur  Dominum  ?  Minime.  Et  nunquid  sumus  iortio- 
res  illo?  id  est  nunquid  agimus  fortiora  quam  ipse, 
per  scientiam  qua  novimus  idolum  nihil  esse,  su- 
roentcs  idolothyta  quod  ipse  non  fecit?  Hoc  est  enim 
fortiores  illo  esse,  quod  tamen  non  est  fortitudo  scd 
debilitas,  ea  facere  quae  ille  non  fecit. 

f  Omnia  mihi  licent,  sed  non  omnia  expediunl 
c  {Ezech.  xxxvii;  supra  vi).  Omnia  mibi  licent, 
c  sed  non  omnia  aedificant.  Nemo  quod  suum  esl 
c  quserat,  sed  quod  alterius.  » 

Abstinendom  est  ab  immolatis,  et  omnia  quidem 
cibomm  genera  mihi  iicent,  qui  possum  ea  sumere 
mondo  cordc,  sed  non  omnia  expediunt  mibi,  id  esl 


impletur  terra.  Nec  potest  immundum  esie  qnod 

Domini  est.  Si  ergo  idolis  immolatum  aiiqoid,  vel 

non  est,  vel  nescitur,  sine  ullo  consdeuliae  acrupolo 

in  usum  necessitatis  assumitur.  Si  vero  oeriiim  esi 

immolatum  esse,  melins  Ghristiana  virtute  respui- 

tur. 

c  Si  quis  vocal  vos  infidelium  ad  ccenam  el  vul- 

tis  ire,  omne  quod  vobis  apponitur  mandocate, 

nihil  interrc^antes  propter  conscientiam.  Si  quis 

aul  dixerit,  hoc  immolatum  est   idolis,  nolite 

manducare,  propler  illum  qui  indicavil,  ei  pro- 

ter  conscientiam.  Gonsdentiam  autera  dieo,  noa 

luam,  sed  alterius,  ut  quid  enim  libtftas  mea  ju- 

dicatup  ab  aliena  consdentia?  Si  ego  cum  gnlia 


ill  COMMENT.  IN  EHSTOLAS  PAVU.  —  1N  EPIST.  1  AD  COR.  Ml 

c  piilkipo»  qvid  blMphemor  pro  eo  quod  gratias  A  sum  idolo,  dum  quae  illi  sont  obtala  non  borreo^ 

Blaspbemor  enim  inde  ac  vituperor,  quia  magnum 


c  ngof  Sire  ergo  mandncatis,  sive  bibitis,  vei  aliud 
c  quid  fiidtis,  omnia  in  glorlaro  Dei  facite.  » 

Blxi  qualitpr  manducandum  sit  quod  emitis,  di- 
cam  et  grati«  datum  quatiter  edi  possit  {Colou. 
in).  Iia  scilicet :  St  ^ats  infideiium  vocat  vot  ad  ca- 
fiafii,  etc.  Ccena  a  communione  vescentium  appeila- 
tar ;  mcv^  quippe  commone  Graeci  dicunt.  Unde  et 
comraonicantes,  quod  communiter,  id  est  pariter 
conveniant.  Apud  veteres  enim  soiitum  erat  in 
propatulo  ?esci,  et  communiter  epulari,  ne  singula- 
ritas  luxuriam  gigneret.  81  vos  ad  coenam  quis  in- 
fidelium  vocarit,  non  praecipio  ut  eatis,  sed  in  ve- 
Btra  voluntate  pono.  Tunc  autem  Gbrislianus  ad  coe- 
nani  infldelis  ire  debet,  si  aiiquem  fructum  ibi  ba 


aliquid  de  idolo  sentire  videor,  et  infldeles  gaudent 
in  idololatria,  dum  me  putant  participem  habentes 
occasionem  permanendi  in  errore,  et  fidelibus  ma- 
lum  datur  exemplum.  Et  quia  haee  mala  inde  con- 
tingerent,  ergo  cavete  idolis  oblata,  ut  possitls  ad 
laudem  Dei  comedere.  Quamvis  enim  per  puritatem 
conscientiae  vestrae  licitum  sit  vobis  ista  sumere, 
inimicum  tamen  Deo  est  ea  scienter  edere,  quo- 
niam  ad  opprobrium  unius  Dei  haec  diabolo  dedi- 
cantur.  Ergo  ne  faciatis  cibo  vestro  vel  aclo  Deum 
blasphemari,  sed  sive  mandi:cali$^  tive  bibitit^  vel 
aiiud  quid  faeitit,  omnia  facite  in  gloriam  Dei,  id  est 
sic  facite  omnia,  ut  ex  his  glorificetur  el  hiudetur 


bet,idestsiscilseillum  lucrari  :  sicut  Ghristus  ideo  B  d^us.  Modesleet  frugaliter  et  temperanter  mandu 

cando  et  bibendo,  glorifica  Deum.  Si  enim  quod 
manducas  et  bibis,  ad  refectionem  corporis  sumis 
reparationemque  niembronim,  gratias  agens  ci  qui 
tibi  praebuit  mortali  et  fragili  isia  suppleroentoruni 
solatia,  et  cibus  tuus  ct  potus  tuus  laudat  Deuni.  Si 
vero  modum  nalurae  debitum  immoderalione  vora- 
citatis  excedas,  et  vinolentia  te  ingurgites,  mandu- 
cans  et  bibens  Deum  blasphemas.  Si  post  ciliuin 
et  poliim  requiescis  ut  dormias,  et  in  lecto  nihil 
turpiter  egeris,  nec  excesseris  ultra  concessam  li- 
centiara  in  lege  Dci,  laudas  eum ;  et  cum  dormis,  si 
mala  conscientia  non  te  excitat  a  quiete,  innorentia 
somni  lui  laudat  Deum ;  et  cum  vigilas  et  beiie  agis, 
atqne  Deus  laudatur  de  bono  opere  tuo,  opere  tuo 
Deum  laudas.  Sic  ad  laudem  ejus  omnia  sunt 
agcnda. 

c  Sine  offensione  estote  Judteis  et  gentihus  ct 
c  Ecclesise  Dei,  sicut  et  ego  per  omnia  omnibus 
c  placeo,  non  quaerens  quod  mibi  otile  est,  sed 
c  quod  multis,  ut  salvi  fiant.  i 

Iia  vcstram  conversationem  modificate,  ut  nnllus 
scandalum  ex  ea  patiator.  E$toU  scilicet  tine  o/fen- 
$ione  Judffis  et  gentibus  et  Eccle$iag  Dei,  Offeiisio 
enim  Jodaels  flt,  si  Ghristianum  qui  se  dicit  legem 
et  prophetas  recipere,  viderint  idola  quae  illi  abo- 
minantur  iion  horrere.  Genlilibus  vero  baec  est  of- 
fensio,  si  in  eo  in  qoo  sont,  non  solom  non  arguan- 
tur,  sed  et  promptiores  flant,  dum  noii  viUntur  vota 

Christiani  vetant  nos  immolare  qoasi  sit  malum,  et  [)  idelorum  suorum.  Ecclesiae  autem  Dei  fit  offensio. 


peccatoribus  edebat»  ut  eos  ad  pcenitentiam 
converteret  (Matth,  ix).  Si  inUti$  ad  talem  coenam 
ire^  imne  quod  vobi$  apjH>nitur,  manducate^  simpli- 
dter,  iion  interrogante$  unde  sit,  propter  con^cien- 
fiam  simul  discnmbentium,  ne  confirmetis  infldeles 
in  errore  suo,  si  scienter  manducaveritis  coram  eis 
c.bos  idololatriae.  Hoc  tamen  perfectis  dicitur,  qui 
possunt  conteronentes  idolum  quia  nihil  est,  man- 
ducare  de  sacrificio,  certi  quia  quod  sub  Dei  Greato- 
rls  Domine  editur  non  potest  polluere.  Nihil  interro- 
gantes  edite  quod  apponitur.  Sed  $i  guit  dixerii  de 
eo  quod  apponilur,  hoc  immolatum  e$t  idoli$^  noHte 
Jam  mandueare  propter  illum  qui  indicavit^  ne  putet 
.  vos  illud  comedere  snb  idolorum  veneratione,  et 
propter  conseentiam  aliorum.  Qui  enim  idolis  servit, 
gloriabitur,  si  vos  edere  de  sacrificiis  viderit,  et  in 
errore  confirmabitur,  malumqne  fratribus  dabitis 
exemplum.  Palel  quia  caro  per  se  non  est  immun- 
da.  Nam  si  natura  ipsa  immolatitiae  camis  esset 
immunda,  utique  ct  nescientem  contaminaret.  Ne- 
que  enim  eo  minus  ipsa  esset,  quo  a  nesciente  6U- 
meretur.  Scd  propter  conscienliam,  ne  daemonibus 
communicasso  videaris.  Gon$cientiam  autem  dico 
non  tuam^  quae  firma  est  in  cognitione  veriutis,  ted 
aiuriut^  qui  adhuc  infirmus  est  in  fide,  vel  necdum 
venil  ad  fidem.  Apud  conscientiam  enim  suam  laela- 
bitur  infidelis  quisque,  si  viderit  tc  libenter  appete« 
re  quod  idolis  immolatum  est,  et  dicet  :  Quomodo 


ipsi  illa  manducant  quasi  sancta  et  munda?  Ct  id- 
circo  abstinendum  est,  ne  mala  de  nobis  opinio  ge- 
neretur  In  aliorum  mentibus,  quia  ut  guid  judicatur 
mea  liberta$^  ab  aliena  roitsctenria,  id  est  cum  ab 
Idoll  vcneratione  sit  libera  conscienlia  mea,  qnid 
opus  est  ut  malam  de  me  dans  opinionem»  faciam 
aestimari  quia  veneratlonis  causa  manducem  idolis 
immolata?  Judicarer  enim  non  distare  ab  idolola- 
tris,  si  non  abhorrerem,  qood  oblatum  est  idolis, 
el  $iego  eum  gratia  pariicipo^  idestsiegogratiaeDci 
communico,  quia  in  ipsios  nomine  edo,  quid  6/a- 
$phemor  pro  eo  quod  gratia$  ago  f  Id  est  quid  opus 
est  me  cadere  in  blasphemiam  imperitonim?  quid 
Becesse  est  nt  faciam  aestimari  quia  ego  devotus 


dum  quosdam  ex  nuroero  suo  videt  his  quae  inimica 
Dco  sunt,  adhaerere.  Gavete  igitur  uno  cibo  ves- 
tro  sic  omnes  offendere,  $icut  et  ego  non  solum 
non  offendo  quemquam  ,  sed  etiam  placeo  om- 
nibu$  per  omnia  quae  facio.  Non  quidem  ita  pla- 
cebat  Apostolus  omnibus,  ut  placeret  ctiam  tam 
moltis  persecotoribos  suis , »  sed  placebat  omni 
generi  hominum,  quod  Ghristi  congregabat  Ecclc- 
sia,  sive  jam  intus  positis,  sive  introducendis 
in  eam.  Oportet  enim  ut  rectores  boni  placere  bo- 
minibus  appetant,  sed  idcirco  ut  suae  aestimationis 
dulcedine  proxlmos  in  affectum  veriutis  trahant, 
non  ut  se  amarl  desiderent,  sed  ot  dilectionem  suam 
qoasi  qoamdam  viam  fadant,  per  aoMa  corda  a«« 


tt5  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI  9t4 

dientiam  ad  amorem  Gonditons  intfoducant.  Di(B-  A  dit  illis,  dioens :  Volo  autem  t09  <dre»  etc.  Qoasi  di- 


cile  quippe  est,  ul  quamliliet  recta  denuntians  prae- 
dicator,  qui  non  diligitur  libeiiter  audiatur.  Debet 
ergo  qui  praecsi,  studere  se  diligi,  quatenus  possit 
audiri ;  et  tamen  amorem  suum  pro  semetipso  non 
quxrere,  ne  inveniatur  ci  cui  servire  per  ofBcium 
ccrnilur,  occulta  cogitationis  lyrannidc  resultare. 
Recte  igitur  Aposlolus  nunc  dicit,  quia  ego  pcr  om- 
nia  omnibus  placeo,  quamvis  alihi  se  deneget  homi- 
nibas  placere  (Galat.  i).  Addit  enim,  non  qucsrens 
quod  tnihi  utile  est,  sed  guod  multis  ut  salvi  fiant, 
Mulli  autem  utile  est  ad  saluleni,  si  homo  ei  proplcr 
seipsum  placuit,  quia  non  recte  placet  aliter,  nisi 
cum  propter  Deum  placet,  id  cst  ut  Deus  placeat  et 
gloriticctur,  cum  doiia  ejus  attenduntur  in  homine. 


ceret :  tos  obiiti  estis  mei,  et  traditiones  nteas  m» 
tcnetis,  sed  volo  ut  ista  qus  subjongo,  sciatis.  Yolo 
vos  scire  quod  Christus  est  omnis  rtn  capicf,  qao- 
niam  vir  a  Deo  quidem,  sed  per  Gliristani  facms 
est  (Gen.  ii),  sed  vir  est  capici  multerie;  qaia,  qoan- 
vis  et  mulier  per  Ghristam,  de  viro  tamen  factt  ctt, 
ac  per  hoc  subjicitur  viro.  Et  »kut  vir  Ghriattm,  iU 
mulier  debet  sequi  virum,  et  exemplo  iliius  agere 
bona.  Sicque  secundario  per  vinim  sufajicitttrChri- 
sto.  Vir  enim  nulli  subjeclus  est  nisi  Ghrialo.  nalier 
autem  et  viro  et  Ghristo  debet  esse  subjeda.  Chri- 
stus  est  caput  viri,  qui  regitur  a  sapienlia;  sed  vir 
caput  mulieris,  quae  regitur  a  viro.  Designator  an- 
tem  pervirumspiritus  rationaliset  per  muliereni  ani- 


aut  per  ministerium  hominis  accipiuntur.  Cum  au^  ^  ma.  Est  enim  animne  quasi  maritus  quodammodo 

spiritus  hominis,  quia  animalem  affectioiiem  lan- 
quam  conjugem  regit.  Ghristus  ergo  capul  viri  est, 
id  est  sapientia  Dei  gubernatrix  est  illioa  apirilat 
qui  cst  in  homine,  quo  potest  homo  intclligere  spi- 
ritualia,  si  ipse  spirilus  pie  se  subjicil  Deo,  nibil 
eiiim  altius  ilio  spiritu,  nisi  sapientia  qaae  Deas 
est.  Sed  vir  est  caput  mulieris  quia  spiritua  regit 
animam.  Aliud  est  enim  in  homine  ratiouale  qaud 
regit,  aliud  animale  quod  regitur,  ut  sdlicel  caro 
non  concupiscat  adversus  spiritum  yGalat.  v)»  led 
spiritui  subjugelur,  id  est  concupisceulia  camalis 
non  adversctur  rationi,  sed  polius  oblemperando 
desinat  esse  carnalis,  utappetitum  anim;B  per  quem 


lem  homo  sic  placet,  non  jam  homo,  sed  Dcus  pla- 
cet.  Placet  ergo  Paulus  et  non  placct,  quia  in  eo 
quod  placere  appetit,  non  se,  sed  per  se  placere 
bominibus  veritatem  qiiaerit. 

CAPUT  XI.' 
f  Imitatores  raei  estote,  sicut  et  ego  Christi.  i 
Ego,  inquit,  omnibus  placeo,  qua>Tens  omnibus 
prodesse,  et  vos  estole  imitatores  mci,  ut  nullum 
ofiendatis,  sed  tali  intentione  pcr  laudabilem  vitam 
hoininibus  placere  quxi*atis.  Imilalores  mei  estote 
sicut  et  ego  sum  imitator  Christi^  quoiiiam  ita  per 
me  imitabimini  Christuin  qui  nullum  offendit,  sed 
omnes  salvare  venit.  Imitatores  mei  eslote  sicut  et 


ego  Christi.  In  ecclesia  istc  ordo  esl,  alii  pra;cedunt,  q  voluptates  corporis  operamur,  habeat  mens  inlerior 

lanquam  virilis  ratio  subjugatum.  lla  est  capul  viri 
Chi  istus,  et  capul  muiieris  vir.  Caput  tero  ChrUti, 
Deus  est^  secundum  quod  Pater  major  est  illo  (ionii. 
xiii),  ut  hunc  ipsum  Deum  esse,  quod  ilii  cum  Patre 
unum  est,  caput  sit  hominis  medialoris.  Quod  ipse 
solus  cst.  Si  enim  mentem  recte  dicimus  principale 
hominis,  id  est  tanquam  caput  humanx  substantiae, 
cuin  ipsc  homo  cum  mcnlc  sii  hoino,  cur  non  innllo 
congruentius,  inio  iniilU)  magis  verbum  cum  Patrc 
siniul  sitDeu$,capulChristi,  quamvisChJ  t.is  boiiio 
nisi  cum  verbo  quod  caio  raclum  est  (Joan.  i),  iutel- 
ligi  non  possil?  Omnis  vir  orans^  etc.  Vcnit  ad  cau- 
sain,  quia  clviri  quidoni  apud  Coiinthios  nutrieLai.t 
comain,  ct  niulicrcs  nudalo  «;apite  proccileba:»!  in 


alii  sequuntur  et  qui  praecednnt,  eiemplo  se  prse- 
bent  sequeiitibus :  el  qui  sequuntur,  imitantur  prse- 
cedentes  (/  Tim.  ii).  Sed  et  iili  qui  se  exemplo  prae- 
bent  sequcntibus,  sequuutur  ipsum  Christum.  Nam 
quia  omncs  superaveruiit  proliciendo,  nec  jam  re- 
mansit  homo  quem  imitentur,  ipse  Christus  eis  re- 
manct,  quem  usque  in  (inem  sequantur. 
c  Laudo  autein  vos,  fratres,  quod  pcr  omnia  mei 
meinores  esiis,  et  sicut  tradidi  vobis,  praecepta 
inea  tenelis.  Yolo  auteni  vos  scire  quod  omnis 
viri  capul  Christus  est :  caput  auiem  niulieris  vir 
(Ephes.  v);  caput  vcro  Christi,  D*?us.  Oiniiis  vir 
orans  aut  prophctans  velato  capite,  deturpat  ca- 
put  suuin ;  omnis  autem  mulier  oraiis  aut  pro- 


phetaiis  non  vchilo  capile,  dcturpat  caput  suum.  D  ecclesiam,  gloriaiites  in  (rinibus.  Quo.l  non  8  luro 

inhonestum  erat,  scd  ctiam  concupiscenliic  fomitero 
prxstabal,  et  quoniam  Christus  est  caput  viri,  idco 
omnis  vir  lain  divcs  quam  paupcr,  in  ccclesia  D  um 
orans  aut  cxleris  proplietans^  id  est  futura  et  occul- 
ta,  proniintians  velato  capiu  corporeo,  deturpat, 
id  est  [dehoncstat  spirituale  caput  suum  Chrisluni, 
vel  etiam  corporale  caput.  Sed  cconlra  omiiu  nm/ter, 
quia  inferior  et  subjccta  viro,  si  fuerit  orans  in  eccle- 
sia  aut  prophetans,  non  velalo  capite,  deturpat  cl 
iiihonestum  reddit  ccput  sutim,  quod  ita  nuduni  om- 
nibus  ostendit.  Quoniam  Christus  cui  servirc  cst 
summa  libertas,  capiit  est  viri,  ideo  non  est  jiistum 
nt  in  cccicsia  oret  vel  doceat  vclato  capite,  quoniam 
inler  cum  ct  Christum  non  cst  aiiquid  mediuni. 


c  Uiium  enim  est  ac  si  tfecalvetur.  Nam  si  non  ve- 
c  laiur  mulier,  tondealur.  Si  vero  turpe  cst  mu- 
c  li:;ri  tonderi  aut  dccalvari,  velet  caput  suum.  i 
Postquam  mores  et  conversationem  coruin  ar- 
Qiiit,  iiunc  traditiones  vult  corrigcre.  Ideo  non  con- 
Ormaodo,  sed  pcr  ironiam  incipit  loqui.  Piteccpi, 
inqiiit,  ut  ine  imilemini,  el  non  possum  reprehen- 
dcre  vos  de  liiobedieiitia,  sed  laudo  vos  quod  per 
omnia  estis  memores  mei^  et  prwcepta  quoB  vobis  tra* 
didi,  Unetis.  His  verbis  plus  illos  tangit,  quam  si 
nianifesle  increparet  eos.  Quia  cum  esset  apostolus 
eorum,  immemores  erant  traJitionum  ejus;  neque 
quod  adhuc  non  didicerant  ex  aliarum  EcclesiaiHim 
irMtHHia,  «e^uebantur;  et  ideo  auasi  novitcr  tradi* 


coHnrahr.  m  epbtolas  mull  —  in  epist.  i  ad  cor.  tn 

Herea  non  debet  ostendore  signum  senritutii  4  temporaliain  admlnistntioni,  si  non  velatur,  id  ost 


sed  libertatis.  Nam  quia  sine  alio  mediante 
is  cst  caput  ejus,  et  per  Ciirisium  Deus,  et 
signum  hlierlatis  non  liabet  velum,  quod  est 
ionis  signum.  Deturparet  enim  caput  suum, 
et  vel  prophetaret  cooperto  capite,  quia  vide- 
sputare  dedecorosum  sub  Cbristo  esse,  tan« 
lub  suo  capite,  et  quod  ignominia  esset  illi, 
amma  libertas  et  gloria  debet  videri.  Sed 
In  ecclesia  sUns  non  velato  capite,  id  est 
i;no  subjectionis  quam  debet  viro,  deturpat 
uam,  id  est  dehonestat  virum,  quasi  non  La- 
m  medium  inier  se  et  Christum,  vel  caput 
Amale  dehonestat,  dum  denudat  illud,  quia 
*4i  ac  si  decalveiur,  id  cst  tantumdem  est  ad 


81  non  modeste  restringilar  a  superfluis  cogiundis, 
etiam  tondealur,  id  est  aiiferat  a  se  universas  cogi- 
taiiones  mundanaruro  curarum.  Melius  est  enim  ut 
omnes  mundi  curas  abjiciat,  quam  ut  in  omnia 
mundi  desideria  spargatur,  dum  necessaria  procu* 
rat.  Si  vero  turpe  est  mulieri  tonderi  vel  decalvari, 
id  est  si  haec  inferior  pars  anim»,  quae  parum  ad 
aliud  valet,  incongruum  deputat  abscindere  velut 
capillos  a  se  omnes  mundi  curas,  vel  detegerc  eun- 
ctis  impadentiam  su»  intentionis  erga  temporalia, 
velet  caput  suum,  id  est  modeste  cobibeat  a  suncr- 
fluis  cogitationibus  acumen  suum. 

c  Yir  quidem  non  debet  velare  caput  suam  quia 
imago  et  gloria  Dei  est.  Mulier  autem  gloria  viri 


liiiem,  ac  si  decalvaretur.  \ere  idem  valet.  ^  c  est.  Non  enim  vir  ex  muliere  est,  sed  mulier  ex 

c  viro  (Cen,  ii).  Etenim  non  est  creatus  vir  proptei 
c  mulierem,  sed  mulier  propter  virum.  Ideo  debei 
c  mulier  velamen  habere  super  caput  suum,  et  pro 
c  pter  angeios.  Verumtamen  neque  vir  sine  mulie- 
c  re,  neque  mulicr  sine  viro  in  Domino.  Nam  sieut 
c  mulier  de  viro,  ita  et  vir  per  mulierem.  Omnia 
c  autem  ex  Deo.  > 

Vir  quidem  nqn  debet  velare  caput  stcum,  id  csl 
non  debet  babere  signum  servitutis  vel  potestatis 
super  se,  sed  libertatis,  quia  non  habet  aliquid  super 
se  nisi  Deum.  Quoniam  imago  et  ghria  est  Dei, 
Imago,  id  est  similitudinis  impressio,  et  gloria  Dei 
ccrnitur  in  viro,  quia  unus  Deus  uiium  fecit  homi- 


i  non  velatur  mulier^  etiam  tondeatur,  Debet 
loderi,  si  non  est  veiata.  Sed  si  turpe  est  mu- 
yieri  aut  decalvari,  velet  caput  $uum,  Nam 
it  in  ecclesia  relorlis  crinibus  in  tergo  et 
onle,  hoc  est  adeo  turpe ,  ac  si  capiili  per  de- 
^neni  vel  dctonsionem  essent  ablaii.  Nunc 
ilem  inleUigGniiam  breviter  attingamus.  In 
lim,  ut  stipra  dictum  est,  rationalis  sensus 
ir,  in  muliere  auiem  anima  bominis  intelli- 
uae  a  rationali  scnsu,  velut  mulier  a  viro,  re- 
psa  quoque  anima  bominis,  quae  utrumque 
it,  si  quando  ea  quae  Dei  sunt  cogitat,  quasi 
A  qua  contemplttionc  spirituall  per  vela- 


1  est  carnalibus  cogitationibus  se  cohibere  ^  ncm,  ut  sicut  ab  uno  Deo  sunt  omnia,  ita  essent  ab 


)et,  sed  revelata  facie,  id  est  mundo  corde 
emplanda  coclestia  et  spiritualia  se  extende- 
qaando  vero  ea  quae  mundi  sunt  cogitat, 
lulier  est.  Sed  ne  supra  quam  necesse  est, 
ttrenis  aclibus  occupet,  oportct  ut  discre- 
elamine  restringatur,  ne  forte  dum  licita  et 
ria  vult  procurare,  ad  illicita  et  snpcrflua  co- 
illiciatur.  Et  hoc  est  spiritualiter  quod  vir 
slare  non  debet,  sed  mulier.  Vtr  eiiim,  id  est 
ensus  ralionis;  orans,  id  est  desiderans  su- 
mt  prophetan$f  id  est  fulura  praemeditans; 
apite^  id  est  obumbrato  nebulis  terrenarum 
anum  suo  acumine  :  deturpat  caput  suum, 
tarpiludine  ^cogitationum  suarum  obscurat 


uno  bomine  omnes  bomines,  ut  unius  Dei  invisi- 
bilis  unus  homo  visibilis  imaginem  haberet  in 
terris,  ul  uniis  Deus  in  uno  homine  videretur  au- 
ctoritatem  unias  principii  conservare  ad  confu- 
sionem  diaboli,  qui  sibi  neglecto  uno  Deo,  dominiiim 
et  deitatem  voluil  usurpare.  Homo  igitur  imago  et 
gloria  Dei  est,  ut  sicut  Deus  praeest  omnibus  per  om- 
nipotentiam,  sic  honio  terrenis  per  intelligentiam. 
Mulier  autem  gloria  e$t  vtrt,  quoiiiam  facta  est 
illi  in  adjutorium,  ut  habcret  vir  gloriam  deea  cum 
ei  praeiret  ad  Deum,  el  se  ei  daret  imitandum  in 
sanctitate,  sicut  ipse  essct  gioria  Dei,  cum  ejus  sa- 
pientiam  sequeretur.  Cloria  viri  est  miiiier,  dum 
ille  regit,  haec  obtemperat ;  ille  a  snpientia  regiiur, 


chritudinem  supernae  sapientiae.  Sed  niuiier,  D  haec  a  viro.  Cloria  virl  est,  quoniani  ex  eo  est  el  ci 


inferior  pars  mentis  intenta  temporalibus  ; 
id  est  appetens  quae  corpori  sunt  necessa- 
prophetans,  id  est  futura  quae  sibi  sunt 
praevidens ;  non  velato  capite,  id  esl  non  pcr 
onis  temperantiam  restriclosuoacumine  :de- 
aum  caput,  id  est  turpitudine  interiorum  de- 
um  f(ec)at  superiorem  mentis  aciem,  quae  de- 
is  coelestibus  iiihiare  Tantumderaenimvalet, 
Qe  velo  modestae  cohibitionis  se  relaxat  in 
im  temporalium  rerum ;  ac  si  decalvetur,  id 
idetegaiuret  appareatomnibus  prava  intentio 
I  qua  debet  erubescere.  Haec  enim  per  fron- 
i«  pudoris  sedes  est  ct  praeeminet,  desigua- 
m  mulier,  id  est  pars  rationis  intenta  rerum 


subjecla  est.  Non  enim  vir  ex  muliere  es/,  $ed  mu- 
lier  ex  viro,  id  est  Adam  non  ex  Eva,  sed  Eva  ex 
Adam.  Et  adhuc  alia  ratione  deinonstro,  cur  muiier 
sil  gloria  viri.  Quia  non  creatu$  e$t  vir  propter  mu- 
lierem,  $ed  mulier  propter  virum,  id  est  non  est 
crealus  Adam  in  auxilium  Evae,  sed  Eva  in  adjuto- 
rium  Adae.  Hocconrirniat  iilud,  quod  dixiinus  unum 
Deum  unum  hominem  fecisse,  quoniam  vir  et  mu- 
lier  unum  sunt  in  nalura,  quia  origo  mulieris  vir 
est.  Ideo  mulier^  ut  ostendatur  esse  subjecta,  debet 
habere  velamen  $uper  carut  $uum ,  id  est  polestatem, 
ad  designandam  potestatem  viri  snper  se.  Non  La- 
beat  caput  liberum  in  ecclesia,  sedvelamine  tectum, 
€t  proput  Bngeloiy  id  est  propter  sacerdotes  divio» 


M1 


HERYEI  BtlRGIDOLENSIS  MONACHI 


928 


foluuUtis  nontios,  ne  in  ejos  faciem  irritentur  ad  A  minusex  qua  parte  conspectam  consiilit  ▼eritatem, 


libidiiiem;  et  quia  sacerdos  personam  liabet  Christi, 
idcircc  mnlier  quasi  ante  judicem,  sic  ante  sacer- 
4lotem  qui  Ticarius  ejus  esl,  propter  reatu«  originem 
•nbjecta  debet  Tideri.  ¥ei  propter  angelos,  qui  no- 
h»s  snnt  ad  costodiam  depuuti,  ne  displiceat  eis 
lasciva  molieris  denodalio,  si  viderint  fomitem 
peccati  per  eam  excitari.  Dixi  qoia  mulier  est  glo- 
ria  Tiri,  et  propter  virnm,  et  ex  viro  creata  in  prin- 
cipiO.  Sed  tamen  in  subsequeiiti  geueralione  non 
est  ita,  quia  neque  vir  $ine  muliere^  neque  mulier 
$ine  viro  creatur  in  Domino,  id  est  iii  operalione 
Domini,  qui  ex  uno  fecit  primitus  ambos  et  unum. 
I)na  eniin  caro  et  unum  corpus  in  Domino,  id  est 
secundum  Deum,  qui  creavit.  Vcl  ila  :  Licet  mulier 
propter  rcalus  originem  poru^tsignum  subjectionis, 
noii  lamen  exclusa  est  a  salute,  quia  iicque  vir 
sine  muliere,  id  estexclusa  inuliere,  neque  mu- 
lier  sine  viro,  id  esl  excluso  viro  est  in  Doinino,  id 
est  in  graiia  Domini  ct  salute  aetema.  Neuter  enim 
excluditur,  sed  oterque  admittitur,  et  cur  hoc? 
Quia  sicul  mulier  de  viro  prius  facta  est,  ila  ei  vir 
per  mulkrem  postea  nascitur.  &lulier  est  ex  viro, 
vir  per  mulierem.  Sed  omnia  sunt  ex  Deo,  Qux  om- 
nia,  nisi  de  quibus  nunc  sermo  cst?  id  est  et  ille 
vir  ex  quo  mulier,  et  illa  mulier  quae  est  ex  viro,  et 
ille  vir  qui  per  mulierem.  Poslquam  Apostolus  sin- 
gula  graJatim  exposuit,  ut  omnia  Deo  subjiceret, 
unum  sorvans  principium  ait :   Omnia  ex  Deo,   ut 


imagoDei  est;  ex  qua  voro  inteiidilur  in  agendt 
inferiora,  non  est  iiuago  Dei,  et  quia  quaniiimcun* 
que  se  extouderit  in  id  qiHHl  xternum  est  lanto  nia- 
gis  inde  forniatur  ad  iniagineni  Dei ,  et  propterea 
non  cst  cohibenda  ut  se  inde  conlineat  ac  conteii- 
neret,  ideo  vir  non  debet  velare  capiit  suum.  Qoia 
vero  illi  rationabili  aciioni,  quae  in  rebus  tempora- 
iibus  corporalibusque  versatur,  pcriculosa  est  ni- 
roia  in  inferiora  progressio,  debet  habere  potesta- 
tem  supcr  caput,  quod  indicat  velanieiitum  quo  si- 
gniHcatur  csse  cohibenda.  Vir  non  est  ex  mullere, 
scd  mulier  ex  viro ,  id  est  xterna;  conteniplatioDis 
verit^s  non  ex  admiiiistrationc  temporalium  rerom, 
ut  ab  ea  regaiur,  neque  raiioex  sensualitate ,  sed 
cconverso,  qiiia  noii  est  creatus  vir  propter  mo- 
lierem,  id  est  rationalis  sensus  subserviat  sensoa- 
litali,  ncc  aeternornm  conteinplatio  ut  siibjiciator 
temporalium  aclioni,  sed  e^ontrario,  et.  Idcirco 
mulier,  id  est  sensiialilas  etpars  illa  ralioni8,qox 
ad  temporalia  gubernanda  deflectitur,  liabeat  pote- 
statem,  id  esi  jugum  superioris  moderaminis  super 
caput,  ut  per  discipliuam  premalur  a  noxia  liber- 
tate  vagarum  cogitalionum  propter  angelos  Dei, 
qui  nos  scmper  aspiciunt,  nc  dissoluta  lascivla  eo- 
gitationuin  noslrarum  nfTendantur.  Sed  taroen  ne- 
que  vir  sine  muliere,  id  est  ralionalis  sensos  sioe 
sensualitatc  vel  temporaliiim  procuratione;  iicqoe 
mulier  sine  viro,  id  cst  neqiie  sensunlitas  >el  tem- 


nequc  mulier  de  subjectioiie  doIere(,  iieque  vir  quasi  q  poralis  aciio  sine  superiori  sensu ;   in  Domino,  id 


de  exaltatione  superbiret.  Sed  congriium  est  ut  ad 
apiriialem  intclligenliam  revertamur;  vir  enim  non 
debet  velare  c^put  suuni,  quia  imago  et  gloria  Dei 
est.  Genesis  docet  viium  et  mulierem  factos  ad 
Imagiiiem  Dei.  Frcit,  inquit,  Deus  liomincm,  ad 
iinaginem  Dei  fecit  eum»  masculum  et  feininam  fe- 
cit  005  (Gen.  ii).  Ad  imaginem  quippe  Dei  naluram 
ipsain  humaiiam  factain  dicit,  quae  sexu  utroque 
completur,  nec  ab  inlelligenda  iinagine  Dei  separat 
f  ininam.  Quomodo  igitur  dicit  Apostolus  virum 
osse  imaginom  Dei  unde  caput  velare  prohibetur, 
niulierem  autem  iion,  et  idco  caput  velare  jubetur, 
•'isi  in  nalura  humanae  inentis  intelligaraus  mulie- 
rcn  cuni  viro  siio csse  iniagincm  Dei,  ut una  imago 


est  in  Domini  operatione,  scd  potius  ri  illud  qiiod 
regeiidi  habet  potestatem  in  hoinine,  et  illud  infe- 
rius  quod  regendum  est,  Dominus  fecit.  Nam  sicut 
mulier  de  viro,  id  esl  siciit  actio  bona  cx  cognitione 
vcritatis  habet  originem,  i(a  ut  vir  per  mulierem, 
id  est  similitcr  et  cognitio  vcrilalis  post  exacuitur 
pcr  bonam  actionem.  Omnia  uuiem  $unt  ex  Deo, 
id  cst  et  contemplalio  verilalis  et  bona  operatio, 
vel  superior  et  inferior  pars  animae.  Aliler  :  Per 
virum  spiriiuales  rectores  plebis  ecclcsiasticae  desi- 
gnantur,  in  quibus  velamen  ignoranti;e  non  deM 
csse.  Per  inulierem  vero  figurantur  animae  infir- 
roae,  quae  nihil  spirituale,  nihil  de  invisibilibus  ca- 
pere  possunt.  Quibus  tamcn  ignoraiitiae  velamen  non 


sit  tota  illa  substantia?  Cum  aotem  ad  adjutorium  D  oOicit,  si  de  hisquae  non  intclligunt,  nihil  de  pro- 


distrihiiitiir ,  quod  ad  eam  solam  attinet,  non  est 
iinago  Dei.  Quod  autcm  ad  virum  solum  attinet, 
imago  Dei  est  tam  plena  atque  integra,  quam  in 
onuui  conjuncta  muliere.  Vir  eiiim  principaliler 
crettiis  est  ad  imaginem  Dei ,  in  quo  naturaliter 
amplius  viget  ratio,  quasi  ipse  sit  ratio,  quae  est 
gloria  Dei.  Mulier  autem  est  ipsa  sensualitas,  quae 
subserviendo  gloria  estrationis,  quia  haec  in  fc- 
mina  naturaliter  praevalet.  Et  ideo  natura  mentis 
kumanae  non  est  imago  Dei,  nisi  ex  qua  parte  a^ter- 
nis  rationibiis  considerandis  adhaerescit.  Quia,  etsi 
tota  contempletur  veritatem,  imago  Dei  est;  elcum 
ex  ca  distribuitur  aliquid  et  qoadam  intcntione 
4er)vatur  ad  actionem  rerom  tePiporalium,  nibiio* 


prio  senso  prsesumunt,  sed  sacerdotibus  suis  velot 
angelis  honorem  dantes,  inquiriint  ab  illis  quae  ne- 
sciunt.  Caelerum  si  quaelibet  inlirnia,  qiise  adhuc 
carnaliter  sapit,  spiritualibus  viris  se  conferre  pnc- 
sumpserit,  deturpat  caput  suum ,  id  est  inhonorat 
sacerdotes  ecclesiae.  Sed  haec  omittentes,  videamu.-^ 
sequentia,  nam  subditur  : 
c  Vosipsi  judicate    Decet  molierem  non  velatam 

<  orarc  Deum  ?  Nec  ipsa  natiira  docet  vos,  quod  vir 

<  quidcm  si  comam   nutriat ,   ignominia  est  illi : 

<  mulier  vero   si  comam   nutriat,  gloria  est  illi, 

<  quoulam  capilli  pro  velamine  dati  sunt  ei?  > 
Dixi  qnia  mulier  in  ccclesia  debet  habere  Telatom 

capot,  et  voiipsi  judieaUf  li  hoc  rttkNiabililcr 


COMMENT.  m  EPISTOLAS  PAULI.   -  TN  EPIST.  I  AD  COlt.  9M 

Jlcate  8l  decet  mulierem  non  Telatam  ortre  j^  ostendens  quia  neque  Moyses,  neque  Salvator  tfi« 


l.m  decet,  qiiia  nec  ip$a  natura  docet  vo$  boc 
ens,  qnae  capillos  mulieris  ita  multipHcat. 
c  esset  ai)ostolicai  iradilioiiis  ratio,  ut  ve- 
leres  essent  iri  ecclesia ,  ilii  ec^ntra  reve- 
.  in  eirclesia  paliebantur  (Exech.  xlix).  Ideo 

per  auctoritatem  traditionis  quam  negle- 
led  per  ipsam  naturam  suadere  illis  nitilur 
a.  Mec  ipsa,  inquil,  natura  docel  vos  hoc 
Et  boc  docet  nalura,  quod  vir  quidem  $i  co- 
iriat,  cum  et  lcx  boc  problbcat,  ignominia^ 
"ande  opprobrium  est  illi;  sed  «i  muUer 
Mirial,  gloria  est  ilii,  quod  coma  ipsius  tam 

tam  decora  crcscit  ac  multiplicatur ,  ut 
lloria  et  pulcbritudo  videatur.  Ideo  gloria 
Monicm  capilli  a  naturali  instilutione  dati  B 
re  tetamine  babcndo,  id  cst  dati  sunt  ei  ut 
inien  apponatur,  quod  pcr  productionem 
ni  innuitur.  Coma  enim  indicium  vela- 
,  ut  naturae  volunlas  addatur.  Et  idco  vir 
laturaliter  comalus,  quia  non  est  velandus. 
xta  supcriorem  tractalum  spiritualis  intel- 
lon  docet  ipsa  natura  mulicrem  sine  vela- 
jm  orare,  qiioniam  erectus  hominis  status 
iiod  illa  pars  rationis  ejus,  quae  temporalia 
,  non  sine  velo  discretionis  ea  debet  a 
)eterc,  ne  sicut  Dci  animalia  totam  se  de- 
appctitiim  lerrenarum  rerum.  Velo  enim 
liberi  a  uiinio  cogitatu  ct  appetitu  inferio- 


tradidit.  Deinde  Jam  amplius  dispoure  non  vult  de 
vironim  tonsione  vel  mulienim  vehitione,  sed  pr». 
ceptum  inde  tribuit  dicens  :  Hoc  autem  prtecipio^ 
scilicet  ut  dissereutis  snlertia  non  requiraiur,  sed 
pnecipientis  anctoritas  attendatur.  Quasi  dicat : 
Forsitan  allquis  vult  adbuc  coiilendere  noii  sic  fa- 
ciendum  esse,  sed  ego  prascipio  hoc  iu  fieri,  et 
auctoritatc  mea  coniilliuo  :  ego  dico,  non  laudan$^ 
sed  potius  improbans,  quod  eonvenitii  iii  ccclesla 
ad  accipiendum  corpus  et  sanguiiiero  Domiiii,  non 
in  metiu$,  ut  deceret,  $ed  in  deteriue,  id  est  quia 
conventus  vester  ad  Dominlcam  coenam  non  fit  in 
meliorationem  vestri,  sed  in  doteriorationcm,  quo- 
niam  multipliciler  peccatis  ibi. 

c  Primum  quidem  conveniuntibus  vobis  in  ec- 
c  clesiam,  audio  scissuras  esse  intcr  vos,  et  cx 
c  parte  credo.  Nam  oportct  et  bxreses  esse,  ut  ei 
c  qui  probati  sunt,  manifcsti  fiant  iii  vobis.  i 

Primum  quidem^  id  est  maximam  omniuro  malo- 
rum  est  apud  vos,  quod  iii  convenlu  vcstro  flonC 
scbismata.  Nam  in  melius  ideo  non  conveni- 
tis,  sed  in  deterius,  quia  eonvenientibue  in  ee- 
ctc$iam  9obi$,  ubi  viiiculum  cbaritatls  esse  debe- 
let,  unaqiie  voluotas  et  summa  concordia,  ad 
quod  uuus  locus  vos  Iffvlut  et  admonet,  au- 
dio  tci$sura$f  id  est  discordias  e$$e  inter  vo$  ei 
ex  parte^  Id  est  in  qufbusdam  vestrom  eredo 
illas  csse.   Scissurae  in  eis  erant,  qola  illl  qul  su- 


quidem,    id  esl  superior  meiitis  sensus,  ^  periora  dona  spiritus  baliebant,  conleronebant 


itia  sereiius  debel  cogiure,  si  nutriat  co- 
est  densUlcm  superfluarum  cogiutionum, 
1  est  illi.  Mulier  autem,  id  est  pars  ifla 
lae  temporalia  dispensat,  si  nutriat  comam, 
Ititudiiiem  ulilium  cogitationuni,  perqiias 
explcat  iiecessariam  rerum  corporalium 
ationem,  gloria  est  illi,  quoniam  apod 
letinde  mercedem.  Quoniam  capilli  dati 
ro  velaininc,  id  cst  multiplex  cogitatus 
ariis  rcbus  cst  illi  datus,  ut  sub  boc  tega- 
.condatur  a  uissoluta  vagatione  iuutirum 
iro  cogiutionum. 

118  autem  videtur  contentiosus  esse  nos 
:onsuetudinein  non  babemus,  neque  Ec 


tcros,  qui  UnU  dona  non  perceperant,  et  scinde- 
bant  se  ab  illis.  Ipsi  qiioque  minores,  per  quamdam 
desperationem  removelHint  se  ab  illis,  dom  tantam 
spiritiialiom  charismaturo  excellentiam,  qoam  asse- 
qui  nou  poteraut,  mirarentur  in  eis.  Ego  seiMuns 
divisionom  inter  vos  esse  credo.  Nec  mirum,  qoia 
oportet^  id  est  utile  est  fldelibus,  et  kmoae  it$o 
contra  eos  ad  exerciiatioiiero  eoruro,iif  per  bas  bonl 
et  qui  jaro  Deo  probati  et  notl  $unt^  mamfe$ti  fant 
hominibus  in  vobis^  id  est  inter  vos.  Ex  Istis  erant 
nonnulli  liaeretici,  ut  ilii  qul  resurreGlionero  ne 
gabant  (Maith.  xxii ;  Act.  xxiii).  Sed  per  eos  mani- 
fesUti  sunt  caeteris  illi,  qul  Adero  apostolicaro  flrrol- 
ter  tenuerunt,  dicentes :  c  Ego  suro   Christi,   coro 


Del.  Uoc    auteni   praecipicio,   iion     lau-  D  ^^i^  dicerent,  ego  suro  Pauli,  ego  aiileni  Apollo 


[uod  non  in  melius,  sed  in  delerius  con- 

*os  uon  debere  coniatos  csse,  sed  mulieres 
»mani  nutrire  cl  caput  vclare,  multas- 
iies  iiide  monstravi.  Sed  si  quis  videtur 
u$  esse,  ut  adhuc  de  liac  re  velit  conteii- 
lero  auctoritati  debet  acquiescere,  quia 
,  a  quoruni  instruciione  proccssil  habitus 
ecclesiae,  et  qui  suuius  senipcr  populus 
iubemus  laiem  con$ueludinem ,  ut  viri  siiit 
l  mulieres  iiudcnt  capiu,  tie^iie  etiam  Ec- 
i  ex  Jud;eis  et  geiitibus  constituU.  Post 
»onit  auctoritalem,  ut  conteiitiosos  vincat, 
e  Judaii^mus  boc  habult»  nec  Ecclesia  Dei» 


(supra  i) ,  »  et  semper  prosont  haereses  fldellbas. 
Ei  his  eniro  hominibus  haeretici  fiunt,  qui  etiam  si 
essent  in  Ecclesia,  nihilominus  errarent.  Com  au- 
tcm  foris  sunt,  plurimuro  prosunt  non  verom  do- 
cciido  qood  nesciunt,  sed  ad  verum  quaereodofli 
carnales,  et  ad  verum  aperlendum  splritoalet  ct- 
tlioiicos  excitando.  Sunt  enim  innomerabiles  iii 
saiicU  Ecclesia  Deo  probati  viri,  sed  mauifesli  non 
flunt  inter  nos,  quandiu  imperitiae  nostrae  tenebrit 
delectati,  dormire  nialumus  quam  lucem  rerltatl^ 
intueri.  Quapropier  multi  ut  verilatem  Dei  videant 
et  gaudeant,  per  baereticos  de  somno  exeiuntur. 
L^umur  ergo  haereticis,  non  ul  eorum  approbemofl 
errores,  sed  ot  catholicam  diflclplinafli  tdTersufl  eo» 


95! 


HERVEI  BURGID0LENS1S  MONACBI 


m, 


rum  insidias  asserentes,  vigilantiores  et  cautiorcs  A  agenda  sunt,  non  in  ecclesia,  ubi  unitatis  ti  mysta- 


sinius,  etiam  si  eos  ad  salutem  revocare  non  pos- 
sumus.  Oporlct  igilur  ct  h^reses  esse,  ut  qui  pro- 
bati  sunt  nianifesti  fiant  in  nobis.  Hi  cnim  probali 
sunt  Deo,  qui  benc  possunt  doccre.  Sed  manif(;sti 
bominibus  csse  non  possunl,  nisi  cum  docent.  Do- 
cere  autem  nulunt  ni^iicos  qui  doceri  quaerunt.  Sud 
multi  ad  quaerendun)  pigri  sunt,  nisi  per  molest  as 
et  iiisultationes  hsereticorum  quasi  de  somiio  exci- 
tentur,  et  in  imperitia  sua  erubescant  sibi,  ac  dc  iila 
periclitari  se  senliant.  Ideo  providentia  divina  mul- 
tos  diversi  erroris  haereticos  esse  permittit  ut  cum 
insultant  nobis  ct  interi  ogant  nos  ea  quae  nescimus, 
vel  sic  discutiatnus  pigritiam,  ct  diviiias  Scripttiras 
nosse  cupiamus.  Haereticus  autem  est,^qui   alicujus 


rii  causa  convciiitur,  non  dissensionis  et  Tentris. 
Munus  enim  oblatum,  totius  popuii  fit,  quia  in  ino 
pane  omnes  significantur.  Per  id  enim  quod  omiMs 
unum  sunt,  de  uno  pane  omncs  somere  oporiat. 
Itaque  didinr  :  Contementibut  vobi»  tn  unum^jm 
non  est  Dominicam  canam  manducare^  id  esl  jan 
non  pntestis  sacramenta  Re<lemptoriH  acripere,  nec 
jam  ad  similitudinem  coenae  Doinini  facitis  ibi  eon- 
vivium.  Quare?  Quia  unusquitque  vestrum  aemm 
suam^  idestquoJ  secum  attulit,  prasumitf  id  en 
ante  Dominicam  coenam,  et  antequam  cacteri  cob- 
veniant,  sumit,  ad  manducandum,  non  ad  erogm- 
duni  pauperibus.  Et  alius  quidem  qui  non  atiulitqood 
cderet,  vel  sero  venil,  esurit;  alius  autem^  qm  d- 


teinporalis  commodi,  et  maxime  gloriae  principa-  B  bossuos  cdere  praeoccupavit,  ebriusest,  Et  ita  jai 

non  eslis  idoiiei  Dominiram  coenam  manducare,  id 
est  sacram  euctiaristiam  percipere  qu£  a  jejunis  el 
concordaiitibus  est  percipicnda,  quamvis  apoOoli 
primo  non  jejiini  eam  perccperint.  Placuit  eoim  Spi' 
ritui  sancto,  ut  in  honorcm  lanti  sacranienli  in  oi 
Christiani  prius  Dominicum  corpus  intraret  qoaa 
caeteri  cibi.  Nam  ideo  per  uuiversum  orbem  moi 
iste  servalur.  Neque  quia  post  cibos  illud  dedit  Do- 
minus,  propterea  praiisi  vel  ccKuati  fratres  ad  illnl 
percipiendum  convenirc  debent,  aut  sicot  faciebAQl 
quos  nunc  Apostolus  arguit  et  em^^ndat,  meusis 
suis  hoc  miscere.  Namque  Salvator  quo  vebeaen- 
tius  commendarct  myterii  illius  altitudincm,  ulti- 
mum  hoc  voiuit  infigere  cordibus  et  memoriae  disci- 
'  pulorum,  a  quibus  ad  passionem  mox  digresauros 
erat;  ct  idco  noii  praecepit  quo  deinceps  ordine  so« 
merctur,  ut  apostolis  per  quos  Ecclcsiam  disposi- 
turus  erat,  servaret  hunc  locum.  Yos  inquit,  ita  oo- 
meditis,  qiiisque  suas  oblationes,  nec  facitis  t*as  it 
deberetis  omnibus  cominunes.  Sed  cur  ad  talem  co- 
mestionem  venitis  in  ecclesiam.  Nunquid  non  km* 
betis  domos  ad  manducandum  et  bibendum,  ut  ilM 
convivia  hujusmodi  celebretis?  Aut  EcclesiamDd^ 
idost,  doinum  orationis  (Isa.  lvi;  Matth.  xxi)qua 
consecrata  est  ad  cxorandum  in  ea  Deum,  et  ao 
percipienda  iUius  sacranienta,  coniemnitis?  Utiqne 
contemnitis  eam,  dum  irreverenter  in  ea  caruales 
cibos  suinitis.  Ei  ctiam  cora/^undt/M  eos  qui  iion  ha* 


tusquc  sui  gratia,  falsas  opiniones  ac  novas  vel  gi- 
giiit  vel  se4|uitur. 

c  Convenientibus  ergo  vobis  in  unum,  jam  non 

esl  Doiiiinicam  ccenam  manducare,  iinusquisque 

cnim  suain  coenam  pnesumit  ad  mandiicandum. 

Et  alius  quidem   esurit,  alius  autem  ebrius  esl. 

Nunquid  domos  non  habetis  ad  manducandum  ct 

bibendum?  aut  Ecclesiam  Deicoutemnitis,  ct  con- 

funditis  eos  qui  non  habent?  Quid  dicam  vobis? 

Laudo  vos  ?  in  hoc  non  laudo.  i 

Quando  quidem  scissurae  sunt  inter  vos,  ergo  vo- 

bis  convenicntibus  in  uniim,  jam  non  est  manducare 

Dominicam  ccenam,  id  est  illud  manducare  quod  ibi 

facitis,  qiiia  discordanter  hoc  facitis,  jam  non  est 

manducare  Dominicam   coenam.  Quia  unusquisque 

vcstru m  pr^sumtf  in  ecclesia  manducarc  seorsum 

canam  suam^  id  est  oblationem  siiam,  cum  Domi- 

nica  coena  commiinis  esse  del)eat  omnibus  Chri- 

stianis,  sicut  Christus  cum  suis  discipulis  commu- 

niter  coenavit.  Tangit  eorum  cousuctiidinem,  quia 

frequenter  iu  anno  certis  diebus  soiebant  omnes,  ad 

ecclesiam  conveiiire,  ut  corpus  et  sanguinem  Do- 

mini  perciperent,  et  iii  ccclesia  convivium  agerent 

ex  oblulionibus  suis,  ad  exemplum  copnae  quam  Do- 

miiius  cum  discipulis  suis  fecit.  Sed  hanc  consuetu- 

dinem  plurimi  eoruin  pcrvertcrant ;  ct  secundum 

quod  allus  aiio  prior  veniebat  afferens  cibos  suos, 

manducaliat  el  inebriebatur,  non  exspcctans  paupc- 


rem  fratrem;  et  postea  corpus  Domini  sumebal,  vel  ^  beiitquod  ibi  comedant,  cum  ros  in  couspeclu  eo- 


cibissuae  mensae  miscebat,  iion  judicans  iHud  ab 
aliis  cibis  differre.  Nam  munera  sua  oiTerentes  adve- 
nientibus  presbyteris,  quia  adhuc  rectores  ccclcitiis 
iion  omnibus  locis  fuerant  constituti,  tolum  sibi 
quod  obtulerant  vendicabaiit  schismaiis  causa.  Nam 
pscudoapostoti  dissensiones  iuter  eos  scminaverant, 
ita  ut  oblationes  suas  zelarcntur,  cum  una  atque  ca- 
dem  prece  omiiium  oblationes  benedicerentur,  ut  hi 
qui  (ut  assolet  fieri)  nihil  obiulerant,  vel  unde  ofier- 
rent  non  haL)ebant,  pudore  correpti  confunderentur, 
iion  sumentes  partem.  Et  tam  cito  illud  agcbant,  ut 
supcrvenicntes  non  iuvenirent  quod  edcrent.  Ideo- 
que  Apustolus  illos  increpat.  Si  sic,  iuquit,  conve- 
pitis,  ut  uuus^uis<)ue  cibum  suum  sumat,  domi  iiaec 


rum  deliciis  adluatis,  cl  ipsi  vcl  jejuni  remaneant 
vel  solum  panem  suuni  comedant.  In  hoc  etiam  con- 
funditis  pauperes  qui  non  habent  quod  edant,  quia 
vos  antequam  ipsi  veniant  maui.ucatis,  et  nihil  illis 
relinquitis,  atque  ita  cum  ipsi  veniunt,  quod  man- 
ducent  non  inveniunt  et  erul>escunt.  Sic  enim  con- 
funditis  et  eos  qui  praescntes  sunt  et  nihil  accipiuut, 
sive  juxta  supei  fluas  opes  vesti  as  suam  lenuitatem 
comedunt,  et  illosqui  postvenientesnihil  inveniunt» 
ct  quid  dicam  vobis  qui  talia  tacitis :  Non  inveuio 
quid  dignum  pro  commissione  talium  operum  vobis 
dicam.  Laudo  ^go  vos  ?  in  hoc  quod  ista  tam  male 
agitis,  noit  iaudo^  sed  multum  reprehendp.  Y^  iauiio 


nmifENT.  Uf  EPUTOLAS  PAUL1.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  iU 

I  Mnnollis  aliis,  sed  in  hoc  oiliil  laodabile  in-  A  iiter»  quod  pro  vobis  redimendis  (radetur  ad  mcrtetn 

et  cniciiigetur.  Hoc  quod  dixit :  FacUe,  id  esl  cnr- 
pus  meam  accipite  et  maiiducate  per  successio- 
nem  temporis  usque  io  finem  saeculi,  in  meam  com- 
memoraiionem,  id  est  in  memoriam  passionis  mex, 
ut  pertractetis  et  consideretis,  quam  dignam  et 
sanctam  el  liumanae  salutis  efficacem  medecinam 
accipitis,  quatenus  ex  considcratione  tantie  san- 
ctitatis  cum  majori  veueratione  sacram  euchari- 
sliam  percipiatis,  et  imitari  passionem  meam  desi- 
deretis,  ul  si  opus  fuerii ,  pro  salute  fratrum  mori 
parati  sitis.  Accipientes  enim  corpus  meum,  memo- 
res  mei  esse  debetis,  ut  diligenttr  recogitc  tis  quis 
ego  sim,  et  quae  inter  homines  conversans  operatus 
sim  vel  quae  pertulerim,  ut  sicut  praecessi  sequa- 


Igo  enim  accepi  a  Domino,  quod  ettradidi  vo- 

»  quoniam  DominusJesus  in  qua  nocte  tra- 

aCur,  accepit  panero  :  et  gratias  agens,  fregit 

iisit :  Accipite  et  mauducate,  hoc  est  corpus 

in,  quod  pro  vobis  tradetur.  Hoc  facite  in 

im  commemorationem.  Simiiiter  et  calicem, 

tqoam  coenavit,  dicens :  Hic  calii  Novum  Te- 

nentum  est  in  meo  sanguine.  Hoc  facite  quo- 

cunque  bibetis,  in  meam  commemoraiionem 

I.  XXVI ;  Marc.  xiv ;  Luc.  xxii).  i 

STOS  non  laudo,  sed  vitupero  in  hoc  quod  ita 

«6  etirreverenter  ad  Dominicam  c«enam  conve- 

quia  tradilionem  meam  super  hac  re  non  bene 

ilis.  Quam  tamen  diligenter  servare  debuisse-  ^  *"»">•  ^«^  v*>s  sacerdotes  hoc  facite,  id  est  ex  panc 


lio  ego  non  a  meipso  inTcni  eam,  nec  a  Petro 
drea  didici,  sed  accepi  a  Domino^  guod  et  vohxs 
ita  re  tradidi,  et  ideo  reverenter  atque  inviola- 
debetis  retinere,  quod  mihi  Dominus  tradidit 
▼obis.  Hoc  vobis  tradidi^  guoniam  Dominus 
etc.  Ostendit  Apostolus  mystcrium  eucbari- 
nter  coenam  celcbratum,  non  coenam  esse. 
na  enim  spiritualis  est,  qua*,  cum  reverentia 
4ta,  purilicat  sibi  devotum ;  et  memoria  re- 
ionis  nostrae  est,  ut  Redemptoris  memores, 
I  ab  eo  consequi  mcrcamur.  In  iiocte  autem 
18  est  ad  passioneni,  sed  venit  inde  ad  resur- 
lis  lucem.    Dominus  Jesus^  id  est  Saivator 


corpus  meum  per  mystica  verba  consecrate,  iii  me- 
moriam  passionis  meae,  ut  recogitetis  eam  dum  sa- 
crificiom  islud  obtuieritis.  Similiier  ut  acceperat 
panem  et  fecerat  ex  eo  vinum  et  verum  corpus 
suum,  accepit  et  calicem^  el  fecit  ex  vino  sangui- 
nem  suum,  postguam  canavii^  id  est  jam  et  finilo 
veteri  pascha  quod  cum  discipulis  tutic  manduca- 
verat.  Transiit  enim  a  veteri  ad  iiovum  Pascha, 
quod  tradebat  celebrandum  Ecclesise ,  ul  pro  carue 
et  sanguioe  legalis  agni,  sacramentum  sui  corporis 
el  sanguinis  substitueret.  Ob  hoc  etiam  post  finem 
ccen»,  ut  illud  quod  cum  eis  ultimum  ageret,  ar- 
ctius  eorum  menlibus  imprimerit.  Quoniam  illud 


tUom,  in  gua  nocie  tradebatur^  jam  immiiiente  r  4"^^  eorum  saluti  magis  erat  utile  debuit  eis  ad  ul- 


issionis  articulo,  accepit  panem^  ei  gratias 
fregit.  Accepit  panem,  ut  significaret  se  ac- 
scorpus  quo  nos  pasceret.  Et  gratias  agit 
ie  reparatione  hominum  futura  per  passio- 
jus,  ac  per  sacramentum  corporiset  sanguinis 
It  fregit  panem,  ut  ostenderet  corporis  sui  fra- 
n,  id  esi  passionem  iion  absque  sua  sponte  ac 
atione  venturam,  sed  se  facturuin  illam, 
it :  c  Quia  ego  pono  animam  meam,  ut  ite- 
imam  eam  :  et  nemo  tollet  eam  a  me,  sed  ego 
•am  a  me  ipso  (Joan.  x).  >  Fregit  panem,  ot 
us  suis  ex  eo  daret  et  unum  omnes  illos  fa- 
et  dixit  eis  :  Accipite  hanc  spiritalem  escam 
ducale  hoc  sacramentum,  id  esl  etmente  ac- 


timum  reservare,  et  roaxime  cordibus  eorum  com- 
mendare.  Accepit  calicem  et  dixit :  Hic  calix^  id  est 
hic  potui  esl  Novum  Testamentum,  id  est  nova  pro- 
roissio  coelestis  haereditatis  in  sanguine  meo,  quo 
plenus  est  idem  calix.  Hoc  est,  potus  hujus  calicis 
est  sangois  meus,  qui  non  vetera,  sed  nova,  id  est 
non  terrena,  sed  ccelestia  bona  promitiil(//e6r.  ix). 
Nam  calix  Moysi  Yetus  Testamentum  fuit,  quia  ter- 
renam  h»reditatem  promisit  in  sanguinc  vituiorum 
et  hircorum,  de  quo  idem  Moyses  ait :  c  Uic  san- 
guis  teslamenti  quod  mandavit  ad  vos  Deus  (Exod. 
xiv).  »  Per  testamentum  enim  daiur  haerediias,  et 
in  sanguineChristi  accepimus  Novum  Testainenium, 
id  est  uovani  legem  quae  obedientibus  sibi  dat  hxre- 


st  ore  comedite,  scilicet  ut  carnem  meam  non  D  diiatem  regni  coelorum.  Testamentum  Novuin  in 


tantum  in  sacramento,  sicut  et  multi  mali  alii 
l,  sed  usque  ad  participationem  spiritiis  man- 
i,  ut  in  meo  corpore  tanquam  membra  ma- 
et  meo  spiritu  vegetemini.  c  Quia  qui  man- 
:amem  meam  et  bibit  sanguinem  meum,  in 
inet  et  ego  in  illo  (Joan.  vi).  i  Signum  enim 
landocavit  et  bibit,  hoc  est,  si  manet  et  ma- 
si  inhabitat  et  inhabitatur,  si  haeret,  ut  non 
lor.  Sic  do  vobis  ad  edendum  carnem  meam, 
ot  hanc  edentes  non  relinquatis  unilatem 
Manducate  quod  tribuo,  quia  hoc  est  corpus 
Sensibus  quidem  exterioribus  videtur  essc 
sed  sensibus  cognoscite  menlis,  quia  hoc  est 
meum,  non  aliud,  sed  iliud  idem  substantia- 


Christi  sanguine  consecuti  sumus,  per  quod  ad  no- 
vam  h«ereditatem  perveniamus,  quia  beneficii  divini 
sanguis  teslis  est.  Unde  et  ad  tuitionem  corporis  et 
animae  nostrae  sacramenta  ejus  percipimus,  quia 
caro  ejus  pro  saluie  nostri  corporis  est  oblata ;  san- 
guis  vero  pro  anima  nostra  efiusus  est,  ut  utraque 
iiostri  substantia  baereditatem  vitae  perennis  acci 
pcii3  posset.  Nec  mirum,  quod  de  pane  el  vino  car- 
nem  el  sanguinem  suum  fecit.  Nam  et  in  quolibet 
homine  carnem  et  sanguinem  de  pane  et  vino  facit, 
quia  panis  comestus  mulatur  in  carnem,  et  vinum 
potatum  verlitur  in  sanguinem  per  Creatoris  opera- 
tionem.  Calix  Christi  quem  in  mysterio  bibimus, 
propterea  etifiix)  dicitur  testamentum  in  fan^uio^ 


935 


HLUVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


951 


ejus.  quem  semel  in  cruce  fudil  pro  nobis,  quia  A  ducal  et  bibit,  qui  sine  debita  rcveiwiUt 


rounil  el  defendit  nos  adversus  c&lumnias  hostis  an- 
tiqui,ne  cobI  stem  nol>is  hareditatem  possit  awferrc, 
sicui  litteraj  ill«  qnae  vocantur  testamenlum,  haere- 
dem  muniunt  adversus  calumniatorem,  ne  lollat  ei 
ha^reditatem.  Hec,  itiquit,  facite.id  est  calicem  hunc 
bibite  iu  meam  lommemorutionem,  ifuoiiescunque  6t- 
betis  iilum  ut  sciiicet  nunquam  sine  memoria  pas- 
sionis  meae  bibalis  enm,  sed  in  mente  habeatis, 
quia  ego  mortem  pertuli  pro  vobis.  Aut  cerle  vos 
qui  sacerdotes  estis,  hoc  facile  quod  cgo  nunc  feci, 
id  esl  caliccm  vini  consecrate,  ut  fiat  sanguis  mcus, 
hoc  facite  in  meam  commemorationem,  ut  in  hoc 
facto  silis  memores  mei  et  eorum  quaa  pro  vobis 
passus  sum.  Hoc  ila  dixit  Dominus,  veiut  si   quis 


eucharistiam  percipit.  Indigne  manducat  et  bibit, 
qui  non  prius  per  pinilentiam  piirgatus,  ad  boe 
sacramentum  accedil.  Hoe  est  euim  iiidigiie  aeci* 
pere,  si  eo  leinpore  accipiat  quo  debet  pflBnitenlim 
agere.  Fit  igitur  reus  corporis  et  sanguinis  Dominl, 
id  est  non  purgationem,  sed  maculam  calp»  pro 
qua  pereat,  trahit  ex  eo  quod  maie  accrpll  bonm 
sacramentum  corporis  et  sanguinis  Domlnl.  Nec 
sibi  si  indignus  acccsseril  appiaudat ,  quia  contimio 
damnatus  non  fuent,  qnoniam  miiltoties  peccalorlt 
supplicium  differtur,  sed  perendinatur  occiiltiim  ]ii- 
dicium.  Nemo  praesumat  accedere  indignaSy  scd 
/lomo,  id est rationabiliter  agens,  probet^  idest  dis- 
cutiat  et  examinet  prius  seipsum,  qui  etiam  ok  co 


morieiiS  relinquai  ei  quem  dil  git  aliquod  pignus  ;  B  quod  bomo  est,  sine  peccato  iion  est.  Probei  antea 

seipsum,  id  est  vitam  suam  inspiciat  el  consideret, 
an  digne  possii  accedere  vel  non.  Raro  cnim  potest 
inveniri  quisquam  ila  magnus  et  justns,  ut  in  co 
per  discussionem  non  invcniatur  aiiqoid,  quod  de- 
beat  eum  a  corpore  et  sanguine  Domini  relardsfe, 
nisi  confessus  fserit  illud,  et  per  poenitentiam  dde- 
verit.  Probet  se,  et  sic,  id  cst  post(]uam  se  probave- 
rit,  edat  de  pane  illo  et  bibat  de  caliee^  quia  tauc  ei 
proderit.  Ideo  prius  se  discutiat  et  purgelt  quia 
^ttf  manducat  et  bibit  indigne,  id  est  sine  sui  eiami- 
nalione,  judicium  sibi  manducat  et  bibil.  Indigne 
nianducat  et  bibit,  qui  vel  aliquod  grave  peccatum, 
vel  multa  le.via  commiKit,  et  uon  conlitetur  ea  prius* 
,  quam  ad  communionem  accedat.  Duobus  etlam  mo- 
'  dis  manducare  et  bibere  debemus  hoc   sacramen- 
tum,  id  esl  ore  cordiset  ore  corporis.  Nam  qui  solo 
ore  corporis  manducat,  indigne  manducat.  Qqi  au- 
tem  et  ore  corporis  et  ore  cordis  accipit ,  ille  digne 
comedit.  Q  li  indigne  manducat  judicium  sibi  man- 
dueat;  id  est  damnalionem  extremamy  quae  nunc 
appeilatione  judicii  signatur,  sicut  et  cuin  Dominus 
ait :  c  Qui  vero  mala  egerunt,  in  resurrectionem 
judicii  (Joan,  v).  >  Judicium  sibi  manducat,  non 
alii,  quia  commuiiio  malorum  non  macuiat  aliquera 
parlicipatione  sacramentorum ,  sed  confessione  fa- 
clorum.  Nam  si  in  factis  malis  non  cis  quisque  cou* 
sentiat,  portat  malus  causaiu  suam  ei  personam 
suam,  et  ideo  boni  debent  tolerare  malos.  Judicium 


quud  dum  ille  post  niorlem  cjus  aspicit,  lacryinas 
coiitinere  non  potest,  si  cum  pcrfecle  dilexil. 

f  Quolicbcunque  enim  manducabilis  panem  hunc 
c  el  calicem  bibetis,  morlem  Domini  anuuntiabitis 
donecveniat.  > 

Exponit  in  quam  commemorationem  Christi  de- 
beamus  celebrare  vel  accipere  sacramentum  corpo- 
ris  et  sanguinis  ejus,  scilicet  in  commemorationem 
mortis  ejus.  Idco,  inquit,  dixit  Dominus  in  suam 
comiueniorationem  hoc  debere  fieri,  quia  quolies- 
cunque  manducabitis  hunc  \\ix  panem  et  hunc  aeter- 
u£  salutis  calicem  bibelis^  mortem  Domini  pro  nobis 
factam  annuntiabitis  ^  id  est  repnesentabitis  doncc 
ipse  veniat  ad  judicium,  quia  hoc  sacramentum  non 
mutabitur  sicut  sacramenta  Judaeoruni.  Significat 
finem  saeculi ,  quando  erit  sanctorum  requies  non 
adhuc  in  sacramentospei,  quo  in  hoc  tempore  con- 
sociatur  Ecctesia,  quaiidiu  bibitur  quod  de  Christi 
latere  manavit,  sed  jam  in  ipsa  perfectione  saiutis 
aeternae,  curo  tradetur  regnum  Deo  et  Palri  {infra^ 
XV),  ut  in  ilia  perspicua  contemplatione  incom- 
mutahilis  veritatis ,  uuliis  mvsteriis  corporaiibus 
egeamus. 

f  Itaque  quicunque  manducaverit  panem  hunc  et 
c  bil)er.t  calicem  Domini  indigne,  reus  erit  corporis 
f  et  sanguinis  Doinini.  Probet  autem  seipsum  bo- 
f  mo,.  et  sic  de  pane  iilo  edat  et  de  calice  bibat. 
c  Qui  enim  manducat  et  bibit  indigne,  judicium 


f  sibi  manducat  et  bibit,  non  dijudicans  corpus  d  sibi  manducat,  non  quia  mala  res  sit  quamaccipil. 


c  Domini.  i 

Quandoquidem  auctoritate  Domini  Jesu  probavi- 
rous  panem  illum  esse  corpus  ejus,  et  vinum  san- 
guinem  ejus,  atque  celebrandum  vei  accipiendum 
esse  mystcrium  iilud  in  commemorationem  moriis 
ipsius,  itaqut  quicunque  homo,  sive  dives,  sive  me- 
diocris,  sive  pauper,  sive  clericus,  sive  laicus,  man» 
iucaverit  panem  Domini  hunc  et  biberit  calicem  Do' 
nini  indigne^  reus  erit  corporis  et  sanguinis  Domini. 
Indigne  inanducat  ct  lubil,  qui  hoc  mysterium  ali- 
,er  celebrat  vei  accipit,  quam  a  Christo  traditum. 
deo  fit  rcus  corporis  et  sanguiiiis  Doiuini,  id  est 
iabit  poenas  morlis  Domini.  Occisus  eniin  pro  bis 
i^uj  i>ejjd9cjuju  ejus  in  irritum  ducunt.  Indigne  man- 


seti  quia  ille  malus  niale  accipiendo  ad  judicium 
accipit  boiium  quod  accipit.  Sicut  enim  Judas  cui 
bucceliam  tradidit  Dominus  (Joan.  xiii),  iion  malum 
accipiendo,  scd  male  accipiendo,  locum  in  se  dia- 
bolo  praebuil;  sic  indigne  quisque  sumens  Domini- 
cum  sacramentuin ,  nou  efficit  ut  quia  ipse  inaius 
cst,  maium  sit,  aut  quia  ad  saluteiu  non  accipit, 
nihil  acceperit.  Corpus  eilim  Domini  et  sanguis  Do- 
mini  nihilominus  est,  sed  ille  accipit  Iioc  iion  ad 
vitam ,  sed  ad  judicium,  quia  non  dijudicat  corpus 
Domini,  id  cst  non  discernit  quam  sit  dignius  om- 
nibus  creaturis  hoc  corpus,  quod  videtur  esse  pa- 
nis.  Si  eiiini  cogitaret  hoc  corpus  esse ,  verbo  Del 
persouaiiter  unitum,  ct  vitam  ac  ^aiutemeorum  esM 


COMMENT,  IN  EPISTOLAS  PAUU.  -  IN  EPIST.  1  AD  COR.  K» 

dignc  accipiunt,  non  prscsuincret  indignus  A  si  nosmetipsos  dijudicaremus,  non  utiquc  a  domi^ 


tf  sed  dignum  se  praeparet.  Devoto  enim 
it  cum  tiniore  acccdcndum  est  ad  illum ,  ut 
sn  se  ei  revcrcntiam  dcbcre  ad  ctijus  corpus 
uro  accedit,  et  dijudicct  apud  se  cujus  digni- 

IUud  corpus.  Inde  enim  Apostolus  nunc  in- 
icit  accepium  a  Coriiilhiis,  quia  hoc  non 
sbaDt  a  cactcris  cibis  vcncratione  singulariter 
Gontinuo  quippc  cum  dixisset,  judicium  sibi 
at  et  bibit,  addidit,  non  dijudirans  corpu$  Do^ 
onenim  dijudicabant  illud,  sed  vclut  quem- 
Qm  cibum  indiscrete  ncgiigcnlerque  sume- 
sqaitur : 
>  intcr  vos  multi  inflrmi  et  imbeciUcs,el  dor- 

multi.  I 

indigne  manducatis  hoc  corpus  et  sangui-  B 
li/Us,  ideo  sunt  inter  vo$  multi  infirmi^  qui 
orbo  iangucnt,  et  imbeciUe$f  qm  diuturna  in* 
.ne  torpcht,  et  dormiunt  etiam  multi^  id  est 

morlis  sunt  occupali.  Ut  vcrum  probaret 
imcn  futurum  cst  accipicntium  corpus  Do- 
m  bic  imagincm  judicii  oslendit  in  nonmil* 
inconsideratc  corpus  iilud  acccperant,  dum 
ionibus  ct  longis  invaletuJinibus  tencrcntur, 
i  morcrenlur,  ut  in  liis  ca^leri  disccrent  sc 
pone  corpus  Domini  negligcnter  acciperc,  et 
im  exempio  cxieri  territi  emcndarcntur , 
\  quia  graviorcs  poenas  in  fuluro  saecuio 
hanc  cuipani  ipsi  forent  passiiri,  si  noncor- 
Uir.  Nam  et  adhuc  proptcr  hujusmodi  cau 


no  judicarcmur,  id  cst  punircmur,  tcI  in  futuro  sae- 
culo  ,  vel  in  isto.  Sed  dum  in  pnescnti  vita  juaica' 
mur  a  Domino ,  id  cst  plectimur  infirmitate  vcl  ad- 
versitate  vel  corporis  morte  pro  peccatis  nostris, 
corripimur  ab  eo  clcmcntcr  ct  cmendamur ,  ut  in 
futura  vita  non  damnemur  xtemaliter  cum  hoe 
mundo^  id  cst  cam  iniidclibus  ct  amatoribns  bujus 
mundi.  Idcirco  enim  nobis  modo  non  parcit,  ut  in 
perpetuum  parcat.  lUis  autem  nunc  parcit,  quos  in 
xternum  puiiiri  dtsposuit. 

c  Itaque,  fratres  mei,  cum  convcnitis  ad  mandu* 
c  candum,  inviccm  exspectatc.  Si  quis  esurit,  domi 
c  manducct,  ut  non  in  judicium  convcniatis.  Caetera 
c  auiem,  cum  vcncro,  disponam.  » 

QuandO((uidcm  quisquis  indigiic  corpus  Domini 
percipit,  judiciuin  sibi  peicipit,  ct  inulti  etiam  in 
praesenti  sxculo  proptcr  hanc  oflTcnsionem  variis 
languoribas  aut  mortiBus  plcctuntur,  itaque^  o  fra" 
tre$  m€t,  cavete  jam  indigne  itlud  sumcre ,  cavcto 
non  schismate  ad  illud  convenire,  sed  rtim  conveni- 
ti$  ad  manducandum  illud,  per  frateniam  dilectionein 
ex$pectate  invicem  alii  alios,  ut  multorum  oblatin 
simul  celebretur,  ct  omnibus  ministrctur.  Sed  $i 
qui$  estcnf,  et  propter  acriorem  famem  non  potesf 
exspectare  donec  omnes  convenianl,  domt  mandu" 
cet  suum  corporalem  cibum,  et  post  veniens  ad  Ec- 
clesiam,  non  accipial  eucharistiam.  Ita  vos  invicem 
propter  bas  causas  cxspeclate,  ut  non  in  judicimm 
ronveniati$^  id  est  tit  non  roprehensibiliter  et  com 


ilti  hominesposipascha  variis  inflrmitatibus  ^  ofTcnsione  sacrum  mysterium  ngatis,  ne  judicium 


iDtur,  quia  corpus  Redcmptoris  indigne  per- 
it. 

>d  81  nosmelipsos  dijudicarcmus,  non  uti- 
dijudicarcmur.  Dum  judicamur  autem  a 
00,  corripiinur,  ut  non  cum  boc  muudo 
lemur.  > 

mala  divino  judicio  paiimur  ob  contcmptom 
ci  corporis.  Scd  $i  dijudicaremu$  na$metip$o$^ 
i  in  diversas  partes  actionum  et  cogitationum 
um  oculos  mentis  circumduccremus  ,  et  de 
.  qase  nos  male  fecimus  aut  cogitavimus, 
8  districtc  poenitcndo  judicarcmus,  non  uti" 
^ommo  judicaremur,  Ascendal  itaque  bomo 
m  se  tribunal  mentis  su» ,  constiluat  se  ap- 
m  8uam.  Atque  ita  constituto  in  corde  judi- 
sit  accusatrix  cogitatio ,  tcstis  conscientia, 
c  timor.  Inde  quidam  sanguis  animi  confi- 
[>rofluat  per  lacrymas.  Postremo  ab  ipsa 
sententia  talis  proferatur,  ut  se  indignum 
adicet  participatione  corporis  et  sanguinis 
y  si  tales  culpas  in  sc  repererit.  Versetur 
uios  ejus  imago  futuri  judicii ;  et  quidquid 
derit  quod  a  judice  vCnturo  reprehendi  pos- 
luniri ,  ipse  nunc  in  seipso  reprehendat  et 
Peecata  enim,  sive  parva  ,  sive  magna,  im- 
Me  non  possunt,  quia  aut  homine  punicn- 
Deo  judicante  plcctuntur.  Cessat  auicm  vin- 
vlna,  si  conversio  prsecurrat  humana.  Quia 
Patkol.  CLXXXI. 


damnationis  inde  conquiratis.  Ilsec  interim  obser- 
vate.  Scd  castera  qux  sunt  agcnda,  di$ponam  vobis 
cum  venero.  Prius  ostendit  quomodo  vir  et  quomodo 
femina  caput  agere  debcat,  deinde  qualiter  ab  vtro- 
que  scxo  in  ecclesiam  convenire  oporteat;  in  quihufl 
rcbus  81  error  fiicrit,  non  leve  pcccatum  est.  Gctera 
vero  qiUB  ad  aedificationem  ecclesiae  pertinent,  prae- 
sentia  saa  ordinaturum  sc  promisit,  quia  multam 
erat  ut  in  epistola  sua  totum  illis  agendi  ordinem 
insinnaret,  quem  universa  per  orl)em  servat  Ec- 
clesia. 

CAPUT  XII. 

c  De  spirilualibus  autcm  nolo  vos  ignorare,  fra- 
I  c  tres;  scitis  autem  quoniam  cum  gentes  essetiSy 
c  ad  simulacra  muta,  prout  ducebamini,  cuntes. 
c  Ideo  notum  vobis  facio,  quod  nemo  in  Spiritu 
c  Dei  loquens,  dictt  anatlicina  Jesu,  et  nemo  potest 
c  dicere  Dominus  Jcsus,  nisi  in  Spiritu  sancto 
c  {Mare.  ix).  > 

Crcscente  fide,  gratia  linguarum  minucbatar, 
quam  propter  infldeles  acceperant.  Hinc  ergo  pluri- 
mi  contristatl,  coeperunt  adbuc  babcntibus  gratiam 
banc  invidere,  putantes  hoc  majus  aliis  omnibu» 
charismatibus.  Unde  nunc  Apostoius  eoa  corrigit, 
quia  quasi  per  quamdam  anitatem  pius  appetebanl 
linguarum  sciemiam,  et  ostendit  quaemaxime  forent 
appctenda.  Caetcra,  inquit,  permitto  voa  ignoraro 
douec  veniam.  Sed  de  $piritualibu$f  id  est  de  douifl 


959  HERVEI  DURGIDOLENSIS  MONACnl  M 

sancti  Spirhus,  proptcr  qua  majorcs  superbiunt,  e^i  A  gioni,  sed  accipit,  slcut  genlilcs  qui    gratk  prfaMi- 


minores  invident  vel  desperant,  noio  vos  ignorare 
quid  veritas  habeat,  ut  non  sit  scbisma  inter  vos, 
sed  pax  et  concordia.  Quod  ostendo  per  simile.  Nam 
scitis  quoniam  cum  dssetis  gentes^  id  est  gentilcs  di- 
versis  erroribus  dediti,  eratis  euntes  ad  simulacra 
muta^  prout  ab  uno  spiritu  maiiKno  ducebamini;  et 
si  tunc  unus  diabolicus  spiritus  vos  ducebat,  alios 
ad  alia  simulacra,  alios  ad  alia,  cur  non  modo  vos 
unus  divinns  ducat,  alios  ad  alia  bona  opera,  et 
alios  ad  alia»  vel  aliis  alia  dona  tribuat,  et  aliis  alia. 
Unus  enim  spiritus  bonus  est  nunc  in  omnibus  vo- 
bis,  licet  diversis  diversa  dona  j^xstiterit;  sicut 
tunc  unus  spiritus  malus  erat  in  anniibus  vobis,  licet 
ad  diversos  crrores  simulacrorum  vos  duceret.  Quae 


pum  vel  antistilum  idola  dicunt  deos,  cum  noii  iiM. 
Sed  quomodo  nemo  dicit,  Dominus  iesus,  nisi  it 
Spiritu  sancto,  cum  ipse  Jesus  aasenu,  q«ia  m 
omnis  qui  dicit  mihi :  c  Domine,  Dorolne»  inmlRt 
in  regnum  coelorum  (Matth,  vii).  »  Sed  hoc  ipton 
dicere  quod  Aposlolus  posuit,  non  sermone,  aed  af- 
fcctu  cordis  est  ponderandum,  quia  {Hroprie  posiit 
verbum  quod  est,  dicit,  ut  signiflcaret  voluDtaloi 
atque  intelleclum  dicentis.  Dominus  Tero  geoerali- 
ter  posuit  solum  oris  sermonem.  Videtar  euim  di- 
iccre  ellam  ille,  qui  nec  vult  nec  inteliigit  quod  di- 
cit.  Scd  ille  proprie  dicit,  qui  voluntatem  alqot 
mentem  suam  sono  vods  annuntiat ;  et  iUe  Domi* 
num  Jesum  dicit,  qui  eum  diligit,  si  eo  modo  didtf 


simulacra  erant  muta,  licet  vos  ab  illis  responsa  pe-  B  quo  intelligi  Apostolus  voluit.  Multi  enim  Toee  di- 


terctis.  Dicturus  Aposlolus  quod  omuia  bona  sint  a 
Spiritu  sancto,  similitudincm  praemillit  a  contrariOy 
scilicet  quod  omnia  mala  sint  a  spiritu  malo.  Osten- 
dit  enim  a  simili,  ut  dictum  est,  quod  omnes  eum- 
dem  spiritum  Dei  habcant,  reprcheudens  iilos  qui  ex 
eo  quod  majora  charismala  perceperant,  abrumpe- 
bant  se  ab  inferioribus  minora  charismata  liabenti- 
bus,  quia  cum  essent  in  infldeliiate  idololatri»,  uiio 
spiritu  maligno  partlcipant  omnes  communitcr  ct 
majores  et  minores.  Tunc  ipsi  erant  multae  gentcs, 
scd  modo  sunt  una  gens,  quia  una  fldes,  quia  una 
spes,  quia  una  charitas,  quia  una  exspectatio,  quia 
una  patria  coelestis.  Scitis,  inquit,  ut  experti,  quia 
cum  essetis  diversae  gentes,  id  est  gentiliter  in  variis 
crroribus  viventes,  eratis  euntes  quasi  assidui  ad 
simulacra  muta  et  ratione  carentia,  prout  a  dece- 
ptorio  spiritu  ad  haec  duccbamini.  Ideo  quia  scilis 
quod  malus  spiritus  vos  retractos  a  bono  duxit  ad 
tam  irrationabile  malum,  id  est  ad  idololatriam,  per 
hoc  facile  vobis  notum  facio,  quod  per  Spiritum 
Dei  abstinetur  a  malo,  el  fit  bonum,  et  hoc  est^ 
nemo  in  Spiritu  Dei  loquens  cogitando,  loquendo, 
operando,  dicit  similiter  tribus  modis  anathema  Je- 
suy  id  est  alienationem  a  Christo  :  hoc  est,  quodli- 
bet  peccatum  per  quod  alienus  fiat  a  Salvatore, 
quia  per  Spiritum  sanctum  abstinelur  a  malo,  et 
nemo  quantuscunquc  sit,  potest  dicere  cordo,  lingua 
et  opore,  quia  Jesus  est  Dominus,  cui  omnia  scrvire 


cunt,  corde  autcm  et  factis  negaut.  Item  nemo  ia 
spiritu  Dei  loquens  dicit  anathcma  Jesu^id  eatalie- 
nationcm  a  Salvatore,  hoc  est  aliquod  Terbom  per 
quod  ipse  vel  alius  a  Salvatore  fiat  alienus.  Nam  tie- 
ut  malus  spiritus  qui  prsesidct  simulacris,  nihil  in 
aliquo  loquitur  unde  quis  a  simulacris  separelor, 
ita  Spiritus  Dei  qui  pr.nesidet  Ecclesiae,  nihil  in  quo- 
quam  loquitur  unde  (|uis  a  Christo  vel  a  membris 
Christi  separetur.  Sunt  enim  nonnulli,  qni  ae  in 
Spiritu  Dei  existimant  loqui,  id  est  recla  se  ] 
dicere,  dum  loquuntur  ea  quae  vel  ipsos  vel  < 
qui  audiunt  separant  a  Christo,  sicut  minores  Co- 
rinthiorum,  qui  stulta  humilitate  se  scindebanl  ab 
unione  majorum,  et  a  societate  membronim  Chri- 
sii  se  faciebanl  alienos,  quia  non  erant  majoribus 
similes  in  charismatibus.  Sed  et  dctractores  et  qoi- 
cunque  discordias  inter  fratres  seminant  sub  spedo 
rectae  loculionis,  aut  qui  corrumpunt  iidem  andien* 
tium,  seu  bonos  mores  suis  alloquiis  aliquo  sancli- 
tatis  fuco  coloralis  (/  Cor.  xv),  quasi  in  Spiritu  Dei 
loquenles  videntur,  dumdicunt  anatbema  Jesu,  quia 
sub  imagine  veritatis  et  rectitudinis  loquuntur  ea; 
per  quae  suos  auditores  a  Salvatoie  faciunt  alienos. 
Sed  bujusmodi  vcrba  nunquam  Spiritus  sanctuado- 
cuit.  Et  nemo  potest  dicerc,  Dominus  est  Jesus,  id 
est  nemo  devote  potest  gloriam  Domini  Jesu  Chri- 
sti  pnedicarc,  ut  annunlict  vel  confiteatur  quia  ipse 
est  Domiiius,  cui  debet  univcrsitas  servire,  nisi  in 


debeo!,  nisi  in  Spiritu  sancto,  a  quo  est  omne  vc-  d  Spirilu  sanclo,  id  est  nisi  mentem  cjus  illuminave- 


rum,  hoc  cst  per  Spiritum  sanctum  fit  bonum.  Yel 
ncmo  in  Spiritu  Dei  loquens,  id  est  nemo  cujus 
mentem  et  os  moveat  Spirilus  Dci,  dicit  anathema 
Jesu,  id  est  dicit  alienalioncm  Salvatori^  ut  dicat  ci 
quod  ipse  sit  aiienus  a  substantia  Palris,  sicut  dice- 
bat  Arius,  qui  inspiritu  diaboli  loquebatur.  Et 
nemo  potest  dicere,  id  est  hanc  veritatis  confessio- 
nem  proferre,  ut  dicat  quia  Jesus  est  Dominus,  nisi 
in  Spiritu  sancto  loquens.  Non  eniin  adulatione  ho- 
minum  appellatur  Dominus,  sicut  idola  quae  ab  ho- 
minibus  dii  vocantur,  cum  non  sint.  Non  crgo  favor 
est  hominum,  quod  Jesus  Dominus  dicitur,  sed 
donum  Dei,  qui  mysterium  suum  hominibus  deda- 
ravit.  Nec  qui  hoc  dicit,  praestat  beneOcium  reli- 


rit  Spiritus  sanctus,  et  amore  veritatis  accenderit. 
Nani  sicut  ille  spiritus  nihil  docet  loqui,  unde  quis  a 
Christo  separetur ;  ita  isle  omne  verbum  loqui  do- 
ccl,  per  quod  ad  Christuin  trahuntur  homines,  et 
idco  quisquis  gloriam  Dei  prxdicat  ut  audilores  ad 
eum  trahat,  non  sibi  hoc  tnbuat»  quia  non  habet 
hoc  a  seipso,  sed  a  Spiritu  sancto,  qui  ubi  vult  spi- 
rat  (Joan.  iii).  Majores  enim  Corinthiorum  arro- 
ganlor  de  bonis  spiritualibus  gloriabantur,  qoasi  a 
seipsis  haec  Iiabcrent,  et  caeteros  despiciebant  qui 
baec  babcre  non  poterant,  quasi  Spiritus  sanctos 
non  ct  illis  quos  spernebant,  posset  ipsa  dona  de* 
disse,  et  eis  non  dedisse,  ideoque  non  recte  de  be- 
neficiis  Dei  super  alios  extollebantur,  cum  utiqiie 


Ml  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  GOR.  942 

lAtimiliores  inle  fierl  deberent,  et  gratias  Deo  red-  A  bris  yidet.  Rursum  soia  maiius  operatur  in  corporc. 

Sed  nunquid  sibi  soli  operalur?  Sic  pes  ambulando 
omnibus  membris  militat.  Membra  caetera  tacent,  et 


«lcre. 

c  Divisiones  vero  gratiarum  sunt,  idem  autem 
<  spiritus ;  et  divisiones  ministrationum  sunt,  idem 
f  autem  Dominus;  et  divisiones  operationum  sunt, 
f  idem  vero  Deus,  qui  operatur  omnia  in  omnibus.  i 

Commune  cst  omnibus  electis  ut  sint  participes 
Spiritus  sancti,  sed  gratiae  quas  ab  eo  suscipiunt, 
suDt  variae.  Quia  sunt  divi$ione$  gratiarum,  id  est 
donorum  quae  Spiritus  sanctus  gratis  dat,  sed  unus 
aique  idem  est  spiritusy  qui  casdem  gratias  dividit 
hominibus ;  divisiones  gratiariim  sunt  (.fliciis  eccle- 
siae,  non  humanis  meritis  deputatae.  Sicut  enim  qui 
dicit  Dominus  Jcsus,  in  Spiritu  sancto  dicit,  quili- 
bet  sit,  ita  et  in  loco  ordinis  oflQcii  ecclesiastici  po- 
sitiis  gratiam  habet  quisquis  sit,  non  utique  pro-  B 
priam,  sed  ordinis  per  eflQcientiam  spiritus,  et  divi- 
iiones  sunl  ministrationum^  per  quas  variis  modis 
Adeles  ministrant  Deo,  dum  pro  ejus  amore  famulis 
^us  subserviunt  et  necessaria  tribuunt,  sed  idem  est 
et  non  varius  Dominus  Jesus,  cui  variis  modis  mi- 
nistralur,  et  qui  varia  tribuit  ministeria,  et  divisio^ 
nes  operationum  sunl^  quas  agunt  electi,  sed  idem 
est  Deus  Pater^  qui  operatur  omnia  bona  in  omnibus 
fidelibus.  Non  in  uno  omnia  operatur,  ne  unus  su- 
perbiat ;  sed  in  omnibus,  ut  quod  non  habet  quis  in 
86,  halieat  in  alio,  ut  sic  maneat  charitas.  Quo- 
niam  Ariaoi  qui  gradus  in  trinilate  facere  vo- 
lunt,  calumniantur  quod  Pater  primum  nominc- 
tur,  secundo  Filius,  terlio  Spiritus  sanctus  :  idcirco 


lingua  pro  oronibus  loquitur.  Atque  ita  diversis  ofll- 
ciis  coiicorditer  distributa  sunt  membra.  Sic  et  de 
membris  Christi  Spiritus  sanctus  agit,  ut  omnia 
neccssario  coroparcnlur  et  sibi  cohaereant.  Si  enim 
amas  unilatein,  etiam  tibi  habet,  quisquis  in  illa 
aliquid  habet.  Tolle  invidiam,  et  tuum  est  quod  ba- 
bet.  ToIIe  invidiam,  et  meum  est  quod  habes.  Livor 
separat,  uiiilas  jungit.  Ideo  tenenda  est  unitas,  quia 
quantum  quisquc  diligit  menibra  Christi,  tantum 
habet  Spiriium  satictum;  et  tantum  babet  in  eis, 
quod  in  scipso  habere  non  valet. 

c  Unicuique  autem  datur  manifestatio  Spiritus 
c  ad  ulilitatem.  Alii  quidem  per  spiritum  datur 
c  sermo  sapieiitiae,  alii  autem  sermo  scientiae  se- 
c  cundum  eumdem  spiritum  :  alteri  lides  in  eodem 
c  spiritu,  alii  gratia  sanitatum  in  uno  spiritu,  alii 
c  operatio  virtutum,  alii  prophetia,  alii  discretio 
c  spirituum,  alii  genera  linguarum,  ali  interpretatio 
c  sermonum.  Haec  autem  omnia  operalur  unus  at- 
c  que  idem  spiritus,  dividens  singulis  prout  vuit 
c  {Rom.  XII ;  Ephes.  iv).  i 

Iq  omnibus  Christi  membris  est  Spiritus  sanctus, 
sed  unicuique  eorum  tam  majori  quam  minori  datur 
manifestatio  ejusdem  spiritus,  id  cst  donum  gratiae, 
per  quod  aliis  manifestetur  Spiritus  sanctus  qui  in 
co  est,  et  manifestetur  ad  utilitatem  ejus  et  alio- 
rum,  quia  et  sibi  et  aliis  ei  accepto  dono  prodest» 


Apostolus  mutavit  hunc  ordinem,  ut  primum  spiri-  C  dum  vitam  suam  bene  gubemans  cxemplum  bon» 


tum,  deinde  Dominum,  id  est  Filium ;  tertio  Deum, 
id  est  Patrem  poneret.  Et  dum  dicit,  idem  Spiritus, 
idem  Dominus,  idem  Deus,  eamdem  prorsus  sub- 
stantiam  trium  personanim  oslendit.  Vel  contra 
Siacedooium  ct  caeteros  haercticos  qui  Spiritum 
sanctum  negavcrunt  esse  Deum,  potest  de  solo  spi- 
ritn  intelligi  totum,  ut  et  Dominus  et  Deus  ab  Apo* 
stoio  nominetur.  Qui  non  dividilur,  cum  dona  sua 
dividit';  et  quod  ipseoperatur,  lota  trinitas  operatur. 
Deus  enini  natura  incorporea,  quia  immutabiliter 
nna  aeterna  stabililate  in  seipso  manens  totus  adesse 
rebus  omnibus  potest,  et  singulis  totus,  quamvis  in 
quibus  habitat,  habeant  eum  pro  suae  capacitatis 


conversationis  ostendit,  vel  etiam  voce  praedicat;  et 
quod  variis  modis  unicuique  dclur  manifcstatio 
Spiritus,  ostendit  per  partes.  Nam  alii  quidem  non 
per  humanum  ingenium,  nec  per  studium  littera- 
rum,  sed  per  Spiritum  sanctum  datur  non  solum 
sapientia,  sed  etiam  sermo  sapientiaSy  ut  loqui  possit 
aliis  ipsam  sapientiam  quam  intelligil;  alii  autem 
dalur  secundum  eumdem  Spiritum  non  tantum  scien- 
tia,  sed  ctiam  sermo  scientice^  per  quem  alios  doceat. 
Ipse  spiritus  qui  dat  alii  sermonem  sapientiae,  dat 
huic  sermonem  scientiae  :  nec  tamen  est  in  se  di^ 
versus,  sed  idem  permanet.  Sapientia  est  in  con- 
tcmplatione  aeternorum,  scientiaquc  in  actione  tem- 


immensiute  et  diversitate,  alii  amplius,  alii  minus,  jv  poralium.  Sermo  sapientiae  per  Spiritum  daCur,  ut 


quos  ipse  sibi  dilectissimum  templum  gratia  suae  bo- 
nitatis  aedificat.  Et  gratiarum  quidem  divisiones  sunt 
tanquam  per  partes  membra  unius  hominis,  ubi  et 
simul  omnes  unum  tcniplum  ct  singula  tcmpla 
sumus,  quia  non  est  Deus  in  omnibus  quam  in  sin- 
gulis  major,  et  fil  plerumque  ut  plures  eum  minus 
capiant,  et  unus  ampUus.  Sic  enini  et  apud  Corin- 
thios  erat,  quia  pauci  spiriluales  magis  cum  capie- 
bant,  et  multitudo  carnalium  minus.  Sic  diversa 
dona  varie  sunt  membris  Christi  distributa,  ut  om- 
nia  membra  sibi  quadam  necessitate  cohaereant,  et 
se  invicem  diligant,  ac  sibi  invicem  serviant.  Nam 
ocohis  solus  vidct  in  corpore.  Scd  nunquid  sibi  soli 
videt?  Et  manui  videt,  et  pedi  videt  et  caeteris  mem- 


quis  de  aelerno  et  incommutabili  bono,  ac  de  peren- 
nibus  gaudiis  loquens,  alios  ad  amorem  patriae 
coelcstis  erigat;  sermo  autem  scientiae  tribuitur,  ut 
loquendo  quis  alios  docet  de  his,  quae  In  tempore 
facla  sunt  historialiter ;  et  de  his  quae  (acienda  vel 
quae  cavenda  sunt  moraliter,  Id  est  de  virtutibus  et 
vitiis.  Vel  aliter  :  Sunt  enim  quidam  qui  per  donum 
gratiae  et  ipsa  intelligunt,  quae  exponi  a  doctoribus 
non  audierunt  :  hi  videlicct  sermonem  sapientiae 
perceperunt.  Et  sunt  quidam  qui  audita  per  semet 
intelligere  nequeunt,  sed  ea  qu»  in  expositoribus 
iegerint  relinent,  atque  scienter  proferunt  quae  lecta 
didicerint;  et  bi  sermone  scientiae  pleni  sunt. 
Quamvis  hoc  intelligi  etiam  aiiter  possit,  quia  sa- 


948  HERVEI  BURGlDOLENSiS  MONACHl  »14 

pientia  ad  vium,  tcientia  veropertinet  ad  doctri- A  terpreiando  prudenier  disentit,  et  tamen  reliqaii 


nam.  Qui  benc  igitur  vivit  et  prudenier  praedicat, 
sapientiam  et  scientiam  divinilus  accepit,  alteri  da- 
lur  fideSf  id  est  constantia  fidci  in  eodem  spiritu 
Sancto,  ut  quamvis  alios  praedicando  nesciat  in- 
strucre,  tamen  recte  et  firmiter  credat,  nulioque 
melu  vcl  pudore  fidem  suam  ore  confileri  omittat^ 
alteri  datur  gratia  sanitatumt  ut  infirmos  sanet,  in 
uno  spiritu,  id  est  in  uno  Spirilu  sancto,  qui  est 
unus,  id  est  incommutal)ilis  et  indivisus  iu  scipso, 
alii  per  eumdcm  spiritum  datur  operatio  vtrruftim, 
id  est  ut  operari  virtules  miracuioruin  contra  na- 
turam  possit ;  sicut  est  suscilatio  mortuornm  aut 
virtules  in  expulsioneda^monum,  alii  datur  proplie' 
ita,  ut  Spiritu  rcpletus  pronuntiet  fulura,  alii  di- 


bonis  qu£  non  habet,  palienter  caret.  Sic  ita<iDi 
Crcator  noster  ac  dispositor  cuncta  moderatafy  st 
qui  extoUi  poterat  ex  dono  quod  hibei^  bumilie- 
tur  ex  virlute  quam  non  habet.  Sic  cnncta  mo* 
deratur,  ut  cum  pcr  impensam  gratiam  miaA* 
quemque  gublevat,  etiam  per  disparem  alteri  «tte» 
rum  subdal,  cl  meliorem  quisque  dono  alio  eDOi 
qui  sibi  subjicitur  attendat,  ac  iicet  se  praeire  ei 
aliis  sentiat,  eidem  tamen  quem  superat,  se  in  aliif 
posiponat.  Sic  cuncta  moderatur,  ut  dam  singula 
qusequc  sunt  omnium,  interposiia  quadaro  charitatis 
nccessitudine  fiant  omnia  singuiorum »  quatenos 
unusquisque  sic  quoil  non  accipit,  in  altero  possl- 
deat,  ut  ipse  alteri  possidendum  quod  accepii,  hu- 


Mcretio  spirituum^  ut  sciat  discernere  spiritus  malos  ^  militcr  impcndat.  Ei  ideo  pulcherrima  varietate  dit- 


a  honis«  dbni  auiiit  eos  loquentes.  Discretiu  enim 
difiiciilima  est,  cum  et  spiritus  malignus  quasi  tran- 
quiiius  agit,  ac  sine  vexationc  aiiqua  corporis  as- 
sumpto  humano  spiritu  dicit  quod  potcst,  quando 
etiam  vera  dicit  et  uiilia  prxdicat  ad  boc,  ut  cum 
illi  in  manifcstis  bonis  credilura  fueril,  seducat  ad 
sua.  Iste  quippe  disccrni  non  potest  nisi  dono  Spi- 
ritus  sancli.  Non  enim  magnum  est  tunc  cum  di- 
gnoscere,  cum  ad  aliqua  devei.erit  vel  perduxerit, 
quae  sunt  conlra  bonos  mores  vel  regulam  fidei. 
Tunc  enim  a  muilis  discernitur.  Dono  autem  Spiri- 
tus  sancii  in  ipso  primordio,  quo  multis  adbuc 
bonus  apparet,  continuo  dijudicatur  an  malus  sit. 
Sed  et  spiritus  bominum,  id  est  voluntates  hoc  dono 


tributa  sunt  elcclis  spiritualia  dona.  Sed  hase  omm€ 
operatur  unus  atque  idem  spiritus.  Superius  didum 
de  Patrc  intelleximus,  quia  idem  Deus  qui  operator 
omnia  in  omnibus,  et  nunc  legimus  spiritum  omnia 
operari,  ut  inscparabilis  intelligatur  operaUo  trini* 
talis,  ita  ut  cum  operatio  Patris  dicitur,  non  eam 
sine  Filio  ct  Spiritu  sancto  intelligamus  operari;  eC 
cum  operatio  Filii,  non  sinePalreet  Spiritu  sancto; 
et  cum  operatio  Spirilus  sancii,  non  sine  Patre  el 
Filio.  Quod  ergo  dicitur  de  Spiritu  quia  omnia  haec 
operalur,  non  ideo  dicitur,  quia  non  ei  cooperaBtar 
Pater  et  Filius  :  sed  idcirco  dicitur,  quia  unus  atqut 
idem  Spiritus  hsec  operalur,  quoniam  in  his  operi- 
bus  non  sunt  multi  spiritus,  sed  unus,  et  in  dlver« 


discernunlur  bonse  a  malis.  Alii  dantur  genera  /tjt-  ^  sis  suis  operationibus  non  est  a  serpso  diversus.  HaBC 

guarum^  ut  multis  loquantur  linguis,  sicut  Gneca  et 

Latina  et  liebrxa.  Atii  datur  interpretatio  sermonum^ 

ut  in  una  lingua  scial  obscuros  sermones  Scriptu- 

rarum  interpretari,  et  ita  datur  unicuique  manife- 

statio  spiritus  ad  utilitateni  dum  unusquisque  pro- 

prium  donum  accipit  a  Deo,  por  quod  prosit  aliis 

qui  hoc  uon  hal)ent.  Potest  enim  in  uno  eodemque 

spiritu  fieri,  ut  iste  verbo  sapientix  polleat,  nec  ta- 

men  sermone  scientiae,  id  est  doctrina  fulciatur, 

quia  sentire  atque  invenire  sulficit,  etiam  quod  per 

discendi  studium  nou  apprehendit;  ille  per  sermo- 

nem  scienti»  fulgeat,  nec  tamen  verbo  sapientiae 

convalescat ,  quia  ct  sufficit  explere  quantum  didi- 


omnia  operalur  Spiritus  utique  sicut  Deus.  Quis 
enim  haec  operari  polest  nisi  Deus?  Omnia  haee 
operatur,  dividens  ea  singulis  non  ipse  diTJsoSv  eC 
bxc  omnia  facit  ac  dividit  prout  ru/l,  id  est  sical 
Dominus  omnium,  sicut  Deus,  sicut  nulli  subjeclns. 
Non  enim  missus,  sed  voluntarius  operatur,  quia 
solius  Dei  est  facere  voluntatem  suam.  Dona  soi 
distribuit,  non  prout  volunt  homines,  sed  proul  ipse 
vult,  qui  solus  novit  quid  velle  debeat,  et  quid  uni- 
cuique  expediat.  Unile  nec  huic  dolendum  esl,  nec 
illi  superbiendum,  cum  cnim  contristaris  quod  mi- 
norcm  graliam  acceperis,  semularis  alium«  quasi 
roajorem  partem  invascrit,  cum  hoc  non  in  nostra, 


cit,  ct  ad  scntiendum  ex  semetipso  subtile  aliquid  n  sed  in  douantis  sit  positum  potestate.  Invidebanl 


non  assurgit.  Iste  per  fidem  et  elementis  imperat, 
nec  tamen  per  sanitatum  gratiam  infirmitates  cor- 
porum  curat.  Ille  per  orationis  opem  morbos  sub- 
trahit,  nec  tamen  arenti  terrae  verbo  pluvias  reddit. 
Ute  per  opcratiQncm  virtulum  ad  prs^entcm  vitam 
etiam  mortuos  revocat,  et  tamen  propbetiae  gratiam 
non  habens,  quae  sibi  ventnra  sunt  ignorat.  Ille 
vcntura  quaeque  velut  praeseiitia  attendit,  et  tamen 
in  nulla  signomm  operatione  se  exerit;  isteper  dis- 
cretioncm  spirituum  in  factis  subtiliter  roentes 
conspicit,  et  tamen  diversi  generis  linguas  nescit. 
lile  diversi  generis  linguas  examinat,  sed  tamen  vi- 
ribus  similibus  dissimilia  corda  non  pensat.  Alius 
in  una  lingua  quam  novit,  sermonum  pondera  in« 


enim,  ut  supra  dictum  est,  minoresCorinthioruro  ma* 
joribus  quasi  roajora  sibi  charismata  vindicantihus, 
non  intclligentes  haec  solius  Dei  voluntatc  dispensari. 

€  Sicut  enim  corpus  uiium  est,  et  membra  habel 
€  multa,  omnia  autcin  membra  corporis  cum  siul 
t  multa,  unum  corpus  sunt,  ita  et  Christus.  Etenim 
€  in  uno  Spiritu  omnes  nos  in  unum  corpus  baptizati 
f  sumus,  sive  Judaei,  sive  gentiles,  sive  serri,  sive 
€  liberi  :  ct  oinnes  uno  Spiriiu  potali  surous.  > 

Ideo  Spiriius  sanclus  divcrsis  diversa  dona  tri- 
buit,  quia  sicut  corpus  unum  est  hominis  et  membrm 
habet  multa,  quae  sunt  variis  ofliciis  dedila,  sed 
omnia  membra  corporis  quamvis  sint  multa^  unum 
tamen  corpus  sunt^  ita  et  Christus  unum  eorpus  ha- 


MS 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.— IIN  EPIST.  1  AD  COR. 


946 


bet  ex  variis  membFis.  Unum  est  enim  corpus  Chri-  A  <  autem   posuit   Deus  membra  ,  unum   quodque 


■li*  quod  estEcclesia  constans  ex  diversitaie  mem 
lironim,  id  est  ex  varietate  personaruro,  diversa 
ofikia,  diversasque  gratias  babentium.  Et  idcirco 
decuit  ul  unusCIiristus  Spiritus  per  diversa  membra 
iinius  corporis  Christi  varias  acliones  expleret,  quia 
et  uuus  spiritus  hominis  aliter  operatur  in  ociilis, 
aliler  in  auribus,  aliter  in  naribus,  ct  aliter  in  ma« 
nibus.  Sic  et  Spiritus  Christi  varie  operatur  in 
membris  Christi.  Nam  si  charismata  non  essent 
diversa  singulis  concessa,  sed  cadcm,  tunc  essent 
diversa  merabra  idem  donum  habentia,  neque  multa 
ficrcnt  unum  per  churiialcm,  quoniam  alter  alteriiis 
olficio  non  indigeret  propier  ejiisdem  doni  partici* 
pationem.  Humani  corporis  ulilur  comparatione,  ut 


c  corum  in  corpore  sieut  voluif^  Quod  si  essenc 
€  omnia  unum  membrum,  ubi  corpus?  Nunc  9u- 
c  tem  mulia  quidem  membra,  unum  autem  cor- 
c  pus.  » 

Et  bene  nos  omnes  unum  dicimur :  nam  et  eorpu$ 
humanum,  cui  Ecclesia  similis  est,  non  esl  nnum 
membrumf  $cd  multa,  Sic  et  nos  c\  quibus  constat 
Ecclesia,  non  omnes  unum  oflicium  vcl  donum  ha- 
bcmus,  sed  multa.  Ideoque  minori  non  cst  dolen- 
dum  quia  miuus  habet,  neque  majori  superbicndum 
ei  co  quod  majus  donum  vel  ofllcium  sortitus  est. 
Vere  multa  sunt  in  Christi  corpore  mcmbra.  Nam 
si  pe$,  id  cst  aiiquis  fidelis  qui  inferius  donum 
Iiabct,  el  per  lerrcnas  acliones  incedit,  dixerit  quo^ 


ostendat  officia  divcrsa  csse,  uon  naiurara  niembro-  ''  niam  non  $um  manu$y  quoniam  non  habeo  superio- 


ruro  :  et  neraiuem  dehere  quaeri  cujus  oiDcii  sit, 
dum  omnes  uno  spiritu  animentur,  et  in  uno  cor- 
pore  coaptentur.  Per  hoc  eliam  docel  nullius  per- 
souam  quasi  despecti  conteinnendam ,  et  nuiiius 
quasi  perfecti  prspfcrendam,  uec  gloriam  quae  soli 
l>eo  debetur,  hominibus  esse  tribuendam,  quando 
in  omnibus  unus  atque  idem  Deus  sit  gloriosus. 
Loquens  enim  de  merabris  Chrisli,  id  cst  (idelibus 
ejus,  nou  ait,  iia  et  merabra  Christi,  scd  lotum  hoc 
Christum  appcilavit.  Ergo  siinul  omncs  (ideles  curo 
capite  suo  sunt  Chrislus,  et  propterea  caput  de  coelo 
clamavit  :  c  Saule,  Saule,  quid  me  perscqueris  ? 
(Act.  IX.)  >  Christus  enira  caput  et  corpus,  idcmque 


rem  et  mundam  sptritualium  operationem  non  $um 
de  corpore  Chrisli,  num  ideo  non  e$t  de  corpore  7  id 
est  num  ideo  conscquens  est  ut  non  sit  de  corpore 
Christi,  quia  potest  aliud  csse  quam  manus,  et  ta- 
men  in  hoc  corpore  maiiere?  Et  eodem  modo  si 
auris,  id  est  ilie  qui  doctrinam  audit  a  magistris 
dixerit,  quoniam  non  $um  oculu$^  id  est  quoniam 
■on  intueor  praeclarum  lumen  sapientiae,  ut  mihi  et 
aliis  providere  qucam,  non  $um  de  corpore  Christi« 
num  ideo  non  e$t  de  corpore^  id  est  num  idco  conse- 
qucns  cst  ut  noii  sit  de  hoc  corpore,  quia  mulia 
sunt  in  eo  membra  praeter  oculos?  Hoc  dicitur  pro- 
pter  minores  Coriiithiorum,  qui  desperanles  dice- 


Cliristus  verbum  Dei,  unigeiiitus  scqualis  Patri.  Et  £  bant  se  non  pertinere  ad  corpus  Christi,  quoniam 


inde  videmus  quanla  gralia  pertinearaus  ad  Deum,  ut 
ipse  voluerit  essc  nohiscum  unus,  qui  est  cura  Patre 
unum.  c  Ego,  inquit,  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x). » 
Nobiscum  vero  est  unus,  quia  iion  dici:,  et  semini- 
bus,  quasi  in  muUis,  scd  f  quasi  in  uno,  et  scmini 
tuo,  qui  esl  Chrislus  (Calat.  iii).  »  Vere  nos  oranes 
cum  capile  nostro  siraul  suraus  Christus,  quia  in 
uno  Spiritu,  id  est  iii  gratia  ct  operatione  sancti  Spi-^ 
ritus,  qui  unus  aU|ue  idem  semper  est,  no$  omne$, 
$ive  Judcei,  $ive  genlile$,  $ive  $ervi^  $ive  liberi^  id  est 
qui  prius  et  natione  et  condilione  diversi  et  impares 
cramus,  baptizati  $umu$  in  unum  corpu^^  id  cst  ba- 
plisraatis  ablutione  per  fidera  deducti  sumus  in 
unum  Christi   corpus,  ut  araodo    sunius    cmnes 


habcre  non  poterant  ilia  magna  charismata,  quaD 
in  spiritualihus  viris  cernebant.  Propter  eosdem 
pusillos  dictum  est  siipcrius,  quia  nemo  in  Spirilu 
Dci  loquens  dicit  anathema  Jesu.  Dicebant  enim 
anathema  Jesu,  quod  intcrpretatur  a  Satvatore  alie- 
natiOf  dum  se  alienos  a  corpore  Salvatoris  dicerent, 
quia  non  erant  ex  supei  ioribus  membris.-  Sed  ne- 
cesse  est  ut  sint  in  corpore  diversa  mcmbra.  Nam 
$i  totum  corpus  ocutu$  c$$etn  id  est  si  tota  Ecclesia 
solum  oflicium  aspiciendi  spiritualia  haberet,  ubi 
esset  auditus ,  id  est  ubi  esscut  discipuli,  qui  vo- 
cem  praedicalionis  a  doctoribus  audirent?  Vel  $i 
toium  corpus  esset  auditu^,  id  est  tota  Ecclesia 
cssei  popuius  subjcctorum,  obedienter  audicns  prae- 


unum,  sicut  illi,  quorum  erat  cor  unum  et  anima.|^  cepta  magistrorum,  ubi  esset  odoratm?  id  cst  ilii 


una  (Act.  iv),  el  omne$  potati  snmu$  uno  Spirilu^ 
id  est  pro  capacitate  uniuscujusque  percepimus  om- 
iies  Sj)iriliim  sanctuin,  quo  dcbriareiuur,  et  qui 
cum  sit  unus,  diversis  modis  operaretur  in  nobis, 
sicut  una  horainis  aniraa  viuct  in  oculo,  audit  in 
aure,  loquitur  in  ore,  ambulat  in  pede,  et  in  caeie- 
ris  membris  cactera  facit. 

€  Nam  et  corpus  non  unum  est  membrum,  scd 
c  roulta.  Si  dixerit  pes,  quoniam  non  sum  manus, 
c  non  suin  de  corpore,  num  ideo  non  est  de  cor- 
c  pore?  Et  si  diierit  auris,  quouiam  non  sum 
c  oculus  ,  iion  sum  de  corpore,  num  ideo  non 
<  est  de  corpore?  Si  totum  corpus  oculus,  ubi  au- 
^  ditus?  Si  totum  auditus,  ubi  odoratiis?  Nunc 


qui  bonuin  odorem  virtutum  etmalum  odorem  vitio- 
rum  quasi  iiares  subtilitcr  discernunt  et  a  longe 
pncsciiliunt?  Ac  si  dicatur  :  Si  omnes  essent  unius 
olTicii  vei  opcris  quomodo  iinplerelur  reliqua  nc- 
ccssitas  corporis,  cum  conslctmullis  oOiciis  opus 
esse  ad  gubernationem  corporis  ?  Nam  Ecclesia  su- 
perni  capitis  corpus  est.  In  qua  alius  alta  videndo, 
oculus ;  alius  recta  operando,  roanus ;  alius  ad  in- 
juncta  discurrendo,  pes ;  alius  praeceptorum  vocem 
intelligendo,  auris;  alius  malorum  fetorcm,  iK>no« 
rumque  fragrantiam  discernendo,  naris  est.  Qyi 
corporalium  more  membrorum  dum  vicissim  sibl 
accepta  oiTicia  impendunt,  unum  de  semetipsis  om- 
nibus  corpus  reddunt ;  et  cum  diversa  in  cliaritatt 


w 


HERTfJ  BLRGJDOLfLNSIS  MONACBl 


M 


perafgot,  diTersuni  esse  prribibeiii  obi  eoniioentor.  A  desiae  membra  licei  siot  uiferioray  ooo  loMea  sool 


6i  auiem  uoum  qoid  euneli  agereot,  corpits  uti^ 
qoe  quod  ex  muUis  eooiiuelttr  .oiembriSy  ooo  es- 
seot.  Qnia  .^idelicel  mollipllciier  compadom  noo 
eiisierety  si  boc  concors  membroram  diversitas 
ooo  teneret.  Sed  nuHc  propter  ?itanda  b»c  iocon* 
ireiiienlta«  po$uii  Deu$  membrm  iu  corpare  Cbriiti 
MHum  quodque  eorum^  id  est  majus  et  minos*  ncut 
ipse  toluii,  Et  ideo  nec  major  debet  superbire,  mi- 
noremqoe  despicere,  nec  mioor  dolore  Td  majori 
inTidere.  Deus  eoim  i^ic  disposuit  eos,  cojos  dispo- 
silio  non  est  ab  bomine  mulanda ;  et  sic  Toluit  eos 
eise,  cujos  Tolunias  nonquam  est  injosta.  Quod 
$i  e$tent  omma  unum  meml^rum^  id  est  si  omnes 
lideles  essent  unius  officii,  n^t  esset  corpu$  Eccle- 


inutilia.  Sed  wmlto  w$mp$  «^  aMi^  C9rpon$  Eede- 
six  quie  ridentur  e$$e  ia/lnmoro,  id  esl 
cbaritale  magis  carenlia,  Munt  »«setsori#r«, 
minores  qui  suot  in  Ebclesia,  qnamris  inin 
conlemptibiles  appareant,  plus 
aliquoties;  et  quet  putamu$  e$u  i^okUiarm 
corp4m$  Ecdesix,  id  esl  per  ignobililaieai 
degenerare,  hi$  arcumdamu$  abundanliorem 
rem^  Id  est  nonnunquam  circumleglmBS  ▼erbls  no- 
stris  degeneres  eorom  raores.  Despedis  enim  eibor- 
uUo  bonae  loculionis  est  neeessaria,  per  quam  adda- 
tur  illis  aliqnis  bonor  oi  iiant  utiles ;  alioqui  Ipso 
contemptu  negligentiores  circa  se  et  delcriorei 
lleni,  et  membra  nosfrii  quce  per  aiiqnod  pecemtmm 


si2B,  quod  noo  nisi  Tariis  membrorum  officiis  go-  B  $unt  inhone$ta^  id  esl  camales  filii  Ecclesiae,  mham- 

Lematur?  Si  enim  omnes  unius  dignilatis  essent, 

jam  deperisset  booesta  compositio  Tariaruio  par- 

tium.  Sed  niiiir,  id  est  ne  corpus  pereat,  quod  non 

nisi  ex  diTcrsis  membris  consiare  polest,  multa 

quidem  sunt  membra,  sed  aiiKm  corpu$  ex  illis  om- 

nibus.  Quoniam  multa  cum  ioTicem  sui  egeant, 

non  discrepant  in  unitate  nalurae,  quamris  diTcrsa 

sint,  quia  diTcrsitas  haec  in  unum  concurrit,  ul  cor- 

poris  Qtilitas  expleatur. 

I  Non  potest  autem  dioere  oculus  manur :  Opera 
I  tua  Don  indigeo ;  aut  itcrum  caput  pedibus  :  Non 
c  estis  mibi  necessarii.  Scd  mulio  magis  quae  tI- 

dentur  membra  corporis  infirmiora  esse,  neces- 


dantiorem  hone$tatem  hakent  a  oobis  eelaiilibas  fce- 
dilatem  eorum.  Sed  hone$ta  no^tra^  id  ei4  Eci-lcsiae 
membra  qoae  salis  habent  honoris  per  decorrm  sn-c 
sanciitatis,  Jtif//tiij  f <jr^n(  bonesUtionis  per  tegimen 
obsc(Biiitatis.  Quod  melius  oslendimns,  si  ipsa  qns 
plerumque  acciduut  profcramns.  Nam  quilibel  po- 
tcns  etprolenrus,  cum  aliquid  inique  pcrpelrasse 
cognoscilur,  tempus  qnaerilur  ut  de  malo  quoJ  fedt 
increpeiur.  Nisi  enim  praedieator  suslincal  qaando 
lcrre  congrue  correptionem  possit,  angelur  in  eo 
nialum  quod  insequilur.  Saepe  enim  conlingil  nt 
talis  sit,  qui  nulla  increpationis  Tcrba  snsUneaL 
Quid  itaque  iii  bujos  culpa  praedicatori  agendnm 


saria  sunt;  et  quae  pulamos  ignobiliora  mcmbra  ^  est,  iiisi  in  sernione  admonitionis  quam  pro 


esse  corporis,  bis  bonorem  abundantiorem  cir- 
cumdamus ;  et  quae  inhonesu  sunt  nostra,  abun- 
dantiorem  hoiicsUtem  habent.  ilonesU  autem 
noslra  nullius  egeot.  i 

Membra  quidem  sunt  mulu,  sed  nuDum  ex  his 
superflouni,  imo  omnia  sibi  inTiccm  sunt  neccs- 
saria ,  quoniam  ocutu$ ,  id  est  ille  qui  caeteris 
Tiam  rectae  opcrationis  praeTidct,  non  pote$t  dicere 
manui^  id  cst  operatori,  non  indigeo  opera  tua^ 
id  cst  studio  tua;  operalionis.  Nam  sicut  manus 
indigct  ocuio  ut  operari  Talcat,  id  est  discipulus 
proTisione  doctoris  ut  bonum  opus  expleat,  ita 
oculuB  indiget  opcrationc  roanus,  id  est  doctor  qui 
per  seipsum  agcre  non  potest  quod  agcndum  pra&- 


muni  salute  omniom  audilornm  facit,  tales  culpas 
ad  medium  deducat,  quales  eum  perpcirassc  consi- 
derat?  Qui  ct  praesto  est,  et  de  sc  solo  adhuc  argui 
non  polest,  ne  dcterior  fiat ;  et  cum  generaliter  coii- 
tra  culpam  invectio  intenditur,  correptiouis  TerlHim 
libenter  ad  mcntem  rcducitur,  quia  polens  preTus 
ignorat  quod  sibi  hoc  spccialiter  dicatur.  Uude  fil 
plerumqne  ut  eo  Tebemcntius  perpctrauin  colpam 
liigcat,  quo  reatum  suum,  et  cum  percussum  sen- 
Ut,  nesciri  pulat.  Magiia  ilaque  arlc  praedicatioois 
agendum  est,  ut  qui  cx  aperta  corrcptione  delerio- 
rcs  fiunt,  quodam  correpUonis  temperamento  ad 
salutem  rcdeant.  Undc  nunc  apcrte  dicitur :  Qoae 
puUmus  ignobiliora  csse  nierabra  corporis,  liis  bo- 


Tidct,  necessarium  habet  discipulum,   pcr  quem  D  norero  abundanUorem  circumdamus ;  et  qua  inbo- 


flat  quod  nccessariuni  praeTidct.  Iiianiter  enim  prae- 
Tiderct,  si  non  esset  qui  consequenter  faceret,  aut 
iterum  caput^  id  est  ille  qoi  in  summa  dignitate  po- 
siius  est,  non  potest  dicerc  pedibu^^  id  est  noTissi- 
mls  Ecciesiai  membris,  non  esli$  mUii  nece$$arii. 
Ojinino  necessarii  siint  ei  subjecU,  quia  potest  hu^ 
milis  quod  non  potest  sublirois,  quia  et  ferrum  pu- 
tcst  quod  aurum  non  potest;  et  qiianiTis  aliqurs 
diguiute;  sublimis  sit,  Umen  si  subjectus  defuerit 
qui  obsequiis  illum  faciat  gloriosum,  ipsa  dignitas 
contenipllbilis  orit.  Uoc  praecipuc  nunc  dicitur  pro- 
pter  eos,  qui  sumrois  charismaUhus  inler  Corin^ 
tnios  praeemincbanl,  et  minorcs  quasi  superfluos  ct 
InuUles  despicicbani  ci  abjicicbaut.  Sed  taba  Ec- 


nesU  sunt  nostra,  abundantiorcm  honesUtem  lia- 
bcnt.  IlonesU  autcm  noslra  nullius  egent.  Sicut 
eniro  inhonesU  nicmbra  in  corpore,  iU  quidam 
intra  sanctam  Ecclesiain  potcntes  et  praTi.  Qoi 
dum  aperta  fnTeclioiie  feriri  non  queunt,  qnasi 
honore  tegminis  velantur.  Sed  h«c  de  occuIUs  po- 
trniura  delicUs  loquiraur.  Nam  quando  ct  aliis  co- 
gnosccnUbus  peccant,  aliis  ctiam  cognoscentibus 
iiicrepandi  sunt,  ne  si  praedicator  Ucct,  culpam  ap- 
probasse  videatur,  atque  hxc  crescens  in  exemplum 
Tcniat,  quam  pastoris  lingua  non  secat.  Vel  si  de 
corporalibus  merobris  uniuscujusque  nostnim  baec 
intclligantur,  roanifcslnm  est,  quia  pudendi  nostra, 
quu)  (urpia  videntur  dum  aspectus  publicos  Tiianl» 


M9  "^  CONMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  950 

honetUtc  sc  tegunt,  ne  per  irreventiam  borreant.  A  videt,  oculus  dicit ,  auris  mihi  audit,  ocqH  ei  aure» 
Absit  enim  ut  aliqua  lurpitudo  in  merobris  sancto- 
nun  etiam  genitalibus  esse  dicatur  vel  credatur. 
Bicuntur  quidem  inhonesta,  quia  non  habent  illam 


speciem  decoris,  quam  menibra  qux  in  promptu 
locata  sunt.  Vcl  certe  (quod  probabilius  dici  potest), 
propter  legem  in  membris  repugnantem  legi  mentiSi, 
quae  dc  pcccato  accidit,  non  de  prinia  nostrae  iusti- 
tuUone  naturx.  Illicilus  itaque  el  tcmperanlix  legi- 
but  noo  subjecius  menibrorum  illorum  usus.  est 
turpis,  oon  ipsa  mcmbra. 

c  Si  Dcus  ten)[>eravil  corpus,  ei  cui  deerat,  abun- 
c  dantiorcm  tribueudo  bonorcm,  ul  non  sit  schisma 
c  10  corporc,  scd  in  idipsum  pro  invicem  sollicita 
<  sint  mcmbra,  el  si  quid  patilur  unum  membrum,  ^ 
€  compatiuniur  omnia  nienibra ;  sive  gloriatur 
c  unum  membrum  ,  congaudent  omnia  membra 
c  (Hebr.  vi;  Rom.  i,  8). 

Ea  quae  videntur  inbonesto  in  merpbris  Eccle- 
siae,  non  sunt  inhoncsta.  Sed  Deus  temperavit 
ipsum  corpuf  varietate  membroruiq,  officia  diversa 
in  unitatis  cpmpage  servantium,  tribucndo  pcr 
digna  membra  abundantiorem  honorem  ei  mcmbro 
ml  deerat  in  sc,  sicut  oslendimus  de  protervo  po- 
teote.  Vel  tribuendo  abundanllorem  bonorem  per 
bonam  vitam  ei  mcmbro,  cui  deerat  per  scientiam 
praedicandi.  Vel  ei  qui  despicabilis  apparebat  homi- 
nibas,  tribuit  Dcus  largiorem  honorem  per  immen- 
sam  miraculorum  vei  aliorum  charismatum  gratiam. 
ita  temperavit  Dcus  Ecclesise  corpus,  ut  nullum  ex  n 
membris  ejus  sit  supcrfluum,  sed  omnia  sint  neces- 
saria,  ideo  ut  non  sit  schisma  in  corpore  Ecclesiae, 
nbi  debet  esse  uniias  el  concordia,  id  est  ne  alter 
altenim  abjiciat  quasi  inutilem  aul  superfluum  ;  sed 
membra  sint  soUicita  pro  se  invicem^  id  cst  majora 
pro  minoribus,  et  niinora  pro  majoribus,  quoniam 
alia  sine  aliis  non  possunt;  mcmbra  dico,  tendentia 
fH  idipsum,  id  est  in  uuitatcm,  ut  omnia  studeant 
habere  cor  unum  ct  animam  unam,  ut  dum  sic 
agunt,  si  quid  advcrsi  patitur  unum  membrum,  com* 
patiuntur  ei  omnia  membra,  quasi  adversitas  illa  sit 
omnium,  sive  gloriatur  de  bono  unum  membrum, 
congaudent  ei  omnia  membra,  quasi  l)onum  itlud  sit 
omnium.  Nam  et  in  membris  humani  corporis,  ex 


dicunt,  manus  nobis  opcrantur  :  manus  dicunt,  pe- 

des  nobis  ambulant :  omnia  in  uno  corpore  cum 

operantur,  $i  sit  ibi  sanitas  et  concordent  membra, 

gaudcnt  et  congaudent  sibi;  et  si  aliquid  molesti» 

est  in  aliquo  mcmbro,  non  se  deserunt,  sed  compa- 

tiimtur  sibi.  Sic  et  filii  Eccleslae,  id  est  membra 

Christi,  omnino  debent  agere.  Ncc  putent  se  ad 

Deum  non  perlinere,  si  miracula  non  fecerini.  Sed 

quisquis  in  corpore  non  potcst  resuscitare  mortuum, 

non  illud  quxrat,  ne  discordet  in  corporc,  quomodo 

si  auris  quaerat  videre,  discordare  potest,  nain  quod 

non  accepit,  non  potest  facere.  Si  aulem  ei  objectum 

fuerit  et  dictum  :    Si  jnstus  esses  ,   resuscitarcs 

mortuum  quomodo  fecil  Petrus,  respondeat :  Petrus 

et  mihi  fccit,  quia  in  eo  corpore  sum,  in  quo  Pctrus 

fecir.  In  illo  quo  potest  possum,  a  quo  divisus  non 

$um.  Quod  minus  possum,  coropatitur  mihi;  et 

quod  pluspotest,  congaudeo  illi.  Si  ergo  unusquisque 

quod  potcst,  juste  cgcrity  ac  de  bono  quod  accepit, 

aliis  prodesse  studucHt,  et  in  eo  quod  alius  plus  po^ 

tcst,  non  inviderit,  sed  congratulatus  fuerit  tanquam 

iu  uno  corpore  cum  eo  constitutus,  custodielur  in 

mombris  Cbristi,  quod  eustodiunt  invicem  corporea. 

membra  cujuslibet  hominis. 

c  Vos  autem  estis  corpus  Christi,  et  membra  de 

membre.  Et  quosdam  quidaro  posuit  Deus  in  Ec- 

clesia,  primnm    apostolos,  secundo    prophctas, 

tertio  doctorcs,  deinde  virtutes,  exinde  graliat 

eurationum,  opilulationes,  gubernaliones,  genera 

linguarum,  interpretationes    sennonura  (Ephes. 

iv).   Nunquid  omnes  apostoli?  nunquid  omnef 

prophetae?  nunquid    omnes  doctores?    nunquid 

omnes  virtutes?  nunquid  oinnes  habent  gratiaro 

curationum  ?  nunqiiiJ  omnes  linguis  loqnuntur  ? 

nunquid  oinnes  interpretantur?  > 

Ostendit  Apostoius  nestram  se  causaro  per  mem- 

brorum  camatium    raiionem  tractasse,  quia  non 

omiies  eadem  possumus,  sed  singuli  pro  qualitaie 

iidfi  et  gratia  quam  accepimus.  Hsc,  inquit,  con-* 

eordia  varie  operandi  et  congaudendi  vel  eonipa- 

tiendi   est  in  membris  humani  corporis.  Sed  vos 

estis  corpus  Christi,  id  est  conjuncti  et  uniti  estis  in 

Christiana  flde  et  yeritate,  et  estis  etiam  membrM 


quorum  unitatc  atque  compage  charitas  nunc  sua-  f)  Christi,  ut  invicem  vobis  per  charitatem  serviatis 


detur  mcmbiis  Ecclesiae,  videmus  hxc  omnia,  dum 
vnumquodque  corum  non  sibi  soli,  sed  et  cxteris 
propriis  agit  oflicium.  Oculus  cnim  videt,  et  nou 
audit;  auris  audil,  et  non  videt,  manus  operaiur, 
nec  audit,  nec  videt ;  pes  arabulat,  nec  audit,  neq 
videt,  nec  facit  quod  manits.  Sed  in  uno  corpore  si 
sit  sanitas,  ct  non  advcrsus  se  litigeut  membra,  et 
auris  videt  in  oculo,  ct  oculus  audit  in  aure.  Nec 
objici  potest  auri  quia  non  videt,  ut  dicatur  ei : 
Niliil  cs,  minor  es.  Nunquidviilerc  et  disceriiere  co- 
lores  potes,  quod  facil  ocutus?  Resp<mdet  enim  au- 
ris  de  pace  corporis,  et  dicit :  Ibi  sum  ubi  esl  ocu- 
lus,  in  eo  corpore  sum.  In  me  non  video  in  illo  cum 
quo  sum,  video.  Ita  cum  auris  dicit :  Oculus  mihi 


unusquisque  de  dono  vel  oflicio  quod  habet.  Mero- 
bra  estis  pendentia  de  membrot  id  est  de  me  qui  sum 
majiis  membrum  Christi,  et  vos  mihi  sicut  digitos 
manui  adhaerere  in  ejus  corpore  feci.  Nam  aliud 
quidem  est  membnim  oorporis,  aliud  membrum 
membri.  Membrum  quippe  corporis,  pars  ad  lotum 
est;  membrum  vero  membii,  particula  ad  partem. 
Membrum  namque  membri  est  digitus  ad  manum, 
manus  ad  brachium ;  membruro  vero  corporis  esl 
toturo  hoesiroul  ad  corpus  universum.  Sic  ergo  in 
spirituali  dominico  corpore  membra  de  roembro  di-> 
euntur,  qui  in  ejus  Ecclesia  ab  aliis  reguntur.  Hinc 
Apostolus  expoiiit  diversitatero  in  fidelibos,  quam 
dixerat  in  mcmbns,  et  determinat  de  donis  Det;^ 


9i7 


HERVEI  fiURGlDOLENSlS  MONAGHI 


M 


peraguDt,  diversum  esse  prohibent  ubi  continentur.  a  clesiae  menibra  licet  sint  lureriora,  non  tanien 


Si  auiem  unuro  quid  euncti  agerent,  corpus  uti- 
que  quod  ex  multis  contiuetur  .membris,  uod  es- 
aent.  Quia  .videlicct  multipliciter  compactum  non 
existeret,  si  hoc  concors  membrorum  diversitas 
non  teneret.  Sed  nunc  propter  vitanda  b»c  incon* 
venientia,  posuil  Deus  membra  in  corpore  Gbristi 
finttm  quodque  eorum^  id  est  majus  et  minus,  ncut 
ipse  voluit.  Et  ideo  nec  major  debet  superbire,  mi- 
noremque  despicere,  nec  minor  dolore  vel  majori 
invidere.  Deus  enim  sic  disposuit  eos,  cujus  dispo- 
sitio  non  est  ab  homine  mutanda ;  et  sic  voluit  eos 
esse,  cujus  voluntas  nunquam  est  injusta.  Quod 
$i  euent  omnia  unum  membrum,  id  est  si  omnes 
fideles  essent  unius  oiXicii,  ic6t  esset  corpus  Eccle- 


inutilia.  Sed  multo  magis  f^  membru  corporis  Ecde- 
siae  qu<B  videntur  esse  infirmiora^  id  est  spiritiiali 
charitate  roagis  carenlia,  sunt  neeessarioraf  qiia 
roinores  qui  sunt  in  Etclesia,  quamvis  infiron  d 
contemptibiles  appareant,  plus  tamen  utiles  shm 
aliquoties;  et  quo!  putamus  esse  ignobiliora  memkra 
corporis  Ecxrlcsiai,  id  esl  pcr  ignobililatem  monuB 
degenerare,  his  ciraimdamus  abundantiorem  honnh 
rem^  id  est  nonnunquam  circumtegimus  verbis  no- 
slris  degeneres  eorum  mores.  Despcctis  enim  exhor- 
tatio  bonae  loculionis  est  necessaria,  per  quani  adda- 
tur  illis  aliquis  honor  ut  fiant  utiies;  alioqui  ipso 
contemptu  negligentiores  circa  se  et  deteriorat 
fient,  et  merobra  nostra  qum  per  aliqnod  peceatwm 


siae,  quod  non  nisi  variis  membrorum  ofiiciis  gu-  B  $unl  inhonesta,  id  est  camales  Ulii  Ecclesiae,  abum' 

bernatur?  Si  enim  omnes  unius  dignitatis  essent, 

jam  deperisset  honesta  compositio  vanaruin  par- 

tium.  Sed  ntific,  id  esl  ne  corpus  pereat,  quod  non 

nisi  ex  diversis  roembris  constare  potest,  multa 

quidem  sunt  menKbra^  sed  tiRum  corpus  ex  iliis  oro- 

nibus.  Quoniam  multa  cum  iuvicem  sui  egeant, 

non  discrepant  in  unitale  naturae,  quamvis  divcrsa 

sint,  quia  diversitas  haec  in  unum  concurrit,  ut  cor- 

poris  ulilitas  expleatur. 

I  Non  potcst  autem  dicere  oculus  manui :  Opera 
c  tua  non  indigeo ;  aut  itcrum  caput  pedibus  :  Non 
t  estis  mibi  necessarii.  Scd  multo  magis  quae  vi- 
•  dentur  membra  corporis  infirmiora  esse,  neces- 


saria  sunt;  et  quae  pulamus  ignobiliora  membra  ^^  est,  nisi  in  sernione  admonitionis  quam  pro 


esse  corporis,  his  honorem  abundantiorem  cir- 

cumdarous ;  et  quae  inhonesta  sunt  nostra,  abun- 

dantiorem   houcstalem  hal)ent.  Uonesta  autenji 

nostra  nuliius  egent  i 

Membra  quidem  sunt  multa,  sed  nuDum  ex  his 
superfiuum,  imo  omnia  sibi  invicem  sunt  neces- 
saria ,  quoniam  oculus ,  id  est  iile  qui  caetcris 
viam  rectae  operationis  praevidct,  non  potest  dicere 
manuif  id  cst  operatori,  non  iudigeo  opera  tua^ 
id  csl  studio  tuae  operationis.  Nam  sicut  manus 
indigct  ocuio  ut  operari  valeat,  id  est  discipulus 
provisione  doctoris  ut  bonum  opus  expleat,  ita 
oculus  iudiget  operatione  manus,  id  est  doclor  qui 
per  seipsum  agcre  non  potest  quod  agenduro  pra&- 
vidct,  necessarium  habet   discipulum,   pcr  quem  D  norem  abundanliorem  circumdamus ;  et  qua  ioho- 


dantiorem  honestatem  habent  a  nobis  celantibas  foB- 
ditalem  corum.  Sed  honesta  nostra^  id  est  Ecilcsia! 
menibra  quae  satis  habent  honoris  per  decoreni  suie 
sanclitatis ,  nullius  egent  honestationis  pcr  ti^imen 
obscoenitatis.  Quod  melius  ostcndimns,  si  ipsa  qos 
plerumque  accidunt  profcramus.  Nam  quilibet  po- 
tcns  et  prolervus,  cum  aiiquid  inique  pcrpelrasie 
cognoscilur,  tcmpus  quaeritur  ut  de  roalo  quoJ  fedt 
increpclur.  Nisi  eniro  praedieator  sustincat  quand» 
lcrre  congrue  corrcptioncm  possit,  au^etur  iu  tm 
malum  quod  insequilur.  Saepe  enim  contingil  ot 
talis  sit,  qui  nulla  increpationis  vcrba  snsUneaL 
Quid  itaque  in  hujus  culpa  praedicatori  agenduni 

com- 
muni  salute  omnium  auditorum  facit,  lalcs  culpat 
ad  medium  deducat,  quales  eum  pcrpeirasse  consi- 
derat?  Qui  et  praesto  est,  et  de  se  solo  adhuc  argui 
non  potcst,  ne  dcterior  fiat ;  et  cum  generaliter  con- 
ira  culpam  invectio  intenditur,  correptiouis  verbum 
libenter  ad  mentem  reducitur,  quia  polcns  pravus 
ignorat  quod  sibi  hoc  specialiter  dicatur.  Uude  fit 
plcrumque  ut  eo  vehemcntius  perpctralam  colpani 
lugeat,  quo  rcatum  suum,  ct  cum  percussum  sen- 
tit,  nesciri  putat.  Magiia  ilaque  arle  praediGatioois 
agendum  est,  ut  qui  cx  aperla  corrcptione  deterio- 
res  fiunt,  quodam  correplionis  temperamento  ad 
salutem  rcdeant.  Undc  nunc  apcrte  dicitur :  Qoae 
putamus  ignobiliora  esse  merobra  corporis,  liis  ho- 


flat  quod  necessariuni  praevidct.  Iiianiter  enim  prae- 
videret,  si  non  esset  qui  consequenter  faceret,  aut 
Uerum  caput^  id  est  ille  qui  in  summa  dignitate  po- 
situs  est,  non  potest  dicere  pedibus,  id  est  novissi- 
mis  Ecclesiae  roembris,  non  estis  mUii  necessarii, 
Qjinino  necessarii  siint  ci  subjecti,  quia  potest  hu^ 
milis  quod  non  potest  sublirois,  quia  et  ferrum  po- 
test  quod  aururo  non  potest;  et  quanivis  aliqurs 
diguitate*  sublirois  sit,  tamen  si  subjectus  defuerit 
qui  obsequiis  illum  faciat  gloriosum,  ipsa  digiiitas 
contemplibitis  crit.  Uoc  praecipue  nunc  dicitur  pro- 
pter  eos,  qui  sumrois  charismatibus  inter  Gorin- 
tnios  praeeminebant,  et  minores  quasi  superfluos  et 
inutiks  despicicban^  cl  abjiciebaut.  Sed  taba  Ec- 


nesta  sunt  nostra,  abundantiorcm  honesUtem  ha- 
bent.  HonesU  autem  nosira  nullius  egent.  Sicut 
enim  inhonesta  niembra  in  corpore,  ita  quidam 
intra  sanctani  Ecclesiain  potcntes  el  pravi.  Qui 
dum  aperta  iiivectioiie  feriri  noii  queunt,  qoasi 
honore  tegminis  vclaiUur.  Sed  hac  de  occultis  po- 
tiritum  deliclis  loquimur.  Nam  quando  ct  aliis  co- 
giiosccntibus  peccant,  aliis  etiam  cognoscentibus 
iiicrepandi  sunt,  ne  si  pracdicator  tacet,  culpam  ap- 
probasse  videatur,  atque  hacc  crescens  in  exemplum 
vcniat,  quam  pastoiis  lingua  non  secat.  Vel  si  de 
corporalibus  inembris  uniuscujusque  nostrum  haec 
intcUigantur,  manifcslnm  est,  quia  pudciida  nostra* 
quae  turpia  videntui'  dum  as|)cctus  publicos  vitant» 


149  ^  CONMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  950 

hone«Ute  se  tegunt,  ne  per  irreventiam  horreant.  A  videt,  ocuUis  dicit ,  auris  mihi  audit,  ociiH  ei  aure» 


Absit  enim  ut  aliqua  lurpitudo  in  membris  sancto- 
nim  etiam  genitalibus  esse  dicalur  vel  credatur. 
Bicuntur  quidem  Inhonesta,  quia  non  habent  illam 
speciem  decoris,  quam  membra  qux  ia  promptu 
locata  sunt.  Vcl  certe  (quod  probabiiius  dici  potest), 
propter  legem  in  membris  repugnantem  iegi  roentiSi, 
quae  dc  pcccato  accidit,  non  de  prima  nostrae  insti- 
tutione  naturx.  lilicitus  itaque  el  temperantiae  legi- 
bus  Doo  subjectus  membrorum  illorum  usus,  est 
turpis,  non  ipsa  membra. 

f  Si  Dcus  teni[)eravii  corpus,  ei  cui  dcerat,  abun- 
c  dantiorem  tribueudo  honorcm,  ut  non  sit  schisma 
c  io  corpore,  sed  in  idipsum  pro  invicem  sollicila 
<  sint  mcmbra,  et  si  quid  patilur  unum  membrum, 
€  compatiunlur  omnia  mcmbra ;  sive  glorialur 
c  unum  membrum ,  congaudent  omnia  membra 
c  (Hebr.  vi;  Rom.  i,  8). 

Ea  quae  videntur  inlionesto  in  meipbris  Eccle- 
sise,  non  sunt  inhonesta.  Sed  Ihus  temperavit 
ipsum  corpu^  varietate  membroruni,  oflicia  diversa 
10  unitatis  cpmpage  servantium,  tribuendo  per 
digna  membra  abundantiorem  honorem  ei  mcmbro 
mi  deerat  in  sc,  sicul  ostendimus  de  protervo  po- 
teute.  Vel  tribuendo  abundantiorem  honorem  per 
bonam  vitam  ei  membro,  cul  deerat  per  scientiam 
praBdicandi.  Vcl  ei  qui  despicabilis  apparebat  homi- 
nibus,  tribuil  Deus  largiorem  honorem  per  immen- 
sam  miracuiorum  vel  aliorum  charismatum  gratiam. 
ita  temperavit  Deus  Ecclesise  corpus,  ut  nutlum  ex  n 
membris  ejus  sit  superfluum,  sed  omnia  snil  neces- 
saria,  ideo  ut  non  nt  schisma  in  corpore  Ecclesiae, 
ubi  debel  esse  unitas  et  concordia,  id  est  ne  alter 
alterum  abjiciat  quasi  inutilem  aul  superfluum ;  sed 
membra  sint  sollicila  pro  se  invicem,  id  cst  majora 
pro  minoribus,  et  minora  pro  majoribus,  quoniam 
alia  sine  aliis  non  possuni;  membra  dico,  lendentia 
in  idipsum,  id  est  in  uuitatem»  ut  omnia  studeant 
habere  cor  unum  ct  animam  unam,  ut  dum  sic 
agunt,  si  quid  adversi  patitur  unum  membrum^  com^ 
patiuntur  ei  omnia  membra,  quasi  adversitas  illa  sit 
omnium,  sive  glorialur  de  bono  unum  membrum, 
congaudent  ei  omnia  membra,  quasi  bonuni  itlud  sit 
omnium.  Nam  et  in  membris  humani  corporis,  ex 


dicunt,  manus  nobis  opcrantur  :  manus  dicunt,  pe- 

des  nobis  ambulant :  omnia  in  uno  corpore  cum 

operantur,  si  sit  ibi  sanitas  et  concordent  membra, 

gaudent  et  congaudent  sibi ;  et  si  aliquid  molesti» 

est  in  aKquo  membro,  non  se  deserunt,  sed  compa- 

thintur  sibi.  Sic  el  filii  Ecclesiae,  id  est  membra 

Christi,  omnino  debent  agere.  Nec  putent  se  ad 

Deum  non  pertinere,  si  miracula  non  fecerint.  Sed 

quisquis  in  corpore  non  potcst  resuscitare  mortuum, 

non  illud  quxrat,  ne  discordet  lu  corpore,  quomodo 

si  auris  quaerat  videre,  discordare  potest,  nam  quod 

non  accepit,  non  potest  facere.  Si  autem  ei  objecium 

fuerit  et  dictum  :    Si  jnstus  esses ,   resuscitares 

mortuum  quomodo  fecil  Pctrus,  respondeat :  Petrus 

et  mihi  fecit,  quia  in  eo  corpore  sum,  in  quo  Petrus 

fecir.  In  illo  quo  potest  possum,  a  quo  divisus  noR 

sum.  Quod  minus   possum,  coropatitur  mihi;  et 

quod  pluspotest,  congaudeo  illi.  Si  ergo  unnsquisque 

quod  potf  st,  juste  egerity  ac  de  bono  quod  accepit, 

aliis  prodesse  studuerit,  et  in  eo  quod  aiius  plus  po^ 

test,  non  inviderit,  sed  congratulatus  fuerrt  tanquam 

iu  uno  corpore  cum  eo  constitutus,  custodietur  in 

mombris  Christi,  quod  custodiunt  invicem  corporea. 

membra  cujuslibet  hominis. 

€  Vos  autem  estis  corpus  Cbristi,  et  membra  de 

membre.  Et  quosdam  quidaro  posuit  Deus  in  Ec- 

clesia,  priroum    apostolos,  secundo    prophetas, 

tertio  doctorcs,  deinde  virtutes,  exinde  gralias 

turationum,  opitulationes,  gubernaliones,  genera 

linguarum^  intcrpretationes    sermonura  (Ephes. 

iv).   Nunquid  omnes  apostoli?  nunquid  orones 

prophetae?  nunquid    omnes  doctores?    nunquid 

omnes  virtutes?  nunquid  oinnes  habent  gratiaro 

curationum?  nunquiJ  omncs  linguis  loquuntur? 

nunquid  oinncs  interpretantur?  > 

Ostendit  Apostohis  nestram  se  causam  pcr  mem- 

brorum  camatium    rationem  tractasse,  quia  noti 

oroues  eadem  possurous,  sed  singuli  pro  qualitate 

fldii  et  graiia  quaro  accepimus.  Hsc,  inquit,  con-* 

eordia  varie  operaiidi  et  congaudendi  vel  compa- 

tiendi   est  in  membris  humani  corporis.  Sed  vo$ 

estis  corpus  Christi,  id  est  conjuncti  et  uniti  estis  in 

Christiana  fide  et  veritate,  et  estis  etiam  membra 


quorum  unitatc  atque  compage  charitas  nunc  sua-  f)  Chrisii,  ut  invicem  vobis  per  cbaritatero  serviatis 


detur  roerobris  Ecclesiae,  vldemus  haec  omnia,  dum 
unuroquodque  eorum  non  sibi  soli,  sed  et  caeteris 
propriis  agit  oflicium.  Oculus  eniro  videt,  et  non 
audit;  auris  audit,  et  non  videt,  roanus  operaiur, 
nec  audit,  uec  videt ;  pes  ambulat,  nec  audit,  nec 
videt,  nec  facit  quod  manus.  Sed  in  uno  corpore  si 
sit  sanitas,  et  non  adversus  se  litigent  membra,  et 
auris  videt  in  oculo,  ct  oculus  audii  in  aure.  Nec 
objici  potest  auri  quia  non  videt,  ut  dicatur  ei : 
Nihil  cs,  minor  es.  Nunquid  viilere  et  diseernere  co- 
lores  potes,  quod  facit  oculus?  Resp<mdei  enim  au- 
ris  de  pace  corporis,  et  dicit :  Ibi  sum  ubi  est  ocu- 
lus,  in  eo  corpore  sum.  In  me  non  video  in  illo  cum 
quo  sum,  video.  Iia  cum  auris  dicit :  Oculus  mihi 


unusquisque  de  dono  vel  oflicio  quod  habet.  Mem« 
bra  eslis  pendentia  de  membrOy  id  est  de  me  qui  sum 
majus  membrum  Christi,  et  vos  mihi  sicut  digitos 
manui  adhaerere  in  ejus  corpore  feci.  Nam  aliud 
quidem  est  merobrum  oorporis,  aliud  meinbrum 
membri.  Membruni  quippe  corporis,  pars  ad  tolum 
est;  membrum  vero  membii,  particula  ad  partem. 
Membrum  namque  mcmbri  est  digitus  ad  manum, 
manus  ad  brachiuro  ;  merobrum  vero  corporis  esl 
totum  hoesimul  ad  corpus  universum.  Sic  ergo  in 
spirituali  dominico  corpore  merobra  de  roembro  di-* 
euntur,  qui  in  ejus  Ecclesia  ab  aliis  reguntur.  Hinc 
Apostolus  exponit  diversitatero  in  fidelibus,  quam 
dixerat  in  mcmbris,  et  deterroinat  de  donis  Dei;. 


051  I1E;RV£I  BURGIDOLENSIS  MONAGHI  991 

quae  slntftlUora  ei  quae  inferiora;  qui  dc  bis  puta-  A  dunt.  Quicunque  autcm  viam  charitatia  sectantu, 

bant  Gorinlhii  quod  minus  essct,  majus;   et  quod 

majus  minus.  Vus,  inquit,  cstis  menibra  Ghristi,  ct 

cum   sitis  mcmbra,  non  cslis  xqualia,   quoniam 

DeH$  posuit  in  Ecclesia  quosdam  divcrsorum  gra- 

duum  fidcles,  scilicct  primum  dignitate  et  tempore 

apoitolos  vice  Ghristi  prxdicantcs ;  secundo  dignita- 

tis   loco  prophetas   fulura   praediccntcs,  qui  post 

advcntum  Domini  fucrunt,  sicut  Agabus,  ct  beatus 

Bencdictusl  {Act.  xi,  ii);  tertio  gradu  dignitatis  po- 

$uit  doctoreSj  id  cst  pra^icatores,  qui  doctrina  ve- 

litatis  Ecclesiam  iustruercnt;  dcinde  virtutes,  id  est 

eos  qui  fortia  miracula  faciunt,  ut  in  cxpnlsione 

daemonum  ct]mutatione  elementorum  sicut   acris 

serenitatcm    in  pluviam  convcitcndo,    vel  supcr 

aquam  siccis  pedibus  ambulando,  exinde    posuil 

gratias  curationum,  id  est  eos  qui  per  orationcm 

curant  infiruios,  et  opitulationes,  id  est  eos  qui  upi- 

tulanlur  majoribus,  ut  Titus  Apostolo  vcl  archidia- 

conus  cpiscopo  ct  gubernationes,  id  esl  miuorum 

personarum  praelationcs  utsunt  prcsbyteri,  et  gcnera 

linguarum,  id  cst  scienliam  loquendi  linguis  variis 

pcr  donum  gratiae  ci.  Quia  Corinthii  donum  istud 

magis  appetcbant ,  sestiinantes  lioc  esse  roaximum, 

ideo  novissiniuin  hoc    posuit  Apostolus,  innucns 

essc  infcrius  ct  indignius  cxteris  prxmissis.  Talia 

dona  fidclibus  suis  Deus  varie  distribuit,  secunduin 

mensuram  donalionis  suae  dans  unicuique  gratiam. 

AHud  cnim  habet  iile,  aliud  iste ;  et  quod  habet  iilCy 

non  habet  istc.  Mensura  cst  divisio  quxdam  dono^ 


ad  supernani  patriam  lendunt.  Quoroodo  enim 

nullo  humore   premitur,   sed  disruptis    omnibu 

exsilit  cl  supcreminel,  sic  cst  charilas.  Non  poteit 

prcmi  in  iina,  scd  necesse  cst  ut  ad  superni  eni# 

cet ;  ct  ideo  qui  vult  ad  superna  coeloriim  regoa 

pcrvenire,  studeat   per  viam  charitatis  incedere. 

Nam  quare  charitatemapostoluscxccUentioremyiaa 

appcllavcrit,  declarat  ipse,  cum  prolinus  subjungit: 

CAPUT  XIIL 

€  Si  linguis  hominum  loquar  ctangclorum,  cbari- 

tatein  autem  non  habeam,  factus  sum  \eiut  «i 

sonans  aut  cymbalum  tinniens.  Et  si   habuen» 

umnem  prophetiam,  ct  noverim  mysleria  omnia 

et  omnem  scientiam,  et  si  habuero  omnem  fidcm 

ita  ut  nioutes  transferam,  charitatcm  autem  iion 

habuero,  nihil  suni,  ct  si  distribucro  in  cibos 

p:)upcruin  omncs  facultates  meas,  et  si  tradidero 

corpus  incuni  ita  ut  ardcam,  charitatcm  autem 

non    habucro,  nihil  mihi  prodest  {iiatth,  xxi  ; 

Marc.  xi).  > 

Quoniain  loqui  diversis  linguis  prascipue  de&ide* 
rabant  Corinthii,  propterea  donum  hoc  In  primis 
ostendit  Apostotus  sine  charitate  non  prodesse.  Si 
Cgo,  inquit,  loquar  linguis  omniuin  hominum  ei  aa- 
^e/orum, id  cst  si  mihi  per  gratiani  datum  sit  utseiam 
loqui  sicul  omncs  hoinincs  qui  sunt  in  tcrra,  el 
sicul  angcli,  qui  sunt  in  ccclo  scd  charitatem  nom 
habeam,  qua  carerc  potcst  omnibuc  linguis  loquens, 
factus  sum  slmilis  aeri  sonanti  vel  cymbalo  tiunienti. 


rum.  Non  enim  omnes  sunt  apostoli,  scd  illi  soli      Nam  variis  linguis  loqui  vcl  siiuiiia  faccre  nonsein* 


quos  Christus  misit ;  ncc  oinues  habent  spiritum 
prophetiae,  scd  quibiis  haec  gratia  divinitus  cst  cou- 
cessa ;  nec  omncs  habcnt  scientiam  docendi  alios, 
neqiieomnes  operantur  virtutes  miraculorum,  neque 
omnes  habent  gratiam  cuiandi  inlirmitates,  nec 
omnes  diversis  linguis  loquuntur,  nec  omncs  inter- 
pretaiitur  Scripturas  aut  linguas.  Nam  si  omnes  ha* 
bcrcnt  Iiaec  omnia,  jam  non  cssent  quibus  hxc  of- 
ficia  scrvircnt.  Ideo  pulchrum  ct  ncccssariuni  cst, 
ut  alii  habeant  quod  non  habent  alii,  et  alii  rursum 
alia,  quatenus  unusquisque  quod  ipse  habeti  caete- 
ris  ministrct  qui  non  liabent. 

I  ^mulamini  autem  charismata  meliora.  Et 
s  adhuc  exccllentiorem  vobis  viam  deinonstro.  > 

Ilucusque  revocavit  illos  a  schisinalc  ad  concor- 
diam  ct  unioncm,  ut  nullus  glorietur  de  charismate 
superiori,  nullusque  doleat  dc  infcriori.  Ilinc  eos  ad 
charitatem  innuit,  oslendcns  siiic  ca  nihil  cxtcra 
valere.  Deus,  inquit,  varia  dona  consucvit  fidelibus 
suis  impendere,  Sed  vos  cBmulamini  charismala 
meliora,  id  est  de  his  quae  supra  demonslravi,  desi- 
derate  utiliora,  non  linguas,  ut  solcbatis.  Kt  adhuc 
praeter  haec  in  praedictis  ostcnsa,  demonstro  vobis 
excellentiorem  viam,  id  cst  charitatcm,  quae  supcrc- 
mincntissimum  locum  inter  caelcras  virtutes  ohtinct, 
et  est  via  per  quam  illi  gradiuntur  qui  tcndunt 
ad  regnum  CGelorum.  Nam  per  caetcrarum  virtutum 
vias  ambulare  possunt  et  illi,  qui  ad  inferiora  descen- 


pcr  ad  mcritum  dalur,  scd  ad  gloriam  Dei  gentibu^ 
ostcndcndam,  nec  pcr  ha;c  vitam  aeternam  consequi 
valcnt  illi  qui  ea  laeiunt.  Charitas  vero  et  nieritum 
scmper  auget,  ct  vitani  xternam  praebet.  nabcnt 
autem  ct  aiigeli  suas  linguas,  quibus  majores  inlir 
manl  minoribus,  quoil  de  Dei  voluntate  senserunt, 
vcl  quibus  ad  homincs  missi  uluntur.  Nam  primi 
angelorum  suscipiunt  ab  ipso  Deo  illuminationes 
scientiarum,  ac  deiiuie  tradunt  cas  subjectis  spiriti- 
tibus.  Lingua:  vcro  quibus  s<c  alii  loquuntur  aliis, 
inlelliguntur  aliqui  nutus  vel  iiiteriorcs  molus,  per 
quos  intiinant  sibi  vicissim  quod  voiuerint.  Ncque 
cniia  minores  sciunt  omnia  quae  majoribus  sunt 
D  nola,  sed  ca  tanluro,  quae  sibi  fucrint  a  superioribus 
inlimata.  Sed  si  data,  inquit,  fuerit  mihi  lanta  lin- 
guarum  scientia,  ul  loquar  linguis  et  angelorum  et 
honiinum,  nec  charitatem  habuero,  factus  sum  re- 
lut  ccs  sonans  aut  cymbalum  tinniens.  Nam  sicut  aes 
aut  cymbalum  non  per  se,  sed  iinDuisu  aliquo  reso- 
nat ;  sic  loquens  liuguis,  non  pcr  se  qui  nescit,  sed 
per  iinpuUum  Spirilus  profert  ca  quibus  audientes 
iiiulceal.  iOrc  quippe  vcl  cymbalo  inscnsibilcs  ac 
murtuae  hominum  inentes,  quac  vilam  charitatis  non 
habent,  dcsignaiitur.  Nam  sicul  corpus  sine  spiritu, 
id  est  si  fuerit  sine  aniroa  inortuum  cst,  sic  aniina  si 
siiie  sancto  Spiritu,  id  est  sine  charilate  fucrit,  mortua 
deputabitur.  In  soniiu  a^ris  vcl  cymbali  dcleclantur 
audientes,  sivepercipiuni  aliquam  utilitatem;  sibi  verq 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COtt. 


OSi 


prodcstfSodpotiusinsuodctriinenlocommo- A  non  nisi   soli    possident  elecli.  Cujus  membra   ct 


iFUm  operaiur.  Sic  etprscdicator  qui  scnsum 
inonlinbct  in  eoquod  Ioquilur,alios  dciectat 
•  et  ipse  detrinicntuin  in«ic  percipit,  undc 
Mit  proiicit.  Nam  sicut  quod  aes  sonat,  dulce 
sed  sibi  labori  ct  diminutioni,  sic  et  quod 
fwJicator  cliarilalc  vacuus.  Ncc  solum  dc 
ore  potest  hoc  inlciligi.  Aptc  eniin  cl  quo- 
inseusil)iliuin  hoininuin  corda  per  xs  ct 
m  dcsignantur,  qui  s.Tpe  cl  superiios  iclus 
Ky  et  tamen  nulla  disciplliKe  percussirtno 
nt.  JEs  vcro  cum  pcrculitur,  canoi  us  valde 
Bx  ejus  percussionc  rormaiur.  Ei  quidein 
cris  in  nullo  discropanlos,  cum  flagclla  su- 
Tcassioiiis  accipiunt,  pix  confessiCit]^  &9ni- 


species  Apostolus  consequenter  dcscribit,  dicens  : 

c  Charitas  patiensest,  benigna  csl.  Charilas  non 
c  aemulatur,  non  ngit  perpcraiii,  non  inflalur,  non  est 
c  amlNliosa,  non  quairit  quic  sua  snnt  {Phitip.  ii), 
c  non  irritatur,  iion  cogitat  inaluin,  iion  gaudet  su- 
c  per  iiiiquitato ,  congaudet  autcni  verilali.  Oinitin 
c  suffert,  omnia  credit,omnia  s|)crat,  omnia  susti- 
4  nct.  Charitasnunquam  cxcidit.  > 

Omnia  bona  siiic  charilate  vilia  sunt  et  inutilia, 
sed  cum  charilatc  chara  sunt  et  uliiia,  Quae  chariias 
babct  in  ftc  vlrlutes,  qux  nunc  cnuinorantur.  Est 
cnim  paiiens,  id  ost  palicntiam  sci  vaiis.  Palienliain 
voro  scrvarc,  est  aliena  mala  a?quaniiniter  pcipeti ; 
contra  cum  quoqiic  qui  inala  irrogat,  nullo  dolore 


tunt;  sed  quia   bumilitatis  voces  ex  cordc  B  mordcri.  Nam  qui  sic  proximi  mala   portat,  ut  ta- 


erunt,  ad  slalum  salutis  rcducti,  ncsciuiit 
imiserunt.  Iii  nullo  igitur  %ris  imitalioncm 
lui  in  pcrctissione  posili,  bona  qu;8  non  scih 
[uuntur.  Quisquis  enini  bona  loquitur,  sed 
'em  eadem  bona  non  soquitur,  velut  scs  aut 
rn  sonitum  reddit ,  qula  ipse  non  scntit 
K  ipsc  facil.  Et  si  habuero,  inquit,  prophe- 
per  Spiritum  Dci  quae  futura  sunt  prxnuii- 
ut  Balaam  (iViim.  xxii,  xxiii,  xxiv)  et  Cai- 
in.  xi).  Ei  noverim  mysteria  omnia,  id  est 
relcris  ct  Novi  Tcstamenti  sicut  Sabimon, 
m  omnem  scicntiam  de  his  quae  fueriiit,  et 
l,  et  quae  fiitura  sunt,  vcl  dc  divinis  et  bu- 
icut  idcm  Salonion,  et  bi  hnbuero  fidcm  oni- 
»t  dc  omni  rc  undc  cst  habcnda,  ita  pcrfc- 
:  cjus  ivirtutc  monles  de  loco  ad  locum 
m,  sed  omnia  h»^c  habcns,  charituicm  non 
mhil  sum,  etsi  h.TC  magna  sinU  Salvator 
fidem  qu;c  fuerat  sicut  granum  sinapis, 
IC8SC  transforre  (Matth,  x\ii) ;  et  nunc  Apo- 
cit  omnem  fidein  csse  qux  monlcs  Irans- 
ide  intclligitur  perfcclam  esse  fideni  quse 
lapis  comparatur,  ct  boc  non  propter  exi- 
y  ted  propter  integritatem  dictum  esse.  Sed 
I  charilatc  nil  valet  ad  salntem  (Jacob.  ii), 
smones  habent  bujusmodi  fidein.  Et  si  dis- 
inquit,  facuUate$  meas,  id  cst  omuia  quae 
habere  diyiserOy  ut  pluribus  prosim»  dans 


men  tacitus  dolcat,  et  tenipus  dignx  retributionis 
qunerat ,  pationtiam  non  scrval,  scd  simulat.  Sed 
charitas  est  paticns,  quoniam  alicna  inala  sequo  ani- 
mo  tolerat,  ct  est  benigna^  quia  ipsos  ctiain  a  quibus 
mala  patitur,  amat.  Paticns ,  quia  illata  a  proximis 
mala  aequanimiter  portat;  beiiigna  vcro,  quia  pro 
malis  bona  largitcr  administiat.  Palicns  est,  quia 
Iranquillam  incntcin  in  adversis  scrval;  benigna  vo- 
ro,  quoniam  misericorditcr  sua  bona  proximis  indi- 
gentibus  impendit.  Patiens  est,  quia  contra  tentatio- 
ncs  sncculi  vel  procellas  in  Deuin  fixa,  persistit  im- 
mobilis ;  benigiia  vero,  quia  proxiiuorum  dclcctatur 
profcctibus.  Charitas  non  a:mutatur,  id  est  iion  invi- 
dct,  quia  ubi  est  invidin,  ibi  fraiernus  amor  esse  non 
potcst.  Non  xmulatur,  quia  pcr  hoc  quod  in  pro^ 
senti  modo  nil  appetil,  invidorc  icrronis  succossibus 
uoscit.  Non  xmulatur,  quoniain  allcrius  bonum  dili- 
grt  ut  suum,  non  agit  perpcram,  id  est  |)crvcrso,  quia 
quo  sc  in  soluin  Dci  ac  proxiini  amorem  dilatal  quid- 
quid  a  rectitudinc  dlscrepat  ignorat;  non  inflatur^  id 
est  non  intumcscit  dc  temporali  folicilatc,  vel  carnis 
generositate,  vcl  scicntix  vcl  merito,  scu  qualibet 
alia  re,  quia  cum  praemium  inlernse  reiributionis 
anxia  desiderat,  de  bonis  se  cxterioribus  aul  transi- 
toriis  non  exaltat,  non  ambitiosa^  id  cst  cnpions  ho- 
nores  saeculi,  quia  major  aliis  esso  non  nmbit,  et  su- 
per  cxteros  dominari,  vel  ca  sibi  vindicnrc  qu?e  sunt 


alienijuris;  non  estigiturainbitiosa,quia  quoardon- 
I  cibos  non  divitum  qui  reddaut,  sed  paape-  d  tcr  inlusad  sua  fatigat,  foris  nullatcnus  nlicna  coucu- 
noii  haljifm  umif  rcdijrre  fu>\sinl(/.UL%  \i\} ;      pistit,  itou  qua'rii  ra  qiKV  iua  skh/,  qui:i  cuncta  qure 

hic  traiisitorlc  pos^idct,  veliit  atienn  negligit,  cum 

tjihil  sil»ii?«5se  pn^prium  nm  quod  secuiu  permancat, 

a^fto^dl*  Non    quapril  qiiae   sua  sunl,  quia  proplor 

dJUinim  comnioda  ituas  utilitates  ilcspnl;  nec  sc,  sed 

aJios  etaUarii  ft.ltHli'L ;  tion  irrHntitr/ni  est  non  pro- 

r  '  tfam^  qniii  ta  jujuriis  licossita  ad  nollos 

^JttS^  ex€li:)t^  <Iuin  [iTn  magnis  labo- 

^jfftmmh  m(KJcta( ;  non  cogitat 

nau  co^f  *  ^4o  el  qui  sibi  facit 


rcdiJiTe  f>c>\sinl  {Luc,  \i\); 
^i  in^ijus.,  $i  tcnipoFf!  pf rsccolioni^ /rii</iif  ro 
torpianmim  B3evissitni&  cryeiuiiUtiii,  im  ut 
sed  charitaicm  non  habuffT&^  id  aa  nan  «fiit- 
\d  jaciaiicitic^  boc  loc^m,  vcl  4>rJium  ko  euny^ 
ffsrs&ns  allriuom  relhiiien»,  nihU  miH  leAum 
f«tl.  Magmi  Hiiq  11«  «I  iDtrtli»'  *n» 

noc  Umnm  tUvftwim  *  I 

oijiia,  neelhj^,  d^c  t 


^^t  malum,  quia  in 

\nm  omne  odium 

fliat,nescit.  Non 

^one  erga  om- 


935  IlERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACm  «51 

nes  iuLial,  ncc  de  perdiiioneadversantium  exsullat.  A  aliquid?  Poterunt  quidcm  loqui  ad  invicero  ftanciiii 


Suntenim  nonnulli  qui  nec  faciunt  malum,  nec  fa* 
cere  cogitant  eis  a  quibus  adversa  perferunt ;  sed 
tamen  si  factum  illis  ab  aliis  fucrit,  Ixtantnr ;  et  ideo 
nunr  poslquam  dictum  cst,  quia  charitas  non  irrita- 
tur,  nec  cogitat  malum ,  additur  quia  non  gaudct 
super  iniquilate,  id  est  non  ci  placct  siquid  inique 
passus  fuerit  vel  ipsc  qui  ci  adversatur.  Sed  congau- 
dens  verilaii,  delectatur  verbis  veritatis,  vcl  operibus 
verae  sanctitatis,  quia  cxteros  ut  se  diligens,  per  hoc 
quod  rectum  in  aliis  conspicit,  quasi  de  augmento 
proprii  profcctus  hilarescit.  Omma  suffert^  quia  pro 
spc  quictis  aitcrnae  nihil  adversitalis  pati  recusat. 
Supradictum  fuerat  quia  patieus  cst,id  est  non  mur- 
nmrans  in  adversis,  scd  corde  tacito  cuncla  perfe 


voluerint,  sed  non  necesse  erit,  ubi  scienti»  voeai 
praeveniet.  Et  si  quid  inter  se  locati  tunc  fuerii^ 
non  eo  modo  id  facient  quo  nos  nunc  loquimur; 
sed  eo  potius,  quo  in  supernis  angelici  spiritus  ai- 
invicem  loquuntur,  tive  scientia  nunc  babeator,  pBf 
quam  de  Deo  et  secretis  ejus  aliquid  sciatur,  in  fih 
turo  saeculo  destruetur^  qula  si  quam  nunc  de  Dct 
cognitioncm  habemus,  hanc  non  in  natura  diTiniti- 
tis  ipsius,  sed  per  similitudinero  et  naturas  exterkh 
res  habemus.  Nam  quantalibet  mens  humiBaie 
intentione  tetcnderit,  etiam  si  jam  pliantasins  imagi- 
num  corporaiium  a  cogilatione  compescat,  si  jav  ooh 
nes  circumscriptos  spiritus  ob  oculis  cordls  ^moveat, 
adhuc  lamen  in  carne  posita  mortali,  videre  vd  ea^ 


rens;  et  nunc  diciturquod  omnia  suflbrt  el  in  actu  ^  giioscere  gloriam  Dei  non  pnevalet  quidqaide8t;el 


sustinet  quidquid  adversitatis  acciderit.  Ibi  enim 
laudata  esl  tranquillitas  cordis,  hic  fortitudo  passio- 
nis,  et  ideo  suflert  omnia  in  pracsentl  vita,  quia  crc- 
dit  omnla  de  futura  vita.  Et  sustinet  omnia  quae  hic 
gravia  immlltuntur ,  quia  sperat  omnia  quae  sibi 
dulcia  promlttuntur;  et  propterca  nunquam  excidit, 
id  est  nunquam  cadit,  scd  sine  casu  persistit.  Nec 
quod  dictum  est,  omnia  credit,  sic  accipiamus,  ut 
charitati  cujusquam  derogemus  si  maluni  qiiod  die 
fratre  audierit,  non  statim  crediderit  (/  Joan,  iv). 
Quia  ipsa  charitas,  quae  omnia  credit ,  non  omni 
spiritui  credit.  Ac  per  hoc  omnia  quidcm  credit,  sed 
Deo,  quia  non  dictum  est,  omnibus  credit.  Omnia 


de  illa  sicut  est,  quod  in  moiite  resplendent*  simiii- 
tudo,  et  non  ipsa  est.  Et  idcirco  talis  uostra  scieatia 
destruelur,  quando  veritns  ipsa  pure  manifestabi- 
tur.  Scientia  haec  et  prophetia  vel  locutio  destroen- 
tur,  quae  capere  vel  narrare  non  possunt  plenitodi- 
nem  veritatis,  quia  ex  parte  sunt.  Nam  ex  purU  <•« 
gnoscimus  veritatem,  non  ex  toto,  id  est  imperfecle 
scimus  quidquid  adhuc  de  Deo  novimus;  ei  ec  parte 
prophetamus  de  futuris,  quia  quaedam  futnra  ps 
propheliampraenuntiamus,  sed  plurima  ignoramu. 
Sed  omne  quod  ex  parte  est,  destruetor.  Quia  am 
venerit  quod  perfectum  est^  id  est  quando  dabitnr  Det 
nolitia,  quae  non  ex  parte,  scd  ex  perfectione  fit,  < 


crgo  quae  sanctis  credenda  sunt,  credit;  et  omnia  q  aiam  videbimus  eum.sicuti  est  (Joan.xm)^  lune 


quae  sibi  dlvinitus  promissa  sunt,  sperat ;  et  omnia 
suslinet,  id  csl  exspcctat  per  patientiam  longanimi- 
U'f  eadem  bona  quae  sperat,  vel  interim  sustinet  ad- 
vorsa  p:'0  spc  bonorum  ipsoruin.  Ilabct  ctiam  hoc 
cUarilus  prx*tcr  cnHeras  virtutes,  in  quo  rursum  di- 
gnior  illis  est,  qiiia  nunquam  excidit^  id  est  nunquam 
ex  toio  cadit.  Liccl  cniin  opcra  ejus  cadant,  hoc  est 
dcliciaiit  et  cessont  in  futuro  saeculo,  ipsa  tamen 
niiiiquam  a  suo  stalu  decidet,  sed  validior  stabit,  ac 
pcrsevcrabit  in  alio  sanculo  quam  in  isto.  Si  enim 
dum  credit  et  spcrat  ac  prxstolatur,  diligit  quod 
nondum  vidctur,  quanto  magis  diligct  cum  videbit 
et  tenebit? 

f  Sive  prophetiae  evacuabuntur,  sive  linguae  ces- 


cuabiturquod  ex  parte  est,  id  estomnis  imperfeetioai 
nihilum  veniet.  Noslra  impc!  fectio  destnietur»  noa 
id  quod  verum  est,  evacuabitur.  Destnictio  imper^ 
feclionis  erit  quando  id  quod  perfectum  est«  imple- 
))itur  perfectionc  veritalis.  Deinde  Apostolos  ut  alir 
qua  similitudine  ostcnderet  quantum  ab  illa  qat 
fulura  cst,  distet  baec  vita,  non  qualiumcunque  ho- 
minum,  sed  etiam  illorum  qui  pra^cipua  sic  saadK- 
tatcsunt  praedili,  subjocit  : 

c  Cum  cssem  parvulus,  loquebar  ut  parvuius,  la- 
c  plebam  ut  parvulus,cogilabain  ut  parvulus.QuaDdo 
c  autem  factus  sum  vir,  evacuavi  quae  eraut  parvuli^i 

Ad  illa  enim  ineflabilia  qualecunque  adhibeas 
de   iiotis    rebus   exemplum ,  parvulara  aetatem  fi- 


sabunl,  sive  scieniia   destruetur.  Ex  parte  enim  D  rili  comparavit  aetati.  In  bac  ergo  vita  miraluliun, 


cognoscimiis,  et  ex  parte  prophctamus.  Cum  au- 

tcm  venerit  quod  perfectum  est,  evacuabiturquod 

ex  parte  est.  > 

Charitas  quidem  nunquam  excidit,  id  est  nec 
nunc,  nec  in  alia  vita  a  suo  slatu  decidit,  ut  minua- 
tur  aut  deficiat,  sed  caetera  charismata  decidunl  et 
dcOciunt.  Quia  sive  prophetice  accipiantur  quas  nunc 
necessariae  sunt  in  tempore  caecitatis  nostrae,  iii  luce 
futuri  saeculi  evacuabuntur,  id  est  ab  omni  utililate 
iient  vacux,  et  ideo  cessabunt.  Nam  obi  erunt  om- 
nia  pncscntia,  quomodo  praediceretur  aliquid  futu- 
rum?  sive  lingucB  accipianlur,  id  est  variarum  lin- 
guaruni  locutioncs  ,  in  illo  saeculo  cessabunt.  Ubi 
crvni  cDjm  manifcsta  omnia,  cur  alicui  diccretur 


bominum  prophetla  vel  scientia  ita  comparaDda 
est  illi  vitae,  quasi  scientia  parvuli  ad  virum.  Quia 
sicut  vita  haic  imperfecta  est,  sic  et  scicntia.  Tmic 
autem  pertingemus  ad  virilem  perfectionem,  coib 
forti  senf)U  pervencrimus  ad  angelonim  aequalitaten. 
Quasi  dicatur  :  Prophetia  et  scientia  quse  sunt  ex 
parie,  sic  evacuabuntur  cum  venerit  illa  veritatis 
perfecta  cognitio  sicut  sensus  et  locutio  parvoli 
evacuatur,  cuin  ille  ad  perfectam  scientiam  perve- 
nerit.  Cur  eniiu  hoc  Apostolus  dixerit ,  insiniiat 
subdendo. 

c  Videmus  nunc  pcr  speculum  in  aenigmate,  luK 
c  autem  facie  ad  faciem.  Nunc  cognosco  ez  panf„ 
c  tunc  autem  cognoscam  sicut  ct  cognitos  sim.  l 


t57  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  95« 

Inde  polesl  videri  quoniam  cum  perfcciio  venerit,  A  fcsta  visione,  sicut  olim  antequam  essem,  cognltus 
evacaabitur  imperfectio,  quia  nunc,  id  est  caligine     sum  ab  eo  in  praedestinatione. 


jinesentis  fits  videmus  per  speculum,  id  est  cogno- 
idmas  Deum  per  imaginem  suam;  sed  tunc,  id  est 
ln  futuro  saeculo,  manifeste  videbimus  :  in  specuk) 
enim  cernitur  imago.  Et  nos  qui  simius  iinago  Dei, 
eonamur  utcunque  videre  eum  pcr  hanc  imaginem 
suam  tanquam  per  speciilum.  Spccuium  est  aninia 
ntioualis,  in  cujus  consideratione  aliquo  modo  vi- 
demus  Deum,  sed  obscure.  Videmus  enim  per  spe- 
cnlam  in  xnigmate.  yEnigma  autem  est,  non  oranis, 
sed  obscura  allegoria.  Nam  sicut  omnis  equus  ani-< 
inal  est,  non  aulem  omne  animal  equus,  ita  omne 
aenigma  allegoria  est,  non  autem  omnis  allegoria 
senigma.  Allegoria  vero  cst,  cum  aliud  ex  alio  signi 


«  Nunc  autcm  manent,  fides,  spes,  charitas  :  Iria 
bxc.  Major  autcm  horum  est  charilas.  > 

Ad  tantam  Dei  cognitionem  pcrventuri  sumns. 
Sed  ut  pertingere  ad  hanc  valeamus,  nunc  intcrim 
manent  in  peregrinalione  hac  nobiscum  fides,  $pes, 
atque  charitaSy  quae  nos  prxparanl  iUi  visioni. 
Fides,  qnn  credimus  qnidquid  Scripturae  sanct:T* 
nobis  credendum  inliniant;  et  spes,  qua  speramus 
proniissa  nobis  divinitus  prxniia ;  et  charitns,  qua 
Deum  ac  proximum  diligimiis,  et  ipsa  prxmia.  Et 
ita  sibi  tres  istae  virtules  copulanlnr  in  hujus  y\UR  . 
tempore,  ut  nulla  earum  sinc  dunbus  reliquis  proO- 
ciat.  Nunc  manet  in  sanclis,  lides,  spes  ct  chnritas. 


flcatar,  id  est  aliud  dicitur,  et  aliud  intelligitur;  ^  rri/z /i£P(;,  pauca  quidem,  sed  muUuin  ulilia,  quoniam 

sinc  his  nemo  lit  dignus  ad  illam  visioncm  ascen- 
dere.  Et  magna  quidem  sunt  haec  tria  boiia,  sed 
liorum  major  est  charitas,  id  est  charrlas  qu:e  liorum 


sicut  est :  c  Non  alligabis  os  bovi  trituranti  {Deut, 
\%y;  supra  ix),  i  id  est  non  prohibebis  praedicato- 
reni  Tivere  de  prsedicatione.  Sed  ibi  solummodo  al- 
legoria  est  aenigma,  ubi  difficile  patet  intellectus. 
IJbi  autem  facile  intelligitur,  non  esl  «nigma.  Cum 
ergo  dicitur,  videinus  nunc  per  speculum  in  aeni- 
gmate,  sicut  in  nomine  speculi  imago  designatur, 
ili  nomine  xnigmatis  similitudo  obscura,  et  ad 
dispertiendum  difficilis.  Nerao  itaque  miretur  etiam 
in  hoc  videndi  modo,  qui  concessus  est  huic  vilae 
per  speculum,  scilicet  in  aenigmate  laborare  nos,  ut 
qnomodocunque  videamus.  Nomen  qulppe  hic 
non  sonaret  senigniatis,  si  csset  facilllas  visionis 


trium  est  una,  ipsa  est  major,  id  est  majus  ineri- 
tum  habetquam  (Ides  et  spes.  Scicndum  quia  quando 
eomparatio  fit  ad  plura  ejusdcm  gencris,  ut  nanc 
charitatis  ad  fidem  et  spem,  quae  simrliter  sunt  vir- 
tutes,  potest  et  debet  fieri  per  genilivum.  Ethomm, 
ponitur  propter  tria,  quod  praecesserat,  major  est 
charitas,  cui  iides  et  spes  noii  possunt  deesse,  sed 
tides  et  spes  sine  charitate  possiint  esse.  Yel  ideo 
major,  quia  fides  cessabit,  dum  fulura  qua  credun- 
tur  advenerint;  ct  spes  finem  habebil,  dum  beatilu- 


Nunc  videmus  per  speculum  in  wnigmate^  sed  tunc  «  dinem  quam  quisque   praestolatur,  acceperit;  sola 


cum  venerit  illa  perfeclio,  videbimus  facie  ad  fa 
riem,  id  est  manifeste  ad  similitudinero  duorum, 
qui  se  invicem  directo  viiltu  sine  aliqua  re  interpo- 
8ita  aspiciunt.  Facies  autem  Dei,  manifestatio  ejus 
intelligenda  est.  Facies  vero  nostra  intentio  cordis 
nostri.  Vidcbimus  ergo  facie  ad  faciem,  id  est  ina- 
nifestalione  Dei  posi^a  ad  nostne  mentis  intentio- 
nem,  ut  nihil  inter  nos  et  ipsum  intersil.  In  nullo 
enim  membro  tam  bene  cognoscitur  quisque,  sicut 
in  facic.  Et  cum  facies  unius  directa  est  in  faciem 
alterius,  tunc  sine  aliqiia  ambiguilale  se  cognoscont. 
Sic  videbimiis  eum  in  seipso  manifcste.  Modo  enim 
non  vidcmus  eum  in  facie,  scd  in  extranea  et  mul- 
Itim  ab  eo  diversa  creaiurarum  similitudine.  Et  ego 


vero  charitas  in  aeternum  perseverabit,  ct  de  visionc 
Conditoris  ac  beatrludine  sanctorum  sine  fine  gau- 
debit. 

CAPIJT  XIV. 

<  SecUimini  charilnlein  ,  «inulamini  spiritalia, 
€  magis  autcm  ut  prophcletis.  Qui  enim  loquitur 
I  lingua,  non  hominibus  loquilur,  sed  Deo.  Nemo 
€  enim  audit.Spiritusautem  loquilur  mysleria.  Nam 
€  qiii  prophelat,  hominibus  loquitur  ad  aedificatio- 
c  nem  et  exhortationem  et  consolalionem.  i 

Quoniara  tanta  est  charitas,  et  sola  cst  qiiae  per- 
dqcit  ad  vitara,  alque  pcrinanet  in  xternum,  ideo 
sectamini  toto  desiderio  charitatem  :  (smulamini 
eliam  spiritalia,  id  est  desiderale  etiam  illa  spiritus 


etiam  Ipse  qui  tanta  scienlia   prae  cieteris  donatus  D  dona,  ul  sunl  genera  linguarum,  etc.  sed  magis^ 

post  charitatem  desiderate  ut  prophetetis,  quam  ui 
linguis  loquamini,  vel  virtutes  miraculorum  operc- 
wini.  Posl  charitatem,  propheUndi  studium  magis 
babendum  hortatur,  quia  quamvis  magni  sint  spiri- 
lualium  donorum  gradus,quos  superius  enumeravil, 
hic  lamen  inajor  est,  quoniam  ad  utilitatem  Eccle- 
si»  proUcit.  In  quod  cnim  quis  animum  dederit,  in 
eu  ipso  donum  accipit.  Ideo  gratia  propheundi  est 
desideranda,  ut  prae  desiderio  accipiatur  ob  multo- 
rum  sediflcationem  potiiis  quara  linguarum  varietas, 
quae  non  proficit  auditoribus.  Nam  qui  loquitur  lin- 
gua  incognita,  non  loquitur  hominibus,  idestinteUi- 
gentise  honiinum,  sed  Deo,  cujus  laudes  dicit,  et 
qui  novit  ea  quoc  ille  dicil.  Ilomines  onim  ncsciunt, 


siim,  nunc  cognosco,  Deum  ex  parte,  sed  tunccogno- 
scam  eum  ita  sicut  ab  eo  cognitus  sum.  Magna  enim 
cst  interpositio  cordis  nostri  ad  contemplandam  su- 
blimitatem  Dei,  ipsa  infirmilas  nostra.  Sed  tunc  ad 
purum  intuebimur  eum,  a  quo  nunc  subtiliter  in- 
tuemur,  cam,  hac  infirmitate  deposita,  ad  contem- 
plationis  internae  gratiara  venerimus.  Tunc  cogno- 
scam  eum  sicui  ab  co  sum  ego  cognitus,  id  est  pure 
cognoscam  eum  sicut  ct  ipsc  me  novit,  quia  tunc 
non  per  aliud  videbiinus  eum,  sed  manifcste  con- 
teinplabimur  in  illo  ipso  hoc  quod  ipse  est,  sicut 
ipse  hoc  quod  nos  sumus,  perfecle  cognoscit.  Vel 
lunc  cognoscam  eum  ita  siue  ambi);uitatc  iu  mani- 


959 


HEBYEi  BUHGIDOLENSIS  MONACHl 


tM 


•deoque  nuUas  est  eis  ex  hac  locutione  profectus.  A  •  iu  revelatiODe,  aut  in  scientiay  aut  in  prophelii, 
Nemo  enim  audit,  id  est  inlelligit  ea  qua  ille  loqui-      i  aut  in  doctrina.  i 


tur.  Sed  tamen  Spiritu  sanclo  loqiiilur  ipse  myste- 
ria,  id  est  secreta  Dei,  quamvis  Iiomines  ignorent 
quod  dicit.  Yei  Spiritus  sanctus  por  eum  loquitur 
mysteria  secretorum  Dci,  non  ipso.  Idco  magis  aRmu- 
lari  proplieUire  debelis,  quia  qui  prophetat,  id  esl  qui 
Tentura  vci  occulla  manifestat,  iste  loquitur  homini' 
bus  ad  cedificatiQnem  eorum  in  mente,  quae  sedKica- 
tur  ut  sit  templum  Dtu,  et  ad  exhortationem  eorum 
ad  bene  agendum  in  operatione  et  ad  comolationem 
eorum  ne  desperent  de  peccalorum  praetcritorum 
magnitudine,  vcl  ad  consolationom  tristiliae  prae- 
senlium  iribulaiionum  per  promissioncm  futurarum 
rcmunerationum.  Possunt  et  doctores,  qui  Scriptu- 
ras  aliis  exponunt,  nomine  prophctarum  designari, 
juxta  illud  Sapientis  :  c  Adhuc  doctrinam  quasi  pro- 
phctiam  cflundam(Ecc/i.xxiv.)iSicutenim  prophcta 
praedicit  futura  quae  nesciuntur,  ila  et  doctor  dum 
Scripturarum  sensum,  qui  muilis  occultus  cst,  ma- 
nifestat,  dicitiir  prophetare.  Et  iste  ad  muUorum 
utiiitalera  sic  prophetat,  nec  ab  hominc,  sed  a  Spi- 
ritu  sancto  est  sensus  dictorum  ejus. 

I  Qui  loquitur  iingua,  semetipsum  aedincat;  qui 
<  autem  prophetat,  Ecclesiam  Dei  xdiiicat.  Volo  au- 
c  tem  omnesvos  loqui  linguis,  magis  auti^m  prophe- 
t  tare.  Nam  m^jor  est  qui  prophelat,  quam  qui  lo- 
c  quitur  linguis,  ni&i  furte  interprctalur  ut  Ecclcsia 
c  aediflcalionem  accipiat.  i 


Dixi  qui  prophetat,  roajor  est,  propler  cdiflci- 
tionem  quam  praebet  Ecclesiae,  quam  qui  lingoa  \^ 
quens,  se  solum  aediflcat.  Sed  hoc  potestis  eti»  ii 
meipso  vidcre,  quia  si  venero  advos,    o  fraire$^  ii- 
quens  incognilis  linguis^  quid  votns  prodero^  cu 
nesciatis  quid  dixero?  Nihil  prodero»  ui$i  loqmr 
vobis  aut  in  revelatione,  id  est  inexpositione  re?elatiD- 
nis,  in  qua  mihi  per  quasdam  flguras  ostensa  foe- 
rint  mystei  ia  Christi,  sicut  et  Joanni  ostensji  legOB- 
tur  in  sua  revelationc ;   aut  nisi  loquu*  vobis,  ts 
scientia,  quam  studio  et  disciplina  mea  c^onquisiTi, 
ut  vos  scire  faciam  qualiler  his  temporalibus  oti 
debeatis,  et  quid  de  his  sentire;  aut  in  propAelM^sl 
vobis  praenuniiem  futura,  vel  manifestem  occalla; 
aut  in  doctrina^  ul  doceam  vos  de  fide  et  moriboii 
£t  cum  nunc  vobis,  quando  jam  fratrcs,  id  est  Chri- 
stiani  estis,   non   prodessem  si  linguis  inc^gnilii 
loqucrer  :  patet  quia  midto  minus  tunc  prodesseiB« 
cum  adhuc  essctis  infldelcs.  Cumque  ego  qui  tanlas 
sum  apostolus,  loqucndo  linguis  non  posseni  vobis 
prodcsse,  constat  vos  multo  minus  tali  locnitiooe 
audicntil)us  prodesse.  Lingua   intelligitur   in  boe 
loco,  obscuras  diccre  et  mysticas  signiticatioues,  a 
quibus    si  intelleclus  mentis  removeatur,    neiM 
aedificatur   audicndo  quod    non    intelligit.    Unde 
et  supra  dixit :  c  Qui  loquitur  lingua,  noii  bomiui- 
bus  loquitur,  sed  Dco.  Nemo  enim  audit.  SpiriUis 


Itcmmagisprophetiamquam  lingunmiJeo  dehetis  Q  autem   loquilur   mysleria.   i  Ibi   enim    satis    io- 


optare,  quia  ^t  ioquitur  lingua  poregrina  myste- 
rium  aliquoJel  noa  interpretalur  quod  dicit,  semet- 
ipsum  solum  cediflcat  per  id  quod  solus  fortasse  scit 
quod  loquitur;  sed  qui  prophetat,  id  cst  qui  futura 
cacteris  praeniuitiat,  vel  l)ona  quae  in  abditis  Scriptu- 
rarum  inteliigit,  fratribus  ex  charitate  revclat,  Ec' 
clesiam  Dei  wdificat^  quia  omnes  intclligunl  quod 
loquitur.  Qui  lingua  ignota  loquilur,  xdiflcat  se, 
iion  alios.  Sed  ego  vo/o,  id  est  voluntas  mea  est,  nec 
mihi  displicet,  vos  omnes  loqui  linguis,  id  est  si 
omnes  donum  loquendi  linguis  variis  haberetis, 
quia  aiter  adversus  altcrum  non  haberet  materiam 
gloriandi  vel  invidendi,  quonlam  omncs  in  hoc 
essetis  aequales.  Non  prohibco  vos  oroncs,  si  poic- 


dicavil  eam  se  linguam  appcllarc,  ubi  sunt  signifl- 
cationcs  velut  imagincs  rerum  ac  similitudines,  qm 
ut  intclligantur,  indigcnt  menlis  obtutu.  Cum  aa- 
tcm  non  intelliguntur,  in  spiritu  eas  dicit  esse»  noB 
in  mente.  Qui  ioquitur  lingua,id  csl  spiritu  nondiic 
intelligens  signiflcaliones  quas  lingua  spirilus  voluit,^ 
plus  semetipsum  aediflcat.  Contingcbat  eiiim  ulqiii 
Hic  loquehantur  mysteria  Dci,  quamvis  profuiidi- 
talem  noR  inloirrgcrent,  tamon  ex  ipsa  locutionc  ad 
compunctionem  cordis,  ct  inuliotios  ad  Lonum  opus 
ineilarentur.  Quia  ergo  ctiain  lingua,  id  est  inembro 
corporis  quod  movemus  in  ore,  cuin  loquimur,  sigiia 
utique  rorum  daiilur,  non  rcs  ipsae  profcruntur, 
propterea   translaio  verho  linguain  appellavit  Apo- 


ritis  loqui  diversis  linguis,  qnia  donum  est  Spiritus  D  slolus  quamlibct  signoruni  prolationem,  priusquan 


sancti,  sed  magis  volo  vos  prophotare,  quia  utilius 
est.  Nam  major  est  qui  prophetat,  id  ost  inajoris  di- 
gnitalis  est  in  Ecclesiaqui  fufura  prsedicit,  vcl  Scri- 
pturas  aperit,  quam  qui  loquitur  tinguis,  id  cst  qui 
incognilts  locutionibus  mystoria  profcr^  qui?  sibi 
soli  proflcit.  Uoc  enim  majus  cst  quod  plurihus  pro- 
desl.  Qui  linguis  loquitur,  ininor  est,  nisi  forte  in- 
terpretetur,  id  est  exponat  aliis  quod  ipse  Doo  loqui- 
tur.  Si  eniin  interpretari  dicta  sua  potcrit,  ut  Ecck" 
sia  aidificationem  inde  accipiat,  non  erit  minor. 
Forte,  dicit,  ut  innuat  quoniam  raro  solet  contin- 
gere  ut  utrumque  uni  conccdatur? 

c  Nunc  autem  ,  fratres,  si  venero  ad  vos  linguis 
f  }oquenH,  quid  vobis  prodero,  nisi  vobis  loquaraut 


intoUignnlur.  Qiio  ciiin  intellcclus  acccssorit,  qui 
menlis  csl  proprius,  flt  rcvciatio,  vel  scientia,  vd 
prophctia,  vcl  doclriiia.  Proiiide  ail:  Si  vcziero  ad 
vos  linguis  loqucns,  quid  voliis  prodoro,  nisi  loquar 
vobis  in  rcvclaliono,  nut  in  scientia,  aut  in  prophe- 
tia,  aulin  doctrina?  id  est  nisi  signis,  hoc  est  iin- 
gua;  accossorit  intelleclns,  ut  non  spiritu  tantum, 
sed  etiam  mente  agatur  quod  agitur.  Proinde  coi 
sigiia  per  aliquas  rorum  corporaliuni  simiiitodinei 
dcmonstraLantur  in  spiritu,  nisi  accessisset  mentis 
ofliciuin  ut  eliam  intclligercntur,  nondum  eral  pro- 
pheta  :  Magis  propheta  erat,  qui  interpretabatur 
quod  alius  vidisset,  quam  ipse  qui  vidisset.  Undo 
apparet  magis  ad  montcin  portinere   propfaetisnv 


ftei 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


m 


quam  ad  istuni  spirilum,  qui  modo  quodam  proprio  A  fundentur  in  aera,  quia  nec  auscuUare  talia  digna- 


Yocatur  spirilus,  vis  anim^  quaedam  mente  infe- 
rior,  ubi  corporaiium  rerum  simililudines  expri- 
muutur.  Sic  olim  magis  Josepli  propheta  fuit,  qui 
intellcxit  quid  significarent  seplem  spic»  et  septem 
lK>ves,  quam  Pliaraoqui  eas  vidit  in  somnis  (Gen. 
XLi);  illius  enim  spirilus  informatus  est  ut  videret, 
hujus  mens  illuminala  ut  intelligeret.  Ac  per  lioc  in 
illo  erat  lingua,  in  isto  propiietia,  quia  in  illo  rcrum 
imaginalio,  in  isto  imaginalionum  interprelatio.  Mi- 
nus  ergo  propheta  esl,  qui  rerum  quse  signiflcantur, 
6ola  ipsa  signa  in  spiritu  pcr  rerum  corporalium 
imagines  videt ;  et  magis  propheta,  qui  solo  carum 
intellectu  prxditus  cst.  Scd  niaxime  proplieta,  qui 
utroque  prajcellil,  ut  ei  vidcat  in  spiritu  corpora- 


buntur  homines.  Non  ad  corda  hominum  loquemini, 
sed  in  aera,  id  est  non  utilia  erunt  verba  vestra,  sed 
otiosa  et  inania  erilis  loquentes.  Tam  multa  utputa 
suntgenera  /ift(;uarum,idest  etiam  si  tam  multa  loqui- 
mini  ut  sunt  genera  linguarum  in  toto  hoc  mundo^ 
quid  proderit  hsec  vestra  locutio,  cum  nullus  inteU 
ligat?  Multa  sunt  genera  linguarum,  et  nihil  sine  voce 
est,  quia  nulla  res  est  sine  sua  voce  et  appellatione 
in  unaquaque  lingua.  Cum  sint  cnim  plurima  lin- 
guarum  genera,  habent  tamen  vocum  significatio- 
nes  proprias  ut  intelliganlur,  nec  potest  aliquid  in- 
veniri  quod  non  habeat  vocem  significativam  sui.  £l 
idcirco  inanis  est  locutio  quse  non  intelligitur. 
€  Si  ergo  nesciero  virtutem  vocis,  ero  ei  cui  lo- 


lium  rerum  slgnilicativas  simililudincs,  et  eas  viva-  B  c  quar,  barbarus  :  et  qui  loquitur,  mihi  barbarus. 


citate  mentis  intelligat,  sicut  Danielis  excellentia 
tentata  est  et  pVobata,  qui  regi  somnium  quod  vi- 
dorat  dixit,  et  quid  significarct  aperuit  (Dan.  ii).  Et 
ipsae  quippe  imagines  corporales  in  spirilu  ejus  ex- 
pres^  sunt,  et  earum  intellectus  rcvelatus  in  mentc. 
Sed  ad  epistolae  sequentia  iranscamus. 

c  Tamen  quae  sine  anima  sunt  vocem  dantia, 
I  sive  tibia,  sive  cithara,  nisi  distinctionem  soni- 
f  taum  dederint,  quoniodo  scictur  id  quod  canitur» 
c  aut  quod  cilharizatur?  Etenim  si  incertam  vo- 
c  cem  det  tuba,  quis  parabit  se  ad  bellum  ?  Ita  et 
c  Tos  per  linguam  nisi  manifestum  sermoncm  de- 
c  deritis,  quomodo  scietur  id  quod  dicitur?  Eritis 
c  enim  in  aera  ioqucntes.  Tam  multa  ut  puta  ge^ 
c  nera  linguarum  sunt  in  hoc  mundo,  et  nihil  sine 
c  Toce  est.  i  ^ 

Linguas  non  prodesse  sine  interprete,  superius 
ostendi  per  me  qui  sum  rationaiis,  et  tamen  per  in- 
animata  idem  patct.  Nam  ea  qua  sunt  sine  anima 
iaiUia  rocem,  sive  hoc  sit  tibia,  sive  cithara,  nisi  de- 
derint  distinctionem  soniluum,  id  est  distinctos  inlel- 
ligibiles  sonos,  quomodo  scietur  id  quod  canitur,  aut 
quod  cithari zalur f  id  est  cithara  resonatur?  Sicet 
locutio  vestra,  cujus  spiritualis  suavitas  non  aures 
debet  mulcerc,  sed  mentcm,  inanis  eril  si  inlellecia 
non  fuerit.  De  tibia  et  cithara  nescictur,  quia  nec  de 
tuba.  Alia  similitudo  est  dc  eadem  re.  Etenim  si  tuba 
det  vocem  incertam^  id  cst  quae  bellum  aperte  non 


f  Siccl  vos,  quoniam  aemulatores  estis  spirituum, 
f  ad  xdificationem  Ecclesix  quaerite  ut  abundclis* 
f  Et  ideo  qui  loquitur  lingua,  oret  ut  interpretetur. 
f  Nani  si  orem  lingua,  spiritus  mcus  orat,  mens 
f  auiem  mca  sinc  fructu  cst.  Quid  est  ergo?  Orabo 
f  spiritu,  orabo  et  nieutc  :  psaliam  spiritu,  psallam 
c  et  mcntc.  > 

Quandoquidem  alii  sine  interpretc  non  intelligent^ 
vel  quando  quidem  tot  linguae  sunt,  et  unaquaeque 
propriam  distinctionem  habet,  ergo  si  nesciero  vtr- 
tutem  vocis,  id  est  si  ignoravero  vim  propriam  vocis 
quam  profero,  ut  illi  qui  tantum  dona  linguarum 
babent,  ero  non  intellectus,  sed  barbarus  ei  cui  lo^ 
^  quor,  quem  instruere  debeo,  quia  non  potero  illi 
sensum  dictorum  mcorum  interpretari ;  et  ille  vi- 
cissim  qui  mihi  loquitur,  erit  mtVif  barbarus,  cum 
ignoret  sententias  vocum  quas  profcrt,  nec  valeat 
exponere  mihi.  Sic  et  vos  eritis  ad  inviccm  barbari, 
si  per  incognitam  linguam  alter  alteri  locutns  fue- 
rit,  et  ita  erit  dissensio  inter  vos.  Propterca  non 
dissonantiam  ignotarum  linguarura,  per  quas  dis- 
cordia  generetur,  debetis  uppelere ,  sed  unilatem 
intcllectus,  per  quem  communi  laetitia  glonemini. 
Et  quoniam  estis  csmulatores  spirituum,  id  est  desi- 
deratores  spiritualium  donoruni,  quwriteut  his  abun^ 
detis  ad  <edificationem  Ecclesice,  id  est  ut  non  solum 
linguis  loquamini,  sed  eliam  interpreteroini  ut  aedi- 
ficationem   sumat   Ecclesia,    quoniam   aemulatores 


significet,  ^uis  parabit  se  ad  bellum?  hidddis  erat  d  estis  spiritualium  charismatum.  Etideo^id  cst  ut 


osus  tubae  in  festis  et  bellis,  diversis  sonis ;  et  hoc 
est  quod  dicilur,  quia  si  rox  tubac  incerta  fuerit, 
nemo  discernct  utrum  solemnitatis  an  belli  sit,  ne« 
moque  sc  ad  bellum  armabit.  Ita  et  ros,  qui  quasi 
tuba  exaltare  vocem  vestram  debelis  (Isa,  lviii),  ut 
Christi  milites  ad  spirituale  bellum  contra  daemones 
praeparetis,  per  linguam  alienam  loquentes,  nisi  in- 
terpretando  dederitis  manifestum  sermonem,  qui  pa- 
lam  audientes  retineat,  quomodo  scietur  ab  aliis  id 
quod  a  vobis  in  lingua  alicna  dicitur?  Nescietur  ab 
auditoribus  veslrae  locutionis  sensus.  Nam  eritis  lo' 
quentes  in  aera,  id  csl  ea  qux  nulii  pioficient,  sed 
in  aera  solventur,  dum  non  invenientia  lucum  rece- 
ptaculi  in  audicntium  auribus  ut  intelligantur,  dif- 


Ecclesia  sedificelur,  qui  loquitur  lingua,  orei  ut  inter^ 
pretetur,  id  est  oret  ut  accipiat  donum  interpretandiy 
ut  proficiat  caeteris  studium  ejus.  Oret  non  labiis 
tantum,  sed  afieclu  cordis,  ut  exaudiri  mereatur. 
Nam  si  etiam  ego  qui  tantus  sum,  orem  /ire^tca,  id 
est  voce  so\si,spiritusmeus,  id  estfiatusoris  mei  orat 
dum  loquor  in  oratione;  sed  mens  meaest  sinefru' 
ctUy  id  est  non  capit  fructum  ex  ipsa  oratione,  ad 
quam  non  est  intenta.  Hoc  saepe  nobis  accidit,  dum 
'psalmum  vel  orationem  labiis  proferimus,  et  mente 
quod  os  profert,  non  cogitamus.  Et  quando  quidem 
mcns  quae  intus  pio  afiectu  non  orat,  quod  os  lo- 
quendo  foris  precatur,  fructum  orationis  non  habei, 
ergo  quid  est  mihl  facienduro  ?  Quid  est  mihi  utUeT 


9^5  flERVEI  BURGIDOI 

Hoc  scilicet,  Orabo  spiritu  per  os  prolato,  id  est  A 
orabo  sermone  orans,  orabo  et  menle,  id  est  affoclu 
incntis,  psaliam,  id  est  psalmos  dicam ;  spiritu,  id 
est  prolatione  oris;  psallam  et  mente,  id  cst  mentis 
attentione.  Vel  ila  :  Qui  loquitur  lingua,  sic  oret,  id 
est  sic  loquatur  ut  interpretetur  quod  dicit.  Nam  me 
ipsum  do  vobis  exemplum,  quia  si  orcm,  id  est  si 
loquar  lingua,  spiritus  meus  orat,  sed  mens  mea  est 
sine  fructu,  id  est  sine  intelligenlia  eorum  qux  dico. 
Si  enim  dicam  lingua  quod  non  intclligo,  velut  affla- 
tus  spiritu  in  ecciesia  loquor,  el  mens  est  sine  fru- 
ctu.  Ignorat  enim  animus  si  iingna  loqualur  quam 
nescit,  sicut  solent  Latini  homines  Grxce  cantare, 
oblectati  sono  verborum,  nescientes  tamen  quid  di- 
cant.  Ut  supradictum  est  spiritus  vocatur  vis  animai 
quaedam  mcnte  inferior,  ubi  corporalium  rerum  si-  ^ 
militudines  exprimuntur.  Mens  autem  est  ilta  supc- 
rior  pars  animae,  ubi  intelleclus  et  ratio  propric  se- 
dem  habent.  Lingua  quoque  sicutet  superius  dictum 
est,  designare  polest  quamlibet  signorum  prolalio- 
nem  priusquam  intelligantur.  Itaque  dicitur  :  Si 
orem  lingua^  id  est  si  loquar  prolatione  signorum 
adhuc  non  intellectorum,  spiritus  meus  orat,  id  est 
ilia  pars  animae  mese  tantum  loquitur,  in  qua  cor- 
poralium  rerum  imagines  exprimuntur  ;  sed  mens, 
id  est  superior  animae  meae  subtilitas,  est  sine  fru- 
ctu,  quia  nullam  ibi  refectionem  intelligentiae  habet. 
Gum  enini  spiritus  et  inferior  animae  natura  loqui- 
tur  proferendo  signa  quae  non  intelli^it,  mens  ad 
quam  pertinet  intellectus,  nullum  fructum  inde  re-  ^ 
portat.  Quid  ergo  est  agendum?  Hoc  scilicct,  quod 
me  acturum  dico.  Quia  orabo  spiritu,  orabo  et 
mente,  id  est  loquar  spiritu  et  mente,  ut  signa  re- 
rum  mihi  formcntur  in  spiritu,  et  eorum  refulgeat 
inteliectus  in  mente,  sicut  et  Daniel  in  spiritu  vidit 
somnium  regis  (Dan,  ii,  4),  et  mente  interprcta- 
tioncm  cjus  intellexit.  Ila  euim  et  ego  faciam,  quia 
et  spiritu  signa  loquar,  et  mente  sensum  eorum  in- 
telligam.  Spiritu  dicliones  loquar,  mente  sententias, 
et  simililcr  psallam  spirilu,  id  est  consonantiam  vo- 
cum  psalmodiiB  in  spiritu  resonabo,  psallam  et 
mente,  id  est  consonanliam  senteuliarum  attenlione 
menlis  modulabor,  delectans  ine  intelligentia  spi- 
ritualium  scnsuum.  Vel  psallam  spiritu,  et  psallnm 
mcnte,  id  est  concordiam  in  membris  ecclcsix  com-  d 
ponam,  ut  concordent  et  mente,  ac  de  sua  conso- 
nantia  dulccm  melodiam  pulchre  variatam  expri- 
mant.  Sic  et  vos  spiritu  et  mente  loqui  debelis,  ut 
et  signa  videatis,  et  sensum  intelligatis,  et  caetcris 
exponalis ;  atque  id  est  psallere  spiritu  et  mentc, 
ut  psalmorum  sensus  iu  corde  vestro  resonet,  quos 
ore  canetis. 

c  Cxtcrum  si   bcnedixeris  spiritu,  quis  supplct 
€  locum  idioUB  ?  Quomodo  dicet :  Ameu  supcr  luain 
i  l)enedictionem  ?  Quoniam  quid  dicas  ncscit.  Nam  . 
i  tu  quidem  bene  gratias  agis,  scd  alier  non  sedifi- 
c  catur.  > 

Orare  debetis  mente  et  spirilu,  ut  et  verba  histo- 
Fifle  vel  lilteraturae  proferatis,  et  myslicum  sensum 


.ENSIS  MONACni  061  1 

exponalis  ad  instructionem  audientium.  CiBterum^  M 
est  sed  si  benedixeris  spirilHf  id  est  si  aliqua  dixeris, 
si  Dei  laudes  dixeris,  vel  si  benedictionem  aliquaa 
protuleris  ignota  iingua,  quam  non  possis  audien- 
tibus  inlerprctari :  quis  supplet  locum  idiotmfh 
spiritu,  non  in  mente  benedicit,  qui  bona  qus  b- 
quitur  non  inlelligit,  quoniam  sigua  rerum  cum  noa 
intelliguntur ,  et  in  spiritu  sunt ,  non  in  mente. 
Idiota  vcro  est  incruditus,  qui  nihil  scit  nisi  qaod 
ei  proprictas  naturae  dedit,  quoniam  iSiMfMc  Grae- 
ce,  proprielas  dicilur  Laline.  Locus  autem  idiots 
est,  ut  in  novissimo  benediClionis  dicai »  Amen, 
quod  interpretatur  verum ,  per  hoc  enim  et 
consensum  suum  indicat  ,  ct  bcnedictionein 
con(irmat.  Sed  si  benedixeris  spirilu,  id  est  si  bene- 
dictionem  dcderis  ignota  lingua,  ut  nec  tu  sensum 
dictorum  tuoruni  intelligas,  uec  aliis  exponas,  quis 
supplet  locum  idiotae?  id  est  quis  k>co  idiotsre- 
spondet  Amen  in  (ine  scrmonis?Nec  sapiens  boe 
faccre  novit,  nedum  idiola.  Quomodo  enim  dkei 
Amen  super  tuam  bencdictionem,  cum  ncsciat  pud 
dicas  ?  Impcritus  enim  et  absque  ruieris«  aodieDS 
quod  non  inlelligit,  nescit  flnem  orationis,  el  non 
respondet  Amen,  id  est  verum,  ut  conlirmetur  bene- 
dictio.  Per  hoc  cnim  completur  conlirmatio  preeis, 
qui  respondent  Amen,  ut  omnia  dicta  veritaiis  lesti- 
roonio  in  audientium  mentibus  confirmentur.  Mon 
poterit  idiota  respondere  benedictioni  tuae  quam 
non  intelligit,  nam  tu  quidem  bene  gratias  agis  Deo 
in  illa  benedictione,  et  bonuni  est  quod  loqueris, 
sid  alter  non  asdificatur  ex  verbis  tuis,  quae  non  in- 
teliigit.  Idco  cum  ad  ccclesiam  propter  aediflcationem 
conveniatis ,  ea  dcbent  in  Ecclesia  dici,  quae  inlelii- 
gantur  ab  hominibus  et  praestent  aedificationem  ao- 
dientibus.  Propterea  qui  loquitur  ignota  lingua, 
debet  in  ecclcsia  tacere,  ut  hi  loquantur  qui  prosiBl 
audientibus. 

€  Gratias  ago  Deo  meo,  quod  omnium  Teslrani 
c  lingua  loquor.  Sed  in  ecclcsia  volo  quinque  verba 
c  sensu  meo  loqui ,  ut  et  alios  instruam,  quam  de- 
c  cem  millia  verborum  iu  lingua.  > 

Propunit  se  excmplum,  quod  publice  uon  debeant 
loqui  linguis,  in  quibus  accipicntium  non  sit  aedifi- 
catio,  sicut  ipse  in  ecclesia  linguis  non  utitur,  cum 
omnos  eorum  linguas  noverit.  Non  vitupero,  inquil, 
invobisloculiouem  linguarum,  eo  quod  hanc  babere 
nequeam,  sicut  est  con^uetudinis  quibusdam,  ot 
invideant  quod  ipsi  nonvalent  assequi.  Nam  omittam 
vestrum  lingua  toquor  ego,  id  est  nulius  vestnim 
aliqua  loquitur  lingua  qua  et  ego  non  loquar  quo- 
ties  volo.  Et  inde  gratias  ago  Deo  meo^  qui  mibi  per 
donum  graliae  suae  coucessit  ut  loqui  possim  linguis, 
quas  inter  vos  omnes  habctis.  Sed  quamvis  tauli 
linguarum  notitia  divinitus  sit  mihi  data  in  EccUsis 
tamcn  cui  debco  prodesse,  volo  quinque^  id  est  pauca 
verba  loqui  meo  sensu^  id  est  quu!  intelligam  et  expo- 
nam,  ut  et  alios  instruam  quam  decem  mt//ta,  id  csl 
valde  nimiam  mulliludincm,  verborum  tn  linguM, 
id  est  ut  nequc  inielligam,   neqiic  alios  doceun. 


»65 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


9G6 


Ouod  ait,  quinque  vcrba  ct  deccni  millia,  i^ulgari  A  idcstdiversis  gencribuslinguaruni,  e(  tit  a/its /aMts. 


consuetudinc  locutus  est.  Ycl  sicut  nonnullis  visum 
estpei^quinqucvcrba,  quinquelibros  Mosi  designavit. 
Yolo,  inquit,  in  ecclesia  loqui  meo  sensu,  id  est 
spirituali  intclligentia  quinque  verbn,  id  est  quinque 
legis  volumina,  quam  deccm  millia  verborum,  id 
C8t  quam  legis  perfectioncm  in  lingua,  id  est  in 
prolatione  signorum  non  inlellecloriim.  Dcnari^s 
cnim  proptcr  Dccaiogum  significat  legeni,  niillena- 
rius  pcrrcctionem.  Posuit  autcm  Apostolus  quam 
sine  magis,  utnotarel  islam  partem,  cum  qua  jun- 
gitur  quam,  nullo  modo  esse  amplectandam.  Nam 
iibi  sic  ponitur  quam  ,  oslcndit  alleram  partem 
posse  starc,  alteram  vero  minime. 

Fratres,  nolite  piicri  cflici  scnsibus,  sed  malitia 


id  est  verbis  spiritualibus ,  loquar  per  apostoios 
httic  populo  Judaeoruro,  et  nec  stc  exaudient  me,  qui 
per  legem  ct  prophetas  nunquam  me  volucrunl 
exaudire,  dicii  Dominus,  Vel  in  aliis  linguis  loquar, 
id  est  Novum  Tcstamentum  praedicabo ;  et  in  aliis 
labiis,  id  est  Velus  Testamenlum  spiritualiter  expo- 
nam,  quod  illi  carnaliler  exponebant.  IIoc  est  enim 
aliter  eis  ioqui,  quam  selegis  vcteris  babent  verba, 
dum  audiunt  Sabbalum  solvi,  neomenias  evacuari, 
circumcisionem  cessare,  sacriflcia  imroutari,  escas 
dudum  prohibilas  licere  edere,  Christum  de  Dco 
Deum  praedicari.  Hoc  est  aiits  linguis  et  aliis  labiis 
loqui,  propter  illam  varieialem  linguarum,  quae  per 
apostolos  in  die  Pentecosles  sonuit  (Act.  ii).  Scd 


parvuli  estote,  sensibus  autem  perfccti  estote.  In  ^  nec  sic  infldelcs  Judaii  volucrunt  exaudire  Deum, 


lege  enim  scriptum  est ,  quoniam  in  aliis  linguis 

et  in  labiis  aliis  loquar  populo  huic  (ha.  xxviii), 

et  nec  sic  audient  me,  dicit  Dominus.  Itaqiie  lin- 

guae  in  signum  sunt  non  fidelibus,  sed  infidelibus, 

prophetiae  autem  non  inndelibus,  sed  fidelibus.  » 

Ideo  etiam  non  debelis  appctere  loqui  linguis  lan- 

taro,  quia  hoc  modo  haberetis  puerorum  sensum, 

qui  non  attendunt  quid  sil  aliis  utile,  sed  quid  se- 

ipsos  pueriliter  delectct.  Sed  vos  iio/t(^  effici  pueri 

Memibus,  ut  pueriles  sensus  habeatis  in  appetitione 

linguarum,  quibus  tanquam  puerorum  ludis  inten- 

datis,  non  cogitantcs  quid  prosit  utilitatibus  proxi- 

morum.  Nolite  esse  pueri  sensibus,  sed  estote  viri. 


ut  ei  per  fidem  et  devotam  conversalionem  obedi- 
rent.  Videte  ergo  ne  et  vobis  loquatur  Deus  in  va- 
riis  linguis,  et  vos  non  exaudiatis  verba  praecepto- 
rum  ejus  faciendo.  £l  quaiidoquidem  illis,  qui  non 
exaudierunl  ul  ad  finem  converterentur,  locutus  est 
Dominus  in  aliis  iinguis,  itaque  linguce  sunt  in  st- 
gnum  non  fidelibus,  qui  credunl  Deum  omnia  posse; 
sed  infidelibus  qui  hoc  non  credunt.  Nam  idcirco 
fiunt  exteriora  miracula  ,  ut  roentes  horoinum  ad 
interiora  perducant,  quatenus  per  hoc  quod  miruin 
visibiliter  ostenditur,  ea  quae  invisibiiia  sunt,  mira- 
biliora  credantur.  Linguae  igitur  datae  sunt  in  si- 
gnum,  id  est  ut  sint  signum  invisibilis  praesentiae 


Qui  enim  non  perdurant  occurrere  in  virum  perfe-  ^  Dei,  quia  infideles  per  miraculum  linguarum  poten- 


cturo,  vcl  infirmitate  virium,  vel  mentis  levitate, 
mniieribus  et  parvulis  comparandi  sunt.  Nolite  sen- 
sibus  esse  pueri,  id  cst  nolite  esse  insipientes.  Sed 
quia  Dominus  ait :  c  Nisi  conversi  fueritis  et  effecti 
isicut  parvuli,  non  intrabitis  in  regnum  coelorum 
(Matth.  xviii),  I  malitia  pueri  estotc :  si  vos  delectat 
imitari  pueros,  non  dclectct  imperitia,  sed  innocen- 
tia  H  ^humilitas.  Malitia  estotc  parvnli.  Qua  malitia 
roaiime,  nisi  superbiae  ?  Ipsa  eiiim  de  vana  grandi- 
tate  praesumens,  non  sinit  homincm  ambularc  por 
arctam  viam  ct  intrare  per  angustam  porlam  ;  pucr 
autem  facile  intrat  pcr  anguslam.  Et  ideo  nemo  nisi 
ut  puer,  inlrat  in  regnum  coelorum.  Estote  ergo 
parvuli  malitia  ,  id  est  deponite  omncm  granditatcm 


tiam  Dei,  qui  eis  praedicatur,  adesse  praesenlem  iii- 
telligunt.  Sed  prophetias  non  sunt  signum  infidelibus» 
quia  infideles  non  credunt  futura,  quae  necdum  vi- 
dere  possunt,  si  eis  per  prophetiam  praenuntientur. 
Et  idcirco  propheti;i^  non  infidelibus  datae  sunt,  qui 
prophelis  vcntura  praedicentibus  credere  iiolunt,  sed 
fidelibus,  qui  fhturorum  praenuntiationi  prudcntor 
acquiescunt;  et  ideo  fidcies  non  liiiguas  appetere 
dcbcnt,  sed  prophetias.  Vel  nomine  prophetiaruni 
interpretaliones  Scripturarum  designari  possiint. 
Prophctise  ergo  non  sunt  signum  infidelibus,  sed 
fideiibus,  qiiia  infideles  pcr  expositioncm  Scriptu* 
raruro  quibus  nullam  fidem  adhibent,  neqiiaquam 
Deum  cognoscunt,  fideles  autem  secreta  ejus  ibi 


quam  malitia  superbia;  facit,  ut  sitis   remoti  [ab  D  mysteria  intelligunt.  Major  aulero  et  utilior  est  pro- 


omni  malilia  sicut  pueri,  studentcs  his  qua;  faciant 
ad  utilitatem  fratrum,  quod  cst  perfcctio  scnsus. 
Itaqiie  nolite  pueri  effici  scnsibus  per  imperitiam, 
ut  sicut  pucri  non  intelligatis  quod  dicitis ;  sed  ma* 
litia  parvuli  estote,  ut  silis  immuncs  ab  omni  inali- 
tia  velut  pueri;  sensibus  autem  profecti  estote,  ut 
iutelligatis  plcne  quod  dicitis,  et  quid  ad  instructio- 
ncm  Ecclcsise  sit  necessarium  sciatis.  Nec  debetis 
pueriliter  appetere  loqui  linguis  quas  non  intelligi* 
tis,  qiiia  lingiiae  in  signum  infidelibus  dantur,  quod 
vos  jam  non  cstis;  ct  non  ad  aedificationem,  qiiae 
necessaria  vobis  est  jam  fidelibus,  et  hoc  est:  Nolite 
quaerere  linguas,  quia  in  lege,  id  est  in  libro  Isaiae, 
scrivtum  esi  (Isa.  xxviii),  quoniam  in  aliis  linguis^ 


phctia,  id  cst  prophetarum  interpretatio,  quae  fide- 

libus  prodest  et  semper  est  opus,  quam  linguarum 

iocutio,  quae  proptcr  infiddes  ad  tempus  data  est. 

f  Si  ergo  conveniat  universa  Ecclcsia  in  unuro, 

et  omnes  linguis  loquantur,  intrent  autem  idiotae 

aut  infideles,  nonne  dicent  quod  insanitis?  Si 

autem  omnes  prophetcnt,  intret  autem  quis  infi- 

delisaut  idiola,  coovincitur  ab  omnibus,  dijudi- 

cantur  ab  omnibus.  Occulta  enini  cordis  ejus 

manifesta  fiunt,  et  ita  cadens  in  faciem  adorabit 

Deum,  pronuntians  quod  vere  Deus  in  vobis  sit.  i 

Alia  ralio  cur  non  dcbeatis  loqui  linguis,  sed  po- 

tius  prophetarc.  Quia  linguae  in  signuin  sunt  infida- 

libus,  non  in  aedificaliouero  fidciibus,  prophetiae 


067 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MOMACHl 


Yero  Qdeles  semper  aedittcant,  ergo  st  conwniat  in  A  *^rum  habet  unde  possit  aliis  proficerc.  Idco 


ti7itfm  univena  Ecclesia,  id  est  si  coadunclur  in 
unum  universa  (idelium  congrcgatio,  et  omne$  iiii 
sine  inlerpretc  loquantur  linguis^  sed  intrenl  idiola: 
vel  iniperiti  vel  infideles^  nonne  dicent  quod  insauitis 
quasi  arreptitii,  cum  alter  alterum  non  inteliigat? 
Dicent  utique  vos  insanire,  cum  videant  locuUoncm 
vcstram  nemini  prodesse,  sed  tumulluin  quemdam 
incognilum  fieri,  velut  phrenesim  suslinentiuin.  Et 
sic  priebelis  vos  illis  derisui,  quos  exemplo  vestro 
debetis  convertere.  Sed  si  omnes  in  Ecclesia  prophe^ 
tentf  id  est  venlura  vel  occulta  per  proplictiaiti  ma- 
nifestcnt,  intret  autem  ad  eos  aliquis  infidclis  vel 
idiota,  convincitur  ab  omnibus  de  suo  errore  quem 
iioii  valet  negare  contra  eos  qui  cor  ejus  per  spiri 


se  excuset.  Alius  euim  babet  psa/mtim,  id  est  laeden 
Dei  per  canlicum;  alius  habet  doclrinam^  id  fst 
sensuum  expositionem  pcr  spiritualero  prudentiaai, 
qua  se  ct  alios  de  moribus  instruere  valeai ;  alius 
habet  apocalypsiniy  id  est  revelationem  occakorsii 
quse  sibi  Spiritus  sanctusostendit;  alius /laielita- 
guam.  Hoc  idcirco  dixit,  ut  eos  qui  lioguis  loqui  po- 
terant,  non  contristaret.  Permisit  enim  eos  loqoi 
linguis,  ita  tamcn,  ut  interpretaiio  sequerelur.  £t 
ideo  subjecit,  interpretationem  habet,  Quod  propteret 
dixit,  ut  si  inlerpres  adesset,  daretur  iocus  loqueiUi 
linguis.  Non  dixit  quod  unusquisque  haberet  hac 
oninia,  sed  ostcndit  quia  non  erat  quisquann  in  eii, 
qui  horum  aliquid  non  haberet.  Talis  enim  locotio- 


tum  prophetiae  iniuentur,  et  dijudicatur  ab  omnibus^      nis  hujus  est  sensus,  ut  qui  intclligit  psalmumf  lo- 


id  est  damnabilis  ostenditur,  dum  unusquisque  dicit 
de  eo  quain  reus  sit,  et  occulta  cordis  ejus  fiunt  mor- 
nifesta,  vel  cogilaliones  ejus  deteguntur  a  prophe- 
lantibus,  et  iia  cum  vidcrit  arcana  sux  mentis  per 
Spirltuin  sanctum,  qui  in  vobis  loquitur,  esse  denu- 
data  cadens  in  faciem^  id  est  humilians  se,  conver* 
8US  ad  pcenitentiam  tam  manifesta  Dei  praesentia 
superatus,  adorabit  Deum,  id  est  Spiritum  sanclum, 
qui  cordis  ejus  occulta  sicut  Dcus  per  vos  patefa- 
cere  potuit,  pronuntians  oris  confessione  guod  intel- 
ligit  corde,  scilicet  vere  Deum  in  vobis  esse,  qui 
cordium  alienorum  secreta  per  vos  rimalur.  Notan- 
dum  quia  proprie  idcirco  dicatur  prophctia,  quo- 
niain  praedicit  futura.  Sunt  tamen  tria  prophetiae  q 
tempora,  praetcritum,  prsesens  et  futurum.  Prophe- 
iia  enim  de  praeterito,  ubi  de  casu  primi  angeli  di- 
citur :  c  Quomodo  cecidisti  de  coelo  Lucifer,  qui 
mane  oriebaris?  (/sa.xiv.)  >  Prophctiadefuturoest: 
Dominus  ad  judicium  veniet  cum  senioribus  populi 
sui  (Isa,  iii).  I  Prophetia  vero  de  praesenti  est,  qu» 
in  praesentibus  Apostoli  verbis  osienditur.  Gum 
enim  dicilur :  Occulta  cordis  ejus  roanifesta  fiunt, 
profecto  monstratur  quia  per  hunc  modum  prophe- 
tiu!  spiritus  non  praedicit  quod  futurum  est,  sed 
osteiidit  quod  esl.  Quo  autem  pacto  dicitur  prophe- 
tiae  spiritus,  qui  nihil  fulurum  indicat,  sed  praesens 
narrat?  Sed  recte  prophelia  dicitur,  iion  quia  prae- 
dicit  ventura,  sed  quia  prodit  occulta.  Rem  quippe 
quamlibet  sicut  ab  ociilis  nostris  subtrahuni  tem- 
pora  in  fuluro,  ita  ab  oculis  nostris  in  praesenti 
subtrahit  causa.  V.entura  enim  res  occullatur  iii 
futuro  tempore,  prassens  autem  cogilatio  abscondi- 
tur  in  latenti  corde. 

c  Quid  est  ergo,  fratres?  Gum  convenitis,  unus- 
c  quisque  vestrum  psalmum  habet,  doctrinam  ha- 
c  bet,  apocalypsiin  habet,  linguam  habet,  interpre- 
<  tationem  habet.  Omnia  ad  aedilicationem  fiant.  » 

Jain  incipit  dcterminare ,  quomodo  linguis  sit 
utendum;  quandoquidein  haec  quae  diximus,  evC' 
niuiitdelocutione  iinguarum,  ergo  quid  est  agendum, 
o  fratres?  Ad  a^dificalionem  excrcendae  sunt  ut  cac- 
iera.  Nam  cum  comenitis  in  Ecclesia,  ubi  aedifica- 
tionem  audientium  operari  debetis,  unusquisqut  te- 


quatur  de  psalino,  qui  babet  scientiam  doccndi,  do- 
ceat  :  qui  habet  apocalypsim,  id  est  revelaiioneni 
aliquam  mysteriorum,  dicat  quae  sibi  revelaia  sunt; 
et  caetera  siiniliter,  ut  nihil  sit  in  eis  quod  non  alier- 
utrum  aedificet.  Omnia^  inquit,  ad  cedificmUonm 
fiant,  Gonclusio  haec  est,  ut  nihil  incassum  In  Eode- 
sia  geratur,  sed  magis  laboretur,  ut  et  imperid  pnn 
ficiant.  Et  idcirco  omnes  paratos  vult  convenire  di* 
versis  donis  spiritualibus,  ut  ipsa  aviditate  meniii 
vigilantes,  invicem  se  exhortari,  meliora  bona  i 
lcntur  ad  illuminationem  fratrum. 


c  Sive  lingua  quis  loquitur,  secondum  dnos  aoC 
(ut  multuin)  tres ;  et  per  partes,  et  unus  inierpre- 
tetur.  Si  autem  non  fuerit  interpres,  iaoeat  ui 
<  Ecclesia,  sibi  autem  loquatur  et  Dco.  » 

Incipii  ostendere  quomodo  haec  omnia  fiani  ad 
aedificationem.  Omnia,  inquit,  fiant  ad  profecium, 
sive  linguarum  locutio  sive  caetera,  et  hoc  esi.  Sin 
quis  lingua  loquitur^  secundum  duos  fiat  locuiio,  ml 
ut  multum^  dicam,  secuiidum  tres  fiat,  id  esi  doo 
vel  tres  loquanrur  iinguis,  ct  non  plus,  ne  occapeni 
diem,  et  non  sit  locus  loquendi  prophetis,  qui  ma- 
xime  sunt  uliles.  Et  per  partes  loquantur,  id  esi  non 
simul  oinncs,  ne  insanire  videanlur,  sed  singuli,  id 
est  unus  post  alium,  sive  in  diversis  ecdesiae  lods ; 
et  unus  inlerpretelur,  hoc  est  aliquis  exponai  popaJo 
verba  illius  loquentis.  Consuetudo  tunc  erai/at 
D  quando  conveniebant  in  Ecclcbia,  vel  in  aliquo  loco 
propter  doctrinam,  illi  qui  scientiam  linguarum  ac- 
cepcrant,  loqucrentur  et  alii  cxponerent,  ei  boc  fiO' 
bat  in  Ecclesia  per  catervas.  In  una  parte  Ecdesiae 
erat  quaedam  collcctio,  et  in  altera  parte  aiia ;  ei 
unaquicque  pars  suuni  liabcbat  loquentem,  ei  suum 
interpretem  :  et  hoc  est  quod  Apostolus  di&iiy  ui  in 
una  ecclesia  non  loqiiantur  nisi  duo  vd  tres ;  et  per 
partes,  ut  ubi  unus  loqiiilur,  non  loquatur  alier; 
vel  uiiHs  post  alterum  loqualur,  et  unus  inierprete- 
tur  unicuique.  Sed  si  non  fuerit  interpreSf  id  esi  qni 
intcrpreletur,  taccat  linguis  ioquens  in  Ecclesia^  ubi 
non  dcbel  audiri  locutio  nisi  quae  aedifioei;  sed  ubi 
loquatur^  id  est  intra  se  tacite  oret,  ei  loquaiur  Deo, 
qui  audit  muta  omnia.   Sibi  loquitur»  qni  ei  hls 


«69 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  l  AD  COR. 


m 


qux  dicit,  compungilur  :  el  Deo  loquitur,  quia  A  adhaerere  cupiunl,  pacera  sequantur,  dissensionem 


Deum  orat  vel  laudat. 

<  Prophetae  autem  duo  aut  tres  dicant»  et  cae^ 
teri  dijudicent.  Quod  si  alii  revelatura  fuerit  se- 
denti^  prior  taceat.  Potestis  enim  omnes  per  sin-» 
gulos  prophelare,  ut  orones  discant  el  omnes 
exhortcptur,  et  spiritus  prophetaium  prophetis 
subjectus  est.  Non  enim  dissensionis  est  Deus, 
sed  pacis,  sicut  et  in  omnibus  Ecdesiis  sancto- 
Tum  doceo.  > 
Sicut  de  his  qui  lingua  loqnuntur  dixi,  ita  et  de 
prophetis  dico,  ut  duo  aut  tres  prophetm  dicant,  id 
est  loquantur  ad  populum  in  divcrsis  Ecclcsias  par- 
tibus.  Duo  vel  tres  loquantur,  quia  sufficit  sermo 
tol  hominum,  et  in  ore  duorum  vel  trium  stat  omne 
Terbum;  caleri  vero  prophetx  dijudicent  verba  eo- 
rom,  discerncntes  a  bonis  meliora  et  a  itielioribus 
optima  [Deut,  \y\\\;Matth,  xvii ;  Joan,  viii ;^I  Cor» 
kiii).  Sed  si  interim  per  Spiritum  sanctum  fuerit 
revelatum  aliquid  melius  alii  sedenti  qui  audi<'bat, 
prior  qui  loquebatur,  taceat,  ut  et  iste  loquatur 
quod  sibi  divinitus  est  revelatum.  Saepe  enim  ju* 
niori  revelat  Dominus  quod  melius  est;  et  ideo  per- 
roittat  eum  prior  loqui.  Nec  sibi  putet  injuriam  fleri, 
8i  tacuerit  ut  inferior  loquatur,  quia  plerumque  da- 
tur  inferiori  quod  non  est  concessum  superiori. 
Ideo  loqui  debet  ilie  cui  revelatum  est,  quia  poiestis 
omnes  prophetare^  tam  ille  qui  prius  accepit  revela- 
tionem,  quam  ilie  qui  prior  coeperat  loqui.  Omnes 


fugiant,  sicut  ego  doceo  in  omnibus  ecclesiis  sancto^ 

rum.  Et  ideo  si  vultis  sanctorum  ecclesiis  quse  sunt 

per  orbem,  communicare,  pacem  in  Deo  vicissim 

servate  sicut  illde.  Vel  qui  linguarum  notitiam  acce^ 

perunt,  qui  prophetiae  gratiam  habent,  ila  loquantnr 

in  ecclesia  sicut  nunc  docui,  cl  sicut  in  omnibui 

ecclesiis  sanctorum  doceo.  Ac  si  dicatur  :  Non  est 

singulare  vel  novum  quod  nunc  dixi,  ideo  firmiter 

tenete  quod  omnes  tenent  ecclesiae. 

<  Mulieres  in  ecclesiis  taceant.  Non  enim  permit* 

titur  eis  loqui,  sed  subditas  esse,  sicut  et  lex  di-' 

cit  (Gen.  iii).  Si  quid  autem  volunt  discere,  domi 

viros  suos  interrogent.  Turpe  est  enim  muiieri 

ioqui  in  ecclesia.  An  a  vobis  verbum  Dei  proces* 

sit?  an  in  vos  solos  pervenit?  » 

Quamvis  dixerim  quia  potestis  omnes  prophetare, 

mulieres  tamen  in  ecclesiis  taceant.  Nunc  redit  Apo^ 

stoius  ad  id  quod  supra  praetermiserat.  Superius 

enim  velari  mulieres  in  ecclesia  prsecepit,  modd  ut 

quietae  sint  et  verecundae  ostendit,  quia  contra  ordi- 

nem  est  naturae  vel  legis,  ut  in  conventu  virorum 

feminae  loquantur.  Non  enim  ab  aliqua  auctoritatfi 

permittitur  eis  in  ecclesia  loqui,  sed  praecipitur  eas 

subditas  esse^  sicut  lex  in  Genesi  dicit  :  <  Sub  viri 

potestate  eris,  et  ipse  dominabitur  tui  (Gen.  iii).  i 

Lex  ista  specialis  est  mulieribus  imposita,  et  ob  hoc 

Sara  subjecta  erat  Abrahae,  dominum  eum  vocans 

{Gen.  xviii ;  /  Pelr,  iii).  Duabus  de  causis  jubeluf 


inquam,  potestis  prophetare,  non  quidem  simul,^ie  ^,  mulier  esse  subjecta,  quia  ex  viro  est,  elper  ipsam 

intravit  peccatum  (Gen.  ii).  Jure  enim  tacet  inter  vi-» 
ros,  quae  cum  loqueretur  viro  suo,  suasit  peccatum 
(//  Cor.  II ;  Gen.  iii),  Non  loquaiitur  in  ecclesia ; 
sed  si  quid  volunt  discere,  interrogent  domi  viros  suos 
cuin  disciplina  et  subjcctione.  Nam  turpe  esi  mulieri 
in  ecclcsia  loqui.  Turpe  est,  quia  contra  disciplinam 
est,  ut  in  domo  Dei,  qui  eas  viris  subjectas  esse 
pnccepit,  de  lege  loqui  prsesumant,  cum  sciant  illic 
viros  habcre  primatnm  et  sibi  magis  compctere  ut 
in  domo  Dei  precibus  vacent,  ct  retinentes  linguam, 
aurcs  aperiant,  ut  audiant  quomodo  misericordia 
Dei  mortem  vicit  per  Christum,  qux  per  eas  regna- 
vit.  Nam  si  audeant  in  ecclcsia  ioqui,  dedecus  est. 


conturbatio  fiat,  sed  per  singulos,  alius  post  alium 
ut  omnes  etiam  majores  discant  quae  ignorant,  et 
omnes  exhortentur^  id  est  moneantur  in  his  quae, 
ciim  intelligunt,  negligunt.  £t  debet  loquens  cedere 
sedenti  ut  luquatur,  quia  et  spirilus  prophetarum  est 
subjectus  prophetis,  id  est  in  hoc  facit  voluutatem 
prophetaruin,  ut  quando  vult  propheta,  permitlat 
eum  Uicere;  et  rursuin  quando  vult,  permittat  eum 
loqiii.  Ne  quis  diccret  se  non  posse  tacere,  quoniam 
spiritus  ministrans  sibi  cogercl  cura,  dicitur  quia 
spiritus  prophetarum  prophetis  subjectus  est,  ut  in 
sua  babeaiit  potestatc  quando  taceant  et  quando  lo- 
quantur.  Subjectus  est  spiritus  prophetis,  ut  quando 


voluiit,  tacere  possint;  et  quando  volunt^  loqui ;  ....  ,    ,       ,  ,    ,      ....  .  .  c- 

.  V*  ,.     .        „        .  1     K  f>  fluia  idcirco  velantur  ut  in  humilitate  appareant.  Si 

nec  cogit  eos  ul  Pythonicus  aliqua  clamare  vel  sub- D  '         .  .  ...  ^^,    .   ... 

lacere.Unde  si  prior  propheta  iion  cedit  alii,  videtur 


non  esse  iu  eo  Spiritus  Dei.  Vere  subjectus  est  eis 
spiritus  ut  pro  voluntate  sua  possint  ratione  tacere 
vel  loqui,  quia  non  est  Deus  dissensionis,  std  pacis^ 
id  est  Spiritus  sanctus  qui  Deus  est  et  prophetas  re- 
plet,  non  cst  auctor  dissensionis  et  discordiae,  sed 
pacis  et  concordiae.  Esset  enim  auctor  dissensionis, 
non  pacis,  si  el  eum  qui  prior  coeperat  loqui,  non 
sinerct  tacere;  ct  hunc  qui  interim  repentina  reve* 
latione  impletus  est  cogeret  loqui.  Inde  enim  discor- 
dia  et  dissensio  nasceretur.  Sed  iste  spiritus  pacem 
gencral,  non  discordiam,  ut  alter  prophcta  raliona- 
Diliter  cedat  alteri,  non  simul  ambo  loquanlur.  Deus, 
inquam,  estpacis,  non  discordiae,  ut  quicunque  Dco 
Patroi  .  CLXXXL 


autem  inverecunde  se  ostendunt,  opprobrium  est 
tiris,  quia  in  mulierum  insolentia  etiam  marili  no- 
tantur.  Haec  quae  vobis  trado,  tenere  debetis,  non 
vestra  instituta  meis  tradilionibus  praeferre,  et  cae- 
teris  fldelibus  quasi  fontem  rclioionis  velle  tradere. 
Quia  an  processit  a  vobis  verbum  prsedicationis  Dei? 
Non  utique,  sed  a  iiobis  ad  vos  venit,  quouiam  a 
nol)is  qui  de  circumcisione  sumus,coBpit  evangelica 
praedicatio,  non  a  vobis;  ncc  benelicium  vos  dedi- 
slis,  sed  accepistis.  Nec  quasi  singulariter  elecli  de- 
betis  glnriari,  aut  de  singulari  scientia  extolli.  Quia 
nunquid  in  vos  solos  pervenit  verbuin  Dei?  Non  uti- 
que,  sed  in  alios  pcr  orbem  siinililer  pcrvenit,  el 
ideo  nolite  velle  fieri  magistri,  constitucndo  nova* 

31 


971  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACKI  m 

tradiUones  vcstras,  sed  tenetc  quod  ubique  teDent  A  est  desiderate  prophetare  ad  multorum  «diflcatio- 


alise  geutium  Ecclesiae. 
c  Si  quis  videtur  propheta  esse  aut  spiritualis, 

<  cognoscat  quae  scribo  vobis,  quia  Domini  sunt 

<  mandata.  Si  quis  autem  ignorat,  ignorabitur.  > 
Ego  quidem  talia  vobis  scribo.  El  si  quis  inter 

vos  est,  qui  videtur  esse  propheta^  id  est  praesciens 
futurorum,  aut  spiritttalis,  id  est ,  spiritualiter  vi« 
vens,  quamvis  non  habeat  notitiam  futurorum,  co- 
gnoscat  ista  quo!  scribo  vobis  quia  non  sunt  a  me, 
sed  sunt  mandata  Domini.  Hoc  dixit  Apostolus,  ali- 
ter  ista  quae  scribeba't  a  parvulis,  et  aliter  a  capa- 
cioribus  posse  intelligi  sciens.  Solidam  enim  voluit 
esse  scientiam  spiritaiium,  ubi  non  solo  accommo- 
daretur  fides,  sed  certa  cognitio  tenerelur.  Ac  per 


nem ;  et  quamvis  linguae  parum  prosint,  noiite  ii- 
men  prohibere  loqui  linguis  ne  fiat  dissensio.  Sed  en- 
nia  tam  hxc  quam  aiia,  fiant  in  vobis  honesU^  id  ctt 
cum  pace  et  disciplina,  et  secundum  ordinem^  ut  alia 
prius  el  alia  posterius  aganiur,  et  prophetia  iiDgob 
praeferatur  (Calat.  i). 

CAPUT  XV. 
<  Notum  autcm  facio  vobis  Evangelium,  fratfei 

<  quod  prsedicavi  vobis,  quod  et  accepistis,  iu  q«o 

<  et  statis,   per  quod  et  salvamini,   qua  ratiooe 

<  pnedicaverim  vobis  si  tenetis,  nisi  frustra  credi- 

<  ilistis.  > 

Hic  ingreditur  Apostolus  reprehendere  Coriaihioiv 
qui,seducli  a  falsis  apostolis,  dubitabant  de  resurre* 

resurreetn- 
rum,  cum  viderent  corpoia  niortuorum  sepeliriet 
putrefieri.  Hunc  errorem  destruit  apostolus,  probant 
mortuos  in  fine  sa^culi  rcsurrecturos,  et  hoc  ladt 
per  resurreclionem  Christi,  de  qua  certissimum  erat 
illis.  Hactenus,  inquit,  de  spirituaiibus  doois  disse- 
rui.  Sed  modo  notum  facio  vobis  Evangelium^  id  esC 
bonum  nuntium,  quojusti  nunlianlur  resurrecturi 
ad  gloriam,  quod  non  esl  novum,  sed  olim  vohisa 
me  praedicatum  :  quod  et  vos  accepislis,  id  est  dignum 
acceplione  judicastis,  et  devote  iliud  suscepistis,  w 
quo  etiam  et  statis,  id  est  firmiter  perduratis.  Quod 
enim  dicit,  in  quo  et  slatis,  illis  dicit,  qiii  erant 
firni  in  fide  rcsurrectionis.  Promiscuis  cnim  ioqui- 


hoc  parvuli  ea  credebant,  quae  spiritualcs  insupcr  ^  ctione  communi,  existimanles  neminem 

cognosccbant.  Coercet  eliam  his  vorbis  et  ad  paciti- 

cum  ordinem  rcvocat  inquietos,  tanto  ad  seditionem 

faciliores,  quanto  sibi  videbantur  spiritu  excellere, 

cum  supcrbiendo  cuncta  lurbarent.  Si  quis,  inquit» 

videtur  propheia  esse  aut  spiritualis,  cognoscat  quae 

scribo  vobis,  quia  Domini  sunt  mandata.  Si  quis  vi- 

detur  esse,  utique  non  est.  Nam  qui  est,  sine  dubi- 

talione  cognoscit.  Nec  admonilione,  nec  coercitione 

opus  habet,  quia  omnia  judicat,  et  a  nemine  judi- 

caiur.  llli  ergo  seditiones,  et  perturbationes  in  Ec- 

clesia  faciebant,  quia  videbantur  esse  quod  non 

erant.  Et  hos  docet  cognoscere  Domini  mandata  esse 

quae  scribit.  Pra^cipue  tamen   pseudoapostolos,  a 

quibus  fuerant  depravati,  in  hac  sententia  tangit,  q  ^ur,  utet  hi  qui  in  fide  sunt,  gaudeant;  et  quiDii* 

qui  pro  desideriis  hominum  non  divina,  sed  terrena 

docebant,  ideo  hic  nihil  suum  tradere  se  dicit,  sed 

Domini,  ut  quibus  suadet,  Deo  acquisiti,  non  homi- 

nibus  videantur.  Cognoscat,  inquit,  ea  quae  scriLo 

vobis  dc  iinguis,  prophetis  ac  mulieribus,  et  de  cae- 

teris  spiritualibus,  quia  sunt  Domini  mandala.  Sed 

si  quis  haec  ignorat,  ignorabitur  a  Domino,  id  est 

improbabitur  cum  illis  quibus  dicetur  :  <  Non  novi 

vos  (Matth,  vii),  I  id  est  non  novi  esse  meos,  vcl 

non  novi  inter  praedestinatos.  Nam  hoc  dicitur  con- 

tra  pusillos,  qui  in  cruce  Christi  glorianlur,  ct  ta- 

men  ignorant  ea  quae  de  divinis  mysteriis  subtilis- 

sime  disseruntur.  Non  enim  perit  unus  de  pusillis 

(Matth.  x;  Luc,  xii),  pro  quibus  mortuus  Chris!us 


Sed  sicut  praecedentia  ct  subsequentia  declarant,  D  parlcs  fidei  suscepit. 


tant,  corripi  se  doleaiit  et  corrigantur.  Statis,  inqnit, 
in  Evangelio  resurrectionis  vos,  qui  in  fide  constan- 
tes  eslis  per  quod  et  salvaminiy  id  est  ad  salutem 
»kcrnam  pertiiigitis,  cum  de  hac  vita  migratis,  vd 
salvamini  jam  ex  certitudine  spei  per  iUud.  Salva- 
wini,  dico,  si  memoria  et  fide  retinetis  qua  raHom 
prmdicaverim  vobis,  id  est  quomodo  ea  ratiooe  qu 
Christus  resiirrexisse  crediiur,  docuerim  resunt- 
ctionem  mortuorum.  Hoc  retinetis  sive  tenelis,  msi 
frustra  credidistis.  Id  cst,  aut  tenetis  resurrectio- 
nem  mortuorum  aut  incassum  fidem  suscepistis, 
<|uae  non  suscipitur  nisi  spe  resurrectionis.  Omnis 
enim  spes  credentium  in  hoc  est,  quia  mortui  resu^ 
gent.  Quod  qui  non  sperat,  frustra  etiam  ceteras 


dc  Iiis  quae  fidem  et  mores  muliorum  aedificarenl, 
dixii  Aposlolus,  quod  ignorans  ea  ignorabitur,  id  est 
ut  linguis  prophelia  praeponereliir,  ut  non  perlur- 
bate  illa  gererentur,  quasi  prophetiae  spirilus  etiam 
invitos  loqui  cogeret,  ut  muliercs  in  Ecclesia  tace- 
rcnt,  ut  omnia  honeste  et  sccundum  ordinem  fierent. 
H;ec  ct  his  similia  qui  ignorat,  ignorabitur,  non  illa 
SLcreta  mysteria,  quae  vix  ad  paucorum  intclligeii- 
tiam  pertinent. 
<  llaque,  fratres,  aemulamini  prophetare,  et  loqui 

<  linguis  nolile  prohibere.  Omiiia  auiem  honeste  et 

<  secunduni  ordinem  fiant  in  vobis.  i 
Quandoquidcm  prophetia  tam  utilis  est,  ut  snpra 

Jemonstraverimus,  itaque,  o  fratres  !  amutamini,  id 


<  Tradidi  eniin  vobis  in  primis  quod  et  accepi, 

<  quoniain  Chrihtus  morluus  est  pro  peccatis  nostris 

<  secundum  Scripturas  (Isa,  liii),  et  quia  sepultus 
I  est,  et  quia  resurrcxit  tertia  die  secundum  Scrt- 
(  pturas  (Joan,  ii;  Osc,  vi).   i 

Nunc  primo  ponit  hoc  quod  erat  certissimum,  per 
quod  consequenter  et  illud  probet,  quod  haliebatur 
dubium.  Vcre,  inquit,  notifico  vobis  Evangclium  de 
resurrectione,  quod  dudum  praedicavi  vobis,  et 
ostendo  qua  ratione  illud  praedicaverim.  Nam  ira- 
didi  in  primiSj  id  est  interroaxima  fidei  sacraroaiU 
vel  in  primis,  id  est  in  exordiis  fidei,  quod  etego  ah 
ipso  Doiuino  occuita  inspiratione  accepi,  non  perDM 
inveiii,  quoniam  Christus  mortuus  est  non  pro  sua 


975 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  I  AD  COtl. 


9U 


B 


necessitate,  sed  pro  peccatis  nostriSy  ct  hoc  tecundum  A  < 
Scripturas  propbeticas,  quae  id  praenunliabaDt,  et 
tradidi  vobis  quia  post  mortem  $epultu$  ett^  ut  Scri- 
ptarae  praedixerant ;  et  quiaresurrexittertia  die^id  est 
tam  cito  ut  ea  potestate  ci*edatur  posse  non  susci- 
tare.  Pro  peccatis  nostris  mortuus  est  et  sepultus, 
sicut  per  Isaiam  dicit  dc  illo  Pater  :  c  Propter  scelus 
populi  mei  percussi  eum,  et  dabit  impios  pro  sepul- 
tura,  et  divitem  pro  morte  sua  {ha.  liu).  Qui  et  re- 
surrexit  die  tcrlia  sicut  Oseepraedixerat :  ViviOcabit 
nos  post  duos  dics,  in  die  tcrtia  suscitabit  nos  {Ose, 
vi).  »  Namin  ejus  resurrectione  vivificati  sumus,  vt 
suscitati,  sicut  alibi  dicit  Apostolus  iste  :  i  Convivi- 
iicavit  nos  Christo,  et  conresuscitavit,  et  consedere 
fecit  in  coelcstibus  {Eplm,  ii).  i  Si  ergo  mortuus 
et  sepultus  resiirrexit,  cadcm  ratione  debemus  cre 
dere  mortuos  et  sepultos  resurgere. 

c  Et  quia  visus  est  Ccphae,  et  post  hoc  undecim. 

<  Deinde  visus  est  plus  quam  quingenlis  Iratribus 

<  simul,  ex  quibus  multi  manent  usque  adhuc,  qui- 

<  dam  aiitem  dormierunt.  Deinde  visus  est  Jacobo, 

<  deinde  apostolis  omnibus  {Joan,  xx ;  Luc.  xxiv).  » 
Tradidi  vobis,  secundum  testimonia  prophetarum, 

veraciter  surrexisse  Christum.  Etetiam  in  argumen* 
tum  certioris  fidei  tradidi  vobis  quia  visus  est  Cephce^ 
Id  est  Pctro,  priusquam  aliis  viris  in  die  rcsurreclio- 
nis  appareret,  etpost  hoc  undecim  apostolis  ad  vespe- 
rum,  qui  se  nietu  Judseorum  clauserant.  Sed  cum 
Jadas  mortuus  csset,  et  juxta  Joannem  Thoma  dees- 
set,  et  quomodo  tunc  Dominus  undecim  visus  est,  q 
nisi  per  synecdochen  accipiatur?  Ubi  enim  pars  ma- 
jor  est  aut  poiior,  soiet  ejus  nomine  etiam  illud 
comprehendi  quod  ad  ipsum  nemen  non  pertinet. 
Quanto  magis  ergo  Thomas,  qui  unus  erat  ex  illis 
undecim,  potuit  in  uiidenario  eonim  numero  com- 
prehendi,  quamvis  dcfiiissct  quando  Dominus  venit? 
Deinde  visus  esl  plus  quam  quingentis  fratribus  simul 
positis,  de  quibus  evangelium  tacet,  ex  quibus  multi 
tnanent,  qui  tcstcs  sunt  quaerentibus,  usque  adhuc 
Jesu  testimonio  permaiientcs,  quidamautem  eorum 
in  somno  mortis  dormierunt,  quia  rursum  evigila- 
turi  sunt.  Deinde  visus  est  Jacobo  fratri  Domini,  pro- 
pria  maiiifcstalioiic  singulariter.  £t  de  hac  re  taccul 
quatuor  evangelistx.  Sed  in  Evaiigelio  quod  appel- 
latur  sccunduni  IIebr%os,  quod  ct  in  auctoritate  fuit  D 
apud  antiquos,  narratur  pcr  resurrectionem  quia 
Doniinus  vcnit  ad  Jacobum  Justum  et  apparuit  ei. 
Juraverar  eniin  Jacobus  se  non  comesturum  panem 
ab  iiia  hora  qua  biberat  caliccm  Domini,  donec  vi- 
derel  eum  resurgentcm  a  luortuis.  Rursumque  post 
pauluium :  cAflrcrtc,attDoniinus,mcnsametpancm.> 
Slatimque  additiir  :  t  Tulit,  panem  et  benedixit  ac 
fregit,  et  dedit  Jacobo  Justo,  et  dixit  ei  :  Frater  mi, 
comedc  paneni  tuum,  quia  surrcxit  Filius  hominis  a 
dormientibus  {Luc.  xxiv;  Act.  i).  >  Deinde  visus  est 
aposlolis  omnibus  in  monte  Galilc^e,  vel  in  loco  asceo- 
sionis. 

<  Novissime  autem  omnium,  tanquam  abortivo 

<  visus  est  et  mihi  (Act.  ix)<  Ego  enira  suro  mioiro^s 


apostolorum,  qui  non  sum  dtgnus  vocari  Aposto- 
lus,  quoniam  persecutus  sum  Ecclcsiam  Dci.  Grt- 
tia  autem  Dei  sum  id  quod  sum,  et  gratia  ejus  in 
me  vacua  non  fuil,  sed  abundantius  illis  omnibus 
laboravi  {Ephes.  iii).  Non  ego  autem,  sed  gratia 
Dei  mecum.  Sive  enim  ego,  sive  illi,  sic  praedica- 
vimus,  et  sic  credidislis.  » 
Ita  ut  dixi,  vjsus  est  csclcris.  Sed  novissime  om- 
nium  visus  est  et  niihi  dc  cflelo  vocarrs  m.e  post  ascen- 
sionem  suam,  vel  dum  orarem  intemplo.  Mihi  dico, 
tanquam  abortivo^  id  est  abortivo  simili,  quia  sicut 
aborlivus  quadam  iiaturae  violentia  ante  tempus 
compeliitur  nasci,  ita  ego  per  terribilem  Domini  vi- 
sionem  et  luminis  oculorum  amissionem  coactus 
8um,  antequam  vellem,exire  de  caeco  synagogse  utero^ 
et  ad  lucem  fldei  atque  libertatem  prodire.  Novis- 
sime  post  omnes  mihi  visus  est,  ut  recentiorem  in- 
telligatis  meam  visionem,  et  habeatis  inde  majorem 
certitudinem.  Nec  mirum  si  nGvissime  visus  est 
mihi.  Nam  ego  sum  minimus  apostolorum.  Minimns 
tempore,  non  dignitate.  Minimus  humililate,  non 
operatione.  Minimus  iii  me,  niagnus  in  Domino,  qui 
non  dignus  sum  vocari  apostolut,  quia  ex  prsecedenli 
vita  mea  nihil  boni  habeo,  sed  multa  mala  me  fc* 
cisse  remlniscor,  pro  quibus  eram  dignus  pcena,  non 
apostolica  gratia,  quoniam  persecutus  sum  Ecclesiam 
Dei.  Apostolus  iste,cum  caeterorum  sanctorum  soIFh 
citudinem  in  prsefJicationc  robustius  laborando 
transccnderet,  ut  ab  elatione  sc  premeret,  et  vircs 
suas  in  hnmilitatis  gremio  nulriret,  antiqose  crude- 
litatis  suae  non  immemor,  aliorum  apostolorum  in- 
nocentiam  contemplatus  :  Ego,  inqiiit,  sum  minimus 
apostolorum,  quia  non  sum  dignus  tocari  apostoius^ 
quia  persecutus  sum  Ecclesiam  Dei.  Coiisideravit 
enim  apostolorum,  utdiximus,  innoceiitiam,  et  pro* 
pter  praecedentcm  malitiam  vilis  in  cis  oculis  facta 
est  omnis,  quam  cxhibcbat  in  Ecclesia,  solliciuido 
sua.  Et  quam  multos  ex  acccpto  intelloctu  praeccdc- 
ret,  non  attendit,  quia  illorum  innoccntiam  pensaiis, 
persecutorum  aliquando  fuissc  se  doluit.  In  cujus 
verbis  quid  aliud  quam  duritia  nostrx  mentis  accu- 
satur?  Quia  ipse  plangebat  quod  ante  baptismum 
commiserat  ,  nos  vero  et  post  baptismum  multa 
commisimus,  et  tamen  flere  rccusamus.  Non  suin, 
inquit,  dignus  vocari  apostolus,  sed  grctia  Dci  sum 
id  quod  sum.  Quod  est  dicere  :  Per  moriia  mea  niiiii 
boni  consecutus  sum,  sed  potius  gratia,  id  est  gra* 
tuito  Dei  muneie  datumcstmibi  hoc  cssequod  sum 
et  in  sanctitate  et  in  scieiitia  et  in  apostolatu.  £t 
hxc  gralia  ejus  postquam  inihi  dala  est,  non  fuil  in 
me  vacua  ,  id  cst  otiot^a,  sed  bonis  opcribus  plciia, 
quia  in  prsedicatione  laboravi  abundanlius  omnibus 
illis  apostolis  qui  me  pra^ccsserunt.  Illi  enim  prxdi- 
caverunt  Jndseis.  qui  per  legcm  ct  prophclas  erant 
instructi,  ct  auclorilate  Scripturarum  convinreban- 
tur  ut  ad  novam  gratiam  converterentur ;  ego  antem 
graviori  labore  gentibusqux  nihildcDeo  audierant« 
nullisque  divinorum  librorum  auctoritaiibus  acqniC'- 
scebant,  ad  fidem  convcrti.  Illi  stipendiuin  ab  illi» 


975 

qiiibus  pi-aedioabanl,  acccperunl ;  ego  aulem  nihil  ab  A 
audiioribus  meis  accepi,  seJ  ex  labore  manuum  raea- 
rum  vixi.  Postremo  nullus  corum  in  tol  locis  prae- 
dicavit,  ncquc  lot  epistolas  omnes  illi  scripserunl. 
Abundantius  itaque  in  aposlolatu  laboravi  ego  quam 
illi.  Sed  non  ex  me  ego  hoc  feci,  sed  potius  graiia 
Dei  mecum  operando  boc  egit.  Notandum  quod  su- 
pcrna  pictas  prius  agit  aliquid  in  nobis,  sine  nobis, 
ut,  subsequente  quoque  noslro  libero  arbitrio,  Lo- 
num  quod  jam  appetimus,  agat  nobiscum.  Quod  ta- 
nien  per  iinpcnsain  g*  atiam  in  extrcmo  judicio  iU 
remunerat  in  nobis ,  ac  si  solis  processisset  ex  no- 
bis.  Quia  eiiim  diviiia  nos  boiiitas,  ut  iniiocentes  fa- 
ciat,  praevenit,  aple  nunc  Apostolus  ail :  Gratia  Dei 
sum  id  quod  lum.  Et  quia  eadcm  graiia  nostium  li 


IIERVEI  BURGlDOLEiNSlS  MONACHl  976 

c  Si  autem  Cbristus  prsedicatur  quod  resurrexii 
i  a  mortuis,  quomodo  quidam  dicunt  in  vobis  qso- 
ff  niam  resurrectio  mortuorum  non  est  ?  Si  autea 
I  resurrectio  mortuoriim  non  est,  neque  Christoi 
ff  rcsurrexit.  Si  autem  Chrisius  non  resormil, 
(  inanis  est  praedicatio  nostra,  inanis  esl  eC  fidei 
(  vestra.  i 

Modo  venit  ad  rem,  proptcr  qiiam  locutas  cst  de 
Domiiii  resurrcctione.  Postquam  eniin  raultis  ratio- 
nibus  probavit  Christum  resurrexisse,  iugreditor 
per  ejus  rcsurrectionem  probare  c;eterorum  nor- 
tuorum  resurrectionem.  Ego,  inqiiit,  et  caeteri  spo- 
stoli  praedicamus  Christum  resurrexisse,'  et  vot 
pro  certo  sic  credidistis.  Sed  $i  Christus  prmdicmiw 
quoa  resurrexit  a  mortuis,  quomodo,  id  esl  qna  n- 


berum  arbitrium  sequilur,  adjungit :  tt  gratia  ejus  "  tjone  quidam  in  vobi$,  id  est  apud  vos,  dicuni  qmo- 


inme  vacua  non  fuit^  $ed  abundantiu$  illi$  om- 
nibus  laboravi.  Qui  dum  se  de  nibil  esse  con- 
spiceret,  ait :  ^on  aulem  ego.  Et  lanien  quia  se  esse 
aliquidcum  gratia  iiivenit,  adjuniil:Sed  gratia  Dei 
mecum.  Nonenim  diceret,mecuin,  sicumprdeveniente 
gratia  subsequens  liberum  arbitriumnonbabcrei.  Ut 
ergose  siiiegratianihil  esse  oslcndat,  ait;  Non  ergo. 
Ul  veio  se  cum  graiia  operalum  esse  per  iiberum 
arbitrium  deinoiistraret,  adjungit :  Sed  gratia  Dei 
mecum.  Bona  itaque  nostra,  et  Dci  sunt  et  nostra. 
Quia  ipse  nos  prxvenit  ut  veliinus,  aspirando,  qui 
adjuvando  subsequiiur  ne  inaniter  veliinus,  sed 
possimus  iinplere  quod  volumus.  Pneveniente  ergo 


niam  resurrectio  mortuorum  non  e$t  futura  ?  Si  eDia 
Christus  resurrexit,  concedendum  est  necessario 
quia  resurgent  et  mortui.  Sed  iioc  illi  negabaul,  qiii 
per  falsos  propbelas  depravati  erant.  Naiudpni- 
dcntes  sseculi  stultum  judicaiil,  cum  audiunt  re- 
surrectionem  mortuorum.  Ideoque  nonnulli  Corin- 
thiorum,  ne  stulli  judicarentiii'  ab  iliis,  dicebanl  re- 
surrectionem  mortuorum  futuiam  non  esse.  Sed 
$i  re$urrectio  mortuorum  non  e$t  futura,  neque  CAri- 
$tu$  re$urrexit.  Nam  et  ipse  veracitcr  morluus  fait, 
utpote  verus  homo.  Et  si  caeteri  non  resurgenl,  dcc 
ipsercsurrcxit.  Namejus  resurrectio  resurredioneB 
caetcrorum  facit.  Sicut  eiiim  gratis  mori  non  poiuii. 


gralia  et  bona  voluntale  subscqucnte,  hoc  quod  Dei  ^  -^  ^^^  g^^^jg  surrcxit,  quia  sicut  mortuus  est  ul 


doiium  est,  lit  meritum  nostrum.  Quod  bene  nunc 
Apostolus  explical,  dicens  :  Abundantiu$  illis  omwi- 
bu$  laboravi.  Qui  ne  vidcretur  suse  virtuli  tribuisse 
quod  fecerat,  adjunxit :  Non  autem  ego,  $ed  gratia 
Dci  mecum.  Quia  enim  coelesti  dono  praiventus  est, 
quasi  alienum  se  a  bono  suo  opere  agnovit,  dicens: 
Non  autem  ego.  Sed  quia  prxvcniens  gratia  liberum 
in  eo  arbitrium  feceral  in  bono,  quo  libcro  arbitrio 
eamdein  gratiam  subsecutus  est  in  opere,  adjecit : 
Sed  gratia  Dei  mecum.  Ac  si  diceret :  In  bono  opere 
laboravi,  non  ego,  sed  et  ego.  In  eo  enim  quod  solo 
Dei  dono  praeventus  sum,  non  ego ;  in  eo  autem 
quod  donum  voluntate  subsecutus  sum,  et  ego.  La- 
boravi,  inquit,  plu$  illi$  omnibu$.  Unde  apparet  et 
me  et  illos  in  pra^icatione  laborasse.  Nam  $ive  ego^  D 
$ice  t7/t,  sic  pr(Bdicavimu$  ul  supra  meiuini,  id  csl 
Chrislum  pro  peccatis  ncslris  mortuum,  terlia  die 
resurrexisse,  et  freqiienter  apparuisse  inuliis.  Sic 
praedicavimus  Christi  mortem,  et  resurrectionem 
secundum  testimonia  prophetarum,  sivc  cgo,  sive 
illi,  quia  concorditer  eamdcm  rem  prxdicamus  ego 
ct  illi,  nec  cst  in  nostra  prasdicaiione  discordia,  sed 
pax  conscnsionis  el  socictas  charitalis.  Sivc  igitur 
ego,  sive  illi,  sic  prajdicavimus  Chrisluin  resur- 
rexisse,  ot  vos  sic  credidistis.  Unde  magis  apparct 
quantum  desipiatis,  quia  cum  manircsta  sit  creduli- 
tas  hsK:  apud  omncs  ecclesias,  quam  et  vos  suscepi- 
siis,  nuuc  ab  ea  propter  falsos  apostolos  recessi- 
stis. 


mortem  nostram  dcstruerct,  ita  resurrexit  ul  nos  re- 
suscitaret.  Cum  igitur  incassum  resurgere  non  po- 
tuerit,  si  nos  non  resuscitat,  nec  ipse  resurrexil.  Si 
ergo  generalis  mortuorum  resnrrectio  non  est,  ne- 
que  Christus  resurrexit.  Quisquis  itaque  mortuos 
negat  resurrecturos,  Christuni  quoque  n^at  resur- 
rexisse.  Si  Cliristu$  non  resurrexit^  ergo  audile 
quanta  inde  sequantur  inconvenieiitia.  Si  enioi  ipse 
non  resurrexit,  ergo  inanis,  id  est  inutilis  et  absqua 
veritatis  pondere  est  prcpdicatio  nostra^  qui  praedi- 
camus  eiim  resurrexisse  ;  et  inanis  e$t  /ides  vestra^ 
qui  nobis  pranlicantibus  credidistis  eum  resurrexisse, 
ut  et  membra  ejus  in  fine  resurgant.  Hoc  Corintbii 
crediderant,  Apostolo  doccntc,  quia  sicut  Cbrislus 
rcsurrcxit,  ita  ct  mortui  rcsurgeiit,  et  hac  spe  allra- 
cii  fucrant  ad  fidem.  Quod  uliquc  nunc  ad  delri- 
mentum  illorum  proficcre  asserit,  si  credideriiil 
quod  futurum  iion  est.  Et  pudorisest,  utaliquis  pro- 
lileatur  hoc  se  credidissc  quod  falsum  est.  El  rere* 
cundiam  orgo  iliis  incuiit,  ei  laborescorum  dicilic- 
fructuosos,  si  qiiod  a  falsis  apostolis  audierunl  ve- 
rum,  csi  quia  inortiii  non  resurgent,  quod  utiqoe 
ncmo  patitur  amlire,  ut  videiiles  hoc  contra  sc  esse, 
revcricrcntur  ad  priniam  fidem.  tnanis,  inquil,  non 
solum  prxdicntio  iiostra  est.  sed  et  fides  veslra,  id 
est  in  vanum  et  sine  friiciu  rcmuneraiionis  cl  nos 
pra^icaviinus  resurrectionem,  et  vos  crcdidislis^  si 
moriui  non  rcsurgunt,  quos  necesse  cst  resurgere. 


977 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  978 

non  eniro  resurrcxit,  si  et  A  surrectionem  mortuorum.  Istis  autem  falsis  repu- 


si  Cbristus  resurrexit 
illi  non  resurgent. 

ff  Invenimur  autem  et  falsi  testes  Dci,  quoniam 
f  testimonium  diximus  adversus  Deum  quod  susci- 
f  laverit  Christum,  qucm  non  suscitavit,  si  mortui 
<  non  resurgunt.  Nam  si  mortui  non  resurgunt,  ne- 
f  que  Christus  resurrexit.  Quod  si  Christus  non  re- 
f  sorrexit,  vana  est  fides  vcstra.  Adhuc  enim  estis 
f  in  peccatis  vestris.  Ergo  et  qui  dormieront  in 
f  Cbristo,  pericrunt.  Si  in  hac  vita  tantum  in  Chri- 
f  sto  sperantes  sumus,  miserabiliores  sumus  omni- 
«  bus  hominibus.  > 

Non  solum  prxdicatio  nostra  et  (ides  vestra  est 
inanis,  id  est  cassa  et  falsa  et  infructuosa,  si  Chri- 
stiis  non  vesurrexit,  ut  per  eum  caeteri  resurgerent ; 
b*hI  etiam  nos  apostoli,  quibus  omncs  credunt,  in- 
venimur  falsi  lestes  Dei  supcr  hac  re.  El  utique  non 
minori,  sed  fortassis  etiam  majori  scelerc  in  Deo 
laudatur  falsitas,  quam  vituperalur  veritas.  Falsi 
tesfes,  si  hoc  est,  comprobamur,  quoniam  diximn$ 
teslimonium  advenus  Deum,  id  est  contrarium  Deo 
cui  omnis  falsitas  est  contraria,  assercntes  quod 
Buscilaverit  Christum,  quod  nequaquam  veruni  est, 
si  mortui  non  resurgunt.  £t  sic  erit  nobis  ad  dam- 
nalionem  hoc  meiidacium  (Prov.  xix),  quia  falsus 
t«>stis  non  erit  impunitus.  Sed  et  vos  qui  hoc  credi- 
distis  participes  eritis  damnationis.  Quisquis  asserit 
quod  Deus  Chrislum  suscitavit,  falsus  est  testis,  si 
non  est  faciuni.  Virtutem  lamen  Dei  praedicat  uon 
ut  inimicus,  qui  tam  admirabile  factum  virtuti  ejus 
ascribit.  Nec  tamen  pcBnas  evadet.  Quod  si  verum  C 
est  quia  Dcus  Chrisluni  suscitavit,  quid  illi  patien- 
tur,  qui  et  tcstcs  coiilra  Deum  facti  sunt,  ct  opus 
ejus  stulliliam  asscrunt?  Jure  dixi,  quia  falsum  cst 
Christam  a  Patre  suscitatum  si  mortui  non  resur- 
gunt.  Nam  si  illi  non  resurguntf  neque  ipse  rMurr^xi/. 
Sed  si  Christus  non  resurrexit^  tunc  fides  vestra  est 
vana^  id  cst  fulsa,  qua  credebalis  per  Christi  mor- 
teni  et  reiurrectionem  vosa  peccatis  lil)eralos.  Nam 
adhucy  post  baptismum,es<ts  in  peccatis  vestris,  quae 
remissa  credcbatis,  si  Christus  non  resurrexit. 
Terret  illos  Apostolus  ut  doleant  se  hoc  per  sedu- 
ctores  coepisse  credere,  quod  contra  ipsos  est.  Quis 
enim  pecoaia  sibi  non  remissa  velit  audire?  Sunt 


diatis,  consequens  erit  resurreclio  mortuorum.  Scd 
ad  ordinem  dilectionis  reveriamur.  Adhuc,  inquit, 
esiis  inpeccatis  vestriSfSiChristus  non  jesurrexit,  Et 
quia  vos  adhuc  manetis  in  peccatis,  ergo  et  illi  qui 
dormierunt  in  Christo,  id  est  mortui  sunt  in  flde 
Christi,  fuerunt  similiter  in  peccatis,  et  ideo  perie- 
runt,  Uoc  addit  illis  ad  terrorem,  cum  utique  ciia- 
rorum  suorum  excessum  nolint  seslimare  perditio- 
nem.  Qui  enim  sub  hac  spe  de  saeculo  exierunt, 
sive  occidi  non  timuerunt,  quia  resurgere  exemplo 
Christi  crediderunr,  si  non  est  verum,  perierunt. 
Iloc  illis  dicit,  quod  amore  suorum  defunctorum  no- 
lunt  audire,  ut  illis  amputet  quod  prius  per  errorem 
male  coeperant  credere.  Addit  et  aliud  inconve- 
B  niens :  Quia  si  tantum  in  hac  vita  sperantes  sumus  in 
Christo,  id  est  si  nihii  L)oni  posl  mortem  speramus 
a  Christo  nos  consecuturos,  sed  tantum  propter 
vitae  praesentis  bona  colimus  eum,  tunc  miserabilio' 
res  iumtis  omnibus  aiiis  hominibus,  qui  tot  adversa 
semper  sustinemus.  Infideles  enim  vel  pr?Rsenti 
mundo  fruuntur.  Nos  vero  continentia  et  jejuniis 
ati|ue  vigiliis  et  aCQictionibus  variis  in  hac  vita  fa- 
tigamur.  El  si  pro  his  nullam  in  futuro  sa^culo  mer- 
ccdem  exspectamus,  omnium  stuitissimi  sumus. 
Sed  manifestum  est  quia  et  in  praesenii  vita  et  in 
futura  speramus  in  Christo,  qui  et  nunc  dat  suii 
gratiam  et  in  futuro  sempiternam  gloriam. 

f  Nunc  autem  Christus  resurrexit  a  mortuis,  pri- 

mitiae  dormientium  (Coloss,  i),  quoniam  quidem 

per  hominein  mors,  et  per  hominem  resurrectio 

mortuorum  (/  Thest.  iv)  Et  sicut  in  Adam  omnes 

moriuntiir,  ita  et  in  Christo  omnes  vivificabun- 

tur.  Unusquisqoc  autem  in  suo  ordine.  > 

Dictum  est  superios  quia   si  mortui  non  resur- 

gunt,  consequens  est  nec  Christum  resurrexisse. 

Et  si  concedatur  quod  Christus  nun  resurrexit,  so 

quHutur  inde  (sicut  disputatum  est,  inconvenientia 

iiiulta  et  gravia.  Sed  nunc,  id  est  ne  scquantur  pne- 

dicta  inconvenienlia,  inanifestum  est  quod  Christus 

resurrexit.  Nunc,  id  est  ex  his  inconvenientibus  ct 

supra  memoratis  prophetarum  Scripturis  ac  visioni- 

bus,  qoae  factae  sunt  discipulis,  patet  quia  Christus 

resurrexit  a  mortuis^  ipse  dico  primiliie  dormientium 


aiilcm  venc  ist»  connexiones  ratiocinationis  apo-  n  id  cst  primus  resurgens  a  morluis,  et  causa  resu< 


stolicae,  falsas  habentes'  sentcntias,  qux  consequun- 
tur  errorein  illorum  contra  qiios  ai^itur,  quae  tamen 
ad  Iioc  inferunlur  abApostoio,  utin  his  erubescen- 
tes  illi,  quoriim  crrorem  consequuntur,  eumdem 
rclinquant  errorem,  quia  si  in  eodem  manere  vo- 
luerint,  necesse  esl  ut  etiam  illa  quae  ipsi  damnant, 
tenere  cogantur.  Non  enim  vera  iiifert,  curo  dicit, 
neque  Christus  resurrexit,  ct  c^im  dicit,  inanis  est 
prcedicatio  nostra,  inanis  est  et  ftdes  vestra^  et  C2^ 
tera  quae  omnino  falsa  sunt,  quia  et  Christus  re- 
surrexit,  et  non  erat  inanis  prxdicatio  eorum  qui 
hoc  annuntiabant,  ncc  fideseorum  qui  hoc  credide- 
rant.  Sod  ista  falsa  verissiine  connectontor  illi 
errantinm  scntcntiae,  qua  dicebator,  oon  esse  re  - 


scitans  mortuos,  qui  tam  facile  integri  resurgent, 
sicut  evigilanl  dormientes.  Ipse  est  primitiae  dor- 
mientium,  id  est  tempore  et  dignitate  primus  evigi- 
lans  ex  dormientibus,  ut  et  mullitudinem  eorum  a 
somno  mortis  excitet,  sicut  primitias  cujuslibet  rei 
quae  ofieruutur  Deo,  tolam  subsequentem  massam 
consecranl,  ut  quia  peccato  primi  hominis  mors 
omniom  invenla  est,  Christi  justitia  resurrectionem 
niortuorum  meroerit.  Et  bene  per  hominem  Chri- 
stum  potuerunt  resurgcre,  quoniam  per  homimm 
quidem  multo  minorem,  id  est  per  Adam,  venit 
morSf  et  ideo  per  hominem  Christum  apte  veniet 
resurrectio  mortuorum,  Sicut  per  Adam  mors  in- 
travit,  qoia  ipse  primo%  e%l  ^*c^t\»»%\  \v^  ^\  \<^^ 


979 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


lihristiini  resurrectio,  quia  primtis  ipso  resurrcxit.  A  ^psi  evigilabunt  in   adventu  cjus  ut  occumnt  et 


Sicut  ille  forma  rooricnlium,  sic  iste  est  forma  rc- 
surgentium.  El  sicut  in  Adam  omnes  moriuntur, 
quia  8unt  cjus  filii ,  sic  et  in  Christo  omnes  vivifica- 
buntur^  quia  sunt  cjus  liiii.  Nemo  enim  venit  ad 
mortem  nisi  per  Adam,  nemo  ad  vitam  aetemam  ni- 
si  per  Christum.  Hoc  quippe  est,  omnes  et  omnes. 
Quia  sicut  omnes  homines  per  primani,  id  est  per 
carnalem  generalionem  pertinent  ad  Adam;  sic 
omucs  homines  per  secundam,  id  est  per  spiritua- 
lem  regenefationem  ad  Chrisium  vcniunt,  quicun- 
que  ad  eum  pcrveniunt.  Ideo  ergo  dictum  est  hic 
omnes,  et  ibi  omnes,  quia  sicut  omnes  qui  moriun- 
tur,  non  nisi  in  Adam  moriunlur,  ita  omnes  qui 
vivificabuntur,    non    nisi   Christo   vivificabuntur. 


Deinde  erit  finis,  id  est  consummatio  el  omnirooda 
perfectio  sccundum  sufficientiam  bonorum  corporis 
et  animse,  cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Palri^  id 
est  cum  perduxerit  justos,  in  quibus  nunc  regnat  ex 
fide  viventibus,  Dei  medlalor  et  honiinum,  homo 
Christus  Jesus,  ad  conlemplationcm  Dci,  qui  eum 
secundum  humanitalem  crcavit ;  et  Patris,  qui  eum 
secundum  divinitatem  generavit.  Regnum  qnippe 
ejus  hoc  loco  vocatur  Ecciesia  fidelium.  Aliter  enim 
dicitur  regnum  ejus  sccundum  potoslalem  divini- 
tatis,  quia  ei  omnis  creatura  subjecta  est ;  et  aliler 
regnum  ejus  dicitur  Ecclesia  secundum  proprietatem 
fidei,  quae  in  illo  cst.  Nec  sic  arbitremur  eum  tn« 
diturum  hoc  rcgnum  Deo  ct  Palri,  ui  adimat  sibi. 


Ha!c  enim  vivificatio  propric  ad  electos  pertinet.  D  quia  ipso  simul  cum  Pairc  unus  cst  Deus.  Tradct 


Generalera  tainen  facict  Ciiristus  resurrectionem, 
ut,  sicut  in  Adam  omnes,  sive  jusli,  sive  injusti, 
moriunlur,  ita  et  in  Cliristo  omnes,  sive  credentes 
sive  difiidentes,  rcsurgant.  Non  tamcn  infidelcs  ita 
vivificabuntur  in  Christo,  ut  sint  in  membris  Chri- 
sti,  quia  nec  jusli  sic  moriuntur  in  Adam,  ut  sint 
in  niassa  percuntium  per  Adam.  Sed  ita  potius  vi- 
vificabuntur  infidcies  in  Christo,  id  est  in  potentia 
vel  jussu  Christi,  ut  sine  fine  vivant  ad  poenam. 
Elecii  autein  vivificabuntur  in  Christo,  id  est  in 
Chiisti  jusiitia,  quam  servaverunt,  ut  in  Christi 
corpore  quod  est  ecclcsia,  perenniter  vivant.  Quia 
fiicut  in  rcgno  mortis  nemo  sine  Adam,  ita  in 
regno  Cliristi  nemo  sine  Christo.  Omnes,  inquit, 


itaque  regnum  Deo  et  Patri,  non  se  iiide  scparato, 
nec  Spiritu  sancto,  quoniam  pcrducet  cre^lentes  ad 
regnum  ct  contcmplationem  Dci.  Ubi  csl  Onis  om* 
nium  bonorum,  et  rcquies  scmpitcrna,  et  gaudiam 
quod  non  auferetur.  Neque  enim  quacremus  aliud, 
cum  ad  illius  conlemplationcm  pcrvcnerimus,  quia 
nec  crit  quod  amplius  requiralur.  Aliler  cnim  did- 
tur  finis,  qui  pcrtinet  ad  consummationem,  atitcr 
qui  pcrtinet  ad  consumplionem.  Aliter  namqoe 
tela  finitur  texendo,  aliter  cibus  comcdendo.  Fuiis 
ergo  pcrtinens  ad  perfcctissimam  bonorum  omnium 
consummationem,  erit  cum  Christus  rcgiiupa  tradi- 
derit  Patri.  Non  quia  et  nunc  non  leneat  regnum 
Pater,  sed  ideo  dicitur  rcgnum  traditurus  PaUi, 


--p-, ,        ^....w..^.  ^.....w»,         .,.^»i..,  , -      -  -        o  -  --      •- 

vivificabuntur,  et  hoc  erit  omnibus  commune,  sed     quia  Palrem  regnare  monstvabit,  ut  pcr  spcciem 


difierent  inter  se  tamen,  quia  unusquisque  rcsurgct 
in  suo  ordine,  id  est  martyr  in  ordine  martyrum, 
virgo  in  ordine  virginum,  conjugatus  iii  ordine  con- 
Jugatorum,  sacerdos  in  ordine  saccrdotum.  Vel  in 
8U0  ordine,  id  est  in  suorum  meritorum  dignitate, 
ut  ciiam  plerisque  martyribus  praeferatur  egregius 
Yiitceniius,  ct  plcrisque  sacerdotibus  maguificus 
Martinus. 

c  Priinitiae  Christus.  Deinde  hi  qui  sunt  Christi, 
c  qui  in  adventu  ojus  crediderunt.  Deinde  finis, 
c  cuni  tradiderit  regnum  Deo  el  Patri,  cum  evacua- 
c  vcrit  omnem  principatum  et  poiestatem  et  virtu- 
c  tcm,  > 


manifestationemque  clarcscal,  quod  nune  a  fidcUbos 
creditur  et  ab  infidelibus  non  putatur.  Nuuc  cnim 
Christi  regnuin  pertinct  ad  humanitatem  ejus  pro» 
prie,  quia  modo  regnat  iii  nobis  dispcnsatione  sacra- 
men(i  sui  pcr  incarnationcro  al(|ue  passioncm«  Nam 
secunduro  id  quod  vcrburo  DA  cst  ipse,  tam  sine 
fine  quaro  sine  vilio  ct  sine  interroissioue  regniuQ 
ejus  est,  sicut  et  Pairis.  Secunduro  id  autemquod 
Ycrburo  caro  factuin  cst  (Joan,  i),  ca^pit  regnare  in 
credeiitibus  per  fidcin  incarnationis  suac.  Sed  tradet 
regnum  Palri,  id  cst  nutriios  fido  inearnationis  sn^ 
perducet  ad  speciem,  quia  xqualis  esl  Palri.  Re- 
gnum  tradct  Patri,  cum  pcr  id  regnabit  in  contcm- 


Omnes  resurgent,  quia  Christus  est  primitide  eo-  ^  plantibus  veritatem  quo  scqualis  cst  Patri,  et  per  se 


rum,  qui  primus  rcsiirrexit,  ut  fieret  causa  et  for- 
nia  et  signum  futurse  resurrcctionis  omniuro  :  sicut 
manipuli  qui  primo  colliguntur  et  primitiae  vocan- 
tur,  significant  totam  massaro  fore  colligendam. 
Ipse  quidem  jam  rcsurrexit,  queroadroodum  priroi- 
tia*  priroo  coliiguntur  et  ofleruntur,  sed  deinde,sicut 
rouUi'»*jdo  segetis  colligitur,  resurgent  hi  qui  sunt 
Christi,  noii  quidero  roodo  sed  in  adventu  ejus 
novissiroo.  Nam  si  caput  resurrexit,  neccsse  est  ut 
ci  membra  sequantur.  Ipsc  enim,  ut  diximus,  pri- 
mitio!  Christus  est,  id  est  primus  et  maximus  et 
pncccdens  ct  consecrans  cajtcros ;  et  deinde,  id  est 
post  euin  sunl  caileri  ui  uiiHus  digiii,  hi  qui  sunt 
nemhn  Cfmsti,  tfuiin  adventu  eju%  credideruni,  ev 


unigenitum  per  speciero  facict  videre  Palreiu.  Tra- 
det,  inquaro,  rcgnuro  Palri  a  fide  incaruationis  suae 
ad  opecicm  deitalis  pcrduccus  eos  qui  nunc  sibi 
credunt,  noii  ut  ipsc  amittat,  sed  ut  utcrque  se 
uiiuro  ad  fruendum  contcmplanlibus  pracbeat.  Tra- 
det  regnum  Patri,  cum  evacuerit  omnem  princtpalMM 
et  potestatem  et  virtutcm.  Unde  evacuabit,  nisi  humi- 
lilate  et  patiemia  et  infiimilaic?  Qxns  enim  prind- 
patus  non  evacuaiur,  cum  Filius  Dci  propterea 
regnat,  quia  eum  principes  sxculi  judicaYenint? 
Qu%  potcstas  non  cvacuatur,  cum  ille  per  quem  facia 
sunt  oninia,  proptcrea  regnat  iii  cre<lentilHi8«  quia 
ita  subjectus  fuit  poteslalibus,  ut  djccr^t  homiDi: 
i  ^Qw  Vv^Vm^  \iv  nic  potestatcm,  nisi  datom  Ciki 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAIILI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


082 


esset  ilesupcr  {Joan.  xix).  >  Qux  yirtiis  non  eTacua-  A  erit,  et  lunc  tradet  ipse  regnuni  Patri,  sicut  supra 


tur,  cum  ipse  per  qucm  coeli  solidati  sunt,  ideo  re- 
gnat  in  credentibus,  quia  usque  ad  crucem  mortem- 
que  infirmatus  est  {Pliilip,  ii).  Ua,regnante  Christo 
per  Hdem  in  his  qui  crcdunt,  evacuatur  omnis  prin- 
cipatus  et  potestas  el  virtus  creaturarum.  Quod  cuni 
plene  factuin  futTit,  tunc  tradei  ipse,  quemadmo- 
dum  diximus,  regnum  Patri,  id  Cht  promovebit 
fideles  ad  visionem  Patris,  ut  per  speciem  qua 
sequalis  esl  Palri,  cum  Patre  regnet  in  eis.  Vel  tunc 
evacuabit  omnem  principatum  et  potestatem  ei  vir- 
tutero,  manifestando  utique  regnum  Patris,  ut  om- 
nibus  nolum  sit  nullum  principum,  nullamque  po- 
testatum  et  virtulum,  sive  coeleslium,  sive  terre- 
strium,  per  se  habuisse  aliquid  principatus  vei  po- 


cxposuimus.  Vel  ita  :  Ipse  quidem  tradet  regnum 
Patri,  et  tunc  patebit  omnibus  eum  perenniter  re- 
gnare  cum  Patre.  Sed  interim  oportet  eum  regnare, 
donec  ponat  omnes  inimicos  suos  sub  pedibus  suis, 
id  est  oportet  regnum  ejus  in  tantum  manifestari, 
donec  omnes  inimici  ejus  ipsum  regnare  fateantur. 
Hoc  enim  intelligitur :  sub  pedibus  ejus  futuros  ini- 
micos.  Quod  si  de  justis  acceperimus,  ideo  dictum 
est,  inimicos,  quia  ex  injustis  justiiicantur,  et  ci 
credendo  subduntur.  De  injustis  autem  qui  ad  justo* 
rum  beatitudinem  futuram  non  pertinent,  sic  acci* 
piendum  est,  quoniam  et  ipsi  eum  regiiare,  ipsa 
regni  ejus  manifestatioiie  confusi,  fatebuiilur.  Ergo 
oportet  eum  regnare,  donec  ponat  omnes  inimicos 


testatis  aut  virtutis,  sed  ab  illo,  a  quo  sunt  omnia  ^  suos  sub  pedibus  suis,  non  ita  dictum  est,  quasi 

cum  posuerit,  non  sit  postea  regnaturus  ;  sed  opor- 
tet  eum,  inquit,  ad  tantam  evidentiaro  suum  regnum 
perducere,  donec  inimici  cjus  nullo  modo  audeant 
negare  quod  legnet.  Donec  pro  eo  positum  est,  ut 
non  amplius  inlclligas.  Quo  enim  amplius,  id  est 
ad  quem  majorcm  manifestationero  manifeslari 
polerit  regiHim  ejus,  nisi  quousque  omnes  inimici 
eum  regnare  fhteaulur?  Quando  cnim  manifestius 
erit  rcgnum  cjus,  quani  cum  clarucrit  omnibus 
Jniinicis;  et  inde  permanebit  in  xternum  (PsaL  lx). 
Oniites  inimici  ponenlur  sub  pcdibus.  Scd  novissi^ 
ine  inimica  deslruelur  mors  per  rcsurrectioiiem 
raortuorum.  Novissime,  id  est  post  omnia  dcstrue- 


non  soium  ut  sint,  sed  etiam  ut  ordinala  sint.  In 
illa  roanifestatione  nulli  spes  aliqua  reroanebil  in 
quoquaro  principe,  vel  in  quoquam  homine.  Qnod 
etiam  Proplieta  canit  :  <  Bonum  est  spcrare  iii 
Dominoquam  sperare  in  principibus  {Psal.  cxvn),  > 
ut  ista  mediiaiione  anima  jam  in  regno  Patris  as- 
surgat,  nec  cujusqnam  poteslatcm  praclcr  illuro 
magniCcans,  nec  de  sua  sibiipsi  perniciosissime 
blandiens.  Evacuabit  ergo  oronero  principaUiro  et 
omnem  poteslatem  alque  virtutem,  nt  nulli  Patrem 
iotuentiper  Filiumopus  sit,autlibeat  in  cujusquam 
creaturae  vel  in  sua  conquiescere  potestate.  Quan- 
diu  ergo  praBseiitls  vitae  conversatio  tenetur,  neces- 


sarios  hactenus  angelicos  principatus  et  potestates  ^  tur  mors,  ut  qui  resurrexerint,   aroplius   non  dis* 

solvanlur  :  i  Non  enim  erit  aliquid  quod  destrualur, 
posteaquam  morlale  hoc  induerit  iromorlalilatem. 
Tunc  destruetur  niors,  quae  est  nobis  inimica, 
qiiia  vitam  nobis  invidet,  Vere  iniroici  ponentur  sub 
pedibus  Christi  et  mors  ab  eo  destruetur,  quoniam, 
sicut  Scriptura  loquitur,  omnia  Pater  subjecit  sub 
pedibtts  ejus  {PsaL  iii),  id  est  ulctiam  mortem  de- 
struat.  Inter  alia  enim  quse  illi  subjecta  sunt,  constat 
quod  potestatem  super  moriuos  habeat.  Omnia  quae- 
cunque  sunt  in  universitate  tolius  crcaturae,  subjecit 
Pater  sub  pcdibus  ejus,  id  cst  sub  humilitate  huma- 
nitatis  ejus.  Quod  nondum  ex  toto  completuro  esse 
cernirous,  quoniam  inlidelesadhuc  dedignanlur  sub- 
jici  pedibus  ejus,   sed  in  fine,  velint  nolint,  subji- 


et  virtutes  habcmus,  per  quorum  dispensationem 
gubememur,  et  bona  operari  et  mala  superare 
possimus,  acvirtutibus  illuslremur.  Sed  ethomineg 
necesse  esl  ut  noLis  praesint,  sicut  pontillces  et  pre- 
sbyteri  ac  diaconcs,  el  sicut  reges  et  consules,  alii- 
que  principeF.  Scd  in  fiituro  sgccuIo  cvacuabunlur 
omiies  hujusmodi  praelaliones,  ubi  jam  nulla  carum 
nobls  erit  necessaria. 

c  Oportet  autem  illum  regnare,  donec  ponat  ini- 
c  micos  omnes  sub  pedibus  cjus  {Psat,  cix).  Novis- 
c  sime  autem  inimica  deslruetur  mors.  Omiiia 
c  enim  subjecit  subpedibus  ejus.  Cumautero  dicat, 
c  omnia  subjecla  sunt  ei,  sine  dubio  praeter  eum 
c  qui  subjecit  ei  omnia  {Psal,  viu).  Cum  autcm  sub- 


c  jecta  fuerint  illi   omnia,  tunc  et  ipse  Filius  sub-  9  cientur.  Sed  praeleritum  pro  futuro  ad  majorero  ccr- 


c  jectus  erit  illi  qui  subjccit  sibi  omnia,  ut  sit  Deus 
c  omnia  in  omnibus  {Ilebr.  11).  1 

•Dixi  quia  tradct  regnum  Patri,  id  est  perducet  cre- 
dentes  ad  suam  el  Patris  visionem  manifestam.  Sed 
interim  oporlel  illum  regnare  per  iidem  in  suis,  donec 
ffonat  omnes  inimicos  suos  sub  pcdibus  ejus.  Quod 
est  dicere.  Tnndiu  opus  est  ul  omnibus  valentibus 
acqualitatem  Palris  ac  Filii  perspicua  mentis  hice 
coutueri,  pcr  hoc  regnet  Christus,  quod  lales  cnpe- 
re  possunt,  ct  quod  pro  eis  proprie  suscepit,  id  esl 
incarnationis  humilitalcm  doncc  ponat  inimicos  suos 
Kub  pedibus  suis,  id  est  donec  omnis  superbia  sae- 
cubris  incarnationis  ejus  humililati  subdatur.  Quod 
quotidie  (it,  ei  in  finc  sa^culi  prorsus  completum 


titudincm  posuit  tam  Apostoliis  quam  et  propheta. 
Sed  cum  dicat  propheticus  scrmo,  quod  omnia  sub-^ 
jecta  sunt  et,  sine  dubio  dicit  non  soluin  bonos 
sibi  esse  subjectos,  sed  et  malos,  atque  univcrsa 
prccler  eum  Patrem  qui  subjecit  ei  omnia.  Tara 
late  eniin  intelligenda  est  haoc  sententia,  ut  nihil 
sil  quod  non  intelligatur  ei  subjectum,  pracler  ciiir 
qui  ei  universa  subjecic.  Solus  enim  Deus  excipituf 
ab  hac  subjectione.  Deus  enini  non  ei  subjectus  est, 
scd  ipse  Deo,  sccundum  quod  est  homo.  Quia  cum 
subjecta  ei  fuerint  omnta,  secundum  quod  haec  psal* 
rai  Scriptura  pracdixit,  tunc  etiam  ipse  Filius  in  ipsa 
prfclatione  erit  subjectus  ei  qui  sibi  snbjecit  omnia. 
Suf)j|cclus  crit  secundum  humaniiatem,  ne  quis  pa« 


m 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


W4 


Uret  hiimaitam  naturani  quani  assumpsU,  in  natu- ^  remissionem  peecatoram  per  hoc  coiiterrl »  ut  ii 


rani  divinitalis  commutandam ,  ut  fieret  aequalis 
Patri,  non  subjecta.  Non  autem  absurde  sic  inteili- 
gimus,  quod  et  ipse  subjectus  erit  illi  qui  ei  subjecit 
omnia,  ut  eum  non  soium  eaput  Ecclesiai,  sed  om- 
nes  cum  eo  sanctos  intclligamus  qui  sunt  unum  in 
Ghrigto,  unum  semen  Abrahae.sciiicet  universa  Ec- 
clesia  qusB  est  corpus  Christi  el  plenitudo  ejus.  Ac 
per  hoc  cum  omnia  Chrislo  subjecla  fuerint,  et  ca- 
piti  et  corpori,  erunl  sine  dubio  subjectii.  Nam  se^ 
cundum  id  quod  sinc  tempore  Deus  natus  est,  nibil 
unquam  potuit  ei  non  csse  subjectum.  Intelligimus 
ergo,  sicut  dictum  esr,  caput  cum  corpore  futurum 
Deo  subjectum;  subjectum  autem  secundum  con- 
templationem  sempiternae  veritatis  ad  obtinendam 


sorte  justorum  resurgeret.  Ac  si  dicat  Apostolus : 
Si  stulti  adeo  certi  sunt  de  resurrectione,   non  de* 
betis  vos  dubitare. 
i  Utquid  etnos  periclitamur  omni  horaT  Quoti- 

<  die  morior  propter  [al.  per]  vestram  gloriaiii«  fri* 

<  tres,  quam  habeo  in  Christo  Jesu  Domino  imira. 

<  Si  secundum  horainem  ad  bestias  pugnavl  Epbad 

<  {Act.  xix),  quid  mihi  prodest  si  mortoi  non  re- 

<  surgunt?  Manducemus  et  bibamus,cras  enim  ibo* 

<  riemur.  Nolite  seduci.  Corrumpunt  mores  baooi 

<  colloquia  mala.  Evigilate,  jusli,  et  nolite  peceare. 

<  Ignorantiam  enim  Dei  quidam  habent.  Ad  refe^ 

<  rentiam  vobis  loquor.  i 

Insipientes,  ut  dictum  est,baptizantur  pro  morteit 


beatitudinem,  nullo  motu  animi,  nulla  parie  corpo-  B  spe  resurrectionis.  Cnr  enim  hoc  facereni,  nisi  n- 


ris  resistente,tff  in  illa  vita  nemineamante  propriam 
potestatcm,  sit  Deus  omnia  in  omnibus,  Nunc  au- 
tem  quibusdam  membris  adhuc  repugnantibus,  vide<^ 
tur  caput  qiioque  non  esse  subjcctum.  Cum  autem 
omnia  membra  Deo  fuerint  lam  carne  quam  spiritu 
devote  subjecta  et  cohaerentia,  tunc  ipse  Filius  qui 
caput  eorum  est,  manifeste  cognoscelur  in  oninibus 
Deo  subjectus.  Et  tunc  erii  Deus  omnia  in  omnibus, 
id  est  qusecunque  ab  hominilms  honesle  desideran- 
tur  :  et  vita,  et  salus,  et  victus,  et  copia,  et  gloria, 
ct  honor,  et  pax,  et  omnia  bona.  Ipse  finis  erit  de- 
sideriorum  nostrorum,  quia  tunc  nihil  decrit  satie- 
tati  juslorum  desideriorum.  Hic  enim  fiiiem  supra 
coinmemoravit  Apostolus ,  cum  tolum  brcviter  pri- 


surrecluros  sperarent?  Et  utquid^  id  est  qaare,etiam 
nos  qui  sapientes  videmur,  periclitamur^  id  esi  peri* 
cula  propter  evangelicam  praedicationem  iocarri- 
mus,  omni  hora  id  est  semper,  nisi  quia  speramos 
futuram  resurrectionem  ?  Dicendo,  utquid  ei  aos 
periclitamur,  discernit  se  a  praedictis,  ostendeBS 
non  catholicos  esse  qui  pro  mortuis  baptizaniur.  Di- 
xi  quia  nos  praedicatores  OL-ini  hora  pericUlamnr. 
Et  ego  non  solum  pericula  pjtior,  sed  eiiam  marior 
quotidie,  id  est  tam  duras  [a/.  diras]  aflticiiones 
sustineo,  ac  si  spiritum  cxhalarero,  ei  hoc  Juo 
propter  vestram  gloriam^fra^.res,  quam  habeo  in  Ckri» 
sto  Jesu  Domino  nostro,  id  e^t  pergloriam  remunera* 
tionis,  qqam  apud  Deuin  haI)eo  pro  labore  in  vobis 


mo  vellet  concludere,  dcinde  quasi  membratim  ex*  ^  expenso.  Quodenimdiciturproptervestramgloria 


plicare  et  cxponere.  Et  venit  ad  hoc  ut  in  ultimo 
diceret,  quia  Deus  crii  omnia  in  omnibus.  Nihil 
cniin  amplius  quseremus,  postquam  ad  hanc  bono- 
rum  omnium  pleniiudinem  perveniemus.  Ad  hunc 
fidcm  debcmus  tendere  per  omuia  quae  nunc  agi- 
mus.  Scquitur  : 
<  Alioquin  quid  facient  qui  baptizantur  pro  mor- 

<  tuis,  si  omiuno  mortui  non  resurgunt?  Utquid  ei 

<  baptizanlur  pro  illis  ?  i 

Supra  dictum  est  quia  resurget  unusquisqiie  in 
suo  ordine.  Alioquin,  id  est  si  non  resurrexerint, 
quid  facient,  id  est  quid  proficient  illi  qui  baptitan^ 
tur  pro  mortuis  amicis  suis,  $i  omnino  mortui  non 


juratio  est.  Propter  vestram  gloriam  quam  habeo 
in  Christo,  id  est  per  gloriam  quam  acquisiiione  ve- 
slrae  salutis  ita  sum  certus  in  Cliristo  me  habita- 
rum,  ac  si  jam  tenerem  illam.  Propter  hanc  glo- 
riam  juro  me  quotidie  mori  spe  resurreciionis  ;  ne 
mihi  credere  duliitelis.  Amplius  quidcm  boc  esi 
quam  i  Est  est,  Non  non  (Matth.  v;  Jacob,  y);  »  al 
ideo  a  malo  est,  sed  infirmitatis  et  increduIitaUs  ve- 
strae,  qui  non  aliter  movcmini  ad  fidem.  £t  itenim 
dico,  quia  si  secundum  hominem,  id  est  rationabiU-' 
ier  pugnavi  ad  bestias  Ephesi  {Act.  xix),  id  esi  con- 
tra  Demetrium  et  eaeteros  bestiales,  qui  cum  eo 
movebant  adversum  me  seditionem  populi  propter 


resurgunt  ?  id  est  quam  utiUlatem  per  baptismum  ^  idolum   Dianae,   cujus  culturam  destrucbam,  ^t^ 


conferent  eis,  si  nuUatenus  sunt  ,resurrecturi?  Vt- 
quidet  baplizantur  pro  i7/is,  si  non  resurrexerint, 
cum  peccata  baptismo  non  remiltantur  nisi  causa 
futurae  resurrectionis?  Fucrunt  quidam  imperiti, 
qui  pro  aniicis  suis  qui  sine  baptisino  defuncti  fue- 
rant,  baptizabaniur,  putantes  illis  prodcsse.  Nec  fa- 
ctuin  illorum  probat  Aposlolus,  sed  fixam  fidem  in 
resurrectione  ostendit.  In  tantum  enim  ratam  et 
slabilem  vult  ostendcre  resurrectionem,  ut  exem- 
pluin  det  eorum,  qui  tam  sccuri  erant  de  illa ,  ut 
etiam  pro  morluis  baptizarentur,  si  quem  fortc  luors 
pracvcnissel,  timcntcs  ne  aut  male  resurgcrct,  aut 
omniuo  non  resiirgeret,  qui  baptizatus  non  luerat, 
el  unius  nomine  mortui  tingebatur,   aeslimans  iUi 


mihi  prodest  sic  pugnasse,  si  morlui  non  resurgunt? 
Naro  proptcr  spem  resurrectionis  pugnavi  contra 
eos,  id  est  expugnavi  errores  corum,  oflferens  me 
bestiali  eorum  furori  sine  metu  mortis.  Ipsl  enim 
eranl  bestisB,  id  est  bestiales,  quia  bruto  sensu  de-> 
diii  eranl  ventri,  ct  iii  tcrrcna  proiii,  nuUam  aliam 
vitam  credciites  fore  post  istam,  et  bestiali  rabie 
saevientescontrame  pro  idoli  defensione.  Sed  ego 
viriUter  pugnavi  ut  miles  Chrisli,  desiruens  errores 
Ulorum;  et  hoc  feci  secundum  hoininem,  id  est  lo- 
qucns  et  agens  ut  homo,  id  est  ut  creatura  raiiona- 
lis,  duro  ostenderem  non  esse  rationabile  ui,  con* 
tcmpto  Crcatore,  colerelur  crcatura,  vd,  conlempta 
percnni  vita,diligcrctur  tcmporalis  vila.  Sic  pugna- 


M5 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  LN  EPIST.  I  AD  COa. 


m 


▼I  sccundum  hominem,  id  est  disputaYl,  et  besliali-  A  resumite  fidei  constaniiam  et  vigilantiam,  ne  peui- 


ter  fremenlibus  me  obtuli  secundum  rationem.  Et 
quid  mihi  valet  jta  periculis  pugnasse,  si  non  resur* 
rexero,  ut  in  carne  gaudcam  in  qua  pro  Deo  mule- 
stias  pertuli  ?  Si  ergo  mortui  non  resurgunt,  quid 
ultra  carnem  afOigeremus  in  praesenii  vita?NoQ 
amplius  jam  studeamus  abstinentis ,  sed  hixuriae  et 
ventri  Untum  simus  dediti  velut  bruta  animalia, 
dicentes  :  Manducemuset bibamus  (I$a.  xxii),  id est 
carnem  deliciis  nutriamus,  quia  crat^  id  est  cito 
moriemur,  et  in  nihilum  redigemur.  Talia  suade- 
bant  Coriiithiis  pseudoapostoli,  ut  scilicet  per  difG- 
dentiam  rcsurreclionis  attraherent  cos  ad  satisfa- 
ciendum  carni,  quatenus  et  ipsi  licenter  salisface- 
rent  sibi  cum  illis.  Ideo  volebant  ut  putarent  hanc 


tus  amittatis  justitiam.  Yos,justi,evigiiale,  ne  a  pec- 
catoribus  seducamini.  Evigilate  in  fide  resurrectio- 
nis  et  cautela  provid»  circumspectioui8,e(  nolite  pec- 
carCf  id  est  nolite  ventri  et  voluputibus,  more  ju- 
mentorum,  servire,  quasi  post  hanc  vitam  non  spe- 
rctis  aliam,  ut  corruptores  mentium  suadent,  di- 
centes  :  Manducemu$  et  bibamu$^  cra$  emm  morte- 
mur.  Et  debetis  evigilare,  ne  verbis  stuitorum  illi- 
ciamini  ad  peccandum.  Nam  quidam  habent  ign&^ 
rantiam  Dei^  id  est  ignorant  propositum  Dei  de 
resurreciione  mortuorum,  et  ideo  suadent  vobis,  ut 
iu  pnesenti  vita  porcorum  more  vivatis,  nihil  ultra 
sperantes.  Et  hoc,  quod  ipsi  Deum  ac  propositum 
ejus  ignorant,  loquor  vobis  ad  reverentiam^  id  est  ad 


solam  esse  vitam,quam  cum  pecoribus  habemus  ^  verecundiam  vobis  inculiendam,  qui   tam  imprn- 


coinmuneiR,  post  morteni  vero  finiri  tolum  homi- 
nem,  nec  esse  ullam  spem  yiise  ulterius  roelioris. 
Unde  subjungit  Apostolus  :  Nolite  $educi^  id  est 
nolite  vcrbis  stuUorum  a  recto  tramite  semoveri , 
qui  dcsperatione  resurrectionis  cupiunt  vos  carnis 
Yoluptatibus  mancipari.  Et  ideo  vitate  colloquia 
eorum  ,  quonfam  coUoquia  mala  corrumpunt  bono$ 
mores. AssiduiUs  enim  pravi  colloquii  vitiatmentem, 
et  idcirco  viunda  est,  maxime  ab  infirmis.  Sic  enim 
Yerba  proximorum  audiendo  quotidie  sumimus  in 
mente,  sicut  flando  et  respirando  aerem  trahimus 
corpore.Etsicul  malus  aer  assiduoflatu  tractus  inficit 
corpus,  sic  perversa   locutio  assidue  audiu  infir- 


dentes  estis,  ut  crederetis  eis  qui,  per  ignorantiam 
Dei,  stulta  docent.  Ad  reverentiam  loquor  hoc  vo- 
bis,  ut  amodo  vereamini  acquiescere  iliis,  et  pudeat 
credere  ignaris. 

c  Sed  dicet  aliquis  :  Quomodo  resurgent  mortui  ? 
€  Quali  auiem  corpore  venient?  Insipiens  tj,  quod 
c^seminas,  non  vivificatur,  uisi  prius  monatur.  Et 
c  quod  seminas,  non  corpus  quod  futurum  est 
c  seminas,  sed  nudum  granum,  utpuu  iritici  aut 
c  alicujus  caeteroruiu.  Dcus  autem  dat  ilii  cor> 
c  pus  sicut  vult,  et  unicuique  semiuuA  prepriun. 
c  corpus.  I 

Hactenus  resurrectionem  Apostolus  per  rationes 


mantium   inficit  auimum ,  ut  Ubescat  delectatione  p  probavit,  modo  per  ipsam  rerum  naturam  posse  ficri 


pravi  operis  et  assiduitate  iniqui  sermonis.  lu  cor* 
rumpebant  falsi  apostoli  suis  confabulationibus 
nienlcs  iiiiirmantium  Corinlhiorum ,  dum  dicerent 
utjumenu  moriluros  homim^s,  nec  ulterius  sur- 
rccturos  ;  ideoque  suaderent  manducare  et  bibere, 
ac  voluptatcs  carnis  explere.  Dum  enim  negarent 
aliam  esse  viiam ,  negabant  et  malis  poenam  et  bo- 
nis  gioriam  fore  tribuendam.  Et  dum  supplicia  ma- 
lorum  gaudiaque  bonorum  negarent,  impellebant  ad 
quaecunquc  vitia  quae  sunt  hnic  vitae  delecubilia,  et 
t>mne  bonum  propositum  menlis  evertebant.  Tali- 
bns  et  innumeris  aliis  modis  corrumpunt  mores 
bonos  colloquia  mala.  Idcirco  ab  infirmis  viUri  so- 
cicUs  malorum  debet,  ne  dum  corrigi  non  valent. 


ostendit.  Quasi  dicat  :  Certum  est  cx  supra  dictis 
rationibus,  quia  resurrectio  mortuonm  erit.  Sed  la- 
men  dicet  mihi  forsiUn  atiqui$  .'Huomodo  resurgent 
mortuVf  Quasi  fieri  per  naturam  iion  possit.  Quo- 
modo  resurgent,  id  est  quomodo  potest  fieri  ut  re- 
surgant.  Yel  quomodo  resurgent,  id  est  quis  erit 
modus  resurgentium  ?  Sed  si  hoc  erit  ut  resurgant, 
quali  corpore  venient  ad  vium,  id  est  ponderoso 
anlevi;  moruli,  an  immortali?  Quasi  dicat  :  Non 
poterit  aliud  esse  quam  nunc,  id  est  passibile  ei 
mortale.  Huic  quaestioui  respondens  Apostolus,  ad- 
hibet  documenU  seminum,  et  dicit :  0  tu  insipiens^ 
qui  sapientiam  mysterii  hujus  ignoras,  illud  quod  tu 
in  agro  semina$  non  vivificatur,\d  est  vegetatur,nt<t 


ad  imiutioncm  trahant,  ct  cum  ipsi  a  sua  malitia  ^.  priu$  moriatur^  id  est  putrescat.  Vivunt  enim  herbae 

^^ A^...  ..— ;     -!!.•      -^_* ■:        A..^_:_«         .m.^^^.^^  _. l.— _.^         _^..        _^_       Aa^SxAakBM         AArl       «VA*       vimilllotAtVk 


non  muUnt,  eos  qui  sibi  conjuncti  fuerint,  perver 
tant.  Noiandum  quia  de  Menandri  comoBdia  versum 
hunc  iambicum  Apostolus  sumpsit : 

Corrumpunt  mores  bonos  colloquia  maia^ 
Nolitc,  inquit,  seduci  ab  his  qui  bonos  mores  suis 
confabulationibus  corrumpcre  sludent,  sed  potius 
cvigilate,  id  cst  lorporis  ct  ncgligentiae  soinnum  ex« 
cutitc,  et  mcntis  oculos  ad  aspecium  vcri  luininis 
aperite,  nt  mcnte  vigilcs  silis,  ne  circumventione 
pravi  seiisus  capti,  et  a  fide  abducti ,  depraveinini 
.  non  credcndo  resurreotionem.  Evigilale  contra  se- 
ductores,  qui  vobis  insidiantur.  Evigilate,ju$ti,  id 
estquifidejuslificaticsUs,  ct  in  ea  parumper  ob- 
dormistis,  dum  de  resurrectione  dubitare  coepistis. 


et  arbores,  non  per  animam,  sed  per  viridiutem. 
Cum  animali  homiue  non  legis  auctoritate  dispiiut, 
quam  si  reciperet,  non  erraret;  sed  physica  ratione, 
de  qua  sibi  blanditur,  ut  non  credat  resurgere  reso« 
luU  et  emortua  corpora.  Ostendit  enim  mortua 
rursum  ad  viUm  reparari  multiplicius,  ut  confun- 
datur  error  humanus.  Tu,  inquit,  qui  te  sapicntem 
putas,  dum  per  muiidi  sapientiam  asseris,  morluos 
non  posse  resurgere,  audi  ex  rebus  inuiidi,  unde 
tua  sapienlia  probetur  insipieutia.  Nam  semen  quod 
in  agri  cultura  seminas,  non  vivificatur  nisi  prius 
moriatur.  Sicethumanum  corpus  nonfit  immorta- 
liter  vivens,  nisi  prius  moriatur  et  in  terram  rever- 
tatur,  ut  scmcn  quod  scritur.  Si  enim  granuro  se 


087 


IIERVEI  BUR(;iDOLENSIS  MONACHl 


m 


nilnatuiD  prius  nece»sano  putrescit  ct  solvitur  iu  A  aut  resurgant,  et  qnia  Cliristus  ccelestis  esl,  ez  e» 


temTn,ut  postca  vlviflcetur  ct  crescat,  tunc  corpus 
humaDum  postquam  fuerit  mortuum  et  putrefactum, 
simili  ratione  vivificabitur.  Ecce  liabes  quomodo 
resurgent  mortui,  et  nunc  audi  quali  corpore  ve- 
nient.  Quia  quod  tu  seminaSf  non  $eminas  corpus 
quod  futurum  est,  id  est  non  seminas  herbam  vel 
stipulam  et  multiplicia  in  palcis  tegumcnta  grano- 
rum,  »ed  nudum  granum^  quod  postea  cum  culmo 
et  foliis  nascitur,  et  spicam  profert  cum  muitis  gra- 
nis  virentibus.  Nudum  palca  granum  seroinas,  ut 
puta  tritici  aut  alicujus  cwterorum  sominum.  Sed 
Deus  dat  ilti  grano  postea  corpus  sicul  ipse  vuU^  id 
est  traducit  iilud  in  spicam  magnam,  et  In  grana 
multa  non  nuda,  sed  vestita  paleis  et  aristis.  Etnon 
omnibus  granis  dat  idem  corpus  sed  unicuique  semi- 
num  dat  proprium,  ut  tritico  trilici  et  milio  milii.  Si 
erg«)  Deus  potest  adducere  quod  non  erat  in  nudo 
BOiiiine,  multo  magis  potest  reparare  quod  in  ho- 
mikiis  erat  corpore.  Si  enim  nudum  granum  scmi- 
natur,  et  Dci  nutu  quodammodo  elementorum  mi- 
nisterio  vestitum  resurgit,  miilta  secum  habens  in- 
crementa  utilitatis  humanae,  cur  non  credibile  sit 
Dei  virtute  mortuum  homincm  posse  resurgcre  me- 
liorata  substantia,  non  numero  multiplicatiim?  Nam 
sicut  grano  uniuscujusque  seminis  dat  Deus  pro- 
prium  et  novum  corpus  sic  unicuique  reddet  ho- 
mini  proprium  corpus,  renovatum.  Tali  ergo  cor- 
pore  resurgentes  venient,  id  est  ejusdem  substantiae, 


coelestia  corpora  dicuiitur ;  ex  Adam  vero,  quia  ler- 
restris  est,  terrestria  corpora  nuncupantur.  Sicat 
autem  sol  et  luiia  vel  stctla,  cum  sint  unius  naturae, 
diflerunt  tamen  in  claritate,  ita  et  homines^cum  siDt 
unius  generis,  merito  dissimiles  erunt  io  gloria. 
Nunc  enim  de  solis  eleciis  sermo  est,  qoos  ▼irtotes, 
uon  pcccata  facienl  esse  diversos.  Aliter  enim  ibl 
lucebit  virginitas,  aliter  ibi  lucebit  castilas  conja- 
galis,  aliter  ibi  lucebit  sancta  viduitas.  DiYcrsae  ia-  • 
cebnnt,  sed  omnes  ibi  erunt.  Splendor  dispar,  eat* 
lum  commune.  Etsi  alius  clectoruni  ci^  alio  fortior, 
alius  alio  sapientior,  alius  alio  justior,  alius  alio 
sanctior,  in  domo  Patris  mei  mansioiies  multae  sunt, 
unusquisque  mansioncm  pro  suo  accepturus  est 
mcrito  (Joan,  xiv).  Tanqnam  stoltae  eiiim  sandi 
diversas  mansiones  divcrsae  claritalis  tanquam  in 
ca;Io  sortiuntur  in  regno,  sed  propter  unum  deua- 
rium  nullus  seporatur  a  regno.  Atque  ita  Dens 
erit  omnia  in  omnibus,  ui  quonium  Deus  cbaritas 
est,  per  charitatem  fiat  ut  quod  habent  singuli,  com- 
mune  sit  omnibus.  Sic  enim  quisque  etiam  ipse  ba« 
bet,  cum  amat  in  altero  quod  ipse  non  habet.  Nod 
erit  itaquealiqua  invidia  imparis  claritaliSy  quoDiam 
regnabit  in  omnibus  unitas  charitatis.  Hinc  jam 
venit  Apostolus  ad  illud  quod  communiler  ba- 
bet  oitanis  caro  quae  ad  vitam  resurgit  aeternam,  et 
dicit : 

c  Seminatur  iii  corruptione,  surget  iii  incomi* 


sed  mclioratae  et  innovatae  corpus  suum   recipiet  ^  c  ptione;seniinatur  in  ignobilitate,surget  in  gloria; 


unusquisque.  Jam  vero  quod  Apostolus  subjungit, 
ad  diflerentiam  pertinet  resurgentium,  propter  di- 
versas  glorias  fidelium  atque  sanctorum. 

c  Non  omnis  caro,  eadem  caro ;  sed  alia  liomi- 
c  num,  alia  pecorum,  alia  volucrum,  alia  autem 
c  piscium.  Et  corpora  coelestia,etcorpora  terrestria. 
c  Sod  alia  quidem  coelestium  gloria,  alia  aulem 
<  torrestrium.  Alia  claritas  solis,  alia  claritas  lunae, 
c  ei  alia  clarilas  slellarum.  Stellaenim  a  stella  difiert 
«  iii  claritate,  sic  et  resurrectio  mortiiorum.  > 

In  oiniiibus  his  iste  sensus  est :  Sed  genera  car- 
nis,cum  cuncta  sint  mortalia,  difieruiil  tamen  inter 
se  pro  diversitaiibus  animantium;  et  si  corpora, 
cuni  omnia  visibilia  sint,  diflerunt  tamen  pro  di- 


seminatur  in  linfirmitate,  surget  in  virtute; 
c  minatur  corpus  animale,  surgel  corpus  spiri* 
c  tiiale.  > 

Seminare  est  sepelire ,  quia  sicut  triticum  tegitar 
in  agro  ut  resurgat  innovatum,  sic  corpus  defuncti 
in  sepulcro  ponitur  ut  inde  resurgat  melioratuiiki 
Seminalur  ergo  in  corrupiione^  id  est  sepelitur  eor<- 
pus  hominis  corruptibile :  sed  surget  in  incorruptuH 
ne,  id  est  surget  incorruptibile,  quia  jam  corrumpi 
non  poterit.  Vel  in  creatioiie  poiest  seminatio  hxc 
intelligi.  Seminatur  in  corruplione,  surget  in  iD« 
corruptione,  id  est  quamvis  horoo  ex  quo  concipi* 
tur,  usque  ad  dissolutioncro  sit  in  corruptione,  ta- 
men  surget  in  incorrupliouc,  seminatur  in  ignobili" 


versitatibus  loconim  :  unde  alia  coclestiuin  gloria  D  tate^  id  est  scpelitur  in  vilitate  ct  abjcctione,  ut  foe- 


est,  alia  terrcstrium ;  et  si  in  locis  subliinibus  cum 
sint  cuncta  coelestia,  dificrunt  in  se  claritates  lumi^ 
num,  non  mirum  est  quod  in  resurrectionc  mortuo- 
rum  dislabit  gloria  meritorum.  Qucmadmodum  ergo 
cx  una  impcnsa  diversoruro  animantiuro  una  caro 
est,  ita  et  unius  carnis  homines  diversi  erunt  ex 
digiiilate,  cum  resurrexcrint,  ut  talis  unusquisque 
appareat,  qualis  meriti  fiierit.  Nec  solum  cxiro  di 
versorum  animantium  difiert  inlcr  se,  scd  etiam 
corpora  terrestria  differunt  a  coelesiibus  stdcruiu 
corporibus.  Et  qui  tam  lucida  fecit  corpora  cleinen- 
torum,  cur  non  pneclara  faciat  corpora  juslorum? 
Ver  significationem  autem  ca*Iestia  suiit  corD<'i'a 
ifsurgentium,  tcrrcslria  vcro  priusqiiaro  niorianiiir 


tcat  et  vcrroibus  scatcat;  sed  surget  ingloria^  id  est 
gloriosuro  el  luciduro.  Quid  eniro  ignobilius  carne 
mortua  ?  Vcl  quid  interini  csl  gloriosius  ea  resur- 
gcnte,  et  incorruptelam  percipiente?  seminatur  in 
infirmitate^  id  est  sicut  granuro  scroinis  commcnda- 
tur  terroi  inibecillum  ct  debilo,  scd  surget  in  rirtut§ 
fortitudinis  angelicx.  Et  quiJ  per  singula  dcscri* 
berem  scminatur  corpus  animale,  id  est  qiiod  cibis 
sustentatiir,  ct  ad  uiiirouro  ab  anima  dissolvitur,  ut 
corpora  csetcroruro  animaiiuro,  sed  surget  eorpui 
spiritualcy  id  cst  nullis  arnncnlis  indigens,  ab  anima 
scparari  jaro  non  valcns.  Resiirgcnt  ergo  sauctoruni 
corpora  sine  ullo  vitio,  siiie  iiUa  deformitate,  sin« 
iilln  corriiptione,  oiicro,  difiicultate.  |n  r|uibu$  tan« 


«89  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ^  IN  EPIST.  1  AD  GOR.  m 

ta  factliias,  quanta  felicilas  erit.  Propler  quod  et  A  nem  et  corruptionem,  qnae  quolidie  ci1>d  rellcitur 

et  postea  separata  aniniantis  compago  dissolvitar , 


spiritalia  dicta  sunt,  cum  procul  dubio  corpora  sint 
futura,  non  spiritus.  Sed  sicutnunc  corpus  animale 
dicitur,  quod  tamen  non  animal  cst,  ita  tunc  corpus 
spiritale  erit,  corpus  tamen  non  spiritus  erit.  Ob 
hoc  enim  dicitur,  quia  seminatur  corpus  animalc, 
surget  autem  corpus  spirilale,  quoniam  tanta  erit 
concordia  tunc  carnis  ct  spiritus,  viviiicanle  spiritu 
sine  sustentaculi  alicujus  indigentia  subditam  car- 
nem,  ut  nihil  nobis  repugnet  ex  nobis ;  sed  sicut 
foris  nominem,  ila  nec  intus  nosipsos  patiamur  ini- 
inicos.  Sicut  cnira  spiritus  carni  servicns,  non  in- 
congrue  carnalis ;  iia  caro  spiritui  serviens,  rccte 
appellatur  spiritalis.  Non  quia  in  spiritu  couverte<- 
tur,sed  quia  spirituisumniaetmirabiliobtemperandi 
facilitate  subdetur,  usque  ad  implendam  immortali- 
tatis  indissolubilis  securissimam  voluntatem,  omni 
molestiae  sensu  atque  omni  corruptibilitato  et  tar- 
dita'x  detracta,  omni  fragilitate  ac  labe  terrena  in 
ceelestem  puritatem  ac  stabilitatcm  mutata  atque 
conversa,  ui  coelesli  habitationi  conveniat. 

<  Si  est  corpus  animale,  est  et  spirituale,  sicut 

<  scriptum  esi :  Factus  est  primus  homo  Adam  in 

<  animam  vivenlem,  novissimus  Adam  in  spiritiim 

<  vivificantcm  (Gen,  ii).  Sed  non  prius  quod  spiri- 

<  tuale  est,  sed  quod  animale  est,  deinde  quod  spiri- 

<  tuale.  Primus  homode  terra,  terrenus;  secundas 

<  homo  de  coelo,  coeleslis.  Qualis  terrenus,  tales  et 

<  terreni  :  et  qualis  ccelestis,  tales  et  ccelestes.  Igi- 

<  lur  sicut  portavimus  imaginem  terreni,  portemus 

<  etimaginemcoelestis.  lIocautemdico,fratres,qaia 

<  caro  et  sanguis  regnum  Dei  possidere  non  pos- 

<  sunt,  neque  corruptio  incorruptelam  possidebit.  i 
Vere,  inquit,surget  corpus  spiritaie,  quia  si  modo 

corpus  est  animale,  est  et  sptrUa/e,  id  est  constat 
esse  quandoque  spirilalc,  sicut  enim  animales  su- 
mus,  quia  pater  noster  carnalis  Adam  faotus 
est  in  animam  viventem  ;  sic  erimus  in  resurre« 
ctione  spiritalcs ,  quia  Pater  noster  spiritalis  Ghri- 
stus,  factus  est  in  resurrectione  sua  in  spiri- 
lum  vivificantem.  Quod  sic  exponit,  sicut  tcri-^ 
pium  est  in  Genesi,  sciiicet  nos  esse  animalcs, 
ab  animali  patre  dcscendentes.  Factus  est  primus 
homo  Adam  in  animam  viventem^  id  est,  in  animam 


spiritale  autem  corpus,  quod  jam  cum  spiritu  im- 
mortale  est.  Factus  est  primus  Adam  in  animara 
Tiventem,  novissimus  Adam  in  spiritum  vivificau- 
lem.  Sive  intelligatur  primus  Adam,  qui  de  pulvere 
ante  formatusest;  novissimus  autem  Adam,  qui  de 
virgine  procreatus  est,  sivc  in  unoquoque  homine 
utrumque  compleatur,  ut  primus  Adam  sit  homo  in 
corpore  mortali,  novissimus  Adam  idem  ipsc  in  cor- 
pore  immortali;  umen  inter  animam  viventem  et 
spiritum  vivificantem  hoc  interesse  voluit,  ut  illic 
sit  corpus  animale,  hic  spiritale.  Anima  quippe  iu 
corpore  animali  vivit  quidem,sed  non  vivificat  usque 
ad  auferendam  corruptionem ;  in  corpore  vero  spi- 
B  ritali,  quoniam  perfecte  adha^rens  Domino  uiius 
spiritus  est,  sic  vivificat,  ut  spiritale  corpus  efii- 
ciat,  absumens  omnem  corruptionem,  nullam  me- 
tuens  separationem.  Proinde  sequitur  :  Sed  nori 
prius  quod  ipirituale  est^  sed  quod  animale,  deinde 
quod  spirituale,  Prius  enim  est  animale  corpus,  quale 
habuit  primus  Adam,  quamvis  non  moriturum,  si 
non  peccasset ;  quale  nunc  habemus  nos  hactenus 
ejus  mutata  vitiataque  natura ,  quale  in  illo  postea- 
quam  peccavit,  effectum  est ;  unde  habet  jam  mo* 
riendi  necessitatem,  quale  pro  nobis  etiam  Ghristus 
primitus  habere  dignatus  est,  non  necessitate,  sed 
potestate.  Postea  vero  est  spiritale  corpus  quale  jam 
praecessit  in  Ghristo  lanquam  in  capite  nostro,  se- 
cuturum  est  autem  in  membris  ejus  ultima  resurre- 
ctione  mortuorum.  Nam  primus  homo  de  terra  ter» 
renusy  etc.  Sed  merito  quseritur  cur  Ghristus  dica- 
tur  homo  secundus  post  tot  homines,  aut  cur  Adam 
jiovissimus,  tam  multis  post  ipsnm  generationibus 
succedentibus,  cum  et  secundus  non  possit  esse  post 
multos,  et  novissimus  dici  non  debeat  post  quem 
multi.  Ralio  hic  non  carnis,  sed  operationis  cst  in- 
tuenda.  Quam  Apostolus  non  humanis  sensibus  e^- 
plicat,  dum  et  Adam  veterem  et  Dominum  Ghristura 
ad  primitias  rerum  bonarum  malarumque  revocat 
ac  reducit,  duas  formas  vitales  collocaus  in  duobus, 
ut  primus  Adam  habeatur,  quisquis  per  vestigia 
ejus  erroris  incesserit ;  postrcmus  autem  ille,  qui 
Dominum  fuerit  imitatus.  Interim  iiovissimus  de 


poteuiem  vivere  tantum  pcr  sustentamenta  ciboruni,  D  primo  cx  co  dicitur  Dominus,  quod  usque  ad  ipsuin 


non  vivificantcm.  Ilis  Moysi  verbis  addit  Apostolus  : 
NovissimusAdam  factus  est  in  spiritum  vivi/icantem^ 
id  est  Gliristus  in  spiritum  qui  ita  vivificaret  corpus, 
II t  ultra  non  egerct  aliqua  ciborura  sustentatione, 
nec  esset  solubiie.  Vel  quasi  a  relativis  probat  csse 
corpus  spirilale.  Si  est,  inquit,  corpus  animale,  est 
et  spiriiuale.  Gum  enim  dicitur  corpus,  frustra  ad- 
ditur  animale,  nisi  sit  et  aliud  splrituale,  ad  cujus 
discrepanliain  dicatur  animalc.  Et  quia  sit  animale, 
probat.  per  Gcnesim,  quoniam  factus  est  primus 
Jioino  in  animam  viventem.  Dictum  cst  etiam  de 
aniiualibus  :  <  Producat  terra  animam  viventein 
(Gen.  i).  »  IntcIIigitur  ergo  corpus  animale  dici  si- 
mile  ca^teris  animalibus  propier  mortis  dissolutio- 


mors  ab  illo  primo  inventa  descendit,  quod  usq«ie 
ad  cruccm  Doraini  pristini  hominis  potestatero  te- 
nuit,  quam  postremus  Domiiius  dum  per  mortem 
expungit,  obliterat.  Et  ideo  morti  novissiinus,  non 
saluti,  qui  solus  chirographum  quod  ex  protoplasto 
pcr  omnes  generationes  haereditario  jure  veniebat, 
ut  moriendo  solvit,  sic  moriendo  delevit.  Primus 
homo  factus  de  terra^  id  est  de  limoteme,  fuit  terre^ 
nus.  Qui  tamen  non  propter  carnem,  sed  propter 
peccatum  dicitur  terrenus,  quia  cum  jam  reus  esset 
factus,  et  mortis  supplicio  destinatus,  audivit  : 
<  Tcrra  es,  et  in  torram  ibis  (Gen.  iii),  i  Mcundns 
homo  de  caloy  coelestis,  quia  Filius  Dei  venit  ad  car- 
ncm,  qua  suscepta,  et  homo  cxlerius  ficrct,  ct  Dcus 


m 

taterius  permaneret. 


IIERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  M 

Non  eniiD  cecidii  propler  se,  A  tradicil  in  eo  quod  ait :  Caro  et  sauguis  refnam  Dd 


8ed  desccndit  propter  nos;  et  sine  peccato  carnem 
assumpsit,  in  qua  resurrectionem  ostenderet  nostrae 
carnis.  Nam  qualis  terrenus^  tales  el  terreni;  etqua- 
iis  calestis,  tales  et  coelestes.  Quid  esl :  Qualis  terre- 
nus,  tales  et  terreni,  nisi  mortaies  ex  morlali  ?  Et 
quid  est,  quaiis  coelcstis,  taies  et  coelesies,  nisi  im- 
mortales  per  immortalem  ?  Illud  per  Adam,  hoc  per 
Christum.  Dominus  enim  ad  Iioc  terrenus  factus 
est,  cum  esset  coeiestis,  ut  eos  qui  terreni  erant, 
faceret  coelestes.  Hoc  est,  ideo  ex  immortali  morta- 
lis  factus  est  assumendo  servi  (ormam,  non  Domini 
mulando  naturam,  irapertiondo  Dominicam  graiiam, 
non  perpetiendo  servilem  injuriam.  Qualis  terrcnus, 
tales  et  terreni,  id  est  omnes  morituri.  Et  qualis 
coelestis,  tales  et  coelestes,  id  esl  omnes  resurre- 
cturi.  Jam  enim  coeleslis  resurrexit.  Et  quandoqui- 
dem  terreni  sunt  similes  terreno,  ct  coelestes  coele- 
Sti,  igitur  sicut  portavimus  imaginem  terreni,  porte- 
mus  et  imaginem  cceUstis,  id  est  sicut  imitati  sumus 
terrenum,  imitemur  coelcstem.  Imaginem  terreni 
hominis  induimus  propagatione  praevaricationis  et 
Diortis,  quam  noltis  intulit  generatio ;  imaginem  vero 
coelestis  hominisinduimusgratia  indulgentiae  viU)et]ue 
pe  petuse,  quam  nohis  per  Christum  prxstat  rege- 
neralio.  Unus  enim  generat  in  mortem,  alius  in  sa- 
lutem.  Per  Christum,  inquam,  renovamur,  qui  homo 
coelestis  appellalur,  quia  de  coelo  venit  in  terram, 
ut  teirenae  mortalitatls  corpore  vestiretur,  quod  coe- 


non  possidebunt,  quia  per  carnem  et  sangainen 
ventrem  et  libidinem,  id  est  opera  carnis,  qii«  ibi 
omnino  non  erunl,  significat.  Noletiat  enim  ad  eoi 
hoc  aeililicari,  ut  arbitrarentur  se  talia  facluros  in 
regno  coelorum,  qualia  Gunt  in  hac  vita  in  com- 
ptionibus  manducandi  et  bibendi,  uxores  ducendi, 
filios  generandi.Non  autem  ipsam  caruem  «iixit  abo- 
lendam  ,  quia  corporis  resurrectioue  facta  a  cno- 
ctis  passionibus  liberati,  aelerna  vita  cum  ineflabili 
clarilate  atque  stabilitate  sine  corruptione  fruemur. 
In  illa  ilaque  coelestis  regni  gloria  caro  secuudum 
naluram  eril,  scd  secuiidum  passionis  desideria  noa 
erit,  quia,  devicto  mortis  aculco,  in  aetenia  incorm- 
ptione  regnabit.  Et  ideo  quisquis  ad  hauc  desiderat 
incorruplionis  gloriam  pervenire,festinet  nunc  opera 
corruptionis  deponere,  etcoelcstis  Iiominis  imaginem 
•anote  vivendo  portare. 

c  Ecce  mysterium  vobis  dico  :  Orones  quidem  re- 

surgemus,  sed  non  omnes  immutabimur,  in  mo- 

niento,  in  ictu  oculi,  in  novissima  tuba.  Canei 

enim  luba,  et  mortui  resurgent  incorrupti,  et  nos 

immutabimur.  Oportct  enim  corruptibile  hoc  in- 

duere  incorruptionem,  et  mortaie  hoc  indaere 

immortalitatem.  i 

Dixi,  quia  caro  et  sanguis  regnum  Dci  non  possi- 

debunt,  cum  tamen  pr:edicem  carnis   resuri-ectiO' 

nem.   Et  ecce  dico  vobis  inde  mysterium^  id  est  ar- 

canum  quoddam,  quod  multis  cst  occultum,  in  qao 


lesti  immortalitaie  vestirct.  Alii  vero  propterea  di-  q  possitis  inlelligere  quomodo  caro  non  erit,  et  caro 


cantur  ca^Icsles,  quia  fiunt  per  gratiam  membra  ejus, 
ut  cum.iilis  sit  unusChristus  velut  caputet  corpus. 
Porterous  ergo  iroaginem  hujus  coelestis  hominis 
interim  corde  et  morihiis  atque  digna  operalione, 
postca  vero  in  resurrectione  mortuorum  eliam  cor- 
pore.  Quod  non  fni3tia  monoo,  sed  ideo  dico  hoc, 
0  fratres  !  scilicet  ut  portemus  imaginem  coelestis, 
quia  caro  et  sanguis,  id  est  corruptio  vitiorum  et 
mortalitatis,  regnum  Dei  possidere  non  possunt.  Caro 
ct  sanguis  regnuni  Dei  iion  possidebunt,  quia  non 
erit  ibi  corruptio  et  mortaliias  carnis  et  sanguinis. 
Secundum  has  enim  qualitates,  hoc  loco  nuncupan- 
tur  caro  et  sanguis.  Nam  caro  secundum  substan- 
tiam  de  qua  dicium  est  :  <  Spiritus  carnem  et  ossa 


erit,  quae  regnum  Dei  possidebit.  Muoriipcov  enim 
Graecc  dicitur,  eo  quod  secrctam  et  reconditam  ha- 
beat  reposilionem.  Mysteriuni  est  qnod  dico,  id  eit 
oliscurum  et  latens,  quia  infideles  hoc  ignorant.  Hoc 
scilicet  mysterium  dico,  quia  omnes  quidem  tam  boiii 
quam  mali  resurgemuSf  vel  (sicut  in  Graecis  codici- 
bus  legitur)  dormiemus,  id  est  nioriemur ;  sed  noM 
omnes  immutabimur  ad  gloriam,  qiiia  soli  boni  im- 
mutabimur.  Et  ideo  iiatura  nostrae  camis  tunc 
idonea  Het  ut  possideat  regnum  Dei,  quia  a  tem- 
pore  illius  immulalionis  aiigelic?e,  non  jam  caro 
erit  et  sanguis,  sed  solummodo  corpus  lucidura  ei 
spiritale.  Omnes  dormienius  in  somno  inortis,  ct 
resurgemus.   Resurgere  cnim  proprie  dicitur,  qui 


non  habet,  sicut  me  videtis  habere  {Luc.   xxiv),  >  D  prius  dormicndo  cecidit.   Sed  quomodo  omnes  dor- 


possidebit  rcgnuni  Dei ;  caro  autcm  secundum  cor- 
ruplionem  ciiin  intelii};ilur,  non  possidebil.  IIoc 
enim  declaratur,  cum  protinus  additur,  neque  cor- 
ruptio  incorruptelam  possidebit.  Uxc  enim  repetitio 
praedictoram  verborum  est  expositio,  ul  quo<l  di- 
ctum  e<it  caro  et  sanguis,  iiiteiligamus  corruptionein, 
non  substaiitiam  cariiis;  et  quod*dictuni  csl  regnum 
Dei,  intcl.i^ainus  ii.ci)rruptelam  patriue  cueh'stis  : 
atque  ita  niliil  aliud  dictuni  putemus,  caro  ct  san- 
guis  regnuin  Dci  non  possidebunt;  quam  si  dicere- 
tur,  corruptio  incorruptelam  non  possidebit,  id  est 
corruptio  cariiis  et  sanguinis  in  illius  regni  incor^ 
niptela  non  erit,  propter  immutationem  scilicet  in- 
corruplionis.  Ei  ideo  non  carnis  resurrecioni  con- 


miemus  vel  resurgemus,  si  tam  roulti  quos  in  cor* 
pore  inventurus  est  Chrislus,  non  dormieiit  nec  re- 
surgent  ?  Si  ergo  sanclos  qui  reperieiitur  Cbristo 
veniente  viventes,  eique  obviam  rapientur,  credide- 
rimus  in  eodcm  raplii  de  morlalibus  corporibus 
exituros,  et  ad  eadtin  mox  immortalia  redituros, 
nullas  in  his  verbis  palieniur  angustias,  ubi  nunc 
dicilur,  oinnes  resurgeinus  vel  orones  dormieraus, 
sive  ubi  diclum  est,  lu  quod  seniinas,  non  viviUca- 
tur  nisi  prius  rooriatur,  quia  nec  iili  per  imiiiortali- 
tatem  vivilicabuntur,  nisi  quanilibet  paululum  Ca- 
men  ante  moriantur.  Ac  per  hoc  ct  a  resurrectione 
non  erunt  alieni,  quia  dormitione  praecedent  qaai»- 
vis  brcvissima,  non  tamen  uUa.  Onines  ergo  \ 


993 


COMMExNT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


994 


gemiis,  quiciinquc  naturam  in  nobis  humanam  ha-  A  dicaiur ;  novissinio  autem,  id  est  septimo  angelo 


bemus ;  sed  tamen  non  omnes  iramutabimur,  quia 
resurrectio  quidem  communis  est  omnium,  sed  im- 
mutatio  ad  gloriam  et  impassibiiilatem  proprie  ju« 
Btorum  est.  Resurgcmus  omncs,  et  hoc  tiet  in  mo- 
mento  sive  in  aiomo,  id  cst  in  puncto  tcroporis  quod 
dividi  non  potest,  in  ictu  onili,  id  est  in  summa  ce- 
leritate,  in  novissima  tubay  id  est  in  novissimo  signo 
quod  dabitur  ut  ista  compleantur.  Ad  osteudendam 
Dei  omnipotentiara  hoc  dicitur  contra  illos,  quibus 
Impossibile  videbatur,  ut  mortuorum  corpora  ex 
antiquis  cincribus  repararentur  et  reviviscerent. 
Tanta  cnim  celeritate  tict  resurreclio,  ut  vivi  quos 
in  corporibus  suis  consummationis  tempus  invene- 
rlt,  mortuos  de  pulvere  resurgentes  pneveiiire  non 


luba  canente,  mortui  suscitantur.  Quos  scilieet  an- 
gelos  plurimi  doctorum  senserunt  esse  praedicato- 
res  in  septem  statibus  ecciesiae,  et  novissimum  an- 
gelum  eos  pranlicatores,  qui  in  carne  reperientur 
venientc  Domino ;  et  ob  hoe  in  voce  eorum  mor- 
tuos  suscitari,  quae  intelligitur  novissima  tuba, 
quia  post  illam  non  audietur  vox  prxdicantium.  Tere 
in  novissima  tuba  fict  resurreitio.  Canet  enim  tu- 
ba,  et  mortui  resurgenl  incorrupti^  et  nos  immu- 
tabimur,  Mortui  resurgent,  id  est  omnes  dcfuncti. 
Vel  nomine  mortuorum  inteiliguntur  peccatores, 
et  noft  qui  ad  glonam  pertinemus,  immutabimur. 
Quando  dicit :  Nos,  alium  se  et  eos  qui  secum  sunt, 
praeter  mortuos  esse   significat.  Mortui  resurgent 


i^aleant ;  ncc  alii  primi  et  alii  novissimi  resurgent,  ^  incorrupli,  etPaulusac  consortes  ejus  immutabun- 

tur.  Reprobienim  non  commutabuntur  in  illam  in- 
corrupteiam,  quae  nec  doloris  incorriiptionem  pati 
potest.  Illa  namque  fidelium  est  atque  sanctorum. 
Isli  I  vero  perpetua  corruptione  cruciabunlur,  quia 
ignis  eorum  non  exstinguetur,  et  vermis  corum  non 
morietur  {ha.  lxvi;  Marc.  ix).  >  Quid  sibi  ergo 
vult  ista  distinctio  :  Mortui  resurgcnt  incorriipti,  et 
nos  immutabimur,  nisi  qitia  omnes  incorrupti  re- 
surgent,  sed  ex  his  justi  etiam  immutabuntur  in  il- 
lam  incorruptelam,  cui  omnino  nulla  possit  nocere 
corruptio?  Ac  per  hoc  quod  in  eain  commutabun- 
tur,  incorrupti  quidem  resurgent  integritate  mem- 
brorom,  sed  tamen  corrumpcndi  dolore  pcenarum. 


sed  omnes  simul  in  momento,  ut  mirabilior  sit  re- 
surrectio.  Et  quia  in  rooinento  est  aliqua  morula 
quaravis  brevissiroa,  idco  additur,  in  ictu  oculi,  quia 
scilicet  tanta  velocitate  transcurril,  ut  pene  sensuni 
videntis  effugiat.  lctus  enim  oculi  est,  non  quo  pal- 
pebram  moventes  claudimus  oculum  vel  aperimus, 
sed  emissio  radiorum  ad  aliquid  videndum.  Qui  di- 
citur  ictus,  quia  cito  icit  visa.  Mox  enim  ut  aperue- 
ris  oculum,  emittitur  radius  tuus,  uon  dico  ad  pa- 
rietem  proximum,  sed  ad  montem  longe  distantem  : 
nec  dico  ad  montem,  qui  idco  proximus  videtur 
quoniam  in  terra  est,  sed  ad  solem,  ad  lunam,  ad 
sidera,  quae  tam  magno  intervalio  distant  a  terra. 


Si  enim  ciausis  oculis  faciem  contra  solem  ponas,  p  Habebunt  quippe   incorniptionem  carnis,  in  qiia 


nonne  mox  ut  eos  aperueris,  ibi  potius  aciem  tuam 
le  invenisse,  quam  illuc  eam  perduxisse  putabis,  ita 
ut  nec  ipsi  oculi  prius  aperti  fuisse  videantur,  quam 
illo  quo  intenderaiit,  pervenisse?  Ut  ergo  radius 
oculorum  tuorum  non  citius  pervenit  ad  propin- 
qciora,  ct  tardius  ad  longinquiora,  sed  utraque  in- 
tervalla  parili  celeritate  conjungit,  ila  cum  in  ictu 
octili  lit  rcsurrectio  roortuorum.  Omnipotentiae  Dei 
et  inefiabili  nutui  tam  facile  est  quaeque  reccntia, 
quam  diuturno  tenipore  dilapsa,  cadavera,  susci* 
tare.  Tubae  autem  nomine  aliquod  evideutissimum 
et  praeciarissimum  signum  vult  Apostolus  intelligi, 
quam  vocem  arcbangeli  et  tubam  Dei  alio  loco  dicit 
(/  Thess.  iv),  quae  et  vox  Filii  Dei  in  Evangelio  dici- 


doleant,  nou  in  qua  moriantur.  Alioquin  et  illi  do- 
lores  finirentur.  Ad  hoc  enim  resurgent  incorrupti, 
ut  possint  aeterna  sustinere  supplicia.  Incorruptio 
itaque  propterea  comraunis  est  oraniuin,  quia  in  ea 
miserabiliores  erunt  peccatores  ut  ad  tormenta  pcr- 
petui  sint,  et  immortali  atque  incorruptibili  corpore 
solvantur.  Dcilla  vero  comrautationc  justorura  cum 
dixisset:  et  nos  immutabimur^  tanquain  quacrereraus 
quomodo  istud  fiat,  vel  qualis  illa  cominutatio  fu- 
tura  sit,  adjungit:  Oportet  enim  corruptibite  hoc^  etc. 
Ubi  manifeste  docet  idipsum  corpus  quidem  resur- 
gere  quod  sepultum  est,  sed  mutare  gloriam,  nop 
naturam.  Quaudo  enim  dicit  hoc,  videtur  qtiodam- 
modo  duobus  digitulis  comprehensom  corpus  osten- 


tur  iJoan,  v),  quam  audient  omnes  qui  in  monumen-  D  dere.  Hoc  in  quo  nascimur ;  hoc,  in  quo  roorimur ; 


tis  sunt,  et  procedent;  itaque  dangor  lubae  aut  vocis 
indicat  magnitudinem,  juxta  quod  scriptum  est  : 
•  Quasi  tuba  exalta  vocem  tuam  (Isa,  lviii),  »  aut 
aperlara  omnium  resurrcctioneni,  secondum  quod 
diriiur  :  c  Cura  facis  eleeraosynam,  noli  tuba  canere 
ante  te  (Matth,  vi),  >  id  est  abscondite  fac  miscri- 
cordiara  et  in  secrcto,  ne  videaris  de  alterius  mise- 
ria  gtoriari.  Scd  quaerendum  cur  ad  novissimam 
tubam  mortui  dicanlur  surrccturi.  Neque  enim  no- 
vissiina  diceretur,  nisi  aliarum  prapcedentium  re- 
spectu.  In  Apocalypsi  Joannis  (Apoc,  vni,  ix,  x,  xi) 
scptcm  angcli  describunlur  cum  lubis,  et  clangente 
primo  eorum  ac  sccundo  et  tertio  quartoque  et 
quinto  alque  sexto,  quid  per  singulos  actum  sit.  in- 


hoc,  quod  timent  recipere  qui  puniendi  sunt.  Nos^ 
inquit,  immutabimur ;  quia  oportet,  id  est  neccsse 
est,  hoc  fieri,  quia  bene  servivimus  et  quia  Deus 
proraisil,  oportct  boc  corruptibile  corpus  induere 
velut  ornamentum  incorruptioncm^  ut  ultra  non  esu- 
riat.vel  aliquatenus  laedatur ;  et  mortale  hoc  in- 
duere  imraortalitatem,  ut  ultra  non  dissolvatur. 
Vel  ad  id  quod  dixerat :  Mortui  resurgeht  incorrupti^ 
intulit  :  Oportet  corriiplibile  hoc  induere  incorruptio- 
nem;  ad  id  vero  quod  subdiderat,  et  nos  immutabi- 
mur  adjecit  :  Et  mortale  hoc  oportet  induere  immor" 
taiitatem.  Aliud  est  enim  immortalitas,  aliud  incor- 
ruptio,  sicut  et  aliud  mortale,  et  aliud  corruptibile. 
Quidqiiid  enira   mortale  est,  comiptibile  est ;  scd 


909  IICRVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  «OM 

€  Si  auiem  venerit  Tiinoilieus,  videle  ul  sine  ti-  A  gloria,  sed  in  charitaU.  Nam  quidquld  sinediiri- 


f  more  sit  apud  vos.  Opus  enim  Domini  operatur 
c  sicut  et  ego.  Ne  quis  ergo  itlum  spernat.  Dedu- 
fc  cite  autero  iilum  in  pace»  ut  veniat  ad  me.  Exspe- 
ctocnim'illum  cum  fratribus.  i 

Qnamvis  ea  prsedicaret  Timotbeus  quse  ab  Apo^ 
stolo  acceperat,  tamcn  quia  non  erat  auctoritalis 
ejusdem,  commendat  illum  Apostolus,  ne  forte  ab 
bis  qui  dissentiebant  in  plebe,  non  ut  erat  dignus 
rccipcretur ,  et  perstrepentibus  eis,  nasceretur  illi 
limor,  nihilque  proficcret  adveiitus  illius  saluli  eo- 
rum.  Possent  enim  et  gcntiles  excitari  ad  seditio- 
iiom  discordia  plebis,  accepta  occasione  irruendi  in 
Timolheum.  Ideo  ne  spernat  eum  aliquis,  inquit, 
qnoniam  opu$  Dei  operatur  sicut  el  ego,  ut  scilicet 


in  ea  auctoritate  accipiatur  qua  et  apostolus,  erat  ^  c 


tatc  agitur,  nihil  est,  quamvis  esse  bonum  valde  Ti« 
deatur.  Cum  dicit  omnia,  satis  ostendit  etiaiB 
ipsas  correptiones,  quas  asperas  et  amaras  aes- 
tiunt  qui  corripiuntur,  cum  cbaritate  esse  CacieB-^ 
das. 

f  Obsecro  autem  vos,  fratres,  nosUs 
c  Stephanse  et  Fortunati  et  Achaicii  quoniam  i 
f  primitiae  Achaiac,  et  in  ministerium 
c  ordinaverunt  seipsos,  ut  et  vos  subditi  sitis  ejus- 
c  modi  et  omni  cooperanti  et  laboninti»  Gaodee 
c  autem  in  praesentia  Stephanae  et  Fortunali  el 
c  Achaici,  quoiiiam  id  quod  vobis  deerat,  ipsi  top- 
c  pleverunt.  Refecerunt  enim  et  meum  spiri- 
c   tiim  et  vestrum.  Cognoscite  ergo  qui  ejusmodl 


sont.  I 


enim  et  ipsc  episcopus.  Quem  tanti  meriti  esse  de- 
clarat,  iit  non  solum  inter  eos  honorandum  illum 
pr;ecipiat,  scd  etiam  cum  prolicisci  pararet,  dedu- 
cendiim  cuin  obsequio  ut  apostolum  Domini. 
Tam  enim  necessarium  eum  ostendit,  ut  eliam 
ipse  illum  cispectaret  cum  fratribus  propter  evan- 
gclium  Christi. 

c  De  Apolio  autem  fratre  vobis  notum  facio, 
c  quoniam  multum  rogavi  eum  ut  venirct  ad  vos 
c  cum  fratribus;  et  utique  non  fuit  voluntas  ejus 
c  ut  nunc  veuiret,  veuict  autem  cum  ei  vacuum 
c  fuerit.  > 

Ilic  ApoIIo  ex  Judaeis  erat,  Alexandrinus  natione, 
doctus  in  lege  et  eloquentissimus,  atque  Corinlhio- 
rum  episcopus  (Act.  xviii) ;  sed  propter  disscnsiones 
corum  reccsserat  a  Corintho.  Quem  dicit  Apostolus 
redire  noluisse,  significans  in  hoc  culpam  eorum, 
ut,  hoc  audientes,  rcspuerent  falsos  apostolos,  et 
paci  studerent,  quatcnus  mererentur  ut  ad  eos  suus 
antistes  rcverteretur.  I Jeoque  de  Timotheo  dixerat : 
ViJetc  ut  sine  timorc  sit  apud  vos,quia  aliquimissi 
noii  bene  fuerant  suscepti ;  ac  per  hoc  non  ventu- 
rum  Apollo,  nisi  concordes  ficrcnt.  iVoit  fuit^  inquit, 
ejus  voluntas  vel  Dei  til  ruiic  veniret  dum  tales  estis; 
sed  veniet  cum  ei  tempus  vacuum  fuerit,  id  est  quan- 
do  vos  a  pseudoapostolis  et  disscnsionibus  sic  va- 
cuos  invenerit,  utaudiendae  praedicationi  ejus  vacare 
veiitis ,  vel  quaiido  ab  his  quae  nunc  facit,  exoccu- 
patus  fiierit.  0 

f  Vigilate  et  state  in  fide,  viriliter  agite  et  con- 
c  fortamiiii.  Omiiia  cnim  Vestra  in  charitate  fiant.  > 

Ut  Apollo  gralanter  ad  vos  veniat,  vigilatef  id 
est  nieiitis  oculos  ad  diaboli  aslutias  praecaven- 
das  aperito,  ne  vcl  ab  iinmundis  spiritibus,  vel  a 
falsis  pracJicaloribusdccipiamini.  State  in  /ide,  id  cst 
Lc  cedalis  \e\  psendomagistris  vel  gentilibus,  qui 
lidem  vostrain  iiiipiignare  satagunt,  et  vos  ab  ejus 
aice  peilere.  Yirililer  [al.  viritim]  agite,  id  est  nolite 
<!issolvi,  nolite  \igorem  pcrdere,  nolite  efTeminari, 
sed  viriliter  bona  facile,  et  mala  tolerate,  et  con- 
fortamini,  id  est  seniper  robusliorcs  efDciamini  ut 
sil  in  vestra  virtule  profectus.  Et  omnia  vestra  fiant 
coa  in  dissensionc  vcl  ira  vt  I  cupiditate  saccularis 


Monui  ut  oinnia  vcstra  opera  in  charitate  fiaoL 
Sed  nunc  obsecro  ut  subHili  sitis  eis  qui  sunt  talet, 
qualis  esldomtis  Stephanne  et  Fortunati.  Nostisemm 
domum  Slephana  et  Fortunati  et  Achaici^  quia  sunt 
primiiice  Achaioe ,  id  est  primi  credidcnint  exhis 
qui  sunt  in  Achaia ,  nam  et  Corinthii  sunt  Aeha'cf, 
et  ordinaverunt  seipsos  in  ministerium  sanctorum^ 
id  cst  ut  calcata  avaritia,  saiptis  de  laboribus  suis 
ministrarent  necessaria,  et  maxime  praedicatoribus. 
Obsecro  vos  ut  subditi  sitis  operariis  ejusmodi,  et 
omnt  cooperanti,  id  est  cum  talibus  operanti,  et 
iaboranti.  Vos  talibus  estote  subditi.  Sed  ego  in 
pra!sentia  Slephance  et  Fortunati  et  Achaici  gaudeo, 
C  vcl  quia  praesentes  sunt  apud  vos,  et  in  illis  po- 
testis  magnuro  habere  profectum,  vel  quia  mihi  ve- 
nerunt  pro  vobis  ministrarc.  Quoniam  id  gvecl  es 
vobis  deeratf  ipsi  suppleverunt,  id  est  ministravemnt 
mihi  quod  vos  noii  fccistis.  Refecerunt  enim  ei  meum 
spiritum  mihi  ministrando  nccessaria,  et  veetrum 
quibus  apostolum  scrvavcrunt.  Refecerunt  spiritnni 
meum,  pro  mea  laetitia;  refecerunt  vestrum,  po 
charitate  pro  vobis  exhibita.  Ergo  cognoscite,  id  est 
diligite  et  bonortte  cos  qui  ejusmodi  sunl. 

i  Salutant  vos  omncs  ecclesise  Asiae.  Salurant 
c  vos  in  Domino  multum  Aquila  cl  Prisca  cum  do- 
c  mcstica  ecclesia,  apud  quos  et  hospitor.  Saluunt 
f  vos  omnes  fratres*  Salutate  invicem  in  osculo 
f  sancto.  Salutatio  mea  manu  Pauli.  > 

Salutant,  inquit,  vos  omnes  ecciesice  Asiee,  Ac  si 
dicat  :  Qiiod  cgo  scribo,  oinnes  desiderant.  Per  hoc 
etiam  commonet  cos,  ut  sludcant  illis  fieri  similes 
a  quibus  salulaiitur.  Aquila  et  Prisca  sunt  maritos 
et  uxor,  qui  in  Actibus  apostolorum  leguntur 
(Act.  VIII).  Domesticu  eorum  cccleiiaf  congregatio 
fratcrnitalis  apud  cos  mancns.  Eiant  enim  hospita- 
les.  Osculuni  vcro  sanctum,  signum  pacis  esL  In 
quo  ut  iiivicem  sibi  adha;reanl,  sublata  discMrdia, 
inonet  ut  casta  et  pacilica  sint  oscula,  quae  in  ec- 
clesiis  dantur,  ct  siniulala^non  sint.  Dehinc  se  ia 
hac  epislola  subscripsisse  osteinlit,  dicens  :  SaUt^ 
tio  mea  manu  Pauli,  utindubitanter  sciantc 
ejus  esse.  Sequitur  r 


OMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  iN  EPIST.  II  AD  COU. 


I«0t 


€  Sl  ^iiU  non  amat  Dbminuin  nestrum  Jesum  A  completus  est ;  et  sic  ad  daronationem  sil  ei  iecun*> 


f  Christum,  sii  anathcma  maranatha.  > 

Amatores,  inquit,  Christi  salulo.  Sctl  st  qtti$  nQu 
ammt  Dominum  nottrum  Jesum  Chnstum,  $it  ana- 
ihema,  id  esi  alienatusa  Dco.  Analhema  quippe 
aUenatio  tcI  alieHatms  interpretatiir.  Sdcumium  Au- 
gustinum,  anathema  dicitur  condemnatus,  marana^ 
iha^  id  est  doncc  Dominus  redeat.  Excommunicat 
ereia  Apostoius  eum,  qui  non  amat  Christum,  usque 
%d  dtcm  judicii,  quo  ipse  reddet  unicuique  quod 
justum  fuerit  reddere  (Matth.  xyi  ;  Rom.  ii),  ut  tuiic 
81  Chrislo  placuerit,  communionem  qui  anathema- 
tlzalas  fuerat  re<*Jpiat.  lUeronymus  autem  sic  aic  : 
liaranatha  magis  Syrum  est  quam  llebraeum,  ta- 
foetsi  ex  conlinio  utrarumque  linguarum  aliquid  el 
llebneuin  sonet;  ct  interpretalur,  DomiHH$  noster 
venit.  Ut  sit  sensus  :  Si  quis  non  amat  Dominum 
iiostnim  Jesum  Chrislum,  sit  anathema.  Et  illo 
romplcto,  deinceps  iiiferatur  Dominus  nostsr  venit. 
Uuodsuperfluum  sit  adversus  cumodiis  pertinacil>us 
vcUe  Goutenderc,  qucm  vcnisse  jam  consteL  Si  qui$ 
iion  amut^  ctc,  ac  si  dicatur  :  Si  quis  iion  diligit  Do- 
uiinum  Jesum,  non  sit  ei  utilis  adventus  ejus  qui  jara 


dus,  qui  adhuc  futurus  est. 

f  Gratia  Doniiui  nostri  Jcsu  Gliristi  vobiscum. 
ff  Charitus  mca  cum  oinnibus  vobis  in  Christo 
€  Jesn.  Ainen.  > 

Sit  vobiscuro  seroper  gratia  Cbristi,  sine  cujus 
auxilio  subsistcre  non  potestis,  nec  aliquid  boni  fa- 
ccre  {Joan,  xv).  Propter  iilos  qui  dissensioni  stu- 
dentes  Christum  non  amabaiit,  dictum  est :  Si  quis 
uon  amat  Oominum  nostruro  Jcsum  Chrigtuin ,  sic 
auatlieina.  Qui  enim  dicebant,  ego  sum  Pauli,  cgo 
autero  Apolhi,  ego  vero  Cephe,  non  amabant  Chri- 
stum,  quia  non  Christo,  sed  hominibus  gloriam 
dabant.  Quia  ergo  non  in  honiinibus,  sed  in  Chri* 
sto  spes  omnis  ponen.la  esL  Gratia,  inquil,  Domiiii 
l^  nosiri  Jesu  Christi  sit  vobiscum,  Et  addil  :  Charitas 
mea  cum  omnibus  vobis  inChrisio^  id  esi  oa  cliari- 
tate  vos  inviccin  in  Christo  diliglte,  qua  ege  vos 
diligo.  In  Christo  Jesu  vos  diligite  cxemplo  mei, 
non  in  amore  soicuii.  Ddnde  subjungit,  Amen,  quod 
interpretatur,  vere  ^c /ideliter  dicla  esse  coiilir- 
mentur.  Ainen  quippe  oroniom  coniiimaiio  cst  pray 
cedeiitium. 


IN   EPISTOLAM   II   AD  CORINTHIOS, 


ARGUMENTUM.  C 

^icns  Apostolus  epistoiaro  profecisse,  quam  Co- 
rinlhiis  miserat,  aliam  cis  itcTum  scribit  ad  exhor- 
tandam  ol)cditionem  eorum,  el  nngit  contumaciam 
nonnuUorum  qui  emendari  nolu^ant.  In  hoc  tamen 
flnimo  revelatus,  quod  ea  quae  ad  ecclesiasticam  or- 
dinationem  pertinent,  audierat  esse  correcta,  ccrtus 
deincepb  quia  et  vitia  eorum  paulatim  corrigeren- 
lur,  practerea  quia  ex  parte  magna  esse  coeperant 
obedienles.  Qui  cniro  ea  qu»  ad  iidem  et  ad  eccle- 
siasticuin  ordinem  pertinent  eroendaverant,  certam 
spem  de  se  dabaut,  quia  et  mores  atque  conversa* 
tionem  essent  emendaturi.  Proptcr  quod  ct  festinan- 
ter  scripsil  eis  Apostolus,  ut  contristati  ex  correptio- 
ne  prioris  epistol»,  in  hac  consoiationem  accipc- 
reiit,  el  cresceret  in  eis  friictus  poeniteniiffi,  quatc-  D 
niis  videntes  jam  placere  se  el  cui  displicuerant, 
prompliores  lierent  circa  bonos  aclus.  Et  haec  prin- 
cipalis  hujus  epistoiae  causa  csL  QtiiJam  tamen 
corum,  ut  dictum  est,  noluerant  corrigi,  scd  dele- 
ctaiione  peccatorum  irretiti,  et  a  falsis  apostolis  de- 
pravatl,  postposito  vcritatis  Apostolo,  ipsis  falsis, 
«postolis  obcdiebant.  Unde  magister  egrcgiits  ut 
eos  aconsecutucoruradeni  pseudopraeJicatorum  re- 
voret«  muUis  modis  osiendit  crrorem  et  decepiioneni 
faltacise  eorum,  ui  nullam  amplius  in  eis  fiduc.aiii 
habeant,  nec  dolosis  pra»dtcationibus  fidem  adhi- 
beant,  quos  vident  ad  pemiciem  anlmaniro  ten- 
dcre.  ProDtcr  quod  et  scipsum  multifarie  coromen- 
Patrol.  CLXXXI. 


dat,  ut  cognoscentes  cujus  auctoritatis  aique  di- 
gniutls  ipse  sit,  libcnter  cjus  doctrinam  susci- 
piant,  et  sic  ad  salutem  aniinarum  suarum  per- 
veniant.  Praecipit  qnoquc  fmuicatorcm  correptum 
recipi.  Notat  etiam  eos  in  cleemosynii  parcos.  Qura 
vero  pro  quorumdam  peccatis  iii  epistola  superiori 
doctorcs  coruni  praecipue  corripuerat,  et  multiim 
fuerant  contristaii,  nunc  cos  consolatur,  suom  cis 
propoiieus  excmplum ,  et  doccns  non  debere  im- 
j>aiieiiter  ferre,  quod  pro  alioruro  salute  suiit  coi- 
lepti,  curo  ipsepro  aliena  salute  per  culis  et  rooru 
quotidie  siibjaccret.  Sed  et  de  tribuialionibus  quas 
patiebaiitur,  consoiatur  eos  excmplo  suarum  tribu- 
lationum,  quas  multo  graviores  susiiiiebaL  Sempcr 
ctiaro  vel  principaliter  vcl  secundario  videtur  inlcn- 
dere  revocare  a  pscudoapostolis  illam  pa.tcm  ple- 
bis,  quae  adbuc  iUos  sequebatur. 

CAPUT  PRIMUM. 
I  Paulus  Apostoius  Jesu  Christi  per  yoluntttera 
c  Dei ,  et  Tiinothcus  frater  £cciesiae  Dei,  quae  csi 
I  Coriiitbi,  cum  omnibus  sanctis  qui  sunt  in  nni- 

<  versa  Achaia*  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Paint 

<  iiostro  et  Domino  Jesu  Chrisio.  i 

Quasi  dicaiur :  Yos  Coriniiiii  mihl  debeiis  obe* 
dire,  ei  falws  apostoios  respuere,  quia  sum  Pauius 
aposioius  Jesu  Ckrisii,  id  esi  mirabiiis  legatas  Sal- 
vatoris  Regis.  llle  Rex  qni  solus  in  «lernum  salvai, 
misit  me,  at  vos  ad  eum  ducerem,  ut  regnarei  itt 
vobis,  et  v03  salvaret.  Ideoque  libentfr  niihi  delN>> 


1003 


IIERVEI  BLUGIDOrENSlS  MONACIII 


iOii 


lit»  olucmperarc.  Apostolus  Christi  suin,  non  usur-  A  >pse  in  his  omuibus  gloriatur,  et  iode  benedkil 

palive,  sed  per  voluntatem  Dei  Patris,'id  est  a  Christo 

fonstitutus  suni  apostolus  pcr  voluntatem  Patris, 

sicut  ipsc  Chris!us  ail :  c  Quoniam  qux  placita  sunt 

ei,  facio  scmpor  {Joan.  viii).  i  Dei  autem  volunta^ 

tbm  justam  ct  rationabilem  manifestum  est  esse.  Ac 

per  hoc    rationabiliter  ct   juste  dicor  apostolus, 

quem  per  voluntatem  Patris  ad  vos  misit  Filius. 

Pseiido  aiitcm  apostoli,  nec  a  Christo  sunt  missi, 

ncc  per  Dci  voluntatem  vcnerunt,  nec  salutem  au- 

dicntium  quaerunt.  Ideoque  respuendi  sunt.  Paulus 

vos  alloquitur,  et  Timotheus  frater,  qui  primam  il« 

lam  ad  vos  epislolam  portavit,  et  correptioncm  ve- 

ttram  vobis  renuntiavit.  Nolandum  quod  non  ait, 

Paulus  et  Timotheus;  sed,  Paulus  et  Timotheus  ^  .     . 

fi-ater,  qiiia  non  ambo  apostoii.  Ad  Philippenses  ta-  ^  thios  dicitur,  qui  correptionis  causa  fuerani  conlri- 

men,  ubi  non  erattanta  aucloptas  necessaria,  servi 

ambo  ponuntur,  quia  anibo  suiit  servi,  non  ambo 

aposloli.  Paulus  et  Timothcus  scribunt   Ecclesia 

Dei,  quee  e$t  Corinthi,  cum  omnibus  sanctis  qui  sunt 

in  universa  Aehaia.  Corinthus  enim  metropolis  est 

AchaiaR ;  et  ideo  quod  Corinthiis  scribitur,  omnibus 

lidelibus  Achaiae  provinciae  scribitur.  Yobis  ad  quos 

scribimiis,  sit  gratia  per  quam  pcccata  vestra  rc- 

mitiantiir ;  et  pax,  per  quam  Dco  reconciliemini. 

Cratia  et  pax  sit  vobis  a  Deo  Patre  nostro,  qui  vos 

a  loptnvit  in  fiiios ;  et  a  Domino  Jesu  Christo,  qui 

vos  suo  dominii)  bcnigne  mancipavit.  Ideo  ponit  a 

Palre  ct  Fiiio  tantum,  quoniam  eo  tcmporc  nulliis 


Deum,  quia  haec  pro  Christo  patitur,  et  in  his 
quani  sine  consolatione  deseritur.  Sit,  iDqoit*  U^ 
nedictus  Deus,  qui  Christum  secunduni  homaDitalCB 
creavit,  et  secundum  divinitatem  genuit,  aiqoe  iu 
est  Deus  et  Pater  ejus.  Sit  benedictus  Deus  «f  Pc- 
ter  Domini  nostri  Jesus  Christi  pro  lot  et  tantis  m 
nos  bcneficiis  suis.  Ipse  dico :  Pater  mtMrfconrftf- 
ntm,  quia  ex  visceribus  ejus  proveniunt  in  dos  Bi- 
sericordiae  ejus,  per  quas  et  multitudinem  peecil»- 
rum  noslrorum  rclaxat,  et  ut  aurum  nos  lu  igne  Iri- 
bulationum  exaroinat,  el  Deus  totius^  id  est,  integrs 
consolationis^  quia  perfectaro  dat  cousolalioneni  hii, 
qui  pro  nomine  ejus  adversa  patiuntur,  vel  qui  m 
luctu  poenitentia?  affliguntur.  Hoc  et  propter  Corii- 


stati.  Multum  euim  refrigerii  dat,  quod  aoiiial 
Deum  esse  Patrein  misericordiarum  quia  intelli- 
gunt  se  ad  hoc  correctos,  ut  ad  piuro  patrem  coa- 
verterentur,  qui  per  moltas  roisericordiai  molia 
peccata  eoruro  deleret,  et  gratiam  eis  virtutom  da- 
ret.  Cur  enim  Pater  misericordiarum  ▼ocatur,  ni&i 
quia  pcr  palcrnaruro  misericordiaroro  viscera  reci* 
pit  filios  poRnilentix,  et  iu  antiqiiam  gratiam  redu* 
cit,  ut  non  sola  sit  venia,  sed  el  pristiiii  slalos  n^ 
stauratio?  Et  ipse  esl  Deus  totiiis  consolationis,  qoi 
contristatis  in  poenitentia  dat  perrectam  consolatio- 
nem,  tribuendo  spem  non  soium  evadendi  tormenta, 
sed  et  conscquendi  praemia.  Qui  nos  Christi  pmii- 


errabat  de  Spiritu  sancto,  scd  vel  dePatre  vel  de  ^  catores  consolatur  in  omni  nostra  tribulaiione ^  lara 


Filio  errabat,  quicunque  in  fidc  Trinitatis  errabat. 
Namque  Spiritu&  sanctus  dc  quo  nunc  tacct  ma- 
nifestabatur  satis  per  opera  sua,  id  est  varias  lin- 
guas,  per  prophetias,  per  sermonem  sapientiae  vel 
•cientiae,  eic. 

<  Benediaus  Deus  et  Pater  Domini  nostri  Jesu 
c  Christi,  Pater  misericordiarum  ct  Deus  totius 

<  consolationis,  qui  consolatur  nos  in  omni  tribu- 

<  latione  nostra,  ut  possimus  et  ipsi  consolari  eos, 
qui  in  omni  prcssura  sunt  per  exhortationem, 
qua  cxhortamur  et  ipsi  a  Dco.  Quoniani  sicut 
abundant  passioncs  Christi  iii  nobis,  ita  et  pcr 
Christum  abundat  consolatio  nostra.  Sivc  aulem 
tribulamur,  pro  vestra  exhortationc  et  salute ;  sivc 


corporis  quam  animae.  Non  in  quadam,  sed  in  omni 
tribulatione  nos  consolalur,  ne  deficiamus.  Conao- 
latur  nos  vel  per  sc  nobis  apparens,  vel  per  ange- 
lum  admonens,  vci  per  Scripturas,  vci  per  aliot 
sanclos,  vei  pcr  occullam  inspirationem ,  vel  per 
tribulationis  allevialionem  ,  sive  pcr  nostram  de 
tribulalione  liberationem.  Ila  consolatur  nos,  «t  A 
nosipsi  possimus  conso»ari  eos,  qui  in  omni  pressura 
sunt  iribulationum  pro  nominc  Chrisli,  vel  qiii  sont 
in  omni  prcssura  peccatoruin,  id  est  qiios  prcniit 
sarcina  criminum.  Ilis  enim  consolationem  exbibe- 
mus,  dum  eis  spero  veniae  pGenilenlibus  damos.  Con- 
bolatur  nos  Deus,  ut  et  nos  consolcmur  alios*  at- 
qiie  ita  nemincm  suorum  relinquit  desolatum»  et 


consolamur,  pro  vestra  coiisolaiionc;  sivc  exhor-  j^  multo  roagis  in  futuro  remuncrat,  quos  etiam  in 


lamur,  pro  vestra  cxhortationc  ct  saiute,  quse 
opcratiir  toleranliam  earumdem  passionum  quas 
et  nos  palimur,  ut  spes  nostra  firma  sit  pro  vo- 
bis,  scicntes  quoniam  sicut  socii  passionuin  cstis, 
sic  eritis  et  consolationis.  i 
Primum  perfectis  loquitur  de  tribulalione,  propo- 
nens  se  excmplum  patientite  et  consoiationis  a  Dco 
acccptse.  Et  inde  se  ostendit  commendabilem,  unde 
pseudoapostoli  et  sequaces  eorum  reputabant  eum 
vilcm  ac  contemptibilem  ,  qui  ab  omnibus  apud 
quos  pra^dical>at ,  tam  ignominiose  tractabaiur,  et 
sic  oronibus  erat  invisus,  ut  semper  conlumcliis  ct 
tribulattonibns  afliceretor.  Htec  de  eodicebantdcro- 
gMtorci  C'us    loicnifis  glorttim  cjos  minucre ;  S(,mI 


praescnli  non  deserit.  £os  qui  sunt  in  adversitalum 
pressura,  possumus  consoiari  exhortando  ad  poeni* 
tentiani  et  tolerantiam  per  exhortationem  qua  etiaoi 
iios  ipsi  a  Deo  inlus  exhortamur  ad  constantiam  pas- 
sionum.  Vcrc  consolationcm  et  exhortationcm  a  Dco 
percipimus,  ul  ct  iios  aliis  solatia  miiiistiemus. 
Quoniam  sicut  passiones  Chrisii^  quas  ipse  prior 
pertulit,  et  nobis  perferendas  dereliquit,  abundaHt 
in  nobis,  qui  sumus  membra  ejus,  ita^  id  esl  non 
roiiius  abundat  etiam  eonsolaiio  nostra^  quam  Deus 
nobis  intus  per  Christum  exbil)et.  Nam  sicul  Cliri- 
stus  est  causa  passionum,  sic  idem  ipse  esl  causa  el 
consolalionum ;  et  ideo^  non  viliores,  sed  glorio- 
siorcs  sesiimaudi  sumus,  cx  eo  quod  pasaionibos 


im 


COMMEiNT.  LN  EPISTOLAS  PACLI.  —  LN  EPIST.  11  AD  COR. 


lUO^ 


Christi  commtinicamus,  quos  Dcus  in  omnibus  ad-  \  noslras^  Nolunius  ul  iguoretis  dc  tribulalionu  no- 


versis  semper  ita  consoiaiur,  ut  et  alios  cousolari 
possimus.  Nos  quidem  a  pravis  hominibus  passiones 
sustinerons,  et  a  Deo  consolationcs  vel  exhorla- 
liones  accipimus  :  sed  lia^c  omnia  pro  vobis  fiunt, 
quia  she  tribulamur^  id  cst  igne  tribulationis  exami- 
namur,  hoc  fit  pro  vestra  exhortaiione  et  pro  vestra 
salute»  quia  nostro  cxemplo  vos  hortatur  Deus  ad 
lolerantiam  tribulationum,  per  quas  ad  aBternam  sa- 
kitem  pcrvenictis  :  live  consolamur  intus  a  Deo,  vro 
vestra^  id  fit  consolatione,  id  est  ut  vos  inde  potissi-* 
mum  consolcmini ,  sire  exhortamur  a  Deo,  finitis 
nialis,  vel  data  virtute  nobis  ad  graviora  perferenda, 
hoc  itcrum  fit  pro  vestra  exhortatione  et  salute^  quia 
ct  vos  Deus  sic  exhortatur  pcrmanere  in  fido,  et  pro 


stra,  qu(e  facta  est  nobis  in  Asia  minore,  quae  cs% 
pars  majoris  Asiae,  quoniam  supra  modum^  id  est 
supra  quantitatem  omnium  prxcedcntium  tribula- 
tionum,  gravatt  sumus  pondere  tribulaiionis  iiiius 
supra  virtutem  huroanam.  Nuliaenim  virlus  humani 
tantum  pondus  afllictionis sustinere  possetcum  vita, 
nisi  humanae  fragilitati  vires  tribuisset  gralia  divina. 
Et  ita  roagnitudine  tribulationum  sumus  oppresai, 
ut  taderet  nos  non  soium  sustinere,  sed  etiam  virere. 
Nec  solum  taedebat  nos  vivere,  sed  ipsi  etiani  re- 
sponsum  mortis  habuimus /ide&i  cum  quidam  de  vita 
nostra  ab  aiiis  quaercrcnt,  nihil  responsum  cst  illis 
de  vita,  scd  solummodo  de  morte,  quia  nallus  no- 
bis   vilam  promisiL  Responsum,  inquam,  mortis 


ea  pati  niajora  quam  pertulistis,  quae  scilicet  ex-  B  habuimus  non  tanlum  in  aliis,  sed  etiam  in  nobis' 


hortatio  operatur,  id  est  intendit  opcrari  in  vobis 
tolerantiam  earumdem  pasiionum,  quas  et  nos  patt- 
mur.  Vel  operatur  tolerantiam,  id  est  opcratur  in 
hoc,  ut  servetis  toierantiam  earumdem  passionum. 
Sive  pro  una  parte  legamus  intolerantiam,  id  est 
gravcm  tolerantiam.  Nam  sicut  nonuunquam  impo- 
tens  dicitur  valdc  potens,  ita  nunc  iutoicrautia  po- 
tcst  dici  magna  tolcrantia.  Exhortatio  igitur  quam 
a  Deo  per  nos  accipitis,  operatur  in  vobis  intole- 
rantiam,  id  est  fortcm  tolcrantiam  earumdem  pas- 
sionum,  quas  et  nos  patimur,  cl  ideo  hoc  fit,  ut  spes 
uostra  qux  cst  pro  vobis,  id  est  qua  speramus  ve- 
stram  salulem,  firma  sit  et  rata.  Nos  patimur  ad- 


metipiis,  id  est  quando  rationem  nostraro  consului- 
mus,  nuilum  nobis  remedium  uisi  mortcm  promi- 
sit.  Responsum,  id  est  certitudinem  roortis  in  nobis- 
ipsis  habuimus,  quoniam  intiroa  nostra  respondc- 
runt  nobis  roortem  adcsse.  Yel  responsum  mortis 
habuimus,  id  cst  mors  ipsa  respondit  nobis  et  do- 
cuit  nos  omne  huroanum  auxiliuro  defecissc;  ctab 
illo  solo  sperandum  esse  remedium,  cui  ctiam  mor- 
tuos  suscitare  possibile  est,  ul  non  simus  fidentes  iu 
nobis,  sed  in  Deo^  qui  suscitat  mortuos^  qui  de  tantis 
periculis  eripuit  nos.  Tanta  insolentia  iniquitatis 
contrafidei  pnedicatoresinsurrexit,  ut  mortuos  ante 
oculos  haberent.  Denique  erepti  de  tanta  pressura, 


versa  ct  de  vobis  spem  bonam  habcmus,  scientes  p  resuscitatos  se  dicunt.  Sic  enim  aOlicti  fuerant,  ut 

■fVMA        AA«*I  A        Mttfl  ^«1«  :#»A%«         ^M^mMi         m\»\W\ta.*  ^«I#ft*        m^^mM      MMA^AAMaAMa  jIAC  V^AWtfkmAa%  t         J^Ia      m*«A0  ABvI   ■        «T  l  f   a%  C^^^l  MbaSa  1^^^«^        mm.m^^^^t 


pro  ccrto  quoniam  sicut  nobis  estis  socii  pa^sionumf 
sic  eritis  in  futuro  sacculo  socii  ctiam  consoialionis 
aetcrnae,  quam  pctcepturi  sumus.  llis  verbis  nmltum 
cos  animat  Apostolus  ad  tolcrantiam  adversitatum 
pro  Christo.  Qui  et  subjunxit : 

c  Non  enim  voiumus  ignorare  vos.  fratres,  de  tri* 
c  bulatione  nostra,  qux  facta  cst  in  Asia,  quoniam 
c  supra  modum  gravati  sumus  supra  virtutem,  ita 
c  ut  taedcret  nos  etiam  vivcrc.  Sed  ipsi  in  nobis- 
c  metipsis  responsum  mortis  liabuimus,  ut  non 
c  simus  fidentes  in  nobis  ,  sed  in  Deo,  qui 
c  suscitat  roortuos,  qui  dc  lantis  peiiculis  nos  eri- 
c  puit  et  eruit,  iu  quem  speramus  quoniam  et  ad» 

buc  eripiet,  adjuvantibus  et  vobis  in  oratione  pro 


desperarent  de  praesenti  vita.  Scd  quia  Dcus  prxsi- 
dia  sua  non  negat  in  necessiuie  posiiis,  maxime 
suis,  crupuit  ilios  desperantcs  dc  sometipsis,  fiden- 
tes  autcm  de  Deo.  Niniia  enim  prcssura  dcficere  se 
profileLantur,  nisi  Deus  adesset,  et  lioc  cst,  ut  non 
simus  fidentes  iii  nobis,  sed  in  Deo,  qui  suscitac 
mortuos,  et  velut  a  roorte  nos  susciiavila  prcssura 
tribulationis,  qui  nos  de  tantis  peiiculis  eripuit,  ci 
quotidie  nos  eruit  ab  adversis.  In  quem  speramus^ 
quoniam  et  adhuc  nos  eripiet,  adjuvantibus  et  vobis 
ercplioncm  noslram  in  oratione  facla  pro  nobis^  id 
est  non  solum  caiteri  fideles  ncs  adjuvaLunl  apud 
Deuin  ul  a  malis  eripinmur,  sed  etiam  vos  orantes 
pro  nol  is.  Ideo  nos  eripiel  orantibus  vobis  et  aliis. 


nobis,  ut  ex  roultaruro  personis  facieruro,  ejus  n  x^  ^^  personis  multarum  facierum,  ad  Deum  per  pnc 

quae  in  nobis  est  donationis,  per  roultos  gratiae 

ngantur  pro  nobis.  i 

Majores  exponit  adversitates,  quas  pro  Chrislo  et 
aliurum  salute  passus  est,  ut  cum  ipse  passus  sit 
tantas,  discipuli  et  alii  minores  non  recusent  pati 
quaslil)et  tribulationes,  ct  comparatione  magistri 
ei  ubescant  discipuli  suam  dolere  injuriam,  cum  roa- 
gistruro  multo  majora  pertulissc  cognoverint.  Dixi 
quia  nos  tribulationes  patimur,  ut^ct  vos  iroitemini. 
Et  vere  patimur.  Non  enim  volumus  ignorare  vos^ 
fratresy  id  est  ut  ignoretis  de  tribulatione  nostra,  ne 
furte  doleatis  de  vestra.  Vobis  enim  proficit  eam 
Dosse,  quia  tunc  cognoscetis  vos  parva  pati.  Pseu- 
doapostoli  su^s  narraiit  glorias,  nos  autem  passiones 


dicationem  nostram  conversis,  aganlur  per  multos 
fidelcs  gratice  Deo  pro  nobis ;  gratiae,  dico,  ejus  do» 
naiionis,  id  est  liberationis  a  pcriculis  qua:  in  nobi» 
est.  Quoniam  gralia  Dei  cripit  nos  causa  multoruni, 
pro  quibus  ct  paliniur,  ideo  roulti  pro  nobis  gratias 
Deo  referant  ciim  eripirour,  vel  orent  curo  patimur. 
Personae  niultarum  facierum  sunt  homines  mulla- 
ruin  xtatiim  ct  qualitatuin  diversarum,  id  est  pucri» 
adolescentes,  ju>enes  ac  senes  ac  velerani  uirius- 
que  sexus.  Ei  hx  personae  sunt  ejus  donationis  quaB 
in  nobis  est,  id  est  per  doclrinam  nostram  factas 
sunt  participcs  cjus  fidei,  quam  Dcus  nolis  dor.an 
vit.  Idco  ex  hls  pcrsonis  ad  Deum  per  nos  conver- 
sis,  et  ejus  donationis^  id  est  fidci  qvod  in  nobis  ett« 


B 


1007  nLRVEI  DUnGIDOI 

parlicipibus  cflfcctls,  agantur  pcr  niultos  ere<Scntcs  A 
gralio!  Deo  pro  nobis  ab  adversitalc  ercptis.  Vcl 
pcrson:c  vocantur  saucti,  qui  sunt  apuJ  Deum  ho- 
norabiios  ct  acceptabiics.  Et  bi  sunt  multarum  fa- 
cierum,  quia  in  intcriori  homine  suo  habot  unus- 
quisquc  eorum  suam  facicm,  pcr  quam  a  Dco  co- 
gnoscilur,  id  est  intcntioucm  bcnc  agendi,  quoniam 
alius  intcndit  ad  hoc,  ut  alios  pncdicando  instruat, 
aHus  ut  eiccmosynas  tribuat,  aiius  ut  frequenler 
o.  ct,  alins  ut  orantil)us  subsidia  corporis  ministret. 
fc)t  ila  sunm  facicm,  id  cst  suam  bonam  inteutio- 
nem  habet  unusquisquc,  ct  h.T  muUarum  facicrum 
pcrsonx  sunt  ejus  donalionis,  id  est  ejus  gratiae 
«obiB  divinitus  data^,  qusc  in  nobis  est;  et  idcirr.o 
ex  his  aganlur  grati»  Deo  por  multos  pro  nobis, 
qoi  eos  fecimus  participcs  donalionis  nostrx. 

I  Nam  gioria  nostra  haec  est,  testimonium  con- 
«  scicntiae  nustrx,  quod  in  simplicitate  cordis  ct 
I  sinceritate  Dei  et  non  in  sapicntia  carnali,  sed  in 
c  gratia  Dei  conversati  sumus  in  hoc  mundo,  aLw 
c  undanlius  autcm  ad  vos.  Non  cnim  alia  scribimus 
c  Tobis,  quam  quae  lcgistis  el  cognovistis.  Spero 
c  autcm  quod  usque  iii  finem  cognoscetis,  sicut  ct 
c  cogiiovislis  nos  ex  parte,quia  gloria  vestra  sumus, 
c  sicutetvosnostraindieDomininostriJesuChristi.i 

Ideo,  inquit.  non  diHidimus  dc  auxilio  Dei,  sed 
spcramus  quia  nos  oripict,  quoniam  pura  est  con- 
scicntia  nostra,  el  inde  gloriamur  in  oculis  ejus.Nam 
gloria  nostra  hsec  cst  tcstimonium  scilicct  bonum 
quod  pcrhil)et  nol)is  conscicnlia  nostra,  qnx  tcslalur 
nos  bono  ac  simpliii  animo  fccissc  quidquid  feci-  ^ 
inus.  Slcut  magna  poena  cst  impiorum  conscicntia, 
sicmagnum  gaudium  estpiorum  conscicnlia.  Nam, 
etsi  diabolus  vcl  homo  pcrvcrsus  falsas  eis  crimina- 
tiones  impingere  quxrat,  ipsi  tamcn  coram  Deo  in- 
tus  gloriantur  ex  bon»  conscicntiae  tesiimonio.Unde 
nunc  gloriam  suam  Apostolus  testimonium  con- 
scienti»  siia  memorat,  quia  favores  oris  alieni  non 
appctens,  vitae  suae  gaudia  cxlra  scmetipsum  poncre 
ignorat.  Ac  si  dicat :  Idco  glorior  iu  tribulalionibut, 
quia  conscientia  mca  me  non  reprchcndit  prxdicassc 
causa  lucri  vel  glorix  temporalis,  sed  tcsiis  est  mi- 
hi,  mc  pio  studio  vcstram  salutcm  quxsissc.  Kara 
gloria  nosira  hcee  est,  teslimonium  conscientio!  no- 
ttrm,  quod  scilicet  in  simplicitate  cordis  et  sinceritate  |. 
Dei  conversati  sumus  in  hoc  mundo.  Hacc  est  gloria 
conscientiae  nostrse,  simplicitas  ct  sinccrilas.  Siin- 
plicitas,  quia  nihii  pcr  duplicitalem  fccimus,  ul  aliud 
habcremus  in  cO!de,  aliud  in  orc,  scd  totum  per 
simpliccm  ptiritatem.  Sinceritas  (214),  quia  sine  ca- 
rie,  id  est  sine  corruptionc  coiiscientiam  habuimus 
iiitegram.  Et  haec  sinceritaa  et  simplicitas  fuit  Doi, 
quia  sinceriter  et  simpliciter  Doo  placere  studitimiis 
In  cunclis  qnsc  gcssimus,  ct  in  co  simplices  ac  sin- 
ccri  fuimus.  Pscudo  autem  apostoli  non  simpliciter, 
srd  dupiicitcv  ambuiant,  quia  per  liypocrisim  fa- 
cfunt  quidquid  boni  facerc  vidcntiir,  rt  cvangclicae 


.ENSIS  MONACIII  1001 

gratiae  miscent  carnalcs  obsciTantias  K-gis.  Necsin- 
ccritcr,  id  est  sine  carie  terebratx  ct  corrupls  con- 
scientiae  quidquam  faciunt.  Nos  vcro  conversati  sii- 
mus  in  simpliciute  cordis  et  sinceritalc  Dei,  el  non 
insapientia  carna/t,  quae  est  volupiates  dillgereel 
labores  vitare,  ac  corporis  commoJa  qaaerere,  eC 
hominibus  placere,  y%\  secundum  naturas  rcnim  cl 
non  contra  praedicare,  sed  in  gratia  Dei^  id  estln 
gratia  evangclicae  praedicationis  et  sanctilatis,  con- 
versati  surous  in  hoc  mundo,  ubi  tot  mala  fiunl,  sed 
abun(hntius  ad  vos  hoc  fccimns,  qnia  nihil  Qnqaam 
a  vobis  acccpimus,  cum  possemus  stipcr.dia  Simere 
de  bonis  nostris.  Pseudoaposloli  autcm  ct  Juxti 
muudi  sapientiam  prxdicebant,  nc  oflciidei-ent  Iio- 
minos,  et  qiKcstus  causa  p.  xdicabant.  U:.de  Apnsto- 
lus  nunquum  a  Corinthiis  vohiit  suinptus  accipeir, 
ne  his  occasionem  daret  accipicndi,  et  hoc  est  qiiod 
abundantius  ad  eos  (id  csi  apuJ  cos),  in  gratia  Iki 
conversatum  se  dicit,  quia  cum  ab  alils  interdum 
accepcrlt,  ab  his  nunquam  aliquid  sumere  Tolail,  nc 
sibi  auctoritatem  argucndi  eos  miniierel.  Vere  apud 
vos  abundantius  quam  apud  alios  converfati  sumus 
in  gratia,  id  est  gratis  omnia  vobis  mlnistraTimuSt 
quia  modo  non  alia  scribimus  vobis  quam  ea  qMmU" 
gistis  in  epislola  priorc,  ct  qu»  cognovislis  in  ci- 
pcricnlia  oi)crum  nosirorum,  id  est  nec  modo  per 
hanc  cpistolam  a  vobis  aliquid  exigimus,  nec  per 
praBmissam  epistolam  aliquid  cxcgimus,  nec  cum 
pra*sentcs  essemus,  quidquam  a  vobis  susceplmiis 
sicul  rccogncscitis.  Et  non  solum  nunc  islud  reen- 
gnoscilis,  sed  ctiam  spero  quod  usque  in  finem  Tila 
nostrae  cognoscclis  idcm  dc  nobis,  id  est  uos  in  eo- 
dem  pcrmancre,  ut  nihii  a  vobis  suinamiis  9icut  tt 
cognovistis  nos  ex  parte^  non  cx  toto,  quia  cl  scitis 
quod  abstinuiinus,  non  tamcn  s<  itis  quanla  dile- 
ctione  id  fccimus.  Idco  cognosccfis  nos  in  hoc  per- 
sevcrare,  quia  nos  sumus  gloria  vestra^  sicui  ei  wot 
nostroy  id  cst  pcr  nos  gloriam  acternam  conseqai 
dcbetis,  et  nos  per  vos  bene  instructos.  Quod  noa 
fsscl,  si  cum  offendiciilo  a  vobis  acciperemas.  El 
ha'c  gloria  nobis  est  futura  non  in  nocte  praesenlis 
sieculi,  scd  in  dieax  clarificationc  Domini  nostri  JeoL 
Christi^  quia  ipse  manifestabil  omniav  et  cjus  toIuo- 
tuti  ncino  resistct.  Tunc  et  vos  glorificahiraini,  qnia 
bene  nobis  obedislis ;  et  nos,  quia  vos  bene  docai- 
nius.  Ideo  perseverare  debetis  in  bonis  quae  coepi- 
stis,  et  semper  mcliorari. 

c  Et  hac  confidentia  volui  prius  venire  ad  tos,  ut 
c  sccundum  gratiam  haberetis»  et  per  vos  Iransire 
c  in  Macedoninm,  et  itenim  a  Macedonia  Tcnire  ad 
c  vos,  et  a  vobis  deduci  in  Judaeam.  Gum  ergo  hoe 
c  voluisscm,  nunquid  levitate  usus  sum?  amqojB 
c  cogito,  sccundnm  carnem  cogito,  ut  s;c  apiid  me, 
c  Esl  et  Non  ?  » 

Postquam  se  commendabilem  o&tcndil  de  irHmla- 
lionibus  suis,  unde  vilis  et  abjectus  apud  quosdam 
potcrat  aestimari,  purgat  sc  cliam  de  quadam  re^  de 


•^NJ  Etynwlogi»  hxc  a  doctis  non  rccipitur. 


1039 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1010 


jpia  mondax  el  lcvis  poterat  reputari  a  qiiibusdum.  A  >ne»  Esi  et  Non?  idest  affirmatioet  iieKatio do eadt^m 


lo  priore  enim  epistola  promiserat  se  venturum  ad 
eos,  cum  Macedoniam  pcrtransiret,  et  apud  eos  ali- 
qiiaiidiu  moraturum,  et  tameii  non  venit.  Et  inde, 
quaiitum  ad  reputalionem  quorumdam  simpliciicr 
intelligentium,  videri  poterat  mendax,  et  instahiiis; 
sieque  jniE  apud  eos  ar.iittebat  Grmitatem  auctorita- 
lis.  Uiide  se  excusat,  el  niullis  rationibus  ostendil, 
c|u:a  non  idco  mendax  xsliinari  doljct  quoniam  non 
veiiit  ad  eos,  quia  non  absolute  dixit  se  boc  factu- 
ruin,  scd  ait  ;  i  Si  Oominus  permiserit  (/  Cor. 
xvi\.  >  Ncc  est  judicandus  mendax,  qui  dicit  fui- 
suin  quod  pulatvcrum,  quiaquanlum  in  se  cst,  non 
faliit,  sed  fullitur;  etecontra  montitur.  qui  dicit  ve- 
rum  quod  putat  falsum  ;  iiec  est  iibcr  a  mendacio, 
qui  ore  nescicns  vera  loquitur,  sciens  autem,  vo-  ^^  quiniur  ad  vos  ;  vel  qui  fuit  apud  vos,  id  est  quem 


re  per  inconslantiam  animi,  scilicet  ut  sit  in  mc  (!« 
piicitas,  et  in  verbis  mcis  contrarietas.  Neqiiaquam. 
f  Fidelis  autem  Deus,  quia  sermo  nostcr  qui  fuit 
<  apud  vos,  non  est  in  illo,  Esi  et  Non,  sed  Est,  iu 
c  illo  est.  Dei  enim  Filius  Jesus  Christus,  qui  in 
c  vobis  per  nos  praedicalus  cst,  pcr  mc  et  Sllva- 
nura  et  Timotbeum,  uou  fuil  iu  iilo  Est  ct  Non, 
sed  Est  in  ilio  fuit.  Quotquot  enim  promissionet 
Dei  sunt,  in  illo  Est.  Ideoet  per  ipsum  dicimus: 
Amen  Deo  ad  gloriam  iiostram.  > 
Non  est  in  serinone  mco  contrarietas,  ut  quod 
aflirmavi,  negcm,  dicendo  Est  et  Non.  Scd  Deus 
est  iidelis,  id  est  verax,  qui  per  os  rocum  ioquitur, 
qiiia  $ermo  noiter  qui  fuit  npud  vos,  id  est  quem  lo* 


luntale  roentitur.  Vcstra,  inquit,  gioria  sumus,  et 
vos  nostra.  Et  hac  confidentia,  quia  confido  qiiod 
sumiii  invicem  alii  gloria  aiiorum,  id  est  quia  jam 
emendata  est  vita  vestra,  ut  sit  digna  nos  glorificare, 
tolui  priusquam  irein  in  Macedoniain,  veniread  los, 
ut  ex  adveiitu  ineo  liaberetis  secundam  gratiam  qui 
cluJuni  habuistis  primam,  quando  vos  ad  fidcm  coi;- 
vcrii,  id  est  ut  baberetis  contlrmationem,  quae  est 
post  fldem.  Non  est  if;itur  otiosum  quia  volui  venire 
el  noo  veni.  Inteiiigcre  enim  debctis,  esse  abquos 
inter  vos,  quorum  causa  voluntatem  meam  non  ini> 
plevi,  qui  se  prius  delicnt  corrigere,  ut  me  possint 
laeti  suscipere.  Yoiui  ad  vos  venire,  quos  einenda- 


iocuti  sumus  vobis  in  conversione  vestra,  dom  mo- 
raremur  apud  vos,  non  cst  fluctuans  et  mendaciis 
permistus,  sed  stabiiis  ct  verus,  quia  non  est  in  illo 
Est  et  Non,  id  est  ambiguilas  et  variatio,  sed  Est  in 
illo  est,  id  cst  ccrta  pune  veritatis  assertio.  Nan 
quod  dixi  roe  veutururo  ad  vos,  idcirco  distuli,  quia 
nondum  estis  txsne  correcii,  ut  in  adventu  meo  pos 
siiis  ixtari ;  et  ideo  non  in  me,  sexl  iu  vobis  reman- 
sit  quod  non  veni ;  sed  sempcr  habiii  voluntatem  vc- 
niendi,  et  nunauam  fuit  in  me  velie  et  non  veliC, 
sed  est  semper  in  me  vciie.  Et  ita  non  varialur 
senno  meus,  sed  in  aOirmatione  sua  permaiiet.  Noii 
est  iii  sermone  meo  Est  cl  Non.  Nain  Dei  Filius  Je- 


tos  desiderabam  videre,e<  per  voi,  id  est  vestro  ductu  ^  sus  CJtristuSj  qui  in  vobis  per  nos  pradicatus  est^  per 


transire  in  Macedoniam^  quia  licct  compendiosius 
per  aliam  viam  illuc  ire  possem,  vestro  tameii  aino- 
i*e  per  vos  transire  disposui ;  ct  iterum  a  Macedo- 
nia  tenire  ad  vos,  ut  niullipliciter  vos  confirma- 
rem,  et  a  vobis  deduci  in  Judccam ,  ut  ferrem  elce- 
mosynam.  Et  quia  hoc  volui  nec  implcvi,  ergo 
cum  hoc  voluissem,  nunquid  levitate  usus  sum,  ut 
f:on  flrma  ralhme,  acd  iuentis  levitate  hoc  vcllem, 
ct  eadeni  ievitale  dimiiterem  ?  Nequaquam  hoc  est 
putandum.  Nam  lcvitatis  vitio  uon  succumbo,  et 
idcirco  mutabihlatis  aura  non  moveor.  Quia  non 
levilate,  sed  consilio  feci,  ut  non  implerem  quod 
disposueram,  nec  aliud  feci,  quam  quod  faciendum 
erat,  quia  utilitas  anteponenda   est  voluntati,  nou 


me  et  Silvanum  et  Timotlieum^  id  est  quem  vobit 
pruedicavimus  ego  et  Silvanus  (id  est  Siias),  et  Ti- 
inolheus,non  habet  iii  pnpdicatione  sua  Est  et  Non, 
id  est  duplicitatem,  ut  aliquid  il}i  nunc  afiirmetur, 
ctnunc  ncgetur ;  nec  fuitunquam  in  illo  Esi  etNen, 
sed  Est  in  illo  fuit,  id  est  certa  aflirmatio  consuni- 
matx  veritatis.  Quod  si  niendaces  esseraus,  tuiic 
ipsc  mendax  csset,  quia  hoc  tanlum  prasdicamui 
quod  ille  docuit.  Sed  ille  non  docuit  de  eadein  re 
dicere :  Eil  et  Non  cst,  quia  non  fuit  iii  illo :  Est 
et  non  est,  ac  per  hoc  nec  in  nobis.  Non  cst  in  illo 
Est  et  Non,  id  est  duplicitas  vel  falsitas;  scd  Est  in 
illo  fuit,  id  esl  veritas  et  immutabililas,  sicut  Moysi 
dixit :  c  Ego  sum  qui  sum  {Exod.  iii).  i  llle  enim 


voluntas  utililAti,  aut,  ea  quce  cogito  secundum  car-  D  vere  est,  qui  semper  idem  ipse  est,  el  immutabilis 


nem  cogito,  id  esl  roore  carnalium  hominuro,  qui 
pro  terreno  comroodo  facile  routantvoluntatemsuam. 
Niinquid  carnaliter  cogito  ut  pro  carnali  commodo 
vei  i:*e  disposuerim,  et  quia  non  crat,  dimiscrim  ? 
Non.  Qui  enim  secundum  carnem  cogiiat,  tunc  i;on 
implcl  quod  disposuit,  quando  aut  amplioribus  por- 
aonis  diflert,  aiil  certe  lucris  aut  apparatibus  viii- 
citur.  Spiritualis  autem  luncdispositum  non  impli  t, 
quando  providentius  aliquid  pro  salute  animae  me- 
ditatur.  Sicet  ego  idcirco  non  iinplevi  qtiod  voluc* 
raui,  ut  vos  per  hoc  ipsum  efliceremini  meliorcs, 
scientes  me  proptei'eadistulisse,quia  quidani  adhuc 
intcr  vos  non  sc  puriflcaverant  a  pcccalis.  Nun- 
ifuiJ  sceunduro  carnem  cogito,  ut  per  hoc  sit  apud 


perroanet.  Yel  in  illo  Est  fuit ,  id  esl,  rata  assertif» 
eorum  quas  temporaliter  in  homine  gessit.  Noo  fuit 
in  illo  Esl  el  Non,  sed  Est  in  iUo  fuit,  quia  nun- 
quam  aliud  voluit,  quam  hoc  quod  esl  utile.  Semper 
euim  voluntas  ejuscum  utilitate  esl,  necironiutatus 
est  ut  facerel  invilus  sicut  horoo  quod  esl  utile, 
aut  ut  arobigereldealiquibus  el  niuurct  volunUlem. 
Vere  non  esl  in  eo  isla  varietas,  sed  iinmutabilis  flr- 
mitas,  quia  quotquot  promissiones  Dei  i»nl,  id  csl 
quotquol  promissiones  per  legem  cl  prophetas  Deus 
Pater  fecit,  tit  t7/o  Est  sunt,  id  est  essentiam  habci:! 
iii  illo,  quia  omnes  adimpletae  sunt,  vcl  adimplcn- 
tur  iii  illo.  Omiies  promissiones  Dei  in  illo  flrroata 
sunt  et  exhibike,  qnia  inillo  coinpletum  estquidqiikl 


iCli 


IIKnVEI  nUKGIDOLKNSIS  MONACIll 


iO!i 


prosalulc  nostra  prophetaluin  est.   Et  ideo  patet  A  tet.  QuivcroiiecduragustaYitquoniaiDdalciscstlku 


quia  in  sernionihus  suis  vel  per  se  vel  per  alios 
inendax  non  fuit,  per  quem  Pater  verax  apparuit. 
£t  quia  Dei  promissiones  liabetit  in  iilo  esse,  id  est 
coDsistunt  inillo  atquecompleta;  sunt,  ideoperipsum 
esl  Amen,  id  esl  veritas  Deo  Palri,  quia  per  ipsum 
^erax  esse  probatur,  ad  gloriam  nostram  per  quos 
hoc  man.fcstatur.  Manifestumestquia  semper  in  Deo 
veritas  est,  hoc  est:  Amen,  manifestala  per  Chri- 
stiim,  et  p  «t  per  aposlolos  praedicala,  signorum 
virt.uibus  (cslimonium  perhilieiitibus  vera  esse  piT 
Chrislum  qM»  promisit  Deus,  et  est  sciisus :  Oinnis 
veritas  proinissionuni  in  Clii'i!»to  est,  qu.-e  per  nos 
annuntiatur.  Uiide  et  nos  gloriain  habcinus,  quo- 
niam  vera  dicere  comprobamur.  Gioria  enim  apo- 
ilolorum  fuit,  magistrum  vtTacein  in  qiio  promis- 
siones  Dei  compieUc  essent,  i>nedicare,  et  miraculis 
sua  dicta  Urmare. 

c  Qiii  autem  confirmal  nos  vobiscum  in  Christo,  et 

qui   unxit  nos ,   Dcus ,  el  qui   signavit  nos,  et 

dedit  pignus  Spiritus  in  cordibus  nostris.  Ego  au* 

tem  testein  Deum  invoco  in  animam  meam,  quod 

parcens  vobis  non  veniullraCorinthuni.  Non  quia 

dominamur  iidei  vcstrae,sed  adjutores  sumusgau- 

dii  vcstri.  Nani  fiJe  statis.  > 

Gloriam  veslram  dixi,  non  tamcn  nobis   tribuo, 

sc  1  qui  confirmal  iios,  Dcus  Cil.    Vel  ila :  Nos  per 

Christum  dicim-js  Amen  Deo,  id  cst  vcracem  lauda* 

mus  eum ;  scd  qui  nos  in  Christo  confirmat,  Dcus 


minus  (Psal.  xxxiii),  etamorem  charitatis  noni 
sil  adhuc  sine  pignore  est,  nullain  futune  beaittu- 
dinis  [aL  saliilis]  ccrtitudinem  habet.  Dixl  qvia 
Deus  nos  in  Christo  qui  vcritas  est,  confinnat,  m 
in  veritalc  firmiler  maneamus,  nec  in  ejus  doctrnia 
quidqoam  menliamur.  Sed  ego  quod  uitra  fio»  9em 
Corinthum,  non  feci  inentienSy  ted  poltHS  voMs  pw- 
cens,  id  est  noiens  vos  ferire,  qui  nondum  estis  cor- 
recti.  Et  inde  testem  invoco  De%m  in  animam  meMi, 
ut  ipse  inspiciat  si  verum  dico,  et  sit  mibl  testis; 
si  autem  menlior,  puniat.  Nunc  manifestat  qna  cao- 
sa,  cum  voliiisset  irc  ad  illos,  distulit,  scilicel  ut  lunc 
irct,  quaiido  jam  prope  omiies  emendatos  invenireL 
lilis  enim  nunc  loquitur,  qui  videbanlur  velle  sc 
'  corrigere,  sed  operam  non  dabant  ut  hoc  implerent 
Quia  ergo  corrigere  iltos  necesse  erat»  itcr  suuqi 
ab  illis  avertit,  ne  contristarel  multos,  vel  in  sedi- 
tionem  verteret  aliquos ;  et  ita  pepercit  illis,  ul  ipsi 
sua  sponte  corrigerentur  antequam  veniret.  Qiioi 
ut  mentibus  eorum  commendet,  Deum  leslem  dal, 
ne  putent  se  contemptos  ab  illo.  Quo  compcrto,  al 
prxsentiam  ejus  mereantur,  emendeiil  se.  Et  hoe 
est:  Parcens,  inquit,  vobis  non  veni  uUra  Conn- 
tlium  post  priinam  vicem,  id  esl  ultra  primam  v*.- 
cjm  non  vcni  ad  vos,  ne  compellerer  vos  ferirc.  El 
iie  indignarentur  qiiasi  de  dominio,  addidil  Dixi 
parccns ;  non  quia  dominamur  vestras  fidei,  $ed  qaii 
sumus  adjulorcs  gaudii  vestri.  Fide  euim  »tati$,  Ac  si 


vst.  Et  i Jeo  loluiii  ab  illo  est.  Sed  et  nos  veraciores  c  dicerct :  Ideo  non  dominamur  fidei  veslrae,  quia  fide 


iiide  suinus,  quia  ipse  nos  in  veritate  quac  Chrislus 
cst,  confirmat.  Deus  est,  qui  nos  contirmat  in  Chri- 
bto,  id  est  in  vera  pnedicatione  Christi,  ut  simus  in 
eo  slabiles  et  nrnli,  ne  unquam  ad  verbuin  faisilalis 
dcclincmus.  Conlirmat  nos,  et  hoc  vobiscum.  Iloc 
per  ironiani  dici  videtur.  \c  sl  dicatur :  Si  vobiscon- 
stat  de  coiilirmalione  vestra,  tunc  etiam  conslct  de 
liostra,  qui  iion  minus  quam  vos,  sumus  in  Christi 
veritate  confirmati.  Magis  enim  constal  de  confir- 
mationc  doclorum,  quam  de  discipulorum,  qui  per 
dociores  sunt  confirinati.  Vel  connrmat  nos  vobis- 
cuni,  id  est  Judxos  cum  genlibus  solidal  in  fide 
Christi,  et  qui  unxit  nos,  id  est  Christos  fccit  uii- 
ctione  sancti  Spirilus  in  baplismo.  Unxit  nos  in  re 


statis.  Non  enim  pra;lati,  sed  ae<|uales  vobis  suniDSa 
in  quo  vos  stare  cognoscimus.  Hoc  loeo  se  pnda* 
tuni  ignorat  Apostolus.  Sed  superius  cum  gravem 
fornicatoris  culpam  agnovissel,  illico  magistniiB 
se  csse  recoluit  dicens  :  <  Quid  vultis  ?  In  virga  ve 
niam  ad  vos?  (/  Cor,  iv.) »  Summus  enim  locus  becs 
regilur,  cum  is  qui  prseest,  vitiis  potius  qiiam  f:-a- 
tribus  dominatur.  Quia  ergo  fiics  non  necessiiatis, 
sed  voluntatis  res  est,  non  dominamur,  inquit,  fidei 
vestrff.  Domir.atus  eniin,  necessilalis  causa  est.  Moa 
dominamur  vestne  fidci,  quae  coactionem  pati  noa 
potest ;  sed  sumus  adjutores  gaudii,  quod  in  eroen- 
datione  estis  habituri,  quia  vobis  emcndare  volen- 
tibus  admonitionem  ministramus,  ut  quod  coepistis 


ges  et  sacerdotes,quia  reges  et  sacerdotes  ungeban-  ^^  vellc,  possitis  implere;  et  bene  correcti  cum  venero, 


lur  dum  conslituerentiir,  et  qui  signavit  1105,  id  est 
«liscrevit  nos  ab  infidclibus  signo  crucis,  quod  no- 
stris  fronlibus  iuiposuit,  et  dedit  in  cordibus  nostris 
pignus  spiritus,  qiiando  per  impositionem  maiiuum 
accepimus  Spiritum  sanctum  in  pignus  fuliirae  l)ea- 
tiludinis.  Qui  enim  mortalibus  adhuc  spiritum  suum 
dedit,  dubium  non  est  quin  immorlalibus  addat  glo- 
riam.  Ad  hoc  eni:n  pignusaccipiinus,  ut  dc  proinis- 
sioiic  qu£  nobis  fit,  certiludinem  tcneanius.  Donum 
ergo  sancti  Spiritus  pignus  d.citur,  quia  per  hoc 
anima  nostra  ad  intcrioris  spei  certiludinem  robo- 
ratur.  Donum  autcni  sancti  Spiritus  habet  quisqiiis 
igue  charitatls  ardet;  et  idcose  ad  xlernam  bcali* 
t^incin  penvimivunit  si  )>ersevcravcrii,  non  dubi- 


gaudium  habcatis,  atqiie  tandem  in  regno  coelesti 
gaudcatis.  Ideo  non  dominainur  veslne  fiitei,  quit 
fidc  statis,  qu;e  per  dilectionem  operatur  (Go/al.  v), 
non  uer  dominium  cogit'^. 

CAP13T  n. 
f  Statiii  autcm  hoc  ipsum  apud  mc,  ne  itenim 
in  tristitia  venircm  ad  vos.  Si  enim  ego  contrislo 
vos,  et  quis  est  qui  me  Ixlificct,  nisi  qni  contri- 
statur  c\  me?  cl  lioc  ipsiim  scripsi  vobis,  ut  non 
ciim  vciiero,  tristiliam  super  tristitiam  habeam, 
de  quibus  oportuerat  me  gaudcre,  confidens  in 
omnibus  vobis,  quia  nicuni  gaudium  omnium  vc» 
strum  est.  Nam  ex  inuiia  tribulalione  el  angustia 
cordis  scripsi  voliis  pcr  mullas  lacrymatt  ne» 


COMMEiNT.  IM  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


m* 


MDtrisiemiiii ,  sed  ul  sciatis  quam  chariutem  A  doieat  peccatum  ejus,  non  utique  ut  illum  contristei. 


leam  alundantius  in  vobis 
i,  quia  peperci  vobis  iu  eo  quod  non  veni,  ue 
esiet  ut  vos  aspere  tractarem.  Nec  solum  rc- 
rl  iter  meum  parcendo  vobis,  sed  slatui  hoe 
tipud  mey  id  est  decrevi  in  corde  mco,  ut 
eairem  ad  vos  iterum  in  tristitia,  id  est  ut 
tiim  meum  diflerrem  donec  essetis  correcti, 
liens  contrislarer  iterum  de  incorrectione  vc- 
qui  nunc  contrislor  de  peccatis  vestris.  Yel 
melad  vos  veni,  quando  vos  ad  fldem  converli, 
ne  Uertimvenirem  ad  vos  in  inififta,  id  est  ne 
)ntristarem  corripiendo  quosdam  cuni  iterum 
sm.  Ideo  statui  non  venire,  nc  iterum  tristi- 
baberem,  vel  ne  iterato  advcntu  meo  vos  con- 
rem^quiaije^onuncpcrepistolamvo;  c<)itfriilo,  ^  i 
clvo»  me  per  peccata  conlrislalis,  quU  e^t  qui  me  i 
wiero  laeiificet ,  ntst  ^tit  nunc  contris*atur  ad 
«ntiam  ex  me  contristato,  id  est  ex  oo  quod 
118  peccatis  contristavit,  vel  ex  me,  hi  est  ex 
verbis.  Si  ergo  nunc  in  abseniia  mea  vos  ad 
iam  et  lacrymas  pocnitentae  commoveo,  ccrtus 
]ula  cum  venero,  gaudebo.  Quis  enim  est  qui 
inc  LBtificet,  nisi  qui  modo  ad  poenitentiae  tri* 
m  convertitur  ex  me  quem  contristavit?  Cou- 
ri  enim  debetis,  non  solum  quia  peccastis  ct 
I  offendistis,  sed  etiam  quia  me  magisirum 
im  p*;ccando  contrisiaslis.  Et  hoe  tpstim,  quod 
me  loetificat  nisi  qui  coulristalur  ex  mc,  scripsi 


corripit,  sed  ut  ostendat  illi  quo  amore  diligat  euin» 

Qui  autem  non  boc  affeciu  corripit,  contristat  fra  • 

trem.  Insullat  enim,  qui  non  condolet  fratri. 

c  Si  quis  antem  contristavit  me,  non  me  contri- 

stavit,  sed  ex  parte^  ut  non  onerem  omne^  vos^ 

SuiOcit  illi  qui  ejusmodi  est,  objurgatio  baec  qua 

sit  a  pluribus,  ita  ut  econtrario  magis  donetis 

et  cousolemini,  ne  forte  abundantiori  tristitia  ab- 

sorbeatur  qui  ejusmodi  est.  Propter  quod  obse- 

cro  vos  {Joan.  iv),  ut  confirmetis  in  illum  cbari  - 

tatem.  Ideo  enim  et  scripsi  vobis,  ut  cognoscam 

experimeiitum  vestrum,  an  in  omnibus  obedien- 

tes  sitis.  Cui  autem  aliquid  donatis,  et  ego.  Nam 

et  cgo  quod   donavi,  si  quid  donavi,   propter 

vos  in  persona  Christi,  ut  non   circurovcniamur 

a  Satana.  Nonenim  ignoramuscogitationesejus.i 

Cgo  trislitiam  babiii.  Sed  $i  quis  peccans  contri- 

stavit  fne,  iton  me  solum  contristavit,  ud  et  vos  ip- 

sos  ex  parte,  id  est  quosdam  ex  vobis,  hoc  est  Imh 

iios  et  correclos,  qui  de  peccato  fratris  doluerunt. 

IJeo  dico  vos  ex  partc  contristatos,  ut  non  onerem 

omnes  vos ;  id  est,  ut  onus  tristitiae  non  omnibus- 

vobis  imponam,  quia  non  omiics  sincere  justitiam 

diligitis,  ut  pro  peccato  contristari  velitis.  Hic  re- 

prehendit  illos,  qui  de  gravissima  morte  animae  fra- 

tris  non  doluerunt.  Potest  et  ita  intelligi :  Non  mo 

contristavit  ex  tolo,  sed  ex  parte,  ut  uon  onerem 

omuesvos  magnitudine  trislitiaemeae,  si  ex  toto  con- 


nanc,  ut  hoc  scientcs  defleatis  modo  peccata  q  tristatum  mc  dixero.  Ipse  me  contristavit,  ct  tameu 


I,  ne  cum  venero,  truttttam  super  tnstttiam 
ni,  id  est  contrister  iterum  de  vobis,  sed  gau- 
•  Sive  hoc  ipsum,  quod  parco  vobis  non  ve- 
,  et  quod  stalui  non  venire,  in  tristitia  scripsi 
,  ot  intcrim  cito  convertamini  ad  luctum  poeni- 
B,  ne  cum  venero,  tristitiam  habcani  de  incor* 
me  vestra,  supcr  tristitiam  quam  habeo  de 
itis  vestris.  Non  addatur  niihi  tristilia  de  vobis, 
t6iM  oporluerat  me  gaudere,  non  solum  nunc, 
>lim  quando  me  contristastis,  et  sic  graviter 
istis  Scripsi  vobis,  et  hoc  feci  confidens  in  om- 

fobix^  quod  ultra  non  habcam  tristitiam  de  vo- 
H  vidcte  ne  frustra  confisus  sim ,  ^tiia  gau- 

meum  est  omnium  vestrum,  id  est,  gaudium 


parcite  illi.  Sufficit  enim  illi  qui  est  ejusmodit  id  est 
qui  tam  graviter  deliquit,  objurgatio  haec  quw  fit  a 
pluribus,  Magnum  euim  dolorem  patitur,  qui  deli- 
cluni  suum  videt  a  pluribus  horreri  et  argui.  Ct  quia 
talisfacilc  desperaret,  suflicit  illi  objurgatio  multo- 
rum,  id  est  sufficiens  inedicina  est  ad  evacuationem 
culpac  illids  sola  objurgatio  qua  illum  objurgastis. 
Et  ita  suflicit,  ut  non  amplius  eum  ciaspcretis,  sed 
inagis,  id  est  potius  econtrario  condonetis  ei,  quia 
quanto  a  pluribus  cst  objurgatus,  tanto  magis  est 
illi  condonandum.  Nunc  revocat  eum  quem  Satanae 
tradiderat,  ct  ecclesiae  membris  associat  (/  Cor,  v). 
Quod  utiquc  non  faccret,  nisi  processu  tcinporis  di- 
gnos  in  co  pa:nitentiae  fructus  praevidissct,  et  nisi 


n  cst  purificatio  veslra,  ct  profcctus  vester  vos  D  caro  illius  jam  pracscriptum  interitum  pertulisset, 


•  laetificans  in  Domino.  Di\i  iie  Iristitiam  dc  vo- 
labeam  supcr  trisliliam  pr/stinani.  Nam  gra\em 
js  suni  tristitiam  cx  dcforniitatc  vestra,  quam 
indo  contraxislis,  quia  primam  epistolam 
it  vobis  ex  muUa  tribulatione  e^  angustia  cordis 
id  est  ex  multo  dolore  muliaque  sollicitudiuc 
is  pro  vcslro  casu,  scripsi  per  multas  lacry- 
quae  foris  ostcndebantinternum  animidolorem. 
Tipsi  aspere  vos  reprehendens,  non  ut  contri- 
im  ex  verbis  meis,  sed  ut  sciatis  quam  charita- 
habeam  abundantius  in  vobis,  id  est  quam  ma- 
dilectionis  affectu  vestram  salutem  quaeram, 
*M  vos  a  peccatis  eripere  ct  Christo  redderc. 
quis  aliquem  lioc  affcclu  corripit,  ut  plus  ill» 


peccato  scilicet  ct  vitiis  mortua,  ut  sic  Deo  vivercL 
Condonatc  illi,  consolamini  illum,  id  est,  ita  nuno 
cslote  prompti  ad  ign(»scendum  et  consolandum,  sic- 
ut  tunc  fuistis  ad  objurgandum  et  cjiciendum ,  tis 
forte  qui  ejusmodi  est,  id  est  qui  sic  objurgatus  et 
abjectus  esl,  absorbeatur  abundantiori  trislitia^  id 
est  mergatur  fluctibus  immoderatai!  tristitiae,  si  s« 
diutius  vidcrit  a  cunclis  abjici,  etdespcrans  de  sCt 
dct  animum  ad  mundum  fruendu.n,  quasi  qui  lo* 
cuin  apud  Dcum  jam  non  habeat.  Hoc  est  eiiim  ab- 
sorberi  raajori  tristitia,  desperantem  de  se  couverti 
ud  admitlenda  peccala,  quibus  gravalus  absorbea- 
t(ir  a  morte  sccunda.  Idco  consolamini  illum  post 
objurgationcin,  quoniam  poeiiitcnlia  si  «ic  vero  anir* 


IM5 


UERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


i0!S 


Bio  est,  id  est  si  itle  qoi  corripitur,  statim  suiiino  do-  A  Apostoius.  Dum  enim  cognovisset  cos  super 


kat,  protinus  lial)et  fruclum.  £t  vera  poDnitentia 
cst,  jara  cessare  a  peecato.  Sic  entm  probat  se  res- 
picerc,  et  doiore,  si  de  extcro  desinat.  Propter  quod, 
id  est  ne  per  nimls  asperam  correctioncm  absor- 
beatur  fluctu  vehementioris  tristitiae,  et  cadat  in  ba- 
ralhrum  desperationis,  ego  qui  jubere  possem,  ob- 
secro  vos^  ut  recipienles  cum  in  communioncm  , 
eoufirmetis  charitatem  vcslram  in  fi/utfi,  ut  Ornia 
liat  charitas,  qua  illum  diligitis,  et  aflectus  veslne 
dilectioiiis  tinniter  in  eum  traiisire  probcturpcrdul- 
cedinem  pias  consolalionis.Vel  in  iilo coufinnate  cha- 
ritalem  ejus  veslris  exhortalionibus,  qusc  uunc 
propter  hanc  mocsliludincm  infirma  et  vacilians  est. 
£t  dcbelis  hoc  agerc.  Nam  ideo  et    $crip$i  vo6ti, 


fratrem  jam  misericorditcr  motos,  quii  btm 
egerat  poenitentiam,  lit :  Citt  aliqmd  donatn  ei  ege; 
ac  si  diceret  :  A  bono  vestro  non  disseotia, 
mcum,  quidquid  ipsi  fecistis.  Atque  mox  sabdi* 
dit,  Et  ego  si  quid  donavi,  propter  vos,  Ac  si  £• 
ccret  Yestris  actibus  bonum  addidi,  quldqtid 
propter  vos  misericorditer  feei.  Vestra  eiigo  est  Ui- 
tiias  bonilas  mea,  roea  est  utilitas  bonitas  vestra. 
Qui  ipsam  mox  compagem  cordiom,  in  qita  sic  te- 
nctnr,  adjungens,  subdidit :  Ih  persona  CkriUi,  Cm 
vchit  si  diceiv  prxsumamus,  qiiarc  te  ita  caotc  di- 
scipulis  copulas,  quare  vei  te  illorum,  vel  illos  tais 
aclionibus  tam  sollicita  mentc  confonnas,  illico  sab- 
junxit:  Ut  non  circumveniamur  a  Satana.  Ideo  enin 


id  est  scripto  persua<lere  id  studui,  ut  in  hoc  cogno*  "  taiila  liumilitate  voluntati  eorum  in  parcendo 


scam  experinu*ntum  vestrum,  id  est  cognoscam  quale 
fuit  illud  quod  expcrtus  sum,  vos  obedisse  mihi  in 
ejus  excommunicatione ;  hoc  probem  et  sciam  utrum 
bono  an  malo  animo  expulsistis  eiim.  Expertus  sum 
eiiini  vos  fiiisse  obedientcs  in  ejus  ahjectione,  sed 
illud  experiincntiuii  cogiioscere  volens,  sc:  ipsi  vobis 
de  conrinnationc  cliaritatis,  quia  si  nunc  in  rccoii- 
ciliatione  appurueritis  charilativi  in  cum,  tunc  co- 
gnoscam  quod  non  odio,  sed  charitate  libcnter  cum 
ahjecislis.  Experimenluin  vestri  volui  cognosccre, 
probaiis  an  in  omnibus  sitis  obedientes,  id  cst  an  ita 
itunc  ohedieritis  In  recipiendo  et  consolando,  sicut 
ol>edistis  in  ejicicndo  rt  obiui*gando,  vel  ctium  sicut 
obedistis  omendando  illa  quae  ad  ecclesiasticum  ordi- 
nem  pertinent.  Moneo  vos  clcmirnles  in  euni  lieri, 
sed  vos  jain  in  cordibus  vestris  coudonastis  ci,  quo- 
niam  vidistis  cuin  asperam  egisse  poeiiitentiain,  el 
cui  vos  aliquid  donustis,  et  ego  illi  condonavi.  Et 
vere  lior  feci  sicut  et  vos.  ^am  et  ego  quod  illi  do- 
irati,  141  est  condonavi,  si  qu.d  ei  donavi,  hoc  lcci 
propter  tos,  quos  super  eum  pie  commotos  agnovi. 
Quod  tamen  de  sanetioribus  viris  intclligltur,  non 
de  multitudine  carnaliuiii,  qui  viseora  pirtntis  adhuc 
iion  habehant  ei  ideo  inovenlur  a.l  misericordiam. 
Propter  vos  qiii  spiriluales  eslis,  pie  condoluislis  ei, 
ct  ego  condonavl  ini.  Et  ne  irrita  vidcatur  hujus- 
motli  condonatio,  qua»  propter  amicos  facta  est,  ego 
in  penuna  Christi  hanc  feci,  id  est  ac  si  ipse  Chri- 
slus  illi  condonaret.  Et  hoc  feci  ut  non  cireumvenia-  D  ei  cui  donavit,  ostenderet  apud  Dcuui,  ait  in  pcr- 


se  so- 

ciat,  quia  sollicilo  Providenti»  oculo  attendit,  qooil 
pleruinque  dum  altcr  donat,  alter  irascttur,  et  qnale 
est  jam  misericordiae  sacrificium,  quod  cnm  dlscor- 
dia  proximi  offertur?  Unde  rccte  dicitur :  Ut  non 
ctrcumveniamur  a  Sataiia,  nofi  enim  ignoramus  ro- 
gitationes  ejus.  Quia  videlicct  indc  in  alterius  corde 
lixae  nialum  solet  iminittere,  unde  in  alteruro  con- 
spicit  pietalis  iiegotium  fccisse.  linptTfectum  enim 
bonum  est  quod  sic  agitur  ut  quid  ex  alio  lalere  ma« 
luin  subrepat,  nr.n  atlendatur,  nisi  forte  hoc  quod 
sine  ctijuspiam  scandalo  fieri  non  potest,  culpa  sll 
non  (ccisse.  Jure  ergo  maluiii  discordije  in  bona  ac- 
lione  sua  pra»caveiis  Apostolus,  til  non  circur^M- 
niamur,  inquit,  a  Satana,  Qui  scilicet  solctdc  boals 
mala  generarc,  el  hoc  quod  per  charitatLnn  agttur, 
ad  discordiain  trahere.  Potcst  hoc  ct  dc  alio  sic  ir.- 
telligi.  Dixi  ut  in  praKliclo  poenilenlix  conriiHiiclis 
chaiitalcin,  sed  hoc  libenter  debelis  proplcr  nie 
facerc ,  quia  ego  proptcr  vos  siniilia  fcci.  Quia 
si  alicui  reo  donastis,  id  est  condonastis  allquid 
culpae  ,  ct  ego  pro  vobis  similitcr  feci.  Idooque 
jusluiu  est^ut  et  vos  huic  pro  mc  igiioscatis.  Naur 
el  ego  qiiod  donavi  si  cui  aliquod  peccalum  do* 
iiuvi,  piopler  vos  hoc  rcci,  id  est  precibus  veslrU 
aniiueiis.  Hoc  dicto  giavat  illos.  Quia  si  iiia- 
gisler  petentibus  donavit  discipulis  cui  viilucniiit 
peccaluin,  qiianto  niagis  obedirc  dei)cnt  discipuii 
inagislro,  ut  ei  doncnt  cui  rogat  ipse?  Et  ut  raiuni 


ftiur  a  Satana,  iil  est  nc  dccipiamur  abadversario,  ut 
per  uiiius  asperani  poeaitentiam  quam  illi  imposui- 
mus,  faciat  eum  despcrare.  Et  deberaus  artes  ini- 
mici  pra^cavere,  quia  non  ignoramus  rjus  astulias, 
quibus  nos  ct  illnin  cogitat  perderc.  Nain  consola- 
lio  debet  subsequi  fratrem  dcliclum  flcntem,  ne  diu 
eontristatus  ct  contemptus  a  cbaritate  Ecclesiie,  in- 
cipiat  dcsperare  de  se ;  et  videns  qui  semper  in  iu* 
sidiisest,  subliiis  diabolus  mcntcin  cjus  vilcin  efle- 
ctum,  acccdat  ct  suggerat  ei,  ut  vel  prsesentibus 
fruatur  qui  de  spe  futuri  pKeraii  dcjectus  est,  et 
pereat  posscssus  a  diabolo,  cui  ad  hoc  poeiiilcnlia 
data  cral,  ut  convcrsus  reforniarel  so.  Notanduin 
quam    studiobC    unitatem   cum  disripulis     servct 


«onaChrisli  se  d(uiassequod  donavit,  id  est  vlce 
Chrisli  qui  ait  :  t  Quorum  remiscrilis  peccala  re- 
initlunlur  cis  (Joan,  xx).  »  Si  ergo  huic  pro  quo 
pelierunt  Apostoluni,  ipse  proChrislo  ignovit,  qiian* 
to  magis  illi  ignosceHdum  erat,  cui  ut  doiienl,  et 
ipse  hortatur  y  Donale,  inquit,  sicut  ego  dona\i,  no 
per  discordiam  circumvcniainur  a  Satana,  quoniam 
si  caiisa  vestri  non  donarcm,  ct  vos  causa  mei, 
jam  inler  nos  discordia  fieret,  el  mulua  charitan 
deperirel,  et  sic  noster  adversarius  victor  exsulta- 
rel.  Nou  cniin  igiioraiiius,  qiiam  calliJe  mala  con^ 
tra  nos  iucessanter  cxquirul. 

«  Cum  vcnissem  anteni  Troudem  propler  Cv«'in- 
«  r;(>iiuiii  Chrisii,  ct  osiiuni  mihi  apeitum  esset  ia 


IC17 

DomiMO,  non 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUIJ.  —  IX  F.PSST.  II  AD  COR. 


rotB 


abiii  requiem  spiritui   meo,  eo  A  iiiGdelibus  rcsisleret ;  i(i(H)que  labor  crat  iiitolera- 


t 

•  quod  non  invonerim  Titum  fratrein  meuni,  sed 
t  vale  faciens  eis,  profectus  sum  in  Macedoiiiam. 
<  Deo  autero  gratias»  qui  semper  triumpliat  nos  in 
c  Cbristo  Jesu,  et  odurem  noliliae  suae  manifestat 
t  per  nos  iu  omni  ioco,  quia  Cliristi  bonus  odor 
t  sumus  Deo  in  liis  qui  salvi  liunt,  et  in  liis  qui 
t  pereunt ;  aliis  quiJem  udor  mortis  in  mortero, 
c  aiiis  autero  odor  viue  in  vitain.  L't  ad  baec  quis 
4  tam  idoneus?  Non  enim  sumus,  sicut  plurimi, 
fl  adulterantes  verbum  Dei ,  sed  ex  sinceritate , 
«  sicut  ex  Deo,  coram  Deo  in  Clirislo  loquimur.  > 

Narrat  nunc  Corinlhiis  quae  passus  sit,  et  quo- 
nodo  in  cunctis  Deo  gratias  agat,  ut  sub  exeinplo 
^i  illos  provocet  ad  certanduin.  In  Asia,  inquit, 


bilis  ,  cuni  deessot  solalium  Tili.  Et  idcirco  recesslt 
inde,  valefaciens  eis  qui  cmliJcrant,  in  quorum 
scilicercordibus  evangelizauli  apertum  est  ostiuro. 
El  hoc  esl,  non  liabui  rcquicm  spiritui  mco,  id  cst 
non  polui  satisfaccrc  voluniati  mex,  quia  ibi  sicut 
spcrabam  non  iuvcni  Tilum,  qui  ibi  necessarius 
crat,quoniam  ipse  lingua  eorum  fortassis  cxpressius 
uti  poterat :  scd  valefaciens  eis  qui  erant  conversl,. 
profectus  sum  in  Macedoniam^  si  forte  vcl  ibi  Tituro 
inveiiirem,  ut  baberem  interpretationis  Evangeliique 
solatium,  Ergo  iliuc  perrexi,  et  ibi  quoque  mulla 
pe:tuli.  Sed  Dco  gratias  ago,  qui  non  sinit  nos  dc- 
ficere,  6ed  semper  iriumphat  nos  in  Chrislo,  ii  est 
triuinphare  nos  facit.  Vel  triumphat  de  nobis,  sive 


IMissus  sum  gravissimam,  ut  supra  dixi,  iribulatio-  ^  triumphum   suum  per  nos  agit,   et  odorem,  id  est 


nero.  Sed  et  cum  venissem  Troadem  non  qcicvi.  Vel 
ita  :  Non  solum  propter  pra^dictas  causas  non  veni, 
^ilicct  ul  non  venicndo  parcerem  vobis,  ct  ne  tri- 
btiliam  super  tKstitiam  haberem,  sed  etiam  ideo, 
quia  Tilum  qiieni  miseram  ad  vos,  ut  renuntiaret 
uiihi  siessetis  correcti,  cum  Troadem  venisscm  non 
inveni,  sicut  iilic  disposueram  ideoque  nihii  scicns 
dc  correctione  vestra,  non  potui  ad  vos  venire.  Sed 
et  aliis  grave  dainnum  incorreclio  vestra  fecit,  quo- 
aiam  Troadensibus  parum  proficere  sine  Tito  potui, 
Quem  ve^stra  incorrcctio  detinebat.  Sicut  enim  vestra 
euipa  fuit  qiiod  non  veni  Corinthuir. ;  sic  quod  non 
profeci  in  Troade,  dum  apud  vos  imiteditus  moia- 


bonam  famam  nolitiae  suae  per  nos  ubique  spaVgit. 
Apostolus  multa  pcrpcssus  advcrsa,  gratias  agit  D;o 
in  Christo  Jesu,  qucm  gentibus  prxvlicabat  quod 
dignum  se  clegerit  tiiumpho  Fiiii  sui.  Triumphus 
Dei  cst  passio  martyrum,  pro  Christi  nomiuc  cruo- 
ris  eflusio,  et  intor  tormcnta  Ixtitia.  Cum  eniin 
quis  viderit  tauta  pcrseverantia  stare  martyres 
aique  lorqueri,  et  in  suis  cruciatibus  gloriari,  odor 
QOlitiae  Dei  disseminaiur  in  gentes,  ct  sibi  tacita 
loquitur  cogitatio,  quod  nisi  verum  esset  Evange» 
lium,  nunquam  sanguine  defenderetur.  Hoc  etiaro 
cst  Deuiu  aposiolos  triumphare  in  Christo,  victoi^es 
ilios  faccre  in  fide  Christi,  ut  calcata  perfiJia,  tro- 


relur  Titus,  sinc  quo  non  poteram  ibi  proficere.  Et  ^  phaeum  habeat  Udes»  dum  cx  perfidis  fiunt  fiJeles,  ct 
"***"'"  .      «    .     '  iiiaievoli  non  profiduutinpcrsequcndofidclcs.OJor 

autem  notitiae  Dei  pcr  signa  ct  prodigia  manifesta- 
tur,  duro  vera  esse  praedicatio  Dei  virlutis  tesllmo- 
nio  comprobatur.  Quae  scilicet  prasdicatio  per  odo« 
rem  designatur,  quia  cum  Dcus  non  vidcafur  per 
haec  quae  visibiliter  operatur,  in  apostolis  cssc  ir.tcl- 
ligitur,  ut  veritas  doctrinae  roanifestetur.  Sicut  eniin 
quaedam  rcs  cum  non  videantur,  per  odorcm  tarocR 
agnoscunlur,  ita  et  Deus  qui  invisibilis  cst,  ))er 
evangelicam  praedicationem  voluit  agnosci,  quae  in  • 
visibiliter  ad  aures,  sicut  odor  ad  nares,  |)crvenit. 
Et  notandum  quia  huciisque  locutus  cst  de  suis  tri- 
bulationibus,  et  cur  Corinthum  non  venciit.  Hir.o 
vero  incipit  se  commendare  et  psciidoapostolos  de- 


boc  est :  Veiti,  inquit,  Troadem,  quae  prius  Troia 
vacalialur,  ut  Evangclium  Chrisli  in  Asia  praedica- 
Tcro.  Cumque  milii  ostium  apertum  esset  in  Domino^ 
id  est  plurimi  CKcdidissent,  sive  per  signa  atque  vir- 
lutes,  quae  in  ine  operabatur  Deus,  spes  esset  fidei 
iiascentis,  et  in  Domino  succrescentis,  non  habus 
re^juiem  spiritui  meo^  id  cst  speratam  cousolationem 
invenirc  non  potui  eo  quod  Titum  non  invenerim^ 
sicut  ante  condixeramus.  Ostium  enim  appellatur 
aditus  vel  opportunitas  praedicandi,  sive  quia  Deus 
«peruii  corda  eorum  quibus  ille  praedicabat ;  et  ut 
beatus  Uicronymus  loquitur,  cuni  Apostolus  habe- 
ret  sanclaruiu  scicntiam  Scripturaruro»  et  sermonis 
diversarvmquc  linguapum  gratiam  possideret,  divi- 


norum  sensuum  roajestatcm  non  poterat  Graeci  elo-  D  primcrc.  Et  quidqui«i  nunc  dicit  de  sc,  totum  ab  illla 


quii  digoo  explicaro  sermone  (315),  Habebat  ergo 
Titum  intemretem,  sicut  beatus  Petrus  Marcum.  Et 
iJeo  contrislatus  est,  quia  praedicationis  sux  fistu- 
laro  organumque,  per  quod  Christo  caneret,  in  prae- 
senti  non  invencrat.  Est  et  alia  forlasse  proLabilior 
causa,  cur  Titum  abcssc  doluerit,  quia  solus  noii 
poterat  et  fideles  instruere,  ct  parstrcpeutibus  mcre- 
dulis  repugnare.  Quamvis  enim  quidam  eoruin  ape- 
ruissent  corda  sua,  ad  suscipiendum  Dei  verbum, 
impudentia  tamen  iufidclium  non  minima  exsurgc- 
l>at  in  Apostohim  zelo  crcdcntium.  Et  hacc  ab  uno 
i:npleri  non  potcrant,  ut  ct  creJcntes  instrucref,  el 


est  removendum.  Odorcni,  inquit,  id  est  suavem 
famam  noiitice  suas  manifestat  per  nos  in  omui  loco^ 
id  est  ubicunque  praedicamiis ,  quia  sumus  odor 
Cliristi  bonus  et  suavis  Deo,  ctsi  non  ila  vobis  odor 
Chiisti,  id  est  puritas  noatrae  convcrsationis  Chri-% 
stum  redolet,  et  praBdicationis  nostne  loiige  lateqii» 
spirat  fragrantia.  Et  surous  clor  bonus  in  his  qui 
salvi  /iunl,  et  in  his  gui  pereunt.  Nam  quia  hominea 
suo  arbitrio  derclicti  sunt,  iie(|ue  cn;m  bonum  ne  - 
cessitate  faciunt,  sed  voluntalc,  ui  credcntcs  coro« 
nam  accipiant,  et  increduli  siippiiciis  mancipentur  } 
idco  iiostcr  odor,  qui  per  se  toiuis  esl,  virlute  ea* 


(115)  Locus  obscurus. 


1019  IIERYEl  BLUGIDOLENSIS  MONAClll  I0i9 

rum  el  vitio  qui  siiscipiuiit,  sivc  non  suscipiuiit,  in  A  non  sumiis  ad  lisc  invesliganda  cur  fiant.  Quis  al 


vilam  iransit  anl  morlem ;  nl  qui  crediderint,  salvi 
(iant ;  et  qui  non  crediderint,  pcrcant.  Ncc  inirum, 
cum  cl  soiis  radios  tain  niunda  loca  excipiant  quam 
immunda,  el  sic  in  Horibus  ut  in  stcrcore  luceant, 
nec  tanien  polliianlur  inde  radii  solis.  Ita  et  Ghristi 
bonus  odor,  qiii  nunquam  mutari  potest  nec  suam 
i:aturam  amittere,  credentibus  vila  est,  incredulis 
mors.  Bonus  Glirisii  odor,  praedicatio  vcritalis  est. 
Quem  odorcm  in  vilam  capit,  qui  Evangelio  moribus 
bonis  servit  et  coiigruit.  Mortem  incurrit,  cujus  ab 
his  quse  bene  loquitur,  vita  dissentit.  Quse  condilio 
etiam  auditores  astringit,  cum  recta  pncdicalio  ab 
aliis  per  incredulitatem  auditur  in  mortem,  ab  aliis 
pcr  fldem  suscipitur  in  salutcm.  Bonus,  inquit,  odor 
sumus,  et  horum  respectu  qui  inde  salvantur,  et 
borum  qui  contemnentes  pereunt,  quia  bona  inten- 
tione  facimus.  Sive  en-.m  considcravcris  salvatos 
praedicatione  nostra,  sive  perditos  contemptu  ejus, 
iios  tamen  Deo  seinper  videmur  bouus  odor,  quo- 
niam  ipse  videt  intentionem  nostram,  id  est  quid  in- 
tendamus  dum  loquiiuur,  scilicet  quia  iutendimus 
ul  omnes  audilores  salvi  flant,  non  ut  aliqui  ex  illis 
pereant;  et  idcirco  sumus  Deo  bonus  odor.  Sed 
homiiiibus  aliis  quidem  videmur  odor  mortts,  quia 
praidicamus  crucem,  id  est  roinistri  mortis  aeslima- 
inur;a/tii  autem  odor  vit<B  crcdimur,  id  est  odor 
spirans  vitam  per  Salvatoris  praedicationero.  El  utri- 
que  flt  juxta  quod  xstimant.  Nam  quibus  aeslima- 


tam  idoneus  ad  hxc  discutienda,  ot  invenlat  cnr  ilt 
fianl?  Yel  quis  esl  tam  idoneos  ad  haec  intelligendi« 
ut  cognoscat  quomodo  bonus  odor  allos  Tegetat,  et 
alios  necat?  Id  est  quis  est  idoneus  intelligere  qoaB 
juste  flat  quoil  Domvnus  ait^:  i  Ego  veni  ot  qui  noa 
vident  videant ,  el  qui  vident  caeci  Oant  ?  t  (Joan. 
IX.)  Ipsa  est  enim  allitudo  divitiaram  sapientiae 
Dei,  qua  facit  ex  eadem  massa,  iliud  vas  in  hooo- 
rero,  aliud  in  eontumeliam  (Ram.  ix).  Yere,  inqoit, 
bonus  odor  sumus  Deo,  quia  iion  ^umus  adulierui- 
tes  verbuin  Dei,  id  est  falsa  illi  admiscentes,  et  pro 
voluptate,  non  pro  gignenda  prole  semen  verbi  faa* 
denies.  Yel  coiitra  falsos  apostolos  et  contra  meree- 
narios  dicit,  et  ad  ha^c  quls  tam  idoneos  ?  Id  est  ad 
hacc  quae  per  vos  Deus  agit,  quis  est  tam  idoneos  il 
vos?  Diflicilc  enim  dignus  praeco  virtotum  Chrisli 
inveniri  potest,  qui  in  annuntiandis  illis  non  soam, 
sed  ejusgloriamquaerat;  nec  sua  lucra,  sed  Domi- 
nica  cogitet.  Et  vere  nuUus  practer  nos  est  ad  baee 
tam  idoneus.  Non  euim  sumus  adullerantes  verbmm 
Dei,  sicut  p/urtmt,  id  est  sicut  pseodoapostoli  et 
mercenarii,  qui  vel  corrumpunt  admistione  fatsi- 
taiis  sensum  divinae  praedicationis,  vel  ex  ea  qaac- 
runt  voluptatem  lucri  carnalis,  ud  ex  Mtnceriiaie^  id 
est  ex  sincera  inlcnlione,  non  pro  qua»lu  loqoimor, 
et  sicut  ex  Deo  halicntes  quidquid  dicimus,  roTMi 
Deo  loquimur,  idest  iili  soli,  et  non  hominibns  pU- 
cerc  ex  nostra  locutionc  quxrimus ;  et  loqoimir 


mur  odor  mortis,  aestimatio  haec  vertiiur  eis  in  aetcr-  q  in  Christo,  iiunquam  excedcntcs,  ut  pseudo,  qoi  de 


uam  mortem  ;  et  quibus  vidcmur  odor  vitae,  fides 
eorum  ducit  eos  in  vitam  aclernam.  Hxc  ita  Deus  per 
nos  operatur.  El  ad  hcec  quis  est  tam  idoneus,  ut 
inteliigat  quomodo  facit  Deus  miris  modis,  ut  bono 
odore  el.boni  vivant,  ct  inali  moriantur?  Paulum 
apostolum  bene  agentem,  bene  viventem,  juslitiam 
verbo  praedicanlcni,  opcredemonstrantcm,doclorcm 
mirabilem,  fldelem  dispensalorem,  fama  usque- 
quaquc  disseminabat.  Quidam  diligebant,  quidam 
invidebant.  IHi  qui  diligcbant,  bono  odorc  vivcbant; 
illi  qui  invidcbant,  bono  odore  peribant.  Ideo  per- 
cuntibus  non  malus  odor,  sed  bonus  erat.  Inde  euim 
roagis  invidebant,  quia  lam  bona  gratia  praevalcbat. 
Ncmo  enim  iuvidct  miscro.  Erat  enini  gloriosus  in 
prxdivatione  verbi  Dei,  et  vivens  secundum  regu- 
lam  prxceplorum  Dei.  Et  diligcbant  eum,  qui  in 
illo  diligebant  bonuin  (quem  scquobantur)  odorem. 
Alii  Qulem  quanto  magis  ei  invidebant  in  gloria  pnc- 
dicatiouis  el  in  vita  incuipahili,  tanlo  inag  s  invidia 
torquebantur  et  occidebanlur  bono  odore.  Quisquis 
enim  invidet  gioriosae  famae  Christi  vei  alieujus 
sancti,  bono  odorc  moritur;  qui  autem  dili^nleam, 
bono  odore  vivit.  Qiiia  ergo  diflicile  csl  iiitclligere, 
qua  ratione  quis  bono  odore  pereat,  vel  quia  occul- 
lis  Dei  judiciis,  qux'  in  hac  vita  ab  hoininibus  com- 
prehendi  noii  possunt,  agilur  ut  eodcm  bono  odore 
alii  vivaiit  et  alii  moriantur,  recle  dicitur:  Et  ad 
hasc  quis  tam  idoneus  ?  ac  si  dicatur :  Idonei  quidem 
sumus  ad  hxc  consittcranda  qu':a   flant,  sed   idonci 


legali  obscrvantia  ct  saeculi  pliilosophia  cum  Evan- 
gelio  Chrisli  loquebaiitur.  Adulter  in  camall  coito, 
noii  prolcm,  sed  voluplatem  quaerit.  Et  perrersos 
quisquc  ac  vanx  glorisc  serviens,  rccte  adultcrare 
verbum  Dei  dicitur,  quia  per  sacrum  eloquiuro  non 
Dco  fllios  gignere,  sed  suam  scientiaro  desiderat 
oslentare.  Quem  cnim  libido  gloriae  ad  loquendam 
trahit,  voluplati  magis  quam  generationl  operara 
impendit.  Adulterare  namque  verburo  Dei,  cst  aut 
aliter  de  illo  sentire  quaro  est,  aut  ex  eo  non  spiri- 
talcs  fructus,  sed  adulterinos  foetus  quaererc  laudis 
bumanae.  Ex  sinceritate  vero  loqui,  est  nibil  in  do- 
quio  extra  quod  oporlet  quaerere.  Sicut  ex  Deo  au- 
tem  loquitur,  qui  scit  non  se  a  se  habere,  sed  ex 
^  Deo  accepisse  quod  dicit.  Goraro  Deo  vero  loquitor, 
qui  in  omni  quod  dicit,  non  humanos  favores  ap- 
petit,  sed  omnipotentis  Dei  prxsentiae  iniendit;nee 
suam,  sed  auctoris  gloriam  requirit.  Et  in  Cbrisfo 
loquitur,  cujus  sermo  loius  in  Christi  veritate  per- 
sistit  ul  nec  mendax  sit,  ncc  aliud  quani  Christom 
pncdicet.  Qui  aulem  scit  quidem  ex  Deo  se  acce- 
pissc  quod  dicit,  et  tamen  diccndo  propriam  glo- 
riain  quaerit,  sicut  ex  Deo  loquitur,  sed  non  coram 
Deo,  quia  eum  quem  cordi  suo  non  proponit,  coni 
praedicat,  quasi  absentem  pulat.  Sed  sancti  viri  et 
ex  Deo  loquuntur,  et  coram  Deo,  quia  ab  eo  te 
sciunt  habere,  quod  dicunt,  et  ipsum  suis  semo- 
nibus   adessc  judiccm  auditorcmquc  consideraifc 


i^    4011  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUL!.  -  LN  EPIST.  il  AD  COR.  \m 

'    Polesl  el  myslcriiini  Tiinitalis  in  liujus  capiluli  Hne  A  de  relinemus,cl  solliciludinem  de  salule  voslra  scni- 


monslrari.  Ex  Deo,  id  esiex  Spiritu  sanclo,  a»ram 
l>eo  Palre  in  Cbrislo  loquimur. 
CAPUT  UL 

€  Tncipimus  itcrum  nosmelipsos  coumiendare? 
c  aul  nuuquid  cgenius  (sicul  quidam)  commendali- 
t  tiis  epislolis  ad  vos,  aul  cx  vobis  ?  Epistola  Noslra 
c  vos  estis,  scripta  in  cordibus  noslris,  qu%  scilur 
c  ct  Icgiiur  ab  omnibus  hominibus,  manircstati  quo- 
c  niam  epislola  eslis  Cbristi,  ministrata  a  nobis  et 
<  scripta  non  atramento,  sed  Spiritu  Dei  vivi,  non 
c  in  tabulis  lapideis,  scd  in  tabulis  cordis  carnalibus.  > 

Quia  sciebat  sinistre  accipere  eos  suain  commen- 
dationem  etiam  in  priina  cpistola,  quasi  suam  glo- 
riara  qiiaereret,  incipit  contra  opiiiionem  eorum  lo- 


per  babemus,  dum  peccatorum  vestrorum  correc- 
tionem  desidcramus,  et  processum  in  melius  ac 
perseveranliam  in  bono  vobis  semper  optamus,quae 
scilicet  epistola  scitur  et  legitur  ab  omnibus  liomini^ 
bus.  Scitur  ab  omnibus  bominibus,  id  cst  omncs 
sciunt  quod  per  nos  estis  instiluti ;  et  icgitur,  id  est 
in  vobis  discunl  nos  imitari.  Sicque  Gt  ut  scientia 
et  lectione  hujus  epistolas,  id  est  nolitia  et  conside- 
ratione  bonae  conversationis  vestrae,  nos  efiiciamur 
cominendabilos  omnibus.  Diii,  quia  eslis  opistuta 
nostra,  vos  dico,  manireslati  omnibus  quoniam  efA- 
tola  Christi  estis,  ministrata  a  nobis.  Omnibus  enim 
manifestum  est,  vos  Christo  per  minist?rium  no- 
slrum   credidisse   conlirmanti  doctrinam   nostraiii 


qui.  Nam  pseudoapostoii  boc  in  eo  reprehendebant,  ^  per  virtutes.  Et  ita  principaliter  eslis  epislola  Chn  • 


quod  se  commendabat,  et  quod  bona  quae  Deus  in 
eo  posucrat,aliis  aununtiabat,  atque  indesuperbum 
et  iuani  gloriae  studentem  asserebant.  Et  proplerca 
nunc  ipse  demonstrat,  quod  commciidalio  sua  non 
ad  se  commendaiidum  spectet,  sed  ad  illum  solum, 
cujus  est  minister  idoneus,  ei  hoc  est  qiiod  incre- 
palive  per  interrogaiionem,  vel  pcr  ironiam  dicit  : 
Incipimus  iterum  sicut  in  prima  epislola  commenda- 
re  nosmetipsos,  non  Deum  ?  Incipimus  quasi  semper 
*n  lioc  novi,  nosipsos  rursum  cominendare,  duin 
dicimus  quia  Chrisli  bonus  odor  suinus,  etc.  Quasi 
dicat :  Commcndamus  quidem  nos  et  in  hac  epi- 
stola  sicut  in  prima,  scd  non  nosmctipsos,  quia   in 


sti,  secundario  nostra,  quia  ipse  principalitcr  vui 
scripsit,  nos  secundario,  id  est  pcr  ministeriuu 
nostrum  ipse  scripsit  in  vobis  fidem,  spem  et  chah- 
tatem  ac  reliqua  bona.  Vos  estis  epistola  scripta 
non  atramenio,  sed  spiritu  Dei  vivi,  id  est  quod  est!s 
reprsesentatio  Christi  el  nostra,  flrmiter  scriptum 
est  in  cordibus  nostris,  non  delebiliter,  ut  quod 
atramenlo  scribitur.  Non  atramento  scriptum  cst,  id 
est  non  ita  ut  possit  deleri,  sicut  ca  qux  atramento 
scribuntur ;  sed  Spiritu  Dei  vivi,  id  est  ut  aetern^Ii- 
ter  et  vivaciter  in  cordibus  nostris  aut  vcstris  pcr- 
maneat,  sicut  ille  qui  scripsit,  vivit  et  aeternus  esL 
Quoniam  aelema  sunt  qu»  nobis    promissa  sunt, 


nostra  comincndalione  illum  maxime  commenda  -  ^  idcirco  Dei  spiritu  qui  semper  est,  dicitur  scripta 


mus,  ad  cujus  gloriam  ciintla  rcferimus.  Non  ergo 
carnaliter,  sed  spiritualitcr  nos  commcndamus  ad 
profectum  vestnc  salulis,  ul  hoc  de  nobis  credatis 
quod  est,  quia  qui  dc  bono  male  sentit,  peccat.  Et 
vobis  expcdil  ut  nos  cognoscalis,  quia  tunc  dicla 
uostia  libenter  suscipielis,  el  sic  ad  salutem  pcrvc- 
«letis.  Ac  proptcrea  commendatio  vobis  potius  pro- 
liclt.  Non  enim  nos  propter  nos  commendamus,  sic- 
ut  pscudoapostoli,  qui  propriam  gloriam  et  propria 
lucra  quairentes,  seipsos  commcndant.  Aut  nunquid 
egemus  commendatiiiis  epistoUSf  raissis  ab  aliis  ndcli- 
l)us  ad  vos,  aul  ex  vobis  ad  alios  sicut  quidam,  id 
est  sicut  pseudo,  quos  nulla  propria  virtus  aut  sa- 
pientia  commendat?Ipsi  enim  indigcnt  ut  per  epi- 


haec  epistola.  Temporalia  aiitem  atramento  scriLu:^ 
tur,  et  quod  obliteralur  ct  perdit  meinorianr..  Ack 
non  atramento,  id  est  non  telris  iiolis  est  scriplr., 
sicut  pseudo  scribunt,  qui  haercses  interserunt,  srd 
luceSpirilus  sancti,  non  in  tabulis  lapideiSy  ut  anti- 
qua  lex,  sed  in  tabuUs  cordis  carnalibus.  Ibi  eniin  i>i 
tabulis  lapideis  digitus  Dci  (Exod.  viii ;  Exod.  xwi), 
id  est  Spiritus  sanctus,  operalus  est  hic  in  cordiLus 
hominum.  Ibi  lex  extrinsecus  posita  est,  qua  injnsti 
terrercntur;  hic  intrinsccus  data  est,  qua  justifica- 
rentur.  Illud  enim  extra  hominem  scribitur,  ut  eum 
foriiisecus  terriflcet,  hoc  in  ipso  homine  est  cum  in 
trinsecns  justiflcet,  Carnales  vero  tabulas  cordis 
dixi,  non  carnalis  prudentiae,  scd  tanquam  viventis. 


slolas  commendenlur,  dum  proprii  honoris  ct  quai-  D  sensumque  habenlis,  in  comparatione  lapidis  qui 


stus  causa  circueunt  ecclesias,  non  ad  tribuendam, 
sed  ad  auferendam  salutem.  Nos  vero,  quos  Deus 
virlute  mirabilium  operum  et  Incc  sapieiiiiae,  quo- 
cunqsie  pergamus  commcndal,  non  opus  habemus  ut 
per  cpislolas  honiinum  alicubl  commendcmur.  Nam 
vos  estis  epislola  et  commendatio  nostra  apud  ho- 
mincs,  hoc  est,  vcstra  fldcs  ct  cbarltas  ct  onine  Lo- 
num  quod  m  vobis  est,  nos  reddit  commcndpbilcs, 
quia  inde  lauJamur,  quod  per  nos  Deus  vobls  hxc 
omnia  dcdil*  Epistola  enim  salutis  indiciilm  csl. 
Epistola  nostra  vos  estis,  in  quibus  scientia  et  vita 
Roslra  leprxseiilatur  aliis.  Epistola  noslra,  dico, 
€cripta  in  cordibus  nostriSy  id  cst  in  mcmoria  f\t\- 
»tr«  mcnlis  posita,  qiiia  vos  scirpcr  iii  nostro  cor- 


sine  sensu  cst.  Respcxit  enim  ad  illud  quod  Deus 
per  prophetam  promiseral  1 1  Auferam  cor  lapideum 
de  carne  vestra,  et  dabo  cor  carneum  (Ezech.  xi).  > 
Cor  namque  carneum  a  corde  lapideo  voluit  vita 
senliente  discemi,  et  per  vitam  sentientem  significa- 
vit  intelligcntem.  Non  ergo  proptcrea  diclum  est,  in 
tabulis  cordis  carnalibus  ut  carnaliler  vivatis,qui 
debetis  spiritaliter  vivere.  Sed  quia  lapis  sine  sensu 
est,  cui  comparatum  est  cor  durum,  cui  nisi  carni 
senlienli  cor  intelligens  dehuit  comparari  ?  quaiido- 
quidem  ipsum  cor  lapideum,  non  signiflcat  nisi  dii- 
rissimam  voluntatem  et  adversus  Deum  omnino 
iiiflexibilem.  Judaei  enim  in  lapideis  labulis  legem 
acceperunl,  adsigniflcandaro  duntiam  cordis  ^rvim 


1025  IIEUVCl  BLRGiDOLENSIS  MONAGIII  10» 

crga  i.ileclioficin  Dci  it  iiitclligeutiam  »  quia  ucque  A  Apostolus,  ut  ostendat  se  siiosque  socios  mnil  su» 

virtutc  vel  pruJcnlia  fucerc,  cuni  utique  tam  |tauii 
homincs  ct  idiotae  nunquain  siiie  Dei  gratia  coope- 
rante  totuni  inundum  ad  ridem  convertere  potuis- 


Deum  erant  amaturi,  ncquc  legcm  ipsam  intcllcctu- 
ri.  Per  lapideas  enim  tabuias  dura  ct  insensibilia 
corda  coruin  designala  sunl.  Pcr  tabulas  vero  cor- 
dis,  mentes  dilatalae  charilalis  latitudine.  Unde  ct 
carnales  dicuntur,  id  cst  molles  ct  senlicntes,  el  af- 
fectum  dilcctior.is  vcl  bcne  agendi  habentes.  Caro 
enim  animata  scnlil,  ct  affeclum  habet  circa  illud 
quod  langit,  irt  pcr  cor  hal.eamus  intellcctum,  cl 
per  cariiem  dilectiunis  afrectnm.  Itaquc  Spiritus 
sanctus  scripsit  cpistolam  nostram  in  tabulis  cordis 
carnalibus,  id  est  sic  in  vobis  prxccpta  sua  posuit, 
ut  daret  vobis  facuUaleni  ad  iiitcliigcndum,  et  affcc- 
tum  dileclionis  ad  complendum. 

c  Fiduciam  aulem  talcin  babcmus  per  Cbristum 


sent.  Ob  hoc  eiiam  ista  pra^niisit,  ne  quiii  sibi  arro- 
gare  videretur,  ubi  dicturus  crat  tanto  majus  semi- 
nistcriuuj  suscepisse  quam  Moyses,  quanto  majas  est 
Novum  Tcstamentum  quam  Velus.  Nam  subjongit: 

c  Qui  et  idoneos  nos  fccit  ininistros  Movi  Tesla- 
c  meiiti,  non  lillera,  sed  spiritu.  Littera  euiin  occi- 
c  dit,  spiritus  autem  vivificat.  > 

Et  incipit  se  nunc  alio  modo  quam  superiui 
commendare,  ut  et  pseudoapostoios  deformety  ia- 
nuens  eos  esse  ministros  Veteris  Testamenti,  dum 
ostendit  se  ministrum  esse  Novi.  Suflicieiitia  nostia 


ad  Dcum  {llebr.  iv),  non  quod  suflicientes  simus  ^  cx  Deo  esL  Qui  et  intantum  no$  sublimavil,  ut  ido- 


t  cogitare  aliquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  suf- 
«  iicientia  nostra  ex  Dco  est.  > 

Postquam  ostendit  quare  non  cget  commendaii- 
tiis  epistolis,  rcspondel  ad  illud  quod  praemiserat, 
ficilicet  quia  non  commendat  seipsum,  sed  Deum  a 
quo  habet  omnia.  Quasi  dicat :  Diximus  quia  Deus 
pcr  nos  semper  triuinphat,  et  odorem  notiliae  S!!;£ 
per  nos  ubique  manifcstat,  et  quia  Christi  bonus 
odor  sumus  Dco.  Et  quod  tam  fiducialiter  haec  cl 
his  similia  loquimur,  non  ad  commendalioncm  no- 
stram  facimus,  quasi  de  noblris  viribus  gloriantcs, 
et  ad  nos  ista  referenies,  scd  talem  ac  tantain  fidu- 
ciam  habemusy  id  est  rcferimus  ad  Deum,  a  quo  no- 


neos  ministros  Novi  Testamenti  nos  facereC,  id  cst  iit 
per  nos  scieniiae  et  vitie  perfcctione  de<K>roi  mini- 
straret  aliis  Novum  Tcslamentum.  Novus  enim  ii- 
quor  in  vasa  nova  niittcndus  erat  {Matth.  ix ;  Marc, 
II ;  Luc.  v),  unde  sine  acredine  propinaretur.  Testa- 
lucnli  dico,  cxislentis  non  in  littera  taotum  doccht.'; 
sed  in  sphitu  adjuvanle,  qui  per  uos  a  Dco  tribui- 
tur.  Non  alia  nunc  intcUigilur  littera,  quam  ipse  de- 
calogus  in  iilis  duabus  tabuiis  scriptus.  Spiritus 
autcm  inleliii^i  potest  Icx  iidei,  quae  non  scribitur, 
scd  aninio  continctur.  Idco  non  in  littera,  sed  in 
spirilu  per  nos  ministratur  Novuni  Tcstaiiientuni, 
quia  littera  occidii^  spiritus  autem  vivificat,  Ldttera 


bis  est  dalum  quidquid  boni  habemus.  Vcl  ita  con-  p  occidit,  duui  facit  scienter  peccarc,  et  addit  praeva- 


tinualur  ad  proximum,  Epistola  Chrisli  et  nostra 
eslis.  Sed  fiduciam  diccndi  talia,  non  ad  nos,  sed 
ad  Deum  referimus.  Nam  ex  puritate  conscicnti» 
habemus  talem  fiduciam  ad  Dcum,  id  cst  confidi- 
inus  quod  ei  placet  quia  sic  loquimur;  ethabemus 
eam  per  Christum  meJialorem,  pei*  quem  iiobis  hirc 
potcstas  est  data.  Sed  nihll  viribus  nostris  ascribi- 
inus.  Habemus  enim  apiid  Deum  mediatore  Chrislo 
inagnam  fiduciam,  sed  non  ila  quod  simus  sufficienies 
saltem  cogitare  atiquid  boni  quod  sit  a  nobis^  id  cst 
a  nostra  parte  vcnicns,  quasi  ex  nobis  initium  h.v 
bcns,  sed  polius  omnis  sufficientia  nostra  ad  l>cne 
cogitandum  et  agendum  ex  Deo  nobis  cst.  Et  hinc 
Kiognoscimus  quia  nihil  sunius,  nisi  miscricordia  ct 
gratia  Dei  regamur.  Altendant  ha^c  verba,  qui  pii- 
iant  cx  nobis  essc  fidci  cccplum,  et  ex  Deo  cssc  lidci 
i>upplcmeiituni.  Quis  eniiu  non  vidcal  priiis  csso 
cogilare  quam  credere?  Nullus  quipiKs  credit  aliquid, 
iiisi  prius  cogitaverit  essc  credendum.  Si  ergo  noii 
^ulBcimus  cogilarc  boni  aliquid  ex  nobis,  profcdo 
licc  crcdere  suflicimu.s,  quod  sinc  co^jMlalione  nun 
possumus ;  sed  siitticientia  nostra,  qua  el  crcdiMe 
incipiamus,  ex  Deo  est.  Cogitanles  credinius,  cogi^ 
tanlcs  loquimur,  cogitantes  agiinus  quidquid  agi- 
inus.  Qiiod  auleni  atlinct  ct  ad  pictatis  viam  et  vc- 
rum  Dei  cultum  non  sufiicinuis  vci  cogilare  aliquid 
a  nobisquasi  cx  nobisipsis,  scd  suflicienlia  nostia 
cx  Deo.  Non  enim  cst  cx  poteslate  noslra  cor  no- 
^truin  et  cO|^i(atioiies  nostr;e.  Ilicc  idciico  loquilifr 


ricationcin  ct  magis  incitat  ;  sed  spiritus  viviAf;at, 
dum  facit  iinplere  qiix  jussa  sunt.  Littcra  enim  pro- 
hibens  peccalum,  non  vivificat  bomincni,  sed  potius 
oocidit  augciido  concupiscentiam,  et  iniquitatem 
prxvaricalione  cumulando,  nisi  liberct  gratia  pei 
Icgem  fidci,  quu;  est  in  Christo  Jcsu,  cuin  diffundi- 
tur  charitas  in  corde  per  Spiritum  sanclura.  Nam 
lex  quando  non  adjuvat  gralia,  praevaricatores  fa- 
cit,  ct  tantummodo  in  liltera  esl.  Acce«lat  crgo  i4 
iiltcram  spiritus,  non  occidit  liltera  quam  vivificit 
spirilus.  Non  igitur  putcmus  damnaiaiii  vcl  repre- 
hcnsain  essc  lilteram,  quia  dictum  esl :  Liitera  cc- 
cidif,  Hoc  est  cnim  :  Lillcra  rcos  facit.  Nani  ct  Iiac 
loculione  dictum  est  :  <  Scienlia  inflat  (/  Cor, 
D  viii).  I  Quid  cst,  scienlia  inflat?  Scientia  darouatu 
cst?  Absit.  Sed  quoniam  adjunxit :  c  CiiaritaS  vero 
oulificat  {ibid).  i  quoniodo  ct  nunc  adjuiixit :  Spiri* 
tus  antcm  vivificatf  dedit  intclligi,  littcra  sine  spi- 
ritu  occidit,  spirilus  \ivincalet  impleri  litteram  fa* 
cit.  Si  sciontia  sinc  charitate  inflat,  charitas  vero 
cuni  scicnlia  aedificat.  Itaque  liltera  sola  prohibens 
malum  et  impcrans  bonum  occidit  animas  eomiB| 
qui  pra^varicantur  illam.  Spirilus  autem  qui  per 
Novi  Tcstamenti  gratiam  est  in  cordibus  fidclium, 
viviftcat  in  praescnti  aninias  corum,  justificando  il- 
las,  ct  in  fuluro  corpora  quoque  cum  aniniaLuj 
pcrpclualitcr  vivcrc  facicl.  Ycl  littcracarnaiiter  i«' 
lcllecta  occidil  aniniam.  Cavcndum  est  eniiu,  ne 
figMrala   locutio  ad  littcram  accipiatur.  Cum  caim 


1023 


COMMENT.  liN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  11  AD  COU. 


i02e 


figuralc  dictiiin  sic  aceipilur,  tanquam  propric  di-  A  esl  lex  miiiistralio  mortis,  ad  quos  et  in  lapidibus 


ctum  sit,  carnalitivr  sapitur.  Ncqne  uila  mors  ani- 
mx  cdngruenlius  appeilalur,  quam  cum  id  etiam 
quod  in  ca  l)Psliis  antecellil,  lioc  est,  intelligcntia, 
carni  subjicitur  scquendo  lilleram.  Qui  enim  se- 
quitur  iitteram,  translata  veiba  sicut  propria  tc- 
net;  nequc  illud  quod  proprio  vcrbo  signiHcatur 
refert  ad  signiGcationem ;  sed  cum  sabbatum  au* 
dierit,  verbi  graiia,  non  inleHigit  nisi  unum  diem 
de  septem,  qui  contiuuo  volumine  repetuntur;  et 
€um  audicrit  sacriticium  non  excedit  cogitationc  W- 
lud,  quodflcri  de  victimis  pccorum  vel  lcrrenis  fru- 
ctibus  solct.  Ea  demum  est  miserabilis  aiiima;  ser- 
\ilus,  signa  pro  rebus  accipere,  el  supra  crealuram 
corporcam  ociilum  menlis  ad  hauriendum  xtcrnunl 


scripta  est  ad  eorum  duritiam  (Igurandam,  non  aJ 
eo6  qui  legem  per  charilatem  inipleiit.  Fuit  enim 
litleris  deformata,  id  est  evideiiter  descripta,  ut  bcne 
posset  legi  in  lapidibug  duarum  tabuljiruin,  ui  ei 
patenter  agnosceretur,  ct  duriliam  cordi»  eovuin 
convincerct.  Et  haec  ininislralio  licet  essct  mortis, 
id  est  per  Moysen  ministrata,  quamvis  prscvarica' 
loribus  esset  causa  mortls,  tamen  ita  ministre 
Moysi  fuit  in  gloria  ,  ut  filii  Israel  non  posseni  aeiem 
visus  sui  inteudere  in  fuciem  ejns  pr^pter  gloriam 
vultus  ejuSf  quam  acccperat  cx  colloquio  Doinini. 
Non  potcrant  aspiceie  splendorem  vultus  ejus  cum 
dcscendissct  dc  monte,  portans  legem  in  tabulis 
quas  a    Doniino  susceperat,    quia  ct  rcalus  vituli 


lumen  levare  non  posse.  Spiritus  autem  viviflcat  ^  reiundebat  visum  coriiin,  nc  gloriosam  justi  facienv 


ct  libcral  qui  iiitus  docct  animam ,  qualiier  ea  quae 
audit,  intelligcre  debcat. 

c  Quod  si  minislratio  mortis  liltcn^  deformata  in 
f  hapidibus,  fuit  in  gloria,  ita  ut  non  possunt  inten- 
t  flere  lilii  Isracl  in  faciein  Moysi  propter  gloriam 
•  viiUus  ejus  (Exod.  xxxiv),  qnaj  evacuatur,  quo- 
f  niodo  non  magis  minislratio  spiritus  erit  in  glo- 
f  ria?  Nam  si  minislralio  damnationis  in  gloria 
f  cst,  inullo  magis  abundat  ministcnum  justitix  in 
«  gluria.  > 

Nos,  inquit,  sumus  ministri  Novi  Tcslamenli, 
el  ho^c  miuislratio  erit  in  gloria  pcrenni.  Atquc 
boc  probat  per  minus,  id  est  per  Velus  Testameii- 
ium  quod  olim  fuil  in  gloiia.  Qiiasi  dicat  :   Nos  in 


manifeste  conspicereut  (Exod.  xxxiv.)  Ubi  et  sigui*- 
iicatum  est,  quia  spirilalcm  seiisum  legis  non  cranl 
visuri.  Facics  enim  Moysi  splendida,  flguram  ha- 
bebai  veritalis,  quo!  figura  evacuatur  i^v  manifosta- 
tioncm  veriiatis,  id  est  visibilis  gloria  iegis  evacua- 
tur  per  gloriain  Evangelii.  Ita  eniin  evaciialur,  ut 
proticial,  sirut  iiifantia  cvncuutur  in  juvenlule,  ei 
seineii  in  fruclu.  Evacuatur  ergo  Moysi  gloria, 
quoiiiam  omnes  umbrae  signi(icaKi;.*s  cvacuanlur, 
citm  rcs  quae  signiiicatur,  advcneril.  Queniadmo- 
dum  enim  scientia  quxnunccst,  cvacuabilur,  cum 
vencrit  illa  quae  erit  facic  ad  faciem  (/  Cor.  xiii) ; 
sic  ct  ista  quse  umbris  tradita  crant  Jud;cis  in  Yc- 
teri  Teslamenlo,  nccessc  fuilevacuari  revclalione 


spiritu,  non  liltera  novum  miiiistramus,    u*ii  per  ^  Novi  Tcstamenti.  Gloria  qiiam  Moyscs  habuit,   eva- 

cuatur  nunc  iu  ministris  illius  legis  ,  iic  pscudoapo- 
stoli  qui  carnaies  ejus  obscr\'antias  adhuc  praedi" 
cant,  gloriae  Moysi  participes  fiant.  Quaudiu  euini 
carnales  istx  obscrvationcs  staluin  habucrunt,  nii- 
nistri  earum  quamdam  gloriam  ci  reverentiam  indc 
habueriint.  At  postquam  carnali  spiritalis  obscrvan- 
tia  succcssit,  gloria  ministrorum  carnalium  evanuil. 
Scdet  in  ipso  Moysc  non  sempcr  hxcgloriapermau- 
sit.  itaquc  si  minislratio  mortis  fuit  Moysi  in  tanta 
gluria,  quomodo  nou  miilto  magis  ciil  nobis  in  glo- 
ria  ininislratio  spiritus,  id  cst  Tcslamenlum  noviim 
quod  ministramus.  in  quo  tidcs  impelrai  spiritum 
vivificalorem?  Erit  ulique  nobis   iii  gloria  multo 


spiritum  viviticantur  cultores.  Quod,  id  cst  scd  si 
ministratio  tnor/ts,  id  estlexcujus  lillcra  occidit,.. 
fuit  in  ^/oria  Moysi  ministro  smo^  quomodo  ministra- 
tiospiritus,  id  est  Novum  Testamentum  quod  in 
spiritu  ministratur,  et  in  quo  spiritus  dalur ,  uo» 
multo  magis  erit  voliis  in  gloria  ?  f  Lex  quidem  san- 
iia  et  mandatum  justum  et  sanctum  ct  bonum 
(Rom.  vu).  I  Et  tamen  quia  de  ipso  bono  iuterfici- 
tur  inobediens  anima,  ubi  non  adjuvat  Dei  gratia, 
roinistralio  mortis  facta  est  lex  in  Veteri  Tcsta- 
mento  propter  occidentcm  liileram,  el  ministratio 
vit»  facta  est  gratia  in  Novo ,  propler  vivificantcm 
spirituro.  Distinguitur  ergo  lex  a  gratia,   eo  quod 


sub  illa  clidantur   elati,  sub  ista  eriganlur  eiisi;  ^  inagisquam  Vclus  fuit  Moysi.  Splendor  enim  in 


et  quod  illa  in  tantum  bona  sit  ut  bona  jubcat,  haic 
in  tantum  ut  bona  conferat :  illa  justilia;  faciat  au- 
ditorem,  ista  factorcm.  Et  idco  sub  illa  pcccator, 
insupcr  etiam  prsevaricator,  amissa  cxcusatione 
ignorantiae  convictus  jacet;  sub  ista  vero  et  par- 
centc,  ei  opitulante,  nec  qui  mala  est  opcratiis, 
exstinguitur ;  ei  ui  bona  opereiur ,  accenditur. 
Quid  ergo  mirum  cst  si  illa  dicta  est  niinisiratio 
inortis,  ubi  littcra  occidit,  malum  prohibendo  quod 
tit,  ct  L)onom  imperando  quod  non  tit ;  isla  vero  di-^ 
eta  est  ministralio  spiritus,  utiquc  viviticantis,  nisi 
ul  a  praevaricalionis  mortc  surgamus ,  ei  justiliam 
non  rei  legamus  in  tabulis,  sed  liberl  iu  cordibus 
et  in  moribus  habcamus?  Ad  iladseos  enim  dicta 


facic  Moysi  tanquam  in  facie  carnali  et  inortali  diu- 
itirnus  aut  seternus  esse  non  poluit,  quia  vel  morte 
ablatus  est.  Splendor  autcm  gloriae  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  cujus  participcs  crimusy  sempiiernus. 
Nain  sicut  promissioncs  Testamenli  Vcleris  fuerunt 
ieniporales,  id  csi  tcmporalia  boua  pollicentes,  ita 
et  Moysi  gloria  temporaUs.  Cl  sicut  promissione» 
Testamcnti  Novi  quod  per  nos  ministratur,  sunt 
aetemse,  sic  ei  gloriam  quam  pro  ministerio  hoc 
ftumus  perccpturi  in  Christo,  est  xierna.  Tere  mini- 
stralio  spiritus  crit  nobis  in  maxima  et  perinanenti 
gloria.  Nam  si  ministratio  damnationis,  id  esi  lex 
quae  damnat  praevaricaiores  ut  sialiin  pcrimantur, 
non  reservans  eos  ad  pcenitentiam,  est  Moysi  tn 


1027  «ERVEI  CLRGIDOLENSIS  MONACIII  i^ 

titona,  lunc   mimiterium  ju»tHia\  id  esl  Novum  A  ^um  est,  quanlum  ad  iios,  i»r<»iilcr  exccUci.Uui  ^m- 


riam  quae  nobis  dahitur.  Noii  lioc  de  futura  Hoysi 
gloria  dicitur,  scd  de  illa,  quain  visiis  est  habere 
cum  descenderet  de  iiionte  (Exod,  xxxiv).  Vere  ei- 
ceHeiitem  gioriam  ex  boc  niinisterio  cun&equemur, 
quia  manens  est  et  sine  immuiatione  perdurala- 
rum.  Na^i  si  illud  quod  evacualur,  id  est  quod  se- 
cundum  urobras  carnalis  inteliigentiae  vel  obsem- 
tionis  cessat,  est  in  suo  tcmpore  per  glorian 
MoYsi,  vcl  sicut  in  antiquit  codicitfusinveniiur  iu  glo» 
ria  fuit,  multo  magis  hoc  Novi  Testamcnti  ministe- 
rium,  quod  sine  immutatioue  maneu  est  in  gloria 
ministris  suis. 

c  Habentes  igitur  taiem  spem,  malia  Oducia  oti- 
I  mur:  et  non  sicut  Moyses  ponebat  velaroen  soper 

B  <  faciem  suam,  ui  non  intenderent  filii  Israel  in  fa- 
c  ciem  ejus,  quod  evacuatur  (ibid.).  Sed  ohtafti 
c  siint  sensus  eorum.  Usque  in  hodiernum  eoioi 
c  diem  idipsum  velamen  in  lectione  Veteris  Testa- 
c  menti  inanet  non  revelalum,  quoniam  in  Cbrislo 
c  evacuatur.  Sed  usque  in  hodiernuin  dicm,  cna 
c  logilur  Moyscs,  velamen  est  positum  super  cor 
c  eorum.  Gum  autcm  conversus  fiierit  ad  Dominuni, 
c  auferetiir  veiamen.  Dominus  autcm  Spiritns  est 
c  (Joan,  iv).  Ul)i  autem  Spiritus  Domiui,  ibi  U- 
c  bcrtas.  > 

Quandoquidem  ministerium  Novi  Testamenti  erit 
nobis  in  permanenli  gloria,  igitur  no$  habente^  tmiem 
spem,  id  est  sperantes  quia  ex  pnedicaiione  nostra 
pcrcipicmus  xiernam  el  immensam  gloriam,  mmlu 

^  ftducia  utimur  in  pncdicalione,  id  est  tam  conslan- 
tcr  pnedicamus,  ut  ncque  minis  neque  verlierihvs, 
itec  uUis  tormcntorum  cruciatibus  ab  annuiiliatlone 
vcritutis  taceamus,  et  non  ita  pr<edicamus,  ucut 
Bloyses  quando  ponebat  velamen  suum  super  faeiem 
suam,  id  cst  non  celamus  sensum  nostnun  siciU 
Moyses,  scd  aperle  dicimus,  quia  noii  praedicaraos 
carnales  obsorvanlias,  sed  putius  ipsaro  vcrilatem 
et  Veicris  Teslamenti  signiricationcm.  Qui  enim  car- 
naics  observantias  prsedicat,  veiamen  pouil  super 
facicm  suam,  et  velamine  litterae  sensum  interioren 
operit.  Nos  vero  faciem  non  vclamus,  quia  Tobis 
aspcclum  splendoris  intcrioris  non  negamus,  sieut 
Moyscs  poncbat  velamen  carnnlium  Ggurarum  soper 


Testa!itentum  quod  per  nos  miiiistratur,  in  quo  per 
fldem  etSpirilum  sanctum  dalur  vera  justitia,  multo 
magis  abundat  in  gloria^  id  est  multo  abundantio- 
rem  gloriam,  dat  nobis  ministris  suis.  lila  cnim  glo- 
ria  sicut  diximus.  tcinporalis  est,  bxc  auteni  xter- 
na ;  illa  terrena,  bxc  cocleslis.  Vel  in  se  ipso  habet 
Novum  Teslamentum  inajorero  gloriam  quam  Vetus, 
quia  major  gloria  est  pcccatorcm  justiUcare  quam 
damnare.  Quamvis  enim  joste  damnct,  lamen  ad 
laudem  magis  proOcit,  si  indulgeat  ul  possit  sc  reus 
corrigere  et  ad  justitiain  resurgcre. 

c  Nam  nec  glorificatum  est,  quod  claruit  in  hac 
c  parte,  propier  excellcntero  gloriam.  Si  enim  quod 
c  evacuatur,  per  gloriam  est,  roulto  magis  quod 
c  manct,  in  gloria  est.  > 

Vcre  Novum  Testamentum  habet  roajorem  glo- 
riaro.  Nam  iii  ejus  comparatioiie  gloria  Moysi  nec 
gloria  est.  Et  boc  est :  Nam  quod  claruit,  id  est  fa- 
cies  Noysi  quac  radiuin  clarilatis  emisit  ut  cornula 
viderctur,  nec  gloripcatnm  est  in  hac  parte,  id  est 
nec  gloiiam  habuit  in  hac  considcratione  Novi  Tc- 
slnincnti,  propter  excelleutem  gloriam  qux  ibi  cst. 
Non  csl  gloriricatum,  quia  r.on  babuit  fructum  glo- 
ri;e.  Quando  cnim  gloria  vuUus  ejus  nulli  profuit, 
scd  magis  obfuit,  licct  non  suo,  sed  peccantium 
viiio,  tanicn  in  bac  parlc  gloria  non  est.  Illa  autem 
magis  est  gloria,  qu;e  abundat  in  gratia,  ut  purifi- 
cali  bomincs  dono  Dei,  absliTsa  mentis  caligine, 
possint  videre  glorinm  Ghristi.  Excellentior  eniin 
est  Novi  Tcstamenti  gloria,  in  quo  gratia  supcr- 
cminet  ct  misericordia.  Et  ad  comparationem  glo- 
riae  Evangclii  obunibratur  gloria  Icgis  ut  nec  csse 
vidcatur,  sicut  ortu  solis  cu^calur  lumen  luccrna;, 
qiiod  antea  videbaliir  magnum  habcre  fulgorcm. 
Vcre  supereminct  gloria  Novi.  Quia  si  Vetus  Te- 
slamciitum  quod  sccundum  carnales  obscrvanlias 
evacuatur,  cst  per  gloriam  vullus  Moysi  ministra- 
«am  el  reccptum,  sinc  qua  non  commendaretur ; 
muUo  mugis  Novuni  quod  manet^  id  est  cui  non  suc- 
ccdit  aliud,  est  in  gloria,  Per  gloriam  cnim  Moysi 
est  illud,  id  est  exislit  suo  teniporc  autlicnlicum. 
Sed  tamcn  evacuatur  se(!unduin  figuras  in  advcntii 
pcrmanentis  vcritalis.  I.Ieo  major  est  gloria  Novi 
quam  Veteris,  quia  quantum  inlerest  intcr  liguram  p  faciem  suam,  id  cst  super  claram  dictorum  suArufl 


et  verilatcm,  lantuni  distat  inlcr  gioriam  vulius 
Moysi  et  gloriam  Cbristi.  Sicul  enim  in  vespcre 
stclke  gloriosae  sunt,  oriente  autem  sole  cvacualur 
earuni  claritas ;  ita  et  Moysi  gloria  qux  piius  radia- 
bat,  evacuaiurapparcntegloria  Ghrisli.  Vcl  ad  nii- 
nist  os  rcferenda  est  gloria  Novi  Teslamenti.  Vere 
nobis  abundat  in  gloria.  Nam  quod  claruit ,  id  cst 
facicsMoysi  quaein  lcgislaiione  claruit,  nec  glori- 
ficatum  est,  id  est  nec  ctiam  habuisse  gloriam  vi- 
delur  in  hac  partc,  id  est  respectu  hujus  nostrae 
pariis,  propter  excellentero  gloriaro  quain  de  Novo 
Testamento  haberous  et  habiluri  sunius.  Sive  quod 
flaruit  in  hac  parte  pr;edicta,  id  cst  Moyses,  qui 
clarus  et  glo:  iosus  nppnruit  in  facic,  ncc  glorilica- 


spiritalium  intclligcnliam,  idco  ut  filii  Israei 
intenderent  in  faciem  ejus^  id  est  iion  inspicerent 
spiritalem  sensum  ejus,  quia  non  possent  suffeETS 
propter  suam  imbccillilatem  et  irrcligiositateni.  Cb- 
ritas  enim  vullus  Moysi,  veritatem  novas  leg^s  quae 
per  carnales  observaiitias  designata  est,  siguilicaviL 
Et  sicut  Judaei  tanlam  illam  claritatem  non  |  otue- 
ruut  pati,  nisi  miligaretur  eis  per  oppositio  i-  m  ali* 
ciijus  velaminis,  codem  modo  perfectionem  \il2  vel 
intelligeiiliae,  qux  fuit  ibi  signiQcaU,  nou  s.uflerret 
imbccilliias  mentis  eorum,  si  eis  ipsa  ver  tas  Novi 
Testamenti  nudala  inonstraretur.  Ideo  pe  velamen 
carnaliuro  observationum  et  promission  ini  obm* 
braia  osl  facics  vcricatis,  qux  tcmpore  gr  tLc  fiMRt 


1029 

revelanda. 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1030 


Si  cnlm  dicla  Moysi  spirilaliler  inlel-  A  Tcslamcnlum ,  sed  vclamcn  cjus,  ul  per  Christom 


lexissent,  intirmilas  eorum  ad  tantam  perrectionem 
noii  ascendisset,  nec  lippiens  eorum  oculus  tantam 
sapientiae  ciariiatein  sustinuisset.  Et  si  ipsa  veritas 
sine  velamine  fuissct  illis  ostensa,  tanto  damnabi- 
liorcs  essent,  quanto  majorem  justilise  pcrrectionem 
cpgnovissent,  cuin  iiihil  perfeclionis  in  actione  te- 
nuissent.  Proptcrea  velamine  iittcrae  texil  iiiis  Moy- 
ses  faciem  spiritalis  inlelligenlise,  ne  ad  hunc  splen- 
dorem  vultus  ejus  intcnderent,  quod  velamen  eva- 
euatur  nunc  tempore  gratiae,  ut  interna  pulchritudo 
▼eritatis  qua;  latueral,  manifestetur.  Sed  pseudoapo- 
stoli  qui  carnalcs  observantias  adhuc  praedicant,  no- 
lunt  ul  velamen  cvacueiur,  sed  ut  veriias  sempcr 
figuri^  adumbrctur,  nec  unquam  manifcstelur.  Idco- 
que  suos  audilorcs  in  umbram  ducunt,  non  veritaiis 
luce^  illis  ostendunt.  Vclamen  quidem  modo  per 
nostras  expositioncs  cvacuatur  et  removetur,  sed 
sensus  Judseorum  $unt  ohtusif  ii  est  hebetati,  nec 
possunt  oculis  cordis  aspicere  fulgorem  nudae  veri- 
tatis.  Quae  obtusio  causa  infidelitatis  accidit.  Ideo 
conversis  ad  fidem  acuitur  acies  mentis,  ut  videant 
splendorem  divini  luminis.  Hebetati  sunt  oculi  sen- 
suum  illorum ,  ne  lucem  spiritalem  videant.  Nam 
u$que  in  hodiernum  diem ,  cum  jam  raanifestata 
veritas  ubique  refulget  idipsum  vetamen  carnar.s 
intcHigentiae  manel  in  lectione  Veteris  Testamenti^ 
quia  cum  audiunt  legi  Scripturani  illam,  non  intol- 
ligunt,  nisi  (fuod  littera  foris  carnaliti3r  sonat,  cl  ila 


intcUigalur  et  quasi  denudeiur,  qiiod  sine  Ci*ristn 
obscurum  atqiie  adoperlum  esl.  Ilis  quiiiem  qui 
sunt  in  Chrislo,  evacuatur  velamen.  Sed  super  cor 
eorum  qui  in  infidelitate  peidurant,  esl  usque  hodi^ 
velamen  positum^  id  est  caecitas  deprinichs  ratio- 
nem  eorum,  cum  legitur  Moyses,  quia  tolum  car- 
naliter  intellignnt ,  nec  ad  spirilalem  sensum 
propter  nebulam  caecilatis,  quani  in  corde  pur 
tant,  aspicere  possunt.  Et  ita  duo  illis  olsiint 
ne  inlelligant,  id  est  velamen  iectionis  ei  vela- 
meu  cordis.  Sed  cum  aliquis  corum  fuerit  ad 
Dominum  Jesum  conversus,  mox  auferetur  ei  vela- 
meit.  Velamen  enim  aufertur,  quando  similitudinis 
et  allegoriae  cooperimenlo  ablato,  verilas  nudalur 
'  ut  possit  videri.  Velamen  quippe  auferri,  cst  car- 
nalem  scienliam  le^^is  evacuari.  Conversi  namque 
intcntio  mutatur  de  Vetere  ad  Novum  Testamentum 
ut  non  jam  intendat  accipere  carnalem,  scd  spiri- 
talem  felicitatem,  id  est  ab  ihtentione  qua  exspccta- 
batur  in  regno  terreno  beatitudo  umbratilis  et  car- 
nalis,  ad  intentionem  qua  exspectatur  in  regno  coe- 
lesti  bealitudo  verissinia  et  spiritalis.  Et  sic  auferlur 
vclamcn,  quo  tegebantur  ulilia  legis  arcana ,  dum 
ab  eo  qui  venit  ad  Christum,  tollitur  insipieutia  et 
ignorantiae  nebula.  Sed  quid  iniruin?DomtittMenim 
est  spiritus{Joan.  iv),  iJest  Spirilus  sanclus  Dominus« 
hoc  esl  suae  potestatis,  vakns  perficcre  qnod  vult. 
Ac  per  hoc  quos  vult,  illuminat ;  et  quos  vult,  iii 


celalur  eis  scnsus  inleriorum.  (Jnde  et  Moyses  cum  q  tenebris  ignoranti^  dcserit.  Tanquam  propric  vi- 

ad  eos  loqucrelur,  faciem  velabat,  signiticans  quia 

populus  ille  verba  quidem  legis  cognosceret,  sed 

ejusdem  legis  claritntem  omnino  non  videret.  Facies 

enim  Moysi  splendida ,  sicut  dictum  cst ,  figuram 

habebat  verilatis,  facies  Moysi  Christum  designabat. 

Soiiabat  vox  Moysi  per  velum,  et  facies  Moysi  non 

apparebat.  Sic  ct  modo  Judaeis  sonat  vox  Christi  prr 

vocein  Scripturarum  veterum.  Vocem  loquentis  au- 

diunt,  et  faciem  ejus  non  vident.  Personam  ejus  ge^ 

rebat  Moyses,  et  ideo  velum  ante  se  ponebat  qiiando 

loqu.batur  populo.  Idipsum  ergo  vclamen  usquc 

hodie  manet  in  lectione  Veteris  Testamenti,  quia 

quandiu  in  lege  carnalia  gaudia  et  voluptates  ct 

tcrrena  bona  promitli  intelligunt,  velamen  est  po- 


delur  Filiusvocari  Doininus.Sed  et  Spirilus  sanclus 
hoo  loco  Dominus  vocatur,  cum  dicit  Apostolus  : 
Dominus  autcm  spirilus  est.  Ne  enim  quisquam  ar- 
bitrarelur  Filium  significatum ,  et  propter  incorpo- 
ream  substaniiam  dictum  Spiritum ,  secutus  con- 
texuit  :  Ubi  autem  Spiritus  Domini^  ibi  iibertas. 
Dominus  ergo  est,  id  est  nihil  servitulis  habens,  sed 
imperiali  polentia  omnibus  dominans  Spiritus  san- 
ctus.  Et  idco  sicul  Dominus  aufert  velamen  antiqu;B 
servilulis  ab  his  qui  converluntur,  ipsc  Spiritus  est 
Dominus.  Sed  ubicunque  est  Spiritus  Domini,  id  est 
idem  Spirilus  sanctus  qui  est  Spiritus  Filii,  ibiest 
nientis  libertas,  nt  rcmoto  servili  velamine,  possit 
libere  mens  veritatem  inspicere.  Nam  quia  iste  Spi- 


silum  conlra  facicm  cordis  eorum,  ne  videant  in  D  rilus  est  Dominus,  et  est  Spiritus  Domini,  ideo  per 


Scripturis  Christum.  Idipsum  veiamen  quod  Moyses 
posuit,  manet  adhuc  in  illa  lectione,  quia  et  nunc 
sicul  ante  Salvatoris  adventum,  abscondit  eis  sen- 
sum  spiritalem  supa^cies  lilterae  carnaliler  intcUe- 
cta.  Velamen  dico,  non  revelatum  eis  esse  vclamen 
quia  neque  hoc  sciunt  quod  sit  velamen,  id  est  ne- 
(fue  vel  hoc  aniinadvertunt,  quod  ilia  lilteralis  SU" 
perficics  sit  velamentum  alicujus  occulli  sensus 
quem  vclet  intra  se.  Nihi  enim  ibi  pntant  debere 
intelligi,  nisi  quod  litiera  carnaliter  sonat.  Ncc  mi- 
riim  si  velamen  adhuc  eis  manet,  ila  ut  ncc  intelli- 
gunt  hoc  esse  veiamen  absconditae  pulchritudinis, 
quoniam  in  Christo,  id  estjn  fide  Christi  solumroodo 
evacuatur.  Evacuatur  naroque  iu^Christo  non  Vetus 


hunc  Dominus  Jesus  dedit  lil)erlatis  Icgem,  non  lil- 
leris  ulique  scriptam,  sevl  per  fidem  animis  intima- 
tam,  non  qua;  visibilia  doceat,  sed  quae  invisibilia 
credi  siiadeat,  qiux  animus  spiritualiter  coUigat,  non 
quae  oculus  corporalitcr  cernat.  Sicque  per  hunc 
spiritnm  aufertur  velamen  carnalis  intclligenliu! 
quod  est  scrvitutis,  et  dono  spiriialis  intelligcn- 
tiae,  tribuilur  gratia  liberlatis.  Scd  et  in  actiono 
scmper  est  l.berta^,  ubicunquc  sp!ritus  iste  halilut, 
quia  facit  bonum  oi>crari  non  limore  poenae,  scd 
aniore  justitlae.  Ignorat  enim  mens  gratiam  liber- 
tatis,  qiiam  ligat  servitus  timoris.  Nam  qui  idciico 
bonu  facit,  quia  tormenlorum  mala  metuit,  vuU 
non  C6SC  qiiod  mctuat,  iit  au  lenter  illicita  cororoi^r 


4031  HEr^vKi  nuRGiDOLENSis  MONAcni  im 

lal.  Scd  cum  isle  spirilus  cliarilalcin  iibicunquc  A  obscura  iniago  Dci  eal.  Cuin  eiiiin  nalura  huiuan 


manserit  infunilat,  ebaritas  vero  servilem  limorem 
foris  millat,  patet  quia  in  quacunque  mcntc  spirilus 
vit»  fucril,  ibi  mox  libertas  regnuin  oblinebit.  Ori- 
genes,  quia  nunc  scrmo  Apostoli  ad  subtiliorem  et 
spiritalem  inteUigcntiam  provocat  auililorcs,  et  vult 
eos  niliil  carnale  in  Icge  scntire ;  dicit :  Qui  vuU  au- 
ferri  velamen  de  cordc  suo,  convcrtatur  ad  Domi- 
num ,  non  qiiasi  ad  caniem  Doininum ;  est  eniin  cl 
hoc  quia  vcrbum  caro  factum  cst,  sed  ad  Spiritum 
Dominum.  Si  cnim  quasi  ad  Spiritum  Dominuro 
convertatur,  de  carnalibus  ad  spiritalia  vcnict,  ct 
ad  libertatem  dc  scrvitutc  transibit,  ubi  cnim  Spi- 
ritus  Domini,  ibi  libcrtas.  His  ergo  qui  de  carnali 
ad  spirilalcm  inteliigcntiain  provocantur,  dicitur  : 
Deminus  atttem  Spinlui  est,  ubi  autem  Spiritus  Do- 
mini,  ibi  liberlas.  Potcst  ct  sic  inlcliigi  :  Cum  quis 
coruin  fucrit  convcrsus  ad  Domin;iin,  qui  est  Palcr 
et  Fiiius  ct  Spiritus  sanctus,  aufcrclur  ci  vclamen 
carnaiis  iutelligcnli;c.  Ipsc  couYcrtelur  de  carnali- 
late  ad  Dominum ,  qui  est  ut  dixiinus,  individua 
trinitas.  Scd  Doiniuus  ad  quem  convertottir,  est 
Spirilus,  id  est  incorporcus»  sicut  in  Evangclio  di- 
citur  de  tota  hac  trinilate  :  c  Spiritus  est  Dcus 
(Joan,  iv),  I  et  cos  qui  adorant  cum,  in  spirilu  et 
verilatc  oportct  adorare.  Similitcr  et  hic  dicilur 
quia  Dominus  est  Spiritus,  nl  animadverlamus  quia 
quisquis  ad  euiu  intentioncm  animi  convcrlil,  ut  in< 
ielligat  cum,  in  spiritu  ct  veiitale  oporlet  intelligere, 
noii  in  carnc  et  umbra ,  sicut  volunl  facere  qui  lc 


a  Creatore  suo  cujus  cftt  imago,  ab  iinplcUiie  Jasli- 
(i  atur,  a  deformi  forma,  formosam  Iransforfliatw 
iii  formam.  Et  transformatur  a  elariiale  crealioi^ 
tfi  claritatem  justilicationis.  At4|uc  iransfomaniBr 
tanquam  a  Spiriiu  Domini,  id  est  lanquam  illi  qaot 
Spiritus  Domini  transformat,  ct  per  gratiann  »uam 
in  melius  transmutat.  Cum  crgo  hac  Iransfor- 
matione  ad  perfcclum  fuerit  haec  imago  reiio- 
vata  ,  similcs  Deo  erirous,  quoniam  TidebiniQt 
eum  non  per  speculum,  scd  sicuti  est  {I  Jopm, 
iii).  Yel  quia  speculatio  solct  dici  contcmplatio, 
possumus  ct  ita  inteUigcrc  :  Nos  omnes  rere- 
lala  cordis  facic  a  legis  velamine,  qiiod  esl  ambra 
futurorum  (ilc6r.  x),  gloriam  Domini  spcculantes, 
l\  id  est  per  Odem  contemplautes,  transformamor«  id 
cst  quotidiano  profectu  traiismutamur,  In  eamdem 
imagincm,  id  esl  in  eamdem  similitudincm  glori« 
Doinini,  quam  conlemplamur,  ut  post  mortaliutifl 
hujus  tenebras,  ad  plenum  invcniamur  similes  glo- 
ria»  cjus.  t  Scimus  enim  quia  cum  apparuerit,  ti- 
niilcs  ei  erimus  (IJoan.  iii).i  Transformamur  amcm 
a  claritale  in  clarilalcm,  id  est  euntcs  ab  una  dara 
cognitione  in  al.am.  A  rlarilale  lidei  in  claritatcm 
spccifi ;  a  clariiatc  qua  filii  Dei  suinos,  in  clariU- 
tcm  qua  sim.los  ci  crimus,  qHoniani  videlriinus  cum 
siculi  est  (ibid.).  Ei  ita  (lucimur  a  claiiiate  In  da- 
riutem  tanquam  a  Domini  Spirilu,  quia  Uiila  nobia 
clariias  daiur,  qua  sublimilati  congruat  danib. 
Tanlam  enim  claritalis  vel  glori»  noMs  dabilur» 


iieiitur  sub  lege.  Dominus  esl  Spiritus,  el  spirilalilcr  C  quanlum  dignum  est  dare  Dominum  per  Spiritu 


debet  iiit;*lligi,  alqiie  spiritalem  dat  iiitcUigcntiam 
S.$d  ubi  fucrit  Splritus  Domini,  i:l  csl  spiritalis  gra- 
tia  chiirilatis,  ibi  libcrtas  est  et  rccte  intcUigendi  ct 
reclc  faciondi. 

i  Nos  vcro  omncs  revclala  facic  gloriain  Do- 
f  mini  speculantes,  in  eamdcin  imaginem  trans- 
c  forinainur  a  claritatc  in  clahtatem  tai:quum  a 
<  Domini  Spirilu.  i 

lUi  quidcm,  quia  non  convcrsi  siint  ad  Domini>», 
qui  Spiritus  est,  habent  velamen  super  cor.  Sed 
itoi  omnes,  qui  Uberlatem  consecuti  sumus  per 
Spiritum  Domini,  rcvelata  facie  cordis  nostri,  id 
cst  ab  omni  vdamcnto  crroris  detccta  menlis  in- 
Ccnlione,  gloriam  Domini  sumiis  specutanten^  id  est 
per  specuium  intucntes.  Spcculanles,  enim  dicuiin 
est  per  speculum  vidcntes,  non  de  specula  pro.^pi- 
cicntes.  Quod  in  Gneca  lingua  non  cst  ambiguuin. 
iu  specnlo  autcm  ,non  nisi  iniagu  ceniiiur.  Et  nos 
<jui  sumus  imago  Dci,  speculamur,  iJ  est  per  spe- 
<".ilu:n,  hoc  est  per  lianc  imagiuem  suam  videnius 
f;l  iriamDomini.  Dum  cnim  diligcnter  nos  ipsos  acu- 
luine  ralionis  consideramus  ad  visionera  glori;£  ejus 
<*ujus  iinago  sumus,  quodammodo  penctramus,  et 
(tt  eamdem  imaqinem  Dci,  pcr  quam  spccukimur, 
traKsformamurj  id  est  transmutamur  aJ  hoo,  ut 
porfccte  simus  iinag»  Dci.  Transformamur,  id  est 
de  furina  in  formam  inutainur,  atque  Iransimus  de 
ff>rma  obscrira   in  forniain  luriJani.  Quia  et  ipsa 


D 


siiucn. 

CAPUT  IV. 

•  Ideo  habenlcs  lianc  administraiioncm ,  JuxU 
€  quod  miscricordiam  conseculi  suinus,  non  defid- 
«  mus,  scd  abdicamus  occulla  dedecorls,  non  a»« 
€  bulanics  in  astuiia,  nequc  adulteranies  vcrbum 
«  Dci,  sed  in  maiiifestaiione  veritatis»  commendaiH 
•  t?s  nosmetipsos  a:l  omnem  conscientiam  hominum 
i  corain  Deo.  » 

llinc  ergo  coujiccrc  deliemHs,  quarito  roajora  no» 
Ims,  qnam  Judicis  supcrna  clementia  gratiae  sum 
doiia  coiUuLTil.  Jud.Ti  euim  cuin  niiuor  cssel  gloria 
vuUusMoysi,  eain  speculari  non  poterant;  nosvero 
noii  Moysi  gloriam  qua-  infcrior  esl,  scd  exccllen* 
tcm  Salvaioris  gloriam  vsurosnos  creJimus.  iuJxi 
gloriam  servi  non  raciucrunt  videre,  nos  autera 
omnium  Domiiii  gloriam  sumiis  visuri.  Et  ideo  nos 
habenles  hanc  Doniini  admini^ationem^  quae  nos  ad 
tanlam  promovet  gloriam ,  et  habcntes  eara  jwxU 
quod  misericordiam  consecuti  sumus^  id  est  hahenies 
cam  non  ex  meritis,  sod  cx  Dei  misericordia,  quifc 
i:os  abluit  ct  justificavit  ct  ministros  suos  fecili 
txcn  deficimus  in  pressiiris  propter  spcm 
qiiam  exspcctamus,  nec  miiioraiur  in  nobis 
foriitudo,  sed  inier  adversa  conslantcr  adimplemiis 
oflldum  nostrse  ministraiionis.  Non  deficimospra 
aliquibus  adversis,  sed  abdicamus^  id  est  abnqpi- 
mtis,  et  procnl  a  nobis  removemus  occuita  MMrta^ 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR.  1054 

occultos  actus  ncquiti»,  qui  dedccus  et  op-  A  his  qci  pereunt,  id  est  in  corde  eoruro  est  opertum 
uro  generaiit,  et  idcirco  fiuiit  in  absconso,  ne  velamine  cscitatis  ipsoruro  Evangeliiim  nostra» 
ilico  dedecus  suis  operariis  inferant.  c  Omnis     praedicaiionis.  In  quibus  pereuntibus  Deus  excfBca-- 


qai  male  agit,  odit  lucem  (Joan.  ii).  >  Et : 
in  occuUo  fiunt  ab  ipsis,  turpe  est  et  dicere 
.  v).  »  Haec  sunt  occulta  dedecoris,  quas 
s  abdicamus.  Vel  occulia  dedecoris  sunt,  co- 
nes  alicujiis  turpis  actionis,  sive  ea  quae  pravo 
quitt  meditalur  ad  praedicandum,  ut  auditores 
Ad  dedccus  enim  et  deformationem  ejus  pro- 
|oi  subdola  menle  confingit  doctrinam  ad  de- 
lom  corda  simplicium.  Haec  contra  pseudo- 
los  dicuntur,  qui  non  habebant  revelatam 
,  nec  Testamenii  Novi  ministrationem ;  et  si 
tio  illis  accidisset,  mox  defici  ^bant.  Et  licet 


vit  ment$i  infideiium  hujus  stecuU.  Deus  eicaecavit 
mentes  infldelium,  qui  et  Filium  suum  roisit  dicen- 
tcm :  c  In  Judicium  veni,  ut,  qui  non  vident,  vldeant, 
et  qui  vident,  casci  fiant  (Joan.  iz).  »  Excaecavit  au« 
tem  non  malitia,  sed  astutia.  Non  enim  est  Inlquitas 
apud  eum,  cui  dicitur :  c  Miscricordiaro  et  jodicium 
cantabo  tibi,  Doroine  (Psai.  c).  »  Illuminal  ergo  roi- 
sericordia,  excaecat  judicio  utique  aequissiroo,  etsi 
occultissiroo.  Praecedit  eniro  aliquid  occulturo  in 
occultis,  ubi  ipse  agat  justissirouro  exaroen  judicil 
sui,  ut  quorumdaro  roentes  excaecentur,  et  quorum- 
dam  illuminent.ir,  cui  verissime  dicturo  est :  c  Ju- 


is  faciem  religionis  ostenderent,  inlerius  ta-  B  dicia  tua  abyssus  multa  (Psai.  xxxv).  »  Oeus  itaque 

justus  roentes  infideliuro  hujus  saeculi  excaecavit,  id 
cst  ex  toto  caecas  fecit.  Erant  enim  in  Adaro  quo- 
dammodo  caecatae,  sed  non  ita  quin,  si  vellcnt,  Crea- 
torem  suum  intueri  possent.  Quia  vero  uolueruntt 
excaecavit  eas  Deus,  quaudo  lucem  Spiritus  sancti 
praesentero  sublraxit  eis,  et  splendorem  suae  visio» 
nis  occultavii.  Sic  excaccavit  mentes  eoruro  propter 
infidelitatero.  Ac  si  diceret  eis  :  c  Nisi  credideritis, 
non  intelligctis  (Isa.  ix,  sec.  LXX).  >  Et  erant  hujus 
saeculi,  id  est  non  pertinebant  ad  aiiud  saeculura, 
ubi  est  perpetua  lux  et  felicitas.  Vel  Deus  hujus  sab« 
culi  excaecavit  mentes  infidelium.  Idcirco  enim  l>i*us 
qiiem  praedicant  apostoli,  diciiur  Deus  bujus  saecuii, 


cculla  dedecoris  non  abdicabant,  sed  turpia 
(  cogilationibus  volvebant,  et  iii  socretis  locis 
rabanl.  Nec  sunius,  iiiquit,  ambulantes  in 
:,  id  est  hypocrisi,  sicut  praedicti  pseudoapo- 
|ui  videntur  humiles  et  religiosi  coram  homi- 

In  astutia  enim  ambulant,  dum  occulta  sua 
ttegunl ;  sed  imaginem  sanctitatis  osteiidunt, 
lihil  accipiunt,  sed  faroulis  suis  totum  dari 
tunt,  per  quos  ad  usum  suum  omnia  redilura 
,  neque  sumus  adulterantes  verbum  Dei,  sicut 

est  non  pra^icamus  propter  dclectationero 
lae  laudis,  vel  terreni  lucri,  nec  admistione 
is  vei  ilatem  corrumpirous.  Haec  perversa  non 


i ,  sed  sumus  commendantes  nosmetipsos  in  p  ne  in  hoc  saeculo,  ubi  tot  mala  fiunt,  pularetur  ali- 


statione  veritatis,  quia  roanifestarous  verita 
uae  fueratoperia  velamine  Moysi,  et  ita  com- 
biles  reddimus  nosmetipsos  sine  compara- 
idversariorum.  Hoc  est  dicere  :  Veritas,  quam 
stamus,  iios  ipsos  efficit  commendabiles.  Et 
f  omnem  conscientiam  hominum,  ut  conscien- 
uin  qui  rationabiliter  intelligunt  noverit  nos 
ir  a  cunciis  debere  suscipi,  qui  taro  evidenter 
lus  veritatcm.  Et  commendatio  ista  fil  coram 
1  laudem  et  placitum  ejus,  qui  ad  hoc  nos 
siidamus  homiiiibus,  ut  videant  opcra  nostra 
et  glorificeiit  non  nos,  sed  Patrem  nostrum, 

coelis  est  (Matth.  v).  Vel  coram  Deo  id  agi- 
|uia  ipse  testis  est  nos  roanifestare  puraro  ve* 
(I,  ciijus  oculos  nihil  latet. 
lod  si  etiam  operturo  est  Evangeliuro  nostruro, 
is  qui  perount,  est  operturo  in  quibus  Deus 
s  sa!culi  excaecavit  meiites  infideliuro,  ut  uon 
>at  illiiminatio  Evangelii  gloriae  Christi,  qui 
niago  Dei   » 

quidem  reveiata  facie  pra^dicamus  et  verita- 
anifeslamus  Quod^id  cst  sedit  etiam  opertum 
angelium  nostrum  in  his  qui  pereunt^  est  oper^ 
lon  in  his  qui  salvi  fiunt.  Infideles  enim  vel 
lapostoli  pnedicationem  nostraro  non  intelli- 
fideles  autem  Deo  revelante  cognoscunt  el 
^nt.  Increduli  veio,  qui  in  perditionem  ten- 
ea  quae  dicimus  videre  non  possunt,  qiiia  ve- 
erroris  et  iguoraQtis  est  super  cor  eorum.  Ia 

Patrol.  CLXXXI. 


quis  alius  Deus  esse.  Non  solum  enim  iuvisibiles 
crcaturas,  sed  etiara  hoc  visibile  saeculuro  regit  Deus 
noster,  nullusque  Deus  est  praeter  eum,  qui  et  pra- 
voruro  roalitia  bene  utitur.  Qui  ad  hoc  excaecavit 
mentes  infidelium,  «I  non  fuigeat  eis  Uluminatio 
Evangetii^  id  esl  ut  non  videant  fulgorero  Evangelii, 
'quod  illuminat  mentes  credentiuro,  nec  appareat 
eis  quod  Evangelium  sit  lux,  qua  fideles  illustrantur. 
Evangelii  dico  gloriee  Christi,  quia  ibi  praedicalur 
excellentia  diviniiatis,  et  gloria  resurrectiouis  ejus, 
quaro  nolunt  infideles  audire.  Naro  praedicationem 
conturoeliae  passionis  ejus  libenter  audiunt.  Praedi- 
cationero  vero  gloriae  resurrectionis  et  divinitatis 
ejus  veraro  esse  non  credunt.  Et  hoc  est  quod  non 
D  fulget  eis  illuminatio  Evangelii  gloriae  Chrsti.  Qui 
est  imago  Dei,  id  est  omnino  per  omnia  simiiliinus 
Patri,  sicut  ipse  dicit  :  c  Qui  videt  me,  videt  et  Pa- 
trem  (Joan.  xiv).  »  Naro  qualis  est  iste,  talis  est 
ille.  Quantus  est  ille ,  tantus  et  iste.  Sicut  ille  caret 
initio,  sic  et  iste.  Sicut  illeest  aeternus  et  incororou- 
tabilis,  sic  et  iste.  Sicut  ille  Deus,  sic  et  iste.  Sicut 
ille  Creator,  sic  et  iste.  Sicut  ille  scit  omnia  et  po- 
test,  sic  et  iste.  Et  quod  cst  ille,  hoc  et  iste.  Quia 
ergo  iste  de  illo  est,  et  consubstantialis  alque  co- 
aeternus  et  coaequalis  est  ilii  ac  per  oronia  siroilis» 
recte  vocatur  ejus  imago.  Et  hanc  illius  gloriam 
praedical  Evam^elium,  cujus  illuroinatio  fii^get  men- 
tibus  credentiuip.  mcredulia  autem  v^^tA  tkv^¥^>s^ 


I05B  BERTEI  BURGII>0LENS1S  MONACHI  |(W 

absconditur.  Qoi  enim  oculos  ad  lucem  claudunt,  a  scientiam  quam  habemus  de  claritate  Dei.  HaBe  esi 

eniro  S(ientia  daritatis  ejus,  qua  scimus  ipMun  < 


Jnstum  est  uX  eis  lux  occultetur, 

c  Non  enim  nosmetipsos  pnedicamus,  sed  Jesum 

•  Christum  Dominum  nostrum,  nos  autem  servos 
«  vestros  per  Jesum.  Quoniam  Dcus,  qui  diiit  de 

•  tenebris  lucem  splendescere  {Gen.  i),  qui  iiluxit 
«  in  cordibus  nostris  ad  ilhiminationem  scientias 
t  clarilatis  Dei  in  facie  Chrisli  Jcsti.  Habemus  au- 

•  tem  tbesaurum  istum  in  vasis  Actilihus,  ul  subii- 
c  mitas  sit  Tirtutis  Dei,  et  non  ex  nobis.  » 

Neque  Evangelium  adulteramus,  ncque  nosipsos 
eommendamus  in  mauifcstalione  veritalis.  Quia  non 
prtedicamus  nosmelipsos,  sed  Jesum  Christum,  id 
cst  praedicatio  nostra  non  tendit  ad  gloriam  nostram 
Tel  lucra,  sed  ad  Christi  gloriam,  qui  est  Salvalor 


lumen  quo  tenebrae  nostt  ae  illuminantur,  iit  qai  tOr 
quando  fuimus  increduli  in  ignorantia,  id  esl  ia  te- 
nebris.  iiuuc  exhibeamus  lumen  aliis.  Quod  enim  de 
tenelTis  lucem  fecit,  hoc  significaTit»  qua  eos  qoi 
in  regione  dissimilitudinis  per  ignorantiani  abiecanl, 
et  in  tenebiis  positi  erant,  ill  »s  iUuminaret,  illis 
verbum  praedicationis  commiiteret.  et  iu  de  tene- 
bris  lucem  splendescere  faceret.  Hluiit  ergo  in  cor- 
dibus  iiostris,  iit  et  nos  luceamus  vobis,  ad  boc  it 
percipiatis  illuminationem  scientiae  clariutis  Oei  m 
facte,  id  cst  in  cognilione  Christi  Jesu^  quia  per  (a- 
ciem  unusquisque  cognoscitur.  Ipse  nostris  meDti- 
bus  iiluxit.  Sed  hunc  thesaurum  divitiarum  aetem 


clRexsuorum,etcujusdominiolil)entersul)jicimur.  '^  sapientiae /ia6«mui  invasis  fictilibus^  idest 

Non  gloriam  nostram,  sicut  pseudoaposioli  consue- 

terunt,  denuntiamus,  ne  quis  nos  dicat  propler 

nosipsos  evangelizare,  ut  gloriosi  appareamus,  et 

quaestum  nobis  de  rebus  vestris  faciamus.  Qui  enim 

propria  commoda  quaerit,  non  Christum  praedicat, 

ged  se,   sicut  illi  qui  suo  ventri  deserviunt.  Jesum 

praedicamus  Dominum  nostrum  esse.  Sed  nos  esse 

dicimus  lerooi,  id  est  ministros  vestros  per  Jesum^ 

qui  nobis  praecepit  ut  vobis  serviremus  in  ministe- 

rio  praedicationis.  Cum  simus  ministri,  dicimus  nos 

propter  humilitatem  servos,  ut  appareat  qiiia  non 

ad  gloriam  nostram  praedicamus  Evangelium,  sed 

«d  claritatem  Christi;  cui  obedimus,  dum  vobis  in 

minislerio  verbi  servimus,  non  propter  vestrum  me-  q  ij  est  tanu  sapientia,  tanU  eloquentia,  Unu 


m  cor- 
poribus  terrenis  et  fragilibus.  Thesaurus  iste  est  sa- 
cramenliim  Dei  in  Christo,  quod  fidelibus  erogaur, 
increduiis  aulem  absconditur.  Hunc  thesaurum  quo 
alios  diumus,  et  quo  signa  frequenter  operamur» 
habemus  in  vasis  fictilibus,  id  est  in  lerrenis  eorpo- 
ribus,  per  quae  ipsi  nos  infirmamur,  qui  sanilaiem 
aliis  saepe  conferimus,  ut  sublimitat  mirabilinm  ope- 
rum  nostrorum  et  praedicationis  sit  virtutit  Dei^  el 
non  ex  nobis,  id  est  appareat  esse  ex  Dei  virUle,  et 
non  ex  nostris  viribus.  Quod  non  iu  palesceret,  sa 
thesaurus  iste  angelis  ad  erogandum  commissos 
fuisset.  Et  idcirco  infirmis  hominibus  est  commissos 
ad  dispensandum  aliis,  ut  hujus  thesauri  sublimitaSi 


ritom,  sed  propter  Domini  praeceptum.  Nos,  inquam, 
per  Jesum  hoc  facimus,  ut  vobis  in  ministerio  prae- 
dicationis  serviamus,  quia  et  Deus  per  cum  majora 
fecit  nobis.  Quoniam  Deus  qui  in  mundi  constitu- 
tione  dixit^  id  est  verbo  suo  (quod  est  fili  ejus)  fecit 
di  tenebris  lucem  sptendescere,  quando  dixit :  c  Fiat 
lux,  et  facU  est  lux  (ibid.),  •  ipse  est  qui  illuxit  in 
cordibus  nostris.  Et  qui  tunc  per  verbum  suuni  in 
mundo  corporalem  fecii  lucem,  ipse  nunc  per  idem 
Tcrbum  in  nobis  spiriulem  dedit  lucem.  Non  sine 
initio  semper  fuerunttenebrae,  sed  coeperuntesse,  ex 
quo  confusa  moles  coeli  esse  coepit  ac  terrae,  ante- 
quam  lux  ista  esset  facta,  qu;£  iliuminaretur,  quod 
sine  luce  fuerat  tenebrosum.  Quid  autem  inconve- 


culorum  ostensio,  UnU  in  tribulationibus  constan- 
tia,  inlelligatur  esse  virtut»s  Dei,  et  non  ex  nobis. 
F|ptilia  vasa  significant  naturae  bumanae  infirmiu- 
tem,  quae  nihil  potest,  nisi  a  Deo  acceperil  virU- 
tem,  ut  ad  laudem  suam  Deus,  per  infirma  Taaa  m 
praedicet,  ut  gloria  illi  detur,  non  homini,  qni  ex 
lulo  fictus  est  {Gen,  ii). 

c  In  omnibus  tribulationem  patimur,  sed  wm 
c  angustiamur.  Aporiamur,  sed  non  destitnimur. 
c  Persecutionem  patimur,  sed  non  derelinquimv. 
c  Humiliamur,  sed  non  confundimur.  Dcjidmor, 
c  sed  non  periinus.  i 

Inde  probatur  nos  esse  idoneos  ad  iUuminalionen 
aliorom,  et  ad  erogationem  divini  tbesauri»  quia  in 


niens,  si  mundanae  materiae  fuerant  tenebrosa  pri-  D  omnibus  locis,  vei  in  omnibus  modis  tribuiatumem 


mordia,  ut  accedente  luce,  melius,  quod  faclum  est, 
▼ideretur,  et  unquam  proficientis,  quod  postea  fu- 
lurum  erat,  buc  modo  significaretur  aflectio?  Nam 
sieut  suum  de  tenebris  lux  visibilis  initium  sum- 
psit,  iu  post  tunc  lux  invisibilis,  cui  dictum  esl  : 
c  Fuistis  aliquando  tenebrae,  nunc  autero  lux  in 
Domino  {Ephes.  v).  >  £t  quis  hoc  fecit,  nisi  ille 
qui  cum  tenebrae  essent  super  abyssum ,  dixit  : 
c  Fiat  lux,  et  facta  est  lux?  {Gen.  i.)  >  Deus  crgo 
est  qui  in  separatione  elementorum  dixit,  id  est 
Terbo  suo  fecit  de  tenebris  luceni  spleiidescere,  qui 
iUuxity  id  est  lumen  quod  ipse  est  lucere  fecit  in  cor-> 
dibus  nostriSy  ad  illuminationem  scientite  clarita- 


patimur^  sed  non  in  animo  angustiamur^  id  est  non 
Untum  opprimimur,  ut  pusillanimes  effecti  cedamus. 
lo  omnibus  iribulatiouum  modis  affligimur,  qoe- 
niam  vincula,  carceres  et  verbera  et  caetera  Iribnla- 
tionum  genera  in  corporibus  nostris  susliuemus. 
Sed  non  angustiamur,  imo  diialamur  ampiiori  lati^ 
tudine  cordis,  ut  iiitus  regnet  charius»  et  spattelBr 
animae  liberias,  apud  se  habens  thesnuri  coelestis 
divitias,  quibus  et  aliorum  ditet  inopiam.  AporiM' 
mur^  id  est  inopiam  patimur.  Quia  mpim,  Grxoe  di- 
citur  facuUas^  abundantia,  «  vero  priTaiiTum  est 
Aporiamur,  id  esl  sine  lucro  ^fidmur;  nporis 
namque  est  spoliatio  omniuni  bonorom.  Aporianrar 


^/  fiff,  i4  e$i  4d  boct  V(  illumineiiuu^  ^qs  j^v    ^r^o^  |d  est  bonis  CQr|K)r9i,lil>us  |p(iTfi;i^|  lfi(  iltl| 


i037  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  H  AD  CORT  1038 

dettittumur^  Deo  necessaria  nobis  minisirante.  Vel  A  ^^^  dominiuro  exercet  in  nobis.  TOg  ad  Toluptatet 
aporiaiuur,  id  est  laborando  sudamus.  Nam  poros     vit£  tenditis. 


Tocamus  foramina  per  quae  sudor  exit.  Et  inde 
aporiatus,  id  est  sudans  appellalur.  Aporiamur  ergo, 
id  est  in  iabore  tribulationum  dcsudamus,  sed  non 
destitnimur  a  Deo,  qui  nos  coiifortai  ne  deficiamus. 
Sivc  aporiamur,  id  est  quasi  sine  poris  efficimur, 
boc  esl  sine  sudore,  dutii  velut  frigore  constringi- 
niur  egesialis  necessitaie.  Sed  non  destituimur  a 
tliesauro  coelesti,  quem  habcmus  in  vasis  fictilibus. 
Persecutionem  patimur,  id  est  de  loco  ad  locum  fa- 
gamur,  sed  non  dcrelinquimur  in  manus  inimico- 
rum,  ne  satisfaciant  sibi  de  nobis  (216).  Dejicimur^ 
id  est  vcrberibus  proslernimur,  sed  iion  perimus,  id 
est  non  mortiHcamur.  Vel  non  perimus,  id  est  a 
confessione  veriutis  et  prapdicalione  non  cessamus. 
Tunc  en>m  lieret  nostrum  perire,  si  sicul  babent 
doiiiiiiium  in  carne,  dominarentur  et  praedicalioni 
nostrae. 

c  Semper  mortillcationem  Jeso  Chrisli  in  corpo- 
re  nostro  circumferentes,  ut  ct  vita  Jesu  manife- 
stetur  in  corporibus  noslris.  Semper  enim  nos 
qui  vivimus,  in  inortem  tradimur  propler  Jesum, 
ut  et  viu  Jesu  manifestetur  in  cariie  nostra  nor- 
tali.  Ergo  mors  in  nobis  operatur,  vita  autem  in 
vobis.  » 

Quid  per  singula  numeraremus  ea  quae  patimur? 
Quia  semper  sumus  circumferentes,  id  est  exterius 
ct  in  aperto  ferentes,  et  ad  exemplum  aliis  osten- 
dentes  in  corpore  nostro  mortificationem  Jesu,  id  est 


c  Habentes  autem  eumdem  spiritum  Adei,  sicuC 
scriptum  est :  Credidi,  propter  quod  locutus  sum 
{Psal.  cxv);  et  nos  credimus,  propter  quod  et 
loquimur,  scientes  quoniam  qui  suscitavit  Jesom, 
et  noscum  Jesu  susciubit,  et  constituet  vobiscom. 
Omnia  cnim  propter  vos,  ut  gratia  abundans  per 
c  miiltosingratiaromactioneabundetingioriam  Dei.i 
Semper  quidem  mors  in  nobis  operatur,  aed  nos 
fidem  Christi  propter  quam  morimor,  loqoi  non 
cessamiis.  Et  hoc  est,  nos  habenteseumdem  spiriium 
fideiy  quem  habuerunt  prophetae,  sicut  scriptum  est^ 
dicente  David  :  Credidi,  propter  quod  locutus  sum; 
et  nos  simililer  credimus,  propter  quod  et  loquimur^ 
B  id  est  oris  confcssionc  lidem  nostram  proferimus. 
Eumdem  spirilum  fiJei  habemus.  Non  ait,  scieiitiam 
fidei,  sed  spiritum  fidei.  Quod  propterea  dixit,  ot 
inteiligeremus  quia  fides  eliam  non  petita  concedi- 
tur,  ut  eipetenti  alia  concedaniur:  cQuomodoenim 
invocabunt  in  quem  noii  crediderunt?  (Rom.  x).  » 
Ergo  spiritus  gratiae  facit  ut  habeamus  fidem,  ui 
per  fidem  impetremus  orando,  ut  possimus  facere 
quod  jubemur.  Ipsa  vero  fides  tenuit  corda  praece* 
dentium,  quae  replevit  corda  sequentium.  Spiritalet 
quippe  iiii  patres  oinnipotentem  Deum  triniutem 
ila  esse  crediderunt,  sicui  eamdem  triniutem  novi 
patres  aperte  loculi  suiit.  Sed  et  eadem  fides  incar^ 
nationis  Christi  salvavit  eos,  qua  et  nos  salvamur, 
quia  sicut  nos  credimus  eum  venisse,  passum  esse. 


quain  Jesus  pro  nobis  sustinuit,  et  nobis  sustinen-  ^  r^urrexisse,  iu  et  illi  crediderunt  venturum,  pas- 

surum,  resurr^turum.  Tcmpora  variau  sunt,  non 
fides.  Habemus  enim  eumdem  spiritum  iidei,  quem 
habucrunt  illi,  sicut  scriptum  est  in  oorum  libris  : 
Credidi,  propter  quod  locutus  sum,  id  est  perfecte 
credidi.  Non  enim  perfecte  credunt  qui,  qoc  d  cre- 
dunt,  loqui  nolunt.  Ad  ipsam  eniin  fidem  fiertiiiet 
etiam  .illud  credere  quod  diclum  est :  c  Qui  me 
cunfcssus  fuerit  coram  homiiiibus,  confitebor  et  ego 
eum  coram  Patre  meo;  qui  auteni  me  negaveril 
coram  hominibus,  negabo  eum  coram  angelis  Dei 
(Matth.  x).  »  Jure  eigo  non  ait :  Credidi  et  locotus 
sum ;  sed  propter  hoc  dicit  se  locutum,  quia  credidiu 
Siinul  enim  credidit,   et  quod  primuin  loquendo 


dam  reliquit.  Hanc  in  nostro  corpore  semper  cir- 
cumferimus,  quoniam  ad  ejus  imiutionem  assidue 
camem  mortificamus,  ut  et  aliis  exemplum  absti- 
aentia!  praebeamus.  Quod  ideo  facimus,  ut  et  vita 
Jesu,  sicut  nunc  mortificatio,  id  est  ut  gloriosa  im- 
morulius  resurrectionis  manifestetur  omnibus 
etiam  iiiimicis  in  corporibus  nostris.  Ecce  quomodo 
cireumferimus  mortificationem  Jesu.  Quia  videlicet 
nos  qui  per  observationem  justitiae  intus  vivimus^ 
semper  tradimur  in  mortem^  id  est  in  pericola  mortis 
propter  Jesum,  quem  praedicamus,  vei  nos  qui  vivi- 
uus,  seniper  tradimur  in  mortem,  id  est  cum  prae- 
sentem  vium  habeamus  et  vivere  possimus,  nun- 


quam  recusamus  in  mortem  tradi  propter  Dominum  «v  sperarel,  el  quia  poenam  Ucendo  tiinere  non  debe- 


nostrum  Jesum.  Et  hoc  ideo,  ut  et  vita  Jesu^  id  est 
qitam  ipse  jam  habet  ex  quo  resurrexit,  manifeste- 
tur  cunclis  in  nostra  carney  quae  nunc  est  morUiis. 
Et  quia  mortificationem  in  nostro  exteriori  homine 
circumferimus,  nec  iu  mortem  propter  nomen  ejus 
tradi  recusamus,  ut  et  vitae  ejus  participes  simus, 
ergo  mors  qua  quotidie  pro  Salvatore  morimur,  non 
est  inutilis,  sed  operatur  magnum  quid  in  nobis^  id 
est  viuni  perpetu»  feliciutis.  Sed  econtrario  viu 
qua  delecUniini  in  terrenis,  operatur  in  nobis^ 
mortcm  aeternam.  Iiicrepative  hoc  dicitur.  Nos  huio 
niundo  quoiidie  morimiir,  ut   Deo  vivamus;  vos 


ret.  Uli  credideruiit,  et  propterea  locuti  sunt.  E| 
nos  credimus,  propter  quod  et  loquimur.»Haec  toi 
pra:cipue  martyrum  est.  Si  enim  Untummodo  cre- 
didissent,  et  noii  loquerentur,  non  peterentor.  Cre- 
dendo  apprehenderunt  vitam,  et  loqoendo  invent- 
runt  morlem.  Sed  mortem,  in  qua  corpiis  corruptl- 
bile  seminaretur  et  incorrupiio  meteretor.  Nollo 
melo  suppliciorom  omittinius  loqoi  ea  qu«  eradi- 
mus,  scientes,  pro  certo,  quoniam  qui  tMdfoHr  /«^ 
tum^  ipse  etiain  nos  propter  confessionem  ejos  fldel 
mortuos  susciiebit  cum  Jesu^  ponens  in  eadem  gto- 
ria,  et  constituet  nos  in  illa  regione  TiveDtivm»  «t 


inuiido  vivitis,  ut  Deo  moriamini.  Mors  operatur,  id     tiltra  qon  moriamur^  AlQue  V9(fiifi$m  HOI  fbi  W^f^il 
(|I8)  HlcyldeMip  ^iUijnld  dee^se. 


10S9 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


IM0 


tnet,  iit  qul  URam  fidem  habemus,  in  uno  regno  sU  A  cunque  remanet,  quod  non  reroittatur.  Sed  qiieai- 


mus.  Nos  voliiscum,  nou  vos  nobiscum,  ut  iion  in- 
feriorcs,  sed  parcs  nobis  silis,  si  volueritis.  Et  re- 
cle  dc  vobis  hoc  asserimus.  Nam  omnia  propter  vo$ 
instruendos  facimus,  id  est  quidquid  loquimur  et 
quidquid  patimur,  pro  salule  veslra  totum  agimus, 
01  eiemplo  nostro  vos  ad  similia  provocemus,  ei  ad 
Ciunaai  Dci  perducamus.  Et  ila  spectant  ad  vos 
omnia  qua;  lacinius,  nt  gralia  Dei  abundans  \n  no- 
l)is  abundet  per  mu/fos,  iJ  est  per  vos,  et  per  alios 
longc  laleque  cuinulelur,  in  actione  graiiurum^  ul 
scaiper  in  adversis  et  prosperis  Deo  gralias  agatis, 
vel  de  iiobis  illi  gralias  referatis,  qui  per  nos  vohis 
gratiam  suam  infundit.  Et  abundet  i\2^c  gratia  in 
glorium  Dei,  ut  ipse  glorificetur  ab  omnibus.  Idco 


admodum  aliud  est  carere  febribus,  aliad  ab  infiiw 
niitato  quaB  feb  ibus  facta  est,  revalescere;  iteinque 
aliud  est  infixom  t<  lum  de  corpore  demere,  aliod 
vuliius  quod  eo  factum  est,  secunda  euratione  it- 
nare :  ita  prima  curatio  est  causam  removere  lan- 
guoris,  quod  per  omnium  fit  indolgeniiaai  peecalo- 
rum ;  secunda,  ipsum  sanare  languorem,  qood  il 
paulatim  proficiendo  in  renovatlone  bujus  Imagiiilt. 
Quse  duo  demonsirantur  in  psalnio,  obi  eanitor: 
c  Qui  propitiatur  omnibus  iniquitatibus  tois  (PsmI. 
cii),  >  quod  flt  in  baplismo.  Et  additur :  c  Qoi  stnat 
omnes  inlirmitates  tuas  (ibid,),  i  quod  llt  quotioianii 
profectibus,  cum  hxc  imago  magis  ac  magts  reno- 
vaiur.  Noiidum  enim  ez  integro  est  renovata.  Re- 


cuncla  facimus,  ut  abuiidaus,  id  est  copiosum  Dei  ^  novatur  aulem  quotidie  proficiens  iii  sanctllaie, 


muuus,  quod  ipse  paratus  est  omnibus  dare,  sed 

noii  oinnes  digni  suut  accipere,  iion  minuatur  per 

pau.  os,  sed  abuiidet  per  multos  in  actione  gratiarum 

iii  gloriam  Dei.  Gloria  enim  Dei  est,  ut  multi  refe- 

rant  illi  gratias  pro  multiliidine  largiflui  doni  gra- 

ti:e  ejus. 

c  Propter  quod  non  deficimus.  Sed  licet  is,  qul 

foris  est  noster  homo  corrumpatur,  tamen  is  qui 

intus  est  renovaiur  de  die  in  diem.  Id  enim  quod 

in  praesenti  est  momentaneum  el  leve  tribulationis 

nostrae,  supra  modum  in  sublimitate  aeternum 

gloriae  pondus  operatur  in  nobis,  iion  contem- 

plantibus  uobis  quae  videntur,  sed  quae  non  viden- 


transfert  amorem  a  temporalibus  ad  aetema,  a  vi- 
sibilibus  ad  iiitelligibilia,  a  carnalibus  ad  spirilualia, 
et  ab  istis  cupidiiatem  frenare  vel  munire,  atqoeillo- 
ruro  se  charitate  alligare  diligenter  insistil.  Corpos 
vero  tanquam  homo  exterior,  quanto  est  in  hac  vila 
diuturnius,  magis  mag  sque  corrumpitor  vel  MHe, 
vel  morbo ,  vel  variis  aCQictionibus ,  donec  veniat  td 
ultimani,  quae  ab  omnibiis  mors  vocalur.  Quia  ergo 
sancti  quo  exterius  deficiunt,  eo  interius  profidonty 
et  quo  ma^is  exterius  adversa  tolerant,  eo  Terius 
lumiiie  interius  c^ruscant.  recte  dicunt,  qiria^tieet 
is  qui  foris  est  nosler  homo  corrumpatur»  tamen  is 
qui  intus  esi,  de  die  in  diem  renovaiur.  £t  Mleo, 


lur.  Qnae  eiiim  videntur,   lemporalia  sunt;  qu»  q  inqu  unt,  non  deficimus  in  pressuris,  quia  id  trikm- 

lationis  nosira,  id  est  exiguum  tribulatioiiis  quod 
nunc  patimur,  quod  est  in  prtcsenti,  id  est  in  bojos 
vitae  lempore,  ubi  nenio  sine  a£Diaionibus  est,  ec 
esl  momentaneum,  id  est  parum  durans  et  ad  iolo* 
randum  leve,  operalur  in  nobis,  id  est  in  exteriori 
nostro  sempiternam  gloriam,  et  boc  supra  aiorfa«, 
id  est  supra  quantitatem  universae  Iribulatcmit. 
Parvis  enim  laboribus  magna  merces  acqu.ritar,  ol 
pro  humiliatione  levis  tribulalionis  supra  modnn 
sublimitas  apternae  gloriae  rependalur.  £t  ad  eoBH 
paraiionem  asteriiitatis,  omne  quod  in  praesenti  viia 
patimur,  momentaneum  est,  licet  diuturnom  esse 
videatur.  Ideo  supra  moduni  tribulationis  esl  ma- 
gnitudo  remunerationis,  quia  si  recte  oenseamus, 


autem  non  videutur,  aeterna  sunl.  » 
Spem  beatae  resorrectionis  habemus,  et  abundan- 
tem  gratiam  Dei  per  multos  spargcre  ad  gloriam 
ipsiusstudeinus.  Propterquod  non  deficimus  in  adver- 
sis,  sed  officium  nostrum  constanter  implemus. 
Non  deficimus,  quamvis  gravia  patiamur.  Sed  licet 
is  homo  noster  qui  foris  est  expositus  malis,  id  est 
corpus/  corrumpatur  pressu  is,  plagis,  fame,  siti, 
frigore,  iiuditate,  tamen  is  qui  intus  est,  id  est 
anima  munita,  ad  quam  non  accedit  humanus  furor, 
r^nopaitir  in  agnitione  Dei  de  die  in  diem^  id  est 
assidue  purior  efiicitur  per  ignem  tribulationis.  Vel 
de  die  iii  diem,  id  est  de  claritate  in  claritatem  pro- 
ficiens.  Interior  homo  pro  spirilu  mentis  pos.tus  est. 


exterior  autem  pro  corpore  atque  mortali  vita.  Non  f)  aeterna  requies  aeterno  labore  fuerat  emenda,  sed 


tamen  uirumque  horum  siinul  duos  homines  Aposto- 
lus  unquam  legitiir  appellasse,  sed  uuum  queni  Deus 
totumfeceril,idest  et  id  quod  inieriusest,et  id  quod 
exterius.  Sed  totiis  iste  hoino,  id  est  interiore  et  exte- 
rioresui  parte,  inveteravitpropter peccatum,  et  poenae 
morlalitalis  addictus  est.  Renovalur  aulem  nunc  se- 
etindum  interiorem  hominem,  ubi  secundum  sui  Crea- 
;orls  imagiiiein  reformatur.  In  resurrectione  vero 
etiam  exterior  percipiet  coelestis  habiludinis  digni- 
latem.  Renovatio  interioris  inchoatur  a  fide,  bonis- 
qoe  moribus  augeiur,  et  roboratur  de  die  in  diem. 
Non  eniin  niotiiento  uiio  fit  ipsius  coiiversationis 
renovatU),  sir*ut  inomeiito  uno  fil  in  baptismo  ppcca- 
ioruiu  ivwissio.  Ncque  enim  vel  unum  i^uauVuVum- 


Deus  misericorditer  pro  breviisimo  labore  dat 
nam  requiem,  pro  brevi  despectione  sempitemam 
gloriam.  Ideo  supra  moduro.  Vel  supra  modum, 
id  est  supra  meiisuram  et  comprehensioiiem  bo- 
manae  rationis,  c  quia  dabitur  quod  oculos  noo 
vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  oor  bominis  asceo- 
dit  (Isa.  Lxiv;  /  Cor,  ii).  »  Operatur  nobis  ia 
sublimitatem,  id  est  ut  sublimerour  usque  ad  aiige- 
lorura  celsitudinein,  vel  tn  subtimitatMf  id  est  in 
coclorum  aliitudiiie.  Et  contra  roomeolaneum  ac 
leve  tribulationis  operatur  (Blernum  pomtui  pro  fn- 
bulaiione  pondus  gloria^  ut  pro  momeiitaiieo  «ler- 
nuin,  pro  levi  pondus,  pro  Iribuhitione  gloriau  aecl- 
plamus«  Sinc  fine  erit  baec  gloria^  sine  fiue  eri|  ie« 


1041  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  II  AD  COK.  1049 

quies  ista,  sine  fine  crit  bsec  laelitia,  sine  fine  erit  A  catur,  ut  in  fineparata  inveniatur.  Yel  domumbanc 


baee  remuneralioet  incorruptio.  Ideoquepro  uiliilo 
reputamus  quidquid  molestiarum  in  praesenli  saeculo 
toleramus,  non  contemplanlibus^  id  est  non  appetcn' 
tibus  vel  attendentibus  nobis  ea  quo!  videniur^  id 
est  quae  corporeis  oculis  sunt  subjecta,  sed  ea  qu(B 
▼ideri  corporaliter  nequeunt.  Nam  haec  visibilia 
cito  transeunt  cum  tempore,  invisibilia  vero  perma- 
nent  sine  fine.  Sic  enim  visibilia  liapc  snnt  ad  invi- 
srbiiia,  quomodo  figura  ad  veritatem.  Figura  depe- 
rit,  veritas  permanet.  £t  ideo  justi  gaudent  eiire 
de  hoc  saecuio. 

CAPUT  V. 
f  Scimus  enim  qnoniam  si  terrestris  domus  no- 
stra  hujus  habitationis  dissolvatur,   quod  aedifi- 


aeternam  in  ccelis,  imroorlale  corpus  accipe,  in  quo 
resurgentes  semper  manebimus,  cujus  forma  jam 
in  coeiis  est  in  Doniini  corpore  declarata.  Domum 
dico  non  nianu  factam,  quia  corpus  animale  fit  ope- 
ratione  viri  el  feminae,  sed  corpus  spirilale  fiet  per 
spirilum  sine  humana  operalione.  Non  enim  coitu 
parentiim  indigebimus  ad  resurgendum,  sicut  indi- 
guimus  ad  nascendum.  iEdificabitur  autem  domus 
ista  divihitus,  quando  fiet  quod  Ezecbieh  praemon* 
stratiim  est :  c  Accesserant,  inquit,  ossa  ad  ossa, 
unumquodque  ad  juncturam  suaiu  ,  et  super  ea 
nervi  el  carnes  accesserunt,  et  exteuta  est  in  eif 
cutis  desuper  (Euch.  xxxvii).  Sica^iiificabitur  absque 
manu  domus  animae  noslrae,  qiiando  corpus  nostnim 
cationem  ex  Deo  habemus,  domum  non  manu-  B  "utu  divino  in  integrum  restituetur  ex  pulvere.  £t 


facum,  sed  aeternam  in  coelis.  Nam  et  in  boc  in 
gemiscimus,  habilationem  nostram  quae  de  coelo 
cst,  superindui  cupientcs,  si  tamen  vestiti  et  non 
nudi  inveiiiamur.  ^am  et  qui  sumus  iu  boc  ta 
bernaculu,  ingemiscimus  gravali  eo  quod  itolu- 
mus  exspoliari,  sed  supervestiri  ut  absorbeatur 
quod  mortale  est  a  \ita.  Qui  autem  efiicit  nos 
in  hoc  ipsum,  Deus,  qui  dedit  nobis  pignus  spiri- 
tus.  I 

Non  deficimus  in  momenianeis  et  levibus  tribu- 
lationibu^,  propter  aeteinum  gioriae  pondus  quod 
exspcctamus.  Nain  K^tmtii  quoniam  si  terrettris  do- 
mui  nostra,  id  est  caro  quae  de  terra  est,  et  procli- 
\l9  id  terrena,  et  domicilium  animae  hujut  habita- 
iionis,  in  qua  habitamus  quandiu  vivimus,  distol-  ^ 
ralur,  id  est  deslruatur  pro  Christo,  sciinus  quod 
mdificationem^  id  est  beatam  mansionem  habemus 
statim  ex  Deo^  scilicel  domum  ;eternaiu  io  coelis, 
non  manu  rabricatam.  sed  a  Deo  prjeparatam,  vel 
de  temporali  et  terrena  domo  expulsi ,  in  aeter- 
nam  et  coelestem  recipiamur  domum.  Prapdicatores 
enim  Ecclesi»  postquam  de  corporibus  transeunt, 
nequaquam  per  morarum  spalia,  sicut  antiqui  pa- 
tres,  coelestis  palriae  perceptioiie  dUTeruiilur,  sed 
mox,  ut  a  cai  nis  colligalione  excunt,  in  ci  lesli  sede 
reqiiiescunt,  sicut  iii  hac  sententia  deinonslrali  r. 
Non  enim  dicitiir,  habebimiis  donium  a^leriiam  in 
coelis,  sed  habemus,  quia  videlicet  protii.us  habe- 


habebimus  domuni  aeternam  in  coelit.  Nam  in  hoc 
ut  habeamus  eam,  ingemitcimuSf  id  est  inlus  recen* 
tem  semper  gemiium  habemus,  videlicet  iliam  desi* 
derantos,  suspiramus  et  in  precibus  gemimus  ex 
dilatiune  tantae  quietis  et  gioriae.  Nos  dico,  cujpientet 
tuperindui  habitationem  nottram,  quceett  in  cotlo^  id 
est  immortalitatls  gloriam.  Mors  enim  de  terra  est, 
resurrectio  de  coelis.  Tamen  hac  conditione  cupimus 
eam  superindui  it  testiti  recepio  corpore,  non  inte^ 
niamur  nudi,  id  cst  alieni  a  promissa  gloria.  Opus 
enim  est  ul  anima  corpore  Induia,  superinduatur  et 
gloria,  quae  est  imniutatio  in  claritatem.  In  hoc,  id 
est  in  coiisideratione  tantae  gloriae  et  desiderio  in« 
gemiscimus  prae  dilatione,  et  precibus  insistimus, 
quia  cupimus  super  iiinovalionem  animae  quani  jam 
acccpimus,  indui  nos  habitationem  nostram,  id  est 
dari  nobis  animae  vettcm  non  de  terra,  id  est  non 
corruptibilem,  sed  de  coelo,  id  est  incorruptibilem 
et  inipassibilcm  ad  instar  ccelestium;  si  Umen  in 
illa  resurrectione  vestiti  corpore,  non  inveniamur 
nudi  Christo,  sed  Christum  induti.  Illis  enim  solis 
proderit  immortalitas  qui,  cum  fuerint  induli  eor- 
pore,  vt  sliti  Christum  invenienlur,  hoc  est  indii- 
mcnlo  Jusliliae  circunidali.  Nec  mirum  si  idcirco 
gemimus,  ouia  iiondum  ad  bealiliidinem  quam  de* 
Sideramus  porvpnire  possumiis.  Nain  rlinm  de  hnc 
ininori  re  grniiluni  halMnius,  quia  coipon*  exui 
mur,  ut  illuc  pervonire  queamus.   £l  boc  esl  nam 


tur  illa  domus,  ex  qiio  ista  dissolvitur.  Prius  au-  d  qui  sumus  in  hoc  tabernaculo^  id  est  iu  hoc  corpore 


lein  quam  Rtdemplor  uoster  morle  sua  humani 
generis  pcenam  solveret,  eos  etiam  qui  coeleslis 
patriie  vias  sectali  sunt,  post  igressum  cariiis  in 
feriii  clausira  tenuerunt,  non  ut  poena  quasi  pccca- 
tores  plecteret,  sed  ut  eos  in  locis  renioiioribus 
quiescentes,  quia  necdum  intercessio  mediatoris 
advcnerat,  ab  ingressu  rcgni  reatus  piimae  culpus 
prohiberet.  Nunc  autem  perfecli  quique  mox  in 
rognum  suscipiuntur.  Domus  aelerna,  mansio  coe- 
lestis  est  intor  angelos,  ubi  vices  temporum  non 
iiiveiiiuntur.  Siipergreditur  enim  disliiiCtioncm  et 
omoe  spatium  aetatis  volubile,  cui  semper  inhaerere 
Deo  bonum  esl  {Psal.  lxxii).  Quae  domus  vocatnr 
sdificatio,  quia  nunc  operibui  nostris  bonis  aedifi^ 


quod  est  labernaculum  aniin«e,  iit  in  eo  militot  ad 
tcmpus  Deo  in  via  pra^sentis  vitae,  ingemiscimui 
gravati  sarcina  carnis,  et  ingeiniscimus  eo  quod  no  • 
lumus  exspoliari  corpore,  s^J  supervestiri  stola  im- 
mortalilatis,  ul  absoibealur  quod  mortale  est  a  viu, 
id  est  ut  ab  infirmiiaie  ad  immortaliutem  etian 
ipsum  corpus  sine  morte  transferatur.  Si  fieri  pos- 
set,  ita  vellemus  fieri  immoiUles,  ut  jam  venireC 
ipsa  immortalius,  et  niodo  siciit  sumMS  mutaret 
iios,  ut  mortale  hoc  nostrum  a  vita  absorberetur» 
non  per  mortem  corpus  poneretur,  ut  in  fine  ito» 
rum  sumeretur.  Quamvis  ergo  a  nialis  ad  boni 
transeamus,  Umen  ipse  transitus  aliqaantulaoi 
amarus  est  propter  consortium  quoddam  aninuD  Cl 


lOIS  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI  IM4 

eorporis,  et  quafndain  in  his  duobus  familiarilatem  A  lis  hujus  carnis  oculos,  quos  hostis  callidus  td  con* 


conglutinationis  atque  compaginis.  Et  ideo  morlis 
diem  differre  conanlur  eliam  iili  qui  post  mortem 
se  bcatius  credunt  esse  Ticturos.  Tantam  vim  habet 
carnis  et  animae  dulce  consortium.  c  Nemo  enim 
onquam  camem  suam  odio  habuit  (Ephet.  v).  > 
£t  propterea  non  vuU  anima,  vel  ad  tempus  ab  ejus 
inflrmiute  discedere,  quamvis  eam  se  sine  inflrmi- 
tate  in  aeternum  recepturam  esse  confidat.  Et  ag- 
gravamur  ergo  comiptibili  corpore,  et  ipsius  ag- 
gravationis  causam,  non  naturam,  substantiamque 
corporis,  sed  ejus  corruptionem  scienles,  nolumus 
corpore  spoliari,  sed  ejus  immortaliute  vestiri , 
quod  et  ipsum  tunc  erit.  Sed  quia  corrupiibile  non 
crit,  non  gravabit.  Sub  terrena  tunica  gemimus,  ad 
coelestem  festinamus,  illam  volumus  accipere,  istam 
nolumus  ponere.  Ergo  fiet  haec  injuria  tanto  illi 
▼estimento  coelesti,  ut  veniat  nobis  super  hos  pan- 
nos  niortalitatis,  et  corruptionis,  ut  hoc  sit  inferius, 
illud  soperius ;  hoc  iuterius,  illud  eiterius?  Absit ! 
Non  iu  voiumus  supervestiri,  ut  sub  incorruptione 
maneat  corruptio,  sed  ut  absorbcatur  moriale  a 
▼iU,  id  est  ut  sine  aliqua  laesione  vita  deslruat  in 
nobis  morUliutem,  ut  nusquam  sit  in  nobis  aliiiuid 
morUle,  non  infra,  non  supra ;  non  inira ,  scd  ex- 
tra.  Nos  ingemiscimus  nolentes  spoliari  corpore, 
sed  immorule  corpus  hab^re.  Sed  qui  efficU,  id  est 
qui  ez  toto  facit  et  format  not  in  hoc  ipsum  ut  inge- 
miscamus  desiderlo  incorrnptibilis  corporis,   non 


cupiscentiam  aperuit,  judez  justus  a  contaitu  inlrr- 
ni  sui  fulgoris  premil.  Quisquis  enim  arbitratur  ko- 
mini  vium  isum  mortalem  adhoc  gerenti  pots^ 
coniingere,  ut  dimoto  alque  discusso   omni   nobili 
phanUsiarom  corporalium   atque  carnalium,  sere< 
nissima  incommuUbilis  luce  veriutis  potintnr,  t. 
mente  penitus  et  consuetudine  viue  bujus  alien^lt. 
illi  constanter  et  indeclinabiliter  haereat,  nequaquar 
quid  quaerat  intelligit.  Jure  ergo  sumus  audentes  ii 
deposilione  corporis,  ut  veniamus  ad    manifestaR 
visionem  sempiierni    luminis,  quia  scimus  qood 
dum  sumus  in  hoc  corruptibili  corpore,  peregrina- 
mur  a  Domino,  id  esteztranei  sumus  ab  iila  patria 
bealorum,  in  qua  semper  Deus  sicnii  est  ▼idelur. 
Nam  per  fidem  invisibilium  amhulamut^  id  est  len- 
dimus  ad  palriam  vivenlium,  in  qua  Deus  apparet 
ei  non  per  specicm,  id  est  non  per  manifestaro  divi 
niuiis  ejus  contemplalionem.  Gontemplatio  qnippe 
merces  esl  fidei,  cui  mercedi,  per  fidem  corda  muu- 
danlur,  sicut  scriptum  est :  c  Fide  mundans  corda 
eorum  {Act.  xv).  »   Gredcnti  colligitur  meritum,  vi- 
denti  rcddilur  praemium.  Qui  ergo  peregrinatur  et 
per  fidem  ambulat,  nondum  est  in  patria,  sed  jan 
est  in  via.  Qui  aulcm  non  crcdil,  nec  in  patria  est« 
nec  in  via.  Per  fidem  cnim  ambulamus*  et   non  per 
speciem.  Incipitur  a  fide,  ut  perveniatur  ad  speci- 
eni.  In  corpore  nunc  peregrinamur  a  Dominoeta 
palria  nostra.  Sed  cuni  hoc  pcrpendamus  audtmui^ 


homo  est,  sed  Deut  qui  dedit  nobis  liiijus  rci  im-  q  id  est  cuin  audacia  istud  niagis  cligimus»  ut  sepa- 


plendae  pignus^  id  est  donum  sancti  Spiritus.  Dedit 
nobis  pignus  sprritus,  id  est  dedit  nobis  Spiritum 
sanctum,  qui  est  nobis  pignus  et  certitudo  immor- 
taliutis  futurae.  Per  Spiriium  enim  quem  dedit  iio- 
bii,  facit  nos  suspirare  desiderio  incorruptibilis 
▼itae;  et  certo^  reddit  quod  hanc  consequemur,  cu- 
jus  Jam  pignus  tenemus. 

c  Audentes  igitur  semper,  et  scientes  quoniam, 

duin  sumus  in  hoc  corpore,  peregrinaniur  a   Do- 

mino.  Per  fidem  enim  ambulamus,    et  non  per 

speciem.  Audeinus  aulein  et  bonam  voluiiUtem, 

habemus  inagis  peregrinari  a  corpore,  ct  praesen- 

tcs  esse  ad  Dominuui.  El  ideo  contendimus,  sive 

absentes,  sive  pra.*senles,  placere  illi.  > 

Quandoquidem  Deus  facit  nos  ingeiniscere  desi- 

derio  inim(»rulium  corporum,  et  dedil  nobis  pignus 

hujus  rei  Spirilum   sanctum,  igitur  semper  sumus 

audentes,  id  esl  semper  audemus  velle  corpus  depo- 

nere,  ut  ad  supernam  gloriam  perveiiiamus.  Ideo 

volunias  deponendi  corpus  vocatur  audacia,  quo- 

niain  res  est  difficilis  et  omnibus  reformidanda.  Pro- 

pterea  sumus  audentes  ad  ezuendum  corpus ,  quia 

sumus  scienles  quod  quandiu  sumus  in  corpore  mor- 

Uli,  peregrinamur^  id  est  remoti  sumus   a  Domino^ 

quia  non  videmus  eum,  licet  ipse  sit  ubique.  Per 

hoc  enim  ezsules  et  peregrini   sumus  ab  eo,  quia 

longe  projecti  a  facie  contemplationis  ejus  caeciutis 

nostrae  tenelras  in  hac  valle  lacrymarum  patimur. 

Adhuc  eDim  dos  antiqua  noi  gravat,  et  corruptibl- 


remur  a  corpore  et  pra^scnteinur  Doinino ,  ut  cnm 
in  specie  divinitatis  su»  videamus ,  et  apud  eum 
maneamus.  Nollemus  enim,  si  fieri  posset,  exspoUa- 
ri,  sed  inimorUles  ficri,  et  Domino  praescnuri,  sed 
cuin  sinc  exspoUatione  id  fieri  non  possil»  audemo; 
oplare  ezspoliari,  ut  ad  Dominum  pei  veniamus,  ei 
bonam  voluntatem  habemus,  id  est  non  murmura- 
mus  de  hoc ,  sed  desiderainus  id  lK»ia  \oliinUte. 
Audemus,  iiiquam,  et  bono  aiiiino  volumus  peregri» 
nariy  id  est  removeri  a  corpore  magis  quani  hic  mo- 
rari,  ut  et  praesenies  simus  ad  Deum,  et  inbaerea- 
mus  illi.  Non  enim  salial  animam  nisi  incomipti- 
bilis  gaudii  vera  et  ccrU  ^eternius.  Et  quia  Domino 
cupiinus  assistcre,  ideo  contendimus,  id  esl  omni- 
^  bus  modis  quibus  possumus,  cordc,  verbo  et  opere 
conamur  t7/t  ptacere^  sive  nunc  absente^,  id  est  in 
hac  viu  peregrinantes,  sice  prasentes,  id  est  in  pa  • 
tria  manentes.  Hocest,  illa  nitimur  operari,  per  quaR 
nunc  el  in  futuro  iUi  placeamus.  Modo  conteiidimus, 
quia  est  pugna.  Sed  cum  absorpU  fuerit  mors  in 
vicloria  (/  Cor.  zv)  nulla  jam  eritpugna,  nullusque 
lapsus,  quia  iiulla  corruptio.  Et  ideo  jain  non  con- 
tendemus  placere,  sed  omiiino  placebimus  Domiiio 
in  regione  vivorum. 

c  Omnes  enim  nos  manifeslari  oportet  anie 
c  tribunal  Ghristi,  ut  referat  unusquisque  pro- 
c  pria  corporis,  proul  gessit,  sive  bonnm,  niTe  ma- 
c  lum.  > 

£t  recte  dizi  prxsentes,  quia  omnes  prweolaM* 


GOMMENT.  !N  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1016 


Cbristo  judici ,  vel  nierito  contendimus  ut  illi  A  gula  quae  nunc  Taciunt  timeant  futurum  I>omini 


ler  placeamus,  ne  in  judicio  displicentes  dam* 
ir.  Nam  omnes  nos^  cujuscunque  sexus  vel  aeta- 
it  conditionis  sumus,  oportet,  id  esl  necesse  est 
feitari  uniuscojusque  cogitaliones  et  verba  et 
I.  Ibi  videbitur  quis  sit  unusquisque ,  modo 

parum  dignoscilur.  Omnia  nostra  palebunt 
Iribunal^  id  est  ante  judiciariam  sedem  Chri- 
(uando  coram  Deo  judice  astabimus.  Pro  ma- 
idine  potestatis  el  judicis,  magnitudo  Iribunalis 
dicii  xstimanda  esl.  Quanto  enim  major  pote- 
judicis,  lanto  major  terror  judicii  sit  necesse 
)mnes  omnino  manifestabuntur  ante  tribunal 
judicis,  ut  unusquisque  sive  justus,  sive  inju- 

ad  simililudinem  mcssorum  referai,  id  est  re- 


judicium,  et  desistant  a  pravis  operibus,  ne  tunc 
incipiant  timere,  cum  jam  non  poterunt  dami.atio- 
nem  evitare.  Vel  quia  necesse  est  omnes  manife- 
slari  ante  tribunal  Christi  judicis,  ergo  scientes  ti- 
morem  Domini,  id  est  scientes  quam  timendus  sit 
Dominusin  suo  judicio,  qui  tamen  subtiliter  eianii- 
paturus  est  opera  et  cogiiationes  singulorum,  sua- 
demus  homiuibus  ut  limeaut  et  provideant  sibi,  ne 
in  judicium  damnationis  incurrant.  Homiuibus  qui- 
dem  hoc  suademus,  sed  manifetti  sumus  Deo^  si  ali- 
ter  agimus  quam  docemus,  id  est  Deus  oovit  si  est 
in  nobis  quod  aliis  suademus ,  et  qua  intentione  fa- 
cimus  istam  suasionem.  Deo  quidem  scimus  nos  es- 
se  manifestos,  qui  videt  occulta  nostra ;  sed  sper^ 


it  illuc  propria  gesta  corporiSy  prout  gessit^  id  B  etiam  in   conscientiis  vestris   manifestos  non  esse* 


cut  ipse  unumquodque  opus  fecil,  sive  bonum^ 
malum.  Eodem  modo  el  eadem  quaniitate ,  qua 
t  unusquisque  quodlibei  opus,  recitabit  illud 
andum  ante  tribunal  aeterni  judicis.  Unusquis- 
referet,  propria  corporis,  id  estquae  gessitvel 
avit  dum  in  corpore  fuit.  Neque  enim  si  quis 
(na  mente  atque  impia  cogitatione  blasphemet, 
nulUs  membris  corporis  operetur,  ideo  non  erit 
quia  id  non  motu  corporis  gessit,  cum  hoc 
iiud  tempusgesserit,  quo  gessitet  corpus.  Prout 
tmcnte,  lingua  vel  manu  dum  esset  in  corpo- 
sferet  unusquisque,  etiam  parvuli,  qui  non  per 
98,  sed  per  alios  gesserunt.  Nam  si  in  illa  parva 
I  moriuntiir,  utique  judicantur  secundum  pro- 


Manifesta  erat  puritas  eorum  Corinlhiis,  quia  neque 
aliquando  in  adulatione  fuerant  deprehensi,  neque 
praedicatio  eorum  displicuerat  sanctis,  nec  ab  aliquo 
iliorum  quidquam,  ut  assolet,  occulte  elicere  tenta- 
verant,  ut  foris  simplices  turbis  apparerent,  intut 
vero  dolosi  essent.  Ideo  conscientias  eorum  pulsat, 
ut  sibimet  testes  essent  de  veritate.  Ac  si  aperte 
verbis  aliis  dicat  :  Licet  vobis  roale  de  nobis  locuti 
sint  pestiferi  homines,  puto  tamen  quod  non  reci- 
piat  vestra  conscietitia  de  nobis  aliter  suspicari 
quam  novit,  nec  potestis  magis  aliis  fidem  accom- 
modare  quani  vobismetipsis.  Et  quia  modo  se  lau- 
dare  videbatur,  subjungit :  Non  iterum  nos  commen-' 
damus  vobis^  id  est  sicut  nec  in  prima  ep  stola  nos- 


jesta  <  orporis,  id  est  secundum  ea  quje  gesse-  ^  Jpsos  vobis  commendavimus,  ut  putaslis,  sic  nec  in 


dum  «««ssent  in  corpore,  quando  per  corda  et 
;estantirum  crediderunt,  vel  non  crediderunt, 
do  baptizati  vel  non  baptizati  sunt,  quando 
m  Christi  manducaverunt  vel  non  manducave- 
quando  ejus  sanguinem  bibcrunt,  vel  non  bi- 
it.  Secundum  hxc  ergo  quae  in  corpore  gesse- 
jodicantur,  non  secundum  ea  quae  gesturi  erant 
I  bic  viverent.  Neque  huic  aposlolicae  sententiae 
'sanlur  beneHcia,  quae  pro  defunctis  commen- 
is  agimus.  quia  eliam  meritum  hoc  sibi  quis- 
ilum  in  corpore  viverel,  comparavil ,  utci  pos- 
ista  prodesse.  Non  enim  omnibus  prosunt.  Et 
3  non    prosunt  omnibus,  nisi  propler  difleren- 


ista  nunc  nos  commendamus,  quia  per  haec  quae  di- 
cimus,  laudem  nostram  a  vobis  non  quaerimus;  sed 
propter  utilitatem  vestram  damus  vobis  per  haec  ver- 
ba  occasionem,  id  est  materiam  gloriandi  pro  nobis 
contra  pseudoapostolos ,  ut  gloriemini  quia  inte- 
gram  purae  veritatis  doctrinam  a  nobis  su8cepi8tls« 
et  fallacem  praedicationem  pseudoapostolorum  rc- 
spuisiis.  Vel  pro  nobis,  quos  Deo  placere  nostis  » 
gloriemini,  ut  habeatis  occasionem  gloriandi  ad  eiM 
qui  in  facie  gloriantur^  et  non  in  corde,  id  esl  contra 
pseudoaposlolos,  qui  per  hypocrisim  gloriantur  de 
specie  pietalis,  et  non  de  purilate  cordis.  Vel  in  fa- 
cie,  id  est  in  exterioribus,  hoc  est  in   carnalibus 


vitae  quam  quisque  gessit  in  corpore  ?  Quibus  q  observantiis  glorianlur;  et  non  in  corde,  id  est  in 

spiritualibus,  quae  liunt  in  interiori  homine.  PseU' 
doapostoli  animos  Corinlhiorum  commovere  vide- 
bantur  in  odium  Apostoli  ut  ab  eorum  cordibus 
fides  apostolica  facilius  laberetur;  et  multi  jactabant 
se  ab  aliis  apostolis  didicisse  qui  semper  cum  Do» 
mino  fueranl.  Ideoque  nunc  dicit  se  his  dare  occa- 
sionem,  id  est  rationem,  per  quam  ipsi  gloriarentur 
adversus  eos,  quoniam  apostolus  erat,  a  quo  et  isti 
didicerant,  sicut  et  a  quibus  illi  gloriabantur  se 
doctos  fuisse.  Talis  enim  glorialio  in  facie  erat,  non 
in  corde,  quia  de  personis  gloriabantar,  non  de  ve» 
ritale. 

c  Sive  enim  mente  eicedimus,  Deo;  sive  sobril 
c  sumus»  vobis.  Cbaritas  enim  Christi  urgel  sitHb 


n  prosunt,  aut  ad  hoc  prosunt,  ul  sit  plena 
(sio,  aut  certe  ut  tolerabilior  fial  ipsa  dam- 
• 

kientes  ergo  timorem  Domini,  hominibus  sua- 
nus,  Deo  aulem  roanifesti  sumus.  Spero  au« 
1  el  in  conscientiis  vestris  manifestos  nos  es- 
Non  iterum  commendamus  nos  vobis,  sed 
iasionem  damus  vobis  gloriandi  pro  nobis,  ut 
jeatis  ad  eos  qui  in  facie  gloriantur,  et  non  in 
tle.  I 

quia  coram  Christo  judice  necesse  est  nos 
s  manifestari,  ut  recipiat  unusquisque  prout 
l,  ergo  scientes  hoc  suademus  hominibus  timo- 
Pomini^  id  est  suademus  illis  ut  per  sin- 


1047  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  ^  iOU 

«stimantes  hoc,  qQoniani  si  unus  pro  oniiiibus  A  tas  Cliristi  nos  urgct  ad  tos  inclinarl,  miimmue$ 

moriuiis  Obt,  ergo  omnes  mortui  sunt.  El  pro  ora- 

nibus  mortuus  est  Cbristus,  ut»  et  qui  vivunt,  jam 

non  sibi  vivant,  sed  ei  qui  pro  ipsis  mortuus  est 
t  ot  resurrexit.  • 

De  iiobis,  inquit,  potestis  gloriari,  quia  quidquid 
a.imus,  vel  honor  est  Dei,  vel  utiiitas  proximi.  Sive 
enim  mente  excedimus  omnia  lemporalia  ut  coiitem- 
plemiir  aeterna,  Deo  id  facimus,  iive  so6rtt  sumui, 
n\  esl  a1)  illa  meiiiis  ebriciate  ad  communem  sen- 
sum  eximus,  lioc  vobit  fit,  id  cst  pro  utilitate  vestra. 
Fxressus  menlis  est  intentio  ad  siiperna,  ita  ut 
quoilammo  fo  de  memoria  labantur  infima.  In  boc 
m  iitis  excessu  fuerunt  omnes  sancti,  quibusarcana 
Doi  iiiundum  istum  excedentia  revclata  suiit.  De  hoc 
exc<>ssu  nunc  dicilur  :  Sive  mente  excedimus^  Deo. 
Quod  enim  Apostolus  mente  excedebat,  Deo  exce- 
debat.  Exce.lens  enim  mente  omnem  bumanam 
fragilitalem,  omnem  saeculi  temporalitatem,  om- 
nia  quaecunque  nascendo  et  occidendo  vanescunt 
transeunlia,  babitabat  corde  in  quadam  ineffabili 
co  iteniplatione  quanlum  poterat ,  de  qua  dicit, 
qiio.l  au«iivit  ineffabilia  verba  quae  non  licet  lio- 
mini  loqui  {infra  xii).  Itaque  si  semper  manere 
veilet  in  eo  qnod  viderat,  el  loqui  non  poterat,  non 
lcvaret  alios  iil  et  ipsi  videre  hoc  possent.  Descendit 
crgo  pro  eorum  sublevatione.  Et  hoc  est  quod  ad- 
(!itur  :  Sive  sobrii  sumus^  vobis,  Quid  est,  sobrii  su- 
rous?  Sic  loquimur,  ut  capere  possitis.  Haec  agebat 


hoc^  quoniam  si  unus  Cbristus  morlicM  eti  pro  i 
bu$  ad  vitam  praedestinatis,  ergo  omnes  piarticipa- 
tione  mortis  ejus  mortui  sunt  in  boc  quod  priu 
erant,  id  est  secundum  hoc  quod  veleris  hoiniBa 
membra  fuerunt.  Ideo  libenter  ad  eo6  debemas  ia- 
clinari,  qui  jam  per  baptismum  Cbrisio  soot  cooh 
mortui.  Vel  si  unus  Cbristus  morUius  esl  pro  on- 
nibus,  id  est  ut  omnes  vivant,  ergo  oecesse  esl  fieri 
quia  omnes  niortui  sunt  in  anima  per  peccatum, 
quorum  vivificatio  quaesita  est  inorte  unius  qui  pee- 
calo  solus  carebat,  nec  mortis  animae  paiticeps  eue 
poterat.  Et  idcirco  iios  debemus  ad  eos  InstrueDdos 
humiliari,  pro  quibus  vivificandis  Salvator  osque  ad 
mortem  dignatus  est  incUnari.  Omnes  itaqoe  mor- 
^  tui  suni  in  peccatis,  ncmine  prorsus  excepto,  dem- 
pta  matre  Dei,  sive  originalibus,  sive  etiam  toIob- 
tate  addilis,  vel  ignorando,  vel  sciendo,  nec  faciends 
quod  justum  esl.  Et  pro  omnibus  mortuis  morlmu, 
est  uiius  Christus,  id  est  nullum  habens  oroDioo 
peccatum,qui  solus  hostia  sufiiciens  fuitpro  peccatis 
omiiium  utqui^  per  remissionem  peccatorom  rimiii, 
jam  non  sibi  vivaitl,  sed  ei  qui  pro  ipsi»  omoibus 
mortuus  est  propter  pcccata  nostra,  et  resurrexit, 
proptcr  justificationem  nostram,  ut  credente^  ia 
eum  qui  justificat  inipium  (Rom,  iv),  ex  iropieiate 
justificati,  lanquam  ex  morte  vivificati,  ad  priniani 
resurrectionem  qtiae  iiunc  est,  pertinere  possimus. 
Non  ergo  sibi  vival  quisque,  sed  Cbristo,  faciens 
Apostolus,  et  boni  rectores  agere  debent,  quia  tunc  r  non  suam,  sed  ipsius  voluntatem,  ut  possil  dicere : 


ad  alla  charitas  mirabiliter  surgit,  cum  ad  se  ima 
proximorum  misericorditer  attrabit .  ct  quo  beni- 
gnius  descendit  ad  infima,  eo  valenlius  recurrit  ad 
summa.  Sobrii,  inquit,  sumus  vobis»  Charitas  enim 
Christi  urget  nos  sic  agere.  Nam  charitas  Christi, 
quae  sanctorum  menles  ad  superna  sublevat,  eas  pio 
moderamine  pro  fraterna  dilectione  eliam  ad  humi- 
litatem  condescensionis  format.  Itaqne  dicilur  :  Sire 
mente  excedimus,  Deo ;  sive  sobrii  sumus  vobis.  Cha- 
ritas  enim  Christi  urget  nos,  IIoc  est :  Si  ca  tantum 
agcre  veneinus,  et  ea  tantuin  contemplari,  quae 
meniis  excessu  intuemur,  vobiscum  non  essemus, 
sed  in  supernis  tanquam  contemptis  vobis.  Et 
quando  vos  ad  illa  superiora  et  interiora  infirmo 


Vivo  autem  jaiii  non  ego,  vivil  vero  in  me  Cbriiitus, 
et  anima  mea  ilii  vivet.  Uii  utique,  non  sibi.  Debct 
enim  vita  humana  in  se  deficerc,  in  Christo  profi- 
cere,  qui  mortuus  est,  ut  nos  moreremur  peccatis; 
et  resurrezit,  tit  resurgeremus  ad  opera  jostiilae.  Et 
quid  est  aliud  non  sibi,  sed  illi  vivant,  iiisi  ut  non 
secundum  carnem  vivant  in  spe  terrenororo  et  cor- 
ruptibilium  bonorum,  sed  secuiidum  spirilum  in  spe 
resuiTcctionis,  quae  jam  ex  ipsis  in  Christo  facta 
est?  (Galat,  II ;  Psal.  xxi.) 

f  llaque  nos  ex  boc  iieminem  novirous  secundnm 
c  carnem.  Et  si  cognovimus  secundum  camero 
c  Cbristum,  sed  nunc  jam  non  novimus.  > 

Suo  more  vitam  nostram  futuram,  qo»  jam  in 


passu  sequeremini,  nisi  rursus  urgente  nos  chari«  D  Christo  capite  nostro  resurgente  compleu  est,  iia 


taie  Cbristi  c  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapi- 
nam  arbitratus  est  esse  se  xqualem  Deo,  sed  se- 
mctipsum  exinanivit,  formam  scrvi  accipiens  (Phi- 
lip.  ii)  >  consideraremus  nos  esse  servos,  et  non 
ingrati  ei  a  quo  accepimus  altiora,  propter  eos  qui 
inliimi  sunt,  non  contcmneremus  inferiora,  et  tem- 
peraremus  nos  eis  qui  non  possunt  nobiscum  vi- 
dere  sublimia?  IIoc  ergo  est,  sive  mente  excedimus, 
Dco.  Ille  eiiiin  videl  quod  videmus  in  mentis  exces- 
su,  ille  solus  revelat  secreta  sua.  Vobis  autem  pro- 
ficit  quando  sobrii  sumus,  id  est  quando  ab  illo 
meniis  excessu  qui  meiitem  ipsam  debriat  et  a 
sensu  temporalium  immutat,  ad  communem  scnsum 
dMcendimus,  ut  a  vobis  inteliigi  possimus.  Chari- 


spe  certa  meditatur  Apostolus,  tanquam  jam  adsit 
praesensque  teneatur.  Quae  utique  viia  non  erit  sc- 
cundum  carnem,  sicut  Cbristi  non  est  socundoin 
carnem.  Carnem  boc  loco  non  ipsam  corporis  nostri 
substantiam,  sed  corniplionem  mortalilaiemqt:e 
carnis  vult  intelligi,  quae  tunc  non  eril  in  nobis 
sicutjam  in  Cbiisto  iion  est.  Quia,  inquit,  nsur- 
rectio  Christi  nos  resurgere  fecit,  itaqug  ex  hoc  tem- 
pore  resiirrectionis  neminem  eorum  pro  quibas 
Chrislus  mortuus  est  et  resurrexit,  et  qoi  Jam  non 
sibi  vivunt,  sed  illi,  novimus  secundum  camem^  id 
est  sccundum  carnis  corruptionem  propter  speii 
fnturae  immortalitatis,  in  cigus  exspeciallooe  Thoiil, 
quae  in  Christo  jam  non  spes,  sed  res  esl.  A  fi  m- 


1049 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  !N  EPIST.  U  AD  COR. 


lOM 


gnovimut  Chrittum  tecundum  eamem,  id  est  fecun-  ^  bominis  opera.  Ad  Yeterem  qiiippe  hominem  perti- 

net,  praeseniem  mundum  quaerere,  transitoria  ex 
concupiscentia  amare,  mentem  in  superbiam  eri- 
gere,  palientiam  non  babere,  ez  dolore  maliliae  de 
proximi  iaesione  cogitare,  sua  indigentibus  non 
dare,  ad  multiplicandum  aliena  quaerere,  nolium 
pure  propler  Oeum  diiigere,  inimicitias  inimicis 
reddere,  de  afHictione  proiimi  gaudere.  Cuncta  haec 
vetusti  sunt  hominis,  quae  videlicet  trahimus  de  ra- 
dice  corruptionis.  Sed  qui  jam  isla  exsuperat,  et  ad 
praecepla  Dominica  mentem  in  benignitatc  commu- 
tat  de  hoc  recle  dicitur,  quia  vetera  transierunt,  et 
ecce  facta  sunt  omnia  nova.  Tunc  enim  in  nostris 
mentibus  nova  flunt,  cum  a  nobis  vetusii  hominis 
vilia  transierunt.  Dixi  quia  in  Chrislo  nova  creatura 


dum  carnis  mortalitatem ,  cum  adhuc  moriturus 
esset,  sed,  id  est  tamen  jam  non  novimut^  quia  illud 
cis  mortale  jam  indnit  immorialitatem.  Noveramas 
ergo  Christum  secundum  carnem,  id  est  secundum 
camis  mortalitatem  antequani  resorgeret,  sed  nunc 
jam  non  novimus,  quia  c  resurgens  a  mortuis  jam 
non  morilur,  mors  illi  ultra  non  dominabilur 
{Rom.  vi).  »  Nam  si  Chrislus  secundum  haereticos 
ideo  non  habuit  carnem,  quia  dixit  Apostolus  nunc 
jaro  non  nosse  Cbristum  secundum  carnem,  nec  illi 
habuerunt  carnem,  de  quibus  praemisit;  ilaque  nos 
aroodo  neminem  novimus  secundum  carnem.  Sed 
quia  illorum  secum  vitam  futuram,  ut  diximus, 
lanquam  praesentem  medilaltatur,  qui  resurgentes 


commulabuntur,  amodo,  inquit,  neminem  novimus  B  ct  facta  sint  omnia  nova.  Sed  tamen  ex  Deo  Patre 


secnndum  carnem,  id  est  tam  certam  spem  tenemus 
futurae  noslrae  incomiptionis  et  immorlalitatis,  ut 
amodo  jam  in  ipsa  nolitia  gaudeamus. 

t  Si  qua  ergo  in  Christo  nova  creatura,  vetera 
€  transierunt,  ecce  facta  suntomnia  nova  (Apoc»  xxi). 
c  Omnia  aulem  ex  Deo,  qui  nos  reconciliavit  sibi 
c  per  Christum,  et  dedit  nobis  ministerium  recon- 
c  ciliationis.  Quoniam  quidem  Deus  erat  iu  Cbri- 
c  sto,  mundum  reconcilians  sibi,  non  reputans  illis 
t  delicta  ipsorum,  et  posuit  in  nobis  verbum  recon- 
t  ciiiatioiiis.  Pro  Cbristo  ergo  legatione  fungiinur, 
c  tanquam  Deo  exhortanle  per  nos.  Obsecramus 
t  proChrislo  reconciiiamini  Deo.  Eum,  qui  non  no- 
c  verat  peccatum,  pro  nobis  peccaium  fecit,  ut  nos 
c  efliceremur  juslilia  Dei  in  ipso.  > 

Et  quia  Cbristus  jam  non  est  secundum  carnem, 
nec  aliquis  eorum  qui  ei  vivil,  ergo  tiqua  nova 
creaturay  noc  est  si  quis  innovatur,  esse  potest  in 
Christo,  nunc  patet  quod  vctera  corruptioiiis  irans- 
ierunt,  et  ecce  facta  tunt  omnia  nova  immortaiita- 
tis.  Quoniam  omnes  in  Christo,  etsi  noiidum  re, 
jam  lanieii  spe  immortales  sumus,  vetera  transie- 
runt,  ct  facta  suni  omnia  nova.  Omnis  ergo  nova 
creaiurG,  id  esi  populus  innovalus  per  fldeni,  ut  ha- 
beal  iiil^rim  in  re,  quod  in  spe  postea  perficiatur, 
iii  Christo  habei  jam  quod  in  se  sperat;  itaque  nunc 
Tctera  iransieriint  secundum  spem,  quia  modo  jain 
non  est  Unnuus  Veteris  TesUmenti,  quo  tcmporale 


sunt  omnia  haec  nova,  quae  vel  in  moribus,  vel  in 
spe,  vel  in  re  consistunt.  Ex  Patre  sunt  omnia,  quae 
per  Christum  vel  in  Christo  habemus,  quia  et  ipse 
Cbristus  ex  Patre  est.  Nihil  novitatis  est  nobis,  sed 
omnia  sunt  ex  Deo,  qui  ex  antiquis  inimicis  recon- 
citiavit  not  tibi  per  Chrittum  medialorem.  Quia  enim 
crealura  humana  peccaverat  in  Deum,  nec  pcenite- 
bat  ut  reverteretur  ad  eum,  Deus  opus  suum  nolens 
perire,  misit  Filium  suum,  per  quem  praedicata  re- 
missione  peccatorum,  reconciliaret  sibi  per  ipsum, 
per  quem  eos  creaverat.  Per  Christum  nos  reconci- 
liavit  sibi,  et  dedit  nobit  minitterium  reconcilialionit^ 
id  est  iiijunxit  nobis  legationem,  ut  per  orbem  di- 
scurrentes,  ministraremus  ubique  doctrinam  Evan  • 
^  gelii,  per  cujus  observantiam  omnes  Deo  reconcilia 
rentur,  et  in  amicitiam  revocarentur.  Ycre  per 
ipsum  et  per  nos  dedit  hominibus  reconciliatioiiem. 
Quoniam  in  Chritlo  quidem  erat  ipse  Deut  recenci* 
liant  tibi  mundum^  et  in  nobit  posuit  verbum  recon- 
eiliationit.  Deus  erat  in  Cbristo,  qui  ail :  c  Paler  in 
me  maiiens,  ipse  facit  opera  (Joan.  xiv).  >  Pater 
enim  est  in  Filio,  quia  una  est  eorum  substantia. 
Deus  ergo  erat  in  Christo  conversante  inter  homi- 
nes  reconcilians  sibi  mundum,  id  est  horaines  de 
mundo,  pro  quibus  ipse  Christus  ait :  c  Ul  niiindus 
credat  quia  tu  me  misisti  (Joan,  xvii).  >  Mui.dus 
enim  in  boc  loco  non  ille  inteiligitur,  qui  toius  in 
maligno  posilus  est,  sed  ille  pro  quo  misit  Deus  Fi- 


aique  caniale  regnum  exspecietur  aDeo;  et  facta  q  lium  suuin  (l  Joan.  v),   ut  salvetur  mundus  per 


sunt  omuia  nova  secundiim  eanidem  spem,  ut  re- 
gnum  roeloruni,  ubi  nulla  eril  mors  atque  corniplio, 
piomissum  teneamus.  In  resurrectioue  aulem  mor- 
tuoruni  noii  jam  secundum  spem,  sed  secundum 
rem;  et  vetera  transibunt,  cum  inimica  novissima 
destruetur  mors;  et  flcnt  omnia  nova,  cum  corru- 
piibile  hoc  induerit  incorruptiouem,  et  mortalehoc, 
inimorialilatein.  Quod  jam  in  Christo  factuin  est, 
quem  secunduni  lem  jam  noveral  Apostolus,  non 
secundum  carnem.  Eorum  vero  pro  quibus  mortuus 
est  et  resurrexit,  nondum  secundum  rem,  sed  se- 
cundum  spem  neminem  noverat  secundum  camem. 
Sed  et  moraiiter  vetera«  id  est  veteris  hominis  vitia 
iMnsieruuty  et  factt  suot  omiiia  nova,  id  est  novi 


ipsum  (Joan.  iii),  id  est  Ecclesia  per  niuiidi  lalitu- 
dinein  fundata.  Hunc  mundum  sibi  Deiis  reconci- 
liavit  hoc  modo  videlicet  non  reputant  illis  delicla 
iptorum,  ut  pro  his  puniret  illos,  sed  tam  origii  alia 
quam  actualia  dimisil  omnia  in  baptismo.  In  Chri- 
sto  quidero  eral  per  naturam,  sed  in  nobis  per  gra- 
tiam,  quia  posuit  in  iiobis.  id  est  in  inleriori  nosl:  o 
verbum,  id  est  praedicationem  reconciliationis.  Hoc 
est,  per  Spiritum  sanctum  illuminavit  corda  nosfra, 
et  docuit  quibus  rationibus  ei  possemus  homines  re- 
conciliare,convertendo  eos  ad  fidem  et  |)«enitenti?m 
ct  ad  bonam  operationem.  Et  quandoquidem  post 
Chrisluin  posuit  nos  reconciliatores,  ergo  pro  CiW- 
sro,  id  est  vice  Christi  fungimur  Ugalione  Dn.  Cbri- 


lOSi  ^ERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  MSI 

stus  enim  proprie  fuit  legatus  Palris,  sed  oos  pro  A  ergo  peccatum,  ut  nos  Justitia»  'nec  notlni,  sel 
eo  fungimur  legaiione,  ut  vice  ejus  praedicemus  re- 
conciliationem  gentibus.  Legatione  Dei  ad  vos  fun- 


gimur,  tanquam  Deo  vos  ad  reconciliationem  exhof- 
tante  per  nos,  Ipse  enim  in  nobis  loquitur,  et  verba 
ejus  sunt  ea  quae  ex  ore  nostro  processenint,  ideo- 
que  libenler  nobis  oblempsrare  debetis.  Et  quia 
vice  Ghristi  sumus  directi,  obsecramus  pro  C/irt- 
ito^  id  est  lanquam  vos  Christu^  obsecret»  re* 
eonciliamini  Deo.  Obsecramus  vos,  id  est  per 
omnia  sacra  adjuramus,  ut  reconciliemini  Deo 
per  poenitenliam,  cui  per  peccatum  estis  inimici. 
Nemo  euim  reconciliatur  nisi  ez  inimicitiis,  et 
uihii  inter  Deum  et  homines  facit  inimicitias  nisi 
peccaium.  Pierumque  autem  homo  qui  alteriho- 


Dei ;  nec  in  nobis,  sed  in  ipso,  sicut  ipse  peoca- ' 
tum  non  suum,  sed  nostrum ;  nec  in  se«  sed  ii 
nobis  constitutum  similitudine  carnis  peccati,  ia 
qua  crucifixus  est.  Haec  est  illa  justitia  Dei,  noa 
qua  ipse  justus  est,  sed  qua  nos  ab  eo  justifiali 
sumus.  Ut  efiiceremur^  inquit,  non  solom  joili, 
sed  etiam  justitia,  id  est  ut  per  nos  alii  fianl  Ji- 
sti.  Efiiceremur  justiiia  Dei  in  ipso,  id  esl  ii 
ejus  corpore,  quod  est  Ecclesia,  cui  ipse  esl  ca- 
put  (Co/oi.  i). 

CAPUT  VI. 
c  Adjuvantes  autem  eihortamur  ne  in  Tacuin 
c  gratiam  Dei  recipiatis.  Ait  enim  :  Teropore  ae- 
c  cepto  ezaudivi  te,  et  in  die   salutis  adjiivi  te 


mini  irascitur,  discordanti   sibi  reconciliari  appe- B  c  {Isa.  xux).  Ecce  nunc  tempus  accepUbile,een 

tit ,   sed  ire    ad  salisfaciendum  prior    erubescit.      c  nunc  dies  salutis.  » 

Pcnsemus  facla  veritatis,  ut  vidoamus  quo  jaceat 

nostrae  pravitas  actionis.  Ecce  inter  nos  ct  Deum 

discordiam  peccando    fecimus,   et   tamen  ad   nos 

Deus  suos  iegatos  prior  misit,  ut  nos   ipsi,  qui 

peccavimus,  ad  pacem  Dei  rogati  veniamus.  Eru- 

l>escat  ergo  humana  superbia.   Coiifundatur  quis- 

que  si  non  satisfaciat  proximo,  quando  post  cul- 

pam  nosiram,  ut  ei  reconciliari  debeamus,  vX  ipse 

qui  offensus  est,  legatis  intervenientibus,  obsecrat 

Deus.   Quomodo   autem  ei   reconciliaremur,  nisi 

deleretur  peccalum,  quod  inter  nos  et  ipsum  erat, 

et  nos  ab  eo  scparabat?   Proinde  cum  dixisset 

Apostolus,  obsecramus  pro  Christo,  reconciliamini  ....  ,        . 

Deo,  quasi  diceremus  quomodo  poierimus  recon-  ^  praecepta  ipso  adjutore   implere.   In   vacuum,  id 

ciliari  Deo,  subjunxit  :  Eum,  qui  non  noverat  pec* 

catum^  id  est  Christum  qui  non  noverat  peccatum 

per  experientiam,  licel    nosset  illud  per  sapien- 

tiam,  fecit  pro  nobis  Deus  Pater  peccatum^  id  esl 

sacrificium  pro  peccato.   Bene  ergo  possumus  ei 

reconciliari,  qui  sanguine  Christi  sui  delet  omne 

peccatum  nostrum,  si  nos  illud  poenitendo  dam- 

nemus.   Qui  videlicet   Christus  peccaturo  non  no- 

vit,   quia  nunquam  peccati  deleclationem   sensit* 

Sed    per  sapicntiam   qua  ipse  peccatum  damnat, 

novit   ipse  pcccatum,  id  est  novit  hoc  esse  ma- 

lum,  non  ergo  fecit  ipse  peccatum,  sed  eum  Deus 

pro  nobis  peccatum  fecit,  hoc  est,  ut  dixi,  sacri- 


Deus  per  Christum  pro  peccatis  nosiris 
latum  reconciliat  vos  sibi.  Sed  nos  adjnvaims 
opus  reconciliationis  bujus.  Dei  enim  sumns  ad- 
jutores.  Nos  ministerio  praedicationis  noeine  od- 
juvantes  beneficium  divinae  op^rationiSt  exhorta» 
mur  vos  ne  tn  vacuum  gratiam  Dei  rfctptolts,  qnan 
vobis  oflert.  Cratia  Dei  est  remissio  peocatonin. 
Quam  in  vacuum  recipit,  quisquis  in  bonis  opai» 
bus  se  postea  non  exercet.  Gratia  Dei  esi  facni- 
las  bene  concessa  divinitus  honiinl,  de  qua  did- 
lur  :  c  Sine  me  nihil  potestis  facere  (Joam.  xv).  > 
Quam  in  vacuum  recipit,  qui  cum  Dei  gralia  non 
laborat,  nec  adjungit  studium  suum,  ul  possit  Dei 


est  in  hoc  ut  sit  eis  res  vacua,  recipil  haiic  gra- 
tiam,  qui  bonis  operibus  eam  implere  non  sal- 
agit.  Sed  nos  bcne  cum  auxilio  gratiae  agendom 
vos  exhortamur  ne  per  desidiam  vestram  in  va- 
cuum  eam  recepisse  inveniamini.  El  hoc  facimus, 
ut  dictum  est,  aJjuvantes  opus  coeleslis  gratiae  el 
reconciliationis,  vel  adjuvantes  vosipsos  nostrii 
mcritis  ct  orationibus  atque  sermonibus.  Sivi 
ila  :  Nos  praidictis  causis  et  rationibus  yos  adja- 
vantes,  id  est  ad  reconciliationem  provocantes,  ex* 
horlamur  ne  in  vacuum  gratiam  Dei  recipiatis, 
id  est  ne  falsis  apostolis  credentes,  ita  recipiatis  et 
intelllgatis  baptismum  et  fidem,  quam  suscepistis, 


ficium  pro  peccato.  In  lege  enim   peccata  voca-  ■>  ut  eat  in  vacuum,    id  cst    transeat  vobis  in  rem 


bantur,  sacrificia  quae  pro  peccalis  offerebantur.  Et 
eodem  niodo  locutionis  appcllatur  nunc  Christus 
peccatum,  quia  pro  peccato  est  oblatus.  Similr- 
ludo  eiiam  carnis  peccati»  in  qua  venit,  dicta  csl 
percitum.  c  Misil,  inquit,  Deus  Filium  suum  in 
simililuJine  carnis  peccati»  et  de  peccato  damna- 
vit  peccatum  in  carne  (Rom.  viii)/»  id  est  de  si- 
mililudiiie  carnis  peccati,  qu»  ipsius  erat,  damna- 
vit  peccatuni  in  carne  pe:cati,  quaenostra  est.  Eum 
itaque  qui  non  noverat  peccatum,  id  est  Chri- 
slum,  pro  nobis  peccatum  fecit  Deus,  cui  reconci- 
liandi  sumus,  id  est  sacrificium  pro  peccatis,  per 
q  oi  reconciliari  valercmus.  Ideo  fecit  eum  pec- 
€ilum,  tif  noi  efficeremur  ^uititia  Det  in  ipto.  Ipso 


vacuam  et  omni  plciiitudine  utilitatis  privaiam. 
Illi  enim  qui  putant  solam  fidem  Cbrisii  sine 
camali  observantia  legis  non  suflicere  ad  josti- 
tiam  et  salutem  aetemam,  gratiam  Dei»  id  esl  fi- 
dem  ipsam  intelligunl  quasi  rem  vacuam»  id  est 
non  refertam  innocentia  et  omnium  virlutum  per- 
fectione.  Et  sicut  hanc  fidei  gratiam  pulanl  va- 
cuam,  sic  fit  eis  vacua,quia  per  eam  nec  remis- 
sionem  peccatorum,  nec  aliqnam  graliam  conse- 
quuntur.  Sed  vos  eam  nolite  recipere  sic,  nolite  sic  de 
easentire,  ut  vobis  eat  in  vacuum,id  eslulliai  omni 
commodo  vestro  vacua.  Vere  non  debeiiseam  putars 
vacuam  nec  vobis  facere  vacuam ,  quia  non  esl  vacM, 
$e^  bonis  operibus  referla.  Nam  ipse  Deus  qiii  graliaA 


lOSS  COMMENT.  IN  KPISTOLAS  PATJLl.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR.  1054 

Isiam  bumano  generl  offert,  ait  in  Isaia  (cap,  xlix):  A  recipialis,  el  exhorlamur  ut  nemini  silis  dantes  «/- 

lam   o/fen$ionem.   Cavete  ne  malo  exemplo  vosdo 


Tempore  accepto,  id  est  tempore  quod  est  milii  vel 
hominibus  acceplum,  ejaudivi  te  orantem  pro 
peccalis  tuis.  Non  est  ergo  vacua  bnec  gralia,  in 
cnjus  tempore  Deus  orante3  exaudit.  Quod  tem- 
pns  est  bominibus  gratum,  et  cum  omni  amplexa 
cordis  acceptum.  Plus  enim  est  acceplum  quam 
acceptabile,  quoniam  accepubiie  dicilur,  quod  est 
babile  ut  recipiatur;  acceptum  vero,  quod  jam 
meniis  devotione  receptum  est.  El  poslquam  boc 
tempus  libi  fuerit  acceplum,  id  est  postquam  boc 
susceperis,  exaudit  Deus  preces  tuas,  quas  tem- 
pore  iegis  non  exaudieltat.  Tempore»  inquit,  ac- 
ccplo,  id  est  tempore  gratiae,  quod  accepisti  ve- 
iiicnsad  fldcm,  exaudivi  le  deprecantem  pro  re- 


seu  verbo  pravo  detis  alicui  fratrum  uilam  offen- 
sionem,  id  est  ne  faciatis  eum  offendere,  iit  cadat 
per  vos  in  peccatum;  ne  silis  ei  oiTendiculum,  ut 
exemplo  pravitatis  vestrae  offendat  corniens  in  ne- 
quitiam,  vel  ne  offendalis  euin,  id  est  ne  conlurbe- 
tis  et  irasci  facialis  eum.  Idcirco  videte  ne  male 
vivendo  vel  loquendo  prseparetis  offcnsionem  ulli 
proximorum,  ne  propter  vos  vituperetur  ministerium 
nostrae  prasdicationis,  qui  vos  docuimus  qiialiter 
agere  debeatis.  Qui  enim  vos  male  agere  viderint, 
putabunt  nos  ita  docuisse,  el  incipient  nostram 
doctrinam  vituperare.  Non  detis,  inquam,  ulli 
offensionem,   sed  potius  exhibeamut  no$metipsot  in 


missione    culparum   tuarum,    et  in    die  salutit^  ^  omnibus  et  vos  sicut  Dei  ministros.  Ut  melius  ex 


id  est  In  boc  eodem  tempore  gratiae,  quo  vera  sa* 
lus  de  cceio  ad  bomines  venit,  et  lux  fidei,  atque 
justitiae  tenebras  infidelitatis  atque  peccatorum 
cffugavit,  adjuvi  te  de  assecutione  virlutum.  Lex 
auteiu  non  adjuvabat,  sed  tantum  prascipiebat. 
Sub  gratia  vero  Deus  nos,  iuquit,  adjuvat,  ut 
Lona  quae  praecipit  facere  valeamus.  Nam  ideo 
adjuvi  te,  quia  ipse  liberum  in  nobis  arbitrium 
restituit,  et  ex  libero  arbitrio  nostrc  laboramus, 
et  divina  gratia  adjuvante  potentes  eificimur,  sine 
qua  nihil  facere  possemus.  Hoc  Deus  Ecclesiae  de 
gentibus  per  propbetam  dixit  :  Tempore  accepto  eX' 
audivi  le,  et  in  die  salutis  adjuvi  te^  hoc  eidem  Ec- 
ciesiae  de  gentibus  conv^rsae  repiicat  nunc  Aposto-  q 
lus,  et  exponendo  subjungit  :  Ecee^  id  est  non  ullra 
d:ffertur  illud  tempus,  sed  nunc  praesentialiter  est 
Umpus  acceptabite^  quod  omnes  gratanter  accipere 
ilebent,  ut  et  ipsi  fiant  Deo  acceptabiies ;  et  ecce 
mnc  praesentialiter  est  dies  saiutis ,  id  est  iucidum 
tempus  gratiae,  in  quo  per  bona  opera  |)Ossint  ho- 
roines  aeternam  promereri  salutem.  Ex  quo  enim 
Salvator  in  carne  apparuit,  semper  est  acceptabile 
tempus,  et  dies  salutis  usque  ad  finem  saeculi.  tJni- 
cuique  tamen  finitur  hoc  tempus  in  hora  obitus 
sui.  Dies  enim  salutis  per  Cbrisli  graiiam  est  vita 
praesens,  quoniam  apta  est  ad  l)ene  operandum ;  et 
concludcnlur  nocte  judicii,  in  qua  nemo  poterit 
operari.   Et  ideo   adesse   tempus  dicit  Apostolus, 


bortetur  eos,  conjungit  se  illis,  ac  velut  seipsum 
admonet,  quia  infirmitatem  illorum  quasi  suam 
aestimat ;  et  si  profecerint,  profectus  iilorum  ipsius 
erit.  Exbil)eamus,  inquit,  id  est  offerainus  Deo, 
Dosmeiipsos,  id  est  me  et  vos.  Ul  ergo  unusquis- 
que  seipsum  exbibeat,  exbibeamus,  id  est  offe- 
ramus  et  demonstremus  nos  in  omnibus  sicul  Dei 
ministros.  Ac  si  dicat  :  Non  vos  admoneo  ui  om- 
nes  sitis  apostoli,  vel  ministerinm  praedicatioiiis 
assumalis,  sed  ut  sitis  sicut  ministri  Dei,  id  esl 
in  omnibus  ministros  divinae  praedicationis  imi- 
temini,  ut  similitudo  religiosae  conversationis  eo- 
rum  exprimatur  in  vobis.  Et  si  non  omnes  sumus 
miiiistri,  omnes  tamen  sicul  minislros  Dei  nosip- 
80S  exhibeamus,  ut,  sicut  illi  vivunt,  ita  et  nos 
vivamus.  Et  boc  faciamus  in  patientia^  quae  sit 
muitay  id  est  sustinens  mulla,  et  ncque  murmu- 
rans  conlra  Deum,  neque  indignans  canlra  homi- 
nem  qui  mala  intulerit.  Haec  ita  generaliler  omni- 
bus  dicuntur  Christianis.  Specialiter  vero  ininl- 
stris  evangelicae  praedicationis  hoc  modo  possunt 
dici  :  Nos  qui  alios  exbortamur  ne  in  vacuum 
gratiam  Dei  recipiant,  ita  conversationem  nostrani 
cauta  circumspectione  custodiamns,  ut  nemini 
simus  dantes  ullam  offensionem,  id  est  no^ipsi 
faciamus  quae  aliis  facienda  suademus ;  non  fa- 
ciamus  quae  probibemus,  ne  si  aliter  docere  et 
aliter  facere  visi  fuerimus,  exemplo  nostro  caeieros 


quopossintad  indulgentiam  proficere  peccatores;  D  offendere  faciamus.  Infirmus  enim   quisque  plus 

attendit  facta  praelati  sui  quam  verba,  et  pulat 
sibl  licere  quidquid  illum  viderit  agere.  Et  iia 
pra^fatus  qui  male  vivit,  licei  bene  doceat,  offen-^ 
sionem  subdilis  parat.  Nemini  ergo  simus  dantes 
ullam  offensionem,  ut  non  vituperetur  ministerium 
nostrum.  Vituperabitur  enim,  et  linguis  obtre- 
ctantium  lacerabitur,  non  si  fecerimus  mala  solum 
qnae  improbamus,  sed  etiam  si  non  fecerimus 
bona  quae  docemus.  Neminem  offendamtis,  sed  in 
omnibus  verbis  et  actibus  nostris  exhibeamus  nos- 
metipsos  sicut  decet  Dei  ministros,  id  est  ut  ex 
operibus  nostris  homines  Deum  glorificent,  et  not 
intus  Deo  placeamus.  Et  id  faciamus  in  multa  pa- 
tientia,  per  quam  et  indisciplinatos  morM  fratrum 


diem  adesse  dicit,  quo  morbis  mortalibos  ani- 
marum  possit  adbiberi  medicina  salutis.  Se- 
quitur  : 
c  Nemini  dantes  ullam  offensionem,  ut  non  vl- 
tuperetur  ministerium  nostrum  (/  Cor.  iv).  Sed 
in  omnibus  exbibeamus  nosmetipsos  sicut  Dei 
ministros,  in  multa  patieiitia,  in  tribulationibus, 
in  necessitatibus,  in  angustiis,  in  plagis,  in  car- 
ceribus,  in  seditionibus,  in  laboribus,  in  vigiliis, 
in  jejuniis,  in  castiute,  in  scientia,  in  longani- 
miute,  in  suavitale,  in  Spiritu  sancto,  in.cha- 
ritate  non  ficta,  in  verbo  veritalis,  in  virtute 
Dei.  > 
Exhortati  sumus  vos  ne  in  vacuum  gratiam  Dei 


iOoS 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


105« 


tolerando  paulatim  corrigamus,  et  infldelium  per-  A  ducebatur  ejus  convcrsatin,  qui  nunc  seciim  hortatuT 


secutiones  fortiter  sustinramus.  Nam  subsequenter 
ostenditur  per  partes,  quam  roulta  debeal  csse  isla 
patientia.  Nec  solum  ministris,  id  est  pnelatis 
Ecclesi»  jubentur  ista,  sed  et  subjectis,  ut  prxmi- 
simus,  qui  sijniles  in  moribus  debent  esse  bonis 
ininistris.  Multam,  inquit,  patientiam  habeamus  in 
tribulationibus^  id  est  in  pressuris  et  vexationibus, 
qu»  nobis  inferentur  a  pravis  hominibus,  in  neces- 
iitatibuSj  id  est  in  egestatibus  cibi  vel  polus  vel  in- 
dumenti ;  in  angustiis,  id  est  in  solliciludinibus  et 
curis  aninii,  atque  timore  poenarum,  unde  mens 
angustiatur  ;  in  plagis^  id  est  in  verberibus  sicut  est 
▼irgarum  caesio ;  in  carceribus,  id  est  in  tenebrosis 
ct  fctentibus  locis  reclusi ;  in  sediiionibus^  id  est  in 
commotionibus  populi  contra  nos.  Si  populus  contra  ^  litas  dejicial  superbiam,  largitas  exstirpet  avaritiam. 


ministrosEvangoiii  etomnesChristi  servos,  ul  talitei 
vivere  studeant.  Fcrvens  enini  I>ei  amor  facile  lule  ' 
rat  omnes  adversilates,  el  assequiluromiies  virliites. 
Adhuc  autem  subjungit  Apostolus  in  adinonitione: 
«  Pcr  arma  justiii»  a  dextris  et  a  sinistris.  p^ 
gloriam  et  ignobililatem,  per  infamiain  et  booani 
famam,  ut  seductores,  et  veraces  :  siciit  qui  ignoii 
elcognili;quasi  morientes.ot  eccc  vivimus:  uicasii- 
gati,  et  non  murliOcati;  quasi  trisles,  semper aotera 
gaudentes;  sicutegentPS,  mullosauleiniocupletan- 
tes;tanquam  iiihil  habenles,etomniapossidentes.> 
Exhibeamus,  inquit,  nosipsos  ul  Dei  ministroi 
per  arma  justiliije,  quibus  regnum  peccaii  deheile- 
raus,  id  est  per  virtuies  viiiis  contrarias,  ut  bami- 


ttos  insurgat,  et  cum  quodam  tumultu  conelur  nos 
a  bono  opere  revocare,  nos  patieuter  feramus,  et  a 
bono  noii  separemur.  Sed  et  in  iaboribus  habeamus 
patientiam,  id  est  si  pravi  honiines  longis  itineribus 
aut  gravibus  operibus  nos  laborare  coguiit,  vel  si 
labore  maiiuum  nostrarum  nobis  victum  quaesieri- 
mus.  Et  tn  vigiliis^  id  est  si  necesse  fuerit  nos  vigi- 
lare,  ut  per  iioctem  operemur  unde  \ivainus,  vel  iu 
\igiliis  ad  psallendum  et  orandum.  Atque  injejuniiSf 
qiiae  vel  sponte  faumus,  vel  indigentia  facere  co- 
egerit,  aut  qusllbct  necessitas.  In  his  omnibus  pa- 
tieiitiam  teneamus,  et  nos  ut  Dei  ministros  exhi- 
beamus.  Ministn  enim  sunt,  quicunque  bcne  ope- 


benevolenlia  invidiam,  et  sic  caeterae  virtu  es  de- 
struanl  opposita  sibi  vitia.  Virtutes  enim  suntarma 
justitiae,  quibus  muniri  debemus  a  dextris  et  a  <tiit- 
ttris,  id  est  a  parte  prosperorum  et  a  parte  adverso- 
rum,  ut,  contra  prospera  et  adversa  virtuturo  armis 
semper  muniti ,  nec  prospcris  elevemur,  nec  adver- 
sis  perturbemur^  nec  blandis  ad  voluptatem  demul- 
ceamur,  nec  asperis  ad  desperaiioiiem  premamur. 
Et  audite  qiise  sinl  dexlra  et  sinistra,  id  e&t  prospera 
et  adversa.  Per  gloriam  et  ignobilitatemf  etc.,  osque, 
Tanquam  nihil  habentes,  et  omnia  possidentet.  Dcxtra 
euim  justorum  suiit  gloria,  bona  fama,  et  qnod 
veraais  sunt ,  quod  cognoscuntur,  quod  vivunt. 


rantur,  quia  Deo  ministrant,  id    est    deserviunt.  ^  quod   non    mortilicantur ,    quod   gaudent »  quod 
■''"'■*       muUos  diunt,  qnod  oninia  possident.  Sinistra  vero, 

quod  ignobiles  et  infames  hanentur,  quod  sedii- 
ctorcs  pulantur,  quod  ignorantur,  quod  moriantar, 
quod  castigantur,  quod  contrisUntur,  quodegent, 
quod  nihil  habcre  videntur.  Sed  milites  Christi  per 
arma  justitiae  a  dextris  et  a  sinistris  mvniti  debeot 
incedere,  ut,  hinc  et  inde  diabolum  expiignantes,  et 
in  prospt^ris  timeant,  et  in  adversis  confldant.  Exlii- 
bcamus  ergo  iios  ut  Dei  ministros  per  gtoriam  tt 
ignobHitaUm,  id  est  quando  in  gloria  et  ▼eneratione 
apud  homines  erinius,  non  inde  extollamur;  et 
quando  nos  judicabunt  esse  ignobiles  atqoe  con- 
temptibilcs,  iion  inde  frangamur.  Eodeni  modo  aga- 
rous  per  infamiam  et  bonam  famam^  id  est  si  falso 


Excepto  igitur  praed  cationis  officio  et  altaris  miiii- 
sterio,  omnes  agnoscamus  nos  esse  Dei  minislros, 
ut  tanti  Domini  famulos,  exhibeamus  nos  idoneos 
in  castilate  meutin  et  corporis ,  et  tn  scientia,  ne, 
fatuis  virginibus  similes,  amittamus  per  impiu- 
dentiam  ineritum  castitalis  ( Matth.  xxv ).  Ha- 
beamus  ergo  scientiam  Scripturarum,  vel  scien- 
liam  qua  prudenter  agere  bona  sciamus  et  inala 
respiieie.  Et  ut  ministros  Dei  nos  exhibeamus  ttt 
lonquniwiiate^  id  est  in  longa  animi  exspectatione, 
qua  palieiiier  usque  in  linem  perseveremus,  adversa 
pnesentis  viiae  ferendo  el  gaudia  scquenlis  vitae  spe- 
rando.  Et  in  tuavitate,  ne  per  rancorem  animi  effi- 
ciamur  illis  asperi,  a  quibus   longanimiter  mala 


to'eramus,  sed  pcr  dulcedinem  mentis  simus  illis  D  infamamur  de  aliquo  criniiiie,  vel  si  bonam  famam 

siiavcs  et  blandi,  ut  iiec  verbo  nec  opere  nostro  illis 

vel  aliis  generemus  asperitatem  amaritudinis.  Et  ttt 

Spiriiu  sancto^  ut  omnia  benigneet  sincerc  faciamus, 

sirut  Spiritus  sanclus  docet.  Eiincharitate  non  ficta 

\M  »ffi'Ctum  dileclionis  non  tantum  in  vultu  et  vcrbo, 

s>  d  ( tiam  in  corde  babeamus,  ne  simus  de  iUis, 

<  Qui  loquuntur  pacem  cuin  proximo  suo,  mala 

aulcin  in  cordibus  eorum  {Psal.  xxvii).  »  Atque  in 

9i'rbo  veritaiis  praedicando  vel  loqucndo,  ut  habeat 

puram  veritatem  sine  falsitatis  admistione  vel  prae- 

dicatio  nostra  vel  locutio.  Ei  tn  virtute  Dei  ul  non 

nostris  viribus,  sed  dono  virtutis  divinae  credamus 

non  posse  quidquid  boni  poterimus  agere.  Omnia 

lixc  in  Apastolo  maxime  praefulgebaot»  et  in  Ulibus 


habemus  de  religiosa  conversalione ,  ulrumque  per 
paticntiain  aequaiiimiler  ducamus,  ut  nos  nec  delra- 
hcnles  dejiciant ,  nec  laudanlcs  extoUant,  quia  con- 
tingit  nonnunquain  utrosquc  mentiri  Item  exhihea- 
mus  nos  ut  seductores  et  veraces,  id  est  ad  ^iam 
veritalis  adducamus  eos  qui  errant,  ut  cyteri  qui  ia 
crrore  persevcraiit,  judicent  nos  esse  seductores, 
cum  simus  veraccs.  Si  eniro  seducere,  aliunde  ali- 
qucm  ad  aliud  persuadendo  ducere  est,  qoaerendiim 
est  unde  et  quo.  Si  a  malo  ad  bonum,  bonus  seiln- 
clor  est,  unde  et  Jercmias  ait :  c  Scduxisti  me,  Do« 
mine,  et  seductus  sum  (Jer.  xx).  Si  aotem  qnii 
aliquem  seducendo  ducat  a  bono  ad  malum,  mihis 
•eductor  est.  In  banc  ergo  partem,  qua 


«057  COMMENT.  IN  EPISTOLASPAULl.  —  IN  EPIST.n  AD  COR.^  I08B 

homines  a  maload  bonum.  ntinam  omnes  fiedoctoret  A  emii  omnia  poasidentes,  quod  cum  essrat  principei 


et  Yeceniur  et  sinius.  Sed  infideles  aut  qnilibet  ei^ 
raittes  vocal)unt  nos  malos  seductores,  si  quos  pote- 
rimus,  ex  sociis  eorum  ad  fidem  ei  religiosam  con- 
yersationem  attraxerimus.  Erimus  enim  veraces  eC 
vera  docentes,  sed  illi  pulabunt  nos  esse  fallaces,  et 
falsitate  alios  seducentes.  Nos  dico  apod  alios  habiti 
sieut  qui  sont  a  Oeo  ignoii,  id  est  reprobati,  et  apud 
alios  a  Oeo  cogniti,  id  esl  approbati.  Vel  ita  sumos 
slcot  iili  qoi  sunt  ignoii,  quia  infideles  et  supcrbi 
noii  dignaiitur  nos  aspicere  et  agnoscere,  Tel  agnitos 
abjiciunt,  et  tatnen  fideles  et  religiosi  nos  agno- 
sconL  Et  tormentis  sumus  qua$i  morientetf  quia 
tandiu  torquemur  ab  impiis  donec  credamor  esse 
mortoi,  ei  eece  l)eo  Hberante  vivinius,  quoniam  eri- 


Ecclesiarom,  habeltant  potestatem  somendi  ex  rebos 
subjectorum  quaecunque  sibi  foren  t  necessaria  {MuUh. 
x;  Jfarr.  vi;  Lue.  ix).  Notandom  atitem  qoia  in 
his  qo»  sunt  adversa,  dictom  est,  quasi,  ot,  sicot, 
tanqoam ;  in  his  vero  qo«  soni  prospera,  non  est 
dictom.  Ait  eniro  :  Quati  irtsles,  semper  autem  gaU' 
dentes^  etc.  Tristitia  nostra  habet,  qoasi ;  gaodiom 
aotem  nostroro  non  habet  qoasi;  qoia  ipes  qua 
gaudemus,  certa  est.  Tristitia  vero  nostn  qiiasi, 
babet,  quia  in  somuiis  transit.  Qui  soronium  judi- 
cat,  addit  qoasi.  Quasi  sedebam,  quasi  loquebar» 
quasi  prandebam,  quasi  equitabam»  qoasi  dispula- 
i>am.  Tolom  qoasi,  qoia  cum  evigilaveril,  non  iuve- 
nit  quod  videiMit.   Quasi   thesaurum   inveiieram. 


pimur  a  morte  et  restituimur  vitae.  Sumos  enim  »1  B  dicit  mendicos.  Si  quasi  non  esset,  mendicus  noo 


cattigati  qoia  iiifideles  putant  se  nos  duris  veri)eribus 
ac  minis  casligasse,  ne  ulterius  novam  religionem 
prsdicemus;  et  non  sumus  mortifieati^  quia  nec 
corporis  nec  animae  necem  ab  illis  pertuiimus.  Cor- 
pos  enim  nostrum  adbuc  vivit,  auima  qooqoe  vitam 
non  amisit,  quia  infidelibus  non  cessit,  ot  a  praedi- 
catione  vel  confessione  veritatis  sileret.  Etsi  molti 
roartyres  occiduntur,  Ecclesia  tamen  iion  moritiir. 
Atqoe  electi  Dei  diim  soper  se  exterius  rapti  in 
alturo  animum  figunt,  quaeque  in  hac  vita  patiun- 
tur,  quasi  longe  infra  labentia  a  se  aliena  asp.ciunt, 
et  (ut  ita  dixcrim)  dum  mente  extra  carnem  fieri 
decertant,  pene  ipsa  qua*.  tolerant,  ignoraiit.  Haec 
autem  de  se  suique  similibus  ita  loquitur  Apostolus, 
ut  omnes  fideles  ad  ea  toleranda  vel  ageiida  exhor- 
tetur.  Ac  si  disi  ipulis  dicat :  Noh  qui  magistri  su« 
mus,  ita  vivimus;  vos  autem  qui  nos  iin.taridebetis, 
exempium  nostrae  conversationis  insequimini.  Qui 
et  adjunglt :  quasi  tristes^  subaudi,  foris  apparemus, 
propter  molesiias  tribulationuro  quas  patimur,  sed 
lemper  sumus  gaudentes  intus  pi  opter  spem  futurae 
reniuneraiioiiis.  Noii  soium  enim  non  contristamur 
in  adveisis,  seJ  etiam  gaudemus,  et  boc  semper.  Et 
sumus  sicut  egentes ,  quia  nihil  in  praesenti  saeculo 
videmur  bal>ere,  sed  tamen  mulios  sumus  locupie- 
iantes,  quia  spiriiales  divilias  largimur  credenlibus. 
Sunius  eniiii  tanquam  penitus  nihil  habentes,  quia 
nibil  propnum  caniaiiter  habemus,  etiam  omiiia 


essit.  Sed  qoia  qoasi  erat,  mendicos  est.  Itaqoe 
qui  nunc  ad  laetitias  sieculares  oculos  aperiunt,  et 
corda  claudunt,  iransit  quasi  eorum,  ei  venil  veruro 
ipsoruro,  quasi  ipsoiuro,  felicitas  est  saecoli;  verum 
ipsoriiro  piBna  est.  Nostrom  autem  quasi  tristitia 
est,  gaud.um  non  est  qoasi.  Non  eoini  ait  Aposto- 
ius,  quasi  gaudentes,  seniper  autem  tristai.tes;  aut 
quasi  trstes,  et  quasi  gaudentes;  sed  ait,  qoasi 
trisles,  semper  aotem  gaudentes»  et  item:  Sicut 
egentes  et  ibi  est  siciit  vel  quasi.  Multos  autem 
ditantes,  hif  non  est  qoasi  vel  sicot.  Nihii  habebat 
Apostolos,  omnia  soa  dimiserat,  divitias  nolias 
possideiuit,  tamen  addidit :  Tanquam  nihil  habentes^ 
et  Ipsom  enim  nihil  habere  Aposloli,  qoasi  nihii 
'  habere  erai.  Et  omnia  possidentes,  ibi  non  disit 
quasi.  Quia  quasi  egebat,  nou  auiem  quasi,  sea 
vere  multos  ditabat.  Nam  et  sanciis  qui  erant  ui 
Jerusalem,  victum  minislrabat.  Quasi  nihil  habebat; 
non  autem  quasi,  sed  omnia  possidelMit.  Iiaque  in 
his  quae  existimantur  adversa,  quae  superius  per 
ignobililatem  et  infamiaro  prasignavit,  qoaeqoe  a 
sinistris  esse  descripsit,  addidit  qoasi,  vel  sicut, 
aul  tanquaro.  In  his  vero  quae  prospera  reputantur^ 
et  dextrae  partes  appellantur,  quaeque  vocabulo  gra« 
tiae  et  bonae  faroae  praemonstravit,  non  apposoil  qoasi 
vel  aliqoid  tale.  In  prosperis  enim  vel  dextris  est 
veritas,  in  ad\ersis  autem  et  sinistris  umbra  vei 
similitudo,  non  ipsa  res.  Quae  autem  a  dextris  de- 


possidemus,  id  esi  noii  soluui  pecunlas,  sed  etiam  p  scripsit,  sunt  arma  dextra  justorom.  lUa  etiam  qo« 


ipsos  pecuiiiarum  dominos,  qui  se  nobis  tradunt,  et 
res  suas  ad  pedes  nostros  ponunt.  Similiter  et  vos, 
licet  io  adversis  quasi  tri^tes  appareatis,  semper 
ta  i  en  per  speiu  intus  gaudete.  Et  si  liabetis  divitias, 
estote  quasi  egentcs,  quanivis  non  sitis  egentes,  id 
est  in  spirilu  pauperes  estote,  sed  mulios  eieemo- 
synarum  vestrarum  beneficiis  locupletare  corate. 
Eitoie  tanquam  nihil  habentes^  id  est  mentis  despecto 
cuncta  quae  habetis  pro  nihilo  ducenies,  et  uli  cogi- 
tatione  silis  omnia  vestra  possidentet  qoia  tunc 
mens  vestra  per  haec  non  tenebitur  iii  imis.  Sed  et 
quilibet  sancti  pauperes  oninia  possident,  etiaro 
lenipoialia,  quoniaro  nihil  deest  tiinentibus  Deuro. 
Apoatoii  vero  dun  niliil  bttben»  videraiiurt  in  im 


a  sioistris  denotavit,  sinistra  sunt  arma  eorum. 
Efficiuutur  enim  viro  perfecto  arma  justitiae , 
si  haec  illata  sibi  magnanimiter  suitinuerit,  qoia 
per  haec  dimicans,  el  istis  ips  s  qoilms  impugnari 
putatur  adversis,  tanquam  amiis  utendo,  eisquo 
velut  arcu  et  gladio,  scutoque  vaiidis^^irao  contra 
iUos  qui  haec  ingerunt,  munitos,  profectom  suae 
p.iiienliae  et  virtutis  acquiret,  et  glor  osum  constan- 
tiae  triumphum,  necadversis  dejectus,  nec  prospeiis 
elatus,  nec  ad  laevam  tristibus  impulios,  nec  ad 
dexieram  laetis  motus,  sed  in  medio  per  viam  rectara 
indeclinabiliter  grad  ens. 

t  Os  nostruin  patet  ad  vos,  o  Corintbii,  cor  no- 
i  itrom  diiatatum  est.  Nou  amMitiamiui  NIimM% 


f 


1059  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 

c  angnsUamini  autem  in  visceribus  veslris.  Eamdem  A  roajora  ipsius  dona  capialis.  Dilaiamini  pcr 

rem  justiti»,  ul  copiam  virtutum  capiatis  io  latiti- 
dine  mentis  vesirae.  Vos  dico  babenles  io  fotan 
eamdem  remunerationem  quam  ego,  si  nunc  ila  di> 


c  autem  habenies  rcniuneralionem,  Unquam  (iiiis 
c  d.co,  dilalaniiui  el  vos.  Nolite  ducere  jngum  cura 
c  infidelibus.  Ouae  enim  participaiio  juslitiae  cum 
c  iniquiuie?  aut  quae  socieUs  luci  ad  tenebras? 
c  Quae  aulem  convenllc  Clirisli  ad  Helial?  aut  quae 
c  pars  fideli  cum  infidcli?  Qui  aulem  conseusus 
c  templo  Dei  cum  idolis?  i 

Solent  plerumque  etiam  jusii  laudare  bona  quae 
dicunt,  non  quo  ipsi  suis  laudilnis  inhient,  sed  quo 
auditorcs  suos  ad  audiendi  soUicitudinem  accen- 
daiit,  ut  dum  eorum  voce  praeferunlur ,  ab  eorum 
rordibus  ardentiori  affectu  rapiantur.  Unde  nunc 
Aposiolus  cum  mira  Corinthiis  et  mulu  dixissel, 
adjunxit  :  0<l  nostrum  patel  ad  vos,  o  Corinthii^  cor 


laUti  fueritis  ut  ego,  dilatemiiii  amplitudine  chari- 
Utis,  ut  omncs  homines  pie  diligatis »  ct  poBpflr 
tiinoris  angustiam,sed  per  amoris  latitndiiieai  bon 
faciatis,  dilatamini  et  vos  in  bonis  operibus  per  11* 
berUlem  amoris,  et  nolitejugum  antiqu«  serfitutis 
quae  in  lege  est,  ducere  cum  infideUbm,  id  est  cim 
pseudoapostolis,  qui  fidem  Christi  conaotnr  eocr- 
vare,  et  carnales  observantias  lcgis  sUtuere.  Ipn 
enim  cum  sint  sub  jugo  servitutis,  ubi  omnia  per 
timorem  fiunt ,  sludent  vobis  suadere,  ut,  eljeda 
lege  liberutis,  id  est  liberUte  cbariutis,  subjicialis 
nnstrum  dilatatum  est.  Et  hoc  etiam  causa  libcrUtis  ^  colla  vcstra  cum  eis  jugo  legis.  Sed  vos  nolile  par* 


dixit  ac  purae  conscientiae.  Male  enim  silii  conscia 
mens  loqui  trepidat,  sensum  perdit,  in  verbis  er- 
rat.  Et  est  sensus  :  ita  provocati  sumus  profectu 
vesiro,  ut  ucere  non  possimiis.  Profectus  enim 
discipulorum  aperit  os  magistri.  Os  nostrum  patet 
ad  vor^  qutmiam  multa  diximus  ac  dicimus  ad  vos 
corrigendos  et  instruendos,  quae  graUnter  accipere 
ciiiicU  dei)etis.  Et  ideo  patet  ad  vos  os  nostrum, 
quia  chariuie  dilautum  est  cor  nostrum.  Lau  di- 
leciio  cordib  nostri,  quae  vos  omnes  complectitur, 
noii  sinit  ut  laceamus  ea  quae  prosunt  vobis.  Ex 
abundantia  eiiim  cordis  os  loquitur ;  et  ubi  charitas 
est,  non  sunl  angustiae  {Matth.  xii).  Cornostrum  dt- 
latatum  est.  Cordis  dilatatio,  justitiae  esl  delecutio. 
Hoc  munus  est  Dei,  ut  in  praeceptis  ejus  non  timore 
pcenae  angustemur ,  sed  dilectione  et  delectatione 
justitiae  dilatemur.  Cor  nostrum  dilatatum  est.  Licet 
enim  caro  nostra  sit  li ibulationibus  et  pressuris  an- 
gusU,  cor  umen  intus  latitudiiii  liberum  gaudet 
exterioribus  pcenis.  Cbaritas  enim  non  angusUtur. 
Si  quis  vult  non  angustari  in  lerra,  in  latiiudine 
chariutis  habitet.  Quidquid  enim  fecerit  ei  homo, 
non  eum  angusUt,  quia  illud  diligit  quod  non  no- 
cet.  Et  quia  nostrum  cor  ila  dilatalum  est,  atque 
nostrum  os  patens,  ideo  nen  angustiamini  in  nobis^ 
id  cst  nolite  puUre,  quod  habeatis  in  nostro  ma- 
gislerio  vel  nostrae  conversationis  exemplo  ullam 
scientiae  vel  boni  operis  stricluram  et  inopiam.Nos 


ticipcs  fieri  servitutis  eorum,quia  vos  eslis  justi  per 
fidem,  illi  vero  iniqui  pcr  iegis  transgressioneni.  Et 
qu(B  participatio  est  justitia  cum  iniquiiatet  NuUa. 
Quoniam  mox  annullatur  justitia,  si  participatioMa 
babuerit  cum  iniquiute ;  et  ideo  ne  pareat  jnslilia 
vestra,  caveat  habere  pai  licipalionem  cum  iniqoi- 
Ule  illorum.  Nulla  commnnio  vel  in  cilx>  vd  in  ] 
vel  in  aiiquo  sacramento  vos  eis  conjungat, 
sint  ob  iniquiutem  perfidiae  ab  Ecclesis  separaiL 
Aut  qute  societas  luci  ad  tenebrasfid  est  in  quopoi- 
sunt  habere  communionem  illi  qui  sunt  Inz  soffi- 
ciens  ad  aliorum  illuminationem,  cum  illis  qni  iUl 
tenebrae,  id  est  caeci  et  caecantes  alios?  NuDa  so- 
cieus  estlucis  et  tenebraruin,quia  lux  hiyusnuindi 
obscuratur,  si  se  sociaverit  tenebris.  His  non  eH 
socieus.  Sed  Chrisii  ad  Belial^  id  est  ad  diabolini 
qucB  conventio  potest  fieri?  Id  est  illi  in  quibns  ha» 
biut  Christus,  et  qui  sunt  membra  Christi,  in  qnp 
eonvenire  possunt  cum  illis,  in  quibus  halNtat  lUa- 
l>olus,  et  qui  sunt  membra  diaboli?  In  nnUo.  Qtia 
mox  deserii  eos  Christus,  si  se  membris  Safanff 
conjunxerint.  Belial  interpretatur  absque  jugo  (/» 
dic.  xix),  et  significat  illum  angelum,  qui  nec  Dea 
subjectus  esse  voluit.  Cujus  membra  sunt  cMnnes, 
qui  praeceptis  Dei  nolunt  subjici.  Aut  qum  pars  fh 
deti,  id  est  Christiano  cum  infideli  f  id  est  cua 
pseudoaposlolo  fidem  Catholicam  destruenle.  Nufia 
est  his  pars  communis.  Scd  lemplo  Dei^  id  est  iUis 


enim  dicimus  et  facimus  quidquid  erga  vos  dicere  D  in  quibus  habilat  Dcus,  quis  consensus  poiest 


et  faceiedebemus,  sed  potius  angustiamini  in  vt« 
tceribus  vestris ,  id  esi  intelligite  quod  angustia  et 
parvius  scieniiae  et  boni  operis  quain  habetis,  est 
in  cordibus  vestris,  quae  dura  suntad  intelligendum 
ei  fadendum.  Qui  enim  nobis  pseudo  praeferlis  apo- 
stolos,  puuiis  quod  angustia  et  parvitas  intelligen- 
tiae  veslrae  vel  saiiciiutis,  sil  iu  nobis,  id  est  in  no- 
stra  culpa,  cum  ipsa  sit  potius  in  cordibus  vestris, 
id  est  in  culpa  duritiae  mentium  vestrarum,  quia 
non  sunt  dilaUtae  sicut  cor  nostruni.  Sed  nunc  dico 
vobis  Unquam  filiis,  id  esi  tanquam  illis  qui  exem- 
plum  meum  cuni  sim  pater  vester,  sequi  debetis, 
dilalamini  et  vos,  slcut  e^o  dilatatus  sum,   id  est 


esse 

cum  idolis  ?  id  est  cum  sacrificiis  camalinm  obser- 
vantiarum,  quae  non  jani  Deo,  sed  diabolo  offemDt, 
et  idololatriae  depuUntur.  NuUus  eis  consensus 
ad  invicem.  Tot  modis  ostensumest,  communiononi 
pseudoapostolorum  esse  viundam.  Possunt  el  aliu>r 
forsiun  haec  verba  tracUri.  Nolite  jugum  ducerv 
iniquiUlis  cum  infidelibus ,  id  est  cum  gentibus,  vt 
subditi  sitis  jugo  peccati  sicut  iUi,  cum  debettis  ii 
UberUte  chariiatis  servire  justitiae.  Qum  emm  pmr^h 
eipatio  est  justitice  cum  iniquitate^  aut  qmm  Moeielet 
luci  ad  tenebras  ?  nulla  participatio  est  Jusiitix  el 
iniquiiati,  non  solum  qiiae  foris,  sed  eiiam  qu«  iu- 
tus  in  Ecclesia  est.  c  Novit  enim  Dominus  qui  sint 


p^tmtSiwm  dil^tapiini  auiiUo  frfiiio  |Mt  ^    #)us,e(recedatabu)i^U4Mt^«|iWliiqiliini«^IH^ 


<Mi 


COMMENTriN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  11  AD  COR. 


im 


nien  Domini  (//  Ttm.  ii).  >  NuUa  etiam  sodeus  est  \  bet  cum  idolis.  Vos  enim  estit  ipsuro  templum  non 


Inci  et  tenebris,  nou  solum  quae  foris,  sed  etiam  quse 
fintos  sunt.  c  Quoniam  Deus  lui  est,  et  tenebr»  in 
eo  non  sunt  ullae  (/  Joan.  i).> —  c  Qui  autem  odit 
fratrem  suum  in  tenebris  est,  et  in  tenebris  ambu- 
Ut  (/  Joan,  11).  >  Si  dixerimus  quod  societatem  ba- 
bemus  eum  Deo,  et  in  tenebris  ambulamus,  menti* 
mui  (/  Joan.  i).  Non  est  ergo  societas  luci  et  tene- 
bris.  Quid  igitur  faciemus  ?  Societas  cum  Deo  ha- 
benda  est.  Atia  spes  vitae  aeternse  nulla  est.  c  Deus 
yero  lux  est,  et  tenebr»  iii  eo  non  sunt  \i\\x{itid,),^ 
Iniquitates  autem  et  peccata  sunt  tenebrae.  Iniqui- 
tatibus  et  peccatis  premimur,  ne  societatem  cum 
Deo  habere  possimus.  Quae  ergo  spes  est  ?  Si  confi- 
teamur  peccata  nostra,  fidelis  et  jusius  est,  ut  re- 


deorum  mortuorum,  sed  Dei  virt,  id  est  vos  estis  in 
quorum  cordibus  habitat,  et  praesidet  Deus  qui  in  se 
▼ivens  est,  et  vilam  suis  dat  aelernam ;  sicut  econ- 
trario  idola  sunt  mortua  suis  cultoribus,  quia  eis 
sunt  causa  mortis  aeternae.  Ila  estis  templum  Dei, 
sicut  ipse  Deus  per  scripturaro  Tesumenti  Veleris 
dixit :  Quoniam  inhabitabo  in  illis  {Lev,  xxvi)  ^  id  est 
in  mentibus  illoruro.  Cum  Deus  ubique  sit,  in  iliis 
tamen  habitat,  qui  ejus  sentiunt  beneticiuro ,  et  fa- 
ciunt  voluntatem.  Inhabitabo,  inquit,  in  illTs  et 
inambulabo  inter  eos ,  id  est  proroovebo  illos  in 
provectu  virtutum.  Inambulat  eniro  Deus  in  nobis 
praeseniia  suae  majestatis,  si  latitudinem  invenerit 
charitatis.  Quam   enim  latum  est  ubi  dearobulat 


mittat   nobis  peccata  nostra,  et  emundet  nos  ab  B  Deus ;  et  ero  inquit  itlorum  Deus,  id  est  illi   me  so- 


omni  iniquitate.  Quo  facto  societatem  habebimus 
cum  illo,  quia  lux  erimus  in  ipso.  Quis  autem  con- 
ventio  Christi  ad  Belial  ?  Belial,  ut  dixirous,  inter- 
pretatur  abs^iue  jugo  {Judic.  iz).  Quicunque  ergo 
non  Dei,  sed  suam  voluntalem  seqnuntur,  hoc  vo- 
cabulo  possunt  designari,  quia  sunt  absque  jugo  ti* 
moris  Dei,  absque  jugo  disciplinae  spirilalis.  Et  saepe 
tales  dicunt  se  Christianos.  Sed  qute  conventio  Chri' 
sti  ad  Betial?  Christus  huroiliavit  seroelipsum,  fa- 
ctus  obediens  usque  ad  mortero  {Philip.  11) ;  1  isti 
^autero  eztolluni  semetipsos,  nolentes  obedienliae 
Jugo  subjici.  Quae  igitur  conventio  istis  et  Christo? 
Non  sit  itaque  sine  Dei  jogo ,  quicunque  vult  con- 
▼enire  Christo.  Aut  qune  pars  fideti  cum  infideli  ? 
Yel  quis  consensus  temploDei  cum  idolis?  Hoc  re- 
cte  dicluro  est  illis  Corinthiorum,  qui  cum  infideli- 
bus  roanducabant  sacrificia  idoloruro.  Potest  et  ali- 
ter  inteUigi :  <  Fidclis  enim  Dominus  in  oronibus 
verbissuis  (Pia/.  cxLiv),»  quoniam  fideliter  adim- 
plet  vel  adiroplebit  quaecunque  locutus  est.  llle  au- 
tem  est  infldelis,  qui  verba  sua  negligit  adimplere, 
Qt  faciat  bona  quae  se  facturum  proroisit.  Quae  igi- 
lurparsest  fideli  Deo  cum  infideli  homine?  Qui 
eniro  mandata  Dei  adiroplere  noluerit  fideliler, 
quaro  partem  curo  Deu  habere  poterii?  Quis  autem 
eonsensus  templo  Dd  cum  idolis  ?  c  Templuro  eniro 
Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos  (/  Cor.  111),  >  et 
avariiia  est  idolorum  servitus  {Colos,  111).  Cur  crgo 
illi  qui  sunt  vel  debent  esse  templum  Dei,  consen- 
tiunt  avaris,  nec  redarguunt  eos?  Cur  non  tiroent  ne 
per  hunc  consensuin  Deus,  qui  in  eis  habitare 
solet,  deserat  eos ,  et  fiant  etiam  ipsi  habitaculum 
Satanae? 

c  Vosenim  estis  templum  Dei  vivi  (/  Cor.  111,  vi), 
c  sicut  dicit  Deus  :  Quoniam  inhabitabo  in  illis,  et 
c  inambulabo  inter  eos;  et  ero  illorum  Deus,et  ipsi 
c  erunt  roihi  populus  {Levit.  xxvi).  Propter  quod 
c  exite  de  medio  eorum ,  et  separaroini,  dicit  Doroi- 
c  nus,  et  imroundum  ne  tetigeritis ;  et  ego  reci- 
c  piam  vos,  et  ego  ero  vobis  in  patrem ,  et  vos  erilis 
c  mihi  in  filios  et  filias,  dicit  Dopinus  oronipoteu^ 
f  (/<r.  XXXI  \Isa.  ui),» 


lum  colent  Deum,  quia  non  erunt  de  illis,  quorum 
deus  venter  est  {Philip.  v),  vel  qui  vitiuro  quodlibet 
pro  Deo  colunt,  et  ego  protegam  illos  ab  incursu 
▼itiorom,  atque  dabo  illis  successuro  virtutum ,  et 
ipsi  erunt  mihi  populus,  id  est  ila  milii  erunt  dovoti 
et  dediti  in  unitale  concordiae,  ut  non  sint  de  hoc 
niundo.  Propter  quod,  id  est  quia  proroitto  roe  in 
▼obis  habitare  et  inanibulare,  exite  de  medio  eorum^ 
id  est  de  medio  pseudoapostoloruro ,  et  separamini 
ab  eis.  Quandiu  enim  patiroini  eos  roorari  inter  vos, 
et  sustinetis  praedicationem  eorum,  tandiu  estis  in 
medio  eorum,  id  est  inlra  consortium  eoruro,  ei  ir- 
retiti  errore  ipsorum.  Exite  de  inedio  eoruro,  ne 

P  sitis  in  roedio  communionis  eorum,  conclusi  in  eo- 
dero  reatu.  Et  ita  exiic,  ut  separemini,  id  est  ut 
seorsuro  parati  silis  adbeneagonduro,  sequestrati  a 
coromunione  eorum.  Et  hoc  dicit  ac  prapcipit  Do- 
minus,  non  ego.  Et  ne  teligeritis  immundum,  idost 
carnales  observantias,  quas  illi  suadent  vobis,  quae 
jam  post  Doroini  resurreclionem  non  valent  ad 
emundationem  ,  sed  ad  contaroinationem  eo- 
rum  qui  tangunt,  id  est  custodiunt  eas,  et  si  ita 
vos  a  communione  perversitatis  eorum  separaveritis, 
ut  sancte  et  jusle  vivalis ,  ego  recipiam  vos  in  cg&- 
leste  regnum,  quos  a  paradiso  ejeceram.  Vel  exite 
de  medio  perversorum  qui  sunt  in  Ecclesia,  exite 
uon  corporaliter,  sed  spiriuliter,  id  est  facite  quod 
pertinet  ad  correptioneroeorum,quantum  pro  uniua- 

D  cujusque  graJu  atque  persona  salva  pace  fieri  po- 
test.  Qui  eniro  sic  agit,  liber  exit  de  medio  nequitiae 
et  damnationiseorum.Objurgando  enim  criminosos, 
exit  de  medlo  eorum  liber  in  conspectu  Dei,  cui  ne- 
que  Deus  sua  peccata  imputat,  quia  non  fecit ;  ne- 
que  aliena,  quia  non  approbavit ;  neque  per  oegli- 
gentiam,  quia  non  tacuit;  neque  per  superbiam, 
quia  in  unitate  permansit.  Sic  ergo  spiritaliter  exite 
de  medio  eorum,  non  scindentes  unitatem  Ecclesiae, 
sed  increpantes  perversilatem  nequitiae,  ne  majus 
maluro  committatis  in  separatione  bonorum,  quam 
fugitis  in  conjunctione  maloruro,  et  separamini  non 
corporaliter  ab  eis,  sed  spiritualiter  a  consortio 
nravitati^  eorum,  E(  iinmundum  ne  tetigentis,  14 


^  41^  <|vi{i  u^^lvm  »9|  fpnwu^um  H9i^  ^.    ^\  f^m^  .^j^  f e  fOPifi(i[f r|t{(,  ^^^\  \^) 


f(MS 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAQB 


iOGI 


enim  ubiquc  proximi,  quia  Abcl  neri  non  Talcl.  A  dum  ne  utigentii,  et  ego  reeipiam  vm,  iulegitur  ia 
q!iein  Cain  maliiia  non  exerm.  Unum  vrro  esl,  pro     Isaia  :  t  Recedite,  receilite,  exiic  inde,  polutum  oo> 


quo  vitari  malorum  socieias  dflx^at,  ne  si  forlasse 
corrigi  non  valent,  ad  imitaiionem  tiahant;  et  cum 
ipsi  a  sua  nequilia  non  mutentur,  eos  qui  sibi  con- 
luncti  fuerint,  pervcrlunt.  cCorrumpuntenim  mores 
bonos  coUoquia  mala  (/  Cor.  xv).  i  Sicut  ergo  per- 
rc'Cti  viri  perversos  proximos  non  debent  fugere,  quia 
ct  f  os  sxpe  ad  rectitndinem  Iralmnt,  et  ipsi  ad  per- 
versitatcm  nunquam  traliuntur;  ita  infirmi  quicun- 
quc  societatem  declinare  debent  pravorum,  ne  mala 
qu«  frequenter  aspiciunt  ei  corrigcre  non  valent, 
delectenlur  imiuri.  Unde  nunc  eis  apte  dicilur  : 
Exite  de  tnedio  eorum  et  teparamim.  Hoc  enim  agen- 
dum  est,  non  more  schismaticorum,  sed  morc  eo- 
rum  qni  causa  religionis  petunt  eremum  vel  remo- 
tiorem  locum.  Et  ne  leligeritis  immundum,  id  est 
immunditiam  coinquinationis  eorum,  cum  ipsi  tan- 
gcre  participando  nolunt  mundiliam  vestrae  sancti- 
tatis.  Et  cgo,  sicut  dictum  est,  vos  olim  abjectos 
nunc  rccipiam  in  ccelestem  gloriam.  Et  vobis  in  ilia 
regni  gloria  receptis  ero  in  Patrem^  id  est  ere  Pa- 
ter,  et  ita  vos  diligens  ut  Pater,  quia  meipsum  vo- 
bis  perpetualiter  dabo,  et  vot  eritit  mihi  in  filiot  e% 
filiat^  id  est  eritis  mihi  filii  et  filiae  boc  est  eritis 
mihi  similes,  ut  scriptum  est  :  c  Similes  ei  erimus 
quoniam  videbimus  eum  sicuti  est  (/  Joan.  iii).  i 
Non  solum  enini  in  filios  critis  roihi,  id  est  glonan 
roeam,  scd  et  in  filias.  Quod  vel  propter  utrumque 


lite  tangere,  eiite  de  roedio  ejus,  mundamini^  el 
congregabit  vos  Deus  Israel  {Ita.  lii).  i  Illud  vero 
quod  sequiiur,  ct  ego  ero  vobis  in  Palremy  ei  vot 
eritis  mihi  in  filios  et  filias,  non  facile,  sicut  reor, 
in  nostris  codicibus  apparet  unde  sumptum  ftil«  nisi 
forte  ex  eo  quod  per  Jeremiam  dixit,  c  et  racliis  Mm 
Israeli  Pater  {Jer.  xixi);  *  et  per  Isaiam  :  c  Aier 
filios  meos  de  longinquo,  et  filias  meas  ab  exlremii 
lerrae  {Isa,  xliii),  >  vel  ex  aliquo  simili  luco.  Se- 
quitur  : 

CAPUT  vn. 

c  Has  ergo  babentes  promissiones,  charissiiid« 
c  mundemus  nos  ab  omni  inquinamenlo  caniis  el 
B  (  spiritus  perficientes  sanctificatioiiem  in   limore 
(  Dei.  I 

Quoniam  Doininus  praecepil  ui  exeamus  de  medio 
coin<|uiiiationis  peccantium,et  taiila  nobis  inde  bona 
promisit ,  ergo^  chartstimi,  nos  qni  lales  babemot 
promissioncs,  id  est  quilms  promissa  bunl  Ulia,  tL 
nos  separaverimusa  contaminationemalonimymBJi* 
demus  nos  ab  omni  inquinamento  earnit,  el  jptnfM, 
et  perficiamus  sanciificationem  ulriusqae.  InquiDft- 
meniiim  carnis  est,  quod  per  carnem  comtnittiuir, 
sicui  luxuria,  homicidum  et  similia.  Inquinaroenlun 
spiritiis,  quando  sola  cogiutione  peccalar,  ncQl 
mentis  elatione  vel  invidia  sive  odio.  Eniandemat 
ergo  nos  non  tanluin  ab  inquinamento,  sed  prorsos 


sexnm,  vel  propter  fortes  et  infirmos  dicitur,  vcl  q  »*>  omni  inquinamento  carnis,  ut  omnia  vilia 


quia  major  diligentia  cullus  et  custodiae  filiabus  ad 

hiberi  solct,  quam   filiis.  Et  ideo  per  filias  voluit 

foriassis  ostendere,  quia  sic  se  habebit  erga  fiileles 

animas,  sicut  paier  erga  filias,  ornando  veste  jucun- 

ditaiis,  ei  removendo  voluntaicm  totius  lurpiludi- 

nis,  ut  sponso  coelesti  semper  placeant  in  ornatu 

decoris  et  amore  puritatis.  Et  inde  nolite,  inquil, 

duliitare,  quia  b^  dieit  Dominut  omnipotent^  id  esl 

illc  promiilil  vobis  ista,  qui  omnia  potest  facere. 

Notandum  qu(Hl  Apostolus  haec  vel  juxta  sensum, 

vcl  jiixla  litteram  ex  diversis  Scripturarum  iocis 

posuit.  Nam  quod  ait :  Inhabitabo  in  iUis^  et  inam- 

buiabo  inter  eot^  et  ero  iliorum  Deut^  el  ipsi  erunt 

mihi  populut^  sic  iegiinus  apud  Ezechieiem  : «  Dabo 

sanctificationem  meam  in  medio  eorum  in  perpe-  d  omni  inquinamento  carnis,  id  est  ab  omui  conlami- 


car- 
nalia  fugiamus.  Et  ab  omni  inquinamento  spirilos, 
ut  consensum  peccaii,  et  caetera  omnia  quae  8|iirilnm 
inquinant,  expellamus  a  cnrdibus.nostris.  Tunc  vero 
perficimus  sanctificationem  carnis  cl  spirilus,  si 
utraque  munda  servamus,  ei  bonis  aclibus  insodt-^ 
mus.  Haec  enim  sanctificatio  utriusqae  facU  esl  di- 
vinilus  in  baptismo.  Sed  nos  perficimas  eam  si  pcr 
membra  corporis  insisiimus  bonis  operibos,  el  men- 
tem  intiis  magis  ac  magis  adornamus  sacris  virto- 
tibus.  Quae  perficienda  est  in  timore  Domini,  ol 
semper  vereamur  Dominum  oflendere»  sine  cujos 
gratia  nihil  boni  possumus  agere.  Qui  enim  aineli- 
morc  Doroini  vult  bouum  aiiquod  facere,  superbus 
est,  et  perdit  qiiidquid  facit.  Vel  mundemus  uos  ah 


tuum,  et  erit  tabernaculum  meum  in  eis,  et  ero  eis 
Deus,  et  ipsi  erunt  mihi  populus  {Ezech,  xxxvii).  » 
Nani  pro  eo  quod  dictum  est :  c  Dabo  sanctificalio- 
nem  ineam  in  medio  eorum,  >  Apostolus  posuit, 
inhabitabo  in  Hlit,  Et  pro  eo  quod  dictum  est :  cErit 
tal)eriiaculum  meum  in  eis,  »  Apostolus  subjecit, 
inambulambo  in  illis,  Tabernaculum  enim  est  in  iti- 
iicre.  Sed  et  in  Levitico  reperitur  baec  sententia, 
praeier  quod  ibi  est  secunda  persona.  Sic  enim  di- 
ciuni  est :  c  Ponam  tabernaculum  meum  in  medio 
restri,  ambulabo  inter  vos,  et  ero  vesier  Deus, 
xTSiliie  erilis  mihi  populus  {Levit,  xxvi).  »  Quod  au- 
tiMii  subjiinxit  Apostolus  :  Propter  quod  exite  de 
snt:i/w  eorum^  ei  separamini.  dicit  Dominut ;  et  tmman- 


natione  carnalis  observantiae,  et  simus  perfUiemm 
tanciificationem  spii  itus,  id  est  spiritalis  observin- 
tiae  quam  coepimus  facere,  ut  spiritaliier  legem 
impleamus,  non  carnaliter,  et  boc  in  timor§  As- 
mini^  qui  iegem  dedit,  non  ul  carnaliter  observs- 
retur  seniper,  sed  tantum  usque  ad  lempas  oorre- 
ctionis. 
c  Capite  nos.  Neminem  laesimus,  neminem  corra* 
pimus,  neminem  circumvenimus.  Mon  ad  ooo» 
demnaiionem  vestram  dico.  Praediximus  enia 
quod  iu  cordibus  nostris  estis  ad  commoriendoa 
et  ad  convivendum.  > 
Nos  ita  vos  admoncmus.  El  vos  capite  nos,  Id  esl 
sccipite  quod  dicunus»  accipite  spirilo|)m  < 


1053 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPlST.  II  AD  COR. 


iOGO 


quein  vobis  offerimus.  Yel  capile  nos,  non  pseudo-  A  cia  liaec  dc  primsc  epistolx  oorreclione  est,  quam 


apostolos,  id  est  noslrum  excmplum,  non  illorum 
accipiie  iu  omnibus  imitandum.  Aut  capite  nos,  id 
est  considerate  qualos  sumus.  Et  debetis  nos  cq- 
pere,  quia  hemincm  vcstrum  lacsimus  improperando 
ei  pneterita  crimina,  sicut  pseu(io,qui  vobis  veterem 
improperant  idololalriam ;  ct  nemincm  ^^estrum  cor- 
rupimus,  id  est  nullins  animx  integritatem  violavi- 
mus,  sicut  pseudo,  qui  muUos  ex  vobis  corruperunl, 
vitiando  castitatem  ndei  et  integrilatcm  innocenli?e. 
Nemiiiem  veslrum  circumvenimus,  id  esl  nullum 
Qstuta  cirr.umvcntione  fraudulenter  decepimus,  ut  ei 
per  nos  aul  per  subditos  noslros  bona  sua  subtrahc- 
remus,  sicut  psoudo  qui  vos  adulatione  callida 
biaude  circumvcniunt,  et  rcs  vestras  artiticlose  sub- 


quia  non  aspere  susccperunt,  flduciam  dedcnint  ad- 
monendi  se.  Visi  sunt  enim  velle  corrigere  se.  Unde 
gloriatur  pro  eis,  animumque  suum  ex  liac  parte 
consolatum  pronuntiat,  in  tantum  ut  in  omni  pres* 
sura  superabundare  se  gaudio  dicat.  Yidcns  enim 
csse  spem  in  his,  pro  quibus  angustias  patitur,  gau- 
det  cum  tribulatur,  certus  se  merccdem  a  Deo  rece- 
pturum  acquisita^  salutis  corum. 

<  Nam  et  cum  venissemus  in  Macedoniam,  nul- 
t  lam  rcquicm  habuit  caro  nostra,  sed  omnem  tri- 
c  bulalioncm  passi  sumus.  Foris  pugnac,  intus  ti- 
f  mOrcs.  t 

Memorat  quae  paliebatur  causa  credentium,  ut  eos 
provocet  ad  charitatem  et  compassionem,  dixi ;  quia 


trah unt.  iVon  a(^co;{(/<;mnafton£mvesrram(/tco,  idcsl  ^  supcrabundo  gaudio  in  tribulatione  nostra.   Nani 


nonvos  abjicio,  sed  ut  corrigaminimoneo.  Qui  enim 
aliquem  condemnat,  non  illi  dimittit.  Et  cst  sensus 
apertior  :  Non  me  excusando  vos  condemno,  quasi 
tales  sitis.  Non  proplcrea  hnec  commemoro,  ut  cal- 
lide  dicam  vos  fecisse,  quod  me  fccisse  nego.  Non 
enim  possum  ita  de  vobis  sentirc,  quos  tantum  di«. 
ligo,  sicut  dixi  superius,  eo  quod  dilcctio  vcstra  lan- 
lim  me  faciat  habere  flduciam.  Pra^dixi  enim  quod 
in  cordibus  nostris  cstis  cpistola.  Prcediximus  quod 
in  cordibus  uostris  estis^  U\  csl  cura  et  soUiciludo 
vostrae  salutis  manet  in  cordibos  nostris  ad  commo- 
riendum  et  ad  convivendumt  id  est  ad  hoc  ut  vos 
nobiscum  pro  Christo,  si  necesse  fuerit,  moria- 


tribulationem  passi  sumus  non  solum  in  Asia,  scd 
et  cum  venissemus  ad  Macedones,  ut  eis  vitaj  viam 
monstraremus,  nullam  requiem  habuit  caro  nostra^ 
sed  incessanter  vexata  est  assiduis  tribulationibus. 
Caro  non  habuit  requiem,  Ac  si  apcrte  dicalur  : 
Quia  spiritus  requiem  habuit,  dum  per  profcclum 
animse  persecutionum  supplicia  caro  toleravit. 
Spinius  enim  requicvit  in  spe  fuiurae  reiribu- 
tionis,  dum  caro  laboraret  in  dolore  prsesentis  af- 
flictionis.  Non  permissi  sumus  respirare,  sed  omuem 
tribulationem  pertulimus,  quia  et  in  corporc  nagcl- 
lati  sumus,  et  animo  timebamuspro  his,  quos  ad 
lidem  converteramus.  Foris  enim,  id  est  in  corpore 


wini,  et  nobiscum  in  regnoChristi  perpetualiter  vi-  p  nostro  erant  pttgfWiP  suppliciorum,  intus,   id  est  in 

«.nftln     C„    w^w.^A<^»'.^    «..1*    tl?^»  A^<.«^»^A»,A   ^^<v   m.^i ^  /•np/lo  nrkcfrrk   ffltn/ir^e     riA  1ii  niii  mmai*  Mxwtnn*  MA....yv 


Tatis.  £x  praedidis  vult  illos  cognoscere  quo  animo 
nnnc  loquatur  ad  eos.  Quos  enim  participes  vult 
babere  et  ad  prxsentes  passiones  pro  Christo  et  ad 
fuluram  vitam,  non  utique  illos  abjicit,  sed  ul  par- 
ticlpalione  dignos  faciat  exhortatur.  Yel  in  cordibus 
nostris  eslis  ad  commoriendum  et  ad  convivendum, 
id  est  ad  hoc,  ut  nos  vobiscum  moriamur  et  viva- 
mus;  hocest,  si  vos  sustinetis  mortem  pcccati  in 
anima,  nos  a^stimcmus  illam  mortem  esse  noslram ; 
el  si  vos  in  observatione  justilia;  vivitis,  nos  crcda- 
mus  tunc  nosips.os  vivcrc.  Perfecta  enim  charitas 
profectum  vel  detrimentum  aliorum  credit  esse 
suum. 

c  Mulla  mihi  flducia  est  apud  vos,  multa  mihi 
c  gloriatio  pro  vobis.  Rcpletus  consolatione,  supcr- 
c  abundo  gaudio  in  onuii  tribulatione  nostra.  » 

Ideo  estis  in  cordibus  noslris,  quoniam  multa  fidu- 
cia  est  mihi  apud  oos,  id  est  multum  confldo  de  ve- 
8lra  correctione  et  salute,  dum  considero  ea  quae 
apid  vos  sunt,  et  mti//a  gloriatio  est  mtVii  pro  vobiSf 
id  est  multum  glorior  apud  alios  pro  vestra  reli- 
gione.  Videte  ne  frustra  confldam  de  vobis,  vidctc 
ne  in  vacuum  glorier  pro  vobis.  Repletus  etiam  sum 
consolatione  cum  audissem  vestram  correctionem,  et 
superabundo  gaudio  in  omni  tribulatione  nostrOt  id 
est  gaudium  quod  de  veslra  erocndalione  habeo,  su- 
perat  omnem  niGerorem  tribulationum  nostrarum, 
quas  in  animo  parlim  sustinemos  pro  peccatis  ve- 
slris.  MuUa,  inquit,  fiducia  mihi  est  avud  vos.  Fidu- 

p^TBOL.  CLXxxr 


corde  nostro  timoreSf  ne  hi  qui  nuper  erant  conver- 
si,deflcerent. 

Nunc  intelligeremus  Apostolum  memorare  sc- 
ditionem  et  plagas  el  carcerem,  qua»  lcgitur  in 
Philippis  cum  Syla  pertutisse,  el  iterum  sedilio- 
nes  ac  persccutiones  in  Thessalonica  et  fierrcca 
{Act,  XVI,  xvii),  nisi  sciremus  Apostolum  nequa- 
quam  adhuc  venisse  Corinlhum ,  quando  illa  per- 
tulit.  Ihec  autem  quae  nunc  memoraf,  post  conver- 
sionem  Corinthiorum  passus  est,  quando  vice  se« 
cunda  perrexit  in  Macedoniam  ,  nec  referuntur  in 
Actibus  apostolorum.  Foris  erant  pugnae  corpori 
dum  caedercntur,  et  intus  animo  timorcs.  Iliic  cnim 
est  timor,  ubi  et  intellectus  esl.  Sed  timor  iste  erat, 
D  sicut  dictum  est,  propter  eos  qui  crediderant,  ne 
passione  ejus  scandalizarentur.  Nam  sibi  quidjam 
timeretqui  patiebatur?  Vel  foris  erant  illispugnae, 
quia  impugnabantur  ab  infldelibus  qui  snnt  extra 
ecclesiam ;  intus,  id  est  in  ecclesia  timores  »  quia 
timebant  ne  diabolus  ibt  aliquid  operarelur.  Foris 
pugnse  ab  apertis  inimicis,  intus  timores  a  falsis 
fralribus.  Sic  et  Ecclesia  semper  habet  inimicos,  et 
quos  feral  foris,  et  quos  gemat  inlus.  Foris  facilius 
evitabiles,  intus  diflicilius  tolerabiles.  Sunt  enim 
falsi  fratres,  sunt  mali  fllii,  et  tamen  fllii,  qui  nou 
contra  nos  blasphemant  Christum  sed  noblscuii^ 
adorant  Christum,  et  in  nobis  persequuntur  Chri 
stum,  sicul  Absalon  patrem  suum  (//  Reg.  ly),  De 
his  est  timcr  in  Ecclesia,  ne  caeteros  ad  imitalimiein 


40C7 


^IEUYIbl  BLRGiDOLi:NS:S  MONACin 


l.« 


liabitarc  cum  laiibus. 

f  Sed  qui  consoiatur  hunriles,  consolaius  est  nos 
€  Deus  in  advcntu  Titi.  Non  solum  aulem  in  adventu 
c  cjus,  scd  ctlam  in  consolationc  qua  consolatus  est 
c  in  vobis,  rofercns  nobis  vostrum  dcsidcrium,  ve- 
c  struro  flctum,  veslrani  acniulationcm  pro  me ,  ita 
c  ut  magis  gauderem.  i 

Nos  gravem  (ribulaliuncm  passi  sumus.  Sed  Deui 
qui  consvlatur  iMmilcs^  id  est  bumiliatos  passioni- 
bus  pro  suo  nomine,  consolalm  est  nos  in  udventu 
Ttti  n;verlcnlis  a  vobis,  ut  nobis  essct  solatio.  Nam 
«|iiiii  Dcua  siiorum  non  cst  immcmor,  sed  semper 
(!at  eis  in  adversilate  solalium,  acceleravit  adven- 
tiim  Tili ,  ut  rcnigorio  nobis  essct  positis  in  fcrvorc 


tribulationis.  Magna  cnim  cousolatio  est  patientis,  "  prcbensus  pudorem  patitur,  corrigere  se 


iui  pertral^nt.  Yalde  cnim  periculosum  est  infirmis,  A  epibtola,  non  me  pocitUet  aspere  scripsissej  qoia  hti 

causa  poscebat,  et  bonus  eiTectus  est  secutus.  Noa 
nie  modo  pocnitet,  quod  vos  durius  increpans  co» 
trislavi,  quia  vester  profectus  facit   me  non  poe» 
tore.  Ktsi  me  pocniloret  propter  charitatem  quiaTii 
contristavi,   nunc  gaudeo^  quia  profuit  quod  th 
contrislavi.   Gaudeo  videns  quod   epiuola  iUa  laa 
aspcra  vos  contrislavit,  etsi  ad  horam ,  id  est  quuh 
vis  parvo  tcmporc.  Perpcndo  enim  utilitatenif  qn 
procossit  ex  illa  tam  brevi  tristitia.  Gaudeonia, 
non  ideo  quia  contristati  estis ,  sed  ideo  quia  adf^ 
nitentiam  estis  contristati^  id  cst  non  mihi  gamliBii 
facit  vestra  tristitia,   sed  vestra    poenileiilia,  f« 
non  potuit  cssc  sine  tristitia.  Gandeo  quia  cuD|Hh 
dorc  estis  constristati ,  non  cuni  ira.  Qui  enim  iv- 

promilliL 
Qui  autem  irascilur,  pojorcm  sc  fiiturum  osteidiL 
De  bac  tristitia  gaudco,  quia  conlrisiati  estis  seeu- 
dum  Deuniy  id  est  sooundum  Toluiitatcm  et  iaspin- 
tioiiem  Dei,  ut  in  nullo,  id  est  nec  in  contriRlalioie 
vestra  patiamini  detrinientum  ex  iio6fs  sed  ad  pnfe- 
ctum  omnia  provcniant.  Dctrimcntum  enim  aodiur 
ox  prxdicatione  doctoris  patitur,  quando  pneceflii 
ojus  inobcdiens  exislit,  el  priori  peccato  peocain 
inobedienlisG  adjungit.  Qiiia  secuiiduin  Deuc» 
tristati  estis,  idcirco  dotrimentum  non  pallaMii 
scd  commodum  assoquomini.  Nam  iri$tiiia  quM  al 
secundum  Deum ,  id  cst  qua  quis  dolct  se  fcdiK 
quod  Dous  odit,  opcratur  pcenitentiam  ducenlem  ii 
salutem  non  transitoriam,  sed  stabileni  et  aeloim 
Qui  enim  indo  iristis  cst,  quia  hoc  ei  in  seipst  C- 
splicct  quod  Deo  displicet,  claborat  illud  pceniladi 
dplere  et  Dco  saiisfaccre,  ut  possit  ad  saluieiB  qoM 
peocando  amiscrat ,  pcrvcnire.  Agit  eniin  pcnitei- 
liam,  et  sperat  Dei  misericordiam.  SihI  e  coulnrii 
tristitia  soicuH,  id  est  qua  peccator  qui  se  DMTdl 
corrigere,  trisiis  est  et  doict,  atque  erubeMlse 
detectum  cssc  in  lioc  s;eculo ,  ubi  uil  Terecudis 
dc  suis  nequitiis  vult  babcrc  ,  opcraliir  settm» 
mortcm.  Ei  idco  cavete  tristitiam  iilain.  Trisutii 
enim  s;cculi  est  aut  dc  vcrecundia  rcprehensac  cni- 
p;c  aut  (lo  amissis  rebus  prxse:itibus,  ^ut  de  aliatf 
non  invasis,  aut  de  aliona  fclicitate,  vel  de  aliqtf 
bujusmodi  morqueri.  Dum  crgo  tali  quis  irisdiii 


si  secum  babcat  oondolenlem.  Ct  inagna  nobis 
consolaiio  fuit  duin  nostr;e  piuulicationis  adessc  vi- 
doremus  adjulorcm.  Scd  non  solnm  in  adventu  eju* 
consolatus  est  nos  Dcus,  sed  eliam  in  consotatione 
qua  ipse  Titus,  qui  dolorem  babebat  dc  inobcdientia 
vestra,  consolatus  est  in  vohis^  id  est  consolationem 
aocepit  dc  poinitenlia  vosira.  Nam  quia  vidi  Titum 
consolalum  in  vobis,  ot  ego  consolatus  suin  in  ve- 
«tra  eniendatione.  Ipsc  cnim  consolatus  cst  in  vostra 
voluntalc  ad  conversionem  prompta  referens  nobis 
testrum  desiderium  dc  emendalionc,  tes(rtim  fletum 
dc  commissis,  vesiram  wmulationemy  id  est  indigna- 
tionem  contra  pseudoapostolos  pro  me^  id  est  pro 
inea  defeusione,  ita  ut  magis  gauderem  de  vestra  cor- 
reotione,  qtiam  dolebam  dc  nostra  tribulationc. 
NuntiavitTiiusillos  babcredcsidcrium  emendandisc, 
et  fle:c  pro  bis  quae  malc  egcrant,  el  xmulationcm 
babcrc  pro  Apostolo.  Addiscentcs  enim  qux  pro- 
missa  sunt  bene  vivnnlibus,  incitati  sunt  desiderio 
bcne  agendi ,  ut  sclerna  pnomia  merercntur  adipisci. 
Et  corrcpti  non  nitebantur  exousarc,  sed  flebanl 
dolentes  quia  peccaverunt.  Intelligontes  charilaloni 
apostoli  crgasc,  cu^porunt  illuin  coiitra  advorsa- 
rios  dofendere.  Unde  ipso  magis  gavisus  esl,  qiiia 
non  soluin  se  corrcxorant ,  sed  ctiain  amplius  pi  o- 
fccerant.  l^rofcotus  eniin  illorum  augiuentavil  ejiis 
gaudium.  Vel  dosidorium  babebant  vidondi  Apo- 
sloUim    et  flebant    pr»  desiderio   ejus,    et    aiter 


iomulabatur  alterus  desidcrium  pro  Aposlolo  vi- d  lenetur,  cor  ejus  a  principe  morlis  diabolopoBsid^ 

Iwr,  et  mortein  in  eo  tristitia  haec  opcratur.  Tristit^ 
verc  sccundum  Dcuin  est,  aut  sua,  aut  aliena  pcc 
cata  lugere.  Ei  ideo  poenitentiam  operatur,  qus^* 
cil  ad  salutcm. 

€  Eccc  cnim  hoc  ipsum  secundum  Deom  ( 
c  stari  vos,  quantum  in  vobis  operatur 
c  nem,  sed  defensionem,  sed  indignailoDem.Mdli- 
•  moreni,  sed  dosidcrium,  seO  asniulationeM,  vi 
c  vindiolam.  i 

Vere  tristilia  qua;  secundum  l)cum  cor  Ait 
oporatur  poenitentiam  in  salutcm.  Nam  opertV 
ea  qua»  conducunt.  Ecceenim  in  vobisipsis  tecsp- 
paret,in  vobisipsishoc  experti  esiis.  Qoia  liocipiam 
coiihistari  vos  secundum   Deiim«  id  ett' lioc  i|KiD 


dcndo. 

I  Quoniam,  etsi  oonlristavi  vos  in  opistola,  non 
i  me  pamilet.  Etsi  pceniterot ,  videns  quod  epistola 
c  illa  (etsi  ad  horani)  vos  contristavit,nuuc  gaudeo, 

<  non  quiu  contristati  oslis,  sed  quia  contrisiati 
c  cstis  ad  poinitcntiam.  Contristati  enim  estis  se- 
c  cunduro  Deum.  ut  in  nullo  dctrimentum  palia- 
c  iniui  cx  nobis  (/  Petr,  n).  Qu£  enim  secundum 

<  Deum  iri^titia  est,  poenitentiam  in  salutem  slabir 
•  c  loiu  opcralur.  S;cculi  autein  tristitia  inortem  0|>«- 

«  ratur.  » 

Vere  maguum  percepi  gaudiuin,  rcfcrente  Tito 
qua:  in  vobis  gesta  sunt.  Quia  'etsi  contristavi  vos, 
jj  esl  si  errores  vestros  severius  corripui  in  prima 


COMMENT.  IN  EFlSiOLAS  PAULl.  —  LN  EPIST.  II  AD  COU. 


4070 


conlristali  cslis  secundum  Deum,  licel  par- A  illos  principaliler  scripsi,  sed  ma^^is  piopler  cccle- 


videatur  cssc,  quantam,  id  est  quam  magnam, 
\tur  in  vobis  soUiciludinem  emeudandi  quod  de- 
ttis ,  vel  ne  amplius  delinqualis.  Nec  soluni 
itudinem  ne  dcnuo  peccetis  sed  et  defensionem 
rsus  impugnationes  duemonum  ,  quia  non  jam 
8  vos  ab  eis  vinci,  sed  strenue  vosipsos  defen- 
Et  non  solum  defensionem  advcrsum  inimicos 
ndignationem  contra  vosipsos  pro  malis  qux 
is.  Nec  tantum  indignalionem  ,  sed  et  timorem 
imnemini  pro  pcccatis  quie  commisistis,  vel  ne 
«ps  in  culpascadatis,  quoniam  c  l)eatus  homo 
lemper  est  pavidus  {Prov»  xwiii).  i  Neque  so- 
iniorem  ,  sed  et  desiderium^  quo  desideratis  in 
wprovehi.  Et  non    solum  desiderium ,  se(/ e/ 


siam.  Et  hoc  est  :  igitur  etsi  scripsi  vobis  de  illis, 
non  scripsi  propter  eum  qui  fecit  injuriam  patri, 
tollens  uxorem  ejus,  nec  propter  eum  qui  passus  est, 
id  est  proptcr  patrcm  cui  uxor  ablata  est,  nam  et 
ipse  graviter  peccavit,  negligens  uxoris  sux  salutem, 
vel  filii,  et  scienler  ferens  et  silenter  tanlum  flagi- 
tium,  sed  potius  scripsi  pro  omnibus  vobis  ad  ma- 
nifestandam  soUicitudinem  nostram  quam  habemus 
pro  vobis,  id  est  ut  manifestaremus  vobis  quain  so!- 
liciti  et  studiosi  simus  de  vestra  salute  coram  Deo 
qui  videt  occulla  intentionis  vcstr?^.  Hanc  vobis 
manifestare  voluimus,  ut  et  vos  eam  sciretis,  quam 
in  diviiiis  obtutibus  hanemus.  Nam  injustos  emen- 
dando,  et  pollutos   sanctificando ,  ct  ecclesiae  re- 


^ationem ,  id  est  zelum  atque  fervorem  imitandi  ^  conciliaiido  totius    populi    solliciludinero  me  ha 

d  alios  boiios.  Neque  tantummodo  aemulatio- 

bene  agendi  ad  exemplum  sanctorum,  sed  et 

ztam^  quia  punilis  in  vobis  ipsis  mala  quae  fe- 

.  Haec  omnia  opcratur  in  vobis  hoc ,  quod  se- 

Bm  Dcum  contristati  cstis ;  ct  ideo  patet  quod 

lia  qu»  secundum   Deum  ^est  operatur  poeni- 

un  in  salutem  ,  quia  generat  omnes  has  virtu- 

[lue  ducunt  ad  aelcrnam  salutem.  Vel  soUicitu- 

a,  id  est  mentis  vigilantiam  adversus  deceptiO' 

aendoapostolorum ;  et  defensiohem,  ut  me  seu 

paoa  defendatis  contra  illos;  et  indignationem, 

iavel  caetcris  male  agentibus  indignemini;  et 

"em  gehennalis  pcenae ,  atque  desiderium  coele- 


bere  demonstro.  Quia  in  uno  male  agente  muUi 
confunduntur,  ct  in  uno  contiimcliam  paticnte  muUi 
indignantur ,  et  quia  pro  salu  te  et  emendatione  omni  um 
vestnnn  scripsi  de  illis,  et  cvcnit  quod  intendebam, 
ideo  consolati  sumus  dum  vos  audiremus  esse  cor^ 
reclos.  Vel  exhibuistis  vos  esse  incontaminatos  a 
negotio  saeculari,  quo  prius  eratis  contaminati,  cum 
dicerem  vobis  :  i  Audet  aliquis  vestrum  habeiis  ne- 
gotium  adversus  altonim,  judicari  apud  iniquos,  et 
non  apud  sancios?  »  (/  Cor,  vi.)  Conlaminati  enim 
eratis  hoc  negotio  dum  dicerem  :  f  Omnino  deli- 
ctum  est  in  vobis,  quod  judicia  hal>etis  inter  vos 
(ibid.)  >  Et  quia  nunc  vos  exhibnistis  ab  eo  esse  in- 


loriae ;  vel  timorem ,  id  est  suspicionem  vestra^  q^  contaminatos,  igitur  etsi  scripsi  vobis,  non  scripsl 


itatis,  ne  pcr  eam  vobis  contingat  ut  cadatis  ; 
liderium  recte  scmpcr  vivendi;  et  aemulatio- 
nt  zelus  domus  Dci  vos  comedat  (Psal,  lxviii), 
deatis  intrinsecus  fervore  cocrigendi  ea  quse 
flunt  in  Ecclcsia  ,  id  est  in  plebe  Christiana  ; 
idictam,  ut  eodem  zelo  Dei  puniatis  peccantes 
.  ii),  sicut  Ecclesiae  disciplina  exigit.  Omnia 
Ixina  prodeunt  e\  tristitia  quae  est  secundum 
1,  idcirco  supra  dixi  quia  non  me  poenitet  quod 
ta  contristavi. 

A  omnibus  cxhibiiistis  vos  incontaminatos 
i  negotio.  Igitur,  etsi  scripsi  vobis ,  non  pro- 
*  eum  qui  fecit  injuriam,  nec  propter  eum  qui 
sus  est,  sed  ad  manifcstandam  soUicitudinem 


principaUter  propter  eum  qui  fecit  injuriam  vel  qiii 
passus  est,  id  est  propter  quemlibet  eorum  qui  in- 
jurias  et  fraudes  fratribus  faciebant,  vel  patiebantur 
a  fratribus,  sed  magis  pro  omnibus  vobis,  ut  omnes 
lalia  faoere  caveretis.  Et  scripsi  ad  hoc,  ut  mani- 
festarem  vobis  me  pro  vobis  coram  Deo  soHicitum 
esse.  Et  quia  nunc  eslis  a  tali  negotio  incontaminati, 
ideo  consolationem  habemus  in  vobis 

c  In  consolatione  aulem  nostra  abundantius  ma- 
c  gis  gavisi  sumus,  super  gaudio  Tili,  quia  refe- 
c  cUis  est  spiritus  ejus  ab  omnibus  vobis.  Et  si 
c  quid  apud  illum  de  vobis  gloriatus  sum,  non  sum 
c  confosus.  Sed  sicut  omnia  vobis  in  verilate  locuti 
c  sunius,  ita  et  gloriatio  nostra  quae  fuit  ad  Titum, 


tramquam  habemusprovobiscoram  Deo.Ideo  j)  c  veritas  facta  est.  Et  viscera  ejus  abundantius  in 


ique  consolati  sumus.  i 
universaliter  dicam,  quid  vobis  tristitia  quae 
idum  Deum  est,  contulerit  in  omnibus  exhibui- 
9$  esu  incontaminatos  negotio,  id  est  ut  silis 
taminati  Cliristiano  negotio  agendo ,  ut  libere 
118  aliorum  peccata  punire,  conraminatus  enim 
ritatem  non  hahet  in  alios  vindicare.  Vel  ex- 
slSs  vos  esse  incontaminatos,  id  est  probastis 
sse  immuiies  a  ncgotio,  id  est  a  peccato  iUius 
tatris  uxorcm  habuil.  Quia  secundum  discipli- 
vindicastis  in  eum ,  ostendistis  vos  non  jam 
contaminatos  negotio  iniquilatis  illius ,  cui 
consentiendo  inquinati  eratis.  Et  quia  incon- 
lati  estis ,    igitur   apparet  quia  non  propter 


c  vobis  sunt,  reminiscentis  omnium  vestrum  obe- 

<  dientiam,  quomodo  cum  timore  et  tremore  exce- 

<  pistis  illum.  Gaudeo  quod  in  omnibus  confido  in 
c  vobis.  > 

Nos  in  hoc  quidcm  consolati  sumus,  quod  incon- 
taminatos  vos  exhibuistis  negotio,  sed  amplius  de 
gaudio  Titi  quod  habet  in  vobis.  Cum  audisset  Apo- 
stolus  eos  per  primam  epistolam  increpatos  velle 
se  corrigere,  consolationem  accepit.  A  Tito  eliam 
discens  quia  dolorem  paterentur  erroris  sui,  auctus 
esl  in  consolalione  et  repletus  gaudio,  quia  voluntas 
eorum  in  opere  coeperat  probari,  Tito  id  cum  laetitia 
referente.  Et  hoe  est  quo^  dicit :  Nos  consolaii  su- 
mus  de  vestra  melioratione.  Sed  in  ccnsclaHons 


^mi 


4IEUYE1  BLIVGiDOLIlNS:S  MONACin 


4i4» 


iui  pcrtrahant.  Valde  eiiiro  pcriculosum  est  iofii-mis,  A  ephtola^  non  m$  pauUet  a&pcre  scripsissej  quia  bot  ^ 


iiabltare  cum  talibus. 

f  Sed  qui  consoiatur  bumilcs,  consolatus  est  nos 

•  €  Deus  in  adventu  Titi.  Non  solum  autcm  m  adventu 

c  ejus,  sed  etiam  in  consolationc  qua  consolatus  est 

<  in  vobis,  rcferens  nobis  vcstrum  dcsidcrium,  ve- 

<  strum  fletum,  vestram  a^mulationem  pro  me ,  ita 

<  ut  magis  gaudercm.  i 

Nos  gravem  (ribulatioucm  passi  sumus.  Sed  Deus 
iqui  consotatur  tmmiles^  id  est  bumilialos  passioni- 
bus  pro  suo  nominc,  consolatus  est  nos  in  adventu 
Titi  rcverlentis  a  vobls,  ut  nobis  esset  solatio.  Nam 
qiiia  Deus  siiorum  uon  ost  immcmor,  sed  scmper 
dal  cis  in  advcrsilale  solalium,  acccicravit  adven- 
tum  Tili,  ut  rcrrigcrio  iiobis  cssct  posilis  iii  fcrvorc 


causa  posccbat ,  et  bonus  eiTectus  est  secuUis.  Noi 
me  modo  pocnitet,  quod  vos  durius  increpaDS  coft> 
tristavi,  quia  vester  profectus  facit  me  non  pceDi» 
tere.  Etsi  me  pocnileret  propter  cbaritatem  qaiaTos 
contristavi,  nunc  gaudeo^  quia  profuil  quod  toi 
contrislavi.  Gaudeo  videns  quod  epistola  iUa  laa 
aspcra  vos  contristavit,  etsi  ad  horam ,  id  est  qnaaH 
vis  parvo  tcmporc.  Pcrpcndo  enim  utilitaleniy  fpm 
processit  ex  illa  lam  brevi  trislitia.  Gaudeoenin, 
non  ideo  quia  contristati  estis ,  sed  ideo  quia  ad  pm- 
nitentwm  estis  contristati,  id  cst  non  mihi  gaudium 
facit  vestra  tristitia,  sed  vestra  poeoilenlia,  qwe 
non  poluit  essc  sine  tristitia.  Gaudco  quia  cum  pi» 
dorc  estis  conslristati ,  non  cum  ira.  Qui  enim  re- 


tribulationis.  Magna  enini  consolatio  est  jiatienlis,  '^  prelicnsus  pudorcm  patitur,  corrigere  sc  promiuit. 

Qui  autem  irascitur,  pcjorcm  sc  futurum  ostcndil» 
Dc  hactristitia  gaudco,  quia  contristati  esiis  secn- 
dum  Deunif  id  cst  secundum  voluntatem  et  inspirt- 
lioiicm  Bci,  ut  in  nullo^  id  est  nec  in  contriiuatioae 
vcstra  patiamini  detrimentum  ex  nobis  sed  ad  prole- 
ctum  omnia  provcniant.  Delrimentum  enim  aoditor 
cx  ])nedicatioiie  doctoris  patitur,  quando  praecppiis 
rjus  inobcdiens  cxistit,  el  priori  peccato  peccatui 
inobcdicntia)  adjungil.  Quia  secundum  Deum  coih 
trislati  estis ,  idcirco  detrimentum  non  patiemiiii, 
sed  coininoduin  assequemini.  Nam  iristiiiaqum  est 
secundum  Deum,  id  cst  qua  quis  dolet  se  fecisso 
quod  Deus  oilit,  operatur  pocnitentiam  docentem  ta 
salutem  non  Iransitoriam,  sed  stabilcm  et  aetemaa. 
Qui  enim  indc  irislis  cst,  quia  boc  ei  in  seipso  di- 
splicet  quod  Deo  displicet,  eIal)orat  iflud  poenilendo 
delere  et  Dco  satisfaccrc,  ut  possit  ad  salutem  qoan 
peccando  amiscrat ,  pervenire.  Agit  cnim  poeniteB- 
tinm,  et  spcrat  Dei  misericordiam.  Se<l  e  coutrario 
tristitia  swcuti/id  cst  qua  peccator  qui  se  non  vult 
corrigere,  tristis  est  et  dolet,  atque  erubescitsc 
dctcctum  esse  in  lioc  s;ecuIo ,  ubi  nil  verecundiat 
dc  suis  nequitiis  vult  iiaberc ,  operaiur  aeiemam 
morlcm.  Et  ideo  cavete  tristitiam  illam.  Trislitia 
enim  swculi  est  aut  de  verecundia  rcprcbensae  cul- 
px  aut  dc  amissis  rebus  praese:itibuSy  9ut  de  alieDis 
non  invasis,  autdealiena  fclicitate,  vei  de  aliqiia 
bujiismodl  retorqueri.   Duin  crgo  tali  qois  tristitia 


si  sccuin  babcat  condolcntein.  £i  magna  nobis 
consolaiio  fuit  dum  nostrae  pra^dicationis  adcssc  vi- 
dcremus  adjutorem.  Scd  non  solum  in  adventu  ejus 
consolatus  cst  nos  Dcus,  scd  etiam  in  consoiatione 
qua  ipse  Titus,  qui  dolorem  hal)ebat  de  inobcdicntia 
vcstra,  cousolatus  est  in  vobis ,  id  cst  consolationem 
accepit  de  poenitcniia  vestra.  Nam  quia  vidi  Tilum 
consolalum  in  vobis,  et  ego  consolatus  suin  in  ve- 
stra  emendationc.  Ipsc  enim  consolatus  est  iii  vcstra 
voluntate  ad  conversioncm  pronipta  refcrens  nobis 
testrum  desiderium  dc  cmciidalionc,  vestrum  flelum 
dc  commissis,  vestram  wmulationem,  id  est  indigna- 
tionem  contra  pscudoapostolos  pro  me^  id  esl  pro 
inca  defensione,  ita  ut  magis  gauderem  de  vestra  cor- 
rcctionc,  quam  doiebam  de  nostra  tribuiatione. 
NuntiavitTitusillos  babcredcsiderium  emendandise, 
ct  fleie  pro  bis  quae  male  egerant,  et  xmuhitionem 
baberc  pro  Apostolo.  Addiscentes  enim  quae  pro- 
missa  sunt  bcne  vivontibus,  incilati  sunt  desiderio 
bcne  agendi ,  ut  aclerna  praMuia  mercrcntur  adipisci. 
£t  correpti  non  nitcbantur  cxcusarc,  scd  flcbanl 
dolentes  quia  pcccavcraiit.  Iiitclligeiites  cbaritatem 
apostoli  ergase;  ca*pcruiit  illum  coiitra  advcrsa- 
rios  defendere.  Unde  ipse  magis  gavisus  csl,  qiiia 
non  solum  se  correxeraiit ,  sed  cliain  auiplius  pi  o- 
fcccrant.  Profectus  enim  illoruin  augiiientavit  ejus 
gaudium.  Vei  desiderium  babcbant  videndi  Apo- 
sloluin    et  flcbant    pra;  desiderio   ejus,    et    altcr 


aimulabatur  altcrus  desidcrium  pro  Aposlolo  vi- j)  lenelur,  cor  ejus  a  principe  mortis  diaboloposside- 

lur,  et  mortem  in  eo  trisiitia  baec  operatur.  Tristitia 
vere  secundum  Deuin  est,  aut  sua,  aut  aliena  pec 
cala  lugere.  Et  ideo  poenitcntiam  operalur,  qaxdu- 
cit  ad  salutcm. 

f  Ecce  enim  hoc  ipsum  secundum  Deum  cootri 
c  stari  vos,  quantum  in  vobis  operalur  sollicitsdi- 
c  nem,  scd  defensionem,  sed  indignationem,  aad  li- 
c  morem,  scd  desideriuni,  sed  wmulationeoi,  ird 
c  vindictam.  i 

Vcre  tristitia  qua;  secunduin  Dcum  cor  afldt, 
operatiir  poenitenliam  in  salutem.  Nain  operaiar 
ca  quae  conducunl.  Ecce  enim  in  vobisipsis  hoc  ip- 
parel.in  vobisipsishoc  experti  estis.  Quia  hoc ipaain 
coiiiristari  vos  secundum  Deum«  id  est  lioc  Imusi 


dcndo. 

t  Quoniam,  etsi  conlristavi  ves  in  cpistola,  non 
me  poenitct.  Etsi  poeuitcrct ,  videns  quod  epislola 
illa  (ctsi  ad  horani)  vos  contrislavit,  nuuc  gaudeo, 
non  quia  contristati  eslis,  sed  quia  conlrisiati 
estis  ad  poenitentiam.  Contristati  enim  estis  se- 
cundum  Deum,  ut  in  nullo  detrimcntum  patia- 
iniui  cx  nobis  (/  Petr.  ii).  Quae  cnim  secundum 
Deiim  tris^titia  est,  poenitentiam  in  salutem  slabk 
lem  opcralur.  S;cculi  autem  tiistilia  mortcm  ope- 

<  ratur.  » 
Vere  maguum  percepi  gaudium,  rererente  Tito 

i\\kx  in  vobis  gesta  sunt.  Quia  'etsi  contristavi  vos, 

id  est  si  errores  vestros  severius  corripui  in  prima 


IQG^ 


COMmm.  LN  EFiSlOLAS  PALU.  —  IN  EPIST.  11  AD  COU. 


4070 


quod  conlristati  eslis  secundum  Deum,  licet  par- A  illos  principalUer  scripsi,  sed  magis  piopier  eccle- 


\nm  videalur  csse,  quantam,  id  cst  quam  magnam, 
cperalur  in  vobis  soUicitudinem  emendandi  quod  de- 
liquislis ,  vel  ne  amplius  delinquatis.  Nec  soluni 
sollicitudinem  ne  denuo  peccetis  sed  et  defensionem 
adversus  impugnationes  dxmonum  ,  quia  non  jam 
sinitis  vos  ab  eis  vinci,  sed  strenue  vosipsos  defen- 
ditis.  £t  non  solum  d^fensionem  adversum  inimicos 
sed  indignationem  contra  vosipsos  pro  malis  quae 
fecistis.  Nec  tantum  indignationem  ,  sed  et  timorem 
ne  damnemini  pro  peccalis  quse  commisistis,  vel  ne 
deinceps  in  culpas  cadatis ,  quoniam  c  beatus  homo 
qui  semper  est  pavidus  (Prov,  xwiii).  >  Neque  so- 
lum  timorem  ,  sed  el  desiderium^  quo  desideratis  in 
melius  proYchi.  Et  non    solum  desiderium,  ied  et 


siam.  Et  hoc  est  :  igitur  etsi  scripsi  vobis  de  illis, 
non  scripsi  propter  eum  qui  fecit  injuriam  patri, 
tollens  uxorem  cjus,  nec  propter  eum  qui  passus  est, 
id  est  proptcr  patrcm  cui  uxor  abiata  cst,  nam  et 
ipse  graviter  peccavit,  negligens  uxoris  sux  salutem, 
vel  fiUi,  et  scienler  ferens  et  silenter  tanlum  flagi- 
tium,  sed  potius  scripsi  pro  omnibus  vobis  ad  ma- 
nifestandam  sollicitudinem  nostram  quam  habemus 
pro  vobis,  id  est  ut  manifestaremus  vobis  quam  so!- 
liciti  et  studiosi  simus  de  vestra  salute  coram  Deo 
qui  videt  occulia  intenlionis  vestr?^.  Hanc  vobis 
manifestare  voluimus,  ut  et  vos  eam  sciretis,  quam 
in  divinis  obtutibus  hanemus.  Nam  injustos  emen- 
dando,  et  pollutos   sanctificando ,  et  ecclesiae  re- 


irmti/a(ton^m,  id  est  zelumatquefervorem  imitandi  ^  conciliando  totius    populi    sollicitudinem  me  ha 


me  vel  alios  bonos.  Neque  tantummodo  aemulatio- 
nem  bene  agendi  ad  exemplum  sanctonim,  sed  et 
vindictam^  quia  punitis  in  vobis  ipsis  mala  quae  fe- 
cisiis.  Haec  omnia  operatur  in  vobis  hoc ,  quod  se- 
cundum  Deum  conlristati  estis ;  et  ideo  patet  quod 
Iristitia  qu»  secundum  Deum  ^est  operatur  poeni- 
tentiam  in  salutem  ,  quia  generat  omnes  has  virtu- 
les,  quae  ducunt  ad  aeternam  salutem.  Yel  sollicilu- 
dinem,  id  est  mentis  vigilantiam  adversus  deceptio- 
nes  pseudoaposlolorum ;  et  defensiohem,  ut  me  seu 
vos  ipsos  defendatis  contra  ilios;  et  indignationem, 
iit  illisvel  csetcris  niale  ageutibus  indignemini;  et 
limoremgehennalispoeuae,  atque  desiderium  coele- 


bere  demonstro.  Quia  in  uno  male  agente  mulit 
confunduntur,  ct  in  uno  contumcliam  pntiente  mulli 
indignantur,etquiaprosaluteetemendationeomnium 
vestnnn  scripsi  de  illis,  et  evenit  quod  intendebam, 
ideo  consolati  sumus  dum  vos  audiremus  esse  cor^ 
reclos.  Vel  exhibuistis  vos  esse  inconlaminatos  a 
negotio  saeculari,  quo  prius  eratls  contaminati,  cum 
dicerem  vobis  :  <  Audet  aliquis  vestrum  habens  ne- 
gotium  advcrsus  altorum,  judicari  apud  iniquos,  et 
non  apud  sancios?  i  (/  Cor,  vi.)  Conlnminati  enim 
eratis  hoc  negotio  dum  dicerem :  <  Omnino  deli- 
ctum  est  in  vobis,  quod  judicia  habetis  inter  vos 
(ibid.) »  Et  quia  nunc  vos  exhibnistis  ab  eo  esse  in- 


stis  gloriae  ;  vel  timorem ,  id  est  suspicionero  vestrae  q  contaminatos,  igitur  etsi  scripsi  vobis,  non  scripsl 

fragilitatis,  ne  per  eam  vobis  contingat  ut  cadatis  ; 

et  desiderium  recte  scmper  vivendi ;  et  aemulatio- 

nem,  ut  zelus  domus  Dei  vos  comedat  (Psai,  lxviii), 

et  ardeatis  intrinsecus  fervore  cocrigendi  ea  quae 

male  fiunt  in  Ecclesia  ,  id  est  in  plebe  Ghristiana ; 

et  vindictam,  ut  eodem  zelo  Pei  puniatis  peccantes 

(Joan,  ii),  sicul  Ecclesiae  disciplina  exigit.  Omnia 

haec  bona  prodeunt  e\  tristitia  quae  est  secundum 

Deum,  idcirco  supra  dixi  quia  non  me  poenitet  quod 

vos  ita  contristavi. 

<  In   omnibus   cxbibuistis  vos    incontaminatos 


c  esse  negotio.  Igitur,  etsi  scripsi  vobis ,  non  pro- 
c  pter  eum  qui  fecit  injuriam,  nec  propter  eum  qui 
c  passus  est,  sed  ad  manifestandam  sollicitudinem 

<  nostram  quam  habeniusprovobiscoram  Deo.Ideo  j) 

<  quoque  consolati  sumus.  i 

Ut  universaliter  dicam,  quid  vobis  tristitia  quae 
secundum  Deum  est,  contulerit  in  omnibus  exhibui- 
sfis  vos  esse  incontaminatos  negotie,  id  est  ut  sitis 
incontaminati  Christiano  negotio  agendo ,  ut  libere 
possitis  aliorum  peccata  punire,  conraminatus  enim 
auctoritatem  non  habet  in  alios  vindicare.  Vel  ex- 
hibuislis  vos  esse  incontaroinatos,  id  est  probastis 
vos  esse  imrounes  a  negotio,  id  est  a  peccato  illius 
qui  patris  uxorem  habuit.  Quia  secundum  discipli- 
nain  vindicastis  in  eum ,  ostendistis  vos  non  jam 
esse  contaminatos  negotio  iniquilatis  iilius ,  cui 
anlea  consentiendo  inquinati  eratis.  Et  quia  incon- 
taiuinati  estis ,    igitur   apparet  quia  non  propter 


principaliter  propter  eum  qui  fecit  injuriam  vel  qui 
passus  est,  id  est  propter  quemlibet  eoruro  qui  in- 
jurias  et  fraudes  fratribus  faciebant,  vel  patiebantur 
a  fratribus,  sed  magis  pro  omnibus  vobis,  ut  omnes 
lalia  facere  cavcretis.  Et  scripsi  ad  hoc,  ut  mani- 
festarero  vobis  me  pro  vobis  coram  Deo  sollicitum 
essc.  Et  quia  nunc  estis  a  tali  negotio  incontaroiiiati, 
ideo  consolationero  haberous  in  vobis 
<  In  consolatione  autero  nostra  abundantius  roa- 

<  gis  gavisi  surous,  super  gaudio  Titi,  quia  refe- 

<  ctus  est  spiritus  ejus  ab  oronibus  vobis.  Et  si 

<  quid  apud  illuro  de  vobis  gloriatus  suro,  non  sum 

<  confosus.  Sed  sicut  oronia  vobis  in  veritate  locuti 

<  sunius,  ita  et  gloriatio  nostra  quae  fuit  ad  Titum, 

<  veritas  facla  est.  Et  viscera  ejus  abundantius  in 
c  vobis  sunt,  reroiniscentis  omnium  vestrum  obe- 
c  dientiam,  quoroodo  cum  timore  et  tremore  exce- 
c  pistis  illum.  Gaudeo  quod  in  omnibus  confido  in 

<  vobis.  I 

Nos  in  hoc  quidcm  consolali  sumus,  quod  incon- 
taroinatos  vos  exhibuistis  negotio,  sed  aroplius  de 
gaudio  Titi  quod  habet  in  vobis.  Gum  aiidisset  Apo- 
stolus  eos  per  priroaro  epistolam  increpatos  velle 
se  corrigere,  consolationero  accepit.  A  Tito  ellam 
discens  quia  dolorero  paterentur  erroris  sui,  auctus 
esi  in  consolatione  et  repletus  gaudio,  quia  voluntas 
eorum  in  operecoeperatprobari,  Tito  id  cum  laetitia 
referente.  Et  hoe  est  quo^  dicit :  Nos  consolati  su- 
mus  de  vestra  melioratione.  Sed  in  ccnsoiaHons 


{0'.t 


HFttVEI  fiURGIDOLENSlS  MONaCIiI 


I07J 


noaifa  anuvdauttus  wagh  ijravhi  sumus  snper,  id  A  <  siipra  virfulcm  voliiiilaru  rueruiit,  cuYb  mului  ei- 


C8l  ilc  gaudio  Ti/i.Dc  ulro<inc  eniin,  id  csl  de  corrc- 
rtionc  vcslra  cl  dc  gaudfo  Tili  abundantins  gavisi 
j^urius,  quam  trislarcinur  dc  Iribiilalione  noslra^ 
sed  inaj^is  dc  gaudio  Titi^  quia  spirilus  ejus  qui 
lua-rore  pro  vcslra  siibvcrsionc  defeccrat,  rcfectus 
est  ab  omnibus  vobis,  iion  qnia  jain  oinncs  silis  cor- 
rccli,  SihI  qiiia  jaui  quiddain  spcrat  dc  rcliquis.  Spi- 
ritus  cjus,  qui  rainc  lioiioruni  opcruni  vestroriim 
defccerac,  rcfeetus  esl  a  vol)is  iflo  cibo,  de  quo  Do- 
Riinus  ail:  iMcus  cibus  cst  ut  fnciaui  volunlalcin 
cjiis  qui  misit  mc  {Joan.  iv.) »  £i  si  gloriatus  snm 
apud  illum  de  vobis  quid,  id  cst  aliquid  boni  de 
vobis  asserens,  non  sum  confusus,  id  cst  non  erubui 
de   hac  glorialionc.  Anlequam  pei-gcrcl  tiius  a  l 


f  bortatione  obsecranles  nos  gfatiaui  ct  conmiuiii- 
c  eationem  ministerii,  quod  Gt  in  sanctos,  et  non 
c  sieut  speravimus,  sed  scmclipsos  dcderunt  pri 
I  mumDoinino,  deinde  nobis  |)ervoluntatein1)ei,ita 
c  iit  rogarenius  Tiluin  ut,  queinadniodum  co^it, 
c  ila  et  perficiat  iu  vobis  ctiani  graliam  istam.  > 

l^ostquam  corrccti  sunt,  liortatur  eos  ad  htus 
agcnduiii,  et  cxeniph)  ecclcsiarum  Haccdonue  ad 
miserlcordiam  illos  provocat,  ut  non  putetit  grave 
quoJ  Vidcrint  Philippcirses  vel  aiios  jani  rccisse.  Et 
quia  siipra  dixerat  :  i  cuin  venissemus  In  Macedo- 
niam,nullam  rcquiem  habuitcaro  nosti-a (supra  vii),i 
ne  quis  putarct  quod  nullum  ibi  froctuin  fccisset, 
se<I  solnmmodo  pociias  suslinuisser.,  quod  non  ninl- 


cos,  audivit  ab  Apostolo  quia  crant  Iiona;  voluiitnlis  '^  tum  ad  commeiidalionein  valcret,  osteiidil  niuUo» 

in  cmendandis  vitiis.  Ac  per  hoc  regresso  illoel  idcin 

referente,  noii  crubuit  ApcsMdus,  sed  alaccr  faaus 

est,  quia  nun  aliter  inveneia^  Titusquam  audicrnt 

ab  eo.  Non  sum,  inquit,  conlusus  pro  vobis,  sed  si- 

eut  omnia  qux  audistis  a  noDis,  locuti  sumus  vobis 

in  veritate  sine  aliqua  falsitatis  adinistione,  ita  et 

glorialio  nostra  quw  fuit  de  vobis  ad  Titum^  fucia 

est,  non  solum  vera,  sed,  ut  plus  dicam,  ipsa,  veri- 

tas^  id  cst  apparuit  ei  veritas,  dum  videret  ita  esse 

ut  dixeram.  Eflicientia  eniin  veslraj  correctionis  lam 

yera  facla  esl,  quam  cl  prtCdicatio  nostra.  Veritas 

cnini  arguentis  apparet,  si  hi  qui  arguuntur,  iiici- 

piunt  sc  emenda.  e,  quia  duin  corrccti  immutantur, 

iestimonium  perhibent  arguenli.  Yos,  inquam,  spi- 


ibi  fuissc  conversos,et  ad  ciilineii  perfe  lionis  subiui 
pcrductos.  Quasi  dicat :  Ilucusqiie  notani  feciinus 
vobis  consolationcin,  quam  de  vestra  correctioue 
liabuimus  in  tribulatione,  qiiani  apud  I^cedones 
perlolimus.  Sed  nunc  notificamus,  vobtM  graiimn 
Deif  id  est  graluitam  largitioncm  sputtualium  bo- 
noruin,^Ma;  dalaest  diviniliis  in  ecclesiis  "Macedomtt* 
Nos  eniin  nou  defecinius  in  Iribulationc,  sed  pcrsli- 
tiuius  f6rtiler,doneeibi  multieconstruereiilureod»- 
sise.  £l  daia  est  illis  (anla  gralia,  quod  in  mult^e]^ 
pcrimento  tribidationib^  id  cst  cum  inultas  etperi- 
rentur  tiibulalioues ,  abundantia  gaudii  ipsorum 
scmpcr  abundavii.  Quia  devoto  aniino  perceperuDt 
verbum  Dei,  idcirco  divinitus  eis  data  csl  gratia. 


ritum  ejus  refecistis,  et  mc  vera  dc  vobis  illi  dlxisse     ut  in  tribulatione  Pauli  et  Syhc  quain  supra 


probai^tis.  Et  ideo  viscera  ejus^  Id  est  afleciiones 
ililectionis  ejus  abundantius  sunt  in  vobis  quam  in 
aliis,  qaia  vidit  profectum  vestrum.  Sancli  enim 
animus  in  omni  bono  est.  Viscera  cordis  ejus  sunt 
in  vobis,  reminiscentis  omnium  vestrum  obedientiam, 
quomodo^  id  est  quam  accurate  excepistis  eum  cum 
omni  timore  cordis  et  tremore  corporis.  Scientes  Co- 
rinthii  ab  Apostolo  missum  esse  Tiliim,  et  se  in 
nsuUis  viliis  ab  Apostolo  fuisse  rcprchensos,  territi 
sunt  in  advcntu  (jus.  Et  quia  vitain  suam  coeperant 
emendare,  soilicili  erant  obedire  prxceptis  ejus,  ut 
rcgressus  Apostoli  animum  mitigaret  eis.  Quam- 
obrero  Titus  eos  laudavit^  quia  in  co  reveriti  sunt 


ravi,  non  scandalizarentur,  sed  de  spc  promissa 
gaudcrent,  et  se  passionibus  eorum  probalos  ofticn- 
derent.  Et  hoc  est  in  multo  expcrimeiito  nostrae  vel 
eliain  suae  tribulationis,  abundantja  gaudii  iDferai 
ipsorum  quod  de  spe  cadestium  pixmioruni  cooce- 
perant,  non  minorata  cst,  sed  abundavit.  Et  alliMt- 
ma  paupertas  eorum  abundavit  in  divitias.  Qusi 
dicat :  bi  iribulationibus  quas  paticndo  cxperti  d«Bl 
ct  eliani  de  bonis  suis  pauperibus  Cbrisli  cop^ose 
iargiti  suiit.  Quia  et  allissima,  id  est  profundisfima 
et  iiuui.IIiiita;  vel  altissima,  id  csl  nobilissima  ei 
prxcoiiiis  extollenda  pauperlas  eoruin  aLuadavil  in 
divitias,  id  est  major  facla  est  dum  teitderet  divilias 


Apostolum.  Ideo  suhjungit .  Gaudeo  vos  ila  profe-  [)  dare.  Yel  abundavit  in  divltias  dandas,  id  esl 


cisse,  quod  in  omnibus,  rebuS)  conpdo  in  vobis^  id 
cst  confido  quod  in  omnibus  amodo  bene  agctis. 
Non  solum  cnim  in  buna  voliinlatc  eomm  helalus 
est,  sed  et  in  operibus  bonis,  quibus  cu  qure  pccca- 
verant,  emendabant.  Ei  ideo  sicut  sapicns  inedicus 
jam  penc  sanata  vulnera  lenissimis  mcdicamenlis 
ciirabat,  lU  piioris  increpationis  ustura  sanaretur. 
CAIUT  VIIL 
\      €  Notam  antein  facinuis  vobis,  fratres^  ^atiam 

<  Dei»  qux  dala  est  in  ecclesiis  Macedom;»,  et  quod 

<  in  multo  experiniento  tribulationis  abundantia 
c  (raujii  ipsorum  fiiit,  et  altissima  paupertts  eonnn 
t  abundavit  in  divitias  simplicilatis  coram,  qnia  se- 
f  rumfitm  vlrtuiemf  (estimonium  ilUs  rcJdo,  ct 


cum 

cssct  magna  illis  paupertas,  abundaotcr  tamen  ero- 
gaverunt  sanclis  divltias.  Quia  cum  tenucs  csseat 
substanlia  rucultatum,  aniinus  ipsoruni  dives  iuven- 
tus  cst  in  miiiislcrio  sanctocum.  Divitias  dicOy  uwt- 
plicitatis  eorum,  quia  simplici  inlentione  eteoquod 
habebanr,  erogaverunt,  non  ut  hoiuinibus,  sed  ut 
soli  Deo  plarerent.  Non  enim  dupUciy  sed  simpUd 
cordc  dedcrunt,  qui  noii  iiuie  quxsieruDt  roauiBs- 
ratimiem  ab  honiiiiibuset  a  Deo,sed  taotun  a  J)eo. 
\ere  paupertas  eorum  abundavit  iu  tlivilias,  fM 
secundum  virtuiem,  nmm  suaruin,  reddo  iUu^  imit 
testimonium,  id  est  asscro  qum  si^iidoitt  <|«Md  Ytrct 
eonim  sufferre  polerant  ero^avciiHit  ct  tHom  i«vn 
t,ir:utem  fuerunt  ad  danduni   vo/autiflrii,  quouiaa* 


I0T3 


€OM\fENT.  LN  EPISTOLAS  PA15LL  —  IN  EPIST.  II  AD  COft. 


ID74, 


amplitis  voleba:U  Jare,  qiiain  eorum  \ires  adiniiie-  A  jam  vitia  emendabaol,  hujus  laigilatis  fructum  fa- 
batit.  Noii  enim  coacli,,se(i  volunlarii  in  hoc  fuerunt     cerent. 


eliain  supra  virtutcm  facult£^um  suanim,  quia  etjam 
dj  suisrebus  ncces$ariis,.quibus.vkaiUoruui  car^re. 
»on  poterat,  ohtulerunt  uemioe  cogente.  Ipsi  dii» 
qbsecranUs  nos,  id  est  eum  acyuraiione  sacrorum 
deprecantes  ut  de  suis  rebus  faccrent  QraHam,  id 
est  gratuitam  donatiouem  et  coinn^iw^aii^uem^  id 
cst  ul  sua  bona  non  quasi  propria  sibi,  retiiiereot, 
sed  quasi  comn)unia  sauctis  impenilerent,  quae  con- 
wunicatio  esscL  minUlern  quod  (it  in  sattc/ox,  id  est 
ii:  hoc  ficrent  boua  eorum  communia,  ut  6&  hto 
ininistrarelur  in  sustentationem  sanctorum  qui  erant 
t;i  Jcrusal'jra.  Tam  simpliciier  et  devote  ohlulerunl 
quod  utlra  vires  eorum  erat,  ut  cqm  lacrymis  de- 


c  Sed  sicut  in  omr.i1:us  abundatis  fide,  ct  sennone 
c  et  scienlia  et  omni  st)llicitudine,  insuper  et  cha- 
c  ritate  vestra  io  nos,  iit  et  in  hac  gratia  abundetis; 
c  iion  quasi  inipcrans  dico,  sed  per  aliorum  soUici-. 
c  todinem  eUam  vesirse  charitatis  iDgenium  bouuiii,^ 
<  <'oinprohans.  Scitis  enim  gratiaro  Domini  nostri. 
c  Jcsu  Cliristi,  quoniaui  propter  vos  egenus  foctus 
c  esi,  cum  esset  dives,  ut  iliius  iiiopia  vos  divites 
c  esseiis.  Etconsilium  in  boc  do.  Hoc  enim  vobis. 
c  utile  csl,  qui  uoii  solum  faccre,  scd  et  velle  coe- 
c  pisiis  ab  anno  pnore.  Nunc  vero  et  facto  perfi- 
(  cite,  ut  qucmadmodum  promptus  est  animus 
%,  volMntaiis,  ita  sit  ci  perficiendi  ex  eo  quotl  hahe- 


prccantes  oOerrent,  ut  vel  sio  cogerent  accipi  a  se  ^  ^  tis.  Si  enim  voluntas  prompu  est  secundum  id 

quod  accipiemlum  non  videhatur,  qiiia  plus  erat- 

^uam  poterat  eorum  suhstantia,  ne  forte  eis  postea. 

egcstas  pcenitcmiatn  boni  operis  suaderet.  Scd  quia 

|;(Ies  sc  ostenderunt,  ut  puro  aniiiio  jam  prxsentia 

l^siponeiites  fuiuris  promissionibiis,  confidontia  Doi 

se  conrirmarent,  accipi  ab  eis  visum  est,  ne  boni 

cordis  gralia  f"uctum   amitteret.  Et  non  egerunt, 

^icut  ifieravimusy  ui  quasi  pro  redimondis  culpis  siiis 

lioc  darent,  ut  parceremus  vitiis  eoium,  ie</  Me^ 

fMHt  Domino^  non  solum  res  suas,  sed  et  iemciipsoi 

quasi.  sacrittcium  immaculatum.  Primum  Pomino^ 

lit  ei  soli  servirent,  se  devoverunt;  deinde  ^t  nohii 

se  dederunt,  ut  essent  parati  nobis  in  omnihus  obe- 


4  quod  habet,  acccpta  est,  non  secundum  id  quod 
c  non  habet.  t 

Uogavimus  Titum  ut  vos  moucat  ad  gratiam  lar- 
gitatis.  Sed  el  ego  vos  ad  hanc  moueo,  ut  in  hac 
al^undetis  $icut  in  omnibui  rebus  abundalis  fide^, 
quia  in  omnibus  rccta  lidcs  jam  vobis  abundat;  ei 
sermone^  id  est  gralia  loqoendi  vel  in  una  Iingua 
vel  in  pluribas  abundatis ;  et  icientia  Scripturarum, 
vel  pcritia  qiiarumlibet  rerum  diviiiitus  oonccssa. 
Sunt  eiiiin  nonoulli  qiii  satis  abundant  in  sermone, 
sed  tamcn  parum  habeol  scienliae :  et  sunt  alii  qui 
scieotia  abundant,  sed  ck)qaentiam  sennonis  non 
babent.   Yobis  autem  concossit  Deus  abundanter 


dire;  et.  hoc  per  voluntatem  Dei,  qui  vult  homines  q  utrumque,  et  sermonem  scilicct  et  scientiam,  et 


sulKii  vicariis  suis,  ut  ipsi  a  nobis  admoniti,  opcra 
rcnlur  singula  inao>lataDomini  juxta  niodum  noslrne 
jussloiiis.  Et  idcirco  ab  his  accipcro  debuimus  quod 
olTerebant,  quia  prius  emendantes  errores  pristinos 
ct  vitx  ac  morum  vitia,  ultra  quam  sperabamus  Dco 
sc  voverunL  Visuin  cst  cnim  simpliciter  illos  hoc 
aj^cre,  ut  non  linierct  ciii  o(Ter^a|.ur  accipere,  quia 
noii  uiiquc  hoc  animo  oilerebant,  utrcdimentes  prau- 
posilos  sups  nmneribus  sibi  mulcerciU,  ui  vitia  eo* 
ruiu  iion  arguereiit,  (luia  mupera  cicscant  oculos 
sapienliupi,  et  pei^vertunt  verba  jii^torum,  Dantes 
ergo  se  priinum  Deo  dum  emendapt  vitia,  deinde 
nohis  dum  ss^nciis  oOferunt  sumptus,  contrbtari  non 
debucrunt,  qui  |>enc.  aiitequam,  inciperent  pcrfecti 


abundatis  in  omnt  soUieitudine^  quia  sufficienter  in 
omnibus  cstis  solliciti,  in  qiiilHis  vosoportetsoUicitos 
esse.  Ittsuper  abundatis  et  ckaritate  in  ttos,  id  est 
vesira  charitas  traiisil  abundanter  in  nos,  quia  ca>- 
piose  nos  diligitis.  Et  sicut  .jam  iu  his  virtutibLS 
abundatis,  ita  suadco  ut  et  in  liac  gratia  iargitalis 
abundetiSy  quatenus  de  veslris  rebus  abondanter 
juxla  moduin  possibiiilatis  vcstr»  sanctis  impcn- 
datis.  A'on  quasi  impcrans  hoc  vobis  dico  ne  videar 
vos  ad  boc  iuvitos  cogere,  quos  ad  bene  agendiim 
spontaneos  volo  semper  csse,  et  ne  vos  sitis  trans- 
gressores  imperii  mei.  Non  quasi  imperans,  sed 
^tiia^i  consulcns  dico,  ut  sanctis  neccssaria  mittatiSf 
et  comprobanSy  id  est,  probatum  Deo  et  bominibus 


esse  voluerunt.  Uorum  igitur  exemplo,  libeiiler  ca  D  o^tendcre  volens,  bonum  ingenium  vestrce  chariiatis 


qu»  coepistis  in  roinisicrio  sanctoriim  vos  Gorinthii 
d(dM>tis  perficere.  lla  cnim  institerunt,  et  ita  provo- 
cati  surous  largitatc  eorum,  ut  rogaremus  Titum,  ut. 
ad  simile  opujs  vos  animsuct,  ut  quemadmodum  cff* 
pii  vos,  postquam  coriecti  cslis,  ad  bene  agendura 
informare,  ita  perpciat  in  vobis  eltam  gratiam  islam^ 
ut  incitet  vos  nd  dnndum.  Qiioniam  Titi  afTcclum 
sinccrum  novcrat  Aposlolus  circa  i:»tos,  neciion  et 
bos  obediciitcs  ci,  idcirco  pcr  ipsum  eli^m  qyd  boc 
opus  exbortari  illos  facilius  posse  significat  ut  quo-r 
niodo  iii  cxteris  rebus  e^bortationis  »ux  fructum  in 
iMS  habuit,  haberet  etiam  in  hac  gratia,  ut  ad  nini* 
stcriuin  sanctorum  promptos  eos  faceret,  ut  quia 


per  sQlliciludinem  aliorum,  id  est  per  hoc  quod  pro 
aliis,  id  est  pro  sanctis  crilis  solliciti,  relevantes 
iuopiam  corum,  ut  videamini  non  didicissc,  sed 
natiiraliter  possidere  misericordiam  et  largitatem. 
Ua  volo  compiohai^e  vestram  charitatem  csse  iiige- 
uiosam  ct  prudentem,  cum  sine  iniperio  mco  sus- 
ceperit  pauperum  Christi  sollicitudinem,  mitteus 
eis  unde  rcleveot  cgesiaten^.  Vel  per  sollicitudinem 
aliorumy  id  esi  Macedonum,  quos  refero  vobis  sol- 
iicitos  esse  de  sustentationc  sanctorum  paupcrum ; 
volo  comprobsu^e  etiam  konum  ingcnium  vestrA 
ebaritatis,  ut  ostendam  cliaritatem  vestram  Iiabera 
Ijoiium  iBgenium,  cum  sine  jussu  meo  coepcrit  siia 
sponte  faecrc  eaqusc  audii  Ma<:fdont^s  fccisse.  Sjl 


1075  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI 

justum  est  ut  in  bac  gratia  abundetis,  atque  paupe-  A 
ribus  temporalia  bona  largilcr  ministrelis,  quia 
vosipsi  $cUi$  quantam  gratiam  vobis  Dei  Filius  con- 
tulit,  quam  misericorditer  crga  vos  egit,  qui  pauper 
pro  vobis  temporaliter  fieri  voluit,  ut  vos  perma- 
uentium  divitiarum  parlicipes  efBceremini.  Hanc 
ejus  gratiam  scitis,  quia  cum  etset  dive$  in  sua  ma- 
jestate  propter  vot  egenus  faetut  ett  in  mundo,  ut 
vot  iliiut  itiopia  divitiis  spiritalibus  replcrcmihi.  Si 
crgo  iile,  qui  omnium  Greator  et  Dominus  est,  pro 
vobis  paupertatem  sustinuit»  cur  vos  pro  eju9  amo- 
re  partem  divitiarum  vestrarum  ejus  membris  indi- 
genlibus  non  tribuatis  ?  Dives  eral.  Unde  enim 
bomines  sunt  divites?  Auro,  argento,  familia,  terra. 
Sed  omnia  per  ipsum  facta  sunt  {Joan,  i).  Quid 
ergo  ilio  ditius,  per  quem  TacUe  sunt  divilix,  eliam  ^ 
iilac  quaenon  sunt  verae  divitiae?  Per  illum  enim  et 
illae  divitiae,  ingenium,  memoria,  vita,  ipsius  corpo- 
ris  sanilas,  sensus,  confirmatioque  membrorum.  Et- 
cnim  cum  hacc  salva  sunt,  et  pauperes  divitcs  sunt. 
Per  iilum  et  illae  majores  diviliae,  fidcs,  pietas,  ju- 
fttiiia,  charitas,  boni  mores.  Nemo  enim  et  has 
]ial)et,  nisi  pcr  eum  qui  justificat  impium.  Ecce 
quam  dives.  Quis  enim  dives,  qui  habet  quod  vult 
alio  faciente,  an  qui  facit  quod  vult  et  alium  baben- 
t(^m  ?  Puto  quia  ditior  est,  qui  fecit  quod  babes, 
quia  quod  ille  habet,  tii  non  habcs.  Divcs  cst,  cum 
git  in  forma  Dei  aequalis  omnino  Palri.  Scd  cgenus 
propter  nos  factus  est,  quando  somctipsum  exinani- 
vit  formam  servi  accipiens  (Philip.  ii).  Non  autem  ^ 
diclum  est,  egenus  factus  est,  cum  dives  fuisset;  sed, 
egenut  factus  ett  cum  dives  esset.  Paup<rtatem  enim 
assumpsit,  et  divitias  non  amisit.  Intus  dives,  foris 
pauper.  Latens  Deus  in  divitiis,  apparens  homo  in 
paupertate.  Quia  ejus  paupertale  sunius  ditali, 
quia  in  sanguine  ejus  pcccaiorum  nostrorum  con- 
•cissus  est  saccus.  Per  illum  sanguincm  abjecimus 
pannos  iniquilalis,  ut  inducremur  stolam  immortas 
litatis.  Ne  ergo  divilias  expavescorcmus,  et  ad  eum 
accedere  cum  noslra  mcndicitalc  non  auderemus, 
pauperem  se  exhibuit,  id  cst  Deus  nasci  dignatus 
C8t  liomo,  virtutcm  suae  potcstatis  humilians,  ut 
hominibus  divitias  suae  divinitatis  acquireret,  et 
eos  consortes  divinx  naturae  faceret.  Qui  tamen  in 
divinitatis  suae  divilHS  nobis  invisibiiis  pcrmanens,  d 
miris  nos  poterat  virtutibus  ditare;  sed  ut  ad  inter- 
nas  divitias  redirct  lionio,  foras  apparere  dignatus 
est  pauper  Deus.  Quia  videlicet  minus  nos  amasset, 
nisi  et  paupertatem  nostram  susciperet ;  iiec  vim 
Lobis  suae  dilectionis  ostendcret,  nisi  hoc  quod  a 
nobis  tollerct,  ad  tempus  ipse  sustineret.  Et  hoc 
est  quod  nunc  Apostolus,  ut  ad  largilatis  gratiam 
\iscera  nostrae  compassionis  accendcret,  ait :  Propter 
vos  egenus  facius  est  cum  dives  esset,  Et  his  verbis 
hortatur  auditores  ut  largiendo  quasi  pauperes 
iiaut,  ut  prosit  paupertas  eorum,  sicut  Ghristi  pau- 
pertas  nobis  profuit.  Et  in  hoc^  inquit,  id  est  in  con- 
ftideratione  tanti  beneficii  Dei,  do,  vobis  consilium, 
///  sciUcet  ad  dmilliuiintm  Ghristi  pauperutem 


iOTt; 

subire  non  recusetis,  ut  a  sanctis  paupertatem  efTu- 
getis. 

Hoe  enim  vobis  est  utile,  ut  per  imitationem 
paupertatis  Christr  tcndalis  ad  divitias  cjus.  IIoc 
vobis  est  utile,  quia  magis  prodest  facientibus  quam 
accipientibus.  Utile  est  vobis,  qui  jam  ccepistit  hoe 
non  sbium  facere,  sed  etiam  velie  ab  anno  priore,  id 
est  praeterito,  vel  a  priore  anno  vestrae  conversa- 
tionis  usque  nunc.  Facile  quippe  est  in  bono  opere 
oliedire  etiam  nolentem,  sed  haec  magna  in  vobis 
virtus  exstitit,  qui  hoc  bonnm  quod  vobis  noDC 
snadco,  ct  ante  voluistis.  Sed  nunc  etiam  id  facto 
perficite  quod  jam  voluntate  fecistis,  ut  non  solnni 
velitis  in  corde,  sed  ctiam  complealis  in  opere.  Ita 
facto  peragite,  quod  voluntate  jamdudum  coepistis 
agere,  ut  quemadmodum  promptus  est  animus  voluth 
tatiSf  ita  promptus  sit  et  animus  [per/irifftdi,  id  est 
sicut  promptus  est  animus  vcster  ad  volendam,  ila 
promptus  sil  ct  ad  pcrficicndum  ex  eo^  id  est  sec un- 
dum  id  quod  tiabetis^  sive  plus,  sive  minus,  ut  unus- 
quisque  tanlum  det  quantum  potest,  quoniam  vo- 
luntas  retinens  quod  dare  j)osset,  infructuosa  esL 
Idcirco  vobis  suadeo  dare  ex  eo  quod  habetis,  qaia 
si  voiuntas  est  prompta  et  parata  dare,  secundfm  id 
quod  habet^  accepta  est  Deo  secundum  illud  qaod 
ita  tribuit,  non  secundum  id  quod  non  habei.  Ac  si 
aperte  dicatur  :  Ne  putelis  me  ab  aliquo  supra  vires 
exigere,  aut  tantum  a  paupere  quantum  a  divile  ex- 
petere.  Omnes  cnim  acqualiter  dant,  si  uiiusquisqve 
ex  tanto  dat  quantum  habet.  Quia  enim  Corintbii 
ad  hoc  opus  ministerii  provocantur,  hoc  eis  iudi- 
citur,  ut  non  plus  tribuant  quam  possunt ;  ne  forte 
plus  ofrerenlcs,  coacti,  non  voluntarii,  viderentur 
sine  mercede  facturi,  quia  qui  coactus  aliquid  facit, 
mercedem  non  habet.  El  idoo  dicitur  eis,  qoia  si 
voluntas  csl  prompta  dando  secundum  id  qiiod 
babet,  accepta  est  Peo,  non  secundum  id  quod  non 
habet.  Ille  enim  dat  cx  eo  quod  liabct,  qui  sibi  ne- 
ccssaria  retinel,  et  cactera  quibos  carere  potest, 
largttur  pauperibus.  Qui  vcro  de  his  tribuil  qu» 
suo  usui  nccessaria  sunt,  ille  dat  secundum  id  qood 
non  habct,  id  esi  ultra  vires  suas,  quoniam  illa 
quibus  indiget,  quasi  non  habet,  quia  carere  noa 
potest,  ct  idcirco  ad  dandum  illa  non  habet.  Pro- 
pter  quod  nunc  dicilur  Corinlhiis  qui  tenaces  sonl, 
quia  voluntas  quse  sua  spontc  tribuit  secundum  id 
quod  habet,  ut  sibi  scilicet  necessaria  retineat, 
placens  est  Dco  :  non  illa  quae  coacta  tribuil  secon- 
dum  id  quod  noii  habet,  id  est  quod  sine  miinna- 
ratione  ferre  non  potest.  Non  enim  intelligendum 
est,  non  esse  Dco  acceplum  si  quis  devoto  corde 
obtulcrit  etiam  ullra  suum  posse,  cum  Macedoncs 
inde  multum  sint  laudali,  quoniam  supra  virtutem 
fuerunt  ad  dandum  voluntarii.  llii  enim  non  indi* 
guerunt  admonitione  ut  Coriuthii,  sed  uUro  obia- 
lcrunt  cuin  precibus,  ut  probarent  se  toU  Tolon- 
tate  hoc  faccre,  ut  pbis  offerrent  quam  polerant. 
Ideoque  fuit  acceptabile.  Quanto  enim  amplias  ob- 
tuleruni,  tanto  plus  accepturi  sunt.  Corinlhlls  ver« 


iOT7 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  11  AD  COft; 


107ft 


taiiquam  adbuc   infirmantibus  parcitur,  unde  et  A  Qui  itaque  nunc  in  hoc  tempore  subsidium  pauperi 


iubditur  : 

c  Non  enim  nt  aUis  sit  remissio,  vobis  autem 
€  tribulatio,  sed  ex  SRqualitate  in  .praeseiili  tempore 

•  vestra  ftbundantia  iilorum  inopiam  suppleat,  ut 
«  et  illorum  abundantia  vcstrae  inopiae  sit  supple- 
<  mentum,  ut  fiat  sequalitas,  sicut  scriptum  est  : 

•  Qui  multum,  non  abundavit;  et  qui  modicum,  non 
«  miiioravit  {Exod.  \vi).  t 

Jure  dixi  voluntatem  esse  acceptam,  si  prompta 
fuerit  dare  secuiidum  id  qmKl  habel.  Nonerriin  sua- 
deo  vobis  tantum  dare,  ut  aHis  quibus  dederitis,  sil 
remissio,  id  esMnopi»  altevatio  et  relaxatio,  sed  vo- 
bis  Pributatio,  id^est  inopianimia.  H.tc  procul  dubio 
Aposiolus  condescendendo  infirmis,  ut  praBmisimus, 


tribuit,  ab  eo  poslmodum  perpetua  recepturus,  ut 
ita  dicam,  quasi  ad  frngem  terram  excolit,  qu» 
quod  acceperit  uberius  reddit.  Restat  ergo  ut  nun- 
quam  elatio  surgat  ex  munere,  quando  videlicct  di* 
ves,  ex  eo  qiiod  pauperi  tribuit,  agit  ut  iii  per|»e* 
tuum  pauper  non  sit.  Qui  enim  vivunt  iu  saeculo, 
non  habent  mcriia  ad  vitam  aeternam  suHicienliai 
{Matth.  v).  Scd  quia  paiipercs  Chrisli,  quorum  est 
regnum  eoelorum  per  eleemosynas,  amicos  et  debito- 
res  sibi  fecerunt,  per  merita  eonim  consequentur 
quod  per  se  non  mcrentur,  ut  tunc  frat  utrorumque* 
mquaiitas^  non  quia  non  differant,  sed  quia  omnes 
idem  regnum  habebunt,  et  unicuiqne  sufnciet  quod 
habebit.  Vel  aequalilas  est  ut,  quia  isti  in  hoc  tem- 


iiilulit,  quoniam  quibusdam  inopiam  ferre  non  va-      poreministrantsanclis,  rcddantureis  vicesab  cis  in 


lenlibus  tolerabilius  est  minus  tribuere,  quam  post 
brgitatem  suam  ex  inopiae  anguslia  murmurare; 
cum  enim  dantis  ineiis  ferrc  iiiopiam  ncscit,si  mulla 
sibi  sublrahit,occasioneni  contra  se  impaticntixex- 
quiril.  Prius  ergo  prxparandus  est  aniYnus  palien- 
tiae,  et  tuiic  aut  miilia  aut  cuncta  sunt  largienda  ne 
dum  minus  aequanimiter  inopia  irruens  ferlur,  et 
prxmissae  iargiiatis  mcrccs  pereat,  et  adhuc  men- 
tem  deterius  murmuratio  .subsequens  perdat.  Non 
faoc,  inquit,  suadeo  ut  aliiotiose.  vivantde  bonis 
vestris,  et  iribulatione  famis  vos  cruciemini;  sed  ut 
ex  aequalitate  subvcniatis  illis  in  prmenli  temppre^ 
id  esl  ut  unusquisqtie  quantum  habet,  ad  tempus 


fuluro,  quia  debilores  illi  faciunt  sanctos.  ifilquali- 
tas  ipsa  cst  pax  nostne  Jcrusalem,  ut  opera  miseri- 
conliie  eorporalia  jungantur  operibus  praedicalionis 
spirilalibiis,  ct  fiat  pax  dando  ct  accipiendo.  Fiat 
aequalilas  iii  rogno,  sicut  scriptum  est  {Exod.  xvi)  in 
Bigiio.  Qui  niullwn  subaudi  collcgcrat  de  maniia,  id 
est  ampliirs  quam  gomor,  non  ahundamt,  id  est  non 
plus.|iabuitqfiam  gomor,  et  qui  modicum  collcgoral». 
id  est  ininiis  quam  gomor,  non  minorarit,  id  est  non 
miiius  habuit  quam  gomor.  Quaiido  enim  vcntunK 
est  ad  epulas,  omnes  arqualiler  habucrunt,  hoc  si- 
giiilicante  Deo,  quia  populus  suus,  qui  per  desertuni 
hujus  vitjB  graditiir  ad  terram  promissionis  ajtcrnac, 


dividat  cum  sanctis,  quia  non  plus  exigitur  quam  Q  aequalitatem  habituriis  in  coir^ivlo  e.sl  supcriire  re- 


sibi  retinnrc  debet,  dicente  Scriptura  :  i  Diliges 
proximum  tuum  sicut  tcipsum  {Levit.  xix),  >  etc  : 
€  Quihabctduastunicas,  detnon  habenti  (Luc.  iii).  » 
Vcl  in  prsesenti  tempore  brevis  hujus  vitae  cominii- 
nicale  illis  vestras  divitias,  ut  et  ipsi  in  a^terna  vlu 
communicent  vobis  suas.  Eh  hoc  csl  quod  subdilur: 
vestra  abundantia  carnalium  bonoruin  supplcat,  etsi 
iK)n  ex  toto  compleat  illorum  corporalem  inopiam, 
qui  omnia  mundi  deseruerunt,  ut  iliorum  spiritaHs 
abundantia,  sit  suppiementum  s^hilSiMs  vestr^e  inopice. 
Hoc  jubet  Apostoius.  ut  quia  juxta  tempus  sancti 
inopiani  paliebanlur,  deserenles  omnia  mundi,  et  se 
solis  divinis  operibus  mancipantes,  ut  orationi  vel 
doctrinse  insistani  ad  profcctuin  multorum,  caeteri 


feolionis,  qiiia  omnes  Deuni  virdebiint.  Et  qui  iihiI- 
tiim  hic  laboravit,  aiqiic  pluriraa  merita  congreg:(- 
vit,  non  plns*  quantum  ad  aelcrnam  viiam  piTlinct 
halicbit,  quam  ille  qui  modrcum  bonx  operalionis 
egit,  Unde  dicitur  in  EVangelio  quia  illi  qui  diversis 
horis  ad  vincae  culturam  accosserunt,  omncs  paritiji' 
rn  vespera  dcnarium  accepcrunt  (Matth.  \\).  Tuiic 
ergo  fiet  aeqiialiras,  quia  oinnes  habcbunt  vila»  ablernne 
sequalitalem.  Oiniies  erunt  in  a^qualitate,  quia  oin- 
ncs  erunt  in  aeternitate.  Non  cnim  longior  erit  vita 
sanctorum  pauperum,  quam  viia  electorum  sxcula- 
rium.  Tamen  sancli  paiipcros  majoicm  habebunt  iii 
carne  et  anima  gl6riam  et  bealiludineni.  Idcirco 
autem  aequabnnCur  ita  divites  sanctis  pauperibus. 


fkleles    qui   negotiis    vel    artibus    insisiunt,    aut  D  in  perceptione  denarii  vitae  percnnis,  quia  nunc 


patcrnas  habent  facullahrs,  ministrent  eoriim 
inopiae,  ut  iteruin  saneii  illic  ubi  divites  sunt,  et  isli 
iiiopes,  id  est  in  spiritualibus  et  aeternis  communi- 
cent  eis,  quasi  vicem  rependcntes  ministerio  eoritm. 
Num  cum  pauci  sint  qui  spirilalia  dona  percipiunt, 
ot  niiilti  qui  rebus  teniporalibus  abundant,  per  Iioc 
se  dlvites  virlutibus  pauperuin  inserunr,  qiiod  eis- 
dem  sanclis  paupcribus  de  suis  divitiis  solatia  mi- 
nistrent.  Vestra,  inqtiit,  abundantia  iilorum  inopiam 
suppieat^  ut  et  illorum  abundantia  vestra:  inopiai  sit 
sHppiemcntum,  ut  videlicet  sollicite  perpendamus, 
i|uia  et  eos  qiios  niiiic  inopes  cernimus,  abundames 
quandoqiie  vidcbimus ;  et  qui  abundantes  aspjcimus, 
sr  largiri  ncgligimus,   quandoque  inepes  erimus. 


xquant  sibi  illos  in  divitiis  suis  non  secnndum  pa- 
rilatem,  sed  ut  sustententur  de  rebus  eorum  sicut 
ipsi.  Rex  enim  de  toto  suo  regno  non  plus  habet 
nisi  victum  et  indumentum,  quo  carere  praescns 
vita  non  potest.  £t  idcirco  dives  pauperem  sibi 
aequat,  £i  ei  cibos  et  vestimenta  praebeat,  licct  ipse 
plus  retineat  quam  largitur.  Qui  muitum,  inquil, 
habuit  non  abundarit,  quia  scilicct  quod  plus  haijc- 
bat,  dedit  indigenti;  et  qui  modicum^  non  minoravit^ 
quia  accepit  ab  illo,  qui  abundavit,  Vult  nos  omnia 
communiter  possidere,  ut  perfecti  doctrinain  noii 
abscondant,  et  habentes  substaniiam,  eis  non  dcnc- 
gent  victum.  Plus  eliam  in  spe  futuri  saeciili  halw^iit 
saiicti,  quam  hi  qiii  in  iito  tempore  vidcntur  divi* 


1079  flERVEI  BURGIDOLENSIS  MOmHr  t<MO 

tes ;  et  taineu  utrique,  sicut  dictuni  est,  ip  iilo  8^  A  ^uca  iotelligitur,  qui  laudem  in  Evangelio  fn  n». 


culo  aequabuntur,  ut  sicut  istorum  beneflcio  nunc 
sustentatur  inopia  sanctorum,  ita  e|  hi  beneflcio 
sauclorum  tunc  divites  Hant.  Non  enim  totos  se  de- 
derunt  Deo,  ut  hic  pauperes,  iiiis  cssent  divites,  ideo 
videntur  iliic  esse  pauperes.  Sed  dilabiJMitur  sancto- 
rum  suffragio,  quorum  se  virtutibus  inseruerunl, 
duro  eos  ad  bene  agendum  sustentarent,  ministrando 
iiiis  necessaria,  quia  c  qui  rccipit  juslum  in  no- 
mine  justi,  mercedcm  justi  accipiet  {MaUh,  x).  i 

c  Gratias  autem  ago  Deo,  qui  dedit  canidem  solli- 
c  citudinem  pro  vobis  in  corde  Titi^  quoniam  ex- 
%  hortationem  quidem  suscepit,  sed  cum  sollicitior 
€  essel,  sua  voluntate  profectus  est  ad  vos.  Misinius 

cti&m  cum  illo  fratrem  nostrum,  cujus  laus  est  in 


teris  habet,  quia  ubiciinque  recitatur  EvaMOgeliim, 
laudatur  Lucas,  qei  tam  eleganter  iilud  seribere 
nieruit.  Sed  no^iolum  laudatur  ubiqaedeEvaiigeUi 
descrip^ione,  sied  etiam  Qrd^natus  est  ab.Eteiemi$  eo- 
mes  peregrinatioms  nostne^  ut  mecnm  peFgat  qao- 
cunque  vado  peregrinans  ad  praedicand^in,  et  sit 
mibi  comes  et  adjutor  ubique  in  hac  frmSia^  m 
ministratur  a  vobis,  id  est  in  hac  iargitionc  eleemo- 
synarum  faciend»,  cujus  nos  mioistri  samiis  ai  Do- 
mini  gloriam^  ut  Dominus  noster  lesus  ChriiiUis 
inde  glorificetur  :  et  ad  voluntatem  nostramy  qin 
volumus  ut  bcnedetis;  voluntatem  dico,  destiuittui 
ad  hujusmodi  studium,  ct  debitsmi  ac  diviBitii^ 
pneordioatam.  Yei  iii  hac  spirilali  gratia  Novi  Te- 


Evangelio  per  omnes  ecclesias.  Non  solum  ai^tem,  B  stamenti,  quae  gentibus  per  Eyangelium  mintstratiiff 


sed  et  ordiiiatus  est  ab  ecclesiis  coroes  pcregrina- 
tionis  nostrae  in  hac  gratia,  quae  ministratur  a 
nobis  ad  Domini  gloriam  et  deslinatam  volunta^ 
tem  nostram,  deviianies  lioc,  ne  qui§  nos  vitupe- 
rct  in  hac  plenitudine,  quae  ministratur  a  nohis. 
Providemus  cnim  hojnsk  non  solum  corain  Deo, 
sed  ctiam  corain  hominibus  {Rom.  xii).  Misimus 
autem  cum  illis  et  fratrem  nostrum,  quem  pro- 
i  liavimus  in  muUis  sxpe  sollicitum  esse,  nunc 
i  autem  multo  sollicitiorem,  coiifidentia  multa  iii 
c  vos,  sive  pro  Tito,  qui  est  socius  meus  et  in  vobis 
c  adjutor ;  sive  fratres  nostri  apostoli  ecclesiarum, 
c  gloria  Ghristi.  Ostensionem  ergo  quae  est  charita- 
c  tis  vestne  et  nostrsR  gloriae  pro  vobis,  in  illos 
c  ostcnditc  in  fs^cie  ecclesiarum  Dei.  > 

Deusquiajustus  est,  scicns  Gorinthios  velle  pro- 
liccre,  Titi  atTectum  acccndit  erga  eos,  ut  adintple- 
rcr  exhortationc  sua  voluntatein  illoruin  iii  op(;ro 
bono,  qui  vidcns  profectum  illunim,  laetatus  est  in 
eis.  Et  hocest  :  Ego  quidem,  inquii,  soUicite  vos  ad 
opus  misericordiae  provoco,  sed  gratias  ago  Deo^ 
tjui  per  Spirituni  sanctum  dedit  in  corde  Tiii  eam' 
dem  sollicilndinem,  quam  ego  habeo  pro  vobis,  ut 
non  deficiatis,  sed  proficiatis  iii  opere  boiio,  qno- 
niam  non  repugnuvit,  scd  exhortationcm  nostram 
susccpit,  qua  exhort^bainur  cuiii  ire  ad  vos  incitan- 
dos.  Exhortationcin  quidein  nostram  suscepit,  vo- 
luutatem  vero  non  per  nois  habuit,  quia  jam  habe- 


a  nobis  ad  gloriam  Domini,  et  ad  coroplendaBi  to- 
luntatem  nostram,  qua  volumus  ul  geotes  satfs 
liant,  quae  volunlas  ad  hoc  destinata  esl.  Locani 
coinmendat  Apostolus,  quia  hunc  ignorabaut  Co- 
rinlhii,  ut  scirent  in  quanta  jani  essent  lioni  opi- 
nione,  ad  quos  tales  viri  mittebantur,  ul  congande- 
rcni  cuiu  eis,  augentes  eos  in  fide  operationis  M^ 
ad  cujus  gloriam  sollicite  hoc  agcbant,  ut  ipse  agno-. 
sceretur  in  his.  Nonnulli  vero  &enseruot  id  et  de 
Barnaba  posse  inteUigi,  qiiia  et  ipse  ordinatus  esl 
coines  peregrinationis  Pauii  {Act.  xiii),  quando  aiiii 
eo  missus  est  ad  geiites,  licet  cum  eo  non  perseve- 
ravit,  Lucas  autem  perscveravit.  £t  constitutus  es| 
comes  ejus  in  hac  eieemosynarum  graiia,  quialuN^ 
^  decreverunt  apostoli,  ut  ipse  et  Barnai>as  praedica^ 


rent  gentibus  {Act.  w),  sed  tantum  memores  i 
sanctorum  pauperum  qui  erant  in  Judaea,  ut  quan- 
diu  fames  illa  duraret,  mitterent  eis  victualia.  Et 
Barnabae  laus  erat  in  Evangelio,  quod  streniie  pnedi-. 
caverat  pcr  omnes  Ecclesias,  in  qoibus  cnm  Pa^nla 
fuerat.  Sed  hoc  dissunare  videtur,  ut  hunc  Paulua 
frairem,  et  non  potius  aposiolum  vei  socium  nomi- 
net;  etquod  hunc  cuni  Tito  quasiminorem  roisisse 
se  diiat,  et  non  potius  Tituin  cum  eo ;  vel  quod 
hunc  Gorinthiis  quasi  ignotum  commendet,  cam  iii 
priore  cpistola  dcclaraverit  hunc  eis  incognituro 
non  essc,  dicens  :  c  Aut  solus  ego  ot  Barnaluis  dod 
habenius  potcslatcm  hoc  oporaihii  (/  Cor.  ix)?  >  id 
bat.  Et  voluntate  quidcin  propria  sollicitus  erat  pro  |^  cst  stipcndia  suinendi.   iU)  Liicn  vcro  congrua  sunt 


vobis,  sed  exhoriatione  notstra  factus  esi  sollicitior^ 
Et  cum  ita  soUidtior  factus  esset,  profectus  est  ad 
vos  sua  Yoluntate,  quam  illi  Deus  inspiraverat.  Vel 
suscepit  exhorta^ionem,  id  est  siisccpit  hoc  onus 
laboris,  ut  vos  exhortaretur  ad  largitateni  susten- 
tationis  sanctorum;  sed  dum  proptcr  vestrum  pro- 
f(Xtum  esset  factus  so//ict/tor,  profectus  est  ad  vos 
sua  voluiitate^  id  est  videiis  vos  profii^orc  ci/.ca  bonost 
actus,  soUicilior  factus  est  erga  curaui  vcslrx  salu- 
tis,  ita  ut  voluntarius  proficiscerctur  ad  vos,  qui 
prius  etiam  rogatus  excusabat  ire  propter  vitia  ve- 
stra.  Ipse  quidem  profectiis  est  sponte.  Scd  nos  mi- 
simus  etiam  cum  illo  fratrem  illum  egregium«  ctijtis 
^  est  in  Evangelio  per  omnes  ecclesias.   Hoc  de 


oinnia,  quia,  etsi  nunc  apfid  nos  I^ucas  major  est 
Tito,  apud  animos  tamcn  Coniithionim  miDor  erat« 
ideoquc  convcnienter  missus  csse  cuin  co  dicitar. 
Excelicntiam  vero  Titi  noverant  Gorinthii,  quia  ipse 
Gorinthius  crat.  Misimus,  inquit,  cum  Tito  comi- 
tcm  nostrae  pcregri n:\tionis,  qui  per  omnes  Ecclesias 
in  Evangelio  laudatur,  devitantes  hoc^  ne  quis  nos  rt- 
tnperet^  id  esl  roprelicndat  in  hac  elccroosiiianim 
plenitudine^  qiiae  ministratur  a  nobis,  id  est  quae  do- 
stro  niinistcrio  fit.  Nisi  cnim  testes  idoneos  et  boni 
testimonii  sccum  Apostolus  habuisset,  infirnii  vel 
infideles  cum  tantam  largitioncm  tainque  cofiiosam 
videreiit ,  aliquid  super  Apostolo  sinistre  possenl 
sfistimare,  ut  putarenl  euni  tanquam  sibi  aoeipere  d 


1081 


CXBIMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  II  AO  COR. 


108<e 


tn  suos  coQvcfrtere  ea  qu^e  accipiebat  ad  supplendas  A  saae  praedicationis  fama  ac  viuc  voDis  profaeninft. 


necessitatos  sanctonim,  pcr  se  olferenda  vel  distri- 
bueiida  iudigentibus.  Sed  ut  omnem  pnivam  suspi«* 
CtOnem  a  se  removeret,  muilos  idoneos  adhibuit  t^ 
sies  in  hac  gratia  pienarie  pauperibus  mtnislranda. 
Ideo,  inquit,  devitamus  vituperium,  quia  prottdtf* 
ftiiis  bona,  id  cst  providemus  ut  ca  quae  facimus, 
siiit  l>ona  non  solum  coram  Deo,  ned  etiam  eoram 
hominibus,  Coram  Deo  suiTicit  nobis  bona  conscien- 
tia,  seJ  coram  bominilMis  necessaria  est  bona  fama. 
Proptcr  nos  enim  conscientia  nostra  suflkit  nobis, 
scd  proptcr  homines  fam^  noslra  non  pollai,  sed 
pollere  debct  in  eis.  Qui  enim  fldcns  eonscientiae, 
iiegligit  famam  suam,  crudelis  est,  quoniam  salu- 
tem  proxiniorum  spernit.  Yel  ideo  se  dixit  Aposto- 


El  quaiidoqtndem  tales  miaimiis  viros  ad  vos,  ergo 
auscipile  eos  c»m  Iionore  ei  dilcctione  sicut  oporlefc. 
Scilfcei  Bhtendi$e  dihic  in  'Mos  osiensionem  vesnm 
•  eharitaiiSf  id  csl  charilalemquam  ostendere  eonsuo- 
vistis  honorilice  suscipiendo  aeteros  fratres,  nutic 
ostendile  suseipiendo  istos  accuratius»  ut  l»onft  quse 
de  vobis  audiemnt  probem  essc  vera.  £l  ostciisi4>- 
nem  gicrim  nostrm  pro  «olu«,  td  esl  epera  charilalis, 
qwt  similiter  oslendere  solclis  in  suseeptioiie  frii- 
trum,  ande  el  nos  gloriamur  pro  vobis  apud  aliini 
Ecclesias,  nnnc  ostendite  in  isloe^  reverentius  ei  d4- 
votius  eos  suseipt^ndo.  Et  hoc  lf;icile  tn  facie  el  in 
conspectu  Ece/enarnifi,  ut  caelene  Ecclesia»  cogno- 
scanl  vera  esse  bona  qtiae  de  vobis  audierunly  el  ac- 


lus  dcvilare,  ne  quis  cum  vituperaret  in  liac  pleni-  ^  cipianl  a  vobis  bonum  exemplum 


tudine  doctrinae  ac  miraculorum,  quia  negligens 
circa  curam  sanetorum  judicari  possel,  si  segnius 
ea  qiiae  illis  erant  neccssaria,  procuraret,  quouiam 
ili  et  Qarnabae  injuiixerant  priores  apostoli,  ut  me- 
niores  essent  pauperum,  sicut  jam  diximus  (Ac$. 
3L\j.  ^e  crgo  diceretur  de  eo  :  Dene  quidem  pra»- 
dicat,  et  retig^ose  vivii,  sed  non  est  memor  saneto- 
rum  pauperum,  ut  sibi  fuerat  injunctum,  com  ipse 
in  omnibus  esset  invitiiperabilis,  nec  in  bac  parie 
indili^ns  judicari  voluit,  sed  ad  fuciendam  sauclis 
largitionem,  credcntes  ex  gentibus  moiiuit,  quate- 
nus  et  hoc  opcre  completo,  iu  ompihus  appareret 
ejus  solliciiudo  ei  providentia.  Provldemua  enim, 
iiiquit,  bona  non  solum  coram  Deo,  sed  eliam  co-  q 
rani  hominibus.  Providit  bona  coram  Deo,  dum 
quod  jubei  Deus  circa  minislerium  sanetorum 
ficri  doccret,  Providit  boiia  coram  hominibus , 
dum  tales  ad  hoc  opus  suadendum  mitteret,  qui 
rioii  facerent  eis  scandaium,  sed  probitate  sua  pro- 
vocarent  eos,  nc  bona  ejus  doctrina  per  inipro- 
\idos  ministros  in  vituperationem  caderet.  Nec  so- 
lum,  in(|uit,  duos  istos^misimus,  sed  eliam  fratrem 
aliuin  cum  illis,  queni  quidam  dicunl  esse  Apollo, 
ftcd  incertum  est.  Quem  stepe  probavimus  in  multis 
soUicitum  esse  de  vestra  salute,  sed  ittiyn:  experli  su- 
raus  eum  mti//o  soUicitiorem  pro  vobis,  cum  audis- 
set  vos  esse  Qorrectos,  certus  quia  obedietis  ad  beiic 
agendum.  SoIIicitior,  inquam,  factus  est  videndi  ct 


CAPUT IX. 
f  Nam  de  ministerio  quod  ftt  in  sanclos ,  e.x 
abundanti  esl  mibi  scribere  vobis.  Scio  enim 
promptum  animum  vesirum,  pro  quo  de  vobis 
glorior  apud  liacedones.  Quoniam  et  Achaia  pa- 
rala  esl  ab  anno  praeterilo,  cl  veslra  aMHulatio 
provoeavil  plurimo».  Misimus  autem  fratres,  ul,  uo 
quod  gloriamur  de  vobis,  evacuelur  in  hae  parte, 
ut,  quemadmodura  dixi,  parati  silis,  ne,  cum  veii^ 
rint  Macedones  mecum,  ei  invenerint  vos  impa- 
ratos,  erubescamus  nos,  ut  non  dicamus  vos 
in  bac  sulistantia.  Neeessarium  ergo  exisUmavi 
rogare  fratres  ut  praeveniant  ad  vos,  et  pra^pa- 
rent  repromissam  benediclioaem  hanc  paralnui 
esse  sic  quasi  benedictionem,  non  quasi  avari^ 
tiam.  » 

Dereceptione  justorum  vos  admoneo,  iiam  de  it't- 
msterio  quod  fil  in  sanctos ,  non  necesse  est  ut  vos 
admoneam.  De  ilio  enim  ministerio  est  mihi  ex  abun-* 
danliy  id  est  ex  superfluo  scribere  vobis.  Superfluum 
est  enim,  si  commoneas  eum ,  qoem  scis  Cacturum. 
Sed  lamen  ut  diUgentiani  meam  ostendam,  et  vos 
prompliorcs  faciam,  non  esl  otiosum  si  scribe,  ut 
sciatis  magna  vos  diligeniia  debere  peragere  quod 
frequenter  vobis  intimatur.  Ideo  autera  videtur  su« 
perfluum  ut  vobis  de  hac  re  scribam,  quia  scto  ant- 
mum  vestrum  ad  hanc  largitionem  faciendam  esse 
promptum^  pro  quo  animo  vestro  ad  hanc  gratiam 


exhorundi  ad  ininisterium  sanctorum  pro  hac  confi-  D  dcvoto  glorior  apud  Macedonas;  videle  ne  fruslra. 


denlia  vestrae  immutatiouis  in  melios ;  sive  pro  Tito, 
qui  de  vobis  ei  multa  retulit,  qui  non  mentiretur, 
qui  est  soci^s  meus^  pergens  mecuni  ubique  ad  prae- 
dicandum  ;  et  in  vobis  est  adjutor  meus,  id  estin  ve- 
slra  conversione  et  correciione.  Ipse  esl  adjutor 
meus  in  vQbis,  sive  caeteri  fratres  nostri^  quos  ad  vos 
direxi,  qui  sunt  apostoli^  id  est  fundatores  ecclesia- 
rtim,  gloria  Cliristi  quia  in  locis  illis  praedicaverunt 
Chrislum,  ubi  nunquam  fuera|;  el  ad  gloriam  con- 
siruxeriinl  ecclesias  ex  bis,  quos  ad  fidem  couvcr- 
terunt.  Vel  fratres  nostri  priores  apostoii,  qoi  cum 
Domino  in  carne  fuerunt,  sunt  adjutores  raei  in  vo- 
bis ;  sive  quta  nonnunquam  per  vos  Iransierunt,  et 
vobis  aliqtiid  mdiorationis  contulerunt,  sive  ouia 


Solet  enim  se  meliorem  praebere  ille ,  de  quo  beno 
scntitur  ab  alio.  Idcirco  de  vobis  glorior,  igfuoiitafii 
non  solum  Corinthus,  quae  est  metropolis  civitas. 
sed  etiam  universa  Achaia  quae  est  magna  regio  • 
parata  est  ab  anno  prxterito  dare  quod  sanctis  mil- 
tatur,  et  vestra  wmulatio^  id  est  fcrvor  imiundi  vos 
provocavit  plurimos  ad  hoc  pietalis  opus.  Capterae 
enim  Ecclesiae  dum  audiunt  Corinthios  prius  muais 
erroribus  fuisse  implicatos,  postea  vero  correctos-ei 
misericordiae  operibus  intentos,  aemulatioae  eorum 
incital£B  syut  ad  bonum  opus,  quasi  cogitantes  apud 
se  el  dicentes,  quia  si  bi  qui  post  acceptam  fiden 
male  oonversati  fuerant,  baoc  cQaperuni  babere  vo  • 
luntaten»  cur  non  inagis  illi.  in  quibus  bsec  vitiu 


1085  ll£RYEl  BUUGfDOLENSIS  JilOilACIir 

njn  suiil  reperta?Ego*qttidcTn«  inquk»  glorior  in  A  q^iam  omnes.  diviles  {Marc.  xii 


Luc. 


ui 


fOSI 

)•  qoia 


gplendore  aninii  vestri,  qui  promptus  est  ad  iai*gien« 
dam,  sed  misimui  fratrei,  non  «I  vos  ad  boc  cxhor- 
larenlur,  ad  quod  ex  animo  parati  estis ;  sed  ut  vos 
faciant  memores,  ne  circa  votum  et  promissioncm 
existatis  negligenlc».  Et  hoc  est,  animus  quidem 
vester  promptus  est,  sed  misimus  prxdictos  fratres 
ad  vos,  ut  sUis  parali  ad  proferendum  quod  dede- 
ritis»  ne  si  imparati  fueritis,  evacuetur  iii  hac  parte 
totum  quod  gloriamur  de  vobis.  Mistmus,  inquam, 
illos,  ut,  quemadmodum  di^i  illis  vos  esse  paratos, 
iitii  parati  vel  quemadmodum  dixi  vobis,  sitis  pa- 
rati;  sive  quemadmodum  dixi  Macedonibus,  ii«  forte, 
cum  venerint  mecum  Macedonei^  et  invcncrint  vos 
imparatos,  erubescamus  nos  in  hac  substantiay  id  est 


iargo  anijno  tolutu  quod  babebat  misic,  cum  caeieii 
parco  animo  mtiterent,  et  mulio  roajora  quaro  mii- 
tebant,  sibi  retinerent.  Et  ideo  paroe  seminabanly 
quamvis  multa  seroinare  viderenlur,  quia  lantmn 
seniinare  nolebant,  quanturo  poterant.  Dare  enim 
non  estamittere,  sed  scminare;  ad  tempua  carere, 
.ut  postmodum  raultiplicius  habeatur.  Sed  qui  parcc 
seminat,  id  est  qui  non  vult  large  Iribuere  cum  pos- 
sit,  parce  et  metet,  id  est  exiguum  remuneraiionii 
coUigei,  quia  sicut  ipse  nunc  esl  parcus  ad  tribaeii< 
dum,  ita  et  Deus  erit  parcus  ad  rctribueuduni,  etqm 
seminat  in  benedictionibus^  id  est  qui  tribuit  volun- 
tate  bona  sub  spe  fuiurae  remunerationis,  bic  metei 
de  benedictionibuSf  quando  cum    csteris  eieemosTr 


in  hac  re  possessa,  in   hac  diviliarum  subslantia,  ^  nariis  audiet :  <  Venite,  bcnedicli  Patris  rnei,  perci- 

quae  pauperes  sustentare  debuil.  Dixi  ne  erubcsca- 

mus  nos  qui  de  vobis  gloriabamur,  ut  non  dicamus 

vos  erubcscere,  id  est  ut  vestram  erubescenliam  la- 

ceamus,  Vesier  enim  pudor  erit  maximus  iu  noslra 

Tcrecundia,  si  invenia  fuerit  imprxparatio  vcstra. 

Nam  si  hoc  inventum  non  fuerit,  quod  testilicatus 

sum  de  vobis,  et  ego  erubescam  in  vobis,  qui  sub- 

stantiam  sanciis  promissam  non  reddidistis ;  el  vos 

amplius  confundemini,  qui  nec  propterea  quod  testis 

vobis  fui,  studuistis  agere,  ut  mc  dixisse  verum  de 

vobis  probaretis,  ue  ergo  CQntingat  ut  et  vos  et  uos 

graviter  erubescamus,  neeeaarium  existimavi  rogare 

praedictos  fratres ,  ut  me  prmeniant  euntes  ad  voi^ 

et  praparent  interim  benedictionemy  id  esl  largam  et 


pite  regnuro,  quia  esurivi,  et  dedistis  milii  mandu^- 
care  (Matth,  xxv).  »  Seminat  enim  in  benedictio* 
nibus,  ubi  plus  pensatur  affectus  quam  ceusus,  il 
esl  qui  pro  possesuobona  large  tribuit  iu  lienevolii 
aflcclionibus,  et  idcirco  de  l>enedictionibus  Dei  nie- 
tet  fructum  vitae  perennis. 
c  Uniisquisque  prout  deslinavit  in  corde  suo,  noii 

<  ex  tristitia  aut  ex  necessitate.  Hilarem  enim  da* 

<  torem  diiigit  Deus  (Eccli.  xxxv).  > 

Et  quia  de  benedictionibus  supernis  melet,  qui 
nunc  in  benedictionibus  bonae  voluntaii»  seminal, 
id  esl  laeto  et  largo  animo  dat,  sivc  parum,  sive 
multum  sit  illud  quod  dat,  ideo  unusquiique  dfC 
prout  deitinavit  in  corde  suo,  id  est  sicut  deliiiefavit 


charilativam  donationem;  benediclionem  dico,  re-  ^  el  praeordinavit  in  coiisilio  suae  rationis  et  velunl»- 


promisiam^  quia  jam  promisislis  et  repromisistis 
eam;  et  praeparando  faciant  Aanc  esse  paratam  in 
adventu  nostro,  sic  quasi  benediclionem,  id  est  qiiasi 
opiis  charitatts,  nonquoii  avaritiam/id  est  non  quasi 
strictaro  daiionem,  de  qua  dolcat  qui  dederit.  Ava- 
ritia  enim  vocatur  datio,  quae  Ot  tenaci  et  parco  ac 
tristi  animo ;  l)enedictio  autem,  quae  Ot  largo  et  ala- 
cri  animo.  Tractum  est  hoc  vocabulum  a  patriarchis, 
qui  benedictione  sua  Olios  suos  oronium  fertilitat^ 
bonorum  replebant,  ul  Isaac  benedicens  Jacob  et 
Esau,  etutJacob  lienedicens  Ephraim  et  Maiiasscn 
{Gen,  XXVII,  xlviii). 

<  Hoc  autem  dico  :  qui  parce  seminat,  parcc  et 


tis,  ut  quidquid  in  corde  suo  disposuit  se  datuniiD» 
det;  et  eo  devotionis  aflectu  quo  proposuit  del;  sci- 
licet  non  ex  tristitia  aut  ex  necessitate^  id  est  noa 
invitus  autcoactus.  Eleemosyna  enint  plerumqoe  ft 
a  tristibus  et  murmurantibus  ut  careant  taedio  in- 
terpellantis,  non  ut  viscera  reficiant  indigenlis;  sed 
non  est  acceptabilis  Deo  lalis  dalio.  Et  ideo  non  ex 
tiistilia,  sedex  laetitia  cordis,est  dandum  qnoddatur 
quia  cx  his  qui  tribuunt,  huuc  eligit  Dcus,  ul  ei  re« 
tribuat,  qui  devoto  aninio  tribuit,  quasi  tiiesauri- 
znns  apud  Deum.  Sunt  enim  nonnulli  qui  mulluiii 
rogaii  ab  aliquibus,  tasdio  precis  sibi  faclae  ad  dan- 
diiin  coinpelluntur  iniportunitate  postulationis  as- 
<  metet;  et  qui  seminat  in  bcnedictionibus,.debeuc-  D  sidune:  et  sic  dant  tristes  et  iiivili,  non  e&  afleclu 


<  dictionibus  et  mctct.  i 

Hoc  loco  ad  magna  largiendi  studia  mentes  au- 
dientium  accendit  Apostolus,  ne  qui  roulta  dare  po- 
test  pauca  largiatur.  Fratres,  inquit,  praeccsserunt 
me  ut  pracparent  daiionero  vestraro ,  sed  cgo  cur 
large  detis  praescribo,  quia  hoc  dico  vobls,  quod  qui 
parce  seminat ,  id  est  avare  tribuit,  parce  etiaro  mc- 
tet^  id  est  paruin  iu  faturo  saeculo  recipiet.  Parciis 
enim  est  avarus,  cui  extorquetur  quod  dat,  dum 
compellitur  tribuere  vel  propter  verecundiain,  vel 
propter  longam  roultorum  admonitionem.  Huic  par- 
va  messis  est,  quia  parco  animo  dedit,  licet  magna 
videatur  dedisse.  E  contrario  vidua  qux  in  gazophy- 
kdttm  misH  duo-  minula  est  laudata  misisse  plus 


dilcctionis  aut  piae  compassionis  (Luc,  xviii).  ^ion- 
nulli  sunt  etiam,  qui  iicet  non  sint  tristes  vel  ct- 
aciione  dolentcs,  tamen  quando  largiuiitur,  facionl 
ex  ncccssiiate ;  sive  quia  omnes  alii  dant,  stve  quia 
mulli  ut  largianlur,  admoiieiit;  et  cum  sic  hone- 
slate  sua  non  possint  iion  dare,  quadam  iieces- 
sitalc  ad  dandum  coguntur.  Scd  quisquis  daiiouem 
suam  Dco  vult  esse  gratam,  non  det  ex  Irisittia  vd 
ex  ncccssitate,  sed  ex  l%titia  et  ex  vohintate,  quia 
hilarem  datorem  diligit  Deus^  id  est  illum  qai  per 
charitatem  l«tus  et  hilaris  ao  serenus  spe  saperue 
retribulionis  tribuit. 

<  Potens  est  autem  Deus  omncm  gratiaci  abuu- 
<  dare  facerc  ia  vobis,  ut  in  omaibus  semper 


1G85 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS   PAIJLI.  -  IN  ETIST.  II  AD  COR. 


\m 


nem  sufiicientiam  habenles,  abundetis  in  omne  A  petuum.  Et  si  hnjus,  qui  pauperibus  dcJit,  justitla 


opus  bonuni,  sicut  scriptum  est :  Disperslt,  dedit 

pauperibus,  juslitia  ejus  manet  in  saeculuni  sae- 

culi  {PsaL  cxi).  I 

Ego  quideni  vos  admoneo  ad  hanc  largitatis  gra- 
tiam,  sed  Deus  polens  est  facere  in  vobis  quod  ad- 
moneo.  Ego  enim  verba  exhorlationis  edere  possum, 
sed  ille  mentes  vestras  in  mclius  promovere  potcst, 
quia  ego  quidem  plantare  et  rigare  possum,  illo  au- 
tem  dare  sufiicil  incrcmentum  (/  Cor.  iii).  Et  ideo 
potentiam  ejus  adcsse  vobisexopto,  ut  sicut  in  emen- 
datione  vitiorum  et  veritate  doctrinae  corda  vestra 
tetigit ,  ila  et  in  gratia  largilalis  faveat  coeptis 
veslris.  Ipse  est  enim  potens  facere  'ulrrtim  abun- 
dare  in  vobis  non  solum  istam,  sed  e(  ct.**^em  gra 


manet  in  aetemum,  quanto  magis  ejns  qui  ministra- 
Tit  sanclis?  Pauperes  enim  dtci  possunt,  qui  publice 
egeni  sunt.  Sancti  autem  discernuntur  ab  his,  quia 
ipsi  sunt  senr!  Dei  insistentes  orationibus  ac  jeju- 
nlis,  et  puram  vitam  ducentes. 

t  Qui  autem  administrat  semen  semtnanti,  et  pa- 
nem  ad  Tianducandum  pneslabit,  et  rouUiplicabit 
semen  veslrum,  et  augebit  incrementa  fmgmii 
justitiae  vestrae,  ut  in  omnibus  locupletati.  abun- 
detis  in  omnem  simplicitatem,  quae  operatur  pcr 
nos  gratiarum  actionem  Deo.  i 
Yos  debetis  alacriter  ministrare  sanctis  ob  spem 
supernae  relributiouis.  Sed  et  iii  hac  vita  penuriaiii 
non  timeatis  quia  Deus  qni  adminisirat  iemen  se- 


iiam  ,  ita  ut  in  omnibus  rebus  semper  hauentes  om^  ^  minanti^  prastabit  ei  eliam  panem  ad  manducanduni 

interim,  donec  ex  illo  semine  fmgem  colligat,  ei 
multiplicabit  semen  vestrnm,  quod  in  tcrram  misislis, 
nt  inde  copiosa  messis  exsurgat,  unde  phires  eleemo- 
synas  facere  possitis.  Omnla  Dei  sunt,  et  semina  ct 
nascentia,  et  Dei  nutn  crescunt  et  mnltiplicHitur  ad 
usus  hominum.  Deus  ergo  qui  hrec  dat,  et  ipse  ju- 
bct  de  his  dari  illis  qni  indigent.  Ac-  per  hoc  qui 
dat  juxta  voluntaiem  Dei,  augetur  ei  divinitus,  ul 
habeat  unde  adhuc  amplius  largiatur.  Vnlt  eniin 
Deus  ut  tideles  qui  habent  hiijus  mundi  substantiain, 
minislrent  necessitatibus  sanctorum,  ot  nihil  illis 
desit,  qui  celsiorem  sanctitatis  gradum  in  ecclesia 
tenere  voloerant,  ut  spei  sxcularis  vincula  cuncta 


nem  sufficientiam,  id  est  non  Indigenles  aliquando 
his  quae  ad  salutcm  necessaria  sunt,  abundetis  in 
omm  opus  bonum,  id  est  iii  largitione  sicut  in  cae- 
teris.  Si  enini  solam  vobis  suflicientiam  elege- 
ritis ,  poteritis  in  Dei  operc  abundare,  quia  illud 
\obis  retiiiendo  quod  siifficit ,  caetera  in  usus  pau- 
perum  expendctis  ,  el  hoc  erit  abundare  in  opere 
bono.  Licct  cnim  exigui  hominis  parvum  sit  mu- 
nus.  abundat  lanien.  qiiia  bono  animo  fit.  Exteriora 
onim  nostra  Domino  quamlibet  parva  sufilciunt.  Cor 
namque  et  non  substantiam  pensat  nec  Derpendit 
quantum  in  ejus  sacrificio,  sed  ex  quanto  profera- 
tur.  Qui  eniin  plus  habet,  plus  oflerre  debet.  Ita 


potcsl  Deum  omnem  gratiam  facere  in  vobis  abun  -  ^  praecederent,  et  animum  liberum  divilnae  militiae  de 


dare,  ut  sine  damno  vestro  aliis  beneficia  largien 
tes,  abundelis  tendeiites  per  largitatem  in  omne  opus 
bonum,  sicut  scriptum  est,  id  est  ut  neque  si  in  vo- 
bis  avaritia,  neque  prodigalitas,  sed  l>ona  vestra 
difluse  et  ralionabiliter  detis  cum  bona  intentione, 
iiob  pro  temporali  cominodo,  sed  pro  aeterna  remu- 
neratione,  sicut  justum  virum  fecisse  dicit  Scriptu- 
ra  (Psal.  iii) :  Dispersit^  id  est  non  uni  omnia  tri- 
buit,  scd  diverso  modo  his  et  lllis  sparsit,  ut  pluri- 
bus  proficeret,  et  unicuique  juxla  quod  decel)at.  Per 
hoc  avaritia  removetur.  Et  dedit  non  indiscrete 
omnibus,  neque  divitibus  aut  histrionibus,  sed  cum 
ratione  et  discrelione  solis  pauperibus,  qui  In  hoc 
saeculo  non  possent  ei  reddere.  Per  hoc  removetur 


dicarent ;  et  quisquis  eis  bene  ministraverit,  ampli- 
ficetur  iili  semper  unde  largius  ministrare  possit. 
Deus  Itaqiie  qui  administrat  semen  seminanii,  unde 
in  futuro  anno  vivat  et  eleemosynas  faciat,  praesta- 
bit  interim  et  panem,  Id  est  subsidium  vitae  praesen- 
tis,  non  ad  superfluitatem,  sed  ad  manducandum,  id 
est  ad  necessarium  usum.  Et  ne  sitis  solliciti  de 
tempore  futuro,  quia  ipse  propter  aiimenta  praesen- 
tia  quae  vobis  largietur,  non  dimittet  quin  semen  ve- 
stmm  muUipIicet,  et  fruges  crescerefaciat,  utsemper 
magis  ac  magis  dare  sufDciatis,et  augebitincremen- 
ta  frugum  justiliae  vestrae,  id  est  multo  abundatiora 
incrementa  dabit  frugibus,  quas  promeretur  justitia 
vestra.  Justilia  enim  esl,  ut  quia  Deus  dat  retribuat 


vitium  avaritiae  contrarium,  id  est  prodigalitis,  et  D  ex  eo  et  homo  llli  cui  deest.  Et  quia  vos  hujusniodi 


etiam  appctilio  temporalis  retributionis.  Et  idtoju- 
stitia  ejusy  id  est  justum  opus  misericordiar.  ejus 
manet  in  sascutum  sacuU^  id  est  in  aeternum.  quia 
ex  eo  quod  temporaliter  juste  egit,  aeternam  haliet 
juslitiam  et  vitam.  Justus  enim  est,  qui  bona  mun- 
di  cummunia  reputat,  qui  sciens  Deum  omuia  coin- 
muniter  omnibus  dare,  quia  solem  suum  orlri  facit 
omnibus  et  pluit  oninibus,  et  terram  dedit  omnibus 
{Matth,  v) ;  idcirco  dividit  cum  his  qui  copiam  ter- 
rae  non  babent,  ne  beneficiis  Dei  privati  videantur. 
Etquiasibisolinon  detinetquoddamaDeo  scitomni- 
bus  datum,  sed  credit  esse  justuni  ul  habens  dct 
non  habenti,  idcirco  justitia  ejus  manet  in  aeternum 
quia  iii  futuro  saeculo  hanc  secum  habebit  in  per- 


juslitiain  servastis,  ul,  siculDeus  vobis  non  haben- 
tibus  tribuit,  ita  et  vos  aliis  qui  non  habent  tribua- 
tis,  idcirco  divinitus  augentur  incrementa  fruguni 
vestrarum,  ut  in  omnibus  necessariis  locupletati  rc- 
bus.  abundetis  in  omnem  simpUcitatem  id  est  in 
omnem  largitionem  non  dupiicl,  sed  simplici  animo 
factam.  Qui  enim  bene  et  simpliciter  sanctis  mini- 
strat,  amplificalur  ei  nutu  divino,  ul  habeat  unde 
semper  largiri  possit,  et  iu  praesenti  locupietatus,  et 
in  futuro  saeculo.  Semel  enim  seminans  bis  melet, 
id  est  ex  una  operatione  bona  hic  et  in  fuluro  re- 
Cributionem  percipiet.  Ipse  tamen  non  duplici  Inten- 
lione  debet  operari  bonum,  ut  iode  quaerat  et  iii  isto 
et  in  alio  saxulo  remuneraiionem,  ue  computeiar 


t9S7 


UEUVEl  DLRGIDOLENSIS  MQNACm 


iOS» 


in  el8,  de  quibus  diclum  est :  Receperunl  ciercedem  A  ^^  «'««"»  P*"»  operatur,  ^clltcct  abundai  graitarum 


guam  (JfaU/t.  v) ;  sed  simplici  corde  solam  in  su- 
perois  retributionem  appetat,  licet  Deu»  illi  et  in  hoc 
saeculo  Fetribuat,  Potest  semen  intelligit  quidquid 
pro  Deo  datur.  EJl  ipse  qui  adminislrM  semen  scmi- 
nanti,  id  est  qui  dat  elccmosyn^rio  rem  quam  pau- 
peri  tribuat,  prxsiabit  etiam  panem  ad  manducan- 
dum,  id  est  prasbobit  unde  possit  vivere.  Et  multi- 
plicabit  semen  vestrum,  id  est  multipliciter  abun- 
dare  faeiet  rem  vestram,  quam  seminalis  dando 
pauperibus,  ut  babeatis  et  quod  largius  sominelis, 
et  unde  vivatis.  £t  augcbit  incremcnta  frugum  jusii- 
tia  vestrxu  id  est  augmentabit  cleemosynas  veslras, 
pro  quibus  frugem  a^ternas  retributionis  accipiet  ]u- 
stitia  vestra.  Jusliiia  cnim  est  observatio  mandato- 


actione  facla  per  muttos  in  DominOf  id  est  causa  et 
incitamentum  est  multis  ut  agant  gratias  pro  vubis 
in  operatione  Domini,  quai  refulgct  in  vobis.  Hoc  est 
d^cerc  :  Minislralio  nostra  qua^  Ot  per  dispcnsalio- 
ncm  officii  nostri,  non  solum  neccssarios  somptus 
exhibet  sanctis,  sed  cliam  in  hoc  aJ)undat,  ut  non 
hi  soli  qui  benellcio  vestro  su&tentantur,  sed  et  alii 
multi  gratis  pro  vobis  agani  Deo,  comroenda^ntes  fa- 
ctum  vcslrum  Domino,  utpaucis  tribuentes,  a  mnU 
torum  obsecralionibus  Deo  commendemipi.  Per, 
nmltos  aganlur  pro  vobis  gratiae.  et  hoc  per  proba-. 
tionem  mim&teriif  id  cst  p^r  hoc  quod  experiuntor, 
sive  laudant  hanc  minislratiouem  ve^tram.  Multot 
dico  glorificantcs   Deum  in  obedientia  confessionh 


rum  Dei,  et  inde  fruges,  id  est  fructus  xternaB  remu-  B.  veitrce,  it^  Evangeliq  Christi.  Probantes  cniitt 


neralionis  proveniunt.  Incremeniafrugishujus,  sunt 
elecmosynae,  pro  quarum  merito  et  hic  virlutes  au- 
gentur,  et  in  futuro  gloria  crcscit.  Ycl  incrementa 
coelestium  frugum  vcstrarura  sunt  afiectiones  dandi 
largius,  et  subveniendi  indigentibus,  quia  quanto  ma- 
jori  aflectu  pix  ccxinpassionis  subvenii  quis  iudigen- 
tiae  proximi,  tanto  majorem  sibi  frugem  ^cquirit 
eternae  refectionis.  Et  Dcus  sic  augcbit  semen  vc- 
litrum  et  frugein,  ut  locuplctati  in  omnibus  corpo- 
ralilnis  ct  spirilalibus  rebus,  abundetis,  id  cst  inie- 
rius  l)ona  voiunlaie,  et  cxterius  bona  opcralione. 
Abtindeti^  dicn,  tendcntes  in  oinneni  simplicitalem, 
id  es^  in  lioc  ut  puro  et  siraplici  corde  faci^tis  om- 
l^ia,  ut  a  solo  Deo  retributionem  de  omnibus  quae- 
raiis,  ut  neque  subjectionem  a  pauperibus,  neqiie 
laudem  ab  bominibus  dcsideretis ,  nec  ullam  in  hac 
vita  remunerationem,  qua  simplicilas  vestne  inlcn- 
tionis  in  opere  bono  operatur  per  nos  gratiarum 
actionem  Deo,  id  est  facit  nos  agere  gratias  Deo,  qui 
vobis  inspiravit  haiic  voiuntalem,  ut  ita  siiuplici 
intentione  faciatis  in  sauclos  coliationem,  et  cstera 
quae  periinent  ad  animae  vestrae  salutem.  Vel  per 
nos  prsedicatores  et  exhortatores  operatur  gratiariim 
actionem,  id  est  agit  ut  illi  qui  benelicia  suscipiunt, 
gratias  agant  Deo. 
i  Quoniam  miBisterium  hujus  oflicii  non  sohim 
svpplet  ea  qu»  desuni  sanctis,  sed  eliani  abundat 
por  rauUas  gratiarum  actiones  in  Domiuo ,  per 


tein  vi^tram  in  hoc  opere,  glorificant  iii  vubis 
Dcum,  cifjus  spe  firmati,  oL>edislis  in  Evangelio, 
Chrisli;  et  quod  ore  conlltemini,  actione  demon* 
stralis.  Indc  glorincanl  Dcum,  quia  vos  oljedistis 
facienttis  opera  quae  exigit  confessio  Christianae  fi- 
dei,  ct  hoc  in  Evangciio,  id  est  in  praeceplis  Evan- 
gelii  Chrisli,  et  gloriUcaiit  ill.um  eliam  in  simpiici* 
tate  vestra:  communicatioHifiy  id  esf  in  eo  quod  noa 
duplici,  scd  simplici  spc  faciiis  vcstra  boiia  Gommo- 
nta  in  illos  sanclos,  (ini  sunt  Ilicrosolymia^  et  im, 
omnes  alios  quos  videtis  egeiites.  Ghirincanl  eiiam 
Dcum  in  obsecratione  ipsornm  pro  vobis^  id  est  in  eo; 
quod  ipsi  quos  sustcnlatis,  obsecrant  prq  vobis. 
.^  Ipsorum  dico,  desiderantium  vos  videre  in  coelesli, 
regno,  vel  eliam  in  prxscnti  sae^ulo,  ut  gaudeant  ex 
conspeclu  vestro.  Quis  cnim  non  cupiat  oculis  vi- 
dere  necessitalibus  suis  proptcr  Dci  noinen  subjcctosT 
Ipsi  vos  desideraiit  viderc,  et  hoc  propter  gratiam 
Dei  eminentem  in  vobis,  id  cst  propterca  quia  Deus 
t:im  exccllcnler  graliam  suam  accumulavit  in  vobis, 
ul  ila  sanctis  cgcnlibus  communicctis  ob  alTectuiu 
pi£  dilcclionis.  Et  quia  tot  bona  hinc  et  iiide  prQ.- 
cedunt  ex  hoc  minisierio,  idcirco  gratias  ago  D^ 
supcr  inenarrabili  dono  ejus^  id  est  de  dono  charir 
talis  quod  in  vobis  ct  in  sanctis  illis  posiiit,  quod 
quantum  sit  et  quam  muUipIcx,  \ei  quani  hoiiesluni 
ct  quam  justum  et  quam  utile,  nemo  potest  mani- 
fosle  narrare.  Tanta  pinguedinc  sanctae  Isliliie  per- 


probationem  ministerii  hujus,  glorificantes  Deuin  D  fii^us  est  Apostolus  dum  ipquerelur  dc  aiierna  iinii- 


in  obedientia  confessionis  vcstrae,  in  Evangelio 
Cbristi,  et  simplicitate  communicationis  vesirae  in 
illos  et  in  omnes,  et  in  ipsorum  obsecratione  pru 
vobis,  desiderantium  vos  propter  eminentem  gra- 
tiam,  Dei  in  vobis.  Gratias  ago  Deo  super  inenar- 
rabili  dono  ejus.  > 

Idcirco  pro  vestra  simplicitaie,  id  esl  pro  largi- 
tione  simplici  animo  facta  aguntur  Deo  gratiae, 
quoniam  multa  bona  conlinentur  in  ea.  Quoniam 
ministerium  hufus  officii^  id  est  ministratio  quae  per 
ofDcium  Roslruin  a  vobis  exhibetur  sanctis,  non  so^ 
lum  supplet  ea  quce  desunt  sanctis,  id  est  non  solMm 
rcpeiiit  indigeotiam  sanctorum,  qui  iion  laboranl, 
sed  orationibus  et  divina)  eonteniplatioBi  vacant, 


gcntia,  et  de  alterno  supplcmeiilo  ii)digcnli;c  provin- 
ciulium  Christi  et  militum  Christi,  hinc  de  rebus 
carnalibus  in  illos,  inde  aulem  de  spiritalibus  in 
istos,  ut  nunc  in  line  sermojuis  eiclamarct,  et  tan- 
quaiu  sanctorum  gaudiorufn  sagina  eriictaret,  di- 
cens :  Gratias  Deo  super  inenarrabili  dono  ejus,  lu- 
enarrabile  cnim  donum  Dei  est,  quod  incitat  homi- 
nes  ad  bene  agendum,  quando  bona  opcraniujr  pro- 
pier  spem  corum  qua$  oculus  uon  vidit,  nec  auris 
audivit,  neque  cor  hominis  excogitavit  (/  Cor^  il^. 
CAPUT  X. 
c  Ipse  autein  ego  Paulus  obsccro  vos  per  man- 
c  suetodinem  et  modestiam  Christi,  qui  iii  facie 
c  quideni  humilis  sum  inter  vos,  absens  autem  coir* 


^O^D  COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  W  KWST.  II  AD  COR.  4000 

fiJo  in  vobis.  Rogo  auiera  vos,  ne  prasen»  au-  A  vel  talcs  audeo  punirc.  Qvi  nos  urbUrantur  tanqnm 

seeundum  camem  amhulemus,  id  est  tanquain  secnn^ 


f  deam  per  eam  confidentiam,  qua  existimor  audere 

•  in  quosdam,  qui  arbitrantur  nos  tanquam  secun- 

•  dum  carnem  ambulemus.  > 

Ad  incorrectos  loquitur,  qui  pseudoapostdos 
scqneban^ur,  et^eum  ferocem  putabant,  quia  morda- 
citor  in  priore  cpistola  vitiosos  increpavil.  Quasi  di- 
cat  :  Correctos  ad  eleemosynas  invitavi ,  sed  \a% 
alios  obsecro  ego  ipse  idem  vobis  exislens  qui  et  il- 
lis,  cum  tanicn  vos  sitis  alii.  Ego  Paulus,  id  est  hu- 
mlis  vel  mirabilis,  obsecro  vos  buuiililer,  ul  mores 
Vesiros  emendelis.  Vel  praemissi  fralres  borlali  sunt 
ad  ministerium  sanclorum  eos  de  vobis,  qui  correcli 
fucrant,  sed  nunc  ego  Paulus  ipse  non  alius,  obsecro 
vos  obnixe  qui  corrigi  debuislis,  scd  dislulislis,  ut 
ultra  non  diireralis.  Obsecro  vos  per  mansuetudinem  B 
Christi,  id  est  per  cam  mansueludincm,  qua  Cbri- 
stus  cum  se  posset  vindicare,  sustinuit  injuriosos  ut 
corrigcret  eos,  et  pcr  modesliam  ojns,  qua  culpas 
corum  modcsto  paMiilcnliye  flagollo  per  baplisniuni 
(lclevit,  diccnie  illis  Pcuo  :  i  Pocnilenliam  agite,  et 
baplizclur  unusquisque  vcshum(.4c/.  ii),  etc.  »  Man- 
«uetus  erga  nos  fuil  Cliristns,  quando  sine  aliqna 
iillionc  pcr  baplisnHini  nobis  peccala  dimisit.  Bfo- 
<lcslusfuil,quando,  et  si  non  absque  ullione,  non 
lamcn  imnioderala,  scd  tolcrabili  ct  modcsta  tribu- 
lationura  punilione,  nos  ail  vilam  peieiinem  revoca- 
vii.  Mansuctus  est  Clirislus.  pie  parcciido  et  tole- 
rando ;  modeslus  est,  moderata  ullione  puniendo.  Et 
inansuetudo  atqiie  modeslia  Cbristi,  cujus  imitator 


dum  morem  earnaliam  agamus.  Vei  arbilranttir  nos 
tanquam  secuTidum  caniem  ambulemus,  non  rcci- 
piendo  spiritalia  qua;  dicimus;  sic  nos  exfsiimanl 
quasi  camalia  loquamur,  quae  rccipienda  non  sint. 
Ideo  enim  nos  arbitrantur  secunduni  carnem  amlm* 
lare,  id  est  camali  scnsu  prxdicare,  quia  qui  spcrnSt 
spiritalia,  putat  illa  esse  cariialla. 
c  In  carne  enim  ambulantes,  non  sccundum  car- 
nem  mililamus.  Nam  arma  miliiise  nostrae  non 
camalia  sunt,  sed  polentia  Dco  ad  destructionem 
munilionum.  Consilia  destruentes  ct  omr.em  alti- 
tudinem  extollentcm  se  adversus  scientiam  Dci, 
ct  in  captivitatem  redigentes  omnem  intellectum 
in  obscquium  Chrisli,  et;in  promptu  babcntcs  ul- 
cisci  omncm  inobedientiam,  cum  implela  fucril 
vcstra  obcdicnlia.  i 
Ipsi  nos  arbilranlnr,  iit  dixi,  lanqnam  srcnn^um 
carnem  ambuleinus.  Et  merito  dixi  tanquam,  -quia 
non  re  vcra  sccumlum  carnem  ambulanuis,  ut  illi 
putai.t.  In  carne  enini  ambutantes,  id  cst  in  corpore 
vitain  prxscnleni  ducentes,  non  mititamus  secundnm 
carnem,  id  est  non  exercemus  pro  carnali  commodo 
inilitiam  a  Deo  nobis  datam ;  nec  carnalitcr,  sed  spi- 
rilaliter  militamus  ,  licct  in  carne  fragili  degamus. 
Spiritaliter  enlm  militat,  qui  spiritalitcr  vivil,  quia 
contra  spirilales  nequttias  pugnat.  Secundum  car- 
nem  vero  militat,  qui  desideriis  carnis  obtemperat. 
Potest  et  ita  intelligl,  ut  bi  mililarc  secundum  car- 


sum,  est  causa  cur  non  imperans,  sed  obsccrans  vo-  ^  nein  dicantur,  qui  Veltis  Testamentum  camaliter 

i  is  loquor,  quia  el  lenis  suin   exemplo  Cbristi  ad 

parccnduin,  et  modeste  ad  modilicale  puniendum 

scverus,  qui  in  facie  quidem,  id  cst  in  prxsentia  et 

visione  corporis  sum  inter  vos  humilis  et  quasi  con- 

temptibilis,  scd  ^ibsens  confido  in  vobis,  id  est  confi- 

denter  per  cpistolam  vos  reprebendo.  El  vos  putatis 

quod  tantum  abscns,  id  cst  in  epistola  confidentiam 

severitatis  babeam,  et  non  prsescns  facie.  Sed  rogo 

vos  ne  pr«csens  audeam,  id  est  rogo  ut  vosipsos  cor- 

rigatis,  nc,  cum  vencro,  audaclcr  puniam  per  eam 

confidenliam^  qua  lanluin  pulor   absens  confidere. 

Apostoli  confidcntia  est  fiducia  sibi  datiB  potestatis 

a  Cbrislo,  cujus  vicarius  cst,  ut  vindicet  eos  qui  sub 


intelligunt;  qui  vero  sequuntur  iiitelligentiam  spi- 
ritalem,  sint  quidem  in  carne,  quia  eamdem  ]ial)ent 
litleram  quam  Judaei,  sed  non  juxta  caritcm  mili^ 
tent,  a  carne  ad  spiritum  transcendentes.  Non  se- 
cundum  camem  militamus.  Nam  arma  milHiw  no» 
strtB  non  sunt  axmatia^sed  spiritalia  et  potentia  Dco 
regi  nostro,  cui  milttamns.  ^on  eiiiro  materialem 
lanceam  vel  cnsem  bajulamus,  sed  p«9tentiu8  boste» 
nostros  verbo  dcjicimus,  quam  alii  c*arnalibus  ar- 
tnis.  Amia  cnim  nostra  suiit,  sermo  praedicationis, 
sapientia,  miracula,  charitas,  et  aliae  virtutes.  Ideo 
aima,  quia  rcpugnant  vitiis,  et  debeliant  regnum 
didboli.  Potentia  Deo,  ut  per  baec  valenter  expugne- 


noinine  Clirisli  agentcs,  non  obaudiunt  ut  sc  corri-  ^  mus  inimicos  cjus,  et  subjtciamus  et  orbem  univer- 


gant ,  in  quibus  reprebendunlur.  Et  nunc  absons 
olisccral  co.s,  nc  praiseiis  audeat  in  cos  vindicare  pcr 
banc  coufidentiam,  id  est  ne  cum  praesens  fuerit, 
cogatur  irasci  propter  vitia  corum,  ut  coinponentes 
sc  qui  adbuc  noii  cmendaverant,  molliant  sibi  rigo- 
rem  cjiis,  ut  moderatos  eos  inveniens,  pressa  seve- 
ritate,  It-etetur  in  eis.  Rogo,  inquit,  ne  prae^ens  au- 
dcain,  id  est  iic  cum  pi'»;sen&  adero,  propier  vitia 
Tt^.audacter  (ut  jus  ecclcsiasticae  correclionis  exi- 
.git)  fcriam  per  eam  confidcntiam  velut  arrogantiae, 
jqua  nonnuUis  exisiimor  audere  in  quosdam  incorrc* 
|tos,  dum  peccaiites  pimio,  sicut  eum  qui  fornicatus 
kierat.  Uiiiie  quidam  vcstvum  putant  me  nimis  au- 
dac^^m  pcr  fiduciam  arrogantise  el  dominationis,  quia 


sum.  Sicut  cnini  terrcnus  imperator  per  soos  mililes 
vnidi<al  suum  regnum,  ita  ci  Cliristiis  per  nos  de- 
'fendil  unius  Dci  professi<mem  ct  discifvlinam.  Et 
arma  nostra  sunt  ei  potenlta,  ad  destmetionem  mw- 
Miionum,  id  cst  sa;oularium  doctrinarum  et  argu- 
mcntorum  vcl  astutiarum ,  quibus  perversi  bomines 
corda  sua  muniimt  et  circumdant,  ne  sermo  verita- 
tis  ad  ea  pertingere  valeat,  quoniam  arresaposioli- 
cae  praedicationis  nunitiones  Inijusmodi  val«iiier|^ 
netrat,  et  evertit  virtute  gratiae  sprriialis.  Et  nos,  «1 
dictum  est,  Cbristo  militamus,  destmente*  eonmHtt^ 
id  est  prxmeditatas  impiormn  hominum,  ^vel  deEmo- 
num  callidltales.  Consirium  enhn  «st  Iffeteiidi  vel 
non  faciendi  iexcogitata  mentis-ratio*  6>l  tlimedii* 


1091 


I1£RY£1  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


im 


siUum,  quod  dat  perversns  ei  quem  sub  specic  con-  a  ^s^  cunclis  perspicua,  scilicet  Si  quU  eonfidii  »iH 


sulendi  seducil,  dum  quasi  ralionabiliier  ostendit  ei 
utile  esse  quod  admonet.  Unde  dicitur,  quia  c  beatus 
vir  qui  non  abiit  in  consillo  impiorum  (Psal.  i).  i 
bed  nos  hujusmodi  consiiia  destruimus»dum  adcf- 
jectuni  ca  pervenire  non  sinimus.  Et  destniimus 
omnem  superbam  altitudinem  cordis,  sivc  tyranno- 
ruin,  sive  sapienlium  saeculi,  extollentem  se  adversm 
scientiam  Dei,  id  est  contra  sensum  cvangelicse  veri- 
tatis.  Nam  et  illi  qui  in  subiimitale  sa^cularium  di- 
gnitatum  erant  posili,  et  illi  qui  celsiludinem  mun- 
(lanai  sapientiae  crantassccuti,extollebanl  se  superbo 
fustu,  rcpugnanles  auversus  bumilem  scienliam  di- 
vinae  pra^dicaiionis,  sed  jam  dejecla  est  exlollenlia 
taiium,  ct  scieniia  veritaiis  subjecit  sibi  mundum. 


se  esse  Christi,  id  est  si  quis  ineriio  honst 
vitae  sibi  certus  est  quod  ipse  sit  Chiisti,  id  est 
de  electis  Christi,  qui  sunt  ejus  possessio,  koe 
cogitet  iterum  apud  se,  id  cst  apud  subtilitaleni 
suae  rationis,  ut  viro  raiionis  non  excedat,  nec  pro- 
pter  hcnorcm  suum,  nec  propter  odium  Dostrum, 
quia  sicut  ipse  Cliristi  est  per  qusecunque  Cbristi  Lo> 
na,  ita  ct  nos  pcr  eadem  bona  sumus  Christi.  His 
loquitur,  qnorum  tangit  superbiam,  qui  dc  seipsit 
praesumentes  inflaiionem  animi,minus  quam  dignam 
erat  de  Apostolo  sentiebant,  quasi  non  egerect 
prxcepiis  ejus.  Quos  admonct,  ut  si  de  se  confide- 
reni  quia  erant  scrvi  Cbrisli,  non  uiique  deberent 
de  Apostolo  dubitare,  sed  eiiam  de  co  vel  similiter 


Djemones  eliani  se  extollebant,  dum  in  idolis  cole-  ^  seniirc,  cum  uiique  magis  praeferre  sibi  deberent 


rcniur,  adversus  scicntiam  unius  Dei;  necnon  et 
h;erelici  adversus  scientiam  caiholicae  veriiaiis,  sed 
destrucli  suni  apostolicis  macbinis.  El  eiiam  sumus 
redigentes  in  caplivilatem  omnem  intellectum,  id  est 
capium  ncstris  raiionibus  astringimus  omnem  in- 
teilecium  pcrversae  docirinse,  et  capiivum  ducimus 
eum  usque  in  obsequium  Christi.  Captivai  enini  in- 
tellectum,  qui  conlradiccntcm  ratione  vincit,  et  ad 
fidem  Christi,  cui  prius  repugnaverai,  humilem  ac 
mansueium  inducit.  £i  sumus  eiiam  habentes  in 
promptu,  id  est  in  manifesto  et  veloci  effectu,  quia 
nihil  nos  remordei  quo  minus  audeamus,  ulcisci 
omnem  inobedientiamf  id  est  punire  culpas  eorum. 


magistrum.  Scd  ipse  nunc  humilitatem  illos  in  se 
docct,  xquans  se  ills,  cum  esset  vas  electionis  et 
docior  genlium.  Hoc  ergo  vnlt  illos  considerare, 
quod  utique  clara  luce  videtur,  quia  cnm  de  Apo- 
stolo  nemo  credeniium  non  plus  xstimaret  x|uam  Jt» 
se,  quanto  magis  nemo  minus  quam  dc  se  debeat 
aesiimarc.  Hos  itaque  contcstatur  ac  docef,  ne  ela- 
tione  mentis  meriiimi  bonae  vit.ne  perdant,  quia  qui 
scit  se  aliquid  csse,  buniiliai  se  ut  major  liat.  Recte 
dixi  nos  essn  Christi,  ut  ille  dicitur  qui  s^  nobis  prae- 
ferl.  Nam  ciium  excelleniius  sumus  nos  Christi  per 
potestaiem  quam  pr?esumpior  illc  non  habet.  Et  hoe 
cst  :  Nam,  et  si  amplius,  etc,  id  esi  si  nie  potesla- 


qui  nobis  obedire  noluerunt  utse  corrigerenl.  Quod  p  tcin  a  Dco  accepisse  dixero,  verum  me  apostolum 

prxdicando,  non  erubescam,  quia  veium  f!icam,non 
gloria  elatus,  scd  vcstr*'»  aeclincatlonis  causa  com- 
pulsus.  Pscudo  auicm  usurpaiam  in  desiructionem 
vesiram  volunl  cxercere  potestatem.  Nonerubescam 
si  amplius  aliquid  quam  illi  gloriatus  fuero  de  pote- 
state  nostri  apostolaius,  quam  nobis  non  illis  Domi- 
nus  dedit  in  asdificationemy  ct  non  in  destructionem 
vesiram,  idestui  vos  in  virtutibus  aedilicemus, 
non  ut  tyrannidem  cxercendo  vos  destruamus,  tcI 
excmplo  malo  sive  prava  doctrina  subvertamus,  ut 
pscudo  faciunt.  Hxc  diccndo,  significat  quia  supe- 
rius  se  humiliavit  ipsis  se  comparando,  cum  si  se 
ercxerit  non  erubcscat,  quia  potestatem  praedicandi 
et  absolvendi  acccpil  a  Chrisio ,  ut  salvet,  non  ut 
perdat  obaudiontes ;  ei  ut  religiosos  mores  eonim 
aediiicet,  non  ut  destruat.  Sic  et  junusquisque  prap- 
lalus  Ecclesi^e  poiestalem  divinitus  accepit,  utsubje- 
ciisprosii,non  ui  eis  noceat.  Si  ergo  iste  qui  a  Domino 
missus  est,  inclinat  sc  infcrioribns  et  coroparat, 
quantomagis  illiqui  nulliuseranttesiimonii  compa- 
rare  senondebebant,  non  dicam  praferre,  majoribus? 
Nos,  inqnit,  habemus  poiestatom  aediflcandi  vos 
ci  puniendi  perversos.  Sed  ut  non  exislimer  lanqnam 
terrere  vos  per  epistolas,  dum  atsens  scri]K>,  quia 
incorrcctis  non  parcam  cum  prsesens  fuero,  qoasi 
qui  non  audeam  implere  quod  minatus  suro,  hoe  ro* 
gitet^  id  est  hocsciat,  qui  ejusmodi  est,  id  cst  (|oi 
ita  de  me  opinafur,  quia  qualesy  id  est  quam  aperti 
sumus  in  verbo  per  epistolas  dum  sumus  obunUSi  t€^ 


fvicicmus,  cum  impleta  fuerit  vestra  obedientia,  id  est 
cum  vos  reliqui  omnes  ex  dileciione  fueritis  in  om- 
nibus  obcdientes. 

c  Quae  secundum  faciem  sunt,  videte.  Si  quis 
c  conGdit  sibi  Christe  se  esse,  hoc  cogilet  iieruni 
•  apud  se,  quia  sicut  ipse  Christi  est,  ita  ei  nos. 
c  Nam  etsi  amplius  aliquid  gloriatus  fuero  de  pote- 
c  scaic  nostra,  quam  dedit  nobis  Dominus  in  aedili- 
t  cationem  ei  non  in  destruciionem  vestram,  non 
c  crubescam.  Ut  autem  non  existimer  tanquam  ter- 
4  rere  vos  per  epistolas,  quoniam  quidem  epistolae, 
inquiunt,  graves  sunt  et  fortes,  pra.*sentia  autem 
corporis  infirma  et  sermo  contempiibiiis,  hoc  co- 
gitet  qui  ejusmodi  est,  quia  quales  somus  verbo 
per  cpistolas  absentes ,  tales  et  praesentes  in 
facto.  * 

Nnnc  vult  eos  qux  palam  sunt  considerare,  id  est 
ea  quae  diciurus  est,  qux  sunt  aperta  dijudicare, 
\eiut  si  dicai :  Si  vobis  non  sufficiuniea  quae  dixi, 
pro  quibus  me  poiius  quam  pseudoapostolos  sequi 
dcbeatis,  quia  forsitan  ca  non  satis  palenter  intel- 
lexistis,  videte  haec  quae  subjungo,  qna  sunt  secun- 
dum  faciem  ita  evidentia,  sicut  ea  quae  sunt  oculis 
subjecta.  Haec  scilicet  si  quis  eonfidit,  etc.  Yel  ita  : 
Videte  ea  quae  sunt  secundum  faciem,  id  est  consi- 
deraie  diUgeiiter  opcra  eorum,  qui  tantummodo  co- 
ram  oculis  hominum  facere  bona  stiident,  ne  forte 
>os  per  haec  seducant.  Ista  videte,  id  est  intdligite, 
quae  ouuc  subjicio,  quia  sunt  secunduro  faciero,  id 


1093 


XIOMMCM.  liN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  KPIST.  M  AD  COR. 


1094 


ies  erimus  ei  prctsentes  fn  facto,  id  est  in  exlnbitione  A  se  malunl  suis  laudibus  quam  Dci  gralia  commen- 


correplionis  peccantium.  Hoc  dicit  occasione  prae- 
niissse  sententiae,  qua  dixerat  se  habere  in  pronipta 
vlcisci  oncncm  inobedientiam.  Ut^  inquit,  non  exi- 
:  ^timer^  etc.  lile  potesl  videri  per  epistolas  terrere, 
^  qui  neque  auctoritatis  alicujus  est,  neque  praesens 
fiduciam  liabet  arguendi ;  absens  autem  ideo  audet, 
<iuia  prsesens  timct.  Ut  iion  existimer  tanquam  terrcre 
vos  per  epistolas>  qux  existimatio  inde  potest  ve» 
nire,  quod  quidam  inquiunt^  quoniam  epistolcB  qui- 
dcm  graves,  id  est  ponderosae  ad  intelligendum,  et 
fortes  ad  terrenduro,  sed  prteseniia  corporis  ejus  est 
infirma^  non  valens  exercere  severitatem,  et  sermo 
ejus  contemptibilis,  id  est  incompositus,  et  rustica- 
nus:  quisquis  ejusmodi  verbis  mihi  derogat,  sciat 


dare.  Pseudo  eniin  semctipsos  commendabant,  qui 
non  accepta  potestate  dominari  volebant,  nomiDi 
suo  vindicantcs  auctoritatem.  Qui  autem  mitlilur, 
non  sibi,  sed  ei  a  quo  mittitur,  vindicat  potestatem* 
Non  audemus  iilis  nos  inserere  qui  non  missi  pra&- 
dicant,  id  est  non  audcmus  nos  in  numero  eorum 
ponere,  ut  gioriam  noslram,  sicut  illi  suam,  quaera* 
mus,  quia  ad  dominum  revertemur  a  quo  missi 
sumus,  ut  nihil  ultra  concessum  praesumamus. 
Quidquid  enim  contraDeum  lit,  audaciaest.  Nec  au- 
demus  nos  illis  comparare,  id  esl  similes  vel  pares 
illis  facere,  ne  sicut  illi,  pereamus,  id  est  propter 
timorem  Dei  non  audemus  (ut  illi)  vobis  adulari,  et 
vitiis  vestris  blandiri.  Haec  non  facimus,  sed  ipsi  in 


quia  quod  per  epistolas  minamur,  pei  facta  comple-  ^  nobis  non  extra,  sumus  metientes  nosmetipsos^  non 


bimus,  quoniam  a  Domino  potestatcm  accepimus,  et 
idcoquod  absentes  minamur,  praesentes  implebi- 
mus.  Cui  autem  non  est  data  potestas,  absens  po- 
lest  audere,  praesens  autem  pudorem  paiitur  et  ti- 
morem.  Sed  ego  non  erubesco  nec  metuo  dum  cor- 
ripio,  quoniam  fiducia  potestatis  hoc  ago.  Scienduin 
quia  linguas  detrahcntium  sicut  nostro  studio  non 
debeinus  excilarc,  ne  ipsi  pereant;  itapersuam  ma- 
iitiam  excitatas  debemus  a^quanimiter  tolerare,  ut 
nobis  meritumcrescat.  Aliquandoautcmetiam  com- 
pescere  eas  debemus,  ne  dum  de  nobis  mala  disse- 
miiiant,  eorum  qui  audire  nos  ad  bona  poterant, 
corda  innoceniium  corrumpant.  Unde  nunc  Aposto- 


aliud  quam  injunctum  est  usurpando;  ct  sunius 
comparantes  nosmetipsos  nobis,  quia  secundum  quod 
oflicium  nostrum  exigit  facimus,  duiu  nec  plus,  nec 
aliud  dicimus  veImonemus,*quam  facere  possunius 
aut  debemus.  Quod  illi  non  faciunt,  contra  quos 
nunc  agilur,  id  est  pseudo  qui  ^eipsos  ultra  quam 
oportet  magniOcare  conantur.  Sed  nos  non  gloriabi- 
mur  in  immensum^  id  est  non  assumemus  nobis  au- 
ct«)ritatem  ultra  mensuram,  sed  secunduni  mensu- 
ram.  Tanta  seuti  dicit  potestale,  quanta  concessa 
est  ab  auctore,  nec  mensuram  egredi.  Idcirco  non 
superba  erit  gloria,  in  qua  non  cgreditur  terminum 
datae  potestatis.  Gloriam  vero  proauctoritate  posuit, 


lus  derogantes  sibi  Curinthios  rationibus  compescil,  q  qua  utebatur  in  correptionibus,  ut  salvos  eos  face- 


4ie  malam  de  eo  famam  spargentes,  nocerent  aliis, 
qui  doctrinamejus  audirepoterant.Notandum  etiam, 
quia  ex  eo  quod  dicunt,  quoniam  epistolae  graves 
sunt  et  fortes,  nec  dicunt,  epistola  gravis  et  fortis, 
ostendunt  se  jam  duas  epistolas  ab  Apostolo  acce- 
pisse,  praeter  istam  de  qua  nunc  tractamus,  quam 
nondum  viderant.  Sequitur : 

i  Non  enim  audemus  inserere  aut  comparare  nos 
c  quibusdam,  qui  seipsos  commendant;  sed  ipsi  in 
nobis  nosmetipsos  metientes  et  comparantes  nos- 
metipsos  nobis.  Nos  autem  non  in  immensum 
gloriamur,  sed  secundum  mensuram  regulae,  qna 
mensus  est  nobis  Deus  mensuram  pertingendi 
usque  ad  vos.  Non  enim  quasi  non  perlingentes 


rct.  Nec  tainen  se  gloriari  dici^  in  extollentia  pote- 
statis,  sed  ad  aedilicationem  illorum.  Corripicns  enini 
constanter  vitiosos,  gloriauatur  iu  emendatione  illo- 
rum;  et  potestas  daia  proficiebat  saluti  illorum,  non 
elationi  suae.  Duobus  ergo  modis  non  gloriabalur 
in  immensum,  id  est  et  secundum  datam  sibi  pote- 
statem,  et  quia  non  ultra  quam  praedicatio  ejus  pcr- 
sonabat,  vindicabat  sibi  auctoritatem.  In  his  cniin 
auctoritatem  debito  sibi  jure  vindicabat ,  quos  ipse 
per  evangelium  ad  lidem  converterat.  Caeteris  autem 
non  tali  fiducia  loquebatur,  quia  erant  in  aliena  re- 
gula,  id  est  in  parte  alius  evangelistae.  Non  gloriabi- 
rour,  id  est  potestatem  non  excrcebimus  iii  immen- 
sum,  id  est  ultra  modum  nostrae  mensurae,  sed  se- 


ad  vos,  superextendimus  nos.  Usque  ad  vos  enim  D  cundum  mensuram  regulas^  qua  mensus  est  nobis  Deus 


pervenimus  in  Evangelio  Christi,  non  in  immen- 
sum  gloriantes  in  alienis  Ial>oribus.  Spem  autem 
hal)eutes  crescentis  fldei  vestrae,  in  vobis  roagni- 
licari  secundum  regulam  nostram ,  in  abundan- 
tia  etiam  in  illa  quae  ultra  vos  sunt  evangelizarey 
non  in  aliena  regula,  in  his  qu2  praeparata  sunt 
gloriari.  > 

Yere,  inquit,  tales  sumus  in  facto,  quales  in  ver- 
bo,  quia  non  facimus  nos  similes  pseudAipostoIis, 
qui  potestatem  usurpant  et  vitia  palpant.  £t  hoc  est : 
Non  audemus  inserere  aut  comparare  nos  quibusdam^ 
qtii  seipsos  commendant,  id  est  iion  possumus  de  no- 
bis  inajora  jaclare  quam  sumus,  nec  audemus  ita 
I>euiu  coRiemnere,  utsimiies  sinus  quibusdaro,  qui 


mensuram  pertingendi  usqueadvos^  id  est  juxta  roen- 
suraro  regiminis,  quod  Deus  nobis  dedit,  ut  ad  vos 
regendos  nostra  potestas  pertingeret.  Naro  monente 
Christo  vobis  evangelizavimus,  et  ita  uos  fecit  usque 
ad  vos  pertingere.  Non  enim  superextendimus  nos 
quasi  non  pertingentes  usque  ad  vos,  id  est  non  nos 
extendimus  super  alterius  provinciam,  dum  in  vo- 
bis  jus  potestatis  vindicarous,  quasinon  pertingeret 
usque  ad  vos  jus  nostrae  poteslalis.  Non  enim  hoc 
usurpatione  facirous,  sed  praecepto ;  nec  quasi  non 
missi  pervenimus  ad  vos  in  praedicatione,  sed  dc- 
stinati  Deomittente  ad  vos.  Superextendi  autem  cst, 
ultra  extendi  quam  conceditur,  vel  super  episcopa- 
tum  altius  extendi.  Sed  non  ultra  quam  oportety  nec 


1005 


HERVEI  BtRGiDOLENSIS  MOiNACni 


super  aliornm  proTincias  extendimnr,  quia  snper  a  '«it  ab  aliis  prsMlicatoribus. 


Maiiifestani  ett  qoia 


eoc  qnos  alii  pncdicatorcs  aitte  iios  in  lide  fundave- 
runty  non  nobis  jus  debits  potestatis  arrogamus. 
Nam  usque  ad  vo$  pertenimus  id  cstdum  ad  diversas 
gentes  praedtcando  lenderemus,  pervenimus  usque 
ad  vos  in  Evangetic^  id  est  in  prsdtcatione  Christi, 
ct  nomen  ejus  nos  primi  volus  annuntiavimus, 
iion  ghriantes  in  immehsum^  id  esl  ultra  mensuram 
in  oHenii  laboribus^  id  cst  ubi  alius  fundamentum 
fidei  posuissel.  Ideo  enim  tam  fidnciaiiter  vobis  lo- 
quimur,  quia  non  laborc  aitcrius  ad  fidem  esUs  ad- 
ducti.  Non  ergo  extra  mensuram  gloriamur,  qni  in 
latiorc  nostro  gloriamur.  ^*d  pseudoapfistoli  in  im- 
meiisum  gloriabantur  iii  alienis  laborrbus,  qnia  scni' 
pcr  ad  fideles  ibant,  qui  signa  minime  rcqnirebant, 


vir  prudcns  non  in  his  confidit,  neque  gloriam 
ral,  quse  alioram  laboribus  constant.  Ide(>  \posto- 
lus  Ron  audel  in  bos  qui  aliis  praedicantlbos  credi- 
derunt,  ne  in  alienis  laboribus  gloriari  Tideatur ;  sed 
boc  niiitur,  ut  eis  prsedicet  quibus  non  erat  annaB- 
tiatam,  ut  gloriam  laboresuo  acqulrat^ 

c  Qui  autein  gioriatur,  in  Domino  glorietur 
ff  (l  Cor.  i;  Jer,  ii).  Non  cnim  qui  seipsuin  eom- 
€  mendai  ille  probatus  est,  sed  quem  Ueus  comoMMi- 
f  dat.  » 

Sigiiificat  Apostolus  ipsam  evangelizandi  oonft- 
deniiam  et  gtoriam  Domino  essedandam,  cii|vsgr»- 
tia  est,  Ht  qui  in  potcstate  evangelica  conildit,  fieo 
aiictorc  confidat,  ul  qnaystus  omnis  negotii  diTiai 


quae  itli  facere  neqnibanl.  Ideose  supercxlcndcbant,  B  Dnmini  in  lucrum  veniat.  Sed  qui  non  accepit  p<H 


id  cst  supcr  eos  qui  ab  aliis  ad  fidcra  adducti  fue- 
rant,  cMendebant,  et  in  cis  domininm  excrcere  vo- 
lebant.  Quia  iUani  provinciam  his  Dcns  concessc- 
rat,  cunt  singulas  rcgioncs  sanctis  prxdicatoribus 
distribueret ;  et  propterea  vagabundi  pcr  omnes  di- 
scurrebant,  super  tritici  .'^ationcm  zizania  scminan- 
tcs.  Sed  tios  non  gloriamur  in  immcnsum,  sd  cst 
ultra  quam  nobis  Deus  mensus  est,  quia  non  qua^ri- 
mus  gloriam  irt  locis  ubi  antc  nos  &liiprx(licatorcs 
laboravorunt;  sed  habenlesspem  crescentis  fidei  re- 
sira,  id  est  sperantes  per  fidem  vestram  crcscciiteiii 
ac  proficientcin magiiificari  apud  Dcumm  to6}s,quia 
quoiUo  Hdcs  vcslra  quani  pcr  nos  didicistis,  profo- 
ccrit  in  vtrtutibus,  lanto  et  nos  apud  Deuni  majus 


tcstatem  a  Domino,  non  potest  in  Domino  gloriari, 
quia  suam  gloriam  quftH*it.  Ego,  inquit,  non  gloria^ 
bor  iii  alicna  regula.  Similiter  antem  ^tci  giorsatur, 
id  cst  vult  polcstaicni  cxcrcere,  in  Domino  glofselnt^ 
id  est  in  mciisnra  a  Domiiio  sibi  data.  Vel  ila- 
Spem  babeo  gloriandl,  non  tamen  in  me,  sed  in  Oo- 
niino.  Nam  nullus  in  se  dcbet  gloriari.  Sed  quican- 
quc  de  aliquo  bono  gloriatur,  glorielur  in  Domino, 
id  csl  oninein  gloriain  rclorqneat  ct  ascribat  non 
sibi,  sed  Domiiio.  Qnidquid  cnim  boni  babcmusvcJ 
aginius,  hoc  non  a  nobis,  scdtantuinaDomino  habe- 
mus  quod  agimus.  Ideo  iioii  in  se,  sed  in  Dom^no 
quisquc  dcbct  gioriari,  quia  r/ui  seip$um  commendat^ 
id  esi  qui  suam  gloriam  in  pncdicatione  qiMBrit,qiH 


mcritum  habcmus,  speranlcs  dico,magiiificari  in  vo-  ^  oxtra  Dominum  gloriatur,  tllc  iioii  est  probaiui  a  Deo 


hts  seeundum  regulam  noslram^  idest  sccunduni  nor- 
roam  rccte  vivendi  ct  credendi,  quam  vobis  tradi- 
dimus,  parati  sumus  evangelizare  etiam  in  illa  loca 
^ifd;  ultra  vos  sunt,  Non  enlm  snfllcil  nobis  usquc  ad 
vos  per^enissc,  sed  cum  vestra  fides  crcvcrit,  trons- 
icmus  in  abundaniia  gratiac  Dci  ct  miraculoruni 
ctiam  ad  illas  gentcs,  qua^.  ultra  vos  sunl,  Evaiigc- 
liuni  prsedicarc.  Profectus  cnimvestne  fidcl  nos  ac- 
ccndit,  ut  non  simus  pigri  et  alios  adhuc  ad  fidcm 
vocarc,  qui  cxemplo  vcstri  possint  in  ea  pronccrc. 
Vel  ctiam  apud  homines  spcramns  iii  vobis  magiii- 
flcari,  ut,  dum  vos  iUi  proficcrc  vidcrint,  agnoscant 
csse  veros  apostolos,  et  libcntcr  cliam  ipsi  doctri- 
nain  nostrain  excipiant.  Et  speramns  ita  magnifi-  i 
cari  secundum  regulam,  id  cst  rcgimen  nostruin 
sub  quo  bene  proficitis.  Non  cnim  habcmus  s|K'nt 
gloriandi  in  allena  regulOt  id  est  in  his  qui  sunt  sub 
regula  cujuslibct  altcrius  apostoli.  In  abundamia 
ctiani  cvangelizandi,  non  in  paucis  locis  sperainus 
cvangelizarc,  ctiam  in  illalocatraiiseuntcsquxsunt 
ultra  vos.  1n  abundantla,  vel  <iuia  prxdicaiio  ha^c 
abundabit  siipcr  pracdicatioiiem  quam  ad  vos  habui- 
mus,  vel  quia  coclestium  donorum  abundantia  «rit 
in  ca.  El  evangelizabimus  ibi,  non  in  alicna  regula, 
itl  cst  in  alieno  rcgiminc,  quia  ncc  iili  qni  ultra  vos 
sunt,  de  alieno  rcgimine  sunt.  Speramus,  inquam, 
illuc  cvangclizare,  et  non  speramus  in  aliena  rcgula 
^oriari  fn  his  virtutum  incrcmcntis,  quw  prtcparata 


vcl  ab  hominibus,  sed  illc  qucm  Deus  ammendat 
miracuiisctgratinsanctx  eonversattonis.  IIIumDeos 
commcndat,  ct  illc  prolxitus  csl,  qucm  habet  di  • 
giium  ct  miltit  ul  pncdicet  donnm  ejus.  Qoem  vero 
«on  mittit,  illum  non  coinmcndat.  <pse  auicin  sc 
commcndal,  qui  non  n>issus  prsedkal.  Ac  pcr  boc 
idoncus  non  csl,  scd  pncsuinplor  ct  rcprobus. 
CAPUT  Xi. 
<  Uiinant  susinicrctis  moiliciim  quid  insipicntiic 
4  ineae,  scd  ct  supiiorliac  nie.  iliiiiiulor  cniin  vos 

<  Dci  a^mulationc*  Dcspondi  cnini  vos  iuii  vi>t)  vir- 
f  gincm  castani  cxhibcre  Ciirisio.  Tiiiieo  antcm  nc, 

<  sicut  scrpcns  Evam  scduxit  asiulia  sua  {Gth.  iii), 

<  ila  corrumpantur  scnsiis  vestri,  ct  oxeidanl  a 

<  simplicitatc  qnx  tst  in  Clirislo  Jcsu.  » 
Incipiens  vcro  dc  scmctipso  narrarc,  insipienlcm 

se  dicit,  qnia  ad  laudcm  cjus  videntur  portiiicrequas 
dictunis  est,  ct  pcr  Dci  sdpientiam  dictum  n  ^lo- 
nmnc  fucrat :  <  Lnutlet  tc  alicnus,  ct  non  os  tmiai : 
cxtraiicus,  d  non  labia  tua  (Prov,  xxvii).  »  Scil 
liic  uolore  comi>cHilur  in  laudcni  suam  cruinpcrc, 
proplcr  snlutcin  ipsorum  qiii  cnm  dc  cjus  pnecoptis 
•bcnc  scntirc  dcbercnt,  iiidigiic  scnticbant.  Ei  Jiiic 
non  Apostolo,  sed  ipsis  iioccbnt.  Ideoqucprorertum 
«orum  quxrit,  et  in  co  qiiod  qiiasi  glorianter  loqiii 
videtur  :  Glorior,  inquit,  dc  rcgimine,  quod  videlur 
iiisipicntia.  Scd  uiinam  sustinereiis^  id*est  TeUeci  ii( 
sinc  indignatione  susiinorctis  modicum  quldiusipkis^ 


iOD7  COMMENT.  IN  fiPISTOLAS  PALXI.  —  m  EPIST.  II  AD  COR.  iOdS 

lf(v  mew^  Id  est  parum  aliquid  glorialionis  mes,quae  A  duxit,  dicens  solo  terrore  Deum  eis  comraluatom 
videtur  insipieniia.  Modicum  gloriationis  meae  susti* 
neie«  quia  muUo  plus  possem  gloriari.  Opto  ut  banc 


insipienliam  meam  vei  in  modico  sustinealis,  sed  ei 
praecipio  ac  quasi  cx  debilo  requiro,  ut  me  duppor- 
teiis  in  hac  insipienlia  gloriationis,  supportate,  in- 
quam,  me  ut  subjcctiy  quia  <emuior  vot^  id  est  casto 
amore  inflammor  ad  custodiendam  mentis  nostraa 
castitatem  ;  et  hoc  facio  Don  mea,  sed  Dei  oemula^ 
tione^  quia  non  mihi,  scd  Deo  yos  aemulor.  Quac  lo- 
cuturus  est,  amore  eorum  dicturum  se  ostendit,  ut 
iion  magis  ad  laudem  ejus  prodciat,  sed  ad  eorum 
profectum.  Ac  si  dicat :  Non  stimulo  livoris  inflam- 
inor  humani,  scd  vos  tanquam  pater  aemulatione  di- 
vina  custodio,  ut  immacuiatos  possim  conjungere 
ccelesti  sponso.  Despondi  enim  oos,  id  est  annulo  fi- 
dei  vos  desponsavi  non  multis,  scd  uni,  non  aduUe- 
ro,  scd  vtro  virginem  eastam  exhibere  Christo^  id  est 
ut  vos  omnes  unam  virginem  incontaminalam  as* 
8Kgnem  judici  Christo.  Omnis  enim  Ecclesia  virgo 
est  in  mente.  Virginitas  enim  mentis  est  integra 
fides,  solida  spes,  sincera  charitas.  Ergo  et  Ecclcsia 
imitans  Domini  sui  matrem,  quoniam  corpore  non 
poiuit,  mente  tanien  et  mater  ct  virgo  est.  NuUo 
itaquemodovirginitatem  matris  suae  nascendo  Cbri- 
stus  ademit,  quiEcclesiam  suam  de  fornicalione  dae- 
monum  redimendo  virginem  fecit.  Nunc  desponsata 
cst  Ecclesia  et  virgo  est,  cum  se  continet  a  corru- 
ptione  saecuJari;  sed  tunc  nuptura  cst,quandu  Spon- 
sus  ejus  in  clariuie  veniet,  et  eam  secum  in  regni  «^ 
thalamum  perpetuo  mansuram  introducet.  Ego,  in- 
quit,  vos  huic  tam  digno  viro  ila  desponsavi,  ut  im- 
maculatos  ei  vos  in  die  judicii  exhibeam.  Sed  timeo 
nc  virginitas  in  vobis  violetur,  el  ad  amplexum 
Sponsi  non  pervcniatis.  Sicut  eniro  membris  corpo- 
ris  violatur  in  quodamloco,  sic  seductio  linguae  vio- 
lat  virginitaiem  cordis.  Timeo  ne^  sicut  antiquus  ser- 
pens  Evam  seduxit  astutia  sua  (Gen.  iii),  ita  corrum» 
pantur  ab  eodcm  ser|>ente  vestri  sensus,  id  est  vestrae 
mentes.  Non  cnim  carnis,  sed  cordis  virginitatem 
serpcns  ille,  id  est  diabolus  corrumpere  quaerit.  Et 
fiicut  adulter  Iiomo  laetatur  nequitia  sua  cum  car- 
nem  corrumpit,  sic  diabolus  laetatur  quando  men- 
tem  corrumpit.  Revera  enim  corrumpitur  mens  et 


esse  mortcm  «  non  illaturum  si  peccassent.  Ita  et 
pseudoapostoli  dicebant,  ideo  praecepta  Evangelii 
addiia  esse,  ut  vd  sic  lex  custodiretur,  et  ea  soU 
sufliceret  custodita.  Sed  et  nunc  scrpens  similiter 
seduxit,  gehennam  proptcr  solum  terrorem  asserens 
nominari ;  eam  autem  aut  non  esse  omnino  aut  nou 
«ternam  esse  conflrmans.  Adhuc  mussitat  ille  ser^ 
pens  et  non  tacet.  Quaerit  pollicitatione  quadam| 
scientix  dejicere  de  paradiso  Ecclcsiae,  quem  non' 
permittat  redire  ad  illum  paradisum,  unde  primo 
ejectus  est.  Quod  gestum  est  in  illo  paradiso,  boe 
geritur  in  Ecclcsia.  Nemo  seducat  nos  ab  islo  para- 
diso.  Sufiiciat  quod  hinc  lapsi  sumus,  vel  experii 
corrigamur.  Ipse  est  serpens  qui  semper  suggeril 
iniquitatem,  ipse  aliquando  promittit  impunitatem, 
et,  sicut  ibi  promisit,  dicens  :  <  Nequaquam  raorto 
nioriemini  (ibid.),  i  Ipse  talia  suggerit,  ut  mod« 
male  vivant  Christiani.  Nunquid  omnes,iuquit,  per*' 
diturus  est  Deus?  Nunquid  omnes  damnaturus  est| 
Deus?  Et  ita  corrumpit  sensus  muliorum,  ac  pec  •! 
care  facit,  ut  cxpellaniur  a  scdibus  istorum. 
<  Nam  si  is  qui  venit,  alium  Christum  praedicat 

<  quem  non  praedicavimus,  aut  alium  Spiritum  ac* 

<  cipitis  quem  non  accepistis,  aut  aliud  Evangeliura 

<  quod  iion  recepistis,  recte  pateremini.  Exislimo 

<  enim  nihii  me  minus  fecisse  a  magnis  apostolis. 

<  Nam,  eisi  imperitus  sermone,  sed  non  scientia.  Iq 

<  omnibus  autem  manifestus  sum  vobis.  i 
Ideo  dixi  me  timere  ne»  sicut  serpens  Evam  sc* 

duxit  astutia  sua,  sic  et  isti  vos  cornimpant,  qul 
praedicant  eamdem  fidem  quam  nos,  et  per  astutiam 
suam  et  seductionem  veritati  miscent  venenum  fal- 
sitalis.  Si  enim  aliam  fidem,  et  omnino  aUud  prae- 
dicarent  quam  nos  praedicamus,  non  adeo  vos  deci- 
pere  posscnt.  Et  hoc  est :  Nam  si  is  praedicator  qui 
venit  et  a  Deo  mittitur,  praedicat,  id  est  praedicaret 
vobis  aiium  Christum  quem  non  pradicavimus^  id  est 
meiiorem ;  aut  per  ejus  doctrinam  accipitisy  id  est 
acciperetis,  aiium  Spiritum  sanctiorem  quem  non  ac^ 
cepistis  per  nos,  aut  aiiud  Evangelium  reciperetis  ab 
eo  quod  non  recepistis  a  uobis,  recte  pateremini  ejus 
dominationem ;  possetis  enim  dicere,  praedicatio  hu- 
jus  meUor  est  quam  Pauli.  Nunc  vero,cum  eumdem 


fidcs  eorum   qui  praeponunt  mendacium  veritati.  d  Christum  praedicet,  et  ex  sua  parte  plura  respuenda 


Qui  ergo  mendacium  aedificant  in  hominibus,  quid 
.ib  eisexpcUunt  nisi  veritatem?  Immittunt  diabolum, 
excludiint  Christum ;  immiltunt  adulterum,  exclu- 
dunt  Sponsum.  Quando  eiiim  mentem  falsitas  pos- 
sidet,  tnnc  serpeiis  eam  possidet.  Timeo  ne,  sicut 
serpens  Evam  seduxit  astulia  sua,  id  est  ne,  sicut 
diabolus  in  serpente  latens  el  per  os  ejus  loquens^ 
Evam  seduxit,  ita  corrumpautur  sensus  vestri  ab  eo- 
dem  fallaci  deceplore  in  falsis  aposlolis  iatente  et 
per  os  corum  Ioquente,^(  excidant  a  simpiicUaie  qum 
est  in  ChristoJesu,  id  est  corruant  a  paradiso  siropli- 
cis  fidei  Christian»,  quae  nil  alienum  rccipU,  sed 
'  simplicem  veritaiem  sine  admistione  fals*<ati8  reti* 
net.  Serpens  namque  Evam  mentiendo  ue  Deo  se- 
PlTROL.  CLXXXI. 


addat,pati  non  debelis.  Vel  ita  Vere  simpliciUs 
est  in  Christo,  non  duplicitas,  quia  unus  est  Christus 
non  duo  Chrisii;et  uiius  Spirilus  Christi,  atque 
unuro  Evangelium.  Nam  si  is  doctor  qui  post  nos 
venit  ad  vos,  etc.  Hoc  de  quolibet  vero  praedicalore 
nuiic  est  intelligendum.  Locutus  cniin  fuerat  do 
pseudoapostoUs  corruptoribus  fidei,  et  nunc  adjun- 
gitdd  veris  praedicatoribos,  quia  plebs  Cormthiorum 
variis  errorU)us  fluctuabat,  ut  aliqui  faverent  pseu- 
doapostolis,  quidam  autem  eis  a  quibus  compositis 
verbis  eadem  audiebant  quae  ab  Apostolo  audierant; 
alii  vero  apostolis  favebant,  qui  cum  Domino  fuo- 
rant;  et  Paulo  derog^bant,  quia  in,came  Dominiim 
secutus  non  fuerat.  Unde  nunc  taU  sensa  loquitur  • 


•^  HERVEI  BURGIUOLENSIS  MONACHI 

Si  ipse  idem  Christus  ali  liis  praedicaiur,  quiaa  no-  A  non  liabei  crlmcn;  In  eoautem  ^oJ  iioa 

sine  culpa,  et  cum  ;adest  acquirit  saloiem,  n 


im 


bis  annuntiatur,  et  idem  Evangelium,  quid  causa 
est  ut  nos  inferiores  habeamur,  cum  nihil  aroplius 
ib  illis  quam  a  nobis  dicatur  ?  Nam  eisi  praedicator 
qul  venii  ad  vos,  prsedicaret  vobis  excelleniiorcm 
Christum  quem  non  praedicavimus,  quod  fieri  non 
poiest ;  aut  per  eum  acciperelis  alium  meliorem  Spi- 
ritum,qucm  per  nos  non  accepistis;  vel  aliud  Evan- 
gelium,  quod  a  nobis  non  recepistis,  id  est  aliam  de 
humana  redemplione  praedicalionem,  quod  esse  non 
potest,  recte  pateremini  talem  doctorem  ad  con- 
temptum  nostri.  Sed  quia  hoc  non  est,  non  recte 
patimini  illum  ad  depressionem  nostri.  Cur  autem 
dicit,  recte  pateremini^  si  alius  vobis  Christus  pranli- 
catus  fuisset,aut  si  alius  Spiritus,vel  aliud  Evange- 
lium  vobis  traditum  fuisset,  cum  dicat  Galalis  :  €  Si  ' 
quis  vobis  evangelizaverit  praeter  id  quod  accepistis, 
anathema  sit!  >  (Gal.  i.)  Si  enim  Galatis  perversum 
erat  accipere  aliud  quam  ab  apostolis  erat  tradilum, 
quomodo  Corinthiis  rectuin  erat,  si  alius  Christus 
praedicatus  illis  fuisset?  Sed  sciens  Apostolus  nun- 
quam  aliumChristum,  nisi  hunc  qui  cruciflxus  est, 
praedicari,  idcircoait  quia  rectepateremini,si  vobis 
alius  potior  Christus,  ab  his  qui  veniunt  praedicatus 
fuisset.  Galatis  aiitem  anathema  dixit,  si  alind  au- 
dirent  quod  non  ulique  majus  esset ,  sed  contra- 
rium.  Quia  vero  posset  dici  quod,etsi  cadem  caetcri 
praedicaverint  quae  et  iste,  roelius  tamen  ea  praedi- 
caverint,  reroovet  hoc.  Non  recle,  inquit,  patimini. 
Ego  enim  existimo^  id  est  pro  certo  scio,  sed  dubi-  q 
tationem  vesiram  verbo  existiroalionis  iucrepo;  ego, 
inquam,  existimo  me  nihil  minus  fecisse  vobis  a  ma- 
gnis  apostoliSf  id  est  quam  fecissent  magni  aposloli, 
ne  putctis  vos  minus  quam  caeterae  Ecdesiae  aliquid 
accepisse,  quibus  praedicaverunt  caetcri;  et  idcirco 
opera  mca  illis  me  coaequant.  Non  vult  gratiam  in- 
feriorem  in  se  videri,  quia  similiter  docuit,  et  eadem 
fecitquae  faciebantapostoli,  qui  propensiores  videban- 
tur,  quia  priores  coeperant  docere  ot  fneraiit  cum  Do- 
inino,unde  majoris  auctoritatis  esseputabantur,cum 
hujus  aposloli  electio  cum  testimonio  sit,  et  aroplius 
caeteris  laboraverit,  atqueDominum  in  viaetin  tem- 
plo  viderit,  et  verba  ejus  audierit.  Non  minus,inquit, 
leci.  Nam  etsi  sum  imperitus  sermone ,  quia  non 


iroperitum  pronuntiavit.  Qiii  imperitus  est 
mone,  rcus  non  est  apud  Deum ;  quia  aulem  i 
tiam  Dei  non  habet,  reus  est  ignorantiae,  cai  m 
licei  ignorare,  maxime  quod  pertinet  ad  salaloik 
Ideo  Apostolus  spreta  eloquentia  id  agehat,  nt  ite 
teste  Tirtute  acceptabilis  esset ,  ut  noa  fidem  do- 
qnentia  commendaret,  sed  -virtus»  cai  cedit  do- 
quenlia.  Etsi  imperiius,  inquit,  svm  in  aennoiie,  id 
cst  etsi  non  curo  illam  saecularem  peritiam  i 
nis,ut  adaptem  pulchre  posiurum  dictionam  i 
nantiam,  tamen  non  potestis  me  vocare  in^writmi 
in  scientia,  qui  tam  bene  sciorel  ventatem,  ettas 
profunde  loqui  de  Deo,sicut  et  alii,vel  subtiiius.  b 
scientia  divinorum  non  sum  imperitus.  Sed  ct  vos 
hoc  Rostis,  nam  manifestus  snm  vobis  in  omiii^ai, 
id  est  in  scientia,   in   miraculis, 'in  sanctitaie  vd 
potentia,  et  his  similibns.  Et  Ideo  scitis  me  babera 
cliam  loquendi  peritiam.  Unde  pejus  est,  ^uia  Ch 
ventes  aliis  in  scrmonis  peritia,  in  qua  me  non  ia* 
feriorem  esse  sciiis,  posiponitis  me  illis»  cum  Tidea- 
tis  per  me  non  solum  impleri  praedicationem,  sed  et 
signa  atque  prodigia  flcri  apostolica. 
€  Aut  nunquid  peccatum  feci,  meipsum  hnmi* 
liansutvosexaltemini,  quoniam  gratis  Efange- 
lium  Dei  evangelizavi  vobis?  Alias  Ecclesias  ex- 
spoliavi,  accipiens  stipendium  ad  ministerium  ve- 
strum.  Et  cum  essem  apud  vos  et  egerem,  nnlli 
ouerosusfui.  Nam  qnod  niihi  deerat  supplcTeniiit 
fratres  qui  venerunt  a  Macedonia.  Et  in  omnibes 
sine  onere  me  vobis  semvi  et  servabo.  Est  ▼cri« 
tas  Christi  in  me,  quoniam  haec  gloriatio  noo  ia« 
fringetur  in  me  in  regionibus  Achaiae.  Qoare! 
Quia  non  diligo  vos?  Deus  scit.  Quod  autem  hdo^ 
et  faciam,  ut  amputem  occasionem  eorum  qui  vo- 
lunt  occasionem,  ut,  in  quo  gloriantur,  inTeniao- 
<  lur  sicut  et  nos.  » 

Non  feci,  inquit,  minusquam  alii,  sed  possemdi- 
cere  quia  plus  feci,  quoniam  gratis  praedicavi.  Non 
feci  miiius.  Aut  si  minus,  nunquid  in  bocpeccaTi! 
Nunquid  peccatum  feci,  meipsum  humiiians  operando 
manibus  meis,  unde  victum  quaererem  et  baberem» 
ut  vos  eraltemini/id  est  ad  virtutum  alta  proflciatisv 


adorno  verba,  vel  impedilam  habeo  linguam,  sed,  [)  abjecto  jugo  falsorum  apostolorum  quo  deprimi- 


SJ  cst  tamen,  non  sum  imperitus  scientia,  quoniam 
scio  quidquid  est  magni.  Iloc  non  ad  apostolos  pcr- 
tinct,  quia  non  erant  eloquentes,  utpote  sine  litteris, 
pleni  tamen  Spiritu  sancto  (Act.  ix);  sed  pseudo- 
apostolos  tangit,  quos  praeferebantApostoIocausaac- 
curali  sermonis,  cum  in  religione  vis  sermonis  sit 
nccessaria,  non  sonus  dulcis.  Yalde  tamen  se  hu- 
miliat ,  qui  se  imperitum  in  sermone  fatetur;  cui, 
prae  magnitudiiie  eloquentiac  ac  sapientiae  Festus  ait : 
c  Insanis,  Paule,  insanis;  multae  te  litterae  ad  insa- 
Biam  perducunt  (Act.  xxvi).»  Hoc  ergo  dicens,  non 
se  loqui  nescire  voluit  intelligi,  sed  propter  cos  qui, 
non  per  tidem,  sed  per  cloquentiam  commendan 
volebiuit.  Qui  tamen  in  eo  se  diiit  imperitum,  quod 


mini?  Ycre  me  humiliavi,  ^tioMtam  gratis,  id  estnil 
exigcndo  a  vobis,  Evangelium  Dei  evaugeUuin  r«- 
bis,  Quoniam  inflati  erant  eo  quod  sumptus  ab  eis 
accipere  noluit,  et  propter  hoc  alios  ei  praeponc* 
bant,  idcirco  nunquid  peccavi,  ait,  quia  me  humi- 
liavi,  ut  me  indignum  ad  accipiendum  judicarero, 
quia  inde  niihi  irascimini,  curo  hoc  non  pcccati  sit, 
sed  glorise?  Seipsuro  enim  humiliavity  quando  sti- 
pendia  sibi  debita  non  exegit.  Qiiae  propter  duas 
causas  acciperc  noluit,  ne  et  pseudoapostoUs  siroi- 
lis  invenirelur,  qui  non  ad  gloriam  Dei«  sed  ad 
suam  ulilitatem  prxdicabant,  ut  non  occasioBcm 
acciperent  deprecandi;  alio  enim  non  acdpieBte« 
non  potest  alter  inultum  expctere;  ei  neTigor  eTa>i» 


UOl 


COMMENT.  IM  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


iiOl 


gelicae  potestalis  torpescerei,  quonmm  qui  a  pec-  A  abslineam  a  rebus  vestris,  ut  pseudo  dicunt.  Deus 


cantibus  accipit,  arguendi  auctoritatem  amittit.  Sic 
ergo  exaltantur,  cum  ideo  ah  illis  non  accipitur,  ut 
a  pseudoaposlolls  qui  eos  deprimebant  eripiantur, 
el  correpti  emendcnlur,  a  morte  ad  -viiam,  et  a  vi- 
tiis  ad  virtutes  elevati.  Vobis,  inquit,  Evangelium 
gralis  praedicavi,  sed  ab  aliis  interim  victum  babui. 
Nam  aliat  Ecclesias  exspoliavi^  id  est  roulta  ab  his 
qvod  in  vos  impendercm  assumpsi,  accipiens  stipen- 
dium  ad  ministerkum  veslrum^  id  est  accipiens  unde 
▼iverem,  dum  vobis  evangclium  ministrarero,  ne- 
cesse  fuit  utab  aliis  panem  corporis  acciperem,  el 
cum  essem  apud  vos  et  egerem  his  quse  corpori  sunt 
necessaria,  nulli  vestrum  fui  onerosui^  accipiendo 
aliquam  corporis  sustentationem  ab  eo.  Hoc  Aposto- 


qui  oecuUa  cordis  novit,  ipse  scil  quia  non  ideo 
munera  vestra  respuo,  quod  vos  non  diligam ;  sed 
ideo  magis  quia  vos  amo,  ut  hoc  ipsum  prosil  vobi» 
quod  nibil  a  vobis  accipio.  Non  propter  odium 
vestri  dona  vestra  nolo,  sed  ut  auferam  peudoapo- 
stolis  ocrasionem  accipiendi  pecunias  vestras,  quia  si 
non  acceperint  non  diu  prxdicabunl.  Non  idcirco 
hoc  facio  quia  vos  non  diligam,  sed  quod  in  hac  re 
facio,  ctiam  adhuc  faciam,  id  est  semper  a  vestris 
muneribus  absiiiiebo,  ut  exemplo  meo  amputem  oc- 
casionem  sumendi  veslra  bona ;  occasionem  dico» 
eorum  qui  per  me  volunl  invenire  occasionem  acci- 
piendi  res  vestras.  Idco  illis  auferam  hujusmodi 
occasionem,!!^  in  eo  quo  gloriantur^  inveniantur  sic- 


lus  Gorinthiis  dum  inter  eos  esset,  nunquam  dicerc  B  <<<  ^^  ^o^f  i<I  ^st  similes  nobis.  Gloria  pseudoapo- 


"voluit,  ne  scilicel  quod  crga  cum  ab  illis  factum  ex 
bona  voluntate  non  fuerat,  fieret  cx  jussione ;  ct 
cum  innotesceret  corum  misericordia,  rcmaneret 
ignota.  Postmodum  vero  longe  positus  lioc  eis  scri- 
psit,  ne  scilicel  omiiimode  incorrepti  [a/.,  incorrc- 
ciil  remanerent,  et  quales  magistro  in  tenacia  fue- 
rant,  aliis  fratribus,  tales  essent.  Vere  et  in  hoc 
magister  gentium,  sua  ncgligenSy^aliena  curans,  im- 
pievit  quod  ait :  t  Nemo  quod  suum  est  quaerat,  sed 
quod  alterius  (/  Cor^\).  i  Tantam  enim  iliic  ino- 
piam  perlulit,  ui  victus  sui  gravi  necessilalc  labo- 
raret,  et  panem  terrse  a  discipulis  non  accepit,  qui- 
bus  panem  coeli  prxdicavit.  Insislebat  verbo  pro 
vita  audicntium,  insistebat  labori  manuum  pro  vita 


stolorum  in  pecuniis  erai  accipiendis,  et  ideo  Apo- 
stolus  hoc  refulavil,  ne  illis  similis  videreiur;  quia, 
nisi  ab  Apostolo  fuisset  vitaium,  major  occasio  illis 
data  fuisset  accipiendi,  vel  etiam  extorquendi« 
quandoin  hac  re  formam  ab  Apostolo  datam  osten- 
derent.  Erani  etiam  quidam  pseudo  qui,  imiiantes 
Aposiolum,  pro  sseculari  gloria  nihil  volebani  acci- 
pcre;  accipereni  iamen  iibenter,  si  prius  Aposio- 
lum  accipere  videreni.  Unde  nunc  dicii  se  ideo  ni  • 
hil  velie  accipere,  ut  illis  ampuiei  occasionem  ac- 
cipiendi,  et  permaneant  in  simiiitudine  sui,  in  quo 
multum  gloriantur,  scilicei  ui  semper  sint  non  ac- 
cipientes. 
c  Nam  ejusmodi  pseudoaposioli  suni  operarii  sub- 


eorporis  sui.  De  ierris  quoqiie  aliis  ei  stipendia  a  ^  <  doli  transfiguranles  se  in  apostolos  Christi.  Et 

discipulis  miltebanlur,  ui  Corinthiis  prsedicare  suf- 

ficeret.  Cum  essem^  inquit,  apud  vos,  et  egerem^  nulU 

veslrum  onerosus  fui  accipiendo  aliquid,  ne  scilicet 

pularetis  me  lucri  terreni  causa  Evangelium  praedi- 

carc.  Nam  quod  miJii  deerat  post  spolia  Ecciesiarum 

ei  laborem  manuum,  suppleverunt  fralres  qui  vene- 

runt  a  Macedonia,  A  Macedonibus  semper  accepit, 

quia  subversi  a  pseudoapostolis  non  fuerant.  Et  sic- 

ui  a  Corinihiis  accipiendum   non  erat,  nc  illis  in 

scandalum  proficeret,  sic  iterum  a  Macedonibus  ac- 

cipiendum  erat,  ne  bene  seminantes  fructum  amit- 

icrcnt.  Non  enim  idcirco  dabant,  ut  vitia  sua  pal- 

pari  vellcnt.  Macedooes  quod  mihi  deerat  suppleve- 


<  non  mirum.  Ipse  enim  Satanas  transfigurai  se  in 

<  angelum  lucis.  Non  est  ergo  magnom,  si  minisiri 

<  ejus  iransfigurentur  velui  ministri  jusiitia!.  Quo* 
f  rum  finis  erii  secundum  opera  ipsorum.  i 

Yolo  illis  auferre  occasionem  accipiendi  res  ve- 
stras ;  muUum  enim  desiderani  InTcnire  occasionem 
qua  possini  eas  accipere,  licei  fingani  se  nolle  quid- 
quam  sumcre.  Nam  ejusmodi  pseudo,  id  esi  falsi 
apostoli  sunt  operarii  subdoli^  id  esi  operantes  siib 
dolo  simulationis,  quia  callidc  sub  specie  religionis 
dccipiunt.  Subdoli  sunt,  quia  non  amore  vitae  pe- 
rennis,  sed  amore  pecuniarum  praedicani  Christum, 
nomcn  sibi  aposiolicum  usurpantes,  cuni  nequa- 


nint.  Et  non  solum  stipendiis,  scd  ctiam  in  omnibus  «v  quain  sint  missi.  Subdolus  enim  operarius  aliud 


verbis  ct  faclis  servavi  me  vobis  sine  onere  quia  non 
me  jaciavi  de  genere  contra  vos,  ncc  aliquid  hujus- 
modi  feci ,  ei  adhuc  me  semper  vobis  talem  serva- 
bo,  ne  dem  exemplum  rapacitatis  vcl  falsitaiis  falsis 
apostolis.  Est  veritas  Christi  in  me,  id  est  verax 
Christus  in  me  loquitiir,  quoniam  ha^c  glorialiOy  id 
est  hxc  causa  gloriationis  quod  gratis  prsedico, 
quod  a  licitis  abstineo  propter  salutem  vestram, 
non  infringetur,  scd  integra  perseverabit  in  me  in 
omnibus  regionibus  Achaia.  Gloria  esienim  a  Hcitis 
abstinere,  maxime  pro  aliorum  salute.  Non  infrin- 
getur  in  me  gloria  haec  in  regionibus  vestri^  E( 
quare  puutis  me  hoc  facere?  Putatis  quod  hoc  ideo 
faciam,  quia  non  diligo  vo$  ?  id  esi  quod  odio  vesiri 


fiugit  eialiud  agit,  sicut  et  isti  sub  specie  simpiicis 
praedicationis  Christi  belluinam  rapacitaicm  conle- 
gunt.  Tales  ut  placeanl  et  placendo  accipiant,  ne- 
cesse  cst  adulentur,  et  adulando  decipiant,  illa  di- 
centes  quae  placeant,  non  quae  expediant  audicndi. 
Suiit  iiaque  opcrarii  subdoli,  dum  sic  operaniur,  ct 
hujusmodi  ariibus  trans/igurant  se  in  apostolos  C/irt- 
stif  id  est  transmutani  speciem  suae  falsilatis,  assu- 
mendo  figuram  verorum  apostolorum,  ut  dum  ma- 
litia  callide  tegitur,  ei  figura  sanctiiatis  cerniiur, 
possint  incautos  decipere.  Et  quia  veris  apostolis 
similes  voluni  apparere,  non  accipio  res  vesiras,  ni 
roe  non  accipienie,  nec  ipsi  se  iransfigureni  in  apo- 
siolos  vetiiaiis,  ui  ita  decipiani.  Ei  non  esi  mirom 


1105  HEMEI BURGIDOLENSIS  MONACHI  IIM 

de  iDinistris  SatanflS,  si  hoc  faciant.  Nam  ip$e  Sata-  A  a  Juslilia  non  reccssit,  In  quantom  a  ▼eritate  DnOa 


na$  cui  scrviunt,  traiufigural  se  in  angelum  /ucis,  id 
est  assuniit  prxclarum  habitum  et  apparet  homini-> 
bus  ut  credalur  sanctus  angelus,  clita  decipiai.  Et 
cum  sic  se  transGgurat,  opus  cst  nobis  judicare  et 
dignoscere,  ne  failendo  ad  aliqua  perniciosa  sedu* 
cat«  Nam  quando  sensus  corporis  fallit,  mcntem 
vero  non  movet  a  vera  rectaque  sententia  qua  quis- 
que  vitam  fidelem  gerit»  nullum  est  in  religione  pc- 
ilculum.  Vel  cum  se  bonum  flngens  ea  facil  vel  di- 
cit,  quae  bonis  angelis  congruunt,  eliam  si  credalur 
bouus,  non  cst  error  Christianae  fidei  periculosus 
aut  morbidus.  Cum  vero  per  haec  aliena  ad  sua  in- 
cipitducere,  tunc  eum  dignoscere,  nec  ireposl  eum, 
magna  et  necessaria  vigilantia  opus  est.  Sed  nemo 


modo  discrepavit.  Apostolus  ergo  multa  de  se  foi» 
tia  pro  discipulorum  aediflcalione  narrat,  sed  hac 
narrando  non  pcccat,  quia  a  veritatis  tramite  d 
altcstatione  certa  et  humili  corde  non  recedit.  Diii, 
inquit,  me  vclut  insipientem^  quia  quad  loquor  ts 
hac  subitantia  glorias^  id  cst  in  gloria  carnis  qoam 
putant  substantiam,  non  loquor  secundum  Beum^  sed 
quasi  in  insipientia.  Secundum  Deum  modo  DOft 
loquitur,  quia  ad  carnis  tumorem  baec  peninent, 
nec  de  inflationc  carnis  apud  Dominum  sui^  glo- 
ria,  apud  qucm  sola  humilltas  gloriossi  est,  sed 
quasi  insipientia.  Non  plenam  dixit  insipientiain, 
sed  quasi  insipientiam,  vcrltas  enim  est.  Sed  qua 
elatio  viiiosa  res  cst,  ideo  quamvis  Terinn  sil  qooi 


poiest  omnes  mortiferos  dolos  ejus  evadere,  nisi  re-  ^  dicitur,  quasi  insipienlia  tamen  est,  unumquemqoe 


gat  atque  tuealur  Deus.  Ei  ipsa  hujus  rei  difiicuUas 

ad  hoc  ulilis  est,  ut  nemo  spem  ponat  in  se  vel  in 

aiio  homine,  sed  in  solo  Deo.  Etquando  quidem  Sa- 

tanas  (qui  inierprclatur  adversarius^  quia  humanae 

saluti  advcrsatur)  ita  se  transformat,  ct  polliccndo 

bona  humanis  aspectibus  lucis  se  angelum  simulai, 

ergo  magnum  non  est^  si  ministri  ejus  transfigurentur 

ut  appareant  velut  ministri  justititBfid  est  si  pseudo' 

apostoli  mentiantur  se  socios  apostolorum  Chrisli, 

ut  ita  decipiant  audientes.  Quorum  Satanae  mini- 

strorum  finis  erit  secundum  opera  ipsorum^  quia  in 

flnejudicabuntur  sccundum  simulatas  acliones  suas, 

qui  non  proptcr  Dorainum,  sed  propter  suum  ven- 

trem  praedicaverunt,  simulanles  se  minislros  Dei. 

Finis  corum  crit  secundum  opera  ipsorum,  quia 

sicut  curavenlris  et  opera  quae  pro  ventre  fiunt,  in- 

tereunt,  sic  et  ipsi  interibunt. 

<  Iterum  dico  :  Ne  quis  me  putet  insipientem 

esse.  Alioquin  velut  insipientem  accipite  mc,  ut 

et  ego  modicum  quid  glorier.  Quod  loquor,  non 

loquor  secundum  Deum,  sed  quasi  in  insipicntia 

in  hac  substantia  gloriae.  Quoniam  mulli  glorian- 

€  tur  secundum  carncm,  ct  cgo  gloriabor.  » 

Supra  jam  dixit,  ulinam  sustinerctis  modicum 
quid  insipientiae  mcac,  et  nunchoc  repclit,quoniam 
semper  proponit  quod  mullis  postpositis,  prosequa- 
tur.  Quod  ergo  superius  proposuit,  modo  incipit 
narrare.  Dixi»  inquit,  ut  sustinerelis  aliquid  insi- 
pientiae,  id  est  glorialionis  meae  :  et  nuuc  iierum  j^ 
dicOf  ut  nemo  pulet  insipientem  me  esse  in  hac  glo- 
riatione,  quia  non  glorior  ea  intentioue  qua  illi,  scd 
pro  vestra  utilitate.  Alioquin,  id  est  si  non  vuUis 
me  insipientem  non  pulare,  accipite  me  non  revcra 
fnsipientem,  sed  veiut  insipientem^  dum  videor  me 
laudare,  ut  et  ego  sicut  illi  modicum  quid  glorier  se- 
cundum  carnem.  Blodicum,  quia  in  vobis,  non  in 
sensu  esl  gloriatio  mea.  Non  enim  vere  ad  glo- 
riam  suam  Apostolus  haec  loquitur,  sed  dolens,  quia 
se  contempto  falsos  apostolos  glorificabant,  cogitur 
invitus  bona  sua  detegere ;  ncc  inde  reprchensibi- 
lis  est,  sed  magis  laudabilis.  Nam  justus  quisque, 
si  in  humili  cogitatione  permanens,  exigente  cau- 
sa  Tcl  dolore  bona  de  se  veracia  dixerit,  in  tanlum 


laudare  se,  cum  dicat  sapientia  :  i  Laudet  te  alie- 
nus,  et  non  os  tuum  :  exlraneus,  et  noii  labia  tva 
{Prov.  xxvn).  >  Plena  autem  insipientia  est,  si  ss 
falsis  laudibus  quis  attollit.  lile  enim  de  vero  eu 
superbus,  hic  de  falso  slultus.  Substantia  tantom 
gloriationis  in  hac  causa  carnalisesl»  quia  sicot 
flos  feui  {Isa.  xl;  Jac.  i),  iu  decedil  gloria  ista. 
Yelut  in  insipienlla  loquor.  Nam  quia  multigloriah 
tur  secundum  carnem^  id  est  quoniam  pseudoape- 
stoli  nobilitatem  sibi  carnis  vrndlcant ,  et  inde  siU 
dcfendunt  generis  pracrogativam,  quooiam  filii  di- 
cunlur  Abrahae,  et  ego  gloriabor,  quia  et  egu  filius 
sum  Abrahae.  Sed  nihil  apud  Dominum  prodesl  fi« 
lium  esse  Abrahac,si  dcsit  juslitia  vel  fides  Abrahae» 
quia  fidss  est  quae  salvat,  nonpropago  generis  Abra- 
hae.  Gloriari  se  dicit  secundum  carnem»  sed  hoe 
insipientiae  deputat,  ut  gloriam  hanc  exinanial,  el  se 
coactum  in  laudem  carnis  erupisse  doceat.  Ob  boc 
cnim  gloriatur,  ul  ostcndat  se  excellcntius  babera 
omnia  eliam  carnaliter,  in  quibus  pseudoaposto!i 
gloriabantur ;  et  sic  ipse  potius  qui  sine  falsitala 
Christum  praedicat,  suscipiatur,  ct  susceptores  c^jos 
salvificenlur. 

<  Libenter  enim  suflcrtis  insipU^ntes,  com  silis 
c  ipsi   sapientes.   Sustinetis  cnim  si  quis  vos  Iq 

<  servitutem  redigit,  si  quis  devorat,  si  quis  acci- 

<  pit,  si  quis  extoUitur,  si  quis  in  faciem  vos  caeldit. 

<  Secundum  ignobilitatem  dico,  quasi  nos   infirmi 

<  fuerimus  in  hac  parte.  i 

Dixi  ut  me  velul  insipicntcm  accipiatis,  ni  et  ego 
modicum  quid  glorier  secundum  camem.  Nam  /i- 
benter  suffertis  insipientesy  id  est  non  coacli,  sed 
volontarii  sustinelis  falsos  apostolos,  qui  oobilltats 
gencris  et  circumcisione  carnis  gloriautur,  atque 
nosipsos  ad  insipientiam  suam  pertrahcre  conan- 
tur.  Et  quia  non  bona  patientia  suflertis  illos  laliter 
gloriantes,  juslum  est  ut  me  potius  sufieralis  glo-' 
riantem,  quia  non  pro  extoUcntia  mei,  sed  pro  uti- 
litate  vestra  gloriabor.  lllos  insipientes,  id  esl  se- 
cundum  carnem  gloriantes,  et  secundum  canieai 
sapientes,  suflertis  libenier,  quod  mirum  esl,  cum 
vos  ipsi  sitis  sapientes,  id  est  coelcsti  sapieuiia  pet 
doctrinam  meam  imbuti.  In^ao  enim  magis  estis  re- 


U05 


COMMEiNT.  IM  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1196 


prebeflsibiles,  qula  cum  sitis  evangelica  sapicntia  A  et  idcirco  In  inslpientia  dico  me  auderc  in  eo,  in 


per  me  imbuti ,  nunc  libenter  sulTerlis  islos  dece- 
ptores,  qui  vos  ad  insipientiam  carnalis  intelligenti» 
et  observantia:  Ie;;is  inducere  yolunt.  Suslinetis 
enim  si  qui$  eorum  vos  ex  liberlate  Cbristi  redigit 
tn  serviiutem  legis,  quae  ex  servili  timore  servatur. 
Vcl  insipicntes  sulTertis,  cum  vos  ipsi  sitis  non 
quidem  omnes,  scd  quidam  in  sensu  divinorum  sa- 
pientos.  Vel  insipienles  suffertis,  cum  sitb  sapien- 
tf^s,  id  est  in  boe  probatur  vos  non  esse  sapientes, 
quia  libenter  sufiertis  insipienles.  Amicus  enim  stul- 
torum  ellicictur  similis,  et  vere  in  eo  quod  eorum 
^crversitatem  sufierre  vullis,  sapientes  uon  estis, 
quia  tam  bebetes  eslis,  quod  banc  injuriam  susli- 
netis,  si  quis  illorum  vos  a  liberlate  Evangelii  redi 


quo  audent  hi,  qui  se  jactant  quod  sunt  lilii  Abra- 
hx,  ut  illos  iusipientes  esse  dcsignem,  et  gloriam 
ipsorum  annibilem.  Vere  in  nullo  sum  eis  iuferior. 
Quia  sunt  ipsi  Hebnei,  id  est  degenere  Heber  pa- 
triarcbae,  et  ego  similitcr  sum  Hebrseus  generc  ctlin- 
gua.  Per  interrogalionem  enim  et  rcsponsionem  le- 
gendi  sunt  isti  versiculi,  ut  interrogetur,  sunt  Ile- 
braei?  ct  respondeatur,  ct  ego  sum  Hebraeus  ;  sun^ 
ipsi  Israelitx?  id  est  de  gencre  Jacob,  quiet  Israe\ 
divinilus  cst  appellatus ,  et  ego  uon  minus  sum 
Israelita,  id  est  lilius  ejusJem  egregii  patris;  et  sunt 
ipsi  semen  Abrahce  ?  id  est  non  prosclyti,  sed  natu- 
rales  Glii  Abrabae,  et  ego  similitcr  sum  semen  ejus- 
dem  patriarcbae.  Cur  ergo  in  bis  mihi  praeferuntur, 


git  in  servitutcm  legis.  Vel  per  partes  ostendo  qua-  ^  in  quibus  ergo  non  sum  iilis  impar  ?  et  sunt  ipsi 

liter  suflertis  insipientes.  Nam  sustinetis  jugum  eo- 

rum  si  quis  ipsorum  vos  inscrvitutem  legis  redigere 

vclit ;  et  si  quis  eorum  devorat^  id  est  cum  magna 

ingluvie  bona  vestra  comcdens  consumit ;  et  jit  quis, 

id  est  si  aliquis  accipit  more  accipitris  res  vestras, 

quas  ego  vobis  parcens  accipere  nolo;   et  si  quis 

Kilium  extoUiiur  jactando  sc  de  nobilitate  generis, 

illum  quoque  suslinclis  ;  et  si  quis  eorum  ca^dit  vos 

in  faciem^  id  est  coutumeiiam  improperii  vobis  co- 

ram  posiius  ingcrit,  contemnens  vos  quia  carnali- 

ter  circumcisi  non  estis  ct  idola  coluistis,  ilium 

etiani  suiTeriis.  In  faciem  namque  caeditur,  in  cujus 

os  injiiria  irrogatur.  In  facicm  ergo  vos  caedit,  qui 

conviciorum  ictibus  vultum  vestrum  feriens  erube- 

scere  facil.  Secundum  ignobilitatem  dieo  vos  ita  Cifidi, 

qunm  vobis  pseudoapostoli  objiciunt,  quia  esiis  ex 

genere   idololatrarum,  quoniam  ipsa  ignobilitatis 

objectio,  est  faciei  percussio.   Et  dum  ipst  vobis 

obtrectant  qnia  eslis  incircumcisi,  ac  de  se  glorian- 

Uir  quia  sunt  ex  semine  Abrahae,  se  prxferenles  et 

nos  buniiliantes  ,  vos  ita  suslinetis  eos  et  nobis 

praifertis,  quasi  nos  infirmi  fuerimus  in  tiac  parte^ 

id  esl  impotcntcs  in  hac  gloriatione  carnalis  uobi- 

rnalis.  IIoc  est ,  ita  palimini  vos  caedi  ab  iUis,  et 

non  a  nobis,  quasi  non  possemus  similiter  contem- 

ptoria  verba  vobis  irrogare,  extollendo  nos  de  ge- 

nere,  et  vos  despicLendo.  Non  enim  inllrmi  sumus 

in  liac  parte  gloriae,  infirmi  namque  judicabuntur 


ministri  Christi  secundum  quod  dicunt?  et  ego  vera- 
citer  sum  Christi  minister.  Ipsi  enim  se  dicuntesse^ 
Christi  ministros,  at  per  hoc  decipiant;  sed  ego  sine 
mendacio  sum  minister  ejus,  ut  omnes  quos  potero 
ad  eum  pertraham. 

c  Ut  minus  sapiens  dico,  plus  ego.  In  laboribut 
I  plurimis,  in  carceribus  abundantius,  in  plagis  su- 
i  pra  modum ,  in  mortibus  frequcnter.  A  Judaeis 
f  quinquies  quadragcnas  una  minus  acc«pi.  Ter 
c  virgis  caesus  sum ,  semel  lapidatus  sum ,  ter 
c  naufragium  feci,  nocte  et  dio  in  profuudo  maris 
c  fui.  > 

Sciendum  quia  Justi  atque  perfcctl  aliquando 
virtutcs  suas  praedicant,  ct  bona  quae  divinitus  ac« 
cepcrunt  narrant ,  non  ut  ipsi  apud  liomines  sua 
osleusione  proficiant,  sed  ut  eos.  quibus  praedicant, 
exemplo  suo  ad  viiam  trahant.  Unde  nunc  Aposto- 
lus  quotics  fus^ibus  caesus,  quoties  lapidatus,  quo- 
ties  naufragiura  perlulit,  quanta  pro  veritate  su- 
stinuit,  quod  ad  tertium  coslum  raptus,  quod  iii 
paradisum  ductus  sit,  Corinibiis  narrat,  ut  eorum 
a  falsis  pricJicntoribus  scnsum  avertat,  ut  dum  in- 
notesceret  qualis  ipse  esset,  illi  eis  vilesccrent, 
quos  ab  eis  cognoverat  inique  vencrari.  Quod  per- 
pcrfecti  cum  faciunt,  id  est  cum  virtutes  proprias 
loquuntur,  in  hoc  quoque  omnipotentis  Domini 
imitatores  sunt,  qui  laudes  suas  hominibus  ioqui-: 
tur  ut  ab  homiuibus  cognoscatnr.  Nam  cum  pcr 


illi,  qui  de  aliis  nationibus  applicati  fuerant  geueri  ^  Scripturam  suam  prascipiat,  dicens  :  Laudet  te  os 


Abrahae.  Sed  nos  in  hac  re  firmi  sumus,  quia  de 
Abrabae  stirpe  descendimus.  Cur  ergo  falsos  apo- 
stolos  nobis  in  hac  carnis  gloria  prxfertis,  in  qua 
non  sumus  inferiores  ? 

c  In  quo  quis  audet,  in  insipientia  dico,  audeo 
c  et  ego.  Hebraei  sunt?  et  ego.  Israclitae  sunl? 
c  et  cgo,  SSemcn  Abrabx  sunt?  ct  e^o.  Miuislri 
I  Cliristi  sunt?  et  ego,  » 

Non  sumus  infirmi  iu  hac  parte  gloriationis,  quia 
ii}  quocuiique  audet  quis  eorum  gloriari,  audeo  si- 
mililer  el  ego^  et  hoc  dico  in  insipientia^  quia  teme- 
ritas  esi  ut  quis  se  jactet  sive  laudet,  cum  dicat,  ut 
praemisimus,  Sapieutia,  c  Laudet  tc  alienus,  et  non 
0»  tuum  :  extraDeus^et  imlabiatua  {Prof.  xxvii); » . 


alienum,  et  non  os  tuum,  quomodo  facit  ipse  quod 
probibet  (Proi;.  xxvii)  ?  Sed  si  virtutes  suas  omni- 
potens  Dominus  tacerct,  eum  nullus  agnosceret;  si 
nuUus  agnosceret,  nullus  amaret;  si  nullus  amarct, 
nuUus  ad  vitam  rediret.  Undc  per  Psalmistam  di- 
citur  :  c  Virtutem  operum  suorum  annuniiabit  po- 
pulo  suo,  ut  det  illis  haerediutcm  gentium  (  PsaL 
cx).  »  Virtutes  enim  suas  annuntiat,  non  ut  laudi- 
bus  ftuis  ipse  proficiat,  sed  ut  hi  qui  haec  ex  sua 
laude  cognoverunt,  ad  perpetuam  haere<litatcm  ve* 
niant.  Justi  itaquc  et  perfccti  etiam  cum  virtutet» 
quas  habent,  iufirmis  ioquuntur,  reprehensibiiei 
non  sunt,  quia  per  suam  vitam  quam  referuul,  aUo« 
rum  animas  ad  vitam  qucrunt.  Jur«  crgo  Pauiui. 


f  107  HCRMll  BURGIDOLENSIS  HOIfACin  flf« 

TirtuCes  proprias  Corinlhiis  narrat,  ut  cujus  meriti  A  ricuTa,  quae  commemorantur  In  hac  Epistola,  prief 


sit  apud  Dominum,  illis  innolcscat,  quatenus  meri- 
tum  ejus  cognoscenteSy  doctrinam  ejus  per  quam 
salventur,  lihenter  suscipiant;  et  falsos  aposloios 
perquos  seducebantur,  respuant.  Ipsi,  inquit,  glo- 
riantur  se  cssc  ministros  Christi,  iicet  in  Tcrilato 
non  sint  ejus  ministri ;  et  ego  veraciter  sum,  quod 
illi  se  esse  iingunt.  Ct  plus  etiam  quam  ipsi,  sum 
ego  minister  Christi,  vel  plusquam  ca^tcri  pnedica- 
tores  Cliristi.  Et  hoc  dico  ut  minus  sapiens,  quia 
nonesl  hominis  iaudare  seipsum.  Vera  de  se  dicens, 
minus  sapientem  se  pronuntiat,  ut  intclligalnr 
coactus  in  iaudcm  suam  prorupissc.  Nam  qui 
sponte  ea  rcfert,  qux  ad  laudcm  ejus  proHciant,  non 
se  fatctur  insipientcm.  Ostendit  ergo  quae  sint  qiiae 


acciderunt  quam  iret  Hierosolymam.  Non  aatem  W 
guntur  omnia  in  Actibus  apostolonim,  quia  et  ibi 
rcpcriuntur  multa,  quoe  in  his  Epistolis  Dcquaqaan 
apcrte  commcmarantur.  Nam  et  hoc  quod  sabjon- 
git,  nescltur  quando  factum  sit;  nocte  et  die  tn  pr#- 
fundo  tnaris  $ui.  Quod  tamcn  juxta  litteraia  intelfi- 
gcndum  est,  id  est  quia  Apostolus  casu  aliquo  deve- 
niens  in  profundnm  maris,  die  simul  et  nocte  ibi 
dcnioratus  sit,  ac  deinde  liber  ad  terram  Deo  guber- 
naiUc  redierit ;  unde  et  inter  cxfera  diyina  mira- 
cula  ascribitur,  quod  homo  tanto  tempore  sub  an- 
dis  retcntus,  neque  a  circumstantibus  ondis  praefo- 
cari,  neque  a  belluis  maris  devorari  potuerit.  Qaid 
est  enim  mirabilius,  Petrum  super  aquas  ambabsse 


faciunt  illum  ministrum  Christi  plus  csse  quam  "  (Matih,  xiv),  an  Paulum  sub  aquis  die  ac  noctit 


sunt  reliqui  prsedicatores.  Occasionc  enim  invenla^ 
omniumtangit  persouas,  etiam  apostolorum,  dolens 
quia  gratia  Dei  minor  in  illo  judicabatur,  cum  ipse 
eaJem  operaretur,  quae  caeteri  aposioli,  ct  pro  fide 
majora  toleraret  cxitia.  PIus  sum  ego  minister  Chri- 
sti  quam  sunt  alii  pracdicatores,  comprobatus  in  la- 
boribus  phrimis,  quia  plus  illis  omnibus  in  ministe- 
rio  prsedicationis  evangelicae  lahoraYi.  Nam  et  ipsi 
laboraverant,  sed  ego  durius  et  multiplicius,  quia 
et  plura  adversa  pertuli,  et  pluribus  gcntibus  prae- 
dicavi,  et  plura  scripsi,  et  stipcndium  non  accepi. 
Et  in  carceribus  sum  comprobatus  minister  Christi 
abundantius  quam  illi  quos  mihi  prxfertis,  quia  si 


vixisse?  Quod  si  in  utriusque  apOdtoli  tam  dissiuili 
miraculo  aliquid  mysticum  requirimus»  Paulus  aoo 
solum  tertio  naufragus,  sed  etiam  nocte  et  dic  in 
profundo  maris  posilus,  atque  ubique  protectus  ct 
liberatus  a  Domino,  significat  justos  de  omnibns 
pcriculis  divinitus  eruendos  :  ncc  tantum  de  tcnta- 
tionibus  extrinsccus  ingruentibas  salvandas,  sed 
eiiamsi  morlis  ipsius  viderentur  gurgite  depressi, 
atque  ab  humanis  rebus  absconditi,  nihiloncinus 
virtiite  sui  Conditoris  eos  esse  revocandos  ad  vitaro. 
Pelrus  vcro  supcr  undas  vcnto  commotas  incedens, 
scd  ubi  ob  timorcm  mergi  coepit,  dexlera  Christi 
crcclus,  significat  cosdem  justos  omnia  impionim 


ipsi  pro  minislerio  praedicationis  fhere  in  carccre,  q^  tcntamcnta  ac  persccuiiones  diabolico  instincia  sibi 

cgo  tamen  saepius  el  diutius.  Et  in  plagis  supra  mo- 

dum  eorum,  vel  supra   modum  humanse  virtutis, 

quia  si  illi  cassl  sunt,  ego  tamen  atrocius  et  mulli- 

plicius.   El  in  mortibus  frequenter,  quia  sajpc  cru- 

ciatus  sum  usque  ad  moptem,  Ego  a  Judceis  accepi 

quinquies  quadragenas  una  minus  percussiones,  id 

esl  quinquics  flagellatus  sum  a  Juda^is  secundum 

legem  Moysi,  quasi  transgressor  legis,  quia  novam 

gratiam  pra*dicabani ,  accipiens   singulis    vicibus 

plagas  triginta  novem  (De^M.xiv),  Praeccptum  quip- 

pe  legis  erat  ut  quando  judiccs  delinquentem  ver- 

berarent»  ita  modum  vindicta:  temperarent,  ut  ph- 

garum  modus  quadragenarium  numerum  non  ex- 

ccderet.  Unde  ipsi  unam  percussionem  quasi  pro  mi- 

sericordia  mihi  con  Jonaverunt  in  unaquaquc  cx  D 

illis  quinque  vicibus,  quibus  me  verberaverunt.  Ego 

ter  virgis  emsus  sum  a  gentibus,  sicut  in  Philippis, 

egoaJudaeis  semei tapidalus  sum  inListris(Ac(.  xvi). 

Ego  ter  naufragium  feci,  id  esl  periculum   navis 

fract;»    pertuli,  dum  maria   transnavigarem ,    ut 

multis  gentibus  evangelizarem.  Possent  hxc  nau-i 

fragia   forsitan  intettigi  contigissc  in  iHa  navign- 

lione,  qua  Romam  venit  Apostolus;  sed  quando 

rcribebat  hanc  epistolam,  nondum  ascenderat  Ilie-p 

sosolymam,  ubi  caplus  esl  a  Judaeis,  ct  post  a 

Festo  praeside  Romam  missus  (Act,  xxvii).  Nam  in 

superioribus  Epistolsehujns  multa  locutus  est  Corin- 

thiis  de  praiparatione  eleemosynae,  quam  portaturus 

erai  w  Jcrusalem,  Qmnes  ergo  tribulationes  et  pc- 


iilatas,  fide  invicla  supcrarc  ct  calcare  ;  nec  posse 
omnino  sxculi  fiuclibus  immcrgi,  qui  praesentis 
scmper  Dei  contemphnlur  auxilium,  qui  ctsi  at 
homines  aliquando  titubaverint,  mox  divinitas 
erccli  confirmenlur.  Post  hxc  memorat  Apostolus 
alia  pericula,  variosqiie  laborcs,  ut  sc  terra  mari- 
que  pro  Clirislo  vexalum  secundiim  carnem  osten- 
dat,  el  in  omnibus  locis  vel  in  omnibus  aflliclionam 
modis  se  pro  Evangclio  laborasse  doceat.  Ait 
cnim  : 

c  In  itincribus  saepc,  periculis  fiuminum«  pericu- 
c  lis  lalronum,  pcriculis  cx  genere,  pcriculis  ex 
gcnlibus,  periculis  in  civilatc,  periculis  in  soii- 
tudinc,  periculis  in  mari,  pcriculis  in  falsis  fra- 
tribus;  in  laborc  et  aerumna,  in  vigiliis  multis,  in 
fame  et  siti,  in  jcjuniis  multis,  in  frigore  et  nu- 
ditate.  Prseter  illa  qua^  extrinsecus  sunt  instanlia 
mea  quotidiana^  sollicitudo  omnium  Ecclesiarum. 
c  Quis  infirmalur,  et  ego  non  infirmor  ?  Quis  scan- 
i  dalizatur,  et  ego  non  iiror?  i 

Sa^pe  in  itineribui  probatgs  sum ,  inquit  minister 
Christi,  periculis  flnminum  qux  pertuli,  quia  dum 
scmper  de  loco  ad  locum  pergerem,  ul  nomen 
Christi  ublque  manifcstarem,  frequenterinycniebam 
flumina,  qu.'e  non  sine  pcriciilo  iransire  poleram. 
Et  periculis  latrQnum  quoniam  diabohis,  invidens 
itinen  meo,  latrones  mihi  excitahat,  cam  ntbil  fer- 
rcm  quod  latrones  cupcrent.  El  pericuUi  ex  femre 
mco,  id  est  ex  Ju  Inpis,  qui^^mihi  plusqiiam  qeteri^ 


It09 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  XH  EPIST.  11  AD  COR. 


II  fO 


•postoUs  Invidebaiit,  me  seroper  hiterOcere  qusere-  A  errore  lurbetur  fldes  ejus,  et  igo  non  uror?  id  est 


bant,  quia  fortius  et  evidentius  cxteris  novam  gra 
tiam  et  abolitronem  veteris  observanlix  praedica- 
bam,  eum  prius  fuissem  scmulator  legis,  et  persecu- 
tor  seclatorum  gratix.  Kt  periculis  ex  gentibus  quia 
H  gentiles  roe  quaerebant  occidere  propter  destru- 
ctionem  idololatriae  et  prsedicationcm  unius  Dei.  Et 
perieulis  in  civitate^  sicut  in  Epbeso  ubi  propter  de- 
fensionem  Dianae  cum  impelu  cucurrere  uuanimi- 
ter  in  theatrum  (Act.  xu),  et  cum  vellem  intrare  in 
furentem  populum  ut  paterer  martyrinm ,  non  per- 
miserunt  discipuli.  Et  periculis  in  soUtudine  ,  quia 
dum  iter  facerr^m,  passus  sum  iu  deserto  periculum 
▼el  a  bcstiis,  vel  ab  hominibus,  vel  a  potus,  vel  a 
eibi  ponuria.  Et  pericutis  in  mari,  quia  et  ibi  vel  ab 


zclo  Dei  inflammor?  Valde  enim  mens  mea  cmcia- 
tur  igne  splritalis  zeli,  dum  infirroos  quosque  aeter- 
na  deserere  el  rebus  temporalibus  delectari  conspicit. 
Uror  sicut  aurum  ad  purgationem  igne  pii  doloris, 
quoniam  afleclus  iste  magis  purgat,  quiade  cbaritale 
venit.  Quanto  enim  major  charitas,  tanto  majores 
plagae  de  peccatis  alienis.  Non  enim  uror  tanquam 
irasccns  peccantibus,  sed  tanquam  dolens  pro  iliis. 
Unde  scriptum  est :  i  Qui  apponit  scientiam  apponit 
dolorem  (Eccle.  i).  i  Enumerat  itaque,  sicut  lectum 
est,  Apostolus  bella  quae  extrinsecus  tolerat,  dicens : 
Perieutis  /fumtnum,  periculis  latronum ,  periculis  ex 
genere^  periculis  ex  gentibus^  periculis  in  civitate^ 
periculis  in  solitudine^  periculis  in  marif  periculis  in 


horoinibus,  vel  ab  indigenlia,  vel  a  teropestatibus  ^  f«'«*»  fratribus.  In  hoc  aulem  bello  quot  contra  ad 


pcrtuli  pericula.  Nam  et  cum  essem  in  Graecia,  fa- 
ctae  sunt  mihi  insidiae  a  Judaeis  navigaluro  in  Sy- 
riam  (Act.  xx).  Et  periculis  in  falsis  fratribus^  id  est 
qui  Ghrisiianisroum  susceperant,  et  Judaismum 
non  reliquerant,  sed  legem  carnaliter  observabant, 
et  me  persequebantur  eo  quod  praedicato  Christo 
legem  jam  cessare  diceren).  Fuere  et  alii  falsi  fra- 
tres,  sieut  Demas  et  Hermogenes  qui  dilexere  hoc 
saeculum  (//  Tim,  iv;  //  Tim,  i),  et  nunc  talibus 
plciia  est  Ecclesia.  Gaetera  enim  pericula  quiescere 
possunt,  pericula  vero  a  falsis  fratribus  quiescere 
usque  ad  flnero  sxcnli  non  noverunt.  Itero  probalus 
sum  minister  Gbristi  piusquam  cxtcri  in  labore 
manuum,  quo  quaerebam  victum,  et  cerumna^  id 
cst  molestia  doloris  vel  paupcrtatis.  £l  in  vigiliis 
multiSf  quia  non  solum  diebus,  sed  et  noctibus  prae- 
dicabam,  etcausa  orationis  saepevigilabam,  aique 
uiantbus  mcis  opus  aliquod ,  unde  victum  haberem, 
nonnunquam  per  noctem  faciebam.  Et  in  fame  ac 
siti,  quia  dum  nihil  a  discipulis  acciperem,  neresse 
eral  ut  per  inopiam  famem  et  sitim  tolerarem.  Tunc 
eliam  fame  ac  siti  laborabam,  quando  persecutores 
meos  frequenter  de  loco  ad  locum  fugiebam.  El  in 
jejuniis  multis,  quia  saepc  Jejunavi  eo  quod  non  ha- 
berem  quod  ederero.  Saepe  etiam  sponte  me  j«ju- 
niis  maceravi,  castigans  corpus  meuro  et  servituti 
subjiciens  (/  Cor.  ix).  /n  frigore  etiaro  et  nuditate 
laboravi,  dum  tcnuitas  ac  disruptio  vestium  mihi 
esset  in  hieroe.  Et  haec  oronia  pro  Christo  pertuli, 
cujus  sum  minister.  Sed  prceter  iila  quce  extrinsecus 
sunt^  id  est  praeter  illa  mala  quae  exterius  in  corpo- 
le  tolero,  angit  me  quotidiana  instantia  mea^  quae 
nec  iina  hora  remiltitur.  Et  quae  est  illa?  sollicitudo 
simul  omnium  Ecclesiarum,  quia  quotidie  insto  solli- 
citudini  salutis  omuium  qui  sunt  in  universis  Ec- 
clesiis.  Yere  magnam  de  his  semper  gero  soUicitu- 
dinem.  Nam  quis  fidelium  infirmatur  in  fide,  vel  in 
conscientia,  vel  iii  actione,  et  ego  non  infirmor?  id 
cst  non  corapatior  illi  et  eondescendo,  ut  possim  in- 
firmitati  ejus,  quara  velut  meam  doleo,  adhibere 
inediciuam  ?  Et  quis  scandalijtatur^  id  est  pedibus 
acttonnm  offendit,  ut  cursus  boni  operis  ejus  rctar- 
detur»  vel  etiam  igfse  cadai  iii  culpam,  sive  aliquo 


versarium  spicula  intorqueat,  adjungit  :  In  labore  et 
wrumna,  in  vigiliis  muUis^  in  fameetsiti,  injejuniis 
muUis,  in  frigore  et  nuditate.  Sed  inter  tot  cerlamina 
deprehensus,  dicit  quanio  vigitiarum  munimine 
etiam  castra  custodiat.  Nam  post  haec  exteriora  quae 
narravit,  protinus  interiora  coepit  dicere,  subjun  • 
gens  :  Prceter  iUa  quce  extrinsecus  sunt ,  instaiitia 
mea  quotidiana,  soUicitudo  omniumEcclesiarum.  £c- 
ce  in  se  l)ella  fortiter  siiscepit,  et  tucndis  se  pro- 
ximis  misericordiler  impendit.  Nanat  mala  qua 
patitur,  subjungit  bona  quae  iropartitur.  Pensemus 
ergo  cujus  charitatis  sit  plus  de  utilitate  proximo- 
rum,  quam  de  sua  aflltctione  curare.  Penscnius  cu- 
Jus  laboris  sit  uno  eodemque  tempore  foris  adversa 
'  tolerarCj  et  intus  inflrina  protegers.  In  se  eniin  con- 
teronit  vulnera  corporis,  et  iii  aliis  saiiat  vulnera 
cordis.  Valde  autem  minoris  laboris  est  aut  docere 
cum  nihil  toleras,  aut  tolerare  cum  nihil  doces. 
Sed  Apostolus  ad  utrumque  se  solertcr  extendit, 
quia  sicextcriora  bella  suscipit,  ut  sollicite  cogitet 
ne  proximorum  interiora  lacerentur.  Unde  non 
imroerito  plus  omnibus  se  laborasse  fatetur.  Quis 
itaque  huic  in  honore  aliquem  audeat  praeponere, 
qui  cunctis  praeest  in  labore?  Qui  et  subjungit : 
I  Si  gloriari  oportet,,  quae  inflrmitatis  roeae  sunt 

<  glorlabor.  Deus  et  Pater   Domini  nostri    Jesu 
€  Christi  scit,  qol  est  benediclus  in  saecula,  quod 

<  non  mentior.  Damasci  praepositus  gcntis  Aretba 

<  regis,  custodiebat  civitatem    Damascenorum ,  ut 

<  me  comprehenderet  {Act.   ix).  Et  per  fenestram 

<  in  sporta  deroissus  sum  per  murum,  et  sic  cffugi 

<  manus  ejus.  » 

Si  gloriari  oportet,  non  expedit  quidcm.  Si  opor- 
tet,  inquit,  gloriari,  sicut  ct  oportet  pro  vobis  glo- 
rial>or,  non  in  potentia  vel  genere,  sed  in  bis  qum 
sunt  infirmitatis  mece^  id  est  in  passionibus  quas 
pro  Christo  patior,  licet  hoc  videatur  abjectio.  Si 
enim  gloriandum  est  Christiano,  in  humilitaie  glo- 
riandum  esl,  de  qua  crescit  apud  Dcum.  Sed  pseu- 
doapostoli,  quia  non  habent  merita  passiouum,  in 
quibus  gloriari  possint,  gloriantur  in  subliroitats 
gcneris.  Ne  autem  me  puietis  aliquid  falsi  dicere, 
Deum  vobis  adhibeo  testem  veritatis.   Dcus  eaim 


ffflf 


DERTEI  BCRGID0LEN6IS  MONACHT 


Iflt 


qui  noTit  oniBia,  Ipse  seit  quia  non  mentlor.  Dcu»,  A  quis  potens  in  boc  mundo.  Rex  Aretbas  qnl  inttiu 


qui  secundum  bumanitatem  Christi,  Deus  ejus  est ; 
et  secundara  diTinitatem  ejus,  est  Pater  ipsius,  ipse 
ijui  est  benedictuB  in  omnia  steculay  tcit^  id  est  fcrt 
»nihi  tcstimonium  quod  non  menlior  in  oronibus  su- 
pradictis,  yei  in  hoc  quod  sujunp:o.  Quia  etiam  post 
conversionem  meam,  dum  cssem  Damasciypreeposi' 
tus  gentii  Arethce  regis  custodiebat  ipsam  civitatem, 
\d  est  portas  ejus,  ut  me  comprehenderet  quatcnus 
inde  placeret  Judaeis  qui  mihi  iusidiabanlur,  et  diii- 
gens  in  oflicio  sibi  credito  videretur ,  si  eum  quem 
perturbatorem  audiret ,  causa  quietis  interficeret. 
Portas  custodiebat,  quia  me  in  civitate  esse  nove- 
rat,  sed  invenire  non  poterat,  vel  quia  intus  me 
comprehendere  nolebat,  ne  violaret  jus  civitatis.  Et 
interim  ego  per  fenestram  in  sporta  demissus  sum  a 
fratribus  per  murum,  et  $ic  effugi  manus  ejus.  Non 
ita  fugitPaulus,  sicut  fugere  solet  mercenarius  reiin- 
ifuens  oves  lupo  venienti  (Joan,  x),  quia  lupus  ille 
non  oves,  sed  ipsum  pastorem  quxrebat,  ct  ideo 
pastor  seipsum  utiiitati  eorum  fugiendo  servavit. 
Ifeque  eo  recedente  deserta  est  Eecicsia ,  quae  ibi 
erat,  necessario  ministerio ;  sed  ab  aliis  fratribus 
ibidem  constitutis,  quod  oportebat  impielum  est. 
Eis  quippe  volentibus  hoc  Apostoius  fccit,  ut 
seipsum  servaret  Ecclesiae,  quem  proprie  persecutor 
ille  quaerebat.  Quando  enim  quisque  praRlatorum 
Ecclesiac  specialiter  a  persecutoribus  quxritur, 
tunc  dcbct  ille  fugcre,  sic  taroen,  ut  ab  aiiid 
qui  non  ita  requiruntur,  non  deseratur  Ecclesia ,  Q 
sed  praebeant  verl>i  cibaria  conservis  suis,  quos  ali- 
tcr  vivere  non  posse  novere.  Cum  antem  omnibus  si- 
mul  instat  conimunepericulum,  tunc  aut  simul  oro- 
iies,  id  est  praelati  et  subditi  ad  alia  loca  transeant, 
aut  siroul  omnes  ibidem  maneant.  Necesse  etiaro 
est  ut  per  omne  quod  agimus,  in  menlis  trn- 
tina  positum  binc  pondus  laboris,  illinc  fructum 
mercedis  penserous.  Cum  enim  poudus  laboris  fru- 
ctum  retributionis  superat,  tunc  laborcro  quisque 
innoxie  deciinat,  dummodo  se  in  aliis  exerceat,  in 
quibus  lucro  fructuum  pondus  iaboris  vincat.  Curo 
vero  sttbsequente  quantitate  fructuuro  mensura  la- 
boris  aut  xquatur  aut  vincitur,  tunc  labor  non  sine 
gravi  culpa  declinatur.  Propterca  doctor  egregius, 


pretatur  descensio^  diabolus  intelligitur.  Sportt, 
qnae  juncis  paimisqne  solet  confici,  spei  fideiqiif 
conjunctionem  designat.  Juncus  enim  TiriditatCB 
fidci,  palma  vero  speni  viiae  aetemae  significai.  Qui»- 
quis  ergo  se  muro  adversitalis  cinctum  videt,  spor- 
tam  virtutis  qua  evadat  festinus  ascendat.  Apo- 
stolus  vero,  postquam  hanc  evasionero  suam  retolit» 
protinas  addidit : 

CAPUT  xn. 

€  Si  gloriari  oportet,  non  expedit  quidem.  » 

Si  gloriari  oportet^  id  est  si  ideo  gioriandum  mihi 
est,  quia  evasi,  quoniam  manus  insidiautium  a  per- 
petratione  homicidii  immunes  servavi,  non  expeiit 
quidem  gloriari  quoniam  qui  gloriatur  mortem  se 
evasisse,  quae  pro  fide  inferlur,  significat  inane  r.- 
dcri  pro  Chrislopati.  Vei  si  propter  pseudoapostOi' 
los  oportet  me  gloriari  in  hac  gloriatione  mea  et  in 
supradictis,  non  tamen  expedit  propler  superbiam, 
quia  ex  humilitate  crcscinius,  et  auxilium  Dei  miti* 
bus  proficit,  non  elatis.  Non  expedit  quidem,  sed 
tamen  propter  vestram  utilitatcm  necesse  est  gio- 
riari. 

€  Veniam  autem  ad  visiones  et  revelaiiones  Do- 
c  mini.  Scio  hominem  in  Chrislo  ante  annos  qua- 
c  tuordecim  (sive  in  corpore,  sive  exlra  corpos  »e- 
c  scio,  Deus  scil)  raplura  hujuscemodi  usque  ad 
c  tcrtium  coelum.  Ei  scio  hujuscemodi  hominem 
€  (sive  in  corpore,  sivc  cxtra  corpus,  nescio,  Deus 
c  scit)  quoiiiam  raptus  est  in  paradisum,  et  audivit 
<  arcana  verba,  quae  non  licet  homini  loqui.  » 

Hactcnus,  inquit,  narravi  tribulationes  et  peri- 
cula,  de  quibus  mc  Domiuus  eripuit,  et  nunc  ror* 
rando  veniam  ad  visiones  et  revelationes  Domitu^  id- 
est  ad  secrcta,  quae  de  Domino  vidi  ct  aperte  in- 
teliexi,  non  ut  Pbarao,  qui  vidit  septem  spicaram 
visionem,  et  non  intcllcxil,  quia  nou  cst  rcvelatom 
quid  significarent  {Gen,  xli).  Ego  enim  mysticas 
visioncs  aspexi,  el  revelante  Doinino  quid  in  Lis 
sapientiae  continerctur,  intcUexi.  Et  audilc  visioues: 
Scio  hominem,  ctc.  Ostendit  quo  subievatus  cst,  ut 
perindc  quania  et  qualia  sint  quae  ilii  ostensa  ct  di- 
cta  sunt,  possint  inteiiigi,  ne,  sicut  quibusdam  vide- 
batur,  junior  cxtcris  apostolis  crcderctur.  De  seipso 


curo  Daroasci  valde  obstinatas  roentes  perscquen-  ^  enim  quasi  de  alio  loquitur,  ut  jactantiam  caveat, 

tium  ecmeret»  eorum  noluit  adversitati  confligcre, 

quia  et  semctipsum  quem  profuturuin  multis  nove- 

rat,  vidit  posse  reficere,  aut  nuilis  se  illic  aut  paucis 

prodcssc.  Secessum  ergo  a  certamine  petiit,  el  pu~ 

gnnturum  felicius  ad  alia  se  bclla  servavit.  Non 

eniro  loco  virlus,  sed  locus  virtuli  defuit.  Et  idcirco 

fortissimus  milcs  ab  obsidionis  angustia  ccrtaminis. 

campuro  quaesivit,  ubi  et  mysticuro  aliquid  praesi- 

gnaluni  est.  Nam  hoc  effugii  genus  usque  liodie  in 

Ecclesia  servatur,  quando  quis  anliqui  hosiis  insi- 

diis,  vei  hujus  saecuii  laqueis  circurcfusus,   spci 

fidcique  sua;  munimine  salvalur.  Murus  cnim  Da- 

niasci,  quae  sanguinem  bibens  iiitcrprctatur,  advcrsi- 

tas  saeculi  est.  Praepositus  Damasci,  persccutor  ali- 


quia  hoc  refert,  quod  ad  laudcm  maximam  perti- 
nct.  Et  quid  inde  perit  vcrilati,  quando  ct  res  ipsa 
dicilur,  ct.niodo  quodam  diccndi  jactantia  devila- 
lur  ?  Scio,  inqiiit,  hominem  in  Christo  existcntem 
ante  annos  quatuordecim  raptum  usque  ad  tertium 
ccelum,  Ex  quo  ita  raplus  cst  Apostolus,  usque  ad 
tcmpus  quo  scripsit  hanc  epislolam  conipleti  sunt 
anni  quatuordecim.  Quod  ideo  adnolavit  ut  intelli- 
gerelur  mullo  majoris  meriii  cssc  dum  ista  scriberet, 
quam  fucrat  duin  ca  vidisset,  et  quia  non  jaclanlii, 
sed  necessiiate  diccret,  quae  pcr  lot  annos  tacue- 
rat.  Scio,  inqnit,  hoiuinetn  raptum,  sive  in  carpon 
nesciOy  siie  extra  corpus  ;  id  cst  scio  quia  raptos  esl 
honio  ille,  scd  ncscio  utrum  cum  corpore^ap  i 


1113  COMMEiNT.  IN  EpiSTOLAS  PAUU.  *-IN  EPIST.  II  AD  COR.  1114 

corpore.  IIoc  lu^sclOy  Deus  $cU,  Id  cst  solito  iniht  A  aniroalibus  {Act.  x).  Ihlellectiiali  vislonc  TlJetur 


jurauieiuo  Yobis  istud  conttrmo.  Juratio  entni  est 
quod  dicitur  :  Deus  sciL  Hujuscemodi  bominem  scio 
r^ptum  usque  ad  lertium  coelum.  Et  scio  hujutcemodi 
hominem  raptum  in  paradisum,  Bis  euim  raptus  est 
homo  ille,  id  est  in  terlium  coelum,  et  rursus  in  pa- 
f  adisum,  de  quo  Dominus  latroni  promisit :  c  Hodie 
mccum  eris  in  paradiso  {Luc,  xxiii).  >  Ignoravit 
autem  utrum  quando  sic  raptus  est  in  corpore  fue- 
rit,  quo  modo  est  anima  iu  corpore  cum  corpus  vi* 
vere  dicitur,  sive  vigilantis,  sive  dormientis,  sive  in 
in  cxstasi  a  sensibus  corporis  alienata,  an  omniao 
de  corpore  exicrit,  ut  mortuum  corpus  faoeret,  do- 
nec  peracta  illa  demonstratione  membris  mortuis 
anima  redderetur,  et  non  quasi  dormiens  evigilaret, 


sapientia,  veritas,  cbaritas,  et  ipse  Deus.  Quapro* 
pter  si  boc  tertium  visionis  genus,  quod  superivs 
est  non  solum  omni  corporali,  quo  per  corporis 
sensus  corpora  sentiuntur,  sed  etiam  omni  illo  spi<* 
riiuali  gcnere  quo  similitudines  corporuni  spiriiu, 
Don  mente  cernuntur,  teriium  coclum  appellavit 
Apostolus,  in  boc  videtur  claritas  Dei  non  per  ail- 
quam  corporaliter  vel  spiritualiier  fij^uratam  signi- 
ficationem,  tanquam  pcr  speculuin  in  aenigmate,  sed 
facie  ad  faciem^  per  speciem  scilicet,  quia  Deus 
quidquid  quanlulumcunque  eum  mens  qux  non  est 
quod  ipse  etiamab  omni  terrena  labemuiidata  (217) 
ab  omiii  corpore  ct  similitudine  corporis  alienata  ct 
obrepta  capcre  polest.  Gur  autem  non  credamus 


autexsusi  alienatus  denuo  rediret  in  sensus,  sed     ^^^  ^^"^®  apostolo,  doctori  gentium,  rapto  usque 


mortuus  omnino  revivisceret.  De  tertio  autem  coeio 
niuita  possunt  dici :  Novem  enim  sunt  ordines  an- 
gclorum,  qui  juxta  Dionysium  in  trcs  temas  di- 
siinctiones  distribuli  sunt.  Prima  enim  triplex  eo* 
rum  dispositio,  id  cst  illa  qux  terris  est  vicinior, 
constat  ex  angelis  et  arcbangelis,  et  principatibus ; 
media  vero  ex  potcstatibus  ei  virtutibus  et  domina- 
tionibus ;  suprema  autem  ex  thronis  et  cherubim 
atque  serapbim.  Prima  igitur  dispositio  priinum 
coelum  recte  potest  accipi ;  secunda  vero  secundum 
coelum,  tertia  autem  terlium  coelum.  Apostolus 
itaque  raptus  in  tertium  coelum,  intelligitur  suprc- 
mis  angciorum  chorisintcrfuissc,id  est  intcragmina 


ad  istam  excellenlissimam  visionem  voluerit  Deus 
demonslrare  vitam,  in  qua  post  banc  viiam  viden- 
dos  est  in  xternum  ?  Et  cur  non  dicatur  iste  para- 
disus,  excepto  illo,  in  quo  corporalitcr  \ixit  Adam? 
Si  eniiu  proprie  quidam  nemorosus  locus,  translato 
autem  verbo  omnis  etiam  spiritualis  quasi  regio» 
ubi  aiiimae  t)ene  est,  merilo  paradisus  dici  potest» 
Don  solumraodo  tertium  coelum,  quidquid  illud  est, 
quod  profecto  roagnum  sublimiterque  praeclarum 
est,  scd  etiam  in  ipso  bomine  laetilia  quaedam  bona 
conscientix,  paradisos  est.  Si  ergo  priroum  coelum 
recte  accipimus  generali  uomiue  boc  omne  corpo- 
reum,  quidquid  est  super  aquas  et  terram,  secun- 


scraphira  sivc  cbcrubim  secreU  Dei  vidisse.  Qui  ct  C  ^""^  ^"^^™  '"  similitudine  corporali,  quod  spii  itu 


in  paradisum  raptus  est,  sive  terrenum,  sive  coele- 
Slem  ;  el  audivit  ibi  arcana  verba,  id  est  intimalio- 
ncm  dc  sccreta  Dci  essentia,  quas  non  licet  homini 
loqui,  id  est  quae  non  licet  ei  pandere  ulli  morta- 
liuin,  vel  quo!  nullus  homo  potesl  in  bac  vita  loqui. 
Vcl  pcr  tres  cojIos  tria  gencra  visionum  intclliga- 
mus;  primum  corporalc,  secundum  spirituale,  ter« 
tium  iiitcllectuale.  Eccc  enira  in  boc  uno  praecepto, 
cum  legitur :  <  Diligcs  proxinium  tuum  sicut  tc- 
ipsum  {Levil.  xix),  >  iria  occurrunt  genera  visio- 
num  ;  unum  per  oculos,  quibus  ipsae  lilterae  viden- 
tur;alterum  per  spiritum  bominis,  quo  proximus  et 
abscns  cogitatur;  tcrtium  coelum  per  concursum 
meiitis,  quo  ipsa  dileciio  intcllecta  conspicitur.  Cor- 


cernitur,  sicut  illud  unde  animalibus  plcnus  in 
exstasi  Petro  discus  ille  submissus  est  {ibid,) ;  tcr- 
tium  vero  quod  mcnte  conspicitur,  ita  et  secreta  et 
remota  et  omnino  abrepta  a  sensibus  cariiis  atque 
mundata,  ut  ea  quae  in  iUo  coelo  sunt,  et  ipsam  Dci 
substantiam,  verbumque  Domini  per  quod  facta 
sunt  omnia  {Psal,  xxxii),  in  charitate  Spiritussan- 
cti  ineffabiliter  valeat  videre  et  audire,  non  incon- 
gruenter  arbitramur  et  illuc  Apostolum  esse  ra- 
pium  et  ibi  fortassis  esse  paradisum  omnibus  me- 
iioreni,  et  (si  dici  oportet)  paradisum  paradisoruuK 
Nec  conlrarium  est  huic  intciligenliae  iilud  quod 
Blofv  Dominus  ait :  c  Non  videbit  me  homo  et  vi- 
vet  {Exod.  xxxiii),  i  quia  necesse  est  abstrahi  ab^ 


porali  cnira  visione  vidctur  coelum  et  lerra  et  omnia  D  '^^^  vita  mentem  quaiido  in  illius  ineffabilitalcm 


eorporeis  oculis  conspicua.  Spiritiiali  visione  cer- 
Duntur  in  spiritu  corporales  imagincs,  sicut  saepe 
per  cognilioncm  voluimus  in  animo  similitudines 
rerum  corporalium.  Intellectuali  visione  cernuntur 
illae  rcs,  quae  non  habent  imagines  sui  similes,  sicut 
esl  charitas,  gaudium,  pax,  paticntia  et  caetera  Iia- 
jusmodi.  Pra*stantior  autem  est  visio  spiritualis 
quam  corporalis,  et  rursus  praestantior  intellectua- 
iis.  Quod  enim  pon  imaginalitcr,  sed  proprie  vide- 
tur  ct  non  per  corpus,  hoc  ea  visione  videtur,  quae 
oinncs  caeteras  superat.  Corporea  visione  vidit  Bal- 
thasar  digitos  manus  scribentis  in  pariete  {Dau,  v). 
Spirituali  visione  vidit  Pctrus  vas  plenum  diversis 
(217;  Locus  obscurus. 


visionis  assumitur,  sicut  Apostoli  mens  diviiiilus 
rapta  est  ex  hac  vita  ad  angclicam  vitam  antequam 
per  istam  communem  mortero  carne  solveretur.  £t 
ibi,  perfruens  Dei  allocutionCt  audivit  ineffabilia 
Ycrba  qux  non  licet  homini  ioqui.  Ideo  cum  praedi- 
carct,  dixit  quod  posset  hominibus  dici,  et  tenuit 
apud  se  quod  non  posset  dici.  Ergo  audiatur  id 
quod  possuinus,  mente  comprehendere,  ct  id  quod 
non  possumus  credatur.  Si  illi  diceremus,  rogamuft 
te,  explica  magnitudinem  ipsius,  nonne  forte  re^ 
sponderct  nobis,  non  est  vaide  magnus  quem  vidi» 
si  a  mc  potest  expiicari  ? 
c  Pro  bujusceroodi  gloriabor,  pro  me  iuiem  nibil 


1115 

nisi  iD  Inflrmitatibus  meis. 


HERYEl  BUUGIDOLENSIS  MONACHr  llfl 

Nam,  etsi  Yoluero  A  xero,  putet  me  aliqiris  csse  supra  nataram  haman 


glof  iari,  non  ero  insipiens.  Yeritatem  enim  dicam. 
Parco  autem,  ne  quis  me  exislimel  supra  id  quod 
videt  in  me,  aut  aadit  aliquid  ex  me.  i 
Pro  hujuscemodi  homine  vcl  yisione  gloriabor^  id 
csl  commendalM)  me,  sed  pro  me  fiiio  Abraliae  vei 
circumeiso  nibil  gloriabor ,  nisi  in  infirmitatibus 
meis^  id  est  in  tribulationibus  quas  patior.  Pro  bu- 
jusmodi  homine,  id  est  qui  tam  dignus  est  Deo,  ut 
ad  hanc  visionum  excellenliam  sublevaretur,  glo- 
riari  se  dicit,  et  non  vult  aperte  dicere  quod  de  se 
loquitur,  ne  laudare  se  videatur.  £t  sic  pro  se  nou 
gloriatur,  dum  non  aperte  de  se  prolitetur.  In  infir- 
mitatibus  autem  gloriaiur,  quia  exponere  pressuras 
passionum  ct  inflrmilates  angustiarum  non  videtur 


infirmitatis,  cum  nonnisi  infirmitas  in  me  videi» 
tur,  velab  aliis  qui  vident,  audiatur.  Habebaterfc 
adliuc  de  sc  dicendum  aliquid,  quod  parcil  dicere. 
Scd  egit  utrumque  doctor  egregius,  ut  el  loqneBd* 
quae  egerat,  discipulos  instruerel,  et  tacendo  ae  ht- 
tra  humilitatis  limitem  custodirel.  Nimis  iliqiie 
essel  ingratus,  si  de  se  discipulis  lanU  laceret;  et 
fortassc  nirois  incaulus »  si  de  se  omiiia  discipulis 
proderct.  Sed  mirabiliter,  ut  dictum  esl,  egit  utnioh» 
que,  ut  ct  loquendo  erudiret  audicntium  ¥itam,  et 
tacendo  custodiret  suam. 
<  Et  ne  magnitudo  revelationum  extoUat  me,  da- 

<  tus  est  mihi  stimulus  carnis  meae  angelus  Sala- 

<  nae,  ut  me  colapbizet.  Proptcr  quod  ter  Dominan 


gloriosum,  ^  flebile.  Idcirco  in  his  secure  se  fate-  ^  «  rogavi  ut  discedereta  rae,  etdixit  mihi :  Suflkit 


tur  gloriari,  sciens  qui  ad  perfectum  perducunt  coe- 
lestium  remuneraiionum.  Quid  enim  tam  gloriosum 
in  fulurum  Christiano,  quam  exitia  pro  Christo  illata 
narrare?  Pro  isto  homine  gloriabor  non  pro  me.  Nam 
etiam  si  voluero  pro  me  gloriari^  id  est  meritum 
ineum  quod  apud  Deum  habeo  profiteri  non  eroinsi- 
piens  in  hac  gloriatione,  licetquibusdam  videar  es&e. 
Non  enim  falsa  loquar  sed  verilatem  de  meipso  di- 
cam  ct  ideo  noii  in  meipso,  sed  in  ipsa  veritale  quae 
superior  me  est  humiiiter,  et  veraciter  gloriabor.  £t 
de  piuribus  quidem  adhuc  gloriari  poteram ,  sed 
parcOf  id  est  parce  rcfero,  ne  quis  me  existimel  su- 
pra  id  quod  videt  in  me,   id  est  ne  quis  me  putel 


tibi  gratia  mca,  nam  virtus  in  infirmilate  perfici^ 

<  tur.  Libenter  igitur  gloriabor    in  infirmitatibat 

<  meis  ut  iuhabitet  in  mc  virtus  Christi.  » 

Ego,  inquit,  tam  magna,  tamque  sublimla  divi- 
nitus  vidi.  et  ne  magnitudo  tam  inftentium  retela' 
tionum  extoUat  me,  datus  est  mihi  stimulu$  ccmii 
mew,  Non  me  extulit,  sed  ne  me  extoUerety  provi- 
dit  mihi  Deus  remcdium,  quod  adversus  elationero 
qux  evenire  poterat,  opponerel.  Yalde  enim  li- 
menda  est  elatio  de  abundantia  gratianim,  ue  quis 
de  dono  Dci  superbi:it,  sed  magis  servct' humilila* 
tcm ,  ct  quanto  major  est,  humilict  se  in  omnibui 
{Eccli,  iii).  Apostolus  iste,  quamvis  cx  perseculore 


excellentioris  esse  naturae ,  quam  suis  oculis  coni<  q  factus  prasdicalor,  abundantiorem  gratiam  assecu* 

tus  est  in  omiii  labore  aposlolico,  quam  caeleri  apo- 
stoli ,  ut  magis  Deus  ostenderet  suum  esse  quod 
dal,  non  hominis,  quomodo  solent  modici  polen- 
tiam  artis  suae  in  despc"atis  osteiKlere.  Com  ergo 
essrt  niagn»  gratise,  et  magna  dona  a  Deo  perce- 
pissct,  quia  ex  abundantia  gratiae  et  revelationum 
poterat  ei  elatio  subrepere,  idcirco  Deus,  qui  novit 
emnia  aiitcquain  nant,  apposuit  ei  quemdam  moni- 
torem  humanae  infirmitatis  in  similitudincm  triuoi- 
pliantium,  quibus  in  curru  rctro  conies  adhaerebat, 
per  singulas  acclamalioncs  civium,  dicens  :  Homi- 
nem  te  mcmeuto.  Ne  extollat,  inquit,  ex  roagnita- 
dine  revclalionum  datus  est  mibi  a  Deo,  id  est  ad 
meain  u^ililitatem,  ut  me  in  humilitate  custodiat, 
D  siimulus  carnis,  id  est  pungens  carnem  meam.  Et 
quis  est  stimulus  iste  l  angelus  Satanas^  id  est  ange- 
lus  malignus,  missus  a  Satana,  ut  me  colaphitet^  id 
est  ut  me  percutiat,  reprimens  omnem  motum  su- 
perbiae,  excitando  mibi  semper  tribulationes,  aut 
corporis  infirmilates,  vei  tentando  ut  quidem  aiunt 
per  libidinem.  Tentatio  autcm  cui  non  consentitur, 
non  est  pcccatum ,  sed  materia  exerceiidae  virtutis. 
Namstimulus  iste  fbrsitan  concupiscentia  camis 
erat.  Quibus  malis  Apostolus  consideratis  in  cor- 
pore  mortis  suae,  in  quo  bellum  intestinum  cnm 
invisibili  hosle  gerebat,  remedium  salutis  auc  nol- 
lum  penitus  nisi  solam  gratiam  Dei  in  Christo  Jesu 
libcrantem  se,  invenisso  Romauis  Ivquitur  {H»tHU 
vn).  Sed  et  dolorc   quodam  corporis  traditui 


prehendere  valcat,  et  incipiat  errare  in  me,  credcns 
medivinam  vel  angelicam  habere  nalurani,  sicut 
illi  qui  de  me  ct  Barnaba  diccbant :  <  Dii  similes 
facti  hominum  desccnderunt  ad  nos  {Act,  xiv).  i 
llli  enim  existimabant  nos  esse  supra  id  quod  vi- 
debant  in  nobis,  quia,  cum  vidercnt  in  nobis  tene- 
nam  et  mortale  corpus,  existimabant  nos  coelcstes 
et  immortales,  et  propterea  parco  gloriari,  ne  si 
plura  retulero,  putet  quisquam  me  esse  supra  id 
quod  videt  in  me,  id  est  supra  naturam  humani- 
tatis  quani  cernit  in  me ;  aut  supra  id  quod  audit 
ab  aliis  aliquid  refcrri  ex  me.  Yel  ne  quis  cxistimet 
aupra  id  quod  videt  in  me,  sive  audit  de  me ,  id 
est  ne  qois  me  arbitretur  ultra  gloriam  mcam  tcn- 
dere,  quam  limes  meritonim  admittit.  Omnes  sau- 
cli  non  solum  gloriam  supra  modum  suum  omnino 
non  appetunt,  sed  etiam  hoc  ipsum  videri  refugiunt, 
quod  esse  meruere.  Unde  nuiic  praidicator  egregius 
contra  pseudoapostolos  loquens,  dum  virtutes  exi- 
mias  operationis  suae  pro  discipulorum  eruditione 
narraret,  dum  tot  pcricula  tolerasse  coaccrvata 
persecutione  describeret,  et  post  haec  usque  ad 
trrtium  coelum,  rursumque  in  paradisum  raptum 
se  esse  memoraret,  ubi  tanta  agnoscere  potuissct, 
quaiita  loqui  omnino  non  posset,  erat  de  se  adhuc 
tortasse  mirabiliora  locuturus,  sed  ab  humana  laude 
alta  consideratione  se  tcmperans ,  subdit :  Parco 
autem^  ne  quis  me  existimet  supra  id  quod  videt  in 
me,  uut  auilit  aJiguid  ex  me,  Id  cst  ne  si  costcra  di- 


<H7  COMMENT.  IN  EPI8T0LAS 

gitatas  Tehementer.  Dolores  autcm  corporuro  ple- 
rumque  immittuntur  ab  angelis  Satanx,  sed  hoc 
non  possunt  nisi  permissi.  Nam  et  Job  sic  probatus 
esl  {Job  II).  Perniissus  est  ad  eum  probandum 
Satanas,  et  percussil  eum  ulcere ,  lu  ul  vermibus 
putresceret.  Sic  et  angelus  Satanae  quasi  libenter 
niissus  est  colaphizare  Apostolum,  sed  tamen  Apo- 
stolus  eurabatur.  Hoc  ergo  remedium  divinitus  ac- 
cepit,  ut  per  iniquum  angelum  semper  injuriis  el 
tenutionibus  pressus,  non  posset  ex  revelationi- 
bus  extolli,  quia  oiiosum  pectus  ex  his  quae  vidc- 
rat,  iniumescere  possct.  Secreto  enim  dispensalio- 
nis  ordine,  unde  ssEvire  permittitur  iniquitas  dia- 
boli,  inde  pie  perficitur  benignitas  Dei.  Elatos  enin 
in  sanctitate  viros  non  amitteret,  nisi  lentaret. 
Sancti  quippe  non  esscnt  qui  de  sanctitatis  gloria 
superbirent;  et  tanto  sub  ejus  jure  caderent,  quanto 
86  in  suis  virtutibus  elevarent.  Sed  miro  dispensa- 
tionis  ordine,dum  tentantur,  humiliantur;  dum  hu- 
miliantur,ejus  esse  desinunt.  Apostolus  vero,prius- 
quam  morbum  elalionis  incurreret,  providente  su- 
penio  medico,  accepit  medicanientum  humilitatis.  Et 
quia  illud  quod  raedicus  apposuerat,  molestum  eral 
ei,  rogavil  ut  auferret.  Propler  quod,  inquit,  ter  Do- 
minum  rogavi  qui  Irinus  est  Deus,  ut  discederet  ame 
stimulus  ille,  et  rogavi  Dominum  ut  a  me  tolleret 
acre  medicamentum  quod  mihi  apposuerat.  Et  non 
fecit  quod  petebain,  sed  qiiod  raihi  expediebat, 
quia  non  est  magnum  exaudiri  ad  voluntatem,  sed 
magnum  exaudiri  ad  utilitatem.  Nam  ditcit  mihi  : 
Sufficit  tibi  gratia  mea,  id  est  hoc  tibi  saiis  est  ut 
habeas  gratiam  meam  :  ct  idco  noli  supcrfluam  car- 
nis  sanitatem  quaerere  quia  non  iratus,  sed  gratio- 
8us  te  uro.  Ego  novi  quid  apposucrim,  ego  novi 
unde  xgrotes,  ego  novi  unde  saneris.  Quid  enim 
tibi  utile  sit,  magis  ego  novi  quam  tu.  Nam  vir- 
tu8  in  infirmiiale  perficitur^  id  est  virtus  ad  perfe- 
ctionein  ducitur  per  infirmitatem  contrariam,  cum 
qua  legilime  ccrtat,  ut  postea  coronetur.  Virtusin 
iiirirmitate  perficitur ,  quia  inlirmitatis  actio  fit  vir- 
tulis  perfeclio,  ut  praesente  infirmitate  et  tentatione 
rcprimatur  virlulis  elalio,  ut  ad  ejus  perfectionem 
perlineat  etiam  ipsius  impcrfectionis  ct  in  veritate 
cognilio,  et  in  humilitate  confcssio.  Et  quia  infirmi- 
tas  ita  proficit  virtuti,  igitur  Ubenter^  id  est  non 
minus,  scd  libens  gloriabor  in  infirmitatibus  meis  ad 
hoc  datis  ut  inhabitet  in  me  virtus  Christi^  id  est 
summam  gloriam  deputabo  quod  in  me  sum  infir- 
mus,  ut  fortem  me  faciat  Christi  virtus.  Tunc  glo- 
riatur  Apostolus,  quando  injuriis  humiliatur,  a 
Christo  autem  virtus  tolerandi  praebetur,  ut,  quia 
prius  aspere  fastidiendae  injuriae  videbantur,  postea 
libenter  susciperentur,  ut  Christi  auxilio  lenireutur. 
Libenter  ergo  caedi  se  patitur,  dummodo  a  Christo 
curetiir,  postquam  cognovit  prodesse  quod  nocere 
putabat',  sciens  quia  plus  addit  medicina  Dei  ad  sa- 
iutem,  quam  infirmitas  detrahit  hic  sanitali. 

I  Propter  quod    placeo  mihi  in  infirmitatibus 
I  mtis,  in  contumcliis,  in  nccessitatibus,  in  pcrse- 


PAULI.  —  LN  EPIST.  11  AD  COR.  ff  18 

A  <  cutionibus,  iu  angustiis  pro  Christo.  Cum  eniu 

<  infirmior,  tunc  potens  sum.  i 
Virtus,  ut  dictum  est,   in  infirmitate  perilcitur 

Propter  quod  placeo  mihij  id  est  multum,  delector 
in  infirmitaiibus  meis.  Omnes  superiores  passiones 
atque  infcriorcs  hoc  loco  infirniitatum  nomine  de- 
iinivit  Aposlolus,  eo  quod  humanae  infirmilati  ista 
praevaleant.  Ut  ergo  discipulos  insiruerct,  summa 
de  sc  retulit,  ut  vero  se  in  humilitate  custodirct, 
considerationis  oculum  non  in  virtutibus  sois,  sed 
in  infirmitatibus  fixit.  Placeo,  inquit,  in  infirroiu- 
tibus  meis,  et  in  contumeliis  non  in  honoribus  sa:- 
culi,  et  in  necessitatibus  non  in  epulis,  vel  in  otio, 
sicut  pscudoaposioli ,  qui  causa  ventris  praedi- 
cabant;  et  in  persecutionibus  (Matth.  y;  i  Petr, 
^  iii),  non  in  salutationibus,  et  susceptione  adula* 
lionis ,  et  in  anqustiis ;  non  in  jactantia  elationis  ei 
superatione  divitiarum.  Et  hoc  pro  Christo^  non  pro 
aliquo  crimine,  quia  beati  qui  persecutionem  pa- 
tiuntur  propter  justitiam.  Non  enim  oinnes  beati 
qui  persccutionem  et  adversa  patiuntur,  sed  qui 
justitiae  causa  patiuiitur.  Vel  placeo  mihi  in  iufir- 
mitatibus  carnis,  in  contumeliis  verborum,  in  ne- 
cessitatibus,  id  est  in  indigeiitia  necessariorum ;  in 
persecutionibus  de  loco  ad  locum  ;  in  angusliis,  id 
est  in  anxietatibus  aninii  pro  Christo  illatis.  Et 
jure  placeo  in  lalibus,  quia  quando  infirmor  in  ta- 
libus  cxterius  tunc  pottns  sum  interius,  id  estquando 
aliqua  supradictarum  tribulationum  aifligor,  tunc  a 
Deo  datur  mihi  potentia  superandi.  Tunc  cnim  vin- 
cit  Christianus,  cum  perire  pulatur;  et  tunc  perit 
perfidia,  cum  se  vicisse  gratulatur. 
<  Faclus  sum  insipicns,  vos  me  coegistis,  ego 

<  enim  a  vobis  debui  conimendari.  > 
Post    omnem  commendationem   suam   ostendit 

quia  non  ad  jactaiitiam  suam  ista  retulit.  In  his, 
inquit,  quae  hactcnus  ad  commendationem  meara 
narravi,  factus  sum  insipiens,  sccundum  quod  iii 
exterioribus  verbis  sonat,  quia  videor  merila  mea 
praMiicasse ;  sed  hoc  non  jactanter,  sed  neccssitate 
compulsus  feci  pro  vestra  utililate,  quia  vo$  me  eoc 
gistis  ita  loqui,  qui  de  me  non  recta  sentiebatis  et 
falsos  apostolos  mihi  praeferebatis ;  etideo  nonmea 
culpa,  sed  vestra  est,  quod  de  me  talla  sum  locutus. 
P  Coactum  se  dicit  ut  quid  esset  ostenderet.  Et  uti- 
que  non  est  insipiens  qui  de  se  vera  locutus  est, 
quia  superius  ait  :  <  Si  voluero  gloriari,non  ero  in- 
sipiens,  veritatem  cnim  dicam.  i  Sed  nunc  inclinat 
se,  et  prae  nimia  humiiitate  vel  cordts  dolore  se  fa- 
tetur  insipientem,  ut  declaretur  quia  non  volunutc 
merita  sua  manifestavit.  losipientis  enim  est  suos 
narrare  labores,  et  proprias  jactare  virtutes.  Justus 
autem  nunquam  bona  sua  detegit,  nisi  enm  aut 
proximorum  utilitas,  aut  certe  nimia  necessitas 
cogat,  sicut  Apostolus,  cum  virtutes  suas  enume- 
rasset,  coactum  se  dicit  hoc  fecisse.  Nam,  si  virtu- 
tcs  suas  tacuisset,  discipuli  non  cognovissent  eum. 
Si  non  cognovissent  euro,  non  omitterent  praeferf  a 
illi  faUos  apostolos,  et  dicta  illorum  dictis  illiut. 


<H9  HCRYEI  BURr.IDOLENSIS  MONACIII  flfd 

6icque  ignorantla  dfgnltatls  ApostoU  causa  cssct  A  slinui,  quae  milii  a  vobis  vel  pro  Tobis  illau 

«t  semper  in  errore  pcrmancrent  discipuli.  Ul  ergo 

eos  ab  errore  revocarct,  coaclns  cst  moncre  quis 

csset.  Vos,  inquit,  me  coegistis,  quia  cum  aliis  de 

me  satisfacere  dcbuissctis  nunc  ilerum  opus  ha))clis 

ut  ego  ipse  mc  commendam  vobis.  Ego  enim  debui 

a  vobis  commcndari,  id  cst  vos  aJvcrsus  oblrccla- 

torcs  debuislis  mihi  teslimonium  ferrc,  apud  quos 

ego  Ecclesiam  inslilui,  ct  signorum  prodigio  fcci,  ut 

Tos  me  taccntem  dcfcnderelis,  quem  in  Christo  pa- 

trcm  hal>elis. 

c  Nihil  ciiim  minus  fui  ab  his  qui  sunt  supra 
f  modum  apustoli.  Tamclsi  nihil  sum,  signa  lamen 
fapostolalus  mci  facla  sunt  super  vos  in  omni  pa- 
€  ticntia,  in  sigiiis  ct  prodigiis  ct  virlutibus.  Quid 


mala.  Nam  et  conteroptum  el  pauperlatem,  tlnsqat 
molcstias  apud  vos  pertuli ;  et  mores  vestros,  ot 
paulaiim  cos  corrigerem,  longanimiter  sostinui.  Nee 
sola  patieniia  vos  ad  Gdem  et  morum  meliorationea 
adduxi,  scd  cliam  $igni$  et  prodigiis  ei  virtmiihtt, 
Distat  autcm  inter  signum  et  prodigium  ntqiie  vir- 
tutcm,  quia  signum  est  gcnus  prodigii,  Tirtos  ve- 
ro  genus  utriusque.  Yirtus  enim  vocari  polest  omntt 
miraculum  ;  signum  autcm  illud  tantum,  qood  io 
quocunque  tempore  aliquid  significat;  prodigiam 
vero,  quod  in  fuluro  tantum.  Prodigium  Toro  ap 
pcllatum  est  quasi  porro  dictum,  quod  porro  dicat, 
porro  significct,  et  aliquid  fulururo  esse  portcndat^ 
sicut  sanationcs  corporum  quae  per  apostolos  fie- 
€  est  cnim  quod  minus  habuistis  prx  cxlcris  Ec-  D  bant,   sanationes   animarum   portendebant.   Nibil, 

inquit,  vobis  minus  feci,  quam  fecissent  priores  apo- 
stoli,  imo  amplius.  Nam  qitid  e$t  quod  tninus  habui' 
itis  prcc  cateris  Ecclesiis,  id  est  quid  minus  acccp> 


c  clcsiis,  nisi  quod  ego  ipse  non  gravavi  vos?  Donate 
c  mihi  hanc  injuriam.  i 

Revcra  debui  a  vobis  ^commcndari  caetcris.  Nam 
niliil  minus  fui  vobis  vcl  in  prxdicalionc,  vel  in  mi- 
raculis  ab  his^  id  est  quam  illi  qui  sunt  apostoli  snpra 
modum  mcum,  sicut  quibusdam  vidclur  quia  Domi- 
num  in  carne  sunt  secuti.  Non  fui  vobis  in  actione 
minor,  quam  Petrus  vcl  Joannes  sive  Jacobus  qui 
sunt  supra  modum  meum  apostoli,  non  dignilatc, 
fed  tempore,  cum  ego  plus  illis  laboraverim.  Nam 
si  de  tempore  mihi  pra^scribendum  putalis,  antc  coe- 
pit  Joannes  prsedicare  quam  Christus,  ct  non  Chri- 
stus  Joannem,  scd  Joannes  Christum  baptizavit 
(Maith,  III ;  Joan,  i).  Andreas  quoque  prior  sccutus 
est  Chrislum  quam  Peirus,  nec  tamen  primatum  ac- 
ccpit  Andreas,  scd  Pctrus.  Quare  ergo  quibusdam 
non  vidcor  apostolus,  cum  eadem  possim  pcr  Dci 
gratiam,  quae  et  cxteri  aposloli?  Illis  non  videbalur 
aposlolus  esse,  qui  ejus  pracdicationem  aemulalione 
legis  rcspuebant,  quasi  esset  inimicus  tradiiionis 
Moysi,  quia  Icgem  cessare  dicebat;  cl  ca^tcris  apo« 
stolis  favcbant,  prae  istum  illis  humiliantes,  quia  illi 
non  (am  constanter  contra  legem  aliquid  asserebant. 
Ideo  dolct  minorcm  sc  vidcri,  et  compulsus  ostendit 
qoanfe  sit  diguitalis.  Non  fui,  inquit,  vobis  in  opere 
minor  praeccssoribus  meis,  quia,  tametsi  nihil  sum, 
signa  tameii  apostolatus,  etc.  Sic  se  humiliat,  ut  eri- 
gat.  Paticntiam  tamen  primam  mcmorat,  quia  diu 


stis  per  me,  quain  caelcrae  Ecclesi»  per  alios  aposlo- 
los,  nisi  quod  ego  ipse  non  gravavi  tos  f  id  est  m  u 
accepi  slipcndium  a  vobis,  sicutcxleri  pneilicalores 
a  suis  accipiunt.  Gratis  cnim  Evangelium  prsedicavi 
Tobis,  quod  nullis  conccssum  csl  aliisEccIcsiis.  Do* 
nate  mihi  hanc  injuriam,  id  est  si  tam  imprudentes 
vcl  maliliosi  estis,  ut  boc  putetis  injuriam,  ignoscite 
mihi.  Date  mihi  vcniain  hujus  facti,  pro  quo  laude 
dignus  sum,  non  rcprehcnsione.  Hoc  enini  nou  est 
injuria,  scd  misericordia  ct  amicilia. 

f  Eccetcrtio  hoc  paratus  sum  veniread  vos,  etnon 
€  ero  gravis  vobis.  Non  cnim  quaero  quae  vestra  sunl, 
c  scd  vos,  nec  cnim  dcbenl  (ilii  parentibus  tliesauri* 
f  zare,  sedl  parcnics  Oliis.  Ego  aulcm  libeiitissinie 
c  impendam  et  superimpcndar  ipse  pro  aoimabos 
c  Tcslris,  licct  plus  vos  diligens  minus  diligar.  i 

Ne  forle  pularetur  intcr  initia  stipcndii  abstinuis- 
sc  ad  commendalioneni  suam,  posica  vero  merce- 
dcm  cvangclicx  prsedicalionis  vellc  accipere,  osten- 
dit  in  ca  se  volunlate  durare,  nc  saiu  tum  suum  post- 
ea  mularc  videretur,  ct  csset  quod  obtrectatoribus 
rcprehenderclur.  Non  gravavi,  inquit,  tos,  sed  nec 
gravabo.  Quia  ecce  hoc  teriio,  id  cst  hac  tertia  vice, 
paratus  sum  venire  ad  vos,  et  non  ero  tobis  gratis 
ut  dc  Tcstro  quidquam  accipiam,  sicut  nec  aliquid 
lllos  portavit  quasi  impatientcs  aegros,  ut  adhibila  D  »  vobis  sumpsi.  Non  teriio  venit  ad  eos,  sed  lerlio 


medicina  signorum,  alque  virlulum,  euraret  vulnera 
^  crroris  illoriun.  Ego  quidem,  inquit,  nihil  sum,  quia 
Lomo  sum;  sed  aposlolatus  quem  mihi  Chrislus 
ipse  dedit,  signa  in  vobis  osicndit,  id  est  potentiam, 
Tirtulcs  atque  prodigia.  Tametsif  id  est  quamvis 
Ri/;i7  sum^  secundum  quod  bomo  sum,  vel  sccundum 
quod  quibusdam  videretur,  qui  me  nihil  esse  judi- 
cant,  tamcn  ea  quae  feci,  me  apostolum  designant, 
quoniam  $igna  apo$totatus  mei  facta  sunt  super  vos, 
i  1  cst  quod  dcsuper  descendant  in  vos  a  Palre  lumi- 
num  per  doctrinam  meam,  ut  credcretis,  ut  convcr- 
toremini,  ac  religiose  conversareniini,  signum  ct 
demonstratio  est  apostolatus  mei.  El  hoc  factum  cst 
1«  onmi  pali^Btia  mea^  qooniam  patieater  omnia  su- 


paratus  fuit  venire.  Non  cro  gravis  Tobis,  accipieo- 
do  munera  vestra,  quia  non  quairo  ea  quce  itinf  vtstra^ 
$ed  vo$  ipsos,  id  est  non  pecunias  vcstras,  sed  vos 
ipsos  lucrari  volo  ex  praedicalione  mea,  ut  tos  ba- 
bcam  mecum  in  aeterno  Christi  regno.  Non  quaero 
Tcslra ;  nec  enim  debent  filii  parentibu$  the$aurizare^ 
id  esl  divilias  congrcgare,  quod  facitis  pseudoapo- 
stolis ;  $ed  parente$  fiUis  dcbcnt  divitias  praeparare, 
quod  pscudo  non  faciunt  vobis.  Consueto  uso  nunc 
loquitur.  Consuetudo  cnim  cst,  utcamales  parentes 
filiis  suis  thcsaurizent.  Spiritales  vero  patres  dignum 
est  ui  a  filiis  suis  accipiant  .«(umptus.  Sed  Aposto- 
lus  in  tanturo  probat  se  nolU  accipere,  ut  transferal 
cai\sam  carnalii  palris  ad  spiritalemi  ot  no 


Iiai  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  -  IN  EPIST.  U  AD  COR.  !!»' 

non  acciplat  ab  els,  sed,  si  fieri  possit,  ipse  eis  tri-  A  ad  tos  pergcrct,  quia  illi  facilius  obediebatis,  ei  miH 

cum  iUofratrem,  cujus  iaus  esl  in  Evangelio,  qui  ii»- 


buat.  Quo  dicto  tangit  eos,  ut  intclligatur  quanlus 
sit,  et  quid  mereantur  qui  tanti  apostoli  providen- 
tiam  negligunt.  Parentes,  inquit,  debent  filiis  suis 
tliesauros  pneparare,  sed  ego  non  solum  tbesauros, 
sed  et  meipsum  paralus  sum  inipendcrc.  Tanto  enim 
nfiectu  ciiaritatis  erga  vos  ego  moveor,  quod  non 
iiivitus,  scd  iibentissime  impendam  vobis  vel  carualia 
vel  spiritualia  bona,  et  post  omnia  si  opus  fuerit, 
ogo  ip$e  superimpcndar  pro  animabus  vestris,  ul  mo- 
riar  pro  saiule  animarum  veslrarum,  licet  plus  voi 
diligens,  mijius  diligar  a  vobis.  Qui  enim  tantam 
babet  charitatem,  ut  paralus  sit  pro  fratribus  etiani 
mori,  perfecla  csl  in  illo  charitas  {Joan.  xv).  Etego 
dum  pro  vobis  mortem  cxcipere  sum  paratus,  per 


tcliigitur  Lucas.  Nunquid  Titus^  cujus  dictis  facile 
acquiesccbatis,  circumvenii  vos^  callide  vobis  sua- 
densut  mihi  miUerctis  aliquid?Nequaquam.  Nonn$ 
enim  ambulavimus,  id  est  perseveravimus,  eodem 
spiritu/iil  esteadem  volunlate  qua  coepimus,  ut,8icut 
in  principio  nihii  accipere  a  vobis  voluimus,  itact 
deinceps?  Et  nonne  eisdem  vestigiis  quibus  coepimus, 
id  est  eisdem  passibus  actionum  semper  ambulavU 
mus,  ut  non  in  accipiendo  pcrscveraremus  ?  Unji 
ciiim  iu  bono  scntcntia  nostra  esse  probalur,  eiclusa 
omni  suspicione  avaritiae,  quando  ab  bis  quos  misi 
nihil  tale  dictum  aut  faclum  cst,  in  quo  deprehende- 
relur  avaritia.  Vel  ila  :  Non  circumvenil  vos  Tilus. 


fccte  vos  diligere  comprobor.  Plus  enim  vos  diligo,  ^  sicnl  nec  ego  circumveneram.  Quia   nonne  eodem 


non  accipiendo  res  vestras,  quam  si  cas  acciperem ; 
vos  aulem  minus  quam  debetis,  vel  minus  quam 
pseudoaposlolos,  diligitis  me,  quia  me  plus  amarc 
del)elis,  maxime  per  qucm  viam  vilae  didicislis. 

f  Scd  eslo.  Ego  vos  non  gravavi,  sed  cum  esscm 
f  asiuius,  dolo  vos  cepi.  Nunquid  per  aliquem  eorum 
€  quos  misi  ad  vos  circumveni  vos?  Rogavi  Tilum, 
€  et  niisi  cum  illo  fralrem.  Nunquid  Titus  vos  cir- 
c  ciimvenit  ?  Nonne  codem  spiritu  ambulavimus  ? 
<  Nonneeisdein  vestigiis?  i 

Nihil  eoriim  quae  posscnt  ci  ex  adverso  proponi 
taccl,  ut  se  per  omnia  purgct.  Quia  nihil  per  cir- 
cumventi(  nem  egit  apud  eos,  sed  pura  virtule  sibi 
sinipiiciler,  et  illis  dupliciter  consuluit,  ut  ipse  nihil 


spiritu  ,  id  est  cadem  bona  voluntate  ambulavimus 
ego  et  ille?  Et  nonne  cisdem  vestigiis  ego  et  ille  am- 
bulavimus,  id  est  cisdem  operalionibus  per  qaas 
apparet  voiuntas?  c  Uiiaquseque  enim  arbor  ex  fructii 
6U0  cognoscilur  (Matth,  xii).  i 

€  Olim  putatis  quod  excusemus  nos  apud  vosT 
c  Coram  Deo  in  Christo  ioquimur,  omnia  aulcm» 
f  charissimiy  propier  a;dificationem  vestram.  i 

0/tm  putaiis^  id  est  dudum  aestimatis,  quod  excuse- 
mus  nos  apud  vos,  id  est  quod  causam  excusationit 
quasi  reus  dicam,  quia  non  gravavi  vos?  Jam  diu  est, 
quod  de  nobis  dubitalis,  arbitrantes  quia  non  simpli- ' 
ciier  agamus  vobiscum,  quoniam  pscudoapostolia  cre* 
ditis,  qui  dicunt  nos  tergiversatione  quadam  dona  vo- 


praeter  fiituram  supernae  beatitudinis  retributionem  ^  stra  respuere,  ut  majora  possimus  accipere.  Et  puta 


qua^reret,  et  illis  apud  Dominum  provideret,  atque 
censum  eorum  non  accipercL  Fortc  eiiim  suspica- 
rcntur,  idco  illum  sua  dona  contcmpsisse,  quia  parva 
eranl  quae  offcrebantur,  ut  magna  consequerelor ; 
et  circumspicicns  merila  sua,  non  pccuniam  refuta* 
rct,  scd  numerum  indignum  sibi  a^slimans  contem- 
ncrct.  Ego,  inquit,  non  accepi  vestra,  sed  paralus 
sum  vobis  impendere  mea  ;  et  inde  minus  a  vobis 
diligor,  quia  non  intelligilis  quam  charilaliva  mente 
boc  fcci.  Sed  csto,  hoc  est  sit,  id  est  nuncconceda- 
mus  istud,  quia  ego  non  gravavi  vos  per  meipsum, 
accipicndo  res  vestras ;  sed  cum  essem  astutus^  dolo 
cos  cepi^  id  est  decepi  vos  callida  arie  simulationis, 
extrak^ndo  vobis  per  alios  bona  vestra.  Ironice  di- 
cit,  nam  pseiidoapostoli  aflQrmabant  eum  sic  agere. 
Vel  iiiquit  :  Talia  de  me  suspicamini,  sed  eiTecta 
rei  probatur  quia  falsa  sunt  quae  putatis.  Nunquid 
enim  per  aliquem  eorum  quos  misi  ad  vos  circumveui 
ct  artificiose  decepi  vos,  ut  callide  vobis  per  eos  ex- 
torquerem  res  vestras?  Hoc  est  quod  dicit,  quia  quos 
misit,  non  illis  hoc  intimaverunt,  ut  si  Tcilent  placa- 
tum  habere  Apostolum,  dignam  quantitatem  personae 
illiiis  oflerrent,  quoniam  ideo  noluisset  accipere,  quia 
minus  qiiam  dignum  erat  offerebatur.  Quod  composi- 
liim  Apostoii  astutia  intelligerent,  ut  quod  egit,  non 
per  contemptum,  sed  per  avaritiam  egisse  putaretur. 
Vere,  inquit,  non  circumveni  vos  per  aliquem  legato- 
rum  meorum,  quia  per  Titum  id  non  feci,  per  qoem 
facilius  hoc  possem  implere.  Nam  rogavi   Titum  ut 


tisquod  bujusmodi  fictam  conscientiam  excusemus 
apudvos?Sed  nos  eoram  Deo  in  Christo  loquinur»- 
Coram  Deo,  sicut  supradicium  est  loqoitur,{  qui  in 
omni  quod  dicit,  humanos  favores  non  appetit,  sed 
omnipotentis  Dei  praesentiae  intendit;  nec  suam,  sed 
auctoris  gloriam  requirit.  In  Christo  autem  loqui- 
tur,  cujus  sermo  tolus  in  Christi  veritate  persistit» 
ut  nec  mendax  sit,  nec  aliud  quam  Christum  pne- 
dicet.  Et  nos  ila  coram  Deo  loquimur  in  Christo. 
Sed  omnia  baec  loquimur  et  facimus  propter  vestram 
adificationemj  ut  bene  de  nobis  sentialis,  et  falsos 
apostolos  repellatis,  atque  per  doclrinam  nostram 
in  Christi  templum  aedificemini.  iEdificationi  enim 
vestRB  proficit,  quidquid  de  tribulaiionibus  nostris 
et  revelationibus  supra  diximus,  et  quod  inalam  de 
nobis  suspicionem  a  cordibus  vestris  tollimus,  vel 
quod  censum  vestrum  idcirco  non  suscepimus,  ne 
auctoritatem  nostrae  potestatis  qua  vitiosos  argui-* 
mus,  Inclinaremus.  Sine  dubio  enim  prodest  ei»  qui 
corripitur  ut  emendet,  si  praepositus  ejus  ideo  ob-* 
lata  refutet,  ut  libere  arguat. 
c  Timeo  enim  ne  forte   cum  Tcnero,  non  qualet 
volo  inveniam  vos,  etego  inveniar  a  Tobis  qualem 
non  Tultis,  ne  forte  contentiones,  aemulationes, 
animositates,  dissentiones,  detractiones,  susurra 
tiones,  inflationes,  seditiones  sint  inter  vos  :  ne 
iterum  cum  venero ,  bumiliet  me  Deus  apud  ToSt* 
et  lugeam  multos  ex  bis  qui  ante  peccaTeruiit,  el 
non  egerunt  pcenitentiam  tuper  imrauDditia  et  for* 


im 


nCRVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


flU 


€  nkalione  cl  iiniMiJiciiia  quam  gebienint  (/Cor.v).i  a  culpas  niionim  deilerc.  el  le  pro  hif  ia  orHiowlNM 


Omnia ,  ul  prxfaUis  sum ,  proptcr  vcstram  ajdifi 
cationem  vobis  loquor  aut  facio.  N.tm  timeo  ne^  cum 
veuero,  invemam  vo$  incorreclos,  quales  non  volo  vos 
invenirc,  quod  forle  erit,  quia  nd  ulrumquc  sc 
liabel,  et  ex  libcrlatc  arbitrii  veslri  potesl  quodlibet 
horum  contingere.  Ideo  praeparate  vos,  ne  inveniam 
vos  in  vitiis  pcrdurantes,  qualcs  invcnirc  nolo;  et 
ego  inveniar,  id  est  sentiar  a  vobis  severus  el  asper, 
et  pcccala  vestra  juste  puniens,  quatem  non  vullis 
invcnire.  lUc  enim  invcnit  aliqucm  qualem  non  vult, 
qui  se  talem  facit,  ut  discordet  ab  illo.  Et  ideo  tales 
vos  exhibele,  ut  non  discordelis  a  mca  sanctitatc, 
ut,  cum  vcnero,  possimus  inviccm  gaudcre.  Scilicet 
ne  (orte  sint  inter  vos  contentiones,  et  cxtera  quae  in 


ct  jejuniis  aflUgere.  Quis  enim  pater  non  gandeai 
licnc  agentibus  filiis?  Sic  ilemm  necesse  est  logeitt 
si  prave  conversentur.  Ideo  admonct  ut  si  qul  dm 
cgerunt  pomitcntiam,  sicut  alios  sigoificat  egiae, 
non  agant  eam,  ut  vcniens  sine  tristilia  sit  cni 
illis.  Cum  enim  dicit,  ei  lugeam  mnltos  ex  his  qni 
anie  peccavenint,  ct  non  egcrunt  poenitentiam,  pro  • 
bat  quosdam  ex  bis  poenitcntiam  egisse ,  qnosdam 
vero  non  agerc.  Agcnda  est  autem  pocnilenlia  om- 
nibus  qui  pcccavcrunt,  quia  non  sufficil  mores  in 
melius  commutare,  ct  a  factis  malis  recedere»  nisi 
et  de  his  quae  facta  sunt,  satisfaciat  Doroino  pcr 
poenitentix  dolorcm,  per  humililatis  gemitum,  per 
conlriti  cordis  sacrificium,  cooperantibos  ekemo- 


priorc  cpislola  rcprchendi  (/  Cor.  i),  quando  per-  B  synis.  Non  cgcrunl,  inquit,  pcenitcntiam  super  i«- 

sonis  deferentcs ,  et  altcrum  alicri  pneponcntes 

dissidebatis  ab  inviccm.  Conlentio  est,  ubi   non 

ratione  aliquid    sed  animi   perlinacia  defenditur. 

^mulatio  est  boc  loco  invidia.  Animositas  est  ma- 

gna  commoli  animi  adversus  allcrum  pertinacia, 

qualis  erat  in  illis,  qui  judicia  habcbant  intcr  sc, 

quse  dcferebant  ad  infidcles  dcterminanda,  et  indc 

irascebantur  ad  inviccm.  Dissensio  cst ,  ubi  non 

omues  in  una  voluntale  et  in  uno  scnsu  concordant, 

sed  diversa  volunt,  et  partcs  faciunt.  Detraclio  est, 

qnando  quis  bona  altcrius  deorsum  trahlt  (/  Cor. 

vi) ,  id  est  loqucndo   humiliat  et  prcmit ,  vel  dc 

ipsis  bonis  aliqua  trahit,  ut  pauciora  seu  minora 

quam  sunt  ostendal  ea  esse.  Susurratio,  cst  quando  ^ 

quis  murmurat  et  non  in  faeie  loquitur  alicui,  sed 

de  illo  aliis  male  loquitur.  Inflatio  est,  quando  quis 

cumorc  cordis  turgescit  interius.  Scditio  est  com- 

motio  civium  invicem  contra  sc.  Et  timco,  inquit, 

ne  vitia  haec  inter  vos  reperiantur,  cum  vcnero,  ne 

sint  inter  vos  contentiones  dc  mcritis  prslatorum, 

ut  erant  dum  diceretis,  ego  quidem  sum  Pauli,  ego 

autem  Apollo,  ego  vero  Ccpha:  (/  Cor,  i).  Ei  ormii- 

lationeSf  id  cst  invidiae,  propter  meliora  charismata 

per  quas  minores  solcnt  invidcre  majoribus.  Et 

animositates  in  repelilione  rerum  et  ullione,  pro- 

pter  quas  solebatis  apud  infideles  judicio  conteu- 

dere.  Et  dissensiones,  id  est  mentium  diversitates, 

aut  voluntatum   divisiones.   Et  detractiones ,  pcr 


munditia^  id  est  dc  immundissima  perpelratioBe 
libidinis  quae  flt  intcr  mares ,  vel  ab  uno  solo :  et 
fornicationef  quse  fit  cum  publicis  rocretricibns»  quc 
prostant  in  fornicibus ,  unde  etiam  fomicallo  did- 
tur ;  et  impudicitiay  qu»  fit  cum  fcminis  suae  con- 
sanguinitatis ,  sicut  cum  sorore  vel  neple ,  sive 
fratris  uxorc ,  ct  vocatur  incestus.  El  cum  de  hit 
tam  exsccrandis  libidinum  pcrpctrationibus  poeni- 
tenliam  fieri  suadcat  Apostolus,  patel  quia  non  esl 
ulla  criminum  tam  horrenda  macula,  quae  per  pQeni- 
tentiam  deleri  non  possit. 

CAPUT  XIII. 

c  Eccc  terlio  hoc  venio  ad  vos.  In  ore  duorun 

vel  trium  testium  slabit  omue  verbum  (Deiif.  xvii; 

Matth.  xviii ;  Hebr,  x ;  /  Joan.  viii).  Praedixi  enim 

et  praedico  ut  prxscns  vobis  et  nunc  absens,  his 

qui  ante  peccaverunt,  et  caeteris  omnibiis,  qoo- 

niam  si  vencro  iterum,  non  parcam.  > 

Timeo,  inquit,  ne  tales  vos  inveniam  quales  nolo, 

et  inveniar  a  vobis  durus  cum  venero.  Idcoque  ne 

diffcraiis  poenitentiam  agere,  quia  ego  non  difleram 

venire.  Nam  ecce  ccrtum  sit  vobis  quia  in  proxuno 

venio  ad  vos  Itoc  tertio  apparalu.  Non  dixit  quod  bis 

vcnerit,  ct  hac  tertia  vice  venturus  sit,  scd  quod  bis 

se  prasparavcrit,  et  venire  nequiverit,  hoc  auiem  tcr« 

lio  appaiatu  venlurus  sit.  Tertio,  inquit ,  venlo.  /n 

ore  duorum  vel  trium  testium  stabil  omne  verbum 

{Deut.  xvii).   Hoc  in  lege  dictum  est,  ul  aliquis 


quas  alius  loquendo  detrahit,  ct  aufert  quidquid  j)  duobus  aut  tribus  testibus  aut  purgetur  aut  condein- 


potest  ex  beue  gestis  aUerius  (/  Cor.  vi).  Atque 
fic^iirrii/ton^i,  per  quas  latcnter  seminaiitur  discor- 
dias.  Et  inflntiones^  per  quas  noniiulli  quasi  de 
excelientioribus  meritis  iutumescunt,  et  alios  despi- 
ciunt.  Atque  seditiones^  id  est  tumullus  irascentium 
atquc  litigantium  in  populo  usque  ad  percussioncs. 
Tiineo,  inquam,  ne  in  vobis  talia  rcperiam,  ne,  sci- 
licel.  cum  venero^  humiliet  me  iterum  Deus  apud  vos, 
id  cst  ne,  sicut  dolui  pro  peccatis  veslris,  ila  rur- 
sum  doleam  pro  impoenitodine  vestra ,  et  tugeam  ibi 
muUos  ex  his  qui  ante  primam  epistolam  peccave- 
nuit,  et  adhuc  permanentes  in  sua  nequitia,  non 
egerunt  peeniteniiam.  Illis  in  peccato  perdurantibuSr 
ae  dicil  humiliari  etlugere,  quia  ut  pius  pater  incipii 


nclur.  Iia  et  hi  sccundo  vcl  lcrtio  adventu  Apostoli, 
aut  purgati  invcnicnlur,  aut  damnabiles.  Vel  prae- 
sentc  Apostolo ,  omiie  verbum  accusationis  sive 
excusaiionis  stablt  in  ore  duorum  aut  triuro  teslium, 
iJ  est  slabile  et  ratum  erit  sub  assertione  duamm 
aut  trium  idonearum  personaruin.  Ubi  inncrtur 
quia  prxlalus  Ecclesiae,  licct  ipse  pro  certo  scial 
culpam  cujuslibet  subjecti  sui,  non  tamen  potesl 
eum  condcmnare,  nisi  eadem  ejus  culpa  duobus  aul 
tribus  testibus  fuerit  probata.  Testibus,  inqoil,  ege- 
bit  qui  se  coram  mc  excusare  voluerit.  Nam  preeiiiii^ 
dum  esscm  apud  vos,  et  adhuc  pradico  ut  tunc 
prcesenSf  ita  et  nunc  absens  his  qui  unte  epistolafli 
peccaverunt ,  et  cccUris  omnibus ,  qui  posl  ] 


ir25  COMMhlNT.  IN  EnSTOLAS  PALLl.  ->  IN  Fi^IST.  11  Ab  COR.  ilt6 

rynt,  qucmam  it  tterum  venero^  non  parcam  eis,  scd  A  <  Christos  Jesus  in  \obis  est,  nisi  fortc  reprobi 
puniam  eos ;  vel  si  venero,  non  parcam  eis  iterum 


stGUt  olim  pcperci.  Pridem  se  dixisse  significat  prae- 
sentem  ut  corrigcrent  se,  ne  cum  pudore  corripe- 
rentur;  et  nunc  iterum  absentem  eadem  se  dic^re 
contestatur,  ut  post  secundam  correptionem,  si  se 
non  emendaverint,  parci  eis  non  debeat. 

ff  An  experimentum  quaeritis  ejus,  qui  in  mo 
I  loquitnr  Christus,  qui  in  vobis  non  infirmatur, 
f  sed  potens  est  in  vobis?  Nam,  etsi  crucifixus  est 
f  ex  inflrmiute,  sed  vivit  ex  virtute  Dei.  Nam  et 
f  nos  infirmi  sumus  in  illo,  sed  vivemus  cum  eo  ex 
I  virtute  I>ci  in  vobis.  i 

Dixi  quia  non  parcam  incorreptis,  sed  puniam 


f  estis?  I 

Dixi  quia  nos  vivcmus  in  vobis.  Nam  fidem  acce* 
pistis  a  nobis.  Et  ideo  tentate,  id  est  discutite  et 
probate  votmeiipsoSf  $i  ettii  in  fide ;  et  si  vos  esse 
in  Me  videritis,  tunc  nos  in  vobis  vivere  cognosca- 
tis.  Dum  aaditis  quia  nos  pro  fide  tot  tribulationes 
patimur,  tentate,  id  est  probate  vosmetipsos;  et  si 
estis  in  flde,  tpi t  vo$  probate.  Ac  si  dicatur  :  Perse- 
cutioQum  cerumina  ad  mentem  reducite,  et  cordit 
vestri  intima  atque  occulla  pensantes,  quales  inter 
supplicia  valeatis  existere,  invcnite.  Annon  cogno- 
$citi$  vo$metipso$,  id  est  non  cognoscilis  quales  sitis 
intus,  scilicet  quia  per  fidem ,  quam  a  nobis  acce- 
pistis,  e$t  Chri$ttt$  Je$u$  in  vobis?  Qui  enim  fiilei 


eos.  Et  an  qu<,ntt$  expenmenlum  em$  qut  tn  m.  ^  ^^^^^^  .^  ^^^^^  ^^^^^  ^^  ^^  ^^^.^^^^  ^^^^  .^^ 


isU  loquitur,  qui  est  Chri$tu$,  id  est  vullis  expenri 
81  Christus  audeat  punire,  ut  non  dicam  si  ego  au- 
deam,  sed  Chrrstus  qui  in  me  manet  et  loquitur? 
Experimentum  quxrunt  Christi  loquentis  in  Apo- 
stolo,  dum  pr<eccptis  ejus  non  obediunt,  volentes 
probare  si  audei  vindicare,  ut  per  hoc  intelligatur 
este  firmae  auctorilalis,  ac  de  cxtero  timcatur.  Qui 
enim  magistrum  contemnit,  emendare  se  non  quae- 
rit.  Et  nolandum  quod  doctrina  ejus  non  hominis, 
sed  Christi  esse  probalur,  quam  qui  reprehendil, 
contumax  invenilur.  Cliristus  enim  in  eo  loquitur 
intrinsecus  omnia  quae  ipse  loquitur  extrinsecus ; 
et  Christum  in  eo  tentat,  qui  vult  experiri  si  ipse 
peccautes  ferire  audcat.  Ideo  non  de  se,  sed  de  illo 
terrens,  an  quaeritis,  iuquit,  experimentum ,  id  est  q 
probationem  ejus  qui  in  me  loquitur  Christus? 
Et  sddit :  Qui  non  infirmatt»  in  vobi$,  id  est  iuter 
vos,  ud  poten$  e$t  in  vos.  Non  infirmus,  sed  potent 
inter  eos  apparuit,  quando  per  Apostolnm  signi  el 
prodigia  fecit,  et  diversa  charismata  gratiarum 
dedit.  Quod  experti  sciant,  quia  et  in  eos  puniendos 
estpotens,  si  eum  irriuverint.  Vere  potensestpu- 
nire  peccantes.  Nam ,  et$i  crucifixu$  e$t  ex  infirmi'- 
late  carnis,  qua  visus  est  impolens  fuisse  contra 
suos  hosles,  $ed,  id  est  Umen,  vivit  aeternaliter  ex 
virtute  Dei,  id  est  ex  eo  quod  ipse  est  Deus.  Ex 
nostra  enim  infirmiute  occisus,  resurrexit  ex  vir- 
tute  sua  et  Patris.  Vere  nunc  perenniter  et  in  carne 
vivit,  licet  prius  in  ea  infirmus  fuerit.  Nam  et  no$ 


se  esse.  Et  vos  iu  scitis  eum  in  vobis  esse,  nist 
forte  reprobi  e$ii$,  IIoc  est  euim  reprobum  esse, 
nescire  fidem  professionis  suae.  Reprobus  enim,  id 
est  retro  a  probiute  alienus,  qui  probitatem  fidei  et 
bonae  operationis,  quam  in  baplismo  accepit,  ignorat 
vel  deseruit.  Et  vos  cognoscitis  quia  per  sensum 
fidei  et  per  affectum  dilectionis,  ac  strenuitatem 
rectae  actionis  est  Christus  iu  vobis,  nisi  forte  re- 
probi  estis,  id  est  ab  eo  quod  prius  coepislis,  retro 
convorsi  et  a  Deo  rejecti. 

f  Spero  autem  quod  cognoscetis,  quia  nos  non 
f  sumus  reprobi.  Oramus  aulem  Deum  ut  nihil 
f  mali  faciatis,  non  ut  nos  probati  parcamus,  sed 
f  ut  vos  quod  bonum  est  facialis,  nos  autem  ut 
f  reprobi  simus.  Non  enim  possumus  aliquid  ad* 
f  versus  veriutem,  sed  pro  veritate.  Caudemus 
f  enim  quoniam  nos  infirmi  sumus,  vos  autem 
f  polentes  estis.  Iloc  et  oramus  vestram  consum- 
f  mationem.  Ideo  enim  haec  absens  scribo,  ut  non 
f  praesens  durius  agam  secundum  potesutem  quam 
f  Dominus  dedit  mihi  in  aedificationem,  et  non  in 
f  destructionem.  i 

Provocat  eos  ad  scientiam  fidei  et  rectae  vitae.  Cum 
enim  coeperint  scire  apostoli  sui  cerUm  auctoriu- 
tem  et  meritum  apud  Deum,  poterunt  et  ipsi  circa 
80  esse  solliciti.  In  vobis,  inquit,  babiUre  Christura 
cognoscitis,  nisi  forte  reprobi  estis.  Sed  quidquid 
de  vobis  sit,  de  nobis  $pero  quod  amodo  cognosce- 


lis,  ^tftii  no$  non  $umu$  reprobi,  sed  electi  Dei.  Dum 
infirmi  itimui  in  iiio,  id  est  los  apostoli  in  ejus  D  ^^.^  ^^^^^^  apostolos  nobis  praeferrelis,  illos  puti- 
pradicaiione  plagas  infirmiutis  sustinemus,  dum     ^^^g  divinitus  clectos  esse,  nos  autem  reprobatos. 

Sed  spero  quia  per  hujus  epistolae  doctrinam  cogno- 
scetis,  quod  non  nos,  sed  illi  sunt  reprobi;  et  ideo 
relictis  illis,  moniu  nostra  sequemini.  Vel  qai  Chri- 
stam  in  nobis  tenubatis,  volentes  experiri  si  posse- 
rous  io  peccantes  vindicare,  spero  quod  co^cnoscetis 
quia  nos  non  sumus  reprobi,  id  est  per  aliquam 
culpam  a  nostra  potesute  privati,  com  videritis  nos 
delinquentes  apud  vos  potenter  argoere.  Sed  oramiri 
D^fim  ut  hoc  non  eveniat,  oramus  Deum  iil  nihil 
mali  faciati$^  propter  quod  sit  necesse  ut  a  nobis 
argoamini.  Poterat  dicere,  monemos  vos  ut  nihil 
mali  faciatis.  Qood  qoidem  8i  dieeret»  certom  dice- 


pro  ejus  nominc  caedimur,  el  variis  injuriis  aflici- 
rour;  ud  vivemtt$  cum  eo,  id  est  in  simili  beatitu- 
dine  resusciuti  ad  aeternam  viUra  ex  virtute  Dei. 
Virtute  enim  Dei  resurgemus,  ut  semper  cum  Chri- 
sto  vivamus.  Et  hoc  in  vo6ti,  quia  mors  marlyrum 
floret  in  fide  populorum.  lu  vobis,  id  est  in  cordibus 
vestris  vivemus  cum  Christo,  quia  intelligetis  nos 
Tivere  cum  eo.  Non  est  ergo  mirum,  si  Christus  ex 
▼irtute  divinitatis  vivit,  cum  et  nos  qui  multo  mi- 
nores  sumus,  ex  eadcm  virtute  victuri  simus. 

f  Vosmetipsos  tenUte,  si  estis  in  fide»  ipsi  vos 
4  probate.   Annon   cognoscitis  vosmetipsos,  quia 


1157  DERVEl  BimCIDOLENSIS  MONACHI 

rct,  qula  ct  votunUs  nostra  aliquid  agit,  scd  sola  A  «^  polius  sEdiflcantur. 

non  suflicit.  Maluit  lamen  dicere,  oramus,  ut  gra- 

tiam  commcndarel,  ut  intelligerent  quando  non  fa- 

ciunt  aliquid  mali,  non  sua  voluntate  sola  se  vitare 

nialum,  sed  adjulorio  Dei  implerc  quod  jussum  esu 

Oramus,  inquit,  Deum,  sinc  quo  niliil  valct  bumauae 

volunlatis  arbitrium,  ut  nibil  mali  facialis,  non  ut 

nos  probati  appareamus,  id  est  non  ut  in  auctoritaie 

videamur  vobis  peccantibus;  sed  potins  til  vosquod 

bonum  est  faciatis,  non  auiem  ut  quasi  reprobi  simus^ 

Id  est  quasi  sine  poteslate.  Non  orat  ul  ipsc  sit  re« 

probus,  sed  ut  bis  bcne  agcnlibus,  dum  non  audcnt 

corripcre,  quasi  bumilientur,  el  bumiliati  vel  re- 

probi  apparcant.  Probati  enira  a  Deo  videntur,  dum 

judicant  peccatores  auctoritatc  concessa.  Si  crgo 


\m 

6ic  cxercendt  est  potestas» 
ut  et  poRnitentes  absolvamus,  et  impoenitentes  vio- 
culo  anathematis  astringamus.  Qui  alitcr  agit,  per- 
verse  utitur  bac  potcstate,  et  in  oculis  I>ci  se  priTSt 
ab  ea. 

4  Dc  cxtero,  fratrcs,  gaudete,  perfecii  cstotc,  et- 
f  hortamini,  idipsum  sapite,  pacem  habete,  ct  Deni 
f  pacis  et  dilcctionis  crit  vobiscum,  > 

ilucusque  vos  ad  dilectionem  et  correctioiiem 
monui,  ut  de  bis  qu»  hactcnus  malc  egistis,  corri- 
gamini.  Sed  de  ccctero^  id  est  de  reliquo  vitae  vcstne 
spatio,  gaudeief  id  est  oe  conscientia  bonornm  meri- 
torum  gaudium  habetc,ct  peccata,  de  quibus  itenia 
contristari  necesse  sit,  cavete.  Et  ut  gaadere  possi- 
tis,  estote  perfecti  in  bonis  operibus.  Et  ut  pcrfecti 


quos  judiceut  non  sint,  ccssante  in  his  auctoritate,  B  si^i^f  exhortamini  alius  alium,  ut  unusquisqne  ma- 


quasi  rrprobi  vidontur.Nam  ne  putentur  et  injustc 
possc  damnari,  aptc  subditur  :  Non  cnim  possumus, 
etc.  Simus,  inquit,  id  cst  pareamus  rcprobi,  non 
habcntcs  quid  vindicemus.  Non  enim  possumus  ali- 
quid  adversus  veritatem,  id  cst  potestas  non  est  no- 
bis  dala  contra  vcritatcm,  ut  arguamus  cos  qui  in 
veritatc  ambulant,  id  cst  bene  vivunt;  sedpro  veri' 
tate  tucnda,  ut  vindiccmus  in  eos  qui  inimici  sunt 
legis.  Ideoquc  ccssabit  potcstas,  si  illi  qnod  lionum 
est  feccrint.  Unde  Romanis  dictum  est  :  c  Vos  non 
timcre  potestatem?  Ronum  fac,  et  habebis  laudcm 
ex  illa  {Rom.  xiii).iQui  crgo  potestalcm  non  timet, 
bonum  opcrando,  cvacuala  est  ^pud  eum  potestas. 
IIoc  est  quasi  reprobum  esse,  quia  hoc  in  eo  cessat, 


gis  magisque  provehatur  in  perfcctione  Tirtutum. 
Et  in  ipsa  pcrfeclione  idipsum  sapite  omncs,  ot  noa 
sit  intcr  vos  ulla  dissensio,  sed  unum  sentiatls.Tei 
ccrte  vos  pcrfecti  exhortamini  minorcs  ad  eamdcm 
perfectioncm,  ct  vos  minorcs  idipsum  sapite  quod 
majorcs,  ne  ab  cis  jam  dissentiatis.  Ei  omnes  tam 
majores  quam  minores,  habete  simul  pacem^  ne  sit 
amplius  in  vobis  prior  discordia,  sed  sicut  uniiis 
corporis  membra  sitis  ad  invicem  omnes  concordes. 
Et  si  baic  fecerilis,  tunc  Deus  pacis  et  dilectionis^  id 
cst  Christus,  erit  vobiscum  adjutor  in  omnibus  et  di- 
rcctor.  Chrislus  cnini  cst  Dcus  pacis  et  dilectionis 
(/  Cor.  i),  quia  dixit  suis  :  c  Pacem  meam  do  vobis 
{Joan,  xiv),  >  clc.  Iloc  cst  pneceptum  nieum  Qtdili- 


undc  probalur  potestas.  Ob  hoc  autem  oramus  Deum  ^  gatis  inviccm  {Joan,  xv).  Cum  quibus  ipse  esl,  sicut 


ut  nihil  inali  facialis,  quia  gaudcmus  nos  quoniam 
sumus  inlirmi,  id  est  quod  non  cst  necesse  ut  nostra 
virlus  apparcat  punicndo  peccantes.  IIoc  est  cnim 
infirmari,  potestatcm  non  excrcerc.  Gaudcmus,  si 
nos  taliter  inlirmi  sumus ;  sed  vos  potentes  estis^  id 
est  si  bcne  agentes  vitia  vincitis,  ut  probibcatis  a 
vobis  vindictara  aut  corrcptionem.  Tunc  enim  po- 
tcntcs  cslis,  quando  vitiis  fortitcr  praevalentes,  pote- 
statcm  noslram  non  timctis.  Hoc  etiam  oramus 
agcrc  vestram  consummalionem,  id  cst  rogamus  vos 
ot  in  co  pcrficiamini,  ne  pcccctis,  consummati  in 
virtutc  bonae  viuc  et  incorrupta  fidc.  Et  quia  id  volo 
atquc  oro,  ideo  ha;c  quae  ad  corrcptioncm  vestram 


ait :  c  Ecce  cgo  vobiscum  sum  omnibus  diebus  us- 
que  ad  consummationcm  sxculi  {Matth.  xxviii).  i 
Sequitur : 

c  Salutatc  invicem  in  osculo  sancto.  Salutant  tos 
f  omnes  sancti.  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
€  ct  charitas  Dei,  et  commuuicatio  sancti  Spirttos 
€  sit  cum  omnibus  vobis.  Amen.  > 

Ut  pax  sitinter  vos,  salutate  invicem  in  osculo  iion 
doloso  vcl  libidinoso,  scd  satKla^  id  cst  in  Christo, 
vcra  pace  pleno  et  casto.  £t  sic  faccre  libcnter  dcbc- 
tis,  quia  ita  optant  omnes  sancti.  Salutant  enim  tos^ 
ut  ex  voto  salulationis  corum  proOciatis,  et  ipsorum 
sanctitalem  iraitemini.  IUi  vos  salutant,  et  cgo  affe- 


dixi,  scribo  vobis  absens,  ut  cum  fucro  prossens  non  ^  ctuosius,  diccns  :  Gratia  Domvii  nostri  Jesu  ChHstl, 


agam  in  vobis  durius  quam  volo,  ut  scilicct  corrc- 
cliorcs  invcniam  vos,  ct  non  coram  hominibus  in- 
crcpem  cum  pudore,  nc  qui  peccavcrunt  erubcscant 
in  coetu  fraterno.  Haec  scribo,  ne  durius  quam  vuhis 
agam  secundum  potestatem  argucndi  et  puniendi 
rcos,  quam  Dominus  mihi  dedit  in  adificationem^  et 
non  in  destructionem^  id  cst  ut  pcr  hanc  subjectos 
meos  xdificem,  ci  non  dcstruam.  Si  eniro  peccata 
illorum  rcliquero  impunita,  destruam,  ct  non  xdifl- 
cabo;  itcm,  si  bene  agcnlcs  puniero,  destruam,  et 
non  aedificabo.  St»d  ita  discrete  exerccnda  est  baec 
potestas  ad  aidificalioncm,  et  non  ad  destructionein, 
ut  bene  agentcs  ad  meliora  hortemur,  el  male 
agentes  arguamus,  ut  correpli  aedificentur.  Non 
eoJw  destruviJtur,  qui  arguuotur  ut  se  corri^aut, 


quia  gratis  poccata  condonantur,  atque  salus  tribui- 
tur;  et  charitas  Dei  Patris,  qua  nos  ila  dilexil,  ut 
Unigcnitum  suum  pro  nobis  in  mortcm  daret  (Joan. 
II i) ;  et  communicatio  sancti  Spiritus,  qui  in  utraque 
rc,  id  cst  in  praedicta  gratia  ct  charitate  communi- 
cavit  Christo  et  Dco,  communitcr  ct  pariter  operans 
cum  illis  humanam  salutem,  sit  cum  otnmbus  vobis^ 
majoribus  alque  minoribus  seu  mediocribus.Trinilas 
hic  complexio  cst,  ct  uniias  potestatis,  quse  totius 
nostrae  salutis  pcrfeclio  cst.  Charilas  enim  dimisiC 
nobis  Salvatorem  Jcsuro,  cujus  gratia  salvati  su- 
mus ;  ct  ut  possidcamus  hanc  graliamsalutis,  com- 
inunicatio  facit  Spiritus  sancti.  Uaec  cnun  dilectos  a 
Deo  et  salvatos  gratia  Christi  tuetur,  uttriUBi  perfe- 
ctio,  consummatio  sit  bominis  io  salute» 


COMHENT.  LN  EPISTOLAS  PAULL  — IN  EPIST.  AD  CALAT. 


IISI 


IN  EPISTOLAM  AD  GALATAS- 


ARGUMENTUM. 
laiia  est  regio  in  Asia,  ctijus  inrolas  Paulus  ad 
I  converlit,  ac  bonis  moribus  inrorniavit.  Cunv- 
ecessissel  ab  eis,  ut  et  aliis  gentibus  more  suo 
icarel,  veneriint  pseudoapostoli  el  prxdicantes 
irnalem  Icgis  ol)servationem,  in  lanlum  cos 
»rtcrunl,  ut  iilorum  sentent  is  assensum  verbo 
rore  (necdiini  tainen  operc)  pnelierent,  ila  ut 
acisionem  et  Sabbalum,  iicoinenias  quoque  et 
a  bujiismodi  vellenl  observare.  Nain  pi-aedicti 
lorfs  niuUis  modis  suadebant  eis  carnales  ob- 
utias, (ticenles  Hdero  CUiisti  non  posse  siifllcere 
eiiam  justillcationem  et  salutem,  nisi  ei  anii- 
Bire  servarentur.  Et  ideo  suadere  facilius  po- 
i,  quia  Petrus  et  caeteri  apostoli,  qui  cum  Do- 
fiierant,  permiserunt  ad  tempus  judaizare  pri- 
ini  Ecdesiam,  ne  scandalum  Judaeis  facerent. 
enlm  mox  potiierunt  destruere  Judaismum, 
lulatim  ad  veritatis  sinceritatem  Judaeos  con- 
nnt,  quia  si  in  primo  aditu  omnes  ritus  illo- 
iiciperent  dcstruere,  tldcm  nostiam  potius  ab- 
rent  qiiani  susciperent.  Paiiliis  veni,  quia  gcn  • 
nulluin  riluin  .Mosaice  legis  habcniibns  pranli- 
,  discipnlos  suos  nullalenus  ju  laizarc  sinebal, 
I  observanlia  cvangelicie  veritatis  cos  instrue- 
*ropteri*a  psciidoniagistii  dicebant  circumcisio- 
«se  iipcessa  iain,  quoniani  inagni  aposloli,  qui 
iiiiioJesu  insrunli  fuerant,  ham:  praeJicabanl; 
lamni  non  facielianl,  sed  propier  scandalum 


A  prehenduntur  non  solum  ex  receptione  pseudoapo^ 
stolorum,  sed  eliam  quia  multis  el  varils  vitjis  erant 
irrcliti.  Galalae  non  alla  de  causa  redarguunlur  in 
isla,  nisi  qiiia  pscndoaposloloriiin  falsiiaii  sine  ali- 
qua  ratione  aninium  iinplicabant.  Meo  et  ista  se- 
quitur  post  illam,  quia  cum  iii  illa  niteretur  Apo- 
sioliia  in  carnalium  obser\nntiarum  destructionem, 
in  ista  fortius  a J  earum  tendii  annihilationem  in  illa 
miiliis  modis  denoiat  pscuJoapostolos,  iii  ista  ana- 
tliematizat  illos.  Sic  auu*m  incipit : 
CAPUT  PRIMUM. 
€  Paulas  aposlolus  non  ab  hominibus,  neqae  per 
f  horoinem,  sed  per  Jesum  Christum  et  Oeum  Pa- 
€  irero,  qui  suscitavit  eum  a  moriuis,  ct  qui  mecum 
€  sunt  omiies  fralres,  Ecclesiis  Gaiati».  G  atia  vobis 
€  ei  pax  a  Dco  Patre  nostro,  et  Domino  nostro  Jeso 
<  Christo,  qui  deJit  semetipsum  pro  peccatis  no- 
f  stiis,  at  eriperet  nosde  pnesenti  saeculo  neqiiam, 
f  secundum  voluniatem  Dci  et  Palris  noslri,  cui  est 
f  cloria  in  saecula  s:eculoi'um.  Anien.  i 

Ut  Ipsi  rcco;?nos(ant  euin  qui  miitlt,  praeponic 
nomen  suum,  quod  cst  /Wiw;  et  nomen  onicii 
sui  vel  digniiaiis  subjungii,  id  cst  apostolus. 
Yult  enim  illos  auctoritate  sua  ad  se  andiendum 
dum  constringere.  lllis  namque  sicut  dictum  est» 
priino  pRcdicaverat,  ct  eorum  apostohis  erat.  Quasi 
dicai :  Vos,  Galatac,  abjicite  menJaiiuin  et  ficiornDi 
falsi  atem,  ac  sub  specie  vcri  superinfusam  sinipli- 
ciiati  vec^tne  venenosit:i!cm,  ct  aJ  apostolum  vc- 


iduin  inlentione  bona  haiic  aJhuc  servari  per-  Q  stnimquidoctoresl  vcritatis,iiitendile,quia  Pauliit^ 


lant.  El  ideo  pessiini  deceptores  occasionc  inde 
la,  circumcisioiiein  et  carnales  observantias 
jraeilirasse  dicebant;  alqiie  Pauluin,  qunniain 
n  obs(Tvanlias  d.*sliubat,  in  quanlum  |)oic- 
lepriiiiebaiit,  diceiites  quia  iion  viJeral  Ciiri- 
et  quia  aliud  quain  caPteri  apnstoli  qui  Domi- 
rlderaiJ,  praMticalal  Evaiigeliuin,  et  ita  nullo 

illi  csse  creJcndiiin.  Inteii  it  ilaque  nuiic 
(»lus  ab  Epli(*so  sciibens,  nMlargucre  Galnlas, 
pseiieioapostnlos  recepcrant,  et  ptseJicatioiii 
I  assensnin  praebcbani,  vol 'iites  circumciJi  ct 
iin  legis  observaie.  Et  prius  insistit  ac  iinino: a- 
I  auctoriUilis  siia;  coniinenJatione,  ut  postea 

pondiis  babeaiit  vcrba  sua.  Nam   facla  sui 


qui  interprelalur  electm  \v\  mirabilii,  scribil  vobi* 
ct  cujus  noincn  per  roullas  Ecclesias  in  auctoritatcm 
recipitur,  quoJ  non  est  de  ps*  uJoapostolis,  quia 
necelecti  sunt  divinitus,  nec  in  operaiioiie  si^noruro 
mirabiles  cxistunl,  iiec  ullius  ancloritati»  apud  fiJe- 
les  sunt.  El  apo^oiuSf  id  i>st  verc  niissus,  siilicLK 
non  usurpans  oniiium  allerius,  qiirnfam  vcrus 
existit  apostolus.  PscuJo  autein  aposloli  iiivrdu  il 
aliorum  oOicia,  ncc  inittnnttir,  sed  impiident  r  sa 
inx^runt,  ct  innocoiilium  corda  snb  vcritatis  spccii) 
faliunt.  De  quibiis  per  Jeremiani  Doniinus  ait  : 
f  Non  m.fti  cos  ct  r.on  pnccepi  eis,  nc(ii:c  locutus 
suiii  aJ  eos  (Jer.  xi  ).  i  Ei  itcruin  :  f  No.i  niittelam 
cos,  ct  ipsi  currebant;  iion  lo  iuebar  ad  cos,  cl  i(:si 


endaiione,  ingreditur  carnales  observaiitias  ^  piophetabant  (Jer.   .\iii).  >  IJeoque  nulli.ie  .ts  rst 


(  mii  lis  et  ralionilius  dispuiaiido  destrucre. 
lecundain  aJ  Coriiitliios  hasc  coiigrue  locata 
uoniain  afnnilaleni  quam.Iam  cuin  illa  obtinuit 
iJo  repreliensionis.  In  utra(|uo  ei.im  reprelien- 
r,  qui  pseudoapostolos  recipiebant,  et  eorum 
cationi,  postposito  Teritatis  Apostolo,  acqnio» 
nt.  £t  ob  hoc  eiiam,  qula  in  iila  Corintliii  rc- 

P4^ni»u  CLXXXL 


cis  acquicscendum.  Pauliis  vero,  ut  dctuin  (Sf, 
apostolus  est,  iJ  cst  missus,  itofi  ab  hominibus^  sed 
a  Deo.  Qiiatuor  modis  fit  aposloloruin,  iJ  cst  mis* 
sonim  electio  :  a  Dco,  et  non  ab  honiiiiibus;  a  Dco 
et  ab  honiinibus;  ab  hominibas  ei  non  a  Dco;  nec 
ab  hominibus,  ncc  a  D?o,  cctl  a  diabolo  vcl  a  scipso. 
A  Deo  el  non  ab  hominitms,  sicut  Moyses  et  Aarou 


Uti  tfERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACni  41S3 

iJTinitus  missi  siinl  ad  Pharaoncni  {Exod.  iv,  x).  A  que  inlcrpretalur  trammigrala,  vel  Iranimigratio,  Et 


A  Deo  «^t  ah  hominihus,  sicut  Josuc  et  Calch  missi 
sunt  ad  cxplorandam  lcrrani  {Num,  xiii;  Deut,  \), 
Ah  hominihus  etnon  a  Deo  sicut  faclum  est,  qnando 
«  Pharisxi  consilium  inicrunt  ul  caperent  Jesum 
in  sennone,  et  miseruiit  ei  discipulos  suos  cum  Ile- 
roilianis,  dicentcs  :  Magisler,  scimus  quia  \erax 
es,  etc.  (Matth,  xxii;  Marc,  xii ;  Luc.  xx).  >  Nec 
ab  hdminlbus,  nec  a  Deo,  scd  a  diahoTo  vel'  a  se- 
Ipsis,  sicut  pseudoapostoli ,  qiii  instigante  Sataha, 
sine  electioiie  se  ingerunt,  et  in  aliorum  messem 
roillerc  falccm  prxsumuMt  (7  Joan,  ir).  Pauliis  ft^- 
que  in  prlmo  genere  eleclionis  invenitur,  Iriniaf  rioii 
ab  hominihus,  ut  ab  apostotis ;  ne([ue  per  homincni', 
ut  pcr  Ananiam,  qui  bapliza>it  enm,'est  eiectvsin 


apte  sic  interprctalur  eoriim  rcgio  qiii  ad  perlidim 
a  lide  migraverunt,  ut  et  ipsa  tcrra  quam  inbabilant, 
nomine  suo  testetur  iiislahilitalcm  eorum.  Ego  Pao- 
lus  cis  seriho,  et  omnes  fratres  qui  $unt  iii^mm,  quos 
constat  esse  magnos  apud  Deuin  et  apud  EcclesiaSf 
qtii  de  eorum  suhversione  sunt  vcliementer  contri- 
stati.  Quod  ponit  omnes  fratres,  retraliit  rouliiini 
ilios  ah  errore,  quia  osten(iit  lion  tantum  sibi  displi- 
cere,  sed  eiiam  inultitudini  |)nedicatorum,  quosGa- 
latsR  sic  diligebanl,  ut  eos  noUent  offendcre.  De  Apo- 
slolo  enim  fortasse  parum  curarent,  qiiia  magiiaiih 
de  eo  suspicionem  fecerant  illis  pseudonpostoli,  roa- 
lc  luqnentcs  dc  illo.  Idcirco  ponit  omnes  qul  secom 
erant,  ui  vel  propler  illos  Galatas  resipiscereut,  qnia 


apostolum  (Act,  ix),  scd  per  Josum  Chri^tum,  el  per  ^  cilius  resipiscit  qni  snum  errorem  mdllis  et  roaxine 


Deum  Palrem,  nec  per  mortaleiii  Cliristum,'  Wt\\\ 
Pclrus  et  Andreas  (Joan,  \) ;  sed  por  immortafcm; 
quia  Paler  sus<-i(avit  ^nin  a  mbrluis.  Per  hoc  quod 
prxmittit  Chrisluin,  et  sulijungit  Patri-iA,  innuit 
eum  esse  Patri  aequalem ;  et  quod  nullus  ad  Patris 
gratiam  pertingil,  uisi  per  eiim,  sirut  ipse  dixlt  \ 
€  Nemo  veiiit  ad  Patreni  nisi  per  me  (ioan:  xiv).  i 
Priores  aposloli  sunt  electi  p;?r  Clnislum  adliuc  ex 
parie  hominem,  id  est  mortah^ni,  Paulus  vcro  no- 
vissimus  apostolus  pcr  Christum  jam  Dcum  totom, 
id  est  cx  omni  partc  imniorlalem.  lloc  enini  ait, 
non  ab  hominihus,  neque  pcr  hominem,  sed  per  Jc^ 
ium  Christum  et  Denm  Patrcm,  qUasi  Christus  Jesus 


ahiicls  displtcerc  inleingit.  Facfa  commendatioiie, 
bucndil  eis  optalionem  ^alutis  ipsorUtn,  subdens: 
Gtatia  et  ptix  sit  vobis  a  Deo  Tatre  hostro,  et  a  Do- 
miito  Jesu  Cfiristo,  Ac  si  dical :  t^uoJ  vobis  dico  vel 
dictiiras  sdm,  nou  vcnit  e%  malevblo  animo,  sedei 
nimia  dllccrione  (it  vcstnc  cbrreptionis  sollicitudine. 
Qu6d  e'x  hoC  patet,  quia  opio  ut  iion  ira  ct  discordia, 
sed  gratla  ct  pax  sit  VoMs  a  Palre  el  Filio.  Meruistis 
enim  iram,  qula  ahjecistis  grallarm;  ct  amisistis  IM 
pacem,  quia  fcoistis  discordiam,  sed  nunc  rogo  ot 
finita  ira  D^i,  qux  super  vos  reUiit',  cl  discordia  qua 
rebellare  coepistis,  sit  vobis  reconciliatis  grntia  Dei, 
quavohis  pcccata  rcmittantur,e(  famitiaris  Dei  amor 


non  sit  homo.  Scquilur  enim  :  Qnl  suscitAvit  eurk  ^  iribuatnf ;  ct  pax,  qua  scmpercjus  volanlali  mttiMb 


a  moTiuis^  ut  hinc  appareret  cur  dlxefit,  neqiic  per 
hominem.  Proinde  proptcr  immorralilatem  jam 
nunc  non  honio  Christus  Deus,  pinpiersubstanliam 
Tero  naturjQ  humanx,  in  qna  ascendit  in  c(elum, 
f  et  mediator  Dei  et  hominum  et  homo  Christus 
Jesus  (/  Tim,  ii).  i  Per  quod  innuitur,  quia  cuih 
Paulns  difTerret  a  priinis  aposlolis  ex  eo  quod  Do- 
minuin  in  carne  non  viderat,  nec  ei  iu  lcrra  de^rcnti 
cum  cicteris  adhrcserat,  .snpplctum  es$t  sihi  ex  ipsins 
Christi  digniiat(%  quod  deerat  ex  temporc,  qiiia 
electns  «^st  ah  innnorlali  et  iinpassihin,  ac  pcr  ho6 
ad.Tqttatnr  priorlbus  apostolls.  Illi  enim  tam  longo 
teniporc  Christum  sequenles,  vix  pntueruntdiscci^ 
Evahgeliuin;  hic  aulcni  hrcvi  spatio  raptus  in  tcr- 


et  operihus  concordctis.  Et  liaec  grntla  et  pax  dctar 
vohis  non  a  carnali  obscrvantia  legis,  sed  a  Deo  Pa« 
tre,  ei:  a  Christo  ejus,nui  Christus  esfnoster  Donii- 
nns,  qiiia  domiiiium  super  nos  acquislvit,  ubi  iros 
dc  manu  scductoris  eripuit.  Nam  s^metipsutn  dedft 
hostiam  pro  peccatis  noxryis  dclendis,  inilTas  lejis 
ohlalioncs  qiuercns^ut justo sanguinesuo  prfkirlp(?A 
ini({nilatis  potcntcr  Vlnccret,  ac  nc^  a  jugo  fjos  Il^ 
berans,  eriperet  de  pra^senti  swcuio  neqnam\  itbi  fot 
laqncos  aiihuc  tcndit  illo  deceplor.  N^quam  dicitur 
hoc  Sieciilum,  inm  quia  saDCuIum  est  invitans  nos  tit 
illnd  ^equamur,  et  gencrans  ncqtfitlas  ex  concnpT- 
scentiis  suis  in  cordibus  sequentiurti  suorunl,  tiim 
quia  nostris  sen^ihus  qninque  prxsens  ^t,  offercnl 


tium  ca'lum  et  in  paradisuin,  noii  solnm  didicit  D  se  nohis  pcr  illccebras  suas  ad  viden.ium  non  vi- 


inter  an;;(:Ios  quic  docturus  erat  inler  homlnes,  sed 
et  audivil  arcana  vcrha,  quo;  non  licit  homini  loqui 
(//  Cor,  xii).  Ilnjus  enim  apostohitus  consrcratus 
est  In  ccelo,  c;etcrorum  auiem  in  trrra.  Qiiia  ergo 
electus  est  non  ab  hominibus,  ne^iiie  per  hominem, 
sed  per  Jcsum  Christum  non  moitalcm  sicut  prae- 
cessorv.'S  apostoli,  sed  resnscitatiim  et  per  Deum 
Patrein,  acquiesccnduin  est  incunctanlcr  dictis  ejus, 
non  falsltati  pscudoaposloloruin.  Ac  si  dicat :  Pau"- 
las  talis  et  ila  clcctiis,  scrihit  Ecclcsiis  Valatias,  id 
est  convenliculis  lldt^Iiuin,  qux*sunl  localitcr  in  illa 
provincia  qnar.  vocalur  Gnlalia,  inoraliter  vcro  in 
transmigrationc,  quoiiiam  ad  servilutcin  legis  ex  li- 
bertatc  gratiae  coeperunt  tiansmigrarc.  Galatia  nam- 


dcnda,  ct  audiendum  non  audiciida,  sicque  de  cae* 
teris  sensihus.  Vel  dicilur  nequam,  propter  neqiiis- 
simos  homincs  qui  in  eo  sunt,  sicnt  mala  doinns 
qu%  malos  habct  hahitalores.  Dedit,  inqiiam,  se 
Dominus  ut  nos  criperet,  ct  hoc  secuiidum  piam  ro- 
luntatem  Dei  et  Patris  nostri,  quia  non  legalibus  sa- 
ci  ificiis,  sed  oblalione  corporis  Chrisli  coinplcta  est 
Patris  votunlas,  (|ui  in  hac  ercplioiie  nostra,  se 
Dcum  ct  Palreni  nosirum  csse  declarat.  Nam  qoi 
pcr  unigenitum  sUum  nos  ^reavcrat,  per  cdmdem 
post  Inpsuin  culp:r,  ad  aiitiqiiam  vcl  subliniiorfm 
di^iiilat(*m  rtMlncit,  ct  afTectu  ]*a!ern;C  dileciio:  ts 
nos  in  adoptivos  lilios  assomit.  Ctii  ^r>  \ue  ere- 
ptione  nostra  esl  gloria  cum  eodem  Fiiio  et  Spinll 


iiJSi  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT.  im 

saiicto  perseverans  in  s(ecula  saculorum,  id  esl  in  A  Evangelium  Cimsti,  id  esl  cum  carnales  obsemn- 


universilalcm  aelernitalls.  Amen,  id  esi  vere. 

i  Miror  quod  slc  tam  cilo  transferimiiu  ab  eo, 
f  qui  vos  vocavil  in  gratiam  Cliristi,  in  aliud  Evan- 
c  gelium,  quod  non  est  aliud,  nisi  sunt  aliqiii  qdi 
f  vos  coniurbant,  el  volunl  convertere  Evangeliiiitt 
€  Christi.  i 

Qui  in  aliis  epistolis  a  gratiarum  actione  ei  laude 
soliiiis  est  inciperc,  In  bac  incipit  a  redargutione. 
Mcnles  enim  durae,  rtisi  apeita  essent  increpatione 
percusscc,  nullo  modo  maluiA  cognoscerent  quod 
egisscnl.  Nam  saepe  bi  qdi  impudenles  sunt,  lan- 
tom  sc  ppccasse  scntiunt,  quantum  de  peccatis  quae 
feccrunt,  iiicrepantur,  iit  minores  culpas  suas  aEtetl^ 
meiil,  quas  niihor  inveclio  castigat;et  q^ias  vfebe- 


fiae  convenienter  sint  versie  in  Evangelium  Christi, 
hoc  cst  umbi^a  in  vcritatem,  ipsi  volunt  ordine  con- 
trario  vcritalem  ad  umbram  vertere,  ut  Evangc-  [ 
lium  annullctur,  et  camalcs  obseivamise  teneaniur.  j 
Vcl  transferiimini  In  aliud  Evangelium,  in  Testa* 
menti  Veieris  observantiam,  quod  tamen  non  est 
aiiud,  id  cstnon  estdiversum  a  Novo.  Si  enim  spi* 
ritualiter  intelligatnr  Vetus,  nihil  discrepat  a  Novo. 
Non  est,  inqnam,  aliud  nisi  sint  aliqui  qui  vos  con- 
turbant,  id  est  si  deslnt  ilii  qni  carnalitcr  ct  peryef- 
se  illtid  exponunt,  intelligctis  Vetus  nihil  essc  aliud 
in  sensu  quaro  Novum.  Contuibant  enim  velul 
aquam  mentem  vestram,  ne  puritaiem  habeatis 
ftquai  iUius,  quae  de  lesu  vcntre  fluit  credentibus ;  et 


mcnter  objurgarrviderint,  majores  esse  depreheh«  .   ^  alium  scnsum  convertere  Evangclium,  quod  fleri 


dant.  Unde  necesse  est  ul  scmper  sermo  prscdicah- 
tis  cum  auditorum  deheat  qualltate  formari,  ne  Aiit 
verecundis  aspcra,  aut  impudentibus  levia  loquatiiif. 
Hoc  itaquc  Paulos  osieiidens,  alios' lehfler  inchdat 
alloqui;  Galatas  vcro,  quos  a  fide  discessisse  cognd- 
verat,  ab  ipso  epistola&  exoi^dio  post  salutationem 
Invehendo  redarguit.  Et  eliam  qufa  dmiies  efarit 
subversi,  vel  jam  in  ipso  motu,  de  quibos  gratias 
ageret  non  habebat ;  ideo  velut  ex  quadam  mentls 
commotione  de  illorum  subversione  incipit,  ut  per 
hoc  cilius  eos  revocct,  ei  qiiasi  ex  abrupto  inchoat. 
De  re  enim  magna  et  insolita  mirari  consucvimus. 
£t  iJcirco  ut  osiendat  eos  Deum  gravitcr  offendiss^, 


nbri  potest  (Joan,  vii),  cum  Joannes  dicai :  €  Vos 
quod^audistis  ab  initio,  maneat  In  vobis  {I  Joan, 
n).  1  Unde  per  Scfi)[)turas  sanctas  Evangclium 
fieterifum  et  Testamentuin  aetcrnum  api>ellatur  pro 
M'  (j[uo(f  hunqoam  roiitabitur,  sicut  Testamentom 
Vetiis  est  liliitatamy  sed  ut  a  Ghristo  datum  est; 
p^fmahcbit. 

\  Sed  licet  nos  aut  angelus  de  coelo  evangelizet 
c  iobfs,  practerqoam  quod  evangelizavimus  voLis, 
c  anathema  sit,  sicut  pra^iximus,  ei  nuitc  iterUm 
c  dico  :  Si  quis  vobis  evangelizavcrit  praeterid  quod 
c  aca^pistis  anathema  sit.  » 

fpsivolunt,  ul  diximus,  Evangclium  convertere. 


subiio  vclut  abrnplum  ponil  iniiium,  dicens  :  Miror  C  ^  quicunque  illi  sint,  omnes  anathemaiizenlur. 


quod  vos  prius  in  flde  et  bonis  operibus  instituti, 
nunc  transferimini  sic,  fd  cst  ita  incaute  et  temere  a 
nova  liberiate  ad  anliquam  servitutem;  tam  cito^ 
id  cst  tam  brevi  spatio  tcmporis,  quia  si  per  longt 
temporis  assiduitatem  seduceremini,  iion  esset  lam 
mirum,  sed  nunc  est  valde  mirandiim.  Non  ait, 
transiati  estis;  sed  transferimini,  ostendcns  cos  noii*> 
dum  ad  boc  pervcnisse,  ut  Judaicum  ritum  suscipe- 
rcnt,  sed  in  ipso  motu  pervcniendi  jam  esse.  Trant- 
feriminij  iiii(uil,  et  hoc  non  a  inalo  ad  bonum,  sed 
a  boiio  ad  inalum,  quoniam  ab  co  Patre,  ^t  vo$ 
graluiia  bonitale  sua  vocavit  in  gratiam  Christi,  id 
est  in  remissioncm  peccatorum  et  jusliflcationem, 
quse  iii  Christo  dalur  fi<lelibus,  transferimini  i» 


Quod  non  de  quibuslibet  nunc  ila  dico,  sed  cliam  de 
me  ac  sociis  meis,  etiam  de  coelesti  angelo,  quia  Si 
evangelizaremusTobis  aliud  Evangelium,  anatheroa- 
lizandi  esserous.  Licet  enim  nos  ipsi  vellemus  ea  qua 
vobis  praedicavimus,  fmroulare,  non  essct  notis  crei^ 
dcndum ;  aut  licet  angelut  de  coelo  visibiliter  ve- 
niens  evangelizety  si  fleri  quesilf  prcBterquam  hoc^uod 
etangetizatimus  vobiM  anathema,  id  est  condemnatus 
slt.  Non  se  tanlumroodo,  scd  etiaro  angelum  posoit» 
ne  si  illos  seductores  posuisset,  causa  invidia^  fe** 
cissc  videreiur.  Et  per  hoc  ostendit,  quia  si  ipse  val 
summus  angelus  pro  annuntiatione  falsi  dogmatis 
anathematizandns  csset,  multo  magis  pseudoapo^ 
stoli.  Unde  scntentiaro  repetit  ac  validius  conflrmai, 


aliud  Evangelium,  id  est  in  aliud  dogma  quod  a  d  dicens  de  quolibet,  quod  de  se  et  angelo  dixerat; 


pseudonposiolis  praedicalur,  et  vidctur  vobis  essc 
Evangrlium,  id  est  bonum  nunlium,  quod  tameii 
aliud  non  est  Evangeliuro,  quia  non  potcst  aliud 
essc  r.isi  illud  qiiod  pra^dico.  Quod  aiitero  pseudo- 
aposloli  pncdicant,  Antichristi  praenuntialio  est, 
non  Evangclium  Chrisii.  Non  est,  inquam,  aliud 
Evangolium  piacter  illud  quod  praedico  (/  Joan,  ii), 
11181  sunt  aliqui  qui  vos  conturbant,  id  est  nisi  quaii'^ 
tum  ad  reputationcm  illorum,  qiii  more  limpidae 
a(iux  meiitcm  rcddunt  vestram  turbulentam.  Vel 
quod  traiisferimini  non  est  aliud,  nisi  hoc  quod 
sunt  aliqui  qui  vos  conturbant,  id  estqui  sincerum 
vesti-ae  fldei  scnsum  admistione  falsitatis  faeiiduro 
gc  coenosum  faciunt,  tt  vcluntf  ctiam  converter$ 


SicHt  pradiximus^  inquit,  ego  et  omnes  qui  mccum 
8dnt,  Ita  et  nunc  iterum  repetens  dico  :  Si  quis  vel 
faomo  vel  angelus,  quicunque  iile  sit,  evangelizave- 
rit  vobis  prater  id  quod  accepistis,  id  est  praedicave- 
rit  aliud  quam  quod  vobis  tradidimus,  ut  in  pncdi- 
catione  sua  excedat  regulam  fidei  quam  diJici- 
stis,  et  exorbitet  do  via  veritalis  quam  a  nobis  ac- 
cepistis,  anaihema  sit  illc,  id  cst  condcmnatus  vel 
anathema^  id  est  alienatus  ab  Ecclesia  Dei.  Ana- 
tfaema  quippe  cohdemnaiue  interpretatur,  sive  aiie^ 
natus  vel  alienatio.  In  co  auieni  qnod  ait,  licet  nos 
ant  angelus,  etc,  videbat  posse  fleri  ut  aliqui  ex  his 
qui  apostolicae  perfeclionis  esse  creduntur,  adhue 
devient  ad  faisiiatis  annuntiatienem,  vidcbat  possli 


cl  aliquiJ  falsum  aTiDun< 
liure. 

c  Mo.!o  cnim  liominibus  suadeo,  an  Deo?  An 
ff  quacro  Iiominiljus  placero?  Si  adliuc  liominibus 


^55  IlERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  .  ilS6 

rallacem    mcdiatorcm   transflgnrarc  se   in  ange«  A  authentica.  Multum  cnlm  per  pscudoapostolos  te- 
him  lucis  (//  Cor.  ii),  ct  aliquii  falsum  annun-      minuta  fueral  apud  GalaUs  ejus  auctoritas.  Noa 

8um,  inquit.  missus  ab  liomine,  sed  a  Ghristo;  nee 
suasiomea  volunlati  liominum  ramnlator,  sed  Dei; 
qu!a  noc  doctrii.am  quam  pnedico,  accepi  ab  bo- 
mine,  siciit  vos  putalKitis.  Nam  niodo  nofiiiii  fui§ 
vobis^  0  fratret,  quod  ignorabalis,  scilicel  qoanl» 
auctoitalis  sit  Evangelium^  quod  tam  Tobisqaam 
aliis  evangelizatum.  id  est  praediratam  esl  m  sw, 
quia  non  ett  secvmi/icmauctorital^^m  aliaijus  Imminis, 
sed  potius  secundum  auctoritatem  ipsius  CbristL 
Neque  enim  ego  ab  homine  iliud  aeetpi^  id  esl  wm 
est  milii  injunclum  ab  bomine.  Quia  vero  possel 
non  injiinctum  sibi  fuisse  ab  bomiiie,  iddrco  ad- 
dit  :  neque  etiam  didici  illud  ab  bomine.  Non  ah 


<  placcrcm,  Clirisli  sorvus  non  essem.  > 

Qiiasi  aliquis  diceret  :  Tu  Pauli",  cur  sic  aspcre 
Loqucris?  Lleo  ponit  istud,  ac  si  dii-at  :  Merilo  sic 
lcquor.  Quia  suadeo  modo  /<ommi6tix,  an  Deo?  id  est 
jfit  nunc  suasio  et  exliorlalio  ct  piasdicalio  mca  ad 
homiimm  voluntalem  et  honorilict*nti.iin,  an  ad  Dei 
Toluntatem  ct  gioriam?  Non  ad  hominum,  sed  ad 
Dci  gloriam  spectat,  quod  cgo  nunc  vobis  suadeo. 
Olim  vero  sorvieLal  suasio  mea  voluntati  huminum, 
cum  ob  graiiam  poiilificum  traberem  Cbristianos,  «t 

suaderem  illis  ut  a  Cbristo  rccedercnt.  Scd  incre-  B  bomine  didici,  ud  per  rettlationem  Jau  Ckri$tL 
paiido  loiiuitiir  Aposl(dus  per  interrogationem.  Unde 
cl  adjungit :  An  qucero  liomiuibui  placere^  subaudi* 
iur  sicut  olim  quaerebam  placere  Ju.Iaeis,  cuin  aprin- 
cipe  sarerdotum  litteras  accepisscm  pergens  Dama- 
scum  (Act.  ix)?  Nequaquam  illis  jain  placere  quaero, 
quia  li  adhuc  post  baptismum  plaeerem  hominibu$^ 
praidicando  cariiales  obsenantias,  tunc  non  es$em 
Chruti  $ervu$,  idest  iion  servasscm  spiiilalia  Chri- 
sti  praecepta.  In  omnibus  bis  contrarius  cst  Paulus 
pseudoapostolis,  quoniam  suasio  iilorum  spectabat 
ad  honorem  bominum,  non  ad  Dei  gloriam,  dum 
suaderent  crcdi,  homincm  posse  justificari  exopcri- 
hus  legis,  non  ex  lide  Christi;  ctipsi  qu;crebaht  bo- 
minibus  placerc,  iJ  ost  pcifiJis  JuJ.Tis,  ob  qiiorum 
graliam  se  per  mundum  dispcrserant  ad  subvcrsio-  ^ 


iicm  fiJelium.  Aliter  quoqtie  potest  intcllii^i  qiiod 
Apostolus  iion  quaercbat  hominibus  placere,  quia 
non  hoc  in  suis  opeiilus  intcudcl.at,  ut  ipse  lauda- 
retur  ab  hominibus,  scd  ut  per  ea  qiiae  Taciebat,  glo- 
riOcaretur  Dcus.  Quisquis  enim  se  apiid  homines 
Jactat,  et  iui  vcnlilat  boi:a  opcra  sua,  ut  fincm  co- 
rumJem  operum  in  laude  bominum  poiiat,  caindcm- 
que  laudcm  hominum  qunsi  mercedein  computet 
opcriim  siiorum,  nrcdum  Chiisii  scrvus  cst.  Quis- 
quis  vcro  bona  qiix  facit  aul  loquiliir,  idcirco  pla- 
cere  cupll  hominiLius,  ut  cos  ad  imitatioiiem  Lonae 
conversalionis  lrn!:at,  ve!  ad  Dci  laiidcm  corda  co- 
rum  acccndal,  noii  hominibus  qu;crit  pla. cre,  sed 


Ipse  me  docuit,  ipsemet  injunxit  inihi.  ilic  < 
qiiia  sicut  anliqui  propbetae  de  futura  Chrisli  incar- 
natione,  passione  ac  resurrectione  et  asceusions 
per  spiriium  propbetiae  sunt  docti,  sic  ipse  haec  om- 
nia  de  Cbristo  jam  praeterita,  per  eamdem  prophe- 
tiae  spiritum,  ipso  Cbristo  docente,  cognovit.  Spiri- 
tus  diim  propbetiae  non  solum  cx  futuro  tangii 
aniroum  prophetizaniis»  sed  etiam  ex  pi^eterito,  sic- 
ut  nunc  declaratur  animum  Pauli  teiigisse.  Nam  ct 
Moyses  de  pn^ritis  propbeiavit,  dum  ea  scriberet, 
qiiac  facta  sunt  in  principio  mundi,  priusquam  hond 
crcalus  esset. 

c  Au Jistis  enim  conversalionem  meam  aliqnando  * 
€  in  Ju.laismo,  quoniam  supra  inodum  pi^rscquebar 
c  Ecclcsiam  Dei,  et  cxpugnal  am  illam,  ct  proficie* 
c  bam  in  Ju.!aisino  supra  inultos  coaetanros  meos  hi 
c  gjnere  mco,  et  abuiidantius  »mtilator  eii&lcas 
f  paternariim  mearum  traditionum.  » 

Ad  commondaiionem  siii,  probat  apertius  qnia 
non  didicit  Evangelium  ab  homine.  Non  didlci,  ui« 
quil,  ab  homiiic ;  nnin  ncc  autc  conversionero  mi  ami 
ncc  post  (onvcrs.oneni.  Aiite  co.ivors'oncro  non  di- 
(lici,  sed  poliiis  pcrsccutiis  suni  Ecclesiam.  Hinc 
enini  patei,  quia  t.inc  Evangelium  r.on  didici,  cujus 
crnm  iiiimicus.  Audi$ti$  euim  et  vosipsi  coiirerM- 
lio/(rm  meai/i,  qun:  fuit  aliquaiido  in  Judaismo,  14 
est  iii  JuJa^orum  rilijionc,  quoniam  supra  modum 
Cictcrorum  Jiula^orum  per$equabar  Eccie^iamDei  lela 


Pco  (/  Cor.  X).  IIoc  etenim  mo.Io  Paulus  placebat  ^  legjs  accc  .sus,  fugando  sauctos.  ct  ad  poenam  Ira- 


liominihus,  qui  sc  alihi  per  oinnia  omnilus  placere 
l^istaliir.  SwhI  quia  hypocrilnrum  morc,  qui  traiis- 
itl)r!as  laudcs,  non  saluteni  videntiuiu  ex  suis  opc- 
rii  us  quni^niiit;  nolcLal  hominibus  plaa^re,  idco  nunc 
se  lllis  placcrc  dciicgal. 

«  Noluin  cnini  vohis  facio,  fraircs,  Evangclium, 
ff  qi.oJ  cvangclizalum  est  a  nic  (/  Cor,  xv),  quia 
ff  noi  csf  scctindiini  houiincm.  Ncque  cnim  cgo  ab 
«  bominc  aiccpi  illud,  ncque  liidici,  sed  pcrrevtki- 
«  tione.ii  Jesu  Chrisli.  i 

Suptf  iiis  dixerat  se  apo^tolum  csse,  non  ab  lio- 
mhiibus,  iicqiie  pcr  hominem,  scd  per  Jesum  Cliri- 
Stum ;  el  hoc  nuiic  prohnt,  siiainquc  personam  coiii- 
jDcndat»  ut  ea  quae  posl  dicturus  cst,  accipiant  ut 


heiido  viiH  tos,  et  expugnabam  illam,  id  est  dCTasla- 
ham,  ciipicns  ipsam  piorsus  delere.  Vel  supra  mo- 
dum  paliei.lium;  iJ  est  supra  quam  quod  posscnt 
li.lrlcs  pati,  cl  haec  agriis  proficiebam  seciindum 
scientiam  ct  observantiam  legis  carnalcin  in  Judaiso 
mo,  id  est  in  ritu  Judaico,  quia  ct  carnaliter  intelli- 
gcham  Scripturas,  magisqiie  ac  niagis  ipsasobser* 
vabam.  Et  hoc  iion  supra  scncs,  qiialis  erat  Gama- 
liel  ma^istcr  incus  et  c:ete-i  t;iles,  quod  viderelur 
niirum  {Act.  xxii) ;  scd  supra  mutto$  comtaneu 
meos^  iion  siipia  oiniiesqiii  erai.t  a^tatis  meae,et  iiou 
prosclyii,  sed  in  genere  mco,  id  est  in  filiis  Israel* 
Eiquia  pliis  intelligendo  et  adimplendo  proficiebUB» 
ideo  et  abundantiui  existebam  4emulator  t 


1157  COMMENT    IN  EPISTOLAS  PAULl,  —  IN  EPIST.  AD  CALAT.  IISJ 

mearum  traditionum^  id  est  rervenliori  zelo  conabar  A  Postquam  ci  plDcuit  iit  ine  sic  vocarcCy  et  Filium 


ulclsei  in  eos,  qui  ad  Evangeliuin  coiiversi,  viola- 
baut  tiadiliones  seniorum  quas  a  pars:nlibus  acce- 
perani.  Vel  oiniiia  l.*gis  niandata  cariialia  paternae 
tra.lilioiies  vocantiir,  quia  prius  erant  mandata  Dei ; 
ted  nu  c  sunt  tiaditiones  hoiuinum,  postquaui  veri- 
tat  apparens  umbrani  repulit. 

c  Cuin  autem  placuii.  ci  qul  mc  segregavit  ex 
«  atero  matris  mene,  et  vocavit  per  gratlam  suam, 

<  ut  r.  velaret  Filiuin  suum  in  me,  ut  evangelizarem 
€  iriim  in  geiitibus,  eotitinuo  noo  aeqiiievi  carni  eC 
f  sa.ignini;  nequc  vcni  llierosolyinam  ad  anteees- 

<  sores  nieos  aposiolos,  sed  abii  in  Arabiam,  et  ite- 

<  niiu  reversiis  snm  Damascum.  Deinde  posi  aii- 

<  nos  tres  veni  H  erosolymani  videre  Pelruin,  ct 


suum  inibi  revelaret,  eontinuo  non  arquievi  carni  et 
$anguini,  idest  assensum  niox  prjebere  desii  Judaiit 
el  propinquis  ineis  carnalibus,  mihi  scnsu  carnall 
snadei:tibus,  ut  in  carnali  observaniia  legis  penna- 
nerem.  Illis  non  acquievi,  quia  eraiil  c^^ro  et  san  - 
guis,  id  esl  carnallter  sapicbant,  ct  carnaiiter  doco  • 
bant ;  ucc  ctiam  ad  spiritales  magistros,  id  est  ad 
apostolos  qiii  me  inChristo  pneccsscrant,  et  in  Jcm- 
salem  in«inebant,  veni  ut  ab  illis  doctrinam  quaere* 
rem ;  sed  exiens  de  Damasco,  piofectus  sum  in  Ara« 
biam  prucdicare  ubi  niilliis  npo:»lulorum  eral,  ct  iiido 
rcdii  Damascuin.  FinitiS4|ue  tribiis  aniiis  a  tem- 
pore  conversionis  mese,  quibus  in  Arabia  et  Dainasco 
moralus  sum,  veni  in  Jerusalcm  noii  discere  Evan- 


niansi  apud  euni  diebus  quinJcc.m.  Aliuni  aiitem  B  gelium,  sed  tidere  Petnm  ut  illi  spirilualitcr  adgaa- 


<  aposiolo  uin  vidi  ncminem,  nisi  Jacobum  fra'rem 

<  D'mini.  Quae  autem   scrilo  vobis,  ccce  coram 

<  Deo,  quia  non  mentior.  Deiiide  veul  in  partes 

<  Syriae  ct  Cilicise.  i 

Probavii  se  ante  coiiversionem  Evangeliuro  ne* 
qoaqnam  didicisse,  et  incip-l  probare  quia  posl 
conversionem  hoc  no!i  didiclt  ab  homine.  iloc  mo- 
do,  iiiquit,  me  liabui  aiitc  conversionem,  unde  putet 
quiu  tunc  Evangeliuni  non  didici ;  scd  postquam 
placuil  Deo  iit  cor  ineum  illumiiiarct  ct  converte- 
ret,  alio  more  vixi,  iti  quo  rursiini  apparet,  quia  nec 
tune,  nec  post  ab  homine  didici.  Et  hoc  est .  Cum 
autem  placuit  ei  benigno  Patri,  elc.  Placuil  hoc 
Deo,  id  est  iion  fuit  hoc  meriium  mcum,  sed  solum 
Dei  placiluiii ;  qui  me  setfregavit^  id  cst  seorsum  a 
nassa  perdilorum  secrevit,  ex  utero  matris  tnem,  id 
est  occulio  coiisilio  pietatiis  su«x  jam  me  eligens.  Et 
hic  notalur  grntuita  Di  misTicordia  (Rom.  \i). 
Quasi  dieat  :  Ant  quam  aliquid  Loni  egissem,  sua 
gi  atia  inc  pnedcstinavit  ad  vitam,  et  post  vocavlt  me 
per  gratiam  suam.  Ilic  necesse  fuit  ponere  gratiam, 
qM  post  nativitateiu  aliquid  potuisset  egisse  boni, 
per  qiio  I  merulsset  vocari  a  Dco.  Sed  sicut  segre- 
gatio,  ita  et  vocatio  ejiis  gratis  faeta  cst.  Vcl  cx 
utero  ine»  matris,  id  cst  de  caecitalu  Synagogae,  ubi 
claiisus  icnebar,  seg' egavit  me,  id  est seiuestravit 
a  inultilu.linc  cclerorum,  qiios  in  illa  cecilatc  reli- 
quii.  Sicul  eniin  ulerus  infaiitem  iniia  se  clausum 
coiitiiiet,  iicc  eiiin  aliquid  videre  perniittil,  nec  in  d 
ullani  parteni  spatiari,  sic  cxca  destruetio  discipli- 
n.T,  quae  est  in  Synago;;a,  eos  quos  continet,  iion 
fiiiiit  lucem  vcritalis  aspicere,  nec  iii  lilR^rtitc  cha- 
rilatis  spatiari,  sed  uiidiqiie  miserabiliter  coatclat, 
ut  nec  ad  Juccin,  nec  ad  libertatem  procedaiit.  Scd 
de  hoc  Syiiagogae  utero  me  Deus  segregavit,  quaiida 
a  pl.^bis  c?cca  consuetudine  nie  sepaiavil,  ul  libere 
possein  Christi  1  inien  intneri,  et  iii  ejiis  charitate 
d.lalari.  Et  vocnvil  me  ad  ho.\  ut  in  me^  id  esl  in 
coide  iiivM),  ubi  vera  cxi-itit  cogtiitio,  revehret  Fi- 
/tum,  id  cst  dete^eiel  notitiain  ui.igeiiiti  sui,  quae 
niihi  erat  velata,  duin  faabcrem  super  cor  vclanien 
lcgis.  Et  idco  inihi  revearet,  ut  erangelitarem  ilium 
in  gentibus^  iJ  cst  pmHlicarem  lllain  inter  gentes. 


dereni.  Neque  enini  ab  illo  tunc  Evangetium  didlcl, 
quia  noii  mansi  apud  eum  nisi  diebu$  quindecim^  iii- 
fra  qiiod  spaiium  discercin  laiiludincm  laiiue  scien- 
tiae.  Scd  nec  ab  aliis  .ipostolis  di  :ici,  qula  ibi  pnetcr 
Petrum  alium  apostolorum  vidi  iieifiiiifiii,  nisi  Jaco» 
bum  fratrem  Domini,  id  est  cognatiim  Salvatoi  it. 
Maria  eniin  virgo  maier  Doniini,  et  Maria  mater  hu- 
jus  Jacobi,  soi  ores  fuerunl ;  el  idco  vocatus  est  ipti» 
frater  Doinini,  qiii  ct  primus  episcopus  fuit  iii  Jcru- 
salem.  Cuitcri  apostoli  jam  pcr  orbem  crnnt  ad  pne- 
dicandum  dispcisi.  Unde  quia  Joannes  ibi  deerat, 
credimus  matrem  Doniini  jain  in  coelum  tur.c  at' 
sumptam  fu!sse,  ciijus  sepulcrum  osleiidilur  invaila 
Josaphal.  Ego  quidein  talia  vobis  de  me  cl  aposlolli 
refero,  ct  fortasse  videntur  vobis  incredibili».  sed 
haec  quie  scribo  vobis^  ecce  coram  Deo^  quia  non  nien» 
tior,  et  hoc  sic  esse  est  corain  Dco,  id  e^t  inanire- 
sluin  csl  in  prajsenlia  divini  conspectus,  qucm  nihil 
latere  polest.  Hoc  loco  {iirat  Apostoius,  nec  tumei 
peccal,  quia  viJebat  qiiosdain  Galata/um  loii  alilcr 
sibi  crcilere.  Non  eniin  a  mato  jui  aiitis  fuit  bsec  ju- 
ralio,  se^l  a  inalo  illorum,  quoruin  iiicreuulilas  com- 
piilit  euni  jurare  (Matth,  v).  Deinde  profectus  ad 
JcrusnLMU  rrnt  i#i  partes  Syrice  ct  Ct/iViir,  iit  ct  ibi 
prjedicarem.  Et  lianc  profectioncm  suani  idco  me- 
morat,  ut  sciant  Galat;e  quia  de  loco  ad  locuin  sappo 
transieiis,  noii  didicit  Evangerniin  ab  homine,  et  in- 
dubitantcr  acquiescant  ejus  docrina^. 

<  Eram  autein  ignotiis  facie  ecciesiis  Judxae  qn» 

<  erant  iii  Christo.  Tanluni  a^itein  auJtiim  halie- 

<  bant,  quoniam  qui  persequcbatur  nos  aliquando, 

<  nunc  cvangelizat  (fdem  qr.ani  aliquando  cxpugna- 

<  bat,  et  in  ine  clariQcabaiit  Dciim.  i 

Non  solum  ab  apostolis  non  didici,  sed  nec  a  ese- 
leris  fidelibusqiiierant  in  Judaea,  quippc  quibusoin- 
nino  crara  ignntus  facic.  Nonduin  eiiim  nic  post  con- 
versonein  videi ant. Et propteiea Iiquidoconstat,(|iiia 
mc  iioii  docuiMunl  Evaiigcltuin.  Nondum  me  vide- 
rant  ncc  cognoverant  facie,  sed  tanien  ab  aliis 
Christiai:is  fama  currente  aiidieranl,  quoniam  ilio 
qui  aiquando  no$  Christianos  perscqHebatur^  nuuc 
pluribus  evangclixat  fidem  Clirislianitatis,  quam  a/t- 
qttando  «^ngnQbal*  \^\  w  we^W  ^  \xk  w\v.^%r 


1159  IIEaVEl  BURGIDOLENSIS  SIONACIII  1140 

tione  conTersioiiis  ct  conversaiipnis  mcx  ctarifica-  A  tibus  referrel.  CoiUuli  cuni  illis  Ilierosolyniiianis, 


bantf  id  cst  ciarum  prxdicabant  Deum^  qui  mc  sic 
convcrlerat,  et  de  lani  crudcli  tam  pium  fecerat. 
Hoc  est,  ogo  illis  cram  malcria  Deum  glorificandi, 
qui  lani  bone  conversus  cram.  Vei  in  mc,  id  cst  in 
consideralioncprxdicalionismex,clarilicabantDeum 
et  ipsi  pncdicando,  quoniam  audicntcs  quod  ego 
constanler  fidem  prxdicarcm,  quam  impugnare  $o- 
lel)am,  ct  ipsi  excmplo  meo  accensi.  pruvocabanlur 
ad  pruidicandum  Christum. 

CAPUT  U. 
c  Deiode  post  annos  quatuordecim  iterum  ascendi 
Ilierosolymam  cum  Barnaba,  assumpto  et  Tito. 
Ascendi  autem  secundum  revelalionem.  Et  con- 
tuli  cuni  illis  Evangelium  quod  prxdico  in  genli- 


non  cum  oninibus,  quia  in  tuiba  non  potesi  beiie 
discuti  vcrilas.  Si  eniin  in  praesenlia  oniniuin  dixis- 
sem  circumcisionom  et  carnales  ob«»er^'aiitias  noo 
esse  facicndas,  statim  contra  me  viilgus  indocium 
conclnmasset.  £t  ideo  non  cum.  omnibus,  sed  cun 
ttis  tantum  qui  videbantur  eue  aliquid^  id  est  inajoris 
aucloritatis  ct  scientix.  Et  boc  »eor$um^  iU  e&ti 
turba  semotim.  Non  quod  aliqua  falsa  pluribus  di- 
xissem  ut  seorsum  paucioribus  Tcra  dicerem ;  sefi 
quia  nonnulla  tacueram,  qux  parvuli  portare  noii 
polcrant ;  ct  neccsse  ci  at  ut  sapicnliain  loquercr  in- 
ter  perfectos,  quatenus  cxteri  apos>tnli  ei  seniorei 
perfectionein  meam  cognoscerenl.  Idco  etiam  coa- 
tulit  Apostolus  cvangelium  suum  cum   £van|elip 


bus,  seorsum  autcm  bis,  qui  vidcbantur  aliquid  B  illorum,  utauferrctsuspicionem  ab  ecclesiisJudxo- 


esse,  ne  forte  in  vacuum  currcrem  aut  cucurris" 

sein.  I 

In  Syria  et  Cilicia  praedicaveram.  Deinde  ascendi 
rursus  in  Jerusalem,  quae  est  in  montanis,  nec  po- 
test  adiri  nisi  asccndendo,  agcendi,  inquam,  post 
annos  quatuordecim,  ex  quo  prius  veneram  Pcirum 
vi^ere.  Ideo  toinpus  ct  nunierum  annorum  conpu- 
tat,  id  est  antea  tres  et  post  quatuordeciui  qui  siinul 
sunt  decem  ci  septem,  ut  pcr  lioc  sciatur,  quia  ante- 
quaiu  conferret  Evangelium,  tanto  anle  lempore 
pi-xdicavit.  Lt  quando  ab  apostolis  niliii  accepit, 
conslat  quia  a  nullo  accepit  vel  didicit.  Ascendi  in 
Jerusalem  cum  Barnaba^  quem  ad  testiinonium  du- 
cebam,  assumpto  ctiani  nobiscum  7t(o  qui  ct  al  geii-  ^ 
tilis  et  incircumcisus,  duxi  illum  ad  tcsiimoniiim 
mes  prxdicaiionis  confirmandae,  scilicet  ut  c«Tteri 
gentiles  vidcntes  iiluin  incircunicisum  credere,  cre* 
derent  et  ipsi  absque  scrupulo.  Si  vero  ipse  Tilus 
ibi  fiiisset  circuincisus,  pater  et  omnibus  mc  non 
rectc  docuisse,  qui  non  docuissem  eum  circumcidi, 
sed  iiicircumcisum  duxissom  socium.  Ascendi  et  boc 
liOD  temere,  seJ  secundum  revelationem,  id  est  Spi- 
rilu  sancto  niilii  rev«l;nite  ct  admonenle,  ut  perpra^ 
scntiam  nioni  v^lidius  annullarenlur  carnales  ob- 
servanliae.  Asceudi  et  Evanytium  quod  in  geulibus 
converiendis  pra^dico,  cum  ittis  Ilierosolyiiiilaiiis, 
qui  prius  dubilavcrant  dc  verilale  pra:dicatioiiis 
mex,  contuli,  quia  ego  dixi  Evangelium  ineuin,  ct 


rum,  qui  puiabant  illum  ^iiud  ionge  diversuin  Evaa* 
geliuin  pnedicasse  et  adbuc  pi^aedicare,  quia  neqae 
cum  Domino  fuerat  conversatus,  a  quo  esset  instra- 
ctus ;  nec  cum  aliquo  apostolorum,  qiii  Dominua 
in  carne  vidcrant,  ut  exemplo  doctrinae  eoruui  pr«- 
dicarct  geiitibus.  Ul  ergo  ab  ecdesiis  Ucbrsonin, 
scd  cl  cx^ieroruin  per  4)tbem  fideiium  lianc  suspicio- 
nem  auferret,  idcirco  sicut  ct  supra  dictuiu  estcou- 
tulit;  conlulit,  inquam,  ne  inodo  curreret  vel  olioi 
cucuriissct  iii  vacuuin,  idestsioe  fructu  rerouiiera- 
tionis.  Pcr  boc  cniin  constaret  quia  iili  quibiis  prx* 
dicalial,  aut  prxdicaverat,  mercedeiu  Iiabituri  wa 
essent,  si  ncc  rciuuiicratioiiein  ex  sua  prasdicatiose 
consccuturus  cssot.  Ycl  ijuod  ait,  ne  forte  iu  tacwm 
currerem  aut  cucurrissem,i[\iisi  per  iiiterrogalioucn 
dictum  potCdt  inielli^i,  ad  increpaiionem  eoniiii  qui 
boc  suspicabaiilur,  ut  biiic  appareat  cum  iion  io 
vacuuincurrerc  vcl  cucurrisse,  quiajaiu  atteslatioM 
co^terorum  coinprobatiir  nibii  ab  Evangelii  veriiaie 
dissentire. ,  , 

.  f  Sed  neque  Tiius  qui  mecum  erat^  cum  esset 
genlilis,  compulsus  cst  circumcidi^  sed  piopter 
subinlniducios^  falsos  fiatrcs,  qui  suiiintroieruut 
explorare  lii>citutiAi  nosirain,  quani  liabcinus  ui 
Cbriblo  Jcsii,  ut  nos  in  servitutcm  redigerent. 
Quibus  iieque  ad  boram  cessimus  siibjectioni,  ut 
veritas  Evangclii  permaneat  apud  vos.  i 
Non  soluin  Evangeiio  meo  niliil  addidoruiit,  scJ 


illi  dixerunt  suiiin,  nullaque  in  noslris  sentenliis  d  neque  riiiini  circuincidi  fecerunt.  Cuin  cnim  me- 


repcrla  ost  dissonaiilia.  Dropter  boc  inc  pit  lolum, 
ut  per  boc  Galalas  relrabat  a  circunicisione  et  car- 
nalibus  caTCinouiis,  quandoqnidoni  sua  prxdicatio 
noii  dissontit  a  doctrina  ipsorum  aposlolorum ;  et 
Titusqui  crat  pra;^e:is,  non  fuitcircunicisus,  qiiain- 
Vis  essct  gentilis.  Tunccniin  et  isti  non  debent  ullc- 
rius  dubitare,  qiiandoquidein  nec  ecclesiae  Judxo- 
rum  quidquam  potuerunt  ci  confene.  Ideo  nainque 
fecit  banc  coUalioncin,  quia  de  ccelo  posl  ascensio- 
neni  Doniini  vocatus,  nisi  iiivcniret  in  carne  apo- 
stolos,  quibus  cominunicaiido  etcum  quibus  Evan 
geliuin  confircndOf  ejusdcm  esse  socit  taiis  appare- 
rei,  ccclcsia  ilH  onin.iio  non  credcr^l.  Dude  \\v\uc 
Jfcoegse  fuil,  ul  liaiic  culiatiouem  iiaUus  duUuu- 


cuni  ossct  iii  illa  colialione,  et  esset  gentilis,  id  cst 
siciit  nalus  fuerat,  iii  pra:pulio  inanens,  noii  est 
compHlius  circumcidif  id  est  nulla  ratio  vcritalis 
poluit  ibi  a  qtioquam  profcrri,  ob  quani  ipse  vel 
alius  cOf^cretur  circumcidi.  El  nc  putetis  quod  apo- 
stoli  voluisbcnt  illuin  coinpollerc  ut  circumcidere- 
tur,  ct  ille  coiilra  vcJuntaleiu  corum  perniansisset 
incircuincisus,  scialis  quia  non  propter  apostolos 
vel  seiiiores  dixi  conipuisus,  sed  propter  subintro^ 
ductos  fatios  fratres ,  qui  inlus  qiio  conferebani 
Evangd.um  me>:iii  subintroierunt  explorare  iiberta' 
tem  nositram,  qua  per  Cliri:»luin  ab  oroni  servitate 
\e^\%  ^wwwvs  ;iWAwV\,  \\lI  <\ua  cx  libcio  arbiti  io  vo- 
WwWv^  vt\N\wiw%  V^^  VL^w>w\vQ£ii<(%  \(«fia^  WLte^ 


ii4i 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


1143 


inquam,  skihintroieriint,  u(  vcrbisetfiisputalionibus  Are»tur,  ruerint,  sive  piscatores  sive  kelonsirii^  siye 


suis  axl  carnales  obscrvantias  coram  omnibus  (jui 
aderant,  nos  cogeront,  et  sic  a  libertatc  grati;e  in 
urvitutem  legis  not  redigerenl,  Quibus  tieque  vel  ad 
horam  voluimns  cedcre,  ul  subjiceremur  servituti 
legali,  sed  virilitcr  illis  restitimus,  ut  verita»  Evan" 
getii  qux  omnem  bominem  absque  legis  operibus 
per  fidem  et  opera  charitatis  posse  salvari  docet 
permaneat  apud  vos,  sicut  prasdicavi  vobis.  Insidia- 
bantur  Apostolo  fratres  falsi  isti,  explorantes  si 
Tiderent  eum  in  aliquo  vel  circumcisioiii  vcl  caeteris 
carnalibus  observantiis  acquiescere,  ut  redigerent 
eiim  in  servitutem,  id  est  ut  jam  in  circumcisionem 
eos  revertere  ctiam  ipsius  Pauli  exemplo  vel  alte- 
•Utiouey  tanquam  saluli  necessariam  prxdicarent. 


illiterali,  mliil  interest  mea  vcritate  vcl  mea  scntcn« 
tia,  quia  non  loquor  sccundum  illud  quod  anlca  fue- 
rant,  sed  secundum  id  quod  tunc  eranl.  Prxmis- 
8um  eral,  ut  veritas  Evangclii  permancalapud  vos; 
ct  ad  hanc  verilatem  respicere  videlur  quod  nunc 
dicitur,  nihil  mea  intcrest,  id  est  nihil  a  mea  vcri- 
tale  distat,  qualcscuuque  illi  quondam  fuerint.  Rc- 
fert  ct  interesli  haec  duo  verba,  solent  cum  gcnitivLs 
et  possessivorum  i^ronominum  ablalivis  construi. 
Vel  etiam  sinc  intcrpositione  poiest  legi.  Oui  ab  his 
videbantur  esse  aliquid,  Pctrus  sciiicet  atqueJoan- 
nes  et  Jacobus,  nihil  ine a  veriiate  vcl  mea  sententia 
interest,  quales  fuerinti  id  est  nihiisecundummeam 
sententiam  dlAert,  quates  loco  ei  scieniia  quondam 


Titum  ergo  circumcidere  noluit,  ne  daret  illis  occa-  B  fuerint,  sive  nobiles,  sive  ignobiles.  Non  aliis  apo- 


fiionem,  qui  sine  ul!a  circurocisione  dicebant  cre- 
4entes  non  posse  salvari,  et  ad  deceplionem  gentium 
kac  etiam  et  Paulum  scntire  Jactabant.  Alibi  vero 
Timothaeum  propterea  circumcidit  {Act.  xvi),  ne 
iudxis  et  maxiinc  cognationi  ejus  maternae,  qui  ez 
gentibus  in  Chrislum  crediderant,  viderentur  sic 
detestari  circumcisionem,  sicut  idololatria  detestan- 
da  est,  cum  illam  peus  fieri  praiceperit,  hanc  Sata- 
Das  pcisuaserit.  Habebat  itaque  Apostolus  hanc  in 
Chrislo  libcrtalcm,  et  faciendi  circumcisionem  ct 
non  faciendi,  ut  ostenderet  llla  sacramenta  nec 
tanquam  sacrilega  d^^bere  damnari,  ncc  tanquam 
neccssarla  debcre  appcti.  Ei,  hanc  libertatem  sub* 
intraverunt  explorarc  prjedicli  caiumniatores,  scire 


stoiis  derogat,  sed  quia  Galatae  alios  apostolos  ultra 
modum  magnificabant,  buic  eos  praeferentes,  atque 
ideo  auctoritatem  hujus  viliorem  habebant,  ostendit 
se  aequalem  esse,  et  doclrinam  ab  eis  non  accepisse* 
Nihil  interest,  quales  olim  fuerint,  quia  Deui  nom 
accipit  personam  hominis  {Lev,  xix;  Deut.  i,  xvi; 
llPar,  XIX ;  Job  xxxiv;  Prov.  xxiv;  Sap,  vi;  EccL 
XXXV  et  XLii) ,  id  est  non  eligit  digniiatem  vel  no- 
bilitatcm  aliciijiis  personae.  Nam  me  neque  despe- 
xit  idcirco  vcl  inferiorem  judicavit,  quia  novlssi- 
inus  veui,  imo  parem  illis  omnino  monstravlt.  Nam 
illi  iiriores,  qui  vidcbautur  esse  inagnum  aliquid,  nt- 
hil  contuleruttt  mihi  de  scientia  praedicatibnis;  $ed 
econtra  fuit,  id  est  cgo  illis  contuli,  quia  prius  fue- 


YOlcntes  an  faceret  iii  Tito  quod  fecerat  in  Timo-  C  panl  ccrti  se  bene  pnedicasse,  et  carnales  obser* 
theo,  ut  jam  cxemplo  ejus  circumcisionem  omnibus 
necessario  faciendam  praedicarent. 

I  Ab  his  aiilcin  qui  videbantur  ^sse  aliquid  qua« 

Ics  aliqiiando  fueiint,  nihil  mea  intere&t.  Deus 

enim  personain  homiiiis  iion  accipit  {Rom^  ii  i 

Ephes,  VI ;  Colos,  iii ;  Act,  x ;  Jacob,  ii ;  Petr,  i). 

Mihi  ciiim  qui  videbanlur  esse  aliquid,  nibil  coh- 

tuleruni.  Sed  cconira,  cuin  vidissenl  quod  credi- 

luiu  esi  niihi  evangelium  prxputii,  sicut  Petro 

circumcisionis  (qui  enim  operatus  est  Petro  in 

aposlulatu  circumcisionis,  operatus  est  et  mibi 

iiiter  gentes)  et  cum  cognovissent  gratiam  quae 

data  esi  mihi,  Jacobus  et  Cepbas  et  Joannes,  qui 

videbantiir  columnae  esse,  dextras  dederunt  mihi 

ct  Barnabae  societatis,  ut  nos  in  gentcs,  ipsi  au* 

teiu  iu  circumcisiouein ;  tautum,  ut  paiiperum 

lueinorcs  esscmiis.  Quod  eliam  sollicilus  fui  id- 

ipsuin  facere.  i 

Coiiiuli  quidcm  Evangcliiim  cum  apostolis  et 
aliis  sonioriltus  qui  erant  iu  Jcrusalem.  SihI  tamen 
illi  qui  videbantur  esse  atiquid  ab  his  Hieroso* 
lymitanis,  id  cst  aliciijiis  luagnae  dignitatis,  mhil 
tnihi  contiilcrunl.  Hoc  videtur  debuisse  stalim  di- 


ceie,  S(m'  fiuit  inteipositionem,  vclut  si  quis  ei  di- 
ccict  :  Tu  dicis  qiiia  videbantur  osse  aliquid,  iino 
iiihil  eraiit,  quia  piscatoucs  et  idiot;e  fucrant.  £t  ad 
hoc  quasi  respoudct  :  Ii£>'cra  tunc  eranl  aliquid. 
I9am  quale$  aliquando  priffiquam  a  Cbriato  locit* 


vantias  debere  destrui;  sed  iiunc  facii  suiit  cerlio- 
res,  me  noii  ab  ullo  mortaliuin,  sed  ab  ipso  Cbristo 
doctum,  audicntes  ideiu  praedicare.  Nihii  mihi  con- 
tulerunt,  sed  econtra  rrim  vidissent  quod  evangelium 
pra^pulii  creditum  est  tiitV/i,  sicut  Petro  evangeiium 
circumcisionis,  id  cst  quod  Doininus  cvaiigelicam 
doctrinam  sicut  fidcli  dispeiisalori  credidil,  ut  pra&- 
puliatis  geniibus  evangelizcm,  quemadmodum  Petro 
constitueral  praulicare  poptilo  circumcisionis,  dex- 
tras  societatis  mihi  dederiint.  Et  vere  mihi  est  cre- 
dilum  sicut  Pttro  Evaiigelium,  quia  qui  Petrum  fe- 
cit  apostoUim  circumcisorum,  fecit  el  me  apostolum 
gentiiim.  Et  hoc  est :  Nam  qui  operatus  est  Petro^ 
id  cst  ad  hoiiorcm  et  auxilium  Petri,  sublimaiido 
cum  in  aposiolatum  circumcisionis,  id  cst  Jiidaici  po- 
puii,  luin  per  prae^licationem,  tiim  per  iniraculoruin 
osleiisioneiii,  operatus  est  et  mihi  virtutes  miraculo- 
rum  atque  diversas  gratias  et  eloquentiam  valid:e 
praedicalionis  i/ilff  gentes,  Ilic  ostenduulur  isti  duo 
priiicipales  apo>toli  ad  ^alutein  duorum  populorum 
fuisse  clccti,  Pclrus  ad  Judxorum,  Paulus  ad  gen- 
tium.  Et  cum  pro  certo  cognovissent  gratiam  apo- 
stolatus  et  sapienliae,  quai  mihi  a  Christo  data  est , 
Jacobus  et  Peirus  et  Joannes,  qui  vidcbantur  esse  co- 
lumnw,  id  cst  cre(  li  cl  forles  ac  immobiles,  al(|ue 
roboruntcs  nuilliludinem  alionim,  ct  coi.tincntcs,  ac 
sustentantes,  dederunt  mihi  el  Damaba  dextrai,  ia" 
«obu%\m  Vki^  v^^^  VQkV^^^Narsso^  ^%^msm9^ 


1143 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


iUl 


propter  primatum  siium  quem  liabcbnt  in  Je:  usa-  A  decrcium  erat,  nc  gente s  cogerenfar  circumcidi  Td 


lem,  ubi  erat  episcopus.  Dexteras  r.obis  dederuiit 
societatis,  id  est  signiim  socialis  amiciliaict  digni- 
tuiii  a|>ostol!ca',  qiiod  ab  his  qitae  Ipsi  didiceraiit,  in 
nulio  discrepahamus.  S!cnl  cuim  invicem  nseulari, 
sijnuni  est  pacis  ac  dilectioi.is,  ila  et  juiigerc  dedc- 
tcras.  Socit^lalis  dico,  ita  dccreiu;,  ut  nos  in  gentei 
ircmus  p  xdicare,  ipsi  vero  in  ciicumciaionem;  ei 
illi  esseiit  particlpes  bene(icii  quo:l  ageremus  in 
conversione  g  'ntilium,  nos  ;uc  simil!ter  essemus  so- 
cii  remuneralionis  ipsorum  pi  o  conversione  JudsH)- 
rum.  Licet  Paubis  CuvlI  Bari.abam  seciini  essc  rc- 
cep:um  in  societalc  apostoloriim,  non  lanien  sibi  di- 
cit  esse  «Tqualein  iii  pnedicalione,  qiiia  ipse  est  do- 
clor  gentiiim,  qui  secuiidi:ni  majorcm  partem  illas 


jutlaizare  {Act.  xv).  Tunc  enim  scripttiin  est :  Paii* 
lus  aiitein  et  Ikirnalas  deinoral:ai:tur  Ai.tiocbiae, 
doceiites  ct  evaiigelizantes  cuin  aliis  pluribns  ver- 
bum  Doinini  (ibid.)  Et  eo  temporc  Petrus  ititeUigi* 
tiir  supervf  nisse.et  quod  nunc  Paulus  riarrat,  feeisse. 
Nibii,  inquit,  niibi  In  ierusalem  conlulenihl  Petns 
et  alii,  sed  cum  veni$iet  Cephas^  u\  est  Petros  AoCt- 
cbiani,  ego  iili  contuli.  Vel  ila  :  Non  8<i1udi  in  le- 
rusaicm  ego  conluli  Petro,  sed  etiam  in  Antiochia. 
Nam  retltit  ei  in  faciem^  id  est  non  In  absentia 
ejus  ego  derogavi  illi,  sed  ante  eiim  Tcnicns,  aperia 
Contradixi  ei,  et  libere  eum  reprebatidi,  qutM  rcpne* 
licnsibilis  eral^  id  est  (ligiius  reprebciisione.  Ifan 
priu<  quam  venirent  quidum  Jud:eoruni  a  Jaeobo  de 


cnnvert.t  a  Jinusalcm  usqiie  in  IUyriciim,  piiPdi-  B  Ilieiosolymis   Antiocbiam,    edebat  eum   courersis 


cans  per  circuitum,  ac  dc  imle  r.on  solum  usquc  Ho- 
mam,  sed  etiam  U3!|iie  in  Ilispaniam  (Rom,  xv).  II:ec 
omiiia  valent  ad  conimeniiationem  sux  auctorilatis, 
ctetiam  ad  iiitentionem,  ut  eos  levocct  a  ci:cuinci- 
sione  et  legis  servilule.Nibil  contuleriint,  sed  etiam 
srrogaverunl  tanlum,  ut  essemns  memores  pauperum 
qui  eraiit  in  Jerus:dein,  et  pretia  reruin  suarum  pro 
Cbrisio  posuerant  ad  pedes  apostolorum.  (Act.  ii). 
Quod  itiam^  iJ  est  baliere  niciiioriam  coruni  et 
inillere  eis  :illinoniam,  ego  sollicitus  fui  faccre  hoc 
ipsum  stiidioss  complfns.  Hccle  P:iulus  ul  ab  obscr- 
vanlia  lejis  Ga'alas  revocarel,  prxdictam  Evancelii 
tui  collatioiiem  inemoravt :  quia  idciico  tuiic  in  Je- 
rusalem  ascendit,  ul  audiret  quid  de  legis  observan- 
tia  priores  aposioli  sentireiit.  Unde  Lucas  rcrert  de 
Pauloel  Baiiiaba,  quia  morali  sunt  Anliocbi;e  tcm- 
pus  no:)  modicum  cum  discipiilis  (.4r(.  xv);  el  qui- 
dam  descendei.tes  de  Juda^a  docebai.l  fraires,  qula 
nisi  circumcidamini  secundum  morein  Moysi,  non 
polestis  salvari.  Facta  ergo  seditione  non  miniina 
Pauloet  B:inia!i:e  aJversum  illos,  slat:ierunt  utdcs- 
cendereni  Paulus  el  Barnabas  ct  quidam  alii  cx  aliis, 
aJ  apostolos  ci  presbyteios  in  JiMiisalem  super  bac 
qua^stione.  Ciiin  aulem  vcnisscnt  llierosolymam, 
ttuscepli  sunt  ab  (cclesia  el  aposlolis,  nuntiantes 
qtianta  Deus  fticisset  ciiin  illis.  Siirrexerunt  aulom 
quiJaiu  de  IiaTesi  pharisx^oriim  qui  crediderant, 
dicentes    quia  oportet  eircunieidi   cos,    pra^cipcic 


gentibus  absqiic  iilla  ciboriiin  discretione,  iia  td 
nec  suillaf  carnes  reprobaret ;  scd  postmodum  eum 
tenissent  Juda;i,  subtrabe!  at  se  a  convivio  eorum» 
ne  Judxi  qui  noviter  ad  lidem  veneraiit,  el  adhne 
legem  servabanl,  scaudalizarentur  iii  cibis,  quos  les 
immundos  jiidicavit.  Et  non  i:a  suLtrahebal  se  s 
gentilium  societate,  ul  saltem  aliquuties  cum  iliis» 
ct  aliquoties  cum  Judasis  essft,  sed  et  otniitno  m- 
gregabal  se,  id  cst  seorsuiu  a  grege  gentilium  sepa- 
ratiis,  gregem  suum  cum  Judabis  faciebat.  Et  sic 
quadam  siii:ulatione  dalat  intelligi,  baiic  discrelio- 
nem  ciborum  ct  alias  rainales  observantias  fsse 
neeessarias  aJ  justincationem;  gent.lesqite  conver- 
sos  ad  Cbrislum,  non  posse  Judaeis  credentikus  td- 
jiiiigi.  Quod  quidcm  pejus  erat  quam  si  fialres  scui- 
dalizaret,  quia  detCtius  cst  veiitatem  relinquerei 
quain  permittere  nasci  scandalum.  Et  ita  segregt- 
bat  sc  ac  sequeslrabat  a  grege  et  a  cibis  geiililium, 
facicns  de  uno  grege  duos,  cum  Cbristiis  de  diio- 
bus  unum  fecisstt,  quia  limebat  noii  libos  geiili- 
liuin,  sed  Jud:cos  ^iit  erant  ex  circumcisioHe^  ne  re- 
cedeivnt  a  lide  et  simulutioni  ejus^  qita  litigeLat  se 
cibos  discetiiere,  et  gent.Lum  conversatioiicm  eb- 
borrere,  consenserunt  ca'teri  Judwi,  qui  pnus  erakl 
cum  eo,  ac  leinoverunt  se  a  convivio  ct  gcntilii:m 
consorlio,  ita  ut  Darnabas,  qui  crat  doclor  gentlum 
•t  genles  deberet  sinceriier  instruere,  iitpole  me- 
cuin  ad  gentcs  missiis,  duceretur  ab  eis  in  iliam  st- 


quoquc    scrvare    legcm    Moysi.    Conveneruntquc  D  mulationem  Jutlaic:e  coinesiionis  et  conversatioiiis. 


apostoli  ei  seniores  viJere  de  verbo  boc,  eic. 
lu  boc  convcntu  facta  cst  pracdicla  Evangclii  Pauli 
collalio. 

c  Cum  aulem  venisset  Ceplias  Antiocbiam,  in  fn- 
c  ciem  ci  restiti,  qiiia  n  prebrnsibilis  erat.  Prius 
c  enim  quam  venirer.t  quidam  a  JaeoLo,  cum  gcn- 
c  tilus  cdebat;  cum  autem  vcnissenl,  suLtraliehat 
c  et  segregabal  se,  timens  eos  qui  ex  circuineisione 
€  eranl.  Et  simulationi  ejus  conscnserunt  c:eteri 
f  Jud.ei,  ita  ut  ct  BarnaLas  ducerelur  ab  eis  iii  il- 
c  lain  simulationem.  i 

El  lioc  faclum  est,  postquam  Paulus  et  Barnabas 
a  supi  aJiclo  eoncilio  cuin  Juda  et  Syla  rcversi  sunt 
Aj.i"X*hhm,  fcren tes  cpislolam  apostolurum,  in  qua 


Dixerat  tamen  Pctrus  in  supradicto  apostol.frum  et 
senioruni  conventu  :  c  Quid  tenlalis  iniponere  ju- 
guin  super  cervicem  discipuloium,  quod  iieque  pa- 
tres  iiostri,  neque  nos  poitare  poluiinus?  Seil  per 
gral!ain  Doinini  Jesu  credimus  salvari,  queniadnio- 
duin  et  illi  (Act,  xv).  »  Beiip  ergo  senliel  at  de  abo- 
litione  legis,  se<l  simulavit  pro  timo^e  Ju.!aeonimv 
ne  occasione  gci.tium  a  liJe  rccederci.t,  ei  sic  per- 
derct  suum  gregeni.  Simiilavit  aulem  ctPaulus  pro 
simili  motu,  quando  Timotbcum  circumcidil  (Afl, 
xvi),  et  comaui  inorc  Nazai«Ti  nulrivil,  qiiani  in 
CencLreis  rasil  (Acl,  xxi),  vel  quando  puriticatus  in 
teinplo  saciilicium  oblulit  (Acr.  xviii).  Pctrusergo 
ulpote  Judxoruui  aposU>ius,  saluti  Judaramn  pf^ 


il» 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


iU6 


TiiSebal  in  lac  s^miilalione,  liincns  nc  si  coram  Ju-  A  Co:.sial  cnim  liiiitc  Cepliam,  qni  inler  Jacobnm  el 


daiis  ronimiiiies  ciLos  eilcnl  cuni  genlil.us,  illi  pra^ 
diialioiHMii  ejiis  respuern.t  et  a  (ide  discedtTeiit. 
M4'0([U'  permiUol.at  adliuc  illis  ul  rucrrci.t  ciroum- 
cisioiiem,  c:clerosquc  ritus  legis  observareiit,  (t 
ipse  cum.  eis  ex  parte  serval  at,  ut  paulatim  ec  s  a«l 
ilJem  et  ad  Evaiigelii  punlatem  a!l  ceret.  El  idcirco 
si  qiiis  genlilium  ciicumcidi  vtllel,  in  praescntis 
Judaeorum  iion  prohibent.  Paulus  autem  magnO 
fidei  ardoru'  succensus,  pnecepta  legis  teneri  uirna* 
Hler  noluit;  et  qui  gentium  erat  apostidus,  circuin- 
cisionrm  in  gentibii»  fieri  velu!t.  Elqiiia  Petrus  vrl 
in  pnpulo  cirruiiicisioiiis  ad  uc  legis  co.isu.  tuditiem 
ierrari  volel  al,  iit  gcntes  coi.vers;e  Ju.Ia.*is  ina^qua- 
les  judicarentiir,  i.i  faciem  ci  reslilit,  cunKiiie  iu 


Jaanneiii  posilus  est,  iion  niiuo  eni  Joaniie  vel  Jaeobo 
fuisse.  Quo.l  si  iiulliis  Cep!ias  pr;cler  !*p  islolum  Pe- 
tiiim  iuvenitur,  qui  J;icobo  ct  Joaiini  valeat  a.'quail, 
fal«'iiduui  neccssario  esl,  huuc  Cepham  esse  cul 
Cbrititus  a.t  :  «  Tu  vocaberis  Cepbas,  quod  ii.ter* 
p/etatur  Petrm  (Joan,  i).  i 

<  Sed  cum  vidissem  quoJ  non  recte  arobularent 
c  ad  veritatem  Evaugelii,  diii  Ceph^  coraro  onH 
c  uibus  :  Si  tu  cum  Jud«us  sis,  gent  liter  vivls,  et 
c  non  Jti.iaice,  quoinodo  gcnles  c*gis  judai  are? 
c  Nos  ualura  Jad.nci,  ct  iion  ex  gei;tibi:s  pt^Tatores. 
c  Scieiiles  aiiteni  qnod  noii  jiistilicatur  bomo  ex 
c  operibus  le;(  s,  nisi  pcr  fivietu  Jesu  Chrisii ;  et 
c  i.os  iu  Chrislo  Jesu  credinius,  ut  jiisrificomur  es 


liacre  fuisserepiehensilMlem  dicil.  Ethocejus  s:u- B  t  fiJeCbristi,  el  iion  cx  oper.bus   legis.  Propter 


dium  iion  soluin  culpam,  sed  (quo  I  majus  est)  bypo- 
criaim  (iJ  csl  s'ii;uIalioiiem)  iioaiinai.  lu  qua  siinii- 
lattonc  Pitrus,  iitdictum  est,  saliiti  Ju:laH)ruiu  piO' 
vlJebat,  sed  salutcm  gentiuui  iiegligebat.  Uiidc  Pau« 
lus,  geiitiiim  apostolus,  el  de  salute  geniium  soilxi* 
tus.  in  facicm  ci  rcstilit.  Ipse  vero  Petrus  qi.oJ  a 
Paulo  fii  bat  ulililer  libertale  cbaritalis  sanct;e  ac 
benigiue,  pietalc  bumilitatis  acct^pit.  Alque  ita  rarius 
ct  sanctius  e\empluin  posteris  tribuit,  quo  noii  dc- 
digiiarei.tur  majores  (sicubi  forte  rccli  Iramitem 
reliquisseiit)  etiaiu  a  poitcrioribus  co:  ripi.  Nec  so* 
lum  tuuc  paliei.ler  baiic  repreheiisionem  ptMtulit, 
•ed  etiam  p  st  duiii  secuitdam  scriberet  episiolam, 
lluJaTit  episiolas  Paiili,  iii  quibus  reprehcnsioiiem 
utatn  legeiat  (//  Pet,  iii).  Cjrte  eiiim  nisi  legissel 
Patui  epislolas,  iioii  laudasset.  Si  autem  legit,  quia 
Illic  ipse  repiebensibil.s d.ct^retur,  invenit.  Amicus 
crgo  veiilatis,  laudavil  eiiaiu  quoj  repreheiisus 
<  st,  alqiie  ei  et  boc  ipsum  placuil,  quia  in  his  non 
]  lacuerat,  qii:e  nliter  qiiain  tcbueral  sensit.  Seque 
ctiain  miiiori  fiairi  ad  conscnsuiu  dedil,  luiic  cniin 
Paiiliis  aJlii:c  erat  miiior,  qu.imvis  nuiic  sit  lequalis* 
atquc  in  ca  lem  i^  faclu.^  esl  scquax  minoris  s.i,  ut 
ctiaiu  iu  hoc  prasiret,  qiialenus  qiii  prinius  erat  in 
apostolaliis  culiuine,  esset  piiinus  cl  in  liumilitatc. 
In  hac  itaqiie  re  cst  ln  Paulo  laus  juslx  libertatis, 
In  Petro  Sfauc(;c  humililalis.  Sunt  vimo  i.onnulli, 
qui  KOii  P.  truin  aposlolorum  priiicipcm,  scj  quein- 


«  qiioJ  cx  op.iibus  legis  iiou  justinobitur  oinnit 
c  caro  {ilom.  iii).  QiioJ  si  qiiasrtntes  j'jstificari  In 
c  Chiislo,  iiivciili  sumus  ct  ipsi  pcccalores  nuu(;uid 
c  Christjs  |)eccali  miuister  est?  Absit  t  Si  enlm 
c  qiiae  dcsliuxi,  iteruin  luec  reaedilko.  pnvvarici- 
c  torem  me  constitiio.  Ego  e:iini  per  legem  legi 
c  mo:luus  sum,  ut  Deo  vivam.  Chrislo  confixus 
siim  cruci.  Vivo  autem  jam  noii  ego,  vivit  vero 
in  mc  Christus.  Quod  auteni  niinc  vivo  in  carne 
in  fiJe  vivo  Fiiii  Dei,  qiii  dilexil  ine,  et  tridi- 
dit  seipsiim  pro  me.  Noii  abjicio  graiiam  iHsi.  Sl 
eiiiin  per  Lgeni  justiiia,  ergo  gratis  Cbristus  vzor* 
tuusest.  > 

Petrus  quiJem  et  Bnrnahas  simulabant,  sed  cgo 
solus  siiiccritat  in  servuns,  incirpavi  puLIice  fittio- 
ncin  coruin.  Yidi  enim  quoJ  noii  recte  auibulareiit, 
id  est  non  iitroque  pedc  pariier  incedere:it ,  qu!a  lii 
uno  claudicahaiit,  quantum  aJ  gent  s,  quarum  sa- 
lutem  ne;;li^e!aiit;  quantum  vero  ad  iutenlioneoi 
bonam  de  saIuIc  Juilxorum  recte  aiiibulabant.  Quan* 
tuin  ad  gentes,  iion  reete  ambulabai.l  a.l  VAritatem 
Evaiigtlii  ttne..dam  et  pncdicaiidam,  quia  per hoe 
peribal  vcrilas,  si  genlcs  judaizarent.  Yeritas  quip|io 
Evangelii  est,  ul  bomo  juslificetur  sola  fiile  siiie  ope- 
ribus  legis,  et  ut  oinnes  c.bi  naluialiter  inuiidi  esfe 
c  e  !aiitin\  atqiie  ul  doj:ores  Ecclcsiai,  nvc  Ju  a;  r.im 
nec  gentilium  salutem  iiei$ligaiit.  Ipsi  laliter  agelant. 
SeJ  ego  cum  vidissem  quod  non  recte^  sed  Oexuose 


drtiU  alium  cjusdem  nominis,  qui  a  Paulo  repre-  J)  ambutarent  ud  veiiiatem  Evang  /ii  servandam  ct  dO' 


Iiensus  cst,  accipiunt.  Q:ii  si  vtuba  Pauli  s  Uaiosius 
legisseat,  ista  ntm  dicereiit.  Dictu:  iis  eieiiim  :  Cum 
▼Jiiissct  Petrus  Autiocbiani,  in  racicin  ei  restiti,  ut 
de  qiio  IVtro  loqULMctur  o.steiiJcret,  iii  ipsa  narra- 
tione  prjcmisit,  dicens  :  Q.ii  enini  opeinttis  cst  Pe- 
tro  iii  aposlolatuiii  circumcisio.iis,  operutus  est  ct 
mihi  inier  griitcs.  Patct  ergo  de  quo  Petro  Paulus 
loquitui',  queni  et  aposlolum  noniiiial,  ct  uncfiiisse 
Evaigcl  o  circumcisioKis  nairat.  Kt  nc  quis  a.ibiic 
inliarendo  littene  dicat  hiinc,  qiiem  Paulus  lepre- 
heiidit,  noii  Pttinin,  sed  Cipli;im  vocari,  quamvis 
Idem  sit  utrnmque  iiotnen ,  rcvolvat  qiiod  iLidcm 
p:anuissnm  esl,  Jacobus  ct  Cephas  et  Joanncs,  qul 
▼itUMmarr  eise.  coiumu^e ,  dcxtras  Diihi  dederunt. 


cenJain,  succensus  divino  zelo,  dixi  Cephie  coram 
omnibus  ea  qiia:  sctiuuntur  :  Si  t  lain  soli  P*  tro  Pau- 
lus  isla  diceret,  JuJ;cis  ei  gentilus  nibil  profireret. 
I.loo  cunciis  au.li/iitiLus  d.x.t,  ut  cuiictis  pro!l<.cret. 
IJcirco  voluit  non  tiniide  obtegtn'e,  sed  fiJenter  as- 
serei-e«  qiioJ  euin  pai  iter  seiitirc  jain  nov.  rat,  sive 
qiiia  Evangelium  cum  eo  contiile:at  (Act.  xv),  sive 
quiainCoriiclii  vocalioiieetiamdiviniluscumdc  bac 
re  a.linoiiitHin  accept*rat  (Act.  x),  sive  qula  ante- 
quatn  illi  qu:is  ti:iicbat  venissent  Anti::cbiam,  cum 
gentibiis  eiim  discunibiMiteni  viJerat.  Non  ergo  iuiic 
eum  quid  in  ea  rc  verum  essil  docebat,  scd  ejas 
simuUtionem  qua  gentes  exempl j  suo  judaizarc  co« 
ptei,  ar^\iebaU  Si  lu.,  Vvtf^>X^  owa  m%  ImAjMVix:^ 


1147  IICRVEI  RUUGIDOLENSIS  MONAGHI  1148 

vii  genliliterf  id  est  indisrrete  cibis  oinniitus  uteris  A  catores,  id  est  si  accedentes  ad  lumeri  Christi,  vidi- 


luiliiimque  liQminem  rcpulnns  imimnhlum,  et  non 
Judaice,  id  est  iion  cum  ciborum  discrelioiic  sicul 
ludaii,  quomodOf  id  est  qua  ralione,  qiia  ulililaie, 
co{j;is  eiemplo  tuo  gcnte»  judaizare?  iJ  cst  Judxonim 
ritiim  sequi  iii  discretione  ciborum  et  receptioiic 
carnalium  observanliarum,  dum  te  ab  bis  segrcgas, 
eo  quo  omnem  creaturam  l)ei  bonam  essc  credunt, 
et  sine  legis  observanlia  pcr  Evangelium  justiOc;iri 
qu:rriint?  Tu  qui  naturaliter  Jud;eus  es,  ivliquisl| 
judaizare,  ct  gentes  cogis  judaizare?  Tu  qui  Juduius 
eras»,Jiidaisi|)um  deseruisti,  et  bi  qui  nuiiquani  fue- 
runt  Judsei,  assument  Judaismum?Noii  vivis  Judaice, 
id  est  non  servas  Judaicum  moreni  in  tuo  victu,  quia 
8cis  nibil  utilitatis  ibi  esse.  Quoinodo  ergo  nunc 
ffcntes  cogis  judaizare,  quai  omnia  quae  vident  in 
le,  pulaiit  saluti  necessaria  esse?  Vere  non  debent 
judaizare  genies  quia  nunquam  justilicarentur ;  et 
▼ere  nonquam  justificarentur  judaizando,  quia  nec 
nos  qul  naturalii^r  sumus  Judiei,  potuimus  unquam 
judaizando  justificari,  ideoque  dimisimus  legem,  el 
coufugimus  ad  fidem.  Et  boc  est  :  Nos  natura  su- 
mus  Judasi,  id  est  non  proselyti,  sed  genere  sumus 
Judaei,  ex  semine  Abrahae  prodeuiiles,  el  legein  Dei 
liabentes«  et  non  peccatores  ex  gentibuSf  id  est  iioa 
ita  peccatorcs,  ut  omncs  gcntes  idololalrx  ct  im- 
ihunaae,  Peccatorum  enim  nomen  gentibus  impo- 
sucrant  Judxi  jam  vetusta  quadam  superbia ,  tan- 
quam  ipsi  essent  justi,  videntes  festucam  in  oculo 


mus  in  eo  tenebras  peccatorum  nostroruin,  quai 
prius  cvci  videre  non  poteramus,  et  si  a  I  subtileni 
rcijiilam  justitix  Gbrisli  propiiiquantcs,  tit  ad  eam 
dirigamur,  animadvertimus  derormem  tortitudinesi 
iiijustilias  nostr;e,  qiii  nos  aiitea  reclos  arbitraba« 
mur,  nunquid  ideo  Gbristus  nohlsminister  est  pec- 
cati,  id  est  nunquid  idcirco  conscqucns  est,  utGhri- 
stus  minisliet  nobis  peccatum,  qui  toHit  peccala 
mundi  (Joan,  i).  Absit  boc  a  fidelium  cordibus,  ut 
Gbrislum  puient  alicui  ministraro  pecoatum  ,  qiii 
pro  abolitione  peccatorum  nostrorum  semetipsum 
oblulit  sacrificium.  Nam  ct  aliquid  deforme  Lalet  in 
tenebris,  sed  in  radio  soiis  evidenter  apparet,  nee 
j  tameii  sol  deformilatem  illam  operatur.  Sic  et  Ja- 
R  dxi  qui  se  justos  aniea  putabant,  illustrati  lumiiM 
Ghristi  viderunt  deformiutes  culparum  suaniiD, 
quas  Ghristus  eis  non  ministraverat  ut  facerent, 
sed  ostenderat  ui  agnoscerent  et  corrigerent.  Yd 
ila  :  Ex  operibus  legis^  ut  dictum  est,  nemo  jusli- 
ficabitur.  Sed  si  nos  Judxi  transeuntes  ad.Christunf, 
et  in  illo  quxrentes  jusiificari,  qui  in  lege  nequiyi* 
hitis  justitiam  adipisci ,  inventi  sumus  eliam  nos 
peccatores,  sicut  ei  genliles,  (juia  cogiiituiii  e^t  nos 
semper  in  corde  legem  transgressos  csse,  iieet  eam 
servassemus  iii  opere,  nunquid  Cbrislus  qui  monuit 
ut  legcm  relinqueremus^  ct  ad  se|traiisiremus,  est 
minister  pcccati,  id  est  ministrat  nobis  pcccaiuQi 
in  eo,  quod  jubet  ut  a  rigore  legis  discedaiuus^  et 


alienoi  et  non  trabem  in  suo.  Non  sumus,  inqiiam,  '  ad  gratiain  veniamus?  Absit  ut  ipse  nobis  peccatum 

Av    nraiifi1\itc    f\A/ti«ol/Af.Ac>       4    /«■illtii«n     I\ixt     4\n\t\it\rk.    ■•a_  ^    iii  Imn   tniniutPovAl       \t\n   £»ct    aitim    itAA/>>>|iBBM      ^i»  ■•&- 


ex  geiitibus  peccatores,  a  cultura  Dei  omnino  re- 
moli  ei  peccalis  dediti,  sed  naturaliier  Judrci,  id 
est  sub  divina  lege  nutriti.  Sed  tamen  scieutes  quod 
nonjnstificatur  lillus  unquam  fiomo  ex  operibus  legis, 
siyc  Judxus,  sive  gentilis,  nisi  per  fidem  Christi,  qu» 
carnales  observantias  aufert ,  et  spiritaliter  impleri 
legem  facit,  ut  nos  credimus.  Opera  sunt  ex  gratia, 
sed  non  ex  operibus  gratia,  quia  ipsa  prima  est,  ex 
qua  imi)elrantur  c^tcra.  IJeo  nullus  aliquo  modo 
justificari  valct  ex  operibiis,  nisi  per  fidcm  qu;£ 
procedit  ex  gratia.  Quod  scicotes,  et  nos  quo^iuc 
Jiidaei  sicul  gcntes,  in  Christo  Jesu  positi  credinius 
in  Ipsum,  ut  justificemur  ex  fide  Gbristi,  per  di- 
viiiam  gratiam,  et  non  ex  operibus  legis  per  vires 


in  boc  minisiraret.  Non  est  enim  peccatuin^  sic  r^ 
linqiiere  legcm  vel  dcstrucre ;  sed  peccatum  est, 
rursum  ad  eam  redire  vel  eani  rea^dificare.  Nam, 
ii  quce  destruxi,  ut  carnalia  legis  opera  quae  jam  ia 
nie  el  in  aliis  everti ,  iterum  hasc  rewdifico^  id  e^t 
rursuin  statuo,  vel  per  simulalionem  ul  Pefrus,  vel 
per  prxdicalionem  iit  pseudoaposloli ,  prmarica- 
torem  me  constituOy  id  est  contra  ipsam  legeiii  lacio, 
quse  se  delerminandam  praenuntiavit.  Nam  per  au- 
ctoritaicm  legis  ipsam  legcm  dimisi,  quasi  ei  mor- 
tuus,  nuUuni  seiisum  ejus  habens.  Et  hoc  est  :  Ef^ 
enim  per  legem  legi  mortuus  sum,  ut  Deo  riram. 
Vere  enim  destruxi  in  ine  opera  legis,  quia  sum 
morluus  legi,  id  est  non  vivo  jain  in  operihus  legis. 


nostras.  Propierquod,  id  est  quia  nos  Jud:ci  ne-  j)  nec  in  ejus  carnali  scnsu;  et  ita  suin  mortuus  pcr 


quimus  ex  legis  operibus  justifioari,  qui  ex  bis  es- 
semus  justificati,  si  quis  inde  posset  justificari,  ex 
operibus  tegis  carnalibus  non  justificabitur  omnis 
caro,  id  est  nullus  in  carne  vivens,  consequetur  per 
liaic  justitiam.  Dixit  superius  Judacos  non  essc  ex 
gentibus  peccatores,  et  post  subjecit  quod  eliam  ipsi 
justificentur  ex  fide  Ghristi.  Omiiis  autem  qui  justi- 
ficatur,  injustus  erat,  id  est  peccator.  Videtur  autein 
fortassis  alicui  malc  intelligenti,  quod  Gbristus  Ju- 
daeis  ad  sc  venienlibus  peciata  prius  ministrarct,  iit 
eos  per  fidem  et  gratiam  snam  po>t  modum  justift- 
caret.  Et  boc  est  quod  dicitur  :  Non  siitnus  ex  geii- 
libus  pecc^tores,  Quod,  id  est  sed  si  qucerentes  ju- 
s/ifiiari tN  C/iriilo^  inventi  $umut  cliaui  nos  ip«i  pcc« 


legein,  quia  ut  in  Christuin  crederem,  lex  ipsu  niltii 
priedicavit ,  et  de  sua  tcrminatione  ac  cvangeiici 
dogmatis  susceplione  coinmonuit,  dicens  per  Sloy- 
sen ;  propbelam  vobis  suscitabit  Dominus  Deus  ve- 
ster  de  fratribus  vestris,  tanquam  me,  ipsuin  au- 
dietis  (Deut.  xviii).  Id  cst  poslquain  Cbristus  ve- 
ncrit,  noti  ulteriiis  durabit  Icx,  sed  iiovam  Ghristi 
doctriiiain  audietis.  Vel  per  legein  spiritafiler  iuli  l- 
lectam  moriuus  sum  legi  meae,  iic  carnaiiier  in  ca 
vivain,  non  mihi,  id  est  ut  voluntatem  Dei,  noa 
meam  in  omni  vita  inea  faciam.  Qiiod  jain  possum 
quia  Chrislo  conpxus  sum  cruci,  id  est  cuin  Chrislo 
^\\v\w^  sviiu  cruci  ^  socius  passionis  Christt ;  Iioc 


4449  COMMENT.  IN  EriSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT.  4IS0 

nc  jani  in  inc  vigeal ;  ct  ligat  manus  mcas,  ne  ad  A  tiam  illorum»  quia  doctnnam   ojns  qu»  lantis  au- 


Dlicilum  opus  cxlcndanlur;  ct  pedes,  ne  ad  malum 
gradiantur.  Suni  quidcm  cum  Christo  cruciHius» 
8cd  tamcn  vivo  in  virtulibus,  id  cst  vigorcm  bcne 
opcrandi  liabeo  jam  uoti  ego  illc  qui  prius  )>cccator 
eram,  sed  rtrt(  iti  me  Qhrislus,  id  est  vi<;ct  ct  regnat 
in  nie  Chrisii  novitas.  Crucifixus  sum,  scd  vivo,  6cd 
jam  non  cgo  qualis  vixera  u.  Non  ego  vivo,  sed  vivit 
in  me  CiuMstus.  Quod  est  dicere  :  Ego  quidem  a  me- 
melipso  cxstincius  sum ,  quia  carnaliter  non  vivOf 
ted  ta  nen  essentialiter  exstinctus  non  sum,  quia  in 
Christo  spiritaliter  vivo.  Hoc  est  dicere  :  Non  est  ^i 
nie  justitia  mea,  qux  ex  lege  est.  iu  qua  pra^vari- 
caior  ciTeclus  sum ,  sed  justitia^  Dei,  id  est  quae 
mihi  ex  Deo  est,  non  ex  me.  Sic  quippe  in  me  vivit, 
non  ego,  sed  Christus,  «  qui  factus  est  nobis  sa^ 
pientia  a  Dco  et  justilia  ct  sanctiOcatio  (/  Cor,  i).  ^ 
Ego  iani  nou  vivo,  sed  Christus  in  mc,  id  est  non 
fa<;io  Toluntatem  meam,  sed  ejus  qui  babitat  io  me, 
ted.tamen  quod  nunc  vivo  in  carne,  id  est  quod  noQ 
exstinguor  in  carnis  igne,  quod  in  corppre  posituy 
bene  possum  opcrari,  in  fide  fivot  id  est  npn  per 
laboriosa  opera  Jegis,  sed  per  Odem  Ft7tt  JDet,  ciyu^ 
fides  vaiere  potest.  c  Juslus  enim  vivit  ex  fid^ 
{Habac.  ii;  Rom.  i),  »  quandiu  est  in  corpore.  Ef 
pcr  hoc  Chi  isti  fidcs  cflicientiam  hal)et  in  me,  qui^ 
ipse  dilexii  me,  ei  per  iliam  dilcctipncm  tradidil 
ad  mortem  pro  me  redjmeudo  scip^uin  qui  tautus 
est,  non  aliud  animal.  Et  prpplerea  non  abjicio^gra-; 
tia.n  Dei^  qui  nie  per  passioiiem  Fiiii  sui  lib^rayit 
a  pcccatis,  ct  dedit  veram  jnstitiam,  quod  le;^  facere 
non  polerat,  id  est  non  qu;ero  per  legem  justificari, 
quodessel  abjicere  gratiam.  Necdelteo  eam  abjiccr^ 
quia  si  per  legem  justitia,  ergo  Christus  grqiis,  id 
est  fruslra  sine  causa ,  sine  utiiitate  mortuus  tst, 
cum  absque  morie  ejus  per  legem  jusiificarentur 
observalores  L^gii.  Sed  non  frustra  mortuus  est, 
quia  nec  pcr  legem,  nec  per  aliain  rein  haber^  po- 
tcrat  jusiiiia  qua:  duceret  ad  saluteiu,  nisi  perChri- 
sti  morieui.Scquitur: 

CAPUT  IIL        .  ,      . 

€  0  insensati  Gaiat;e,   quis  vos  fasciuayit   pon 

c  credcre  veritali,  anle  quorum  ocuios  Jesus  Chri- 

stu3  prxscriptus  est  et  in  vobis  crucifixus?  Uocso- 

ium  a  vobis  voio  discere,  ex  operibus  legis  Spi- 

ritum   accepistis,  an  ex  auditu  fldei?   Sic  stuiti 

estis,  ut  cum  spiritu  cceperitis,  nunc  carne  con- 

sumiucmiui.Tanta  passi  estis  sine  causa,  si  (ameu 

sine  causa.  Qui  ergo  tribuit  vobis  spiritum  et  ope- 

raiur  virtutes  in  vobis.  ex  operibus  legis,  an  ex 

audiiu  fidci ,   sicut  Abraham  credidit  Deo,  et  re- 

putntumestei  ad  justitiam?  (Gait.  xv;  liom.  iv.; 

c  Jac.  II.)  Cognos.ite  ergo,  quia  qui  ex  fide  sunt, 

c  iii  lilii  sunt  Abrahae.i 

Fiiiita  iiariatione,  in  qua  docuit  se  non  didicisse 
Evangclium  abhoinine,ipsumqueEvangelium  suum 
cuin  apostolis  se  coiitulisse,  ac  deinccps  de  siinuia- 
Cione  jiiilaizandi  Petrum  rcpreliendisse  vcrtit  se  ad 
jncrepatiODejn  GaJataium,  e(  foiiiter  arguil  demea- 


ctorilatibus  lulcilur,  deseruerant,  et  falsilali  pseu- 
doapostoloruni  credebaiit.  Unde  sultvcrsionem  iiio- 
rum  attendcns,  prorupit  subito  in  cxtiauiationem, 
ut  exagitando  magniludincm  reatus  iiioruni,  facilius 
revocaic  eos  possit.  Quod  quidcm  inore  rhctorum 
videtur  facere.  0  iiiquit,  Galatoi  insensati,  id  est 
omni  sensu  rationis  carentcs  sicut  animaiia  I»ruta, 
quis  vos  fascinavit^  id  est  livido  intuilu  la^sit,  iion 
credere^  id  est  ut  noii  credatis  evangeiice  veritatif 
he  enim  vera  insensati  estis,  qui  mortiferam  sua- 
sionem  accipitis  cujuslibct  pscudoapostoii,  qui  nuU 
lius  nominis  et  aucloritalis  est,  qui  in  popuio  ialet, 
^t  cujus  eliam  vocabulum  ignorp ;  meamqiie  dot  tri- 

epam.p:.stponitis,  quam  a  soio  Dco,  iion  ab  iioiniue 
accepi,  cui  apostqli  nihil  novi  in  coliatione  Evaur 
gelii  contulere,  sed  a  me  certiores  facti  sunt.  Quis 
vos  fafcinavit,  id  est  respectu  invidiae  vos  teneliog 
(aesit,  dolensque  de  promptu  vestrae  perfectionis  ac 
pdei,  solo  livore  nocuit,  sicut  aliqiiis  qui  solo  rei^ 
pectu  dicitur  po^se  res  alterius  diminuere;  et  ita 
yos  livcpti  aspectu  suo  tabefecit,  non  utcredatis  veri- 
tati  meas  p.r^icationis,  sed  falsitati  sui  pravi  dor 
guiatis  ?  Vel  sipuJL  incantatores  fascinant  et  dei^diinC 
hqmines,  ut  credant  yerum  esse  quod  faisum  est. 
jta  ne.sciqquis,la^no  suae  deceplionis  adeo  vos 
ificayl^y^t,.  ac  x^rbjs.  sjus  impiupivjt  ut  falsitaten^ 
pro  ],ycritatetencatj^.  IJude  etsqriptpm  est,  qui^ 
ffscinatif^.nuga^itatis  .obscurat.  bona  (Sap,  iv),i 
-  I^on  creditis  veritali  sicut^  inseosati,  ante  quorum 
^  interiorcs  ocuLof  Jesus,  Christus  prcescriptus  est^id  esC 
praeostensus  ct  prxnotatus  a  jiobi&,  nqn  iv  tabulis 
lapidcis  sicut  lcx,  sed  et  in  vobis,  id  est  in  cordibus 
vestris,  est  crucifixus,  quia  crux  et  passio  ejus  qua 
redempti  cms,  erat  maxlme  intimanda  vobis.  Unde 
magis  dementes  estis,  qui  Christum  vobis  prae- 
monstratum,  pro  peccatis  vestris  crucifixum,  ne- 
gastis,  non  credentes  vpsi  ex.  fide  posse  justificari, 
$ed  ex  operibus  legis,y)el,  laies  olim  fuistis,  utante 
ppulos  vestros  pr^sci;iplus  e^aet  Jesus  Christus  crur 
cifixus,  quia  ob  comppnctionem  meutis  habendam 
pipgebatis  eum  crucifixum  in  locis  iilis ,  ubi  sem- 
per  euro  yidere  possetis  et  memoria  retinere.  Vel 
ita  esltis  inseqsati,.  quod  Jesus  Christus  proscriptus 
i)  est,  id  est  exhaeredatus  ante  oculos  vestros,  et  non 
adyertUis.  llli  enim  dicebantur  proscripli,  qui  pro 
facto  aliquo  in  exsilium  trusi,  haereditate  et  patria 
privabanlur.  Et  Galata:  cum  ad  ApostoU  praedica- 
tionein  credidisseut  se  per  mortem  Christi  posse 
justilicari,  facti  sunt  haeredilas  Christi«  quam  ipse 
sua  morte  de  diaboli  possessione  eripuit,  Sed  post 
ab  hacfidereccdentes,ct  justificatiouem  in  operibus 
)egis  quaerentes,  quantum  inse  erat,  Christum  ex- 
baeredabant,  sese  illi  subtrahcndo.  Jesus  Christus 
proscriptus  est,  id  est  damnatus  et  exliaeredatus  in 
vobis  sibi  sublatis ;  ipse  dico,  crucifixus,  quod  cura 
pondcre  legeudum  est,  quasi  qui  Um  charo  pretio 
vos  acquisivit  in  ba^reditatem,  palicndo  pro  vobis 


ilSl 


nERVCI  BURGinOLENSIS  MONACm 


ilSI 


dcieritii.  Ohrisrus  a  vouls  proscriplus  est.  IJ  egl  A  seil  secuniluin  praescns  lcmpus,  cum  supra  praic^ 


daninalus  sicut  a  Pilato.  Ei  <lum  insudicienlem  cre- 
ditis,  a  criirilixottbus  non  difrerlis,  vel  prosciiptio 
damr.alionisejusquie  a  Pilnto  fucla  est,  ila  fuit  vo- 
Lis  nola,  quasi  niiie  vos  fuissct  facia,  ct  in  vobis, 
id  cst  in  inlcil  ctibus  vcstris  crucifix.o  ejus,  ut  sci- 
retis  qualiter  facia  fuerit,  et  quid  contulerit.  Com- 
moveiat  illos  per  pranliciam  increpationem,  et  nunc 
consequei  ter  probat  illis,  quod  iex  non  cst  ob&er- 
vanda,  quia  non  ex  ea,  sed  ex  fide  veniunt  omnia 
loi:a.  Quasi  dicat :  Licet  iniensali  et  fascinali  sitis, 
tainen  hoc  solum  quoJ  dicturus  sum  tclo  ducere  a 
tobii^  quia  hoc  tam  rvidens  est,  ut  f  t  stiilti  docere 
id  qui'ant;  et  si  niliii  al!uJ  esset,  hoc  soluin  suflice- 
rtt  ad  pro!  amiuiu,  quo<l  lcx  tenenda  non  est.  Cum 


itiiin  posueriK.Neeniui  ipsi  ad  priman!  iiilerrogati»" 
ncm.  respondcre  posser.t.  Nos  adhitc  legis  opera 
non  fece:ainus,  qiiando  Spiritum  sanrlum  arcepi- 
mus,  Sid  si  fecissen  us  illa,  lunc  majorrm  ejasdeB 
spirilus  graliam  accepissemus  pcr  ca;  idcirco  Toliiit 
eos  interrogare  secundo,  quia  ueque  nui.c  respoa» 
dere  possunt  se  ei  operibus  accipere  spiriUim.  Ae 
si  dicat :  Nec  in  principio ,  nec  nunc  accepiatbei 
lege  Spiritum  sanclum ,  sed  ex  fidc.  Et  ila  peree- 
pistis  ex  fiJe  Spiriinm,  sicut  per  fiJem  Abiahaai 
percepit  justitiam,  qui  credidil  Deo  promittenti,  tf 
reputatum  e$t  ei  adjuititiam,  id  est  ei  fiile  jiistifica- 
lus,  iJ  est  a!  sqiie  legis  operiLus  ,  quia  crederectf 
causa   suniciens  jiistificandi.   Et   quaiido   quidea 


coiistat  qii04i  Spiriti:m  accepistis,  docete  me  utrum  B  Al»raliam  ex  dile  jiisllficatus  CKt,  ergo  coguoteite^  ii 

accepistis  hunc  ex  operibiis  legis  qua;  nonJuui  fe- 

€erati8,an  ex  Ui!e  quani  a  me  auJistis.  Vel  ila  :  Pos- 

81  ni  uti  pui ilius profumris  argumenlis,  sed  hoc  so- 

lum  quod  plar.uin  esi,  volo  disce.ea  vobis,  iJ  est 

volo  ut  respo:idealis  inihi,  quia  vel  in  hdc  solo  salis 

appare.  it  ji.stificatioiiem  non  cx  lege  esse,  sedex 

i!de.  Spisitum ,   iJ  est  Spiritus  sancli  charistiiata, 

sicut  li.qui   diversis  liiigiiis,   p'ophelare,  infirnios 

tanare,  etcciera  hnjusmoji:  a«*cepisiis  vos  divini- 

tus  ex  opirihm  legi$,  an  ex  auditu  fidei,  iJ  est  utrum 

accepihii»  Sp  riluiii  ex  cainali  obseivanlia  iegis.  an 

ex  fiJe,  qMaiii  solo  auditu  praedicatioKis  sumpsistis? 

hon  puto  quoJ  dicatis  vos  haec  splritualia  dona  ex 

opcribus  legis  accepisse,  cuin  scialis  adhuc   legis 

opeia  lur.c  i  ulla  ft*cisse.  Reslat  igiiur  lanluiu  cx  ^ 

fide  vos  accepisse.  Prius  cx  fide  pcrcepistis   chari- 

smata,  et  nuiic  ex  l  ge  quxritis  jiistitiam?  Ergo  stc, 

idcst  lani  stulti  estis,  ut  cum  Spiritu  coeperilis^  id 

est  spr  tale  iiicoeplum  habueiitis,  dum  cha<'isniata 

rer  fideiii  accepcritis,  nuue  carne  consummemini,  id 

est  caniali  conversalionc  iu   nihilum  redi;amini, 

dom  lioiia  spi:  ilualia  veslra  per  legis  cuhtudiam  an- 

nufatis.  Cum  Spitiiu  sancio  cu  perilis  V(  1  spiritua- 

Mler  vivcre,  vel  legem  spiritalitcr  iutelligere,  nunc 

ca:iie,  id  csl  vel  carnali  vila,  vel  lege  carnalilcr  in- 

t/Jecta,  con>.umnianiini,  i  I  cst  ani.ihilaniini,  ainit« 

tenJo  quidquiil  l.al.uislis.  Et  ideo  sine  CLUsa,'\d  est 

siiie  ut  r.Uite  vest  a,  passi  estis  ab  aJve  sarlis  tanta. 


cst  scitote  quia  qui  ex  fide  sunt^  id  est  quorum  esH 
esl  ex  fide,  U  sunt  fiiii  Abrahee^  id  esl  justi  al 
exemplum  Abiahae. 

I  Provider.s  autem  Scriptura,  quia   ex  llde  Ja* 

c  stilicat  gentes  Deiis,  praenuntiavit  Abrahae,  qoia 

c  benedicrnlur  in  te  omnes  gentes  (Ceii.  isii;  £e- 

c  cle.  xLiv).  Igitur  qui  ex  fi;!e  sunt,   benedicencir 

c  cum  flJeli  Abraham.  Quicunque  enlm  ex  rperiiui 

c  legis  sunl ,   sub   mah  diclo  sunt.   Scripium  eit 

c  eiiim:  MaleJictiis  omnis  qoi  non  permansel.  ia 

c  omnibus  qux  scripla   sunt  in  libro  legis ,  ui  a- 

ciat  ea  (Deut.   xxvii).  Quoniam  autem  in  le^ 

nemo  justificaiur  apud  Deum,  manifestum  est 

qiiia  jiis<us  ex  fiJe  vivit  (Habac.  ii ;  Rom.  i).  Les 

auteni  noii  cst  ex  fide :  scJ  qui  feccrit  ea»  viTetin 

illis  (Lev.  xviii).» 

Non  soluiii  justiiia  datur  ex  fiJe,  sed  et  benedi* 
ctio,  quia  Scriptura  dixit  Abraha?,  quoJ  c  gentes 
b  nedici*nliir  in  te,i  iJ  est  iii  tua:  fiJei  coiifonnitaie. 
Yel  ita  :  Dixi  quia  qiii  ex  fide  sunt,  hi  sunt  filU 
Abralia^,  et  hoc  no:i  est  iiovum  sed  anliqoitus  ia 
Scriptura  noluin.  Quia  Scriplura ,  id  est  Spiritas 
sanclus,  vei  Moyses  Scriplune  coinposiior ,  provl- 
dens ,  i J  est  ostentlens  esse  prcivisum  ionge  ante 
quani  lieret,  ^iii^  ex  fide  non  ex  legis  operibus,  justi' 
ficat  gentes  Deus^  prasnuntiatitf  id  est  pnenuntiatum 
esse  retiilit  Abraite^  quia  iion  laiilum  Juda;i,  S(hI  el 
omnes  gentes  benedicentur  in  te,  h\  est   in  tua  fide« 


id  esl  la:n   magiia  et  ta  n  niulta  aJversa   pro  fiJe  |.  el  in  Christo  qui  iiasciHirus  cst  ex  te.  Beiicdlctio- 


tuenda,  quain  niiiic  sponte  relinquitis.  Non  fanien 
afiirniando  \\xc  dico,  ne  iu  dt  speiationem  ca  lalis, 
et  adl.uc  profuiidius  inl:arathrum  perditionisdemer- 
gainini;  sed  «{uia  utrunu|iie  est  in  volunlale  veslra, 
dico  co:i(!itioiial)iliter,  qiioJ  taiita  adversa  pro  Chri- 
sto  pas^i  esiis  siiie  causa,  si  tamcn  sine  causa  h.xc 
passi  eslis.  Siiie  causa  enim  passi  cstis,  si  in  hoc 
errore  perseverelis ;  ncn  sine  causa,  si  rcsipiscalis. 
£i  qiiaiido  qiiidctn  ita  perdere  potestis  oinnia  bona 
p^r  lef is o!  s  rvanfani,  ergo  Deus  qui  eliam  nunc 
fn7u«!  ro6ts  Spir.-ltim  po;di(tixet  sapi  nti;e,  alia- 
rinnqUi'  ^iat  aruin,  et  vperatur  in  vobis  virtutes  nii- 
racidorum,  dat  volis  lioc  cx  operibns  legis,  an  ex 
A^  fuaiii  aff(fi!iiisMJciu  iotcrrogatquod  tup(*T\us, 


neni  hic  intelliginitis  baplismi  consecratiomm  et  in 
Loiiis  operibus  justtficalionem ,  ac  pen*unis  %itae 
conseciilionem.  Et  quia  hoc  Scfiplura  pncnuntiavit. 
igitur  illi  qiii  sunt  cx  fiJe,  id  est  qni  cx  lide  coepe- 
ruiit  spii  ilualiter  esse,  benedicentur  cum  fiddi  Abrm" 
ham^  id  est  Lenedictioiie.m  coiisequcntur  ex  fide, 
sicut  Abrahani  per  fidem  est  l>eiiedictus,  et  cum 
taiito  patriarcha  sociabuntiir.  Et  vere  qui  ex  fide 
sui  t,  benediccntur,  naiii  qui  ex  opcribus  legis  suut 
maledicenlur.  Quicunquf  enim  sunt  ex  operibMs  iegiSt 
iil  est  quserui.t  justificari  cx  carnalibus  observaniiis, 
sub  muiedicto  sunt^  ut  ncqiieant  evadere  nisi  Cbrl- 
sto  liberanle,  id  est  nierito  suai  Iransgressiotiis  ob> 
\\o\\\  %v\wl^ei  yne^^ratl  malediutioni   sempitennr" 


I1&5  COHII£:(T.  IN  FPISTOLAS  PAULI.  --  IN  EPIST.  AD  GALAT.  I15| 

damnaiionis.  5.c  enim  snipiHm  esl  iii  Deulcrononnio  a  gno,  ctiam  F.lius  Dei.  Omnis  cnim  dixil,  ccndi 


{cap.  XXVII) :  Malediclm^  U  C6ta;lerna  maledictiono 
4aniiiaius  erit,  omnii  qui  non  permumerit  assi>iue, 
r*on  dico  .  in  quibiisiiam,  scd  fn  omnibui  qu(e  scri» 
I  ta  %unl  in  libro  leijiif  ncc  ita  dico ,  ut  v.  1  solum  in- 
trllfgat  ca  et  volit  agere,  $ed  ut  faciat  ea,  id  est 
Cpeit»  complrat.  Unod  nulitis  adimpleic  valel.  Hoc 
eA  .entui  t  juguin,  quo;l,  sicut  Petrus  ait,  nr que 
P08,ne#j«if  palres  nostii  poilare  potuinius(.4r/.  xv).i 
Idc<Kii<e  luHiis  al)  lioc  nialedicto  lilier  est,  qui  jiigo 
Jegi»  c*>!7um  supposuit,  ctauxilium  gratlab  non  quae- 
6i'Ai.  NcPio  eiiim  omnia  legis  pra:ccpta  unquani 
adiinplcte  potuit.  Naledictiis  erii,  qui  oninia  illa 
1100  rt^cent ;  ss^t  lamen  si  quis  ea  feci  ri!,  noii  inde 
jusliflraliitur.  £t  lioc  cst :  Quoniam  in  lege  nemo 
juhdficaiur  apud  Deum,  qiii  veritatein  inspicit, 
quaipvis  apud  hominesqui  railuniur,  justus  videa- 
tur^  rianifestnm  est  ex  verbis  llabacuc,  qoi  dicit 
^Htaex  fide  vivit  justu$  (Uabac.  ii)  in  aniina,  id  est 
iustiflcatur  ex  fiJe,  non  ex  lege.  Vita  eniin  animae 
interinijustitiaesl,  doncc  ad  visionem  Creaioris 
perveniat.  qua  perenniter  vivat,  et  bxc  justitia  ex 
Ade  esl.  Justus  vivit  ex  flde,  id  est  ex  eo  quod  cre- 
dit  ea  quae  non  videt.  Sed  iex  non  e$t  ex  fide.  id  est 
nibil  mandal  credendum,  sed  per  limorem  cogit  ad 
faciendum,  diceiis  qno4l  ^tii  fecerit  ea  qusR  ibi  scripla 
suiit,  non  piinielur,  quia  non  est  transgrcssiis.  sed 
tempo:  aliter  rirei  ifi  iilis^  qii.T  carnallter  est  opera- 
tos,  aliter  eiiini  plecteretur. 


luTreticos,  qiii  vcram  Redcniptoris  no:ti  moiieia 
erant  ncgaturi,  ct  insipicnti  l.oror.ficcnl  a  ilbim  a 
morte  separaluri.  Qui  eniin  seinper  l)enedi(tus  est 
in  sua  jiistitia,  nialcdictus  a  1  boiain  Hori  di^iialut 
cst  prop'er  dtlicla  nobtra  lii  moit.\  susccpta  cx 
poRua  i.ostra.  M;>ledi(  tus  autcm  noa  a  iiuoc^inqiie, 
sed  a  Dco,  sicut  lcx  lo(|uilur.  Nisi  eiiini  Deus  o.ig- 
sci  pcccatum  et  nioriem  nostiaui,  itoii  ad  eaiii  sa 
scipiciidani  aique  delendaiii  Filiuni  suiim  niittcrct. 
Quid  cr^o  inrum  cst,  si  nialcdictum  est  a  Deo 
quoJ  o.lit  Deus?  Tanto  enini  l.bentius  dat  nobis  im- 
morialit:ilein,  qiL^e  fulura  cst  Cbrislo  veniente» 
quanlo  miserirordius  odit  morteni  nostrain,  qu:e  in 
ligno  p^^pendit.  Quoniain  mors  i|'sa  e\  nialedictlo 
esi,  et  inalcdicium  cst  omne  percaium,  vel  ipsum 
qiio  flt  ut  seqiiatur  supplicium,  vel  ipsuin  stippli- 
cium,  quod  et  vocaur  pc  ccatum,  quia  flt  cx  peccato. 
Suscepit  aulem  Jesus  sine  rcatu  siipilicium  no^ 
strum,  ut  Inde  solveret  reatum  nostruin,  et  finirBl 
etiam  suppliciam  noslrum.  liaque  quia  mors  ejut 
vera  fuii,  eo  cruciflxo,  maled.(  lum  nostrum  pepen- 
dit  in  ligno.  Ipse  enim  malctlicliim  stiscepit  pro  iio- 
bis,  quia  morluus  est  pro  nobis.  Nam  poena  peceati 
noslri  quam  pertulii  per  divinae  sintenliae  juslltiam 
ex  malediclione  venit.  Iia  faclos  est  nial;!dictus  pro 
nol  is  ul  nos  a  maledicto  libt  rartM,  et  lieiiedict.oncfli 
confcrnt,  scilicet  ut  Leiiedictio  proinisha  Al.rahao 
qua  dicluni  est :  «  In  scmine  tr.o  bene.licontur  om- 


c  Christus  nos  rcdea  it  dc  malcdiclo  lcgis,  factus  c  '^^'^  gcnles  (C^fi.  xxii),  coinpleielur  iii  just.flcaliono 


€  pro  nobis  maledictum,  quia  sc  iplum  esl :  Male 
€  dictas  omnis  qtii  penJct  iu  ligno  (Deut.  xxi;,  iit 
f  in  gentibus  benedictio  Abiab<e  flcret  in  Christo 
f  Jesu.  ut  pollicilaiionem  Spiriius  acciplamus  per 
f  fldein.  I 

Supitriiis  cum  diccret :  c  Malediclus  omnis  qui 
non  pcrmanscrit  in  omniLiis  quae  scripla  sunt  iii 
Libro  lcgis,  ul  faciai  ca,  >  nsus  esl  conlra  seaeCre« 
qiiia  pcr  boc  vidclialur  circuiucisioncm  ctcainales 
oLservai.tias  pnrdicare,  ut  qui  cas  serva  ciil,  non 
damnarcntiir  a^tcrna  malcdic.ione.  Cl  quani  respoii- 
del  nuiic  istud  :  Nos  Juda.M  quandiu  servivimus 
lcgi,  fuinius  sub  maledic:o;  sed  Clirislus  inorle  sua 
drleiis  pcccala  noslra,  et  nobis  dans  jiistiflcatlo- 
nem,  redcniit  nos  de  inaledicto  legls;  ideoquc  non  D 
est  opus  ul  in  ipsius  legis  umbra  jaui  niancauius, 
poslquam  voriias  nobis  illuxil.  V«'l  ila  :  Ex  lcge  esl 
maledictiim,  non  jiistilia;  sed  Ciiristus  nos  Jndacos 
qui  sub  malcdiclo  crainus,  redeinit  de  niule..iito 
lcgis.  Cur  ergo  \os  ad  illuJ  tenditis?  Ipse  iios  a  ma- 
ledicto  redcmll,  factus  pro  nobis  muiedictum;  id 
est  repuiatus  non  soliim  maledictiis,  scd  cliain 
ijisum  inaledictuin.  Vel  facliis  in  inorte  sua  male- 
diclum,  iil  est  bostia  pro  nostro  malddiclo,  videlicet 
caro  morlalis  qua;  vocatiir  inalcdiclum,  quia  inale 
diclo,  id  cst  peccato  priini  parentis  facta  est  mor-* 
talis,  ^fiia  scriptum  est  in  Deuleronomio  (cap,  xxi) : 
Maiedictus^  id  est  morti  addiclus  est  omnis  qui  pei^ 
dii  in  ligno  crucis.  Omuis  prorsua  qui  pendat  in  11- 


geiitiuni  per  fldfinJcsu  Cbrisli,  qui  cstsi  nieii  ALiab«'e. 
Ita  cnini  r.os  Judaios  a  nialediclo  ledduil,  ttt  ctian 
tfi  gentilus  q"ac  non  crant  sub  nialedicto  le^is  (ieret 
bemdictio  Abruhw  de  gentium  cre.iulitale  iii  Cimsto 
Jeeu^  ut  taiidcin  utri(|iic  accipiamus  per  fidem^  ct 
non  per  legis  opcra  pJlicitationem  spiritus,  id  est 
bcatitudincin,  qiiain  Spirilus  s;iii  tus  in  ai  rbain  da- 
lus  pioinitlil,  vel  |.oilicitationcni  Spirilus,  vrl  Spi* 
ritiiHi  sancluni  promissr.ni  credriitiLus,  sive  poU.ci- 
tal  oncm  sp.ritus,  id  est  muiiera  giatiaruin  a  Spi.ita 
sancto  promissa. 

c  Fratres,  .secundum  bomincm  dico ;  tamcn  bo« 
c  niinis  conflrmatum  teslameiiluin  nenio  spernit  aut 
c  superoruii.at  (Uebr.  xix).  Abiahx  dic:x  sui.t  pro- 
c  missioiies,  et  seiniai  cjiis  (6>ff.  xii,  xxii).  Non 
c  dicil,  cl  semiiiibus,  qitabi  in  ninltis,  sed  quasi  in 
c  ur.o,  et  icinini  luo,  qui  est  Chrstu.s.  i 

Locutus  sum  supctius  sccunduni  raiioncs  ct  se- 
cunduni  Scripturaiuin  auctoritalcs,  qu(Ml  pcr  flilein, 
non  per  lcgein  datur  Spiritus  sanclus  et  jusiilia  ct 
bealiludo;  d  nunc  fratrcs  boc  idmi  dico  sccuninm 
hominem,  id  est  sc(unduin  Lunianam  co:  suii  idi- 
neni,  iii  qua  I  cct  sa^pe  desit  flrniilas,  laiiicn  fltmuin 
csl  lestamcntuni  bomitiis,  id  est  ablmniii.c  ractiiin  suis 
liaerediLus.  Sic  el  leslaiiiei.tuin  divina.um  piomis- 
sioiiuni  datiini  ALrahac,  non  potcst  pcr  siiLsequen* 
teni  legcm  inflrinari.  Qiiainvis  enim  seconduni  ho- 
roinciu  loquar,  lamen  hominis  cujusque  Tcsiamon* 
luiD»  id  cst  cbirograpbum*  in  quo  conslitiitt»  ful 


1155 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACm 


IIM 


post  se  suam  possideant  haereditatem,  posiquam  A  in  muliis  seminibus  yt\  filiis  relit  hoc  intellig&,  led 


morte  ejus  fuerit  conGrmalum  (Hebr,  ijl).  Mors  cnim 

tcstatoris,  confirmalio  cst  testamenti,  nemo  alius 

ullra  spernit  illud,  ut  irrituni  ducal,  volcns  ex  loto 

dcstrucre,  omnes  hxredcs  aufcrcndo  ct  alios  ibi 

ponendo;  ncc  cliani  superordinat,  ut  partim  de- 

struat  ct  partiin  sic  dimittat,  alios  cx  liaTcdibiis  re- 

liiiqucndo,  ct  alios  tollendo,  ac  pro  eis  alios  i)o- 

ncn.lo.  Et  si  tesiamenlum  boininis  jani  inortui  et  in 

pulvcrcm  rcvcrsi  non  mutatur,  scd   ita  permanct, 

ut  ille  dum  adbiic  vivorct,  conslitiiit,  quanto  magis 

Testamcntiim  Dei  vivenlis  et  H^terni  slno  immdta- 

tione  pcriiianel?  Nani  sicut  homiuis  confirmatum 

lestamentum  nemo  spernit  aut  superordinal,  sic  testa- 

mcnluiii  Dei  factum  Abrabae  ct  semiiii  ejus,  in  quo  ,  .  .      .  .       , 

Deus  constituit  ut  Abrabam  cuin  seniinc  suo  sit  "  dringenloset  trigintaaniwsa{emp6reptoni\tii\6viuii^ 


quasi  in  uno,  id  est  Christo,  utpote  re  vera  in  \ 
semine  Christo  volens  intelligi ;  et  seniini  tiio,  iii- 
quit,  dabo  hxreditatem  sive  perpetuam  benedidto- 
nem,  quod  semen  est  Christus  cum  corpore  sno.' 

c  iloc  autem  dico,  leslamenium  confinhituni  a 
c  Deo,  qus  post  quadringcntos  et  trigiuta^aniMi 
<  facia  esi  lex,  non  irritum  facit  ad  eTacuanJail 
c  proniissionem.  Nain  si  ex  lege  haereditas,  jam  noB 
c  ex  promissione.  Abrahae  autcm' pe^  repromissid^ 
c  ncin  donavil  Dcus.  i  •     i  »   .,r. ...*.. 

Abrab^  dictx  sunt' pruinissiones.  Lex  veropott 
data,  non  dt^struxlt  illas.  Fccit  enlm  4)tebs  ](brtfil 
testaincntum  proniissionum  baereditatis*,  sed'egi 
Panliis  dico,  quia  lex  quw  facta  est  in  Sina  ] 


haeres  patriae  cocleslis,  non  facit  irritnm  lcx  subsc- 
queiis,  neqnc  vel  cx  partc  iminutat.  Abiab:c  nain<- 
quc  dicl(c  sunt  promissiones  ,  id  cst  frcqucnler  pro- 
missa  cst  illi  divinitus  ha^roditas  et  semini  cjus,  vel- 
ut  duni  sub  spi^cic  terrx  Cbanaau  proinitterctur  ei 
tcna  viventiiini,  dicente  Doniino  :  c  Oinnem  tcrram 
qnain  conspicis,  tibi  dabo  et  scinini  tuo  (Gen.  xii;.  > 
iVofi  dicit  et  seminibus  tui  dalio  terrain  hanc,  qunsi 
in  muUis  seminibus,  id  cst  in  multis  fiiiis  csset  pos- 
sidcnda,  sed  qnasi  in  uno  scniine,  id  cst  in  uno  filio 
ftit  obtincnda,  et  semini  tuo,  inquit,  dabo  illain,  ^ut 
cst  Christus.  hleo  posuit  qui,  et  non  qiioJ,  quia 
quod  relativum  noinen,  posilnm  inter  propriuin  ct 


non  facit  trrt(um,  id  est  falsum,  hoc  lestelnliiiilik 
divinarum  pronrissionum,'confirmalitw  ikin  aVHo* 
minc,  scd  a  Deo^  non  facft  hoc  irrituni  ad  evaaiii^ 
dum  promissionem  Dci,  qiio:  \A  to  facta  est  di 
ateriia  h;creditale.  Quod  HiciW^^si^per  eahl  dlft\36 
bxrcditas  regni  coclorum. '  Boc  nainqud  sonailt 
veiba  istius  verslculi,  qnod  lex  illa  4*dae 'data  ctt 
sancto  Moysi,  non  potest  eVaeuare\eI  ^asslfe  pri- 
nissiones  illas ,  qnas  longb  ante  teiupibre  Deib 
Abrab:c  locutus  fuerai  (Ceh.  iii,  xv,  ttfi}.  ^oK« 
quam  cnim  Dominus  l)ealo  AWahae  fpfoniisslontt 
illas  spoiidere  dignalus  csl,'des<;eiiderunt'in  jEgj^ 
pluin  niii  Israel,  ct  habitavcrunl  ibi  quadringenlli 


appcllativuin,  ad  proprium  debct  respicerc,  sicut  q  tiiginta  aniiis  (C^n.  xlvi).  Quibus  (gxplelis,  ^iieniiil 


hic  ad  Christum,  licet  Cbrislus  iion  sit  pure  noiiien 
piopriuin.  Abrab;c  dictu^  sunt  promissiones  et  se- 
inini  cjus.  Seinen  Abralne  Cbristus  est,  quia  de 
Abraliain  pioccssit  popiilus  hrael;  ct  de  popuio 
Isracl  nata  cst  Virgo  Muria  qujc  pepcrit  Cbristum 
(Luc.  II).  Et  quia  et  iios  ad  id  perliniinus  quod  est 
Cliiistus,  nobis  simul  incorporatis  ct  iilis  paritcr 
capiii  cohiercntibus  nnus  cst  Cbristus.  Nani  Cbri- 
slus  unim  est  cum  omnibus  meinbris  suis,  tan- 
quaiu  «apul  cnm  corporc  sno,  quod  cst  Ecclesia. 
Dniiin  crgo  semen  posuit  Apostotus,  nt  oslendcret 
Galulas  et  alias  gcnles  in  lidc  ii<ni  csse  infcriorcs 
Judaiis,  nec  Judajos  illis  superiorcs,  scd  oiniics  se- 
roen  in  lide,  quasi  ununi  corpus  Cbrisli  (Kphes.  ii). 


inde,  et  ita  Doiuiiius  legcm  etiain  'dedit  ll^ysi  ii 
montc  Sina  (ii:.x6d.  xii,  xiii,  xiv,  xix).  Nbn  er|(o'de- 
cebat  ut  lex  iatilo  posl  teinpore  data,  Hiceref  ifri- 
tuin,  id  cst  cassuin  ct  falsum,  hoc  sancluitf  testi- 
ineiituni  prius  ab  oinnipotenle  Deo  coiilii^matuaL 
Volfbant  ciiiin  pscndoapostoli,  u4  lex  faceret  itliui 
irrituin,  duin  conarcntur  asserere  jtistilicationem  et 
regni  ca^Iestis  haireditatem  iioh  |ier  gratiami  ut 
Deus  Abrah.-e  proniiserat,  sed  per  legis  opera  dari; 
ct  iia  cvacuarctur  divina  proinissio,  et  Deus  fierel 
mcndax.  Sed  non  facit  lex  illud  irrilum,  ut  promis- 
sioncm  evacuet,  dando  cultoribus  suis  b;ertHiitatcm 
saliilis,  quia  51  ex  lege^  id  csl  cx  Icgis  operibus  esset 
hoireditus,  id  est  %lcrna  beatiludo,  jam  non  csset 


Quod  ne  ipsi  posl  pcrccplionem  torpereiit  a  bono  D  cx  promissione,  iJ  estcx  dono  Dei,  et  ita  fallax  essei 


operc,  sed  unusquisiiue  fratrcni  siiuni  iii  sanciis 
actionibus  studeret  proivenirc,  ul  posset  illuni  ct  in 
reniuncrutionc  pru:ccderc,  quoniam  c  unusquisquc 
propriaiu  mcrcedem  accipiet  sccundum  suuni  lai  o- 
reni  (/  Cor.  iii),  i  cl  c  in  donio  Patris  inansiones 
niuIUe  sunt  (Joan.  xiv).  i  Ideo  posuit  proiniss.ones 
pluralitcr,  ut  per  nicrila  dignioris  viio;  feslinaient 
ad  pra^iniuin  uiajoris  gloria;,  quia  et  c  stella  a  stclia 
difieit  in  clat iialc  (/  Cor.  xv).  i  Scd  taincn,  ut  dixi- 
mus,  ununi  cst  scmcn  cui  Tactx  sunt  istx  promis- 
sioiies,  quia  ununi  rcniunciationis  dcnariuni  omnes 
accipient  (Matth.  xx) :  et  oinnes  sunt  unum  in  Cbri- 
sto.  Non  enim  dicit  Dcus  Abrabae  :  Tibi  et  semini- 
}his  tuis  dal20  haereditatem  Tei  benedictionem,  quasi 


pi  oinissio,  hoc  cst,  si  cx  lege  Moysi  proveniret  cce- 
lesiis  Iwrcditas,  promissio  qux  facta  cst  Abrabae, 
non  csset  vcra,  quoniam  ex  illa  nOn  daretur  hxre- 
dilas.  Si  est  ex  Icge  bxreditas,  jam  noii  cst  ex  pro- 
inissionc.  Scd  cx  proinissionc,  ergo  non  est  ex  \c%t. 
£t  q.iod  sit  ex  promissione,  Apoatolus  subjungit, 
dicens  :  Abrahce  autem  per  repromissionem  donavit 
Deus,  boc  est  haircdilatcm  donavit  Dcus  Abiahx  non 
pcr  legeiii  quain  non  babuit,  quae  nonduifn  erat,  sed 
pcr  gi atiam  quam  leproinisit.  lloc  constat  omnibus| 
quia  Abrabam  babct  haireditateni,  quoniam  nuUus 
id  iicgare  potcst.  Et  cuin  babeat,  aut  per  observaa- 
tiam  legis  babet,  aui  per  graiiam  promissiouis;  sed 
pcr  iegis  observantiam  non  habet,  quia  lei  nc 


Il5t 


COMMENT,  IN  EPISTOLAS  PAtJLl.  —  IN  EPIST.  AD  6ALAT. 


1188 


erat  dnta,  ergo  pcr  graiiam  (livinx  promissionis  ha-  A  rutiiranim  rcrum  signa,  tum  quia  C9!?lens  pro  qui- 


bot  illani.  Et  si  beatns  Abraham  ex  gi*alia  supemoc 
prbinissionis  pcr  Ailem  ^deptus  cst  hsercdUatem, 
conspqucns  csl,  ui  ct  no^  qiii  scmen  ejus  sumus, 
ennid(Mn  iKcredilaten  ex  giatia  divina:  promissionls 
consoqitainarper  (idcm.  Repromissionem  ideo  dixK, 
qii:a  iiort  semel  Deus  haec  Abrahse  promisit  (Geti, 

XII,  XV,  XXIl).  ) 

c  Qiiid  igilur  lex?  Propter  transgrcssiones  posita 
I  est,  doncc  vcnirct  scmen  cui  promiserat,  6rdinata 
c  per  angelos  in  manu  mediatoris.  Mediator  auiem 
c  unius  non  est.  Deus  autcm  unus  est.  > 

Poterat  aliquis  interrogare  :  Si  \ei  h'xrcdilatem 
patriic  co^leslis  darc  non  potuit,  quid  i^itur  dafd 
fuit  post  AbrahiC  promissibnbs  ?  Ei  ideo  Apostolu^ 


bus  ipsa  lcx  data  erat,  exemplum  dare  volebant  ob- 
servandi  eam.  Si  eniin  qui  sapientiores  <U  sanctiores 
eraiit,  ipsi  carnales  obserVaiitias  legis  pos!ponere 
viderenlur,  jam  populus  ille  niinus  cruditus  putaret 
iegem  csse  inulilem ,  ncc  cuslodiret  eam.  Illi  aiiieni 
qui  tim6rc  poenoe  hfgem  ipsam  cariialiler  observa' 
bantlct  redenipiioiiem  humani  gc^neris  exspecia- 
bant,  ac  dc  advontii  Redemptoris  qualemcunqiic 
fidem  habebant,  licct  non  ila  plenam  ut  prophet;e, 
per  eumdem  Rcdemptorem  salvati  sunt,  etsi  non 
harbent  magniludinem  sublimioris  gloria!  quam  as- 
secu*i  sunf  prophctae.  Quia  vcro  ex  scmiuc  Abraho! 
Christos  crat  nasciturus,  in  quo  omnitim  geniiiini 
fuerat  bcnedictio  repromissa,  ct  pcr  quem  patria 


ipsc  qiinestionem  sibi  proponit,  etipsc  solvU.  Quasi  B  coclestis  eratdanda,  ct  ab  Abraham  usquc  ad  ipSutn 


«ricat  :  Quandoquidcnrcx  lege  non  cst  jusMlia  nccj^ie 
hsereditas,  quia  ncc  cUUores  suos  justiflcavit,  nec 
rcgnum  coclorum  illis  aperuit.  Quid  i^itur  Ux  uti- 
litatis  contulii  ?  Qu;crcndum  cst  cnini  ciir  di\1nitiis 
data  sit,  qua  utili<ate;  qita  nece^sitatc  data  sit,  quid 
commodi  dederit,'  cur  inier  illii  diio  interrenifti-iti 
scilicel  interpromissionem  cl  rcm  i^roiinissam.Nuile 
ostendi^  (piarc  data  sit.  Po5iffli»«/,'inqri?t,  inter  pro* 
missionem  ct  promissain  liairedilatcm,  'propler  tllos 
qui  naturalein  legem  transgi*ediebanlur,  hl  \*cltimore 
ccssarent'  transgrcdi,  c(  paulatfm  crudirentur  ad 
hoc,  ul  fcona  ci  afnore  facercnt.  Sl»d  Viclcamus  or- 
dinem  coiistructionis.  Lex  ordinaiti  per  angelo$  in 
mana   mediaioris,  posita' est  \n'  yopxih  Jiidoeoruni 


Cliristum  tnalia  rueranl  ssecula  transiiura,  providens 
Deiis  Tie  sobolcs  dllecti  sul  Abrahae  caeteiis  nailoni- 
bu^  iniscerctur,  et  paulatim  familia  ejus  fiei  et  iti' 
ccfrta ,  gregem  Isracliticum  quoilam  circumcisionis 
cnbierid  denotavil,  ut  vivcntes  inter  i4£gyplios,  Cha- 
namcbs ,  Assyrios ,  hoc  signaculo  dislingucrcnlur. 
Qbahditi  cnim  fiierunt  in  iCgypto,  inler  idoblatr^s 
ct  inimundos  circuincidebanlur,  ut  ^e  populum  Dei 
diiSSlTnilcm  ab  illis  scmper  recognosccreiii,  necopera 
eor\icn  aliqiiando  Tacerent  (Jasue  y),  Sed  postquinm 
in  desertum  pervencre ,  circumcisionem  dimiseruftl; 
praesenle  ipso  legislalore,  quoniam  omncs  ciant 
Judaii,  colentes  unum  Deum,  t\  gentes  ciim  quibus 
in  idololairia  misccrentur  iion  Tidebant.  Statim  au- 


proptertransgreiiiohesl  dotiee  vlsniret*temen  eui  Deus  ^  tem  ut  Jordanis  ripam  iransgressi  suiit,  circtimci- 


promiserat.  £^x  est  drdihata  per  angetoSy  qiiia  tion 
per  scipsum'Deus,'std  pB^  angelbs  Moysl  loque- 
balur,  ct  pi  aiccpta '  Icgis  di^ponebat  (Act.  vii).  Et 
quia  in  ipsis  angcli^  ChH^liis  crat,  qui  est  mtsdlatbr 
Dei  ct  hominum,  ac  pcr  cos  legem  ordii^abat  Idco 
dicitur  ordinata  fuis^cpcrangelos  iil  maniimedia- 
toris.  Ordinnta  cst  crgo,  iJ  cst  bono  ordiiie  posita 
inter  promissionem  *ei  promissionis  rcddilibneni ; 
ordinata  est  inter  tempus' n^turalis  legis,  dequa 
conjuncli  fuerant  honriiics,  quod  juvarc  non  po- 
tuil;  ctteinpus  gtaila;,  ame  nijus  adv(*h'tum  crant 
conviucendi  delegc  scripl.i.  Et  ideo  qul  nulitilegem 
posl  advonliim  grati;e  rediicit,  contra  ofdincm  qul 


sioncm  quam  intermiscrant,  rcpcticrttnt  {ibid,) , 
proplerquod  et  secunda  vocata  cst  illa' circumcisio, 
qiiia  intcr  gciites  conversaturi,  timebanl  ne  ad  ido- 
lolatriani  exemplo  geiitium  declii^arent,  cl  Ideo  se 
illis  dissimiles  ostcnJerc  volebinl.'  Ifnile  posstiVnns 
vidcre  circumcisioncmet  carnalcs  legis  oI.seiTantias 
prophctis  ct  ca^tcris  justis  ad  Novuin  TcstamenturA 
pcrtincntibus,  nullatenusfuisscncccssarias,  eo  qcod 
noii  limore  pocnx,  scd  amure  justitiai  Deo  scryi- 
rciit,  ct  se  ab  omiiibus  Idololatris  dissifniles  slne 
lege  recognoscerent.  Nunc  quoquc  jam  iicc  signo 
circumcisionis,  per  qiiod  Dei  poptilus  agnoscatur, 
opus  est,  (;uia  modo  iidn  und  gens  cst  Dei ,  sed  lii 


divinitus  pcr  diigelbs  dispositus  est,  facit.  Qrdinata  ^  omnibuS  gentibus  una  congregiatlo ,  quia  jam  vcnit 


est  enim  ita,  ut  sempejr  csset  in  maiiu'  mediatoris, 
id  esi  in  poiostatc  Christi,'  Ut  qnandiu  vbllct  maiie- 
rcl,  ct  quando  vellet  cessaret.  Ettdli'  ordine  posita 
e()t  in  poptilo  Judxorum  proplier  Iransgressloncs  if- 
1(  rum  cocrccndas,  ut  scin^iet  abdientes.  Sl  quis 
h  )c  vcl  illuJ  fecerit,  niorte  moriitur,  vMtaletn  ptE^ 
n^m  patiatur,  saltcin  timore  mortis  aut  pocnse  de  • 
sislcreiit  peccare.  Nain  pr(iptefr  ju.stos  et  )>rophe^a8 
noii  fuiL  posila,  qui  iion  tiniore  poenae,  scd  amo^ 
liistitia:  I>eo  serxicbant;  ct  plenaitihabentesi[IeChrr- 
sto  ndein,  jam  ad  Novi  Testamenti  gfaliam  perti- 
lioliaiit,  ct  in  filiorum  libeitate  jam  vivcbdnt;  sed 
lanicii  ipsi  proptervariascausnsejusdem  legis  opera 
cai  naliter  facfebant,  tum  quia  intelligebant  illa  esse 


exspectatio  gentium  Christus.  Itaque  noii  proptcf 
justos,  ut  diximus  {Gen,  xux),  'posita  est  lcx,  scd 
prd^tercseterorum  tratisgressfones  rcfrcnandas,  quse 
^el  pnccesserant,  Vcl  voluiitatibus  eorum  instabaiit. 
Et  posita  est  doncc  vcniret  sehicn  Abrahac,  cui  Dous 
promiscrat,  id  est  ad  hoc  posita  cst,  ut  duraret  do- 
nec  venirct  Chrlstus ,  cui  Pater  promiserat  sii|>er- 
nam  hscreditatcm ,  ut  cum  corpore  suo  quod  cs« 
Ecdesiti,  pereniiiler  eam  possidcrcA.  Qul  crgo  legcin 
adhuc  vult  protclare ,  aut  Chri^liini  negai  vcnis^ 
se ,  aut  Dcum  nsquc  ad  adveiitum  ejus  legcm  pa- 
suissc.  Apostolus  vcro,  quia  incdiatoris  mentionem 
fecerat,  vult  oslendere  dc'  quo  dicebat,  ct  qiiani 
misericorditer  ille  mediator  curam  nostr»  saluti| 


4159 

8onipcr  liahcat.  Ait  cnim 


nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  ilCft 

Mediator  autm  unius  \  cssel  lex,  qu»  possei  bomincs  ab  intema  morte. 


fioii  eit,  Lex  enini  est  121  manu  mcdiatoris,  setl  n«e- 
diator  non  est  unius.  lloc  satis  notum  est,  quia 
mcilia^or  non  est  unius  rei ,  vel  nnius  partis,  sed 
duarum.  Quo;l  est  dicere  :Mediator,  id  est  concilia- 
lor  vel  piicl  culor,  non  est  nocessarins  uni  rci  vel 
uni  parfu  sc«l  dualius.  Iiiter  dnos  cnim  rcconcilian* 
dos,  ncccssarius  cst  niedialor  qni  utriqne  sit  anii- 
cus,  id  est  ii.tjr  duos  discordaiites  uie^liator,  id  cst 
recoiicJintor  debft  curreie,  qiii  valeul  iilos  a J  pacis 
coucordiani  rcvocare,  sicui  Glirisliis  per  liiiinaiii  a- 
tf  ni  suam  i.obis  ainicus,  ct  per  diunitutera  suani 
Patri,  saiiguine  suo  paccni  intiT  iios  et  Deuin  fecit. 
Mod.aliir  non  est  uiiiiis.  sed  Deus  ett  unus.  Iptur 
mediaior  i.o.iest  Dei  solius,  sed  Dei  it  hoininuin. 


qnam  prasvai  icatione  protoparcntls  et  sua  inlqui* 
iHtc  incurrerant,  viviflcai-e«  lunc  sinc  dnbioTeiani 
juslitiam  lex  ipsa  posset  conferre,  per  qoam  rt  re- 
gno  coelornm  liominrs  essent  idonei.  Sed  non  est 
data  lox  qu.x  posset  viviflcare,  iino  quac  possrt  occi- 
deie.c  L.tleraeiiimoccidit.  spi:itnsauteiii\iviricat(f/ 
Cor.  iii).  >  Littera  cnim  legis  prohileiis  p:*ccatua, 
non  vivincal  boniincm,  sed  p:)tius  orcidit,  augendo 
c^ncupisccntlam  ct  iniqiiitatcm  pra:variratione  cii- 
miilando,  nisi  liticrrt  gralia  p<T  Irgoni  lldei,  qii«« 
csl  in  ClirisLo  Jcsu ,  cuin  diffiinditur  <haritas  ii 
corde  pnr  Spiritum  sanciuni  (Aoni.  v).  Lex  ergo 
Moysi  i:on  potuit  vivilicare,  qula  boc  serTalaiiir 
cvaiigel.cui  graii».  Quod  pulcbre  figuratiim  est, 


Liler  nosenlm  et  Deuni  Cliristus  inedialor  cst;  ac  B  qiiandu  Giczi  pixcuri-ens  €uin  Laculo»  noii  potoll* 


per  boc  duin  per  bumanitalein  suam  nos  Deo  recoii* 
ciliat ,  Palri  et  siLi  saiictoque  Spiritui  reconciliat, 
quoniam  triniias  unus  Deus  cst.  Yel  ila  :  Mediator 
non  esl  iinius,  sed  duo.  uin,  quia  duos  discordes  po- 
pulDS,  Jndaicum  ct  geiitilem,  Gbristus  paciMcavit« 
faciens  ex  utroque  unum  Gbristianuni  populum. 
Cbristus  est  duorum  mediator ,  sed  Deus  est  uiius, 
quia  Pateret  Filius  non  suiit  duo  dii,sed  unus  Dcus. 
Quamvis  enini  Pater  sit  Deus,  el  Gbristus  Deus, 
uterque  tanien  uuui  est,  noii  duo  dii.  Sed  prior  scu- 
tei.tia  nielior  est  et  vei  ior. 

c  Lcx  ergo  adversus  promissa   Dci^  Absil!   Si 
c  en  m  data  esset  lex,  qiiie  poibet  vivincarc  ,  vcre 


mortuum  susciiare;  sed  Elisa.M!S  p().st  Tenit*ns,  siis* 
citavitcum  {IV  l\eg.  iv).  Piier  enini  nicrtuiis,  hi- 
manuin  genus  est,  jacer.s  iii  inorte  percati.  Giexi 
cum  baculo,  Moyses  cum  lerrore  logis.  Elisaeus  sub- 
sequens,  Gbrisius  post  veniens.  Seil  Giezi  pra*inis- 
sus  cuni  baculo,  non  suscitavit  mortuiim,  qiiia  Moj- 
ses  Ghristum  pra^cedens  cuin  terrore  legis,  nonpo« 
tuit  humanum  genus  a  morte  anims  8uscitare,qao> 
niam  juxta  Apostolum  non  est  data  lex  qoae  possel 
Ti\ifl(  a:e.  Elisasiis  vero  post  veniens  suscilavii  p«e- 
rum,  quia  Gbristus  in  finelcgisincarnatns  apparens, 
buiiiaiiuni  gcnns  ab  iiileri;a  niorte  suscitavit.  Lex 
ilaquenon  poiuit  vivilicaie,  qm»d  si  poluiss<i,  ta::e 


ex  lege  csset  justitia.  Sed  coiiiliisit  Sciiptiiia  oin-  ^  cljusti(lcnre  valcrct.  Uiide  liquido  palcl,  quia  eTan- 


c  niu  .sub  pecca  1  (i  (/<om.  111),  ut  pioniiabiocx  flde 
c  Ji.'suGbiibli  (.'arctur  crcdeiilibus.  > 

Quia  dicluin  cst  supcrius  ,  (|uoJ  si  cx  lcge  cst 
ba*redilas,  jain  non  est  ex  )U'(uiiis3  oiic,  vidcietur 
alicui  quod  lex  esset  contraria  proniissioiii.  El  boc 
i;uiic  Apo.<*ioliis  quasi  vice  adversarli  objicil  sib.- 
ipsi,  cl  itfcllit.  Quundoquidcin  ^iuquit,  cx  prouiis* 
sioiie  1:011  polcst  b:cr.  diius  csse,  si  fuerit  cx  b*i;c, 
ergo  iexest  adversus  promissa  Dei,  id  cst  coi.liuiia 
prjxcdeiilibus  proiiiidsis,  (|u;e  Deiis  Al.rub.e  ropon- 
dciat.  .\bs  t  ut  lex  Di;i  udvcrsctur  proui:ssis  Dti! 
Noii  poicst  boc  csse,  iit  Dciis  logcui  dcdLMit  quie  ud- 
versuirtui  proniissis  suis,  iiuiu  jaiii  iu  boc  sibi  ipsi 
r.  us  isset  (o::trarius.   Miiiiq::uiu  lex  subsequei:s 


gi'lic;i  grulia  qii:e  iiieniein  a  |>cccati  niorte  vivificat* 
veraiii  pi:eLet  juslitiaiii  qu:e  facit  boniiiies  •doiieos 
bai  edituti  cocloruin.  N  ut  est  dula  lex  qiiie  posset 
vivJicure,  svn\  poiiiis  Scriptura,  i.l  cstip&a  Lx  ma- 
neiisctsriipla,  vd  qu;e  lion  i.ut  Spirituni,  sed  lan- 
tiiin  cst  Scripluru,i'o;<r/;uti  omn.a  boniinuni  genera 
sub  pccc.lo,  iil  cst  uiiii:cs  Jii.!.eos  ciiTunKsepsit,  ac 
subpjccu;i  doiniiiio  detiiiiiil,  iit  a  niiliu  parte  jiiguin 
ptTcuti  diini  iii  lege  lcncrentur,  posscLt  evadere; 
vtl  (|uiu  luui  dinic.lis  eial,  ut  cuni  a  i:i»l!o  posset 
iinplrri ,  oiiiiics  fuceict  piicvaricHtorcs  ct  accusa- 
b.lcs  reddert  t ,  qiiod  eniiii  lox  ouinia  qiiu^  conline- 
but  sd)  peccalo  coiiilusisst'!,  apte  sigi.av  t  pisciua 
illu  in  Jerusulcni,  qiiir.qiie  porlicus  babens,  in  qui- 


aJvtrsata  est  praxcdeiitilus proiiiissis,  sed  ut  banii-  ^  bus  jarel.ut  inubitudo   ii:a^iia    laiigiiciitiuiu  (Jou». 


nes  digiK*  se  pr;rparareiit  iui  ca  uccipi.Mida,  ju^iler 
a.linoauit.  Wi  itu  :Q::aiidoquidcinL\\  propter  traiis- 
giTssiou.  s  posit;!  csl,  ergo  est  advcrsus  proinissa 
Dji,  ntp.;r('ain  iiupleaiilur  alilcr  qiiuui  Deiis  pro- 
misit?  Al.sit  boc!  Nou  cst  illis  coutrail.i.  ut  in  aliqiio 
obsislut  vcl  iii  uliaui  partcni  ca  d(*neclut,  quoiiiam 
alitcr  iion  p^iest  babcri  ccelestis  liaTcdiias,  nlsi 
qu  inaluioduiu  Abrub;e  prouiissuni  esl.  Lex  enim 
iioii  potcht  illuin  ba^redil.nlciii  dare ,  qui:i  iion  potest 
veiuin  justitiain  coiife.  re,  sine  qtia  nullus  a  1  super- 
nain  luercdilatuin  va!et  pervcnire.  Et  vere  1:011  polest 
jj^tilicarc,  quia  nec  a  niorte  pcccali  valet  ai.iaiani 
TivlQcare.  Si  enim  data  esset  lex  qna:  posset  rirt/i- 
eare^vereex  lcgeessetjustitia.  Si  piT  Moyscn  data 


v).  Nuin  aipiu  pi.sLiiue.  \el  plebini  Syiia^o^O! ,  vel 
doclrii.aui  legis  li/u  avil.  Qii.i:que  poiticus  ciiigcn» 
tcs  pi:»ci:iaui,  q  iinqiic  l.bro.i  Lgii  c.iiichi.lenies  Sj- 
]iagO|$uin.  lu  qu.lus  porticibus  jacebat  lunltltudo 
niugi.u  luugueiit.uiii,  qnnniam  Sciiptura  legis,  sic- 
i:t  niiiic  dicitur,  cor.chisit  i  inu  a  sub  px*<  ato,  ori- 
nesque  qui  int.a  legis  ainbititin  cluudcLaianr,  jace- 
baiit  in  laiiguo: e  p; cculi ,  exsprc.antcs  niedituai 
Gbristum, per  queni  sai:areiitur.  Ideo  antoni  Si  npiu- 
ra  coiiclusit  slc  oinnia  sub  peccalo,  ut  boinines  no- 
ta  sua  ct  Irgisinrirmilute,  propcrareut  ad  gratiam, 
ct  iUi  proinissio  bcncdiclionis  ct  bxredilas  Abiab« 
daieiur  cis  credcnlibus,  non  cx  operibus  legis,  scd 
ex  fde  JesuCltriitii, 


1161  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -^  IN  EPIST.  Al)  GALAT.  iies 

c  Prius  aulcin  quam  veiiiret  fidcs,  sub  lege  cu-  A  omne$  per  fidem  quam  accepislis  sine  paedagogo,  f»- 

cti  estis  filii  Det,  id  est  apti  haereditatem  possidere 


f  stodiehamur,  conclusi  in  oam  fidem  quae  reve- 
c  landa  crnt.  Itaque  lex  psedagogus  noster  fuit  in 
f  Chrislo,  ut  cx  iide  juslificeniur.  At  ubi  vcnitfides, 
c  jam  non  sunius  suh  pxdagogo.  > 

Modo  fiJes  nos  liborat,  ei  facit  consequi  promis- 
sioneni ;  sed  pritisquam  cuin  Christo  veniret,  custo- 
diebsinur  sub  legc.  Lex  enim  conclusit  omnia  siib 
peccalo,  sed  tamen  fuit  utilis,  quia  custodiebamur 
sub  illa  priusquam  sponte  sua  veniret  fides^  nullis 
merilis  noslris  advocati,  $ub  lege  custodiebamur  con» 
clusi^  id  cst  coiistricli  timore  velut  servi,  ut  nos  ita 
concluderet  onere  carnalium  observantiarum,  ne 
per  insolenliam  et  lasciviam  evagaremur  ad  idolola- 
triam.  Ideo  conclusi  custodiebamur,  ut  legis  disci- 


coBlestem.  Vel  potius  ita  continuatur:  Nos  Judei 
temporefidei  p;edagogum  deserimus,  quia  omnes 
vos  gentiles  qui  non  habuistis  pxdagogum,  estisfilii 
Dei  per  fidein.  Nos  qui  exemplo  vestro  paetiagogum 
deserimus,  et  vos  illum  accipitis,  filii  estis  per  fi- 
dem,  existentes  in  Christo  Jesu,  id  est  facti  roembra 
Christi,  et  participes  innocentiae  ac  sanctiiaiis  ejus, 
H  ita  digni  possidere  filiorum  haereditatem.  Ei  vere 
eslis  in  Chrlsto  per  tidem,  quam  suscepistis  in  ba- 
ptismo.  Nam  quicunque,  id  est  cujuscunque  condi- 
tionis  vei  scxus  vel  aecatis,  baptizatt  estu  in  Chrisio^ 
id  est  in  Chrisli  nomine,  vel  in  Cfaristo,  id  est  in 
Cfaristi  baptismo,  quem  ipse  fieri  decrevit  in  aqua 


plina  coerciti,  duceremur  in  eam  fidem  quas  tem- ^  et  inspiritu  acinnomineTrinitatis(Joait.iii;  ifai/A, 


pore  Cliristi  revelanda  erat^  ubi  multa  sunt  patefacta, 
quae  piius  erant  clausa  et  velala.  Custodiebamur 
conclusi  quasi  in  ergastiilis  servire  coacti,  ut  trans- 
ireinus  in  eam  fidem  quae  erat  revelanda,  id  est  in 
manircstissimam  ct  plenariani  fidem,  quae  erat  ten- 
pore  gratiae  detegenda,  quia  in  antiquis  sanctis  erat 
velata.  Et  qnia  lcx  nos  custodivit  ad  fidem,  itaque 
iex  eadem  fuit  peedagogus  noster,  id  est  nos  sensu 
pueros  ab  illicitis  comprimeiis  et  ad  recta  dirigens 
timore  poenarum.  Quia  enim  nos  custodivit  donec  ad 
fid^Li  iioeri  venireiniis,  idcirco  pa^dagogus  noster 
fuit,  iJ  est  custodia  ad  tempus,  non  ut  semper  ma- 
neret,  scd  sicut  paedagogus  cessaret.  Sicut  enim 
papdagogiis  flagcllat  puerum,  ut  hunc  reddat  aptum  ^ 
ad  regendam  domum,  et  possidendam  haereditatem 
palris  iii  sctate  sua  virili,  ita  lex  fuitnobis  imposita 
custodia,  ut  onera  legis  gravia  saltem  metu  poenae 
scrvnia  nos  reprimerent,  ut  idoneos  haeredes  summi 
l^atris  nos  faccrent.  Lex  fuit  nobis  paedagogus  in 
Christo,  id  est  in  cxspectatione  Christi,  ut  sic  ve- 
nienles  ad  fidem  quasi  pueri  ad  pcrfectionem,  jusli" 
ficemur  nunc  ex  fide,  et  justiflcati  conscquamur  hae- 
reditatem.  Ante  fidem  fuimus  sub  paedagogo,  id  est 
sub  dislrictionc  et  oncre  legis,  sed  postqnam  venit 
fidcs,  jam  non  sumus  sub  pcedagogo  servitutis  legis, 
sed  in  libertatem  charitatis,  utpote  non  jam  pucri 
vensibus,  sed  adulli. 
c  Omncs  enim  fiUi  Dei  estis  per  flaem  quae  est 


xxviii),  Christum  induistis,  id  estChristum  pro  veslo 
accepistis,  ut  indumento  justiiiae  illius  circumdati 
{Isa.  Lxi),  non  ostendatis  ultra  jam  ab  ulla  parte 
qnidquam  in  operibus  et  conversatione  vestra,  nisi 
saiictitatem  Christianitatis.  Christum  vestem  acce- 
pistis,  quod  cst  vobis  faonor  et  contra  tentationum 
aestus  protectio.  In  qua  Cfaristi  induitioue  non  est 
Judceus  neque  Grascus^  id  est  in  illa  Christi  confor- 
mitate  nec  Judaeus  prodest,  neque  Graecus  obest, 
quia  nec  Judaeus  propter  Judaismum  suum  est  ibi 
superior,  neque  Gnecus  propter  Graecitatem  suam 
inferior.  Scd  nec  scrvus  est  ibi  abjectior,  quoniam 
sine  discretione  nationis  ac  conditionis  ac  sexiis 
estis  omnes  in  Chrislo.  Non  estis  ibi  differentes» 
quia  omnes  vos  sivc  Judaei,  sive  Graeci,  sive  servi, 
sive  liberi,  sive  mares,  sive  feminae,  tiiitcm  estis  in 
Christo  Jesu  per  unitatem  fiJei  et  charitalis.  £t  si 
nos  sic  vivificat  fides,  pcr  quam  in  faac  vita  recte 
ambulatur,  quanto  perrcctius  atque  feiicius  iios  eCl- 
ciet  ipsa  species,  qua  videbimus  sicuti  est  id  ad 
quod  tendimus  ?  Omnes  Chim  unum  estis  in  Cfaristo» 
id  cst  in  Cliristi  corpore,  ct  ita  ejus  membra  esfia 
eflecti.  Sed  si  vos  membraCfaristi  C3tis,id  estChr/slo 
uiiiti,  ergo  semen  Abrahm  estiSy  futuri  haeredes  regni 
Goelorum  non  secundum  carneni,  sed  secundum  pro- 
missionem  quam  Deus  fecit  Abrahx.  Yos  enim  facti 
estis  haeredes  secundum  promissionem  Abrahae  gra- 
tia  Dei.  Non  de  carne  Abrafaae  fecit  illi  colixredes 


(2i8)in  CfaristoJesu.  Quicunque  enim  in  Chri- D  Deus.  Nam  imilando  fidem  Abraiiae,  facti  estis  fiui 
sto  baptizati  estis,  Christum  indoistis  (Rom,  vi).      Abrahae. 


c  Non  est  Judaeus  neque  Graecus,  noh  est  servus  nc- 
c  que  liber,  non  est  masculus  neque  femina.  Om- 
c  nes  enim  vos  unum  estis  in  Christo  Jesu.   Si  au- 
c  tem  vos  Cfaristi,  ergo  semen  Abrahae  estis,  sccun 
c  dum  promissioncm  haeredes.  > 

Quasi  dicerent  Galatae,  Judaei  legem  poedagogum 
habuerunt  quae  illos  custodivit,  et  ideo  nonc  filii 
possunt  esse  per  gratiam,  ut  coelesiis  patriae  haeredi- 
tatcin  accipiant;  sed  nos  qui  non  habuimus  paeda- 
gogum,  non  sumiis  filii :  idet)que  necessarius  est  no- 
his  paedagogus,  id  est  lex,  ut  nossimus  esse  filii. 
Respondere  videtur  Apostolus:  Non  cst  vcnim.  Nam 

(!kl8}  Ansclmus  ha^  duo  verbula,  quas  eff,  non  legil. 
PlTROL.  CLXXXI. 


CAPUT  IV. 
c  Dico  autem :  Quaiito  tempore  haere^  parvnius 
est,  nihil  difllerta  servo,  cum  slt  doniinus  omnium, 
sed  sub  tutoribus  et  actoriDus  est  usqne  ad  praefi- 
nitum  tempus  a  patre.  Ita  et  nos  cum  essenr.us 
parvuli,  sub  elemcntis  mundi  eramus  servientes. 
At  ubi  venit  plenitudo  temporis,  misit  Deus  Fi« 

r  lium    suum ,  factum  ex  muliere,   factum    sub 

c  lege,  ut  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret,  nt  ado- 

c  ptionem  filierum  reciperemus.  » 
Ab  eo  loco  quo  dixerat,  jam  non  sumus  sub  peh 

dagogoy  fecit  usque  nunc  interpositionem  propCer 


an 


4133  IIEIIVEI  BLUClDOLENSiS  MONACIli  liW 

Galau«.  Modo  autem  exponil,  qua  siniiiiiudine  vo-  A  carnalibus  observantiis  quibus  comprimcbawttr,  nt 


caverat  lcgcm  psedagogum,  ct  adaptat  similitudi- 
nem,  atque  oslendit  quia  non  debuimus  csse  sub 
lcge,  postquam  fides  venit.  Quasi  dicat:  Superius 
dixi  manifeste,  quia  priusquam  venirct  lidcs,  sub 
lege  quasi  sub  paedagogo  cuslodicbamur,  poslquam 
vcro  fides  vcnit,  jam  non  sumus  sub  pxdagogo, 
sed  nunc  dico  idipsum  per  similiiudinem,  quia  sci- 
licet  puer,  qui  palris  sui  futurus  cst  h(erei,  quanto 
tempore  est  parvulus,  aitale  et  scientia,  nihit  differt  a 
tervo  id  est  cogitur  allerius  parere  voluntati,  et 
DuUam  potestatem  habet,  cum  id  est,  quamvis  sit 
jam  secundum  naturam  dominus  omnium  quae  pater 
ejus  possidet.  Non  quidcm  est  servus,  sed  tamen 
nihil  diirerl  a  servo,  quia  non  esl  speciose  vestitus. 


libere  lascivire  liccret.  Sicul  enim  pueri  discunt  ele- 
menla  et  coujunciionem  elcmentorum,  nec  tamea 
possunt  intelligere  profunditatem  sentcntianuii 
quousquc  sint  in  libera  potcstate,  postea  vero  se  coo- 
ferunt  ad  liberales  arlcs,  nec  tamcn  possunt  ad  ba- 
rum  scienliam  venire  nisi  per  elementay  sic  Judxi 
per  carnales  legis  observantias  instructi  suut.  Ijks 
fuerunt  illis  quasi  elementa,  id  cst  primordia  pcr 
quse  venerunt  ad  Gdcm,  el  ad  majorcm  Dei  cogiu- 
tioncm,  scilicet  ad  spirilualem  inteiligentiam  ipsa- 
rum  carnalium  observanliarum.  Quae  elemeiita  di- 
cuntur  mundi,  quia  data  sunt  amatoribus  hujus 
mundi,  qui  ncsciebant  appetcre  xlcrna  et  invisibi- 
lia,  sed  lcmporalia  et  ^isibilia;   ideoquc  terroribiis 


nec  estin  libera  poleslate  sua,  sed  sub  custodequi  ^  corporalium  pocnarum  ct  promissionibiis  tempori- 


illum  servat,  et  ducit  quo  ducendus  est,  quoniam 
'rrac,'  puer  dicitur,  ct  Siyui  duco.  Non  difrert  a  servo. 
ied  est  sub  tutoribus,  qui  lucntur  illum  ab  injuriis; 
et  sub  actoribus,  qui  pro  illo  agant  ea  quae  nccdum 
ipse  vaict  aul  scit  agere.  Vcl  sub  actoribus,  id  cst 
praeceptoiibus  et  morum  inrormaloribus,  quoruin 
aucloritatem  et  gravilatcm  scqualur,  et  qui  auciori- 
tate  sua  pro  iiio  causas  ipsius  agant,  et  est  sub  illis 
usque  ad  tempus  prcefinitum  a  palre,  id  est  usquc  ad 
quinque  annos,  vel  usquc  ad  aiiudlemporis  spatium 
quod  pater  ejus  prx'ordinavit,ut  deinceps  libem  vo- 
luntati  suae  relaxetur.  Siniili  modo  scnlienduin  est 
ei  de  populo  Judaeorum,  qui  per  Chrisli  graliani  fu- 


liuiii  bonorum  per  legem  pueriliter  sive  servililer 
compellcndi  erant  ad  Dei  cultum.  Elementa  ergo 
mundi,  lex  Moysi  ct  omneVetus  Instrumentum  inlel- 
ligilur,  quibus  et  nos  adhuc  quasi  elemenUs  et  re- 
ligionis  exordiis  Dcum  discimus:  quomodoelemeota 
appcllantur  liuerae,  per  quas  syllabas  ad  verlMi  coa* 
jungimus,  et  ad  texendam  orationem  longa  medita* 
tioiie  procedimus.  Ars  quoque  'musica  babet  de- 
menta  sua,  et  geonielria  ab  clemenlis  incipit  linea- 
rum.  Sic  clcmcnlis  veteris  instrumonti,  ut  ad  evaii- 
gclicani  plcniludineinvenial,  sanctiviri  cruditurin- 
fantia.  Uiidc  etcentcsimus  nonusdcciinus  psalmiis» 
omnesque  alii  qui  litteris  prxnotantur,  per  Ethicam 


turus  erat  rcgni  coelorum  hsercs,  quia  quandiu  fuit  ^  nos  ducunt  ad  thcologicam,  et   ab   elcroentis 


scientiaet  actione  parvulus,  scrvili  tiniore  coinprcs 

sas  3ub  disciplina  lcgis  quasi  siib  dislriclione  p%da' 

gogi,  el  coactus  scr^ireprccceplis  divinis,  cum   la- 

men  futurus  esset  per  Christum  dominus  omnium 

bonorum  patrise  coeIestis,id  cst  possessorccelestium 

divitiarum.  Quando  crat  parvulus  cognitione  Dci  ct 

viribus  resislendi  pcccalo,  non  dilTerebat  a  scrvo, 

quia  lex  ei  dominabatur,  et  minis  eum  terrcbat  ne 

peccare  auderet.  Nam  erat  sub  tuloribus  et  actoi*i- 

bus,  id  est  sub  legis  scrmonibus,  qui  vclut  tulores 

contra   malignorum  spirituum  impugnaiiones,    ct 

contra  gentilium  ad  idololalriam  persuasionesdefea- 

debant,  illum  adinonendo  et  increpandoatque  pu- 

niendo,  et  velut  actorcs  informavcrunt  mores  ejus, 

atque  causam  ipsius  apud  Deum  egerunt,  dum  per  D  puerorum  maneve,  et  nos   in  virilis  animi  robur 


oca- 
dentis  lilterse  quae  destruitur,  transire  faciiuit 
ad  spiritum  vivificantem.  Propfer  quod  ct  eleiiienta 
quasi  clevamenta  dicuntur,  quia  nos  elevant  a  vi- 
sibilibus  ad  invisibilium  intelligcntiam.  Sub  qoi- 
bus  elementis,  id  esl  sub  lcge  et  prophetis  car- 
nalitcr  iiilellcctis  scrviliter  tcnebantur  Judaei,  dura 
esscnt  parvuli,  et  ncscirent  seipsos  rcgere,  ideoqus 
indigcrent  paedagogi  districtione  et  instructione. 
Ita,  inquit,  dum  esscmus  scnsu  parvuli,  eramos 
scrvicntcs  sub  elementis  mundi  usque  ad  praeGnitum 
tcmpus  a  Patrc.  Sed  postquam  venit  plenitudo  lem- 
poris  id  est  postquam  inipletum  omne  spatiom 
illud  tcniporis,  in  quo  coelcstis  Pater  praefiniverat 
nos  sub  legis  quasi  sub  paedagogi  districtione  mors 


savrificia  et  expiationesDcum  ei  placaverunt.Et  sub 
his  fuit  usquc  ad  praefinitum  tempus  a  patre,  id  cst 
usque  ad  adventum  Christi,  in  quoDeus  constituit  ut 
populus  ille  perfectus  et  liber  fleret,  et  hsereditatem 
obtineret.  Si  vero  praedictis  tutoribus  vel  actoribus 
quandiu  parvulus  fuit,  dedignaretur  subjici,  non 
posset  idoncus  esse  opportuno  tempore  paternam 
haeredilatem  adipisci.  Nam  haec  ila  debere  intelligi 
declarat  ipse  Apostolus,  dum  conscqucnter  similitu- 
dinem  adaptat,  dicens  :Ua,  id  est  simililer  ut  praedi- 
cius  puer,  et  nos  Judaei  cum  essemus  parvuli  non 
aeiatc,  sed  intcUectu  et  discretione  ac  mentis  viribus 
el  operum  actione,  eramus  servientes,  id  est  in  ser- 
vilute  lcgis  viventes,  sub  elementis  mundi,  id  cst  sub 


profecissemus,  nec  jam  paedagogi  custodia  indige- 
remus,  tunc  Deus  Pater,  ut  nos  a  vinculo  pristiui 
scrvilutis  absolveret,  misit  non  angelum»  oon  ar- 
changelum  ,  sed  Filium  suum  unigenitum.  Ifisil 
eum,  id  est  fecit  incarnari,  ut  bominibus  esset  visi- 
bilis;  ipsum  dico,  sccundum  carnein  factum  ex  mu- 
iiere,  id  est  ex  femina  matre,  qui  secundom  divi- 
nitatem  uon  est  factus,  sed  genitus  a  Patre.  Et  /a- 
ctum  sub  lege,  id  est  creatiim  secundum  carnem  sub 
legis  observatione,  ut  siisciperet  circuincisioDem  el 
portarclur  ad  templum  cum  hostiis  Judaico  more, 
sicnt  veraciter  lilius  Abrahae  cui  (promissiis  faerat 
Hunc  crgo  Deus  factum  ex  muliere,  id  est  maienui 
carnis  substantia,  suie  virili  admistione  conceptOHit 


4165 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAfLI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


IIOS 


ad  humanos  aspecius  bomiiicm  verum  prolulit,  qui  ^  ctus  ad  Dcum,  Abba  Pater.  El  quid  esl  spiriluaiis 


in  divina  virtute  ac  substanlia  manens  per  oninia 
qiiod  erat,  veram  naturae  mortaiis  inlirmilalem, 
quam  non  babebat,  induit.  Usus  namque  divinarum 
Scripturarum,  ct  .maxime  Hebraicarum,  mulicres 
appellare  consucvit,  non  corruplas,  sed  feminas, 
sicut  lcgimus,  quia  aedificavit  Dominus  Dcus  costam, 
quam  tulerat  de  Adam  in  mulierem,  et  adduxit  cam 
ad  Adam  (Gen,  ii).  Ut  autem  Dei  Filius  nobis  ne- 
cessariam  obediendi  virtutem  praecipuo  commeuda- 
ret  exemplo,  factus  est  sub  lcge,  id  est  subditus  est 
legi ;  non  quia  ipse  qiiidqtiam  legi  deberet,  qui  unus 
est  legisiator  et  judex,  sed  ut  eos  qui  sub  lege  po- 
siti  legis  onera  portare  ncquiveranl,  sua  compas- 
sione  juvaret,  ac  de  ser>ili  conditione  quae  sub  Icge 


ille  clamor,  nisi  pius  affectus  electorum  erga  Deum» 
et  pia  mcntis  postulaiio  esuricntis,  et  sitientis  ju  - 
stitiam  ?  Quia  vero  superius  dixerat  haeredem,  quan- 
diu  parvulus  est,  mhil  a  servo  differre,  quod  de  po- 
pulo  qui  sub  legis  scrvitute  fuerat,  mystice  voluit 
intelligi,  et  addiderat  quomodo  idem  populus  per 
adventum  Filii  Dei  liberatus  sit,  facil  inde  conse- 
quenter  illationem,  quod  jam  non  sit  servus.  Ac  si 
dicat :  Populus  ille  qui  prius  erat  sensu  ct  actione 
parvulus,  et  sub  lege  servililer  deprimebatur,  post- 
modum  per  gratiam  unigeniti  Dei  est  in  iibertatcm 
adductus,  et  in  Filium  adoptatus.  Ilaque  jam  non 
est  servui  ut  antea  sub  lege,  sed  filius,  quia  filiorum 
adoplionem  rccepit  dono  gratise.  Vel  ita :  Spiritus 


erat,  ereptos  in  adoptionem  iilioniin  quae  per  gra-  B  Ghristi  clamat  in  cordibus  utriusque  populi,  Abba. 


tiam  cst,  sua  largitate  reduceret.  Factus  cst  sub  lege, 
Mf  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret^  id  est  a  legis 
servitute  liberaret,  sicut  ct  mortem  subire  dignatus 
cst,  ut  cos  qui  niortis  Dominum  evadere  non  pote- 
rant ,  a  morte  redimcret.  Factus  est  sub  lcge  non 
ut  ab  ca  cxpiaretur,  sed  ut  eos  qui  sub  illa  eraiit 
pressi  et  rei,  libcraret ;  ita  ut  nos  omnes  Jud.-ei,  ct 
genliles  reciperemus  pariter  adoplionem  filiorum^ 
quia  nostram  participavit  naturam,  et  nos  adoptavit 
ad  suam.  Propierea  ergo  voluit  sub  legc  lieri  ct  Ic- 
gem  implere,  ut  eos  qui  erant  sub  oncre  Icgis  com- 
pressi,  a  jugo  iegis  redimcret;  et  nos  omncs,  tam  Ju- 
daei  quam  gcntiles,  per  gratiam  novse  libertutis  le- 
cipereraus  adoplionem  liliorum,  quam  in  Adam  pcr- 
dideramus,  id  cst  cfficercmur  adoptivi  filii,  ac  haerc-  ^ 
ditatem  Patris  ailcrni  conseqiieremur. 

c  Quoniani  autein  eslis  filii  Dei,  misit  Deus  spi- 
I  rilum  Filii  sui  in  corda  noslra,  clamantem,  Abba 
c  Paler.  Ilaque  jam  noii  est  servus,  scd  (ilius.  Quod 
c  si  filius,  ct  hxres  pcr  Deum.  » 

Modo  repetit  qiiod  siiperiiis  dixerat,  Galatas  esse 
filios  Dci,  ut  oslendat  similiter  illos  a^optivos  lllios 
cssc,  sicut  Judu^os,  quasi  dicat :  Dixi  vos  csse  (ilios 
Dei  per  fidcin.  Nec  fustra  hoc  estis.  Scd  quoniam 
vos  Galatx'  estis  adoplivi  filii  Dei,  sicut  el  nos  He- 
braei,  misit  Deus  Spiritum  naturalis  Filii  sui  in 
corda  nostrOy  id  est  Spiritum  sanctum,  qui  et  a  Patre 
proccdit ,  cl   a    Filio  {Joan.  xv).  Nam  et  missio 


Patcr.  Itaque  jam  neuter  eorum  est  servus  post  ao- 
ceptionem  sancti  Spiritus,  sed  est  per  gratiam  ti- 
lius.  Quod,  id  est  sed  si  jam,  filiut  est,  ergo  et  /i«- 
res  in  futuro  erit  per  Deum,  id  est  per  Dei  operatio- 
nem,  et  per  Dei  gratiam.  Vel  per  Deum  juro  ita  fore. 
Hsec  enim  filiatio  et  haeredius  utrique  popoio  con* 
cessa  esl.  Sed  quia  Galalis  Apostolus  loquitur,  ad 
eos  sequentia  verba  rcspiciunt,  cum  dicitur : 
c  Sed  tunc  quidem  ignorantcs  Dcum,  his  qui  na- 
tura  non  sunt  dii,  serviebatis.  Nunc  autem  cum 
cognovcritis  Deuin,  imo  cogniti  sitis  a  Deo,  quo- 
modo  convertimini  iterum  ad  infirma  et  egena 
elemenla,  quibus  denuo  servire  vultis?  Dies  ob» 
servatis,  et  menses,  et  tempora,  et  annos.  Timeo 
vos,  ne  forte  sine  causa  laboraverim  In  vobis.  » 
Modo,  iuquit,  estis  filii,  sed  priiis  eratis  servi, 
non  in  carnalium  legis  cxremoniarum  servitute» 
sicut  Judaei,  sed  idolorum,  quia  tunc  quidem  igno^ 
ranles  Deum^  serviebatis  lihs  qui  non  sunt  dii  natura^ 
sed  opinione  insensatorum  hominum,  id  est  non 
sunt  naturales,  sed  falsi  dii.  Hic  ostendit  non  esse 
serviendum,  nisi  illi  qui  natura  Deus  cst.  Tunc  qui- 
dcm  ignorabatis  verum  Deum,  cui  soli  seniendum 
CKt;  et  ideo  aliquid  excusationis  habebatis,  quod 
Caisis  d'is  servicbatis.  Sed  nunc  cum  jam  cognoveri" 
tis  Deum,  nulla  uiterius  vobis  supercst  excusatio,  si 
erravcritis,  sed  longe  deterius  quam  olim,  delinque- 
tis.  Nunc  non  est  jam  locus  errandi,  cum  aperta  sit 


q4ia    miltiiur    a   Palrc  ,   ipsa    est  proccssio   qua  ^  vcrilas,  cum  cognoverilis  Deuin  per  fidem,  tmo,  me- 

lius  possum  dicere,  cum  siiis  a  Deo  cogniti^  id  est 
approbati  per  bonam  operationem.  Vel  Deus  cogno- 
visse  dicitur,  quia  fccit  ut  ab  fais  cognoscerelur,  a 
quibus  iguorabatur.  Nequc  eniin  fas  est  ut  credamus 
quod  tunc  Galatas  Deus  primo  cognoverit,  quos 
ante  mundi  constitutionem  praecognitos  habuit;  sed 
tunc  cognovisse  dictus  est,  quod  tunc  ut  cognosce- 
rctur  effccit.  Nam  quia  tunc  ipsi  eum  illius  munere, 
non  suo  merito  vel  facultate  cognoverant,  maluit 
typice  loqui,  ut  tunc  ab  illo  cognitos  diceret,  quando 
eis  cognoscendum  se  praestitit ;  et  verbum  corrigere, 
quasi  hoc  minus  recte  dixerat,  quod  proprie  dixerat, 
quam  sinere  ut  hoc  sibi  arrogarent,  se  potuisse  quOd 
els  posse  ille  donaverat.  Cum  enim  dicitur,  qaod 


procedit  a  Patre.  Et  ideo  dicit  eum  Apostolus  mitti 
a  Patre  ct  Filio,  ut  osicndat  eum  ab  utroque  proce- 
dere.  Misit  Deus  Pater  Spiritum  filii  sui  in  corda  iio- 
stra,  id  est  in  corda  noslra  omniiim  nostrum  qui 
credimus ,  lam  JudiL^orum  qiiam  genlilium.  Nam 
propter  utrumque  populum  misit  eum  clamantem^ 
Abba  Pater.  Clamat  cnim  in  cordibus  noslris  ad 
Deufn,  id  esl  magna  piac  mentis  devotione  facit  nos 
iiitus  clamare,  o  Al)ba  Pater.  Abba  namque  et  Pa- 
tcr,  idem  est.  Sed  propter  Juda>os  clamat  Abba,  et 
proptcr  gentiles  Patcr,  ul  ostendat  ambos  unum 
Patrein  haberc  Deum.  Abba  eniin  llebraice,  pater 
d«.citur.  Efrecttis  ergo  prolmt  utrosque  Dei  filioscsse, 
dum  in  cOrdibus  utrorumqiic  ciamat  Spiritus  san< 


1167  HERVCI  BURGlDOLBiNSlS  MONACUI  1IGI 

noi  cognoscil  Dcus,  cognitionem  suam  nobis  prae-  A  causa,  id  esl  sine  utilitate  vestra  toboraverim  in  v^ 
•tat  ut  per  hoc  intelligamus,  ne  hoc  quidem  nobis      bis  convertendis  et  insrruendis.  Non  idcirco  tiiuel 

eos,  ut  putet  quod  illi  possint  ei  per  apostasian 
suam  auferre  mercedem  laboris,  quam  in  eoniii 
instructione  pcrtulil,  sed  quia  metuit  ne  seipsos  a 
fide  subtrahendo,  faciant  ut  non  prosit  eis  bbor 
apostolicus.  Non  enim  suam  mercedem,  sed  illot 
amitlere  timet.  Quod  forte,  id  est  iliomm  arbilrio 
polesl  ficri.  Utrumlibet  comingere  valet,  ut  vel  siBt 
caus»  quantum  ad  eos  laboraverit  in  ipsis,  si  ia 
errore  pcrduravcrint;  vel  non  sine  causa,  si  resi- 
puerint.  Dicanius  quod  nonnullis  visum  esl,  scilicet 
quia  Galat^  partim  ex  Judaeis,  partim  ex  genlibus  ad 
fidem  vencrant,  sed  post  discessura  Apostoli  coge* 
bantur  a  pseudo  pra^dicatoribus,  his  qui  de  Judxis 


tribuendum,  quod  nos  scimus  Dcum,  sed  eam  quo 
que  scientiam  illius  misericordiu;  tribuamus.  Prius 
quidem,  inquit,  per  ignorantiam  Dei  serviebalis 
idolis ;  sed  modo  cum  jam  cognoverilis  Deum,  imo 
cogniti  sitis  a  Deo,  id  cst  cognitionem  ejus  percepe- 
ritis  ab  ipso,  quomodo^  id  est  qua  causa,  qua  ra  • 
lione,  convertimtni  iterum  (ut  ante  Dei  notitiam)  ad 
servilutem  erroris?  Quomodo  postquam  vobis  veri- 
tas  illuxit,  converlimini  i;erum  ut  anlea,  dum  a  Ju- 
diPisefliccremini  proselyii?Quomodo,  inquam,  con- 
vcrtimini  ad  elementa,  id  est  ad  carnalia  lcgis  man- 
data,  quae  sunt  divini  cultus  Judxis  exordin,  et  sunt 

infirma,  quia  per  se  non  valent  cultores  adjuvarc ;  ,         ^  ,     _  ^ 

et  egenat  quia  egent  auxilio  gratise?  Quomodo  ad  '^  conversi   fuerant,  iterum  Judaizare;  qui  vero  de 


haec  convertimini,  quibus  denuoy  id  est  iterum  vultis 
HrvireJ  sicut  auondam  eis  servierunt  Judaei,  sed 
jam  ab  eorum  servitule  sunt  liberali.  Illi  desierunt 
eis  servire,  ct  vos  qua  rationc  vultis  itcrum  eis  ser- 
vire?  Quae  scilicet  elemenla,  id  cst  carnalia  lcgis 
praeccpta,  prius  fortia  et  velut  quamdam  firmitatem 
damia  stelerant,  dum  Judaeos  adhuc  comprimerent, 
el  cohortarentur  ad  justificalionem  fidei,  et  ad  ma- 
jorem  Dei  notitiam  paulatim  proinoverent;  ct  erant 
dilia,  dum  locuplelareift  eos,  dando  quaradara  ipsis 
apud  horaines  jusliiicalionera ,  ut  non  punircntur, 
ut  nihil  mali  paterentur.  Hxc  naraquc  crant  illis 
quaedam  divitiae,  quae  praeparabant  illos  ad  veras 


gentibus  crediderant,  rursus  elementa  observare. 
Quibus  aple  congruit  quod  dicitur :  Sed  tunc  quidem 
ignorantes  Deum,  his  qui  natura  non  snnt  dii,  ser- 
viebatis.  Nunc  autcm  cum  cognoveritis  Deum,  quo- 
modo  converlimini  iterum,  sicut  anle  quam  Deum 
cogiiovissctis,  ad  elcraenta,  id  est  ad  impiam  ob- 
servaniiam  solis  et  lunae  ac  siellarum  et  cceli  ae 
lerrae?  Quae  quidera  sunt  infirma,  quantum  ad  vos, 
quia  nequcunt  vos  adjuvare ;  et  egcna,  quantam  ad 
sc,  quia  nihil  habent  nisi  cx  Dci  dispositione,  hi&ta- 
men  post  nostrnm  convcrsionem  vultis  denuoservirt 
sicut  antea.  Nam  dies  observatis,  dicentes :  Nou  pro- 
ficiscar  hodic,  quia  postcrus  dies  est,  aut  quia  sie 
divitias,  ad  fidem  scilicet  et  justificalionem,  iicc  non  q  luna  ferlur  ;  vel  :  Proficiscar,  ut  prospera  cedaBt, 


ct  ad  haereditalem  in  supernis  accipicndam.  Sed  nunc 
infirma  et  egena  sunt  haec  clemenla,  quia  priusquain 
veritas  advenit,  jam  nemincm  ad  ejus  susceptioncm 
praeparant,  jam  nemiiiein  ad  Dei  cullum  constrin- 
gunt,  jam  iiihil  praefigurant,  niliil  cuUoribus  suis 
prosunt,  nihil  boni  confcrunt.  Et  his  ila  deslitutis 
ac  inanibus  elementis  vultis  denuo  scrvire,  sicut 
antc  veritatis  advenlum  Judaei  quondam  illis  sor- 
\ierunt,  cum  jam  nemo  debcal  illis  servire,  sed  ora- 
nes  in  iibertate  quam  Christus  dedit ,  permanere  : 
nec  jam  siib  paedagogo  vivere,  postquam  implelum 
cst  tempus  praefinilura  a  Patre.  Vcre  vultis  deiuio 
his  elementis  servire,  et  post  expletum  infanliae 
tempus  iterum  jugo  paedagogi  coUa  vestra  miserabi- 


quia  sic  se  habet  positio  siderum,  et  mcuses  obser- 
valiSfdiceiuio  :  Nunc  again  hocmense  commerciuB, 
quia  illa  slclla  mihi  agit  mensem,  vcl  idcirco  agan, 
quia  suscepit  mensem.  Et  tcmpora  praevidenles  ia 
auguriis,  qualc  tempus,  sive  carum,  sive  calidam 
aut  pestifcrura,  evenire  debeat  et  annos,  ut  liii  qol 
dicunt :  Non  plnntabo  hoc  anno  vincaray  quia  bis- 
scxtus  esl.  Sive  crgo  liis,  sive  aliis  perversis  mo* 
dis,  nonnulli  Gnlatarura  observabant  dies  et  menses, 
atquc  tempora  et  annos,  et  indc  culpat  eos  AposSiv 
his,  atqiie  omnes  qui  talibus  observationibus  adhuc 
sludenl,  et  quara  gravc  sit  periculum  talia  obser 
varc  deinonstrnt,  dum  esse  incassum  quod  illis  qoi 
h^c  observaiit,  laborasse  timct.  Quis  enim  aestiita- 


litcr  subdcre.  Nam  o6ser»flrfs,  id  csi  obscrvare  ilispo- D  rct  quain  magnuni  pcccatum  sit  lalia  observare, 


iiilis  dies,  sicut  Sabbata,  et  menses,  sicutpcr  priraum 
ct  septimum  mensem,  vei  menses,  id  cst  exordia 
mensium,  hoc  est  neomcnias,  et  tempora,  sicut 
quando  ter  iii  anno  omnes  Judaei  ad  templum  con- 
veniebant,  ac  solemnitates  agebanl,  et  annos,  sicut 
septimum  ct  quinquagesimum  annum.  Hunc  annuin 
Galatae  iiuper  subversi  necdum  observaverant,  et 
ideo  (secundum  quod  praemisimus)  quod  ait,  dies 
observatis  el  menses  et  tempora  et  annos,  sic  acci- 
picndum  est,  non  quod  jam  observarent,  sed  quod 
hoc  observare  vellent.  Nou  eiiim  tam  fecerant  quam 
facere  disponebant  carnalia  legis  opera.  tt  quia  ta- 
libus,  inquit,  subjici  non  respuistis,  timeo  vos^  ne 
wiki  damnum  de  vobisipsis  faciatis.  scilicct  ne  sine 


sicut  observant,  ul  dictum  est,  qui  certis  dieinis  aol 
mensihus,  sive  temporibus,  sive  annis,  volunt,  vel 
nolunt  aliquid  inchoare,  eo  quod  secundum  vaf>as 
doctriiias  hoininuin  fausia  vel  infausta  a^stimanl 
tempora,  nisi  magnitudinem  ex  timore  Apostoli 
pensaremus,  qui  nunc  talibus  ait :  Timco  tu  fortt 
sine  causa  iaboraverim  in  vobis, 

c  Estote  sicut  ego,  quia  et  ego  sicut  vos  :  Fra- 
tres,  obsecro  vos  nihil  me  laesistis.  Scitis  autem 
quia  per  infirmitatera  carnis  evangelizavi  vobis 
jani  pridem,  et  tentaiionem  vestram  in  carne  mea 
non  sprevistis,  sed  sicut  angelum  Dei  excepistis 
me,  sicut  Chrislum  Jesum.  Ubi  esl  ergo  boi^* 
tu.lo  veslra?  Tcstimonium  eniiu  perbibeo  vuKiy 


lt0O  COMMENT.  IN  CPISTOLAS  PAUU.  ^  IN  EPIST.  AD  GALAT.  1170 

c  quia  si  fleri  posset,  oculos  vesiros  eruissetis  et  j^  reyerentia  me  excepistis,  cum  quanla  Dei  angelum 

Yenieniem  de  coelo  exciperetis;  et  ut  plus  dicam,  itt 


c  dedisselis  milii.  Ergo  inimicus  vobis  factus  sum, 
c  vcrum  diceris  vobis?  i 

Ne  iabor  mcus  iii  vobis  sit  inanis,  eatote  $icut  ego 
liberi  a  servitute  elemcntonim,  id  est  n  legis  obser* 
vatione  carnali,  quia  et  ego^  qui  legi  subditus  fui,  et 
legis  observantiam  novi,  sum  modo  iicut  vos  sine 
lege.  Nam  quia  ego  qul  legem  babui  consilio  ratio* 
nis  eam  deserui,  ex  quo  Gbristum  cognovi,  scire 
poteslis,  quia  nibil  ulile  christicolis  in  ea  esse  con- 
sideravi,  quam  sic  ex  toto  reliqui.  Si  igitur  ego  qui 
banc  babebain,  dimisi,  tunc  vos,  qui  enm  non  ba- 
betis,  assumere  non  debetis.  Yel  estote  sicut  ego  in 
lidei  charitate,  quia  et  ego  sum  sicut  vos  homo  cor- 
rectus  de  crrore.  Nam  et  nunc  potestis  exemplo 


me  excepistis,  sicut  ipsum  Christum,  si  descendis* 
set  rursus  in  terram,  et  venisset  vobis  prxdicare. 
TanUe  enim  auctorilatis  me  habuistis,  ac  si  de  so« 
blimibus  veniens  angcius  loqueretur  vobis,  vei  ipse 
Christus  angelorum  Dominus.  Et  quandoquidem  in 
tanto  honore  me  tunc  habuistis,  nunc  autem  sino 
causa  speriiilis  ac  respuitis,  ergo  ubi  est  beatitudo 
vestra?  id  cst  illa  affectio  et  humilis  devotio  quam 
crga  me  habuisiis,  qnae  erat  causa  futurae  beatitu- 
dinis  vestrsR.  Bene  revocat  illos,  vocando  iilam  af- 
fectionem  beatitudinem,  quia  si  causam  amittunt, 
cffectum  perdcnt;  si  amitlunt  illam  devotam  aff(»- 
ctioncm,  perdeiit  sine  dubio  fiituram  beatiiudinero. 


meo  a  legis  observantia  retrahi,  sicut  olim  ab  ido-  q  Vere,  inquit,  sicut  angelum^  vel  sicut  Christum  /«- 


lorum  estis  cultu  revocati.  Et  debetis  esse  sicut 
cgo,  quia  obsecro  vos,  o  fratres,  ut  sitis  sicut  ego,  id 
est  dulcedine  fraterna;  dilectionis  rogo.  Ideo  vos 
fraterno  amore  obsecro,  ut  non  inimicus  decipcre 
quaero,  sicut  falsi  apostoli  de  me  vobis  asserunt» 
quia  dum  essem  apud  vos,  nihil  me  Imistisj  sed  in 
iiiagno  honore  habuistis.  Superius  aspere  correctos 
iiunc  demulcet  ac  revocat  blandiendo,  obsecrando, 
et  bene  gesta  eorum  memorando.  Non  me  laesistis, 
sed  potius  vosipsi  scitis  quia  per  infirmitatem  carnis^ 
id  esl  eo  tempore  quo  infirmabar  in  carno  niea, 
pra&dH^avi  vobis  evangelium  Christi  jampridem ;  cl 
taineii  non  sprevistis,  ut  me  vilem  judicarelis,  tenta- 
tionehi  vestram  in  carne  mea  xgrotante.  Tanta  enim, 


sum  me  excepistis^  et  inde  beatitudinem  meruistis» 
quia  si  posset  jusle  et  cum  mea  utiliiate  ficri,  illa 
inembra  vcstra  quae  chariora  sunt  in  homine,  ta- 
lissetis  a  vobis,  et  dedissetis  niihi.  Testimonium 
enim  vobis  perhibeOt  quia  $i  ad  utilitatem  Ecdesiaa 
fieri  posset^  si  cum  justilia  vestra  et  commoditate 
mea  fieri  posset,  oculos  vestros  eruissetis,  et  dedi$* 
setis  ml/it,  id  est  ad  utiiitatem  meae  praedicationis. 
Consueto  more  loquitur,  siciit  solemus  dicere  :  De 
carne  mea  veltem  pro  vestro  profcctu  dare,  si  pos« 
sem,  et  propter  nimiam  erga  se  charitatcm  iUorum 
exaggerandam,  dicit  talia.  Sed  cum  tanta  charitas, 
et  tantus  honor  illi  fuisset  exhibitus,  nunquid  pro- 
ptcr  ipsum  honorem  sibt  exhibitum,  ac  dilectionem 


fuit  infirniitas  corporis  in  me,  ut  vos  inde  tentari  G  pepercit  iilis  errantibus,  ne  forle  negaretur  ei'  el 


possctis,  et  pulare  quod  non  esset  in  me  virtus  ali- 
qua  spiritualiter,  qui  corporaliter  sic  infirmaliar;  nec 
essem  aposlolus  Cfaristi,  quem  ita  doloribus  infir- 
niitatis  agitari  permitleret.  Vel  liaec  infirmitas  fuit 
passio  diversaruin  tribulationum.  Evangelizavi  vobi$ 
jampridem  per  iiifirniitatem  carnis,  id  est  per  tole- 
ranliam  advcrsilalum,  quibus  vehementer  afiQigeba- 
tur  caro  inea ;  et  tentationem  vestram  in  carne  mea 
factam  non  sprevislis,  id  est  non  vilem  existiina- 
vistis  passionem  tribulationom  mearum,  pcr  quam 
tentabamini,  ulrum  limore  me  desercretis,  an  clia- 
ritate  aniplectercmini.  Et  inde  vos  esse  firmos  co- 
gnovi,  quod  advcrsilslibus  qu%  mihi  in  cariic  acci- 


minus  ipse  cum  argueret  eos,  laudaretur  veiama- 
retur?  Non  utique,  quia  propter  bonorem  sibi  iro- 
pensum  non  gaudcbat,  sed  propter  eoruro  salutem. 
Ideoque  propter  eamdem  ipsorum  salutem  non  ti« 
muit,  et  vituperari  ab  illis,  vel  odio  haberi,  dum- 
modo  quod  veruro  et  utile  erat,  praedicaret.  Unde 
mox  subjicit :  Ergo  ^nimicus  vobis  factus  itim,  ve- 
rum  dieen$  vobis  T  Quia,  inquit,  tantum  mc  diiexi- 
stis,  ergo  propter  veritatem  quam  annuntiavi,  ini- 
mi^um  vobis  me  factum  putatis?  Persuadei^ant  enim 
illis  pseudo  apostoli,  quod  ipse  causa  odii  noluissel 
C05  docerc  circumcLsionem^  sed  aliis  illam  praedica- 


rety  et  inde  putaverunt  cum  sibi  inimicum.  Proptcr 
derant,  non  cstis  a  ciiaritatc  dcflexi.  Nam  dum  me  ^  quod  increpando  nunc  dicit :  Ergo  inimicus  vobii 
propter  annuntiationein  Evangelii  tain  contumeliosa      factus  stim,  verum  dicens  vobis?  Ac  si  dicat : 


angelii 

tractari  ab  incrednlisvidcretis,  vos  quoque  simiiiter 
:ib  iliis  malc  tractandos  fore  propter  ejusdem  Evan- 
gclii  susccptioncm  crodere  poteratis;  ct  ideo  con- 
sideralione  tanlae  pcrsccutionis  ac  poenaequidam  de- 
ficiebant  a  fide,  vel  mctuebant  ad  eam  acccdere. 
Atquc  ila  omnes  tenlabanlur,  et  alii  probati,  atquc 
alii  rcprobi  per  ignem  tribuiationis  declarabantur. 
Hlam  inlirmitatem,  quae  in  carne  mca  fuit  vcstra 
tentatio,  nou  sprevisiis,  ut  dc  mc  sic  abjecto  et 
afnicto  non  curaretis;  nec  ex  toto  respuistis,  ul 
omnino  converti  proptcr  illam  renueretis,  sed  po- 
tius  ita  me  excepistis,  ac  si  nihil  paterer,  ac  si  es- 
stm  immortalis  et  impassihilis.  Cum  tanla  scilicet 


NOQ 

debctis  a^stimare  quod  sim  vobis  iniinicus,  sed  ma- 
gis  amicum  me  debetis  agnoseere  ex  eoquod  puram 
vobis  veritatem  praedicavi,  scilicct  ut  absquc  legis 
observanlia,  per  solius  Evangelii  custoiliam  qu.i!re- 
retis  salvari,  vcl  quia  nemo  vult  se  argui,  reprehcD- 
dens  eos  nunc  videtur  iilis  iuimicus. 

c  iOmnlantur  vos  non  bcne,  sed  excludere  vos 
c  volunt,  ut  illos  aemulemini.  Bonum  autcro  acmu- 
c  lamini  in  bono  semper,  et  non  tantum  cum  pras» 
c  sens  sum  apud  vos,  filioli  mei,  quos  iterum  pailu* 
c  rio,  donec  formctur  Ghristus  in  vobis.  Veilem 
c  autem  esse  apud  vos  modo,  el  mularc  vooe» 
c  mcam,  quoiiiam  confundor  m  vobis.  %■ 


4171 


HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1171 


Ego  qul  verilatera  dico,  videor  inimicus;  8ed  si  A  voIuDtatero,  et  iterum  praedicando  laborat«  ut  eotia 


bSanditiis  vos  fallerem,  tunc  pularer  amicus.  Ego 
aulem  non  sum  vobis  inimicus,  sed  illi  potius,  quos 
putatis  amicos.  Nam  ipsi  amulantur  vos  non  bene, 
id  cst  lion  boiia  voluntale,  quia  non  legilimo  sponso 
vos  aemulanlur.  Sancti  viri  semuianlur  zelo  Dei 
anima  fidelium,  ne  castitatem  mcnlis  quam  Cliristo 
sponso  illibatam  servare  debent,  aliqua  pcrfidiae 
subreplionc  >el  peccati  porpetrationc  violcnt.  £t 
pscudoapostoli  quasi  zclo  Dei  se  istos  xmulari  fin- 
gebant,  quos  quasi  per  transgressionem  legis  a  ca- 
stitale  spiriluali  recedcre  judicabant.  Sed  non  beno 
id  faciebant,  quia  ex  quo  sponsus  ipse  Cbristus  per 
fidcm  vos  justificari  decrevit,  non  estjam  caslaanima 
qux  per  carnalia  legis  opera  quneril  juslificari,  quo- 


lucem  pariat.  Et  Undiu  in  eonim  parturitioiie  ddet 
et  laborat,  donec  formetur  Cbristus  in  eis,  qoi  de- 
formatus  fuerat  in  ipsis.  Qaod  gravius  est  dictuB, 
quam  si  diceret  eos  formari  in  Christo.  ikmee^  ii- 
quit,  formetur  in  vobin  Christus,  id  est  similltDda 
Christi  exprimatur  in  vobis,  ut  non  nisi  forma  novi 
bominis  appareat  in  fide,  et  operibus  vestris.  Parta- 
rire  se  dicit  eos,  quod  matris  est,  noii  patris,  nl 
ostendat  maternum  laborem  et  affectum,  quem  pro 
eis  vel  erga  eos  babet,  quoniam  sola  mater  dolores 
parturitionis  sentit ,  et  aflectuosius  quam  pater 
diligit.  Nunc,  inquit,  absens  voco  vos  fiUolos, 
scd  modo  vellem  esse  prmens  apud  vos,  et  mutan 
vocem  meam,  id  cst  negare  vos  filios.   Vellem  esse 


iiiam  aversa  est  ab  amore  sponsi.  Et  boc  est :  Non  B  prcesens,  ut  digna  vobis  dicerem,  quae  nolo  scribere 


bene  vos  aemulantur,  id  cst  non  bcne  studcnt  in  vo- 
bis  caslitatem  cuslodirc;  sed  cxcludere  vos  volunt  a 
sponsi  Ibalamo,  id  cst  ab  Ecclesia  catholica,  ut  illos 
in  f  >i*nicatione,  id  est  in  bxrcsi  sua  foras  cemule- 
nitnt,  id  est  quodam  menlis  fcrvore  sludcalis  imi- 
tari.  Ipsi  volunt  ut  illos  xmulemini,  id  est  imile- 
roini,  vos  autem  nolile  eos  imilari,  scd  bonnm 
quemlibsl  virum  (pmulamini,  id  est  ferventi  amore 
imilari  studete ;  non  ad  borani,  sed  semper,  ct  non 
in  illis  operibus,  quae  vcl  mala  sunt,  vel  nec  bona 
nec  mala,  sed  in  bono  tantum.  Petrus  enim  bonus 
crat,  et  tamcnin  illa  simulatione,  qua  metu  Judseo- 
rum  a  gentilibus  qui  crediderant  segregabatur,  non 
est  imilandus,  sed  tantum  in  bono  quod  egit.  Vel 


ne  pcimaneant.  Dum  enim  absens  sum,  blande 
alloquor,  ne  si  vos  exasperarem,  maleTolo  aninu) 
tieri  putaretis;  sed  vellem  nuncesse  vobis  praesens, 
et  vocem  lcnitalis  ac  mansuetudinis  qua  ahsens 
utor,  mulare  in  vocem  asperitatis  ct  severitatis. 
Quia  non  ita  commovet  epistola  vel  quaelibet  Scri- 
ptura  corda  hominum,  sicut  viva  vox  praesentialiier 
ioquenlis.  Motusetiam  corporis  et  babitus  ac  vuluis 
et  modus  loquendi,  multum  commovet  audientes. 
Ideo  vos  aspere  vellem  redarguere,  quoniam  confiu^ 
dor  in  vobis^  id  est  apud  alios  erubesco  pro  vobis 
ita  rccedcntibus  a  doctrina  mca.  Vci  aliter  :  Ego 
nunc  absens  mulla  vobis  per  similitudines  loqnor. 


trsi  iiiiuaiiuus,  scu  idiuuni  iii  iiuiiu  quini  cjjii.  ?ei      volcns  vos  corrigeic,  scd  vcllem  esse  modo  vobis 
inalum  quod  in  pseudoapostolis  est,  nolite  semulari ,      prsescns,  ut  alio  genere  loquendi  rem  profundius  ei 


ued  bonum  ubicunque  repertum  fucrit,  aemulamini, 
id  est  fervida  mente  imitamini  in  bono,  id  est  in  co 
quod  ipsum  est  bonum,  non  in  alia  re.  Nonnulli 
enim  bonum  aemulantur  noii  in  bono,  quia  videntes 
justos  pro  bono  opere  laudari  ab  bominibus,  stu- 
dcnt  et  ipsum  opus  agere,  ut  bumanas  laudes  reci- 
piant.  Idco  tantum  in  bono,  non  autem  in  malo  bo- 
iium  est  aemulandum,  id  esi  propterea  solummudo 
f|uia  bonum  est,  debelis  illud  iniilari,  ut  ipsuin  bo- 
iium  vos  deleclet,  et  ex  amore  sequamini  illud.  Kt 
lioc  agite  non  tantum  cum  pra^sens  sum  upud  vos 
corpore,  sed  etiam  dum  absens  sum,  o  filioli  mei, 
quo$   nunc  iterum  parturio,  donec  formetur  Chri- 


subtilius  aperirem,  et  iion  parabolice,  sed  palam 
veritatem  dissererem.  Si  cnim  profundiora  nuoc 
eis  diceret,  non  haberent  qui  exponeret.  Sed  si  ipse 
praesens  esset,  ubi  dubitarcnt,  ipse  exponcret.  Et 
pra^.sens  esse  vellct,  ut  aliter  loquens  manifestius  et 
profundius  rcm  exponeret.  Vellem  esse  pra^sens, 
quoniam  absens  confunditur  in  cis,  id  est  doctrina 
absentis  patitur  confusionem  in  cordibus  eorum 
coiifusc  intelligentiuin  dicta  ejus  subtilia.  Sed  prior 
ser.tcntia  cst  verior  ct  melior.  Scquitur  : 

<  Dicitc  milii  qui  sub  Icge  vultis  esse,  legero  non 

<  lcgistis?  Scriplum  est  enim,  quoniam  Abrabam 

<  dnos  filios  habuit,  unum  de  ancilla,  et  unum  de 


9tu$  in  vobis.  In  absentia  ejus  noii  a^mulati  fueraiit  D  <  libera.  Sed.qui  dc  ancilla,  secundum  carnem  na- 


bonum,  sicut  fccerant  dum  ille  cum  illis  esset; 
et  idcirco  monet  cos,  ut  noii  sint  similes  servo  ad 
oculum  servienti,  sed  bona  facere  studeant  illo 
abscnte,  sicut  et  praescnte.  Quos  vocat  filiolos, 
quia  diminulo  corde  fuerant ;  et  rursus  adhuc  in 
obscuro  matris  utcro  manebaiit,  nondum  prolali 
in  lucem  per  correctionem.  Vocat  et  suos,  quan  • 
tum  ad  bonam  voluntatem  suaiii ,  ct  ad  spem 
quam  babet  de  illorum  correptionc.  Qui  maicrno 
more  ex  Deo  conceperat  illos  prius  per  bonam  vo- 
luiitatem  ac  dilectionem,  parturierat  per  praedica- 
lonem,  pepererat  pcr  ipsorum  conversioncm.  Scd 
|X)stea  per  pseudoapostolos  a  vita  fidei  fucrant  cx- 
stincli.  Idco  rursum  modo  conccpit  illos  per  bonam 


<  tus  est  {Gen,  xvi);  qui  autem  de  libera,  per  re- 

<  promissionem  (Gen.  xxi).  Quae  sunt  per  allego- 

<  riani  dicta.  ll?ec  enira  sunt  duo  Testameiila.  Uoum 

<  quidem  in  monte  Sina,  in  servitiitem  generans, 

<  quae  cst  Agar.  Sina  enim  mons  est  in  Arabia,  qui 

<  conjunclus  est  ci,  quae  nunc  est  lerusalem,  et 

<  servit  cum  filiis  suis.  » 

Kursus  Apostolus  incipit  ostcndore  cx  ipsa  lege 
quod  non  sit*tcncnda.  Dicite,  iiiquit,  boc  est,  re- 
spondcte,  mihi  vos  qui  sub  tege  carnaliter  mUtis 
essCf  legem  nou  legislis?  Quidquid  eligaut,  proban* 
tur  stuiii.  Si  non  legcrunt,  non  debeut  recipere, 
quain  nesciuiit.  Si  legcrunt,  ipsa  probat  se  dimit' 
tcndain.  Quod  si  non  intclligunt,  stulti  8unt«  TraBS* 


1175  COMMEHT.   IN  EPISTOLAS  PAULI.  -1!^  EPIST.  AD  GALAT.  1174 

ilata  in  GrsDCum  fuerat  lex  per  Septuaginta  inter-  A  carnaliter  observant,  ncquaquam  ad   haereditatcm 


pretes,  ct  idcirco  poterat  a  Galatis  legi.  Ideo  autem 
quacro  an  legerilis  legem ,  quia  in  ea  scriptum  est^ 
quoniam  Abraham  duos  fiiios  habuit;  quod  si  atten- 
deretis,  nunquam  ad  eam  recurrcretis,  ibi  enim  in- 
iiuitur,  quia  qui  sub  lege  sunt,  pcr  gratiam  sunl  in 
liberlate.  Cum  enim  plures  filios  ille  pater  habuerit, 
de  duobus  spirilualiler  agit  Scriptura,  innuens  ali- 
quid  egregium  in  his  pra^figurari.  Unus  ergo  pater 
duos  lilios  habuit,  unum  de  Agar  ancilla,  et  unum 
de  Sara  libera,  Quamvis  enim  pater  unus  esset,  non 
tamen  condilio  et  genilura  utriusque  fuit  similis. 
Sed  illc  quidem  qni  de  ancUla  est  procrealus,  se- 
cundum  carnem,  id  cst  secundum  carnis  naturam 
vel  consuetudinem  natus  sst,  quia  juvencula,  sicut 


pertinere  filiorum,  sed  exiraneos  esse  a  terra  vi  • 
veutium,  et  alicnos  a  patria  sanctorum.  Qui  mons 
conjunctus  est  Jerusalemy  quia  quq|]  in  monte  illo 
carnaliter  et  serviliier  jussum  est,  in  Jerusaiem  ubi 
templum  erat  observatum  cst.  Conjunctus  et  conso* 
ciatus  est  ille  mons  non  fulurac  Jerusalcm,  sedet 
qumnunc  est,  id  est  non  coelesti,  sed  terrestri;  et 
non  est  lil)era,  sed  servit  cum  filiis  suis,  quMoctri- 
nam  ejus  sequuntur,  ct  ex  timore  cuncta  faciunL 
Vel  quia  mons  lumorcm  supcrbiae  designat,  et  Sina 
interpretatur  mandaium,  Judaei  habuerunt  scrvile 
testamentum  a  monte  Sina,  id  est  a  superbia  man- 
dati,  quoniam  propterea  digni  fucrunt  talem  acci- 
pere  legem,  qua*  reprinieret  eorum  cervicositatero, 


f^rat  Agar,  de  scuc  solet  concipere.  Ille  autem  qui  ^  quia  de  mandato  ipsius  legis  erant  supra  modum 


de  libera  gcnitus  est,  non  per  carnis  usum,  scd  per 
Dei  repromissionem  natus  est.  Ob  hoc  enim  ex  Sara 
iiatus  est,  quia  Dcus  promisit,  imo  repromisit,  non 
quia  caro  id  poluit.  Sara  cnim  erat  sterilis  ct  vetu- 
la,  nec  de  scnc  marito  si  nunquam  sterilis  fuisset, 
conciperc  jam  anus  potcrat  (Gen.  xvm),  sed  Dcus 
mirabili  opcrationcdedit  exeafiliumAbrahseper  gra- 
tiam  rcpromissionis  sua;.  Qua:  sunt  dicta  per  allego  • 
riumf  id  est  per  aliam  locutionem,  ut  aliud  cxterius 
8onet,  et  aliud  interius  intelligatur.  Quia  /ktc,  id 
est  \\x  duse  matres  sunt,  id  est  signlf  cant  duo  te* 
stamenta.  Duo  tanlum  cxponil,  id  est  ancillam  et  li- 
bcram,  ut  per  l).nec  intelligamus  et  cxlera.  Abraham 
crgo  Deus  Palcr  intcUigilur.  Duo  filii,  duo  populi. 


contra  caeicras  gentes  gloriaturi.  Quod  testamentum 
generat  eos  in  scrviiutem  legis  vel  peccati,  quia  et 
terrore  minarum  cogil  eos  legi  carnaliter  deservire, 
et  omncs  facil  praevaricatores,  dum  non  possunt 
ipsam  legem  implere.  Qu»  Tcstamenti  scrvitus  est 
Agar,  id  est  dcsignatur  pcr  Agar  ancillam,  quae  in- 
tcrprctatur  advena  vel  alienatio,  quoniam  pere- 
grina  est  cum  filiis  suis,  ct  alienat  eos  ab  haeredi- 
taie  ccelcsti.  Arabia  vero  intcrpretatur  humiliSy  si- 
gnificans  infirmam  et  humo  rcpentem  conversatio- 
nem  eorum  qui  legi  scrviunt,  sicuC  et  mons  Sina 
timiorcm  dcsignat  elationis  ipsorum,  qua  de  man- 
dato  ejusdem  legis  exioiluntur.  Sina  enim  mons  est 
in  Arabia,  id  cst  mandatum  legis  tumor  elalionis  est 


°       —  „„0 _  ,  —  ,.^r>...  ,        -  -0 

JudaeorumscilicctetChristianorum.Ancilla,  carnalis  ^  ">  humili  (hoc  est,  per  humum  repenli)  conversa- 


doctrina  Veteris  Testamcnti,  quae  gignebat  sub  jugo 
gcrvitutis,  dum  timorc  cogeretur  Deo  scrvire.  Li- 
bera  autem,  praedicatio  sive  gratia  Novi  Testamen- 
ti,  quae  liberos  generat,  qui  pcr  charitatem  Ueo  ser- 
viane.  In  utroque  enim  Teslamento  gcnuit  Deus  fi- 
lios  qui  sibi  servircnt,  scd  in  Veleri  Jiidxos  servos, 
qui  timore  poenae  et  promissionibus  temporalium  ei 
serviliter  ol>edirent,  ct  hoc  est  secundum  carnem, 
qus  ct  poenas  horret,  et  dulcia  amat ;  in'gratia 
vero  Novi  Tcstamenti  Kberos,  qui  ex  dilectionc  ser- 
viant,  non  vi  carnis,  scd  opcre  Dci.  Quis  enim  im- 
possibilia  secundum  natnram  crederct,  quae  suavia 
sunt  in   praescnti   contcmncret,  non  visa  speraret. 


tione  Judaeorum,  dum  se  legcin  Doi  hao^sre  glo- 
riantes  justos  se  putant,  et  cunctos  homines  velnt 
peccatores  despiciunl,  licet  i|)si  nunqaam  vel  in- 
lelligendo,  vel  operando  subleventur  a  terra.  Qiii 
mons,  id  est  qui  superbus  lumor ,  conjunctus  est  et 
semper  adhxret  ei  Jerusalem,  quae  nuiic  est,  ia  est 
ei  parti  Juda^orum  quae  in  infidelitate  persistens, 
sola  temporalia  quaerit.  Jerusalem  namqiie  visio  pa* 
cis  dicltur.  Quo  nomine  plebs  illa  recte  designatur, 
quae  nunc  semper  videre  pacem  temporalem  deside*- 
rat,  ut  camis  suae  voluptatibus  sine  inquietudine 
vel  melu  ser^ire  valeat.  Et  ideo  nunc  esse  dicilur, 
quasi  quae  in  alio  sxculo  futura  non  sit,  quia  nunc 


nisi  Dei  virtus  hoc  in  co  operaretur?  Duae  matrcs,  n  benis  praesentibus  quahtnm  potcst  fruitur,  ct  in 


ut  dictum  est,  sunt  duo  Testamenta.  Vnum  quidem 
veniens  a  monte  Sina,  vel  datum  tn  monte  Sina^  id 
est  Vetus  Tcstamcntum,  tit  servitutem  generans  Deo 
filios,  qui  esscnt  sub  districlione  formidiiiis,  et  ex 
tiniore  Deo  servirent,  qua:  res,  id  cst  qiiod  servile 
Testamcntum  est  Agar,  id  est  significatur  per  Agar. 
Hic  relinquitnr  nobis  intelligendum,  quod  Sara  li- 
bera  malrcm  gratiam  vcl  praedicalioncm  evangeli- 
cam  significaverit.  Dehinc  redd^^lur  caiisa,  cur  per 
Agar  significctur  iltud  Vctus,  quod  deletum  cst. 
Sina  enim  ubi  Testamentum  illud  datum  est,  mons 
est  in  Arabia^  quae  csi  provincia  extranearum  gen- 
lium,  non  in  terra  promissionis,  quae  est  haereditas 
liliorum,  ut  intelJigamus  eos  qui  Testamentum  illud 


amore  hujus  saeculi  habet  cor  omnino  fixum,  sed 
in  alia  vita  l)onis  omnibus  carebit,  et  suppliciis  per- 
petualiter  deficiens  velut  in  nihilum  redigetur.  Ipsa 
est  nunc  sicut  disseruimus,  el  servit  adhuc  misera- 
biliter  sub  jugo  legis  cum  filiis  suis,  sicut  Agar  curo 
Ismaele,  quia  noluit  recipere  Kbertatem  quam  Chri- 
stus  attulit.  Fx  quibus  omnibus  evidenter  ostendi- 
tur,  k'gem  amplius  post  adventum  Christi  non  esse 
tenendam,  sed  servituiem  quae  sub  ea  est«  a  cunctis 
hominibus  fugiendam. 

I  Illa  autem  quse  sursum  est  Jerusalero,  libera  est, 
c  quae  est  roater  nostra.  Scripturo  est  enim  :  Lae- 
c  tare  sterilis  quae  non  paris,  enimpe  et  clami  qu  s 
c  non  parturis ,  quia  muUi  llii  desertae     nm9!t% 


i:75 


HEKYEl  BLRGIDOLENSIS  MONACHl 


ine 


c  quam  ejus  quse  habel  virum  (Isa,  liv),  Nos  autem  A  missionis.  Nam  sicut  Sara  genuil  Isaac,  quia  Deus 


I  fralres  sccundum  Isaac  promissionis  tilii  sumus.i 
Ita  quidem  terrcstris  Jeriisal«^m  scrvit  cum  filiis 
suis,  quoniam  ancilla  cst,  ct  in  servitulem  gcncrat 
iit  Agar.  Scd  illa  Jerusalem  qum  esl  sursum  mcnte 
cum  Dco,  libera  est  ut  Sara,  et  est  mater  nostra  p;e~ 
nerans  nos  in  liberialem  sicut  Isaac.  Sursum  est 
enim  sanctorum  civitas,  quamvis  hic  pariat  cives, 
in  quibvs  percgrinalur,  donec  regni  ejus  tempus 
adveniat.  Nam  et  sancti  angeli  qui  in  coelis  fcliciter 
habitant,  cives  cjus  sunt.  llla  Jerusalcm  cujus  con- 
vcrsatio  in  coclis  est,  qu?c  sursum  cor  habet,  qux 
supcrna  appetit,  quam  Sara  figuravit,  libera  esl,  id 
est  ex  amoris  libertate  bono  animo  studct  placere 
Deo,  non  ex  timoris  serviiuie  qu.x>rit  pocnam  eva- 


promiserat,  sic  Ecclesia  gcntilem  populum  in  fide  pe- 
pcrit,  quia  Dcus  hoc  per  prophctas  prscdixerat.  Quod 
enim  Sara  formani  Ecclesix  pr»fcrens,  sterilis  erat, 
ncc  spcm  generandx  prolis  habebat «  signiGcat 
quod  natura  generis  humani  peccato  viliata,  ac  per 
hoc  jure  damnata,  nihil  vene  felicitatis  in  posterom 
merebutur.  Scd  gratuiio  Dei  munere  postmodnm  fe- 
cundala ,  muUitudincm  liberorum  Ecclesia  genint 
excinplo  Sarx,  quae  per  gratiam  divinae  promissio- 
nis  genuerat  Isaac.  Qui  scilicet  Isaac  rtsus  vel  901- 
dium  intcrpretalur,  et  significat  eos,  qui  in  Ixtitia 
Deo  scrviunt,  non  ex  tristitia  vel  ex  necessitaie;  et 
gaudcnt  si  quid  pro  justilia  protulerunl,  vcl  a  doctfv 
ribus  suis  audire  digni  sunt.  Vos  estis  gloria  nostra 


dere.  Libera  per  spiritum  dilectionis,  quem  accepit  D  et  gaudium.  Ilaque  ex  eis  quae  nunc  usque  hac  le- 


a  Chrislo.  c  Ubi  enim  Spiritus  Domini,  ibi  libertas 
(11  Cor.  vi).i  Et  haep  in  libertate  sua  exomplo.  Sarae 
genuit  nos,  utnon  quasi  servi,  sed  sicut  filii  servia- 
nius  Patri  nostro,  qui  cst  in  ccelis.  Vere  est  roatcr 
nostra,  licet  fuisset  diu  slerilis  ut  Sara.  Hinc  cnim 
ficriptum  estin  Isaia:  Lwtare  sterHis(lsa,uy),ctc, 
Isaias  namque  pcr  spirilum  sanclum  praenuntians 
futuram  Ecclesiae  fecunditatem,  ait :  L:cfare  tu,  sii- 
perna  Jerusalem,  id  est  Ecclesia  post  adventum 
Christi  futura,  modo  quidem,  stcrilis  ut  aiitca  Sara, 
quae  nunc  tempore  prophetarum  non  paris  filios  in 
iide,  erumpe  in  vocem  praedicalionis,  ut  quae  diu 
siluisti,  vocem  cum  magno  impetu  pcr  virtutem 
sancli  Spiritus  emittas,  et  clama^  ut  a  multis  audiri 


ctionc  dicil  Apostolus,  notanduni  est  quod  Agar  le- 
gem  ct  Synagogam  designat,  Ismaei  vcro  filius  ejus 
populum  Judaicum  ct  singulos  Jutlaeomm.  Et 
quando  Agar  legem,  tunc  Ismaci  popiiUim  signi- 
ficat.  Quando  vcro  Agar  Synagogam  vel  plebem 
figurat,  lunc  Ismael  singulos  Judxoruro  vel  om- 
nes  insinuat.  Apostolus  enim  quando  dixit  unuoi 
Testamentum  csse  a  monte  Sina,  in  servitutem  ge- 
nerans  vclut  Agar  ,  evidenter  ostendit  quod  lc^em 
Agar  significaverit,  ct  Ismael  populum.  Sequenti  quo- 
que  versu  demonslravit  Agar  significassc  Jerusalem, 
id  est  Syiiagogam,  et  Ismael  filios  ejiis,  id  cst  sin- 
gulos  Judaiorum.  Similiter  Sara  novam  legem  et 
Ecclesiam  designat,  Isaac  vero  populum  Chrislianun 


TJileas,  tu  quae  modo  ante  adventum  sponsi  non  par-  ^  et  singulos  Christianorum.  Nam  quaodo  Sara  novam 


fttris,  id  est  non  conaris  parerc,  non  doles  ut  parias. 
Idcirco  te  moneo  haec  agere,  quia  tui  desertae  ac 
derelictae  erunt  /!/tt  mti//t  ftia^ts  quam  ejus  syua- 
gogae  qute  modo  vtrum  habet  Dcuiu  vel  legis  scrmo- 
nem.  Dum  plures  filii  promittuntur  Ecclesiae,  non 
penitus  Synagoga  excluditur  a  partu,  sed  multitudo 
gentium  iili  praefertur.  Et  ipsa  enim  in  apostolis,  ac 
pcr  apostolos  primum  populum  genuit  dc  Judieis. 
Sicut  autcm  primo  Abraham  sibi  in  conjugium  so« 
ciaverat  Saram,  scd  propterejus  sterilitatem  cogiio- 
vit  ancillam,  ut  vel  cx  ea  prolcm  gigneret,  et  tan- 
dcm  ox  Sara  pcr  donum  gratiae  Dci  Filium  genuit, 
ita  Deus  ab  initio  mundi  Ecclesiam  in  paucis  ele- 
ctis  sibi  conjunxit;  sed  quia  tunc  illa  per  praedica-  «x 
tionem  filios  non  gcnerabat,  interim  Synagoga  velut 
ancilla  ad  amplcxus  ejus  inlroducta,  semen  praedi- 
cationis  accepit,  unde  carnalem  populum  in  servi* 
tute  legis  pareret,  donec  circa  iinem  saeculi  per  di- 
vinam  gratiam  Ecclesia  muUis  filiis  dotaretur,  imo 
populum  Chrislianum  velut  Isaac  parcrct.  Undc  ex- 
ponendo  subdit  Apostolus :  Nos  autem  fratres  se- 
cundum  Isaac  promissionis  filii  stimus.  Ac  si  dicat : 
Judaoi  quidem  secundum  forinam  quae  prxccssit  in 
Isaac,  sumus  filii  promissionis.  Vel  ita  :  Deus  pro- 
misit  Ecclesias  filios,  sicut  Sarxpromiserat  Isaac; 
sed  nos,  o  fratrcs,  sccundum  formam  Isaac  sumiii 
f  lii  promissionis.  Ubi  ostcodit  priorem  promissio- 
ncm  dc  vocationcgcniium  in  Isaac,  id  c»l  in  filio  pio  • 


legem  ,  tunc  Isaac  novum  populuni  praefigurat. 
Quando  autem  Sara  Ecclcsiam,  tunc  Isaac  filios  Ec- 
clesiae.  Ubi  enim  dixit  Aposlolus  duas  matrcs  dcsi- 
gnare  duo  Testamenta  ,  et  Agar  figurare  Vetus ,  ibi 
necessario  ostciidit  intolligendum,  quod  Sara  iiovaa 
lcgem  expresserat,  et  Isaac  populum  Christiano- 
rum.  Et  in  sequentibus  diccus  sub  similitudine  Sa- 
rx  :  Latare  sterilis ,  eic.  indicat  Saram  desigsiarf 
Ecclesiam,  ct  Isaac  singulos  quosque  fidelinm.  Aple 
enim  qui  per  repromissionem  natus  cst,  designat  fi 
lios  gratiae,  qui  non  pcr  carnis  gencraticnem,  sed 
pcr  spirilualcm  rcgcnerationem  nascunturexEcclesIa. 
c  Scd  quomodo  tunc  is  qui  secundum  carnem  na- 
tus  fuerat,  persequcbatur  eum  qui  secundum  spi- 
rilum,  ita  et  nunc.  Scd  quid  dicit  Scriptura?  Ejite 
anciilam  ct  filium  ejus  (Gen.  xii;  Rom.  ix).  Non 
enim  haeres  erit  filius  ancillse  cum  filio  Iil)erac.  * 
Nos,  ut  dictum  est,  sumus  filii  promissionis,  id 
est  per  gratiam  geniti,  secundum  formam  qu.ie  prae- 
cessit  in  Isaac.  Sed  quomodo  tunc  Ismacl  qui  secuH- 
dum  carnem  natus  fuerat^  persequebatur  eum  qui  se- 
cundum  spiritum  genitus  fuerat,  id  est  Isaac  qui  sc- 
cundum  spiriialem  operationem  divinae  gratUe  pro- 
creatus  erat  ex  anu  stcrili,  ita  et  tunc  fieri  ccmimus, 
dum  Judacus  quilibct  e%  ancilla  Synagoga  secundum 
carnem  natus,  Christianum  cx  libera  Ecdesia  se- 
cundum  spiriialem  graiiam  natum  per$eqitiUir«  tcI 
poenis  corporalihus  ciim  ndicicndo,  vel  (quod  QiuiK 


1177  COMMEiNT.  liN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT.  417« 

BDclias  ad  rciL  perlmct)  carnales  observanlias  sua^  A  nos  ita  libcros  essc  naturaliter,  sicut  fuit  Isaac,  sci- 


dendo.  Nam  qui  legcm  secundum  carnem  intcHi- 
guDt,  adversantur  liis  qui  secundum  spiritum  seu- 
tiunt,  et  persequunlur  eos,  vel  seducere  conantur. 
Nulia  autem  persecutio  Ismael  adversus  Isaac  mota 
rererlur,  nisi  quidam  ludus  infanti?e.  Ludebat  enim 
Ismael  cum  puero  Isaac  (Gen.  xxi),  et  ludum  illum 
vocat  nunc  Apostolus  pcrseculionem.  Nam  et  Sarse 
displicuit  ludus  ille,  quia  inlcllexit  ibi  seductionis 
aliquid  inesse.  Nani  lusio  illa,  illusio  erat.  Si  illu- 
sio,  seduclio  ct  deceptio.  Onmis  enim  ludus  puero- 
rum,  simulacrum  est  negotii  niajoris.  El  quando 
major  ludit  cum  minimo,  ad  boc  ludit,  ut  quodam- 
modo  seducat  oum,  scicns  se  babcre  negotia  alia 
quse  intendit;et  siniulal  qu;cdam  puero,  id  est  in- 


licct  ut  servitus  nuUa  praeccstisset ,  subjungitur 
quia  Cbristus  bac  libertate  nos  liberavit,  a  jugo  vi- 
dclicet  diaboli,  sub  quo  prius  tenebamur  ser\i,  id 
est  non  per  liberum  arbitrium  nostrum ,  sed  per 
Cbrislum  liberatorem  a  servilute  peccati  venimus  ad 
libertatem  innocenli:c,  ac  sanctilalis  et  justilix,  se-' 
cunduni  quam  appellamur  (ilii.  Sed  iii  bac  lectiono 
possunt  adbuc  aliqua  subtilius  inspici.  Scriptum  est 
enini  quoniam  Abraliam  duos  filios  babuit ,  ctc. 
Abrabam  scnex  (ut  supra  diclum  est)  Deum  patrem 
dcsignat ,  quem  Daniel  Antiquum  dieruin  appellat 
(Dan,  vii).  Qui  babuit  duos  lilios,  id  esl  duos  popu- 
los  :  unum  terrena  diligentcra  ,  altorum  ccelestia 
quxTcntem  :  et  ideo  unum  ex  ancilla  natum,  altc- 


lirmo,  ludens  cum  illo.  Major  crat  Ismael,  ct  lobora-  ^  rum  ex  libera.  Nam  quicunque  etiam  nunc  in  Eccle - 


tus  in  malilia.  Sod  ludens  cum  puero  Isaac  seduce- 
bat  euin,  et  quasdani  fraudes  ludeiidi  cum  infirmo 
faciebat.  Animadvertit  niater  ludum  illum  pcrsecu- 
tionem  esse.  Sic  el  Ecclesia  nunc  per  Aposlolum  in- 
tellexit  ludum,  quo  Galatis  pseudopraedicatores  il- 
ludebant  et  maligna  fraude  illos  soduccbant,  perse- 
cutionein  spiritalem  esse.  Plus  cnim  perse(iuuntur, 
qui  illudcndo  seducuiit.  Jiidaicui  ergo  populus  in 
Ismacle  designatus  per  pscudoaposlolos  perseque- 
batur  in  Galatia  populum  Cbiislianuin  in  Isaac  de- 
signatuin,  quasi  superior  et  digiiior  lieri  volens,  ve- 
lut  primogenilus  ad  possidendam  cum  illo  bseredi- 
tatem.  Sed  non  ita  erit,  quid  enim  dicit  Scriptura 
(ibid,)  de  eo?  Ejice  de  domo  lua  {ancillam)  Synago« 


sia  terrenam  felicitatem  quxrunt  a  Deo  pro  bonis 
quae  faciunt,  adliuc  filii  sunt  ancillae,  id  estservitu- 
tis  antiquae.  In  Ismael  namque  sunt  omnes,  qui  car- 
naliter  Deum  diligunt,  id  est  pro  temporali  retribu- 
tione,  ad  ipsos  eniin  et  Velus  Tcslamenlum  pertinct, 
ct  ipsi  sunt  adliuc  in  serviiute.  Qui  cnim  propter 
bona  terrena  suscipiunt  vel  scrvant  legom  Dei,  ipsi 
sunt  bairedes  Veteiis  Toslamenli.  Similiter  quicun- 
que  vel  iii  Vetcri  vel  in  Novo  Testamento  pro  sola 
coelesti  remuneratione  Deo  servierunt  aiit  serviunt, 
pcr  Isaac  designantur,  et  baercdcs  sunt  Novi  Tcsta- 
mcnti.  Nam  et  antiqui  jusli,  licet  Vetus  Testamen- 
tum  pro  temporum  distributione  divinitus  datum  po- 
pulo  veteri  congruenter  servaverint,  tamen  pro  Dei 


gaiii  et  fHium  ejus  populum  Judaicum,  neparticeps      gratia  iilii  promissionis  effecii  sunt,  ct  Novi  Testa 


fiat  baeredilatis  Chrislianorum.  Ei  necesse  est  ut  ita 
fiat.  yon  enim  ha^res  erit  filius  ancillcc  cum  filio  libe- 
Tce^  id  est  non  possidebit  baereditatem  regni  coelo- 
ruin  populus  Judaicus  ex  ancilla  Synagoga  natus, 
cuin  populo  Cbrisliano  e\  Iil>era  Ecclesia  nato.  Iloc 
ita  coni|detuin  cernimus,  videntcs  anciilam  synago* 
gain  vel  legcm  carnalem  cum  filio  suo  foris  eje- 
ctain  ,  cl  ab  bxreditate  superna  repulsam.  Nam 
sicui  Agar  ancilla  cum  Ismaele  lilio  suo  anle  nativi^ 
tatcm  Isaac  inansit  in  domo  Abrabae,  sed  post  nati- 
vlialcni  cxpulsa  cst,  ita  lex  secundum  carnalem  ob- 
servantiam,  vcl  Synagoga  cum  populo  Judaico  man- 
sit  apud  euni  priusquam  popiilus  Cbristianus  cocpis- 
scl  cx  baplismo  nasci ;  sed  post  ejecta  est  de  Eccle- 
sia  ot  scparala  a  summi  Patris  amplexu  cl  fami- 
liaritr.tc  alque  baircdilale. 

f  Itaque,  fratics,  non  sumus  ancilloe  filii,  sed  li- 
I  beive,  qua  libcrtate  Cbristus  nos  liberavit.  > 

Qiiando  quidein  nos  sumus  filii  promissionis  se- 
cundum  Isaac,  et  Judaei  filii  ancillae  perscquuntur 
nos,  suadendo  carnalem  legis  observantiam,  itaque 
patel,  0  fralrcs,  quia  non  sumus  ancillae  filii  ut  ser- 
viliter  subjiciamur  legi,  scd  sumus  lilii  Uberas  Ec- 
clesia;  vel  gratiae,  ut  libertate  cbaritatis  vivamus.  Si 
cnim  cssemus  iilii  ancillae,  Juda;i  (ilii  cjus  pacem 
erga  nos  scrvarent.  Sad  quia  nos  ex  alia  matre,  id 
cst  ex  libera  genitos  vident ,  libcrtatero  nobis  invi- 
dcnt  ct  auferre   moliunlur.  Ne  quis  aulcni  putarct 


menti  ba^redes  in  occullo  Dei  con^ilio,  deputati  sunt. 
Etenim  iilis  tenipof  ibus  fuerunt  spiritalcs  viri,  quos 
non  occidebat  littcra  jubens,  sed  vivificabat  spiritus 
juvans ;  ct  nunc  quoque  sunt  plurimi  carnales,  qui 
vel  liaeresos  faciunt  non  intelligendo  Scriptiiras,  vc 
in  ipsa  Calholica  fide  aut  adhuc  parvuli  lacte  nu- 
triuntur,  aut  tanquam  palca  perscvcrJintcs  [a/.  per- 
severans]  futuris  ignibus  praeparantur.  Itaque  ad 
Vctus  Testamentum  pertinent,  utpote  filn  ancilla3, 
dilcctores  temporalium,  dilectores  biijus  saeculi, 
quocunque  tcmpore  sint  vel  fuerint;ct  ad  Ndvum 
Teslamentum,4]tpote  fiiii  liberae,  dilcclores  aetern» 
vitae.  Omnes  ergo  qui  per  fidem  veniunt  ad  agniiio- 
.  nem  Dei,  possunt  filii  Abrabse  dici.  Sed  in  bis  sunt 
aliqui  pro  bonis  temporalibus  Deo  servientes,  et  ali- 
qui  pro  charitate  Deo  adhaerentes.  Et  bi  sunt  duo  fi- 
lii,  unus  de  ancilla,  et  altcr  dc  libcra.  Sed  qui  dc 
ancilla,secundumcarnem  natusest,  id  est  secuiidum 
carnis  affectum  vel  cupiditatem,  processit  in  lianc 
conversalionem ,  ut  honeste  vivat  pro  teinporalibus 
praemiis.  Qui  autem  de  libera  genitusest,  processit 
ad  spiritalcm  vitam,  et  ad  Intentionem  supcrnae  rc- 
munerationis,per  rcpromissionem,qua  Deus  Abrahae 
filios  ut  stellas,  id  est  praeclaros  et  coelestes  repro- 
misit.  c  Sina  enim  mons  est  in  Arabia,  qui  coiijun- 
ctus  est  ei,  qux  nunc  est  Jerusalcm,  et  servlt  cum 
filiis  suis.  I  Ut  supra  dictum  est,  Sina  ioterpreUtur 
mandntum,  Arabia  humiliSy  Jerusalem  rtiio  pacis,  £4 


1179  HEIIV£1  l^URGiDOLGNSIS  MONACHI 

Arabia  signiiicat  huroilem,  id  est  humo  inhaerentem,  A 
nec  ad  ccelestia  se  erigentem,  in  lentationero  eorom 
qai  tanturo  tcrrena  quxrunt  pro  bonis  quas  faciunt ; 
Jerusalem  vero  paccm  ac  prosperitatem,  quam  se  in 
prxsenti  vidcre  gaudent,  ut  sine  pcrturbatione  vel 
metu  bonis  hujus  sxculi  fruantur.  Sina  ergo  mons 
est  in  Arabia,  id  est  mandatum  Dci,  tumor  clationis 
est  in  mentc  per  intcntioncm  liumi  dejccta,  quia 
quisquis  infima  de  his  quac  bcne  videtur  agere,  quae- 
rit,  tumet  dc  observatione  divini  mandati,  ct  qiiasi 
justum  sc  cssc  glorialur  coram  hominibus.  Qui  lu- 
mor  arrogantix  conjunctus  est  ci  Jcrusalem,  id  est 
ei  prosperitati  qux  nunc  cst,  et  scrvit  peccatis  et  vo- 
luptatibus  vcl  cupiditatibus  ciim  iiliis  suis,  qtiia 
prosperitatcm  ct  divitias  solct  comitari  supcrbia, 
maxime  apud  cos,  qui  tantum  iprxsentia  diligunt.  " 
Illa  autem  quae  sursum  est  Jerusalcm,  libera  cst,etc. 
Haec  Jerusaicm,  id  cst  hu;c  visio  pacis,  hsec  prospc- 
ritas  saecularis,  haec  civitas  carnalium  quai  nunc 
est,  qu;e  nunc  ad  momentum  floret,  servit,  id  est 
gervilia  peccati  opera,  qua;  lege  prohibcnlur,  facit, 
et  servilibus  mundi  cupiditafibus  acquicscit.  Sed 
llla  Jcrusalem,  id  est  visio  pacis,  illa  prosperitas, 
illa  sanctorum  civitas,  quo!  sursum  cst,  libera  est 
ab  omni  servitute  pcccati,  ct  ab  omni  cupiditatc  sx- 
culi,  quia  nec  peccat ,  ncc  so^cularia  concupiscit. 
QuiBest  mater  nostra,  si  ct  nos  excmplo  ejus  servire 
peccato  contemnimus,  ct  concupisccntias  sxculi  re- 
spuimus.  Quae  pcr  Saram  vctulam  dcsignata  est, 
quia  et  ipsa  cocpit  ab  origine  mundi.  Sterilis  aulcm 
dicta  est,  vel  quia  secundum  carnem  non  parit,  vcl  ^ 
quia  diu  filios  in  terra  non  genuit,  Sed  helari  jube- 
tur  pro  multitudine  futurorum  fdiorum  ,  quia  si 
gaudium  crit  coram  aiigclis  Dci  super  uno  pcccatorc 
poenitentiam  agcnlc  (Luc.  xv),  quanto  magis  supcr 
inultis  ad  justitiam  convcisis?Quse  non  parturit, 
quia  dolorcs  non  palitur,  sed  gcneral  spiritaliter 
sine  passionc,  clamans  in  la^titia.  Qua  et  deserta 
fuit  hominibus  coelestem  jusiitiam  vita  deserentibus, 
atque  terrcna  lucra  sectantibus.  Sed  tandem  fccun- 
data  cst  innumerabili  multitudine  filiorum.  Sed  quo- 
modo  tunc  qui  secundum  carncin  natus  fucrat,  pcr- 
«equebatur  eum  qui  secundum  spiritum  ,  ita  et 
nunc  illi  qui  secundum  camem  nati  sunl,  perse- 
quuntur  eos  qui  sccundum  spiritum  nati  sunt.  Se-  jv 
cundum  carncm  quippe  nati  sunt  dilectores  mundi, 
amatores  saeculi.  Scd  secundum  spiritum  nati  sunt 
amatores  regni  coelorum,  dilectores  Christi,  desidc- 
rantes  vitam  aetcrnam,  gratis  colentes  Deum.  Spiri- 
tales  ergo  patiuntur  persccutionem  a  carnalibus, 
quia  ludus  carnalium,  persecutio  et  affliciio  esl 
spiritalium.  Ludit  namque  Ismacl,  ct  fralrcm  suum 
ludendo  quaerit  seduccrc  ,  qiiando  carnales  dul- 
cibus  verbis  illicita  suadenl,  vanitales  loquuntiir. 
ad  delectaliones  provocant,  risum  movenf,  libidi- 
nem  excitant,  malis  colloquiis  mores  bonos  corrum- 
punt '/  Cor.  xv).  Et  lalibus  ludis  gravius  pcrsoquun- 
tiir  spiritnles,  quam  si  gladiis  illos  appetcrcnt.  In 
omnibus  ergo  advcrsalur  caro  spirilui.   Sive  cnim 


ilSO 
populus  carnalium  bominum  adversalar  populoftpi* 
ritalium,  sive  ctiam  in  unoquoque  nostnim  ciro 
concupiscit  adversus  spiritum,  et  spiritos  adversm 
carnem,  et  ha^c  sibi  invicem  adversantur,  atque  lei 
in  membris  nostris  repugnat  legi  mentis  nostne,  H 
captivos  nos  ducit  in  lege  peccati.  Si  ergo  caro, 
cujus  personam  gerit  Ismael,  qui  seciindnni  camtm 
natus  est,  spiritui  blandiatur,  qui  est  Isaac,  et  iUe- 
cebrosis  cum  co  deceptionibus  agat,  si  deleciatiooi- 
bus  illiciat,  volupiaiibus  moUiat,  hujuscemodi  liidis 
carnis  spiritum,  Saram  maxime,  quae  est  virtus, 
olTondit;  et  hujusmodi  blandiincnla  acerbissimam 
persecutioncm  judicat  Paulus.  £t  tu  igitur,  qoisquis 
lia^c  audis,  non  illain  dcscribi  nunc  persecutionem 
putcs,  quando  furore  gentihum  ad  immolandum 
idolis  cogeris;  sed  si  forte  voluptas  carnis  le  iili- 
ciat,  si  tibi  libidinisilludat  illecebra,  hapc,  si  virto- 
tis  es  filius,  tanquara  pcrsecutionem  maximam  fuge, 
idcirco  enim  dicitur  :  <  Fugite  fornicationem  (i  Cor. 
vi).  >  Sed  et  si  injustitia  blandiatur,  ut  personam 
polcntis  accipias,  et  gratia  ejus  flexus  non  rccte 
judicium  fcras,  intelligcre  debcs  quia  sub  spede 
ludi  blandam  pcrsccutionem  ab  injuslitia  pateris. 
Verum  et  pcr  singulas  maliliae  spccies,  etiaro  si 
molles  et  delicalse  sint  et  ludo  siniiles,  persecutio- 
num  species  dicito,  quia  in  his  omnibus  virtus  offen- 
ditur.  Ita  ergo  niius  ancillae  ludendo  persequitur  6- 
liuin  lilierae.  Sed  quid  dicit  Scriptura  ?  Audi  vocem 
ipsius  libcrx  :  f  Cjicc  ancillam  et  filium  ejus,  non 
cnim  ha^rcs  crit  filius  ancillx  cum  filio  libene.  i 
Ejice  lcgis  servitulem,  qua  pro  temporali  retribu- 
tione  servitiir  Dco,  ct  populum  carnalem,  licet  no- 
men  Christianitalis  habentcm,  non  enim  fllius  ve- 
lustae  servitutis  erit  rcgni  coelorum  haeres  cum  6iio 
novae  libertatis.  Quicunque  enim  mores  vetcrisbo- 
minis  adhuc  retinct,  filius  esi  ancillae,  id  esl  servi- 
tutis  antiquae,  licet  Christianus  vocctur,  et  idco  io 
fine  de  Ecclesia  jiistorum  cjicictur,  ut  non  sit  baeres 
cum  his  qui  in  novitate  vitaj  ambulant.  Rursum  ejit*e 
haeresiin,  ct  populum  quem  ipsagenuit:  non  enim 
haeres  erit  (ilius  hseresis  cum  filio  Catholicae  veriu- 
tis.  Nam  et  hicresiTn  dcsignat  ancilla.  Itaquc,  fratres, 
non  sumus  filii  ancillae,  ut  srrviamus  peccato,  et 
concupisccntiis  sa^culi  vcl  erroribus;  sed  filii  liberae, 
ut  nostram  vcl  Dci  voluiitatem  complcamus  in  cha- 
ritatis  libertate,  exuti  mundana  cupiditate.  Qua  sci- 
licet  libertate  Chrislus  per  gratiam  suara  nos  li- 
bcravit,  ut  jam  pcr  libcruin  arbilrium  bonae  volunta- 
tis  nostrac,  possiinus  gratuin  Deo  servitiiim  reddere. 
CrVPLT  V. 

«  Slatc,  ct  nolite  itcrum  jugo  servitutis  continert. 
«  Ecce  cgo  Paulus  dicovobis,  quoniam  si  circnm- 
(  cidaniini,  Christus  vobis  nihil  proderit  (Act.  xv). 
c  Tcstificor  aulem  rursus  omni  homiui  circuroci- 
c  dcnti  se,  quoniam  dcbitor  est  universae  legis  fa- 
I  ciendjc.  • 

Modo  per  Christum,  sicut  dixi,  vos  estis  lil^ri,  et 
idco  statc  in  lil)criatc  qiiain  accrpist^s,  id  est  HOB 
rcccdatis  ab  ca,  sed  pcrmancte  semper  usriut  ad 


IISI 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  Al)  GALAT. 


iin 


mortem  iri  illa,  et  nolite  iterum  contineri  a  jugo  $er^  A  Chrislo  in  vobis  manente,  eratis  referli  innocenlia 


vitutis.  Prius  enini  vos  continuit  jugum  servitulis 
idolorum,  et  nunc  iterum  vuUis  colla  vestra  sub- 
dere  sub  jugo  servitutis  legalium  observantiarum 
Ex  bac  admonilione  et  multis  aliis  epistolae  hujus 
sentcntiis  apparet,  quia  nondum  se  subjecerant  per 
actionem  servitutis  lcgis,  sed  subjicere  volebant. 
Nolite  jugo  servitulis  itcrum  contineri,  ncc  saltem 
jugo  solius  circurocisionis.  Nam  ecce,  id  est  notum 
sit  vobis,quiae(jfo  Pau/u5,  qui  noUe  sum  auctoritatis, 
qui  boc  Evangciium  non  accepi  ab  bominc,  scd  a 
Christo,  qui  et  in  me  loquitur,  dico  vobis,  veraciter, 
i/uia  5t  circumcidamini  sicut  facere  vultis,  ut  in  cir- 
cumcisione  spcm  salutis  ullam  habeatis,  tam  ingens 
damnum  incurretis,  quod  Chrislus  nihil  proderit  vo- 


et  rcmissione  pcccatorum,  atque  gratia  sancti  Spiri- 
tus  et  justiflcatione  in  bonis  operibus  et  spe  futurae 
gloriae;  sed  nunc  Christo  recedcnte  cvacuati  estis 
omni  illo  tam  divite  thesauro,  si  legis  servitutem 
subicritis.  Ei  qui  inlegejustificaminif  id  estjustifi- 
cari  putatis,  excidistis^  id  cst  cx  toto  cccidistis,  a 
gratia  Evnngelii,  in  qua  prius  stabatis,  dum  spirita- 
liter  in  Cbristo  vivere  studeretis.  Ad  hoc  cnim  venit 
gratia,  ut  ccssantc  legis  oncre,  sola  justificct.  £t 
ideu  qui  legis  servitutem  reducit,  libcrtatcm  grati»» 
perdit.  Sic  loquitur  Apostolus,  quasi  jam  omnia 
baec  fecerint  aut  pertulerint,  ut  magis  a  faciendo 
deterreat,  cum  viderint  quanta  cx  liis  detrimenta 
sequantur.  Possumus  etiam  intclligcre  quosdam  oo- 


bis,  quoniam  circumcisio  jam  non  soluni  non  prod-  B  rum  Jam  ad  opera  legis  dilapsos  fuisse,  et  ad  cos 


est,  sed  ciiam  obcst.  Tali  intentionc  posset  qnis  cir- 
cunicidi,  quod  non  magis  obcssct  vcl  prodesset  sibi 
illius  pelliculae  absdsio,  quam  unguium  vel  capillo- 
runi  rcsccalio.  Scd  isiis  persuasum  erat,  quod  sine 
legis  opcribus  salvi  esse  non  possent,  ideoque  cir- 
cumcidi  volcbant,  et  Icgis  diiritiam  custodirc,  quasi 
per  hxc  justificaiidi  alque  salvandi.  Quia  crgo  in 
faujusmodi  Icgis  operibus,  ct  maxime  in  circumci- 
sione  pulabant  suam  spcin  salutcmque  coiitineri, 
idcirco  (aiiquam  a  certa  pcrnicic  vclantur.  Nam  si 
post  Saivatoris  advculum  genics  illa  prophctica  lc- 
gis  sacramcnta  servarcnt,  aut  Cliristus  adbuc  vcn- 
turus  pcr  ea  promiiti  viderctiir,  aut  nunqiiam  in  eis 
fiiisse  promissus.  Quisquis  itaque  adhuc  umbram 


specialiter  nunc  Apostoluro  verba  dirigerc,  cum  di- 
cit :  Evacuati  estis  a  Christo,  qui  in  lege  justifica« 
mini,  a  gratia  excidistis.  Vos,  inquit,  justillcamini, 
id  est  justificari  creditis  in  legc,  sed  crratis,  quia 
nos  soli  justificabimur,  qui  justificari  ex  fide  qux  • 
rimus.  Nos  enim  spiritu,  id  cst  per  Spirilum  san- 
ctum  qui^non  fallit,  quem  haberous  ex  fide,  indubi- 
tanter  exspectamiis  spem  justiti»,  id  est  speratur 
ipsa  justitia.  Quamvis  enim  justificati  simus  cx  fide, 
speramus  tamen  in  ipsa  justitia  de  die  in  dieni  pro- 
licere,  et  mens  nostra  esuriens  sitiensque  justitian, 
non  nisi  in  futuro  sxculo  satiabitur  plenarie.  Et 
hanc  spem  exspectamus  spiritu  gratiae,  non  ex  ope- 
ribus  legis.  Ex  his  enim  nemo  justificabitur.  Yel  qui 


illam  cnstodit,  vcritalem  qux  Christus  est,  venisse  ^  in  lege  carnaliter  justificamiiti,  a  gratia  futune  bea- 


contradicit,  et  propterea  nihil  proderit.  Volebant 
enim,  ut  dictum  est,  ideo  circumcidi,  quia  puta- 
bant  non  aliter  in  Christo  se  posse  salvari.  Qui  si 
hoc  animo  circumciderentur,  Christus  eis  oronino 
nibil  prodessct.  c  Si  enim  per  legem  justitia,  ergo 
Cbrislus  gratis  roortuus  est  (supra  ii).  >  Ncc  solum, 
inquit,  boc  dico,  quia  si  circumcisi  fueritis,  nihii 
commodi  ex  Christo  percipietis,  sed  etiam  rursuin 
testificor  omni  homini  qui  se  circunicidit,  tam  Judieo 
quam  gentili  pro  adipiscenda  justitia,  quoniam  debi^ 
tor  est  faciendiBj  id  estfactis  implend;e  untpm^F  legis^ 
sicut  qui  baptismum  pcrcepil,  debitor  est  faciendi 
pnccepta  Evangelii.  Ac  si   dicat :  Non  solum  hoc 


titudinis  in  appetitum  terrense  felicitatis  excidistis, 
quia  nos  soli  consequemur  gratiam  illius  retribiilio  • 
nis  pro  justitia,  quam  ex  lide  credimus  provenirc. 
Nos  enim  spiritu  aceepto  ex  fide  exspectamus  per  pa- 
ticntiam  spem  justitiw,  id  cst  spem  quam  sperat  Ju- 
stitia,  hoc  est  gratiam  feiicitatis  seternae.  Fides  enim 
pnecessit,  et  ex  ca  Spirituin  sanctum  divinitug  ac- 
cepimus,  qui  facit  nos  exspectare  gratiam  supenae 
remunerationis  pro  iabore  nostro.  Gratiam  recte 
dico ,  quia  nemo  labore  temporali  juste  suflicit 
Kternam  requiem  promercri.  £x  flde  autem  pro- 
pterea  dixi,  quia  ipsa  fides  est  quae  valet  apud  Deum. 
Nam  circumcisio  qiiam  vultis  facere,  nihil  ibi  pro- 


damnum  ex  circumcisione  habebitis,  quod  Christi  d  «^est.  Nam  in  Christo  Jesu,  id  est  in  Christi  membris, 

in  Christi  religione,  neque  circumcisio  neque  prwpu- 
tium  valet  aliquid^  sed  iiilegra  fides.  Ne  dicerent 
Galatse  se  vclle  facere  circumcisionem,  quam  fecit 
Abraham  qui  legcm  non  hahuit,  quia,  etsi  nou  inde 
justificarentur,  majoris  tamen  per  hanc  dignitatis 
essent  in  Cbristiana  religione,  dicil  Apostolus  quta 
in  Cbristo  Jesu,  id  est  in  Christi  corpore,  quod  est 
Ecclesia,  iion  valet  aliquid  circumcisio,  id  est  nihil 
utililatis  vel  dignitatis  confert.  £t  rursum  ne  incipe- 
rent  gloriari  dc  praeputio,  existimantes  iliiid  alibi 
aliquid  valere,  quia  circumcisionem  dicit  inutilem, 
subjungit  quia  nec  pncpuiium  valet  ibi  quidquam. 
Nam  sivc  circumcisus,  sive  praeputiatus  sit  quisque, 
non  propter  hoc  aut  dignior  aut  vilior  est  in  Ghri- 


fides  cl  baptismus  nibil  vobis  proderit,  sed  etiam 
necesse  erit  vos  subire  laborem  tantae  servitutis,  ut 
ttsidue  cuncta  legis  praecepta  faciatis.  Et  ideo  magis 
dimiltenda  est  circumcisio. 
I  Evacuati  estis  a  Cliristo.  Qui  in  legejustifica- 
mlni,  a  gratia  cxcidistis.  Nos  cniui  spiritu  ex 
flde  spem  justitiae  exspectamus.  Nam  in  Christo 
Jesu  neque  circumcisio  aliquid  vaiet,  nequoprai- 
putium,  sed  fides  quae  per  charitatem  operatur.  i 
Circumcisis  vobis  necesse  erit  totain  servare  le- 
gem,  etiam  si  noiueritis.  Et  mox  ut  illa  dura  iitterae 
praedicamenta  servare  coeperitis,  evacuaii  estis  a 
Christo,  quo  pleni  eratis,  ut  non  maneat  amplius  in 
Tobis.  Eratis  enim  vasa  per  ndcm  Christo  plona,  et 


I1S3 


HERVEr  BUUGIDOLENSIS  MO.NAC 


%m 


fitiana  rcligione.  Sed  sola  fides  est  ibi  magnic  digni-  A  <  aliiid  sapietis.  Qiii  autem  contarbat  TOt»  porta* 


lalis,  ct  fides  qticc  per  cliaritatem  operatur^  id  est 
iion  mortua,  scd  viva.  Sicul  enim  corpu^i  sine  spi- 
ritu  mortuuin  cst,  ita  ot  rn!es  sinc  operibus  mortua 
est,  nec  rulcs  Vcteris  Tcslamenti,  servieus  ex  ti- 
more,  sed  fiJcs  evangelica  faciens  ex  charitate  opera 
bona,  non  exspectans  temporalem  relrilmlionem, 
sed  videndam  perpeluo  Creatoris  faciem.  If:cc  est 
fides  electorum,  qu.-e  pcrducit  ad  siilutcm.  Nam  et 
daemones  credunt  et  contremiscunl,  non  tamcn  diii- 
gunt  nec  beno  operantur.  Et  ideo  fides  qu£e  non  lia- 
bet  charitalein  et  bona  opera,  fides  dxmonum  esi, 
Don  Chiistianorum.  llla  ergo  sola  (ides,  qux  et  ciia- 
rilate  (lagral,  et  bonis  opcribus  insudat,  valel  in  Chri- 
sto  Jesu. 


c  bit  judicium,  quicunque  est  ille.  > 

Modicum  prav;c  doctrinae  corrumpil  tocam  pnri* 
latem  verilalis  Calholicnc.  Sed  ego  confido^  id  eil 
confidenliam  ct  certiliidincm  habeo  in  vobis^  quot 
corrigendos  pracvideo  in  Domino  salutem  ves- 
tram  operunte,  quod  nihil  aliud  quam  sinceritas 
Catholicx  (idci  conlinet,  sapietis.  Et  ita  vos  qai« 
dcm  bene  per  Doniini  misericordiam  evadetis.  Sed  ille 
portabit  judicium  snas  damnationis,  qai  vos  con- 
lurbat,  id  est  qui  purum  fontem  vestri  intellectus 
ac  limpitudinem  vestrae  fidei  cceno  suae  liaeresis 
immisso  turbidum  reddit,  vcl  rectum  ordinem 
gressus  vestri  confundit,  quo  dc  servitute  Tenisiis 
ad  libertatem.  Hunc  enim  ordinem  permutare  vo- 


(  Currebalis  bene.   Quis  vos  fascinavit  vcritati  B  lunt  pscudoapostoli,   qui  de  liberlate  ad   servitu- 


«  non  obedire?  Nemiiii  consenserilis.  Persuasio  hac 
«  est  non  ex  eo  qui  vocat  vos.  Modicum  fermentum 
«  totain  massam  corrumpil  (/  Cor,  v).  > 

Prxdicta  fldes  vi;i  esl  ad  speciem  divinae  contem- 
plalioiiis.  In  qua  (ide  vos  opcrando  ct  desiderando 
currebutis  bene  ad  bravium  reinune.ationis  xternic. 
Sunt  enim  nonnuili  qui  inalc  currunt.  Sed  vos  bene 
currebatis,  dum  per  opera  (idei  cum  charilate  ad 
coelestem  patriam  festinaretis.  Nunc  autem  quis  vos 
fascinavit^  id  cst  quis  vos  livido  aspectu  lacsit,  non 
obedire^  id  est  ne  obedirelis  veritati,  quae  ultro  se  vo- 
bis  ingerit  ?  Quis,  id  est  cujiis  peritix,  el  cujus  aucto- 
ritatis  cst,  qui  fascinalione  sux  locutionis  impedivil, 
ne  obedirctis  veritati  quam  tradidi  vobis,  ut  sciiicct 
sine  legis  operibusper  obscrvantiam  Evangelii  curre- 
retis  ad  vitam?  Mira;  enim  sapientiac  et  auctoritatis 
esse  debuit,  cui  vosmagis  quam  mihi  crcdendum  fore 
judicastis.  Sed  vos  nemini  talia  vobis  suadenti  con* 
ser«o<fitis,  imo  viriliter  illi  resistite,  quoniam  per- 
SJasio  haec  non  csl  ex  co,  qui  vos  ad  supcrnam  pa- 
Iriam  vocal,  sed  potius  ex  diabolo  qui  vos  inde 
revocat.  Nemini  illorum  qui  legis  opera  vobis  sua- 
dcnt,  consenseritis^  quia  modicum  fermentum  totam 
massam  corrumpit,  id  est  pauci  errantcs  totam  Ec- 
clesiae  multitudinem  plerumque  corrumpunt  acrc- 
dine  fervoris  pervcrsae  doctrinae  suae.  Vel  modi- 
cum  fcrmentum  totam  massam  corrumpit,  id  est 
modica  persuasio  crroris  si  ci  consentialur  ut  in 


tein  vos  rcducere  conantur,  quod  est  ordo  per- 
versus.  Sed  quisquis  hoc  facerc  nititur,  portabii 
judicium,  id  cst  suslinebit  pondus  su9e  damna- 
tionis,  quicunque  est  ille,  id  est  etiam  si  sil  Clius 
Ahrahae,  si  sit  farundus,  si  sit  potcns.  Kodem 
spiritu  quo  praeviderat  Apostolus  correclioDem 
Galatarum,  pncvidit  et  peitinaciam  alque  damoa- 
lionem  p&eudoaposlolorum ,  qui  eos  seduxeraDt. 
Qui  et  subjungit  : 

«  Ego  autem  fratres,  si  circumcisionem  adbac 
«  praedico,  quid  adhuc  persecutionem  patiort 
(  Ergo  evacuatum  est  scandaium  crucis.  > 

Intelligendum  est  quia  pseudomagislri  cum  Tel- 
lent  Galatis  servilutem  legis  pcrsuadere,  el  Tide- 
rent  cos  Pauli  apostoli  auctoritate  revocari,  dice* 
bant  etiam  ipsum  Paulum  id  sentire,  sed  non  eis 
aperire  voluisse  sententiam  suam.  (Jnde  opportu- 
nissime  subjccit :  £(;o  autemjratres,etc,  Nam  elabip- 
sis  patiebatur  persecutior.em ,  qui  talia  persuadere 
moliebaiilur,  cum  jam  Evangelium  suscepisse  Ti- 
derentur.  Quos  tangit  ct  alio  loco,  ubi  ait :  «  Pe- 
riculis  in  falsis  fratribus  (/  Cor.  xi).  »  Nara  qaia 
Timotheum  propler  vltandum  scandalum  i4;daeo- 
rum,  quos  ad  (idem  quaerebat  adducerc,  circum- 
ciderat  {Act,  xvi),  idcirco  dicebant  eum  circum- 
cisionem  apud  alios  praedicare.  Quod  ipse  nunc 
removet.  Illi,  inquit,  vos  conturbanl,  suadendo  to- 
bis   circumcisionem ,  legisque  scrvitutem ,  el  di- 


corde  recipiatur,   acerbam  ct  inutilem  reddit    to-  D  cendo  me  quoque   aliis  adhuc  praedicarc  circum- 


tam  virtulum  omnium  multitudinem.  Ubicunque 
enim  vel  modicum  perlidia;  admissum  fiierit,  ibi 
protiiius  omne  bonum  depcrit.  Sive  de  scla  cir- 
cumcisione  potest  hoc  inlelligi,  quoniam  de  ilia 
multum  dubitabant,  quam  fuisse  quondam  in  parte 
fidei  nostrac  videbant.  Quamvis,  inquit,  circum- 
cisio  sil  modicuro,  id  est  modica  pars  legis,  taracn 
Tobis  innovatis  nullo  modo  facienda  est,  quia  ino- 
dicum  fermentum,  id  cst  modica  pars  vpteris  do- 
ctrinae,  sicut  est  in  circumcisione,  corrumpit  to- 
tam  roassaro ,  id  est  totam  plcbem  novellam  el 
iulcem  vertit  in  amaritudinem,  ct  tumorcm  anli- 
4uae  plebis  Judaicae. 
«  Ego  confido  in   vobis  in  Domino,  quod  nihil 


cisionem.  Sed  ego,  o  fratres,  si  adhuc  posl  fideni 
ut  olim  pradico  circumcistonem,  sicut  ipsi  dicunl. 
qnid^  id  cst  quare,  adhuc  patior  persecutionem  ab 
ipsis  et  a  Judaeis  ?  Inde  enim  patet  me  non  prx- 
dicare  circumcisionem,  quoniam  patior  a  Juda^is 
persecutionem,  cuin  non  sit  alia  causa  cur  me 
persequanlur,  nisi  quia  circumcisioni  non  acquie- 
sco.  Si  enim  illam  praedicarein,  uunquam  nie  per- 
scquerentur  ;  et  si  illam,  ut  asseruut ,  praedico, 
ergo  evacuatum  est  scaudalum  crucis ,  id  esl  non 
irascuntur  Judasi  de  cruce  Cbristi,  si  assero  ho- 
mines  circumcisione  juslificari.  Si  illam  juslifica- 
tioni  vel  saluti  necessariara  praedico,  eTacualiiii» 
id  est  vacuum  ab  utilitate  factum  est 


1185 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -^  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


il86 


crucis  scandalum,  qiio  Judsei  scandalizaiitur  et  ira- A  ^  monstravit.    Nain  ct  Simon  xtcriia  pcnlilione 

stuntur  contra  mo,    dfim  sola  cruce  et.passione 

Chrisli  assero  crcdcntcs  juslificari.     Sed  utrum- 

que  fieri  non  potest,  ut  ego  juslitiam  vcl  salutcm 

csse  praedicem  et  cx  circumcisione,  ct  cx  crucc. 

Nam  si  cx  circuincisione  pra^dico  salutem,  destru- 

cla  est  evangclica  prxdicatio  inea,  qua  annuntio 

reparationem  humauai  salutis  cx   cruce  Domini, 

undc  et  Judsei  indignantur  salulcm  ex  cruce  pnc- 

dicari.  Non  est  crgo  causa  ut  persccutionem  paliar, 

si  circumcisionein  prsedico,  qiiia  pracdicando  illam, 

praedicationem    crucis,   quaj    pcrsccutionis     me» 

causa  est,  deslruo.   Sicqtie  evacuatum  est,  id  est 

supervacuum  et  inutile  factum  est  scandalum  cru- 

cis,    quod  Judseos  conturbat  :  hoc  est,  Christus 


intcriit,  et  duos  quinquagcjiarios  desuper  vcinVni 
ilamina  consumpsit.  Virtus  ergo  sutsequcns  testifi- 
catur,  qua  mcnte  scntentia  nialedictionis  promi- 
tur.  C<im  enim  et  inaledicentis  innocenlia  perma- 
net,  ct  tainen  cum  qui  inaieiiicitur,  usque  ad  in- 
teritum  maledictio  absorbct,  ex  utriusquc  partis 
fiiie  colligilur,  quia  ab  imo  et  inlimo  judice  in 
reum  senlentia  jaculatur.  Igitur  ct  Paiilus  eodcm 
modo  pseudaposlolos ,  quos  in  errorc  persevera- 
turos  vidcLat,  nialed:ccre  potuit,  dicens .  Liinam  ab^ 
scindunlur  qui  vos  couturbant?  Nam  si  omnis  arbor 
qiuc  nonfacitfructum  bonum  cxcidelur,  ct  in  ignem 
mittetur( 5/a<//i.  iii),  quanto  magis  quae  facit  fru- 
clum  malum  ?  McFius  est  ergo  ut  pauci  qui   peii- 


gratis  mortuus  est,  si  adbuc  oportet  circumcisio-  B  turisuiitpereaiit,  ne  alios  qui  salvari  possunt,  diu* 


nem  et  lcgcm  carnaliter  observare  eos,  qui  justi- 
ficari  quserunt  et  salvari. 

c  Utiiiam  et  abscindantur,  qui  vos  conturbant ! 
€  Vos  cnim  in  libertalem  vocati  eslis,  fratrcs,  lan- 
c  tum  ne  libertatem  in  occasionem  detis  carnis, 
€  sed  per  charitatem  spiritus  servite  inviccm. 
c  Omnis  eiilm  lex  in  uno  sermone  impletur  : 
c  Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum  (MaUh. 
c  xxii ;  Lev,  xix).  Quod  si  invicem  mordetis  et  co- 
c  mcditis,  videte  ne  ab  invicem   consumamini.  > 

Scandalum  crucis  est  evacuatum,  si  circum- 
cisionem  praedico,  sicut  pseudoapostoH  dicunt 
roe  lacere.  Utinam  autem  et  ipsi  qui  crucem  Cbri- 
sti  evacuare  volunt  nostra  salute,  evacuentur  suo  ^ 
errore.  Vtinam  et  ipsi  abscindantur,  id  est  castren- 
tur,  sunt  enim  spadones  qui  seipsos  absciderunt 
proplcr  regnum  coelorum  {Mattti.  xix).  Utinam  *, 
abscindantur  non  carnaliter,  sed  spiritaliter,  id  est 
vim  geiicrandi  pcrdant,  ut  ncminem  corrumpere 
valeant,  ut  seminare  in  vobis  et  in  aliis  carnalia 
desistant.  nuilamque  oninino  generandi  cfiicaciam 
habeant  ipsi,  qui  nunc  carnalia  semina  legalium 
obscrvantiarum  diffundcndo  conturbant  vos^  ct  ge- 
nerant  crroris  fllios.  Bonum  illiiK  optat  Apostolus. 
ut  scilicet  spiritali  ferro  abscindaiur  ex  eis  il- 
lud,  unde  fervent  spirilaliter  ad  corruptionem  men- 
tium  aliorum.  Quod  si  maledicendo  intelligitur 
hoc  dixisse,   sciendum   quia  sancti  yiri  cura  roa- 


tius  iii  crrore  teneant ,  quam  lungo  tempore  vi- 
ventes,  mullos  secuin  in  perditionem  trahnnt.  Ita- 
que  pro  mullorum  salute  paucos  illos,  quos  spiritu 
prophetico  perituros  praevidebat,  npiare  potuit  ab 
hac  vita  citius  abscindi,  ne  amplius  peccata  pec- 
catis  superadderent,  et  graviorem  sibi  perditionem, 
acquirercnt.  Haec  quippe  maledictio  non  fuit  ex 
malitia  delmquentis,  sed  ex  rectiludine  judicis. 
Qui  cnim  tam  recta  maledicens  intulit,  non  per- 
turbationis  vitio  succubuit,  sed  Dei  judicio  con» 
cordavil.  Vcl  sic  intelligatur  haec  aoscissio,  sicut 
Dominus  in  Evangelio  prxcepit  membra  qua;  nos 
scandalizaverint,  abscindi  et  projici  a  noh\s(Maltft. 
v),  ut  quia  isti  pseudo  scandalum  generant  inter 
eos,  scpamitur  pcnitus  et  alienentur  ab  eis.  Et 
expedit,  inquit,  ut  abscindantur  ex  vobis,  qui  vos 
conturbant,  et  rectum  ordiiiem  ilineris  vcstri  con- 
fundunt,  revocantes  vos  a  iibertate  in  servitutem, 
quia  vos  a  servitute  peccali  vocati  estis  divinitus 
in  libertatem  fidei,  ofratres,  qui  unum  Patrem 
habere  coepistis  Deum,  unainque  roatrem  Eecle- 
siam.  In  libertatem  vocati  estis,  ut  non  timore, 
sed  aroore  bona  faciatis.  Quisquis  enimveracha- 
ritate  fervet,  adeo  liber  est,  ut  ei  libeat  agere  quid- 
quid  voluerit,  quia  non  vult  nisi  quod  bonam  est. 
£t  ita  charitas  ac  bonae  voiuiitatis  afiectus  ipsa  est 
libertas,  ad  quam  vocati  estis.  Liberi  ergo  estis, 
tantum  ne  libertate  abulamini,  faciendo  quod   vo- 


ledictionis  sententiam  proferunt,  non  ad  hanc  ex  D  bis  carna    er  placuerit.  Tunc  enim  amitterelis  li- 


voto  ultionis,  sed  cx  justitiae  cxamine  erumpunt. 
Intus  enim  subtile  Dei  judicium  aspiciunt,  et  foras 
exsurgentia  quo  roaledicto  ferire  debeant,  cogno- 
scunt ;  et  eo  roaledicto  non  jieccant,  quo  ab  in- 
terno  judicio  non  discordant.  Hinc  est  quod  Pe- 
trus  in  ufferentem  sfbi  pecuniam  Siroonero  senteu- 
tiam  maledictionis  prolulit,  dicens  :  *  Pecunia  tua 
tecum  sit  in  penlitione  (Act.  viii).  i  Qui  eniro  non 
ait,  est,  sed  sit,  non  indicativo,  sed  optativo  modo 
se  haec  dixisse  signavit.  Hinc  Elias  duobus  quin- 
quagenariis  ad  se  venientibus  dixit :  c  Si  homo  Dei 
sum ,  descendat  ignis  de  coelo ,  et  consumat  vos 
(IV  Reg,  i).  I  Quoruro  utrorumque  scntcntia, 
quanla  veritatis  ratione  convaluit,  terroinus  cau- 


bertatem,  si  vos  ad  satisfaciendum  carni  liberos 
putaretis,  quia  qui  facit  pcccatum,  servus  est  pec- 
cati  (Joan,  viii).  Cum  crgo  sitis  in  libertate  gra- 
tiae,  et  non  in  servitute  legis,  in  libertate  bonae 
voluntatis,  et  non  in  servitute  peccati,  hoc  taU" 
tum  vobis  est  observandum ,  ne  spiritaicm  ve- 
stram  libertatem  detis  in  occasionem  carms,  ne  sci- 
licet  quia  liberi  estis  et  roetus  legis  non  incum- 
bit,  ideo  cariiis  desideria  sequamiui,  qiiasi  libe- 
ram  potestatem  habentes  faciendl  quod  caro  vo- 
iuerit.  Non  permitlatis  ut  caro  ex  libertate  ac- 
cipiat  occasionero  voluptuose  vivendi,  sed  poiius 
per  charitatem  spiritus  quae  cst  virtus  inentis,  ter^ 
vite  invicem.  Quia  vocaverat  eos  liberosi  nuUent 


ilS/ 


ni:aVEI  BiaGiDOLKNSIS  MONACKf 


liSI 


jam  alicui   scrvirc,  scd  ei  libertalc  propria  unus  A  <  carnis  non  perUciclis.  Caro  cnim  concupiscil  ad» 

c  versus  spiriium,  spirilus  autem  advcriius  c^ruea. 
I  Ilxc  enim  sibi  invicem  adversantur»  ul  non  «|iufi- 
c  cunque  vullis,  illa  faciatis.  Quod  spiritu  ciucimiiii, 
<  non  eslts  sub  lege.  > 

Superius,  inquit,  dixcram,  ne  libcrtatem  detis  ■■ 
occasioncm  carnis,  scd  per  cbaritatem  senriatis  i»- 
viccm ;  sed  nunc  dico,  qualitcr  haec  agatis.  Scilieet 
ambulatc  in  spiritu,  id  est  de  virtute  in  viruilea 
(PsaL  Lxxxiii)  promovcamini  in  lionis  operilMS 
ducc  Spirilu  sanclo,  quod  est  pcr  charitalcm  ler- 
virc  inviccm,  et  uon  perficietis  desideria  curnii^  id 
ost  non  coinpiebitis  actu  vci  cons<^nsu  delcclationes 
quas  caro  desidcrat,  quod  est,  non  delis  liiiertaien 
vcstram  in  occasioncni  carisis.  Ambuiauduniy  id  est 


advcrsus  allcrum  prxsumcret.  Et  hoc  itcrum  re« 
movet.  Ac  si  dicui-:  Non  dcbetis  iibertalem  vc- 
strau^  pencrtorc,  scd  potius  servire  invicem  per 
charilatcni  Spiritus,  id  cst  alter  altcri,  non  timore 
scrviliy  sed  iii)crtate  cliaritatis.  Quod  ficri  non  po- 
tcst,  nisi  alterius  infirmitatcm  quisque  liabeat 
sicut  suam,  ut  cam  xquaniniitcr  ferat,  donec  ab 
ca  liberctur  illc,  cujiis  curat  salulcm.  £t  hanc 
libcram  scrviiulem  debciis  libenler  ainplccli,  qiiia 
omnis  lcx  quain  viiilis  implere,  in  uno  sermone^ 
id  cst  in  iiiio  mandalo  iinpleliir  qiio  dicilur  :  Di- 
liges  proiimum  tuum  sicut  teipsum  (Lev.  xix).  In 
proxiini  dilectionc  potcslis  omnia  legis  prxcepla, 
quae  ad  boi:os  mores  perlinent,  implere.  Mcrito 
enim  qui    proxiinum 


diligil   ut  sc  legcm  dicilur      proliciendum  spiritu  sempcr  est,  ut  mentc  ct 


implere,  quia  quidquid  non  vult  sibi  ab  alio  fteri, 
studet  cavere  ne  faciat  alli ;  et  quidquid  jure  sibi 
vult  ab  alio  ficri,  quantum  potest,  ipse  facit  alii. 
Sic  eiiim  quidqnid  Icx  prohiltct,  vitatur;  et  quid- 
quid  ipsa  moraliler  jubet,  impletur.  Nam  ct  Deiiin 
necesse  est  diligal,  qiii  proxiinum  sicut  sc  diliglt ; 
«^uia  non  se  diligit,  scd  odit,  qui  Deum  non  diii- 
£it.  Qui  cnim  Deiim  iion  diiigil,  iniquilalein  di- 
Lgit;  c  qui  aulem  diligit  iniquitatcm  ,  odit  ani- 
mam  suani  (Psal,  x).  »  Itaque  in  proximi  perfe- 
cta  dilcctione  complejUur  omnia  quae  jiibentur  in 
lege.  Si  ergo  per  charitatem  servieritis  iiiviccm, 
tunc  fralcrna  dilcctione  complebitis  iinivcrsam 
tegem.     Quod,   id  est  sed  si  vos  invicem  oJiosc  C  ^P**"*^"'"  ^*^*' ^"*  *"  ^*'***^  ^^'' ^*™ '"  "'^^*  *'^'" 


opere 

Semper  ad  iiiteriora  tendatis,  dum  estis  in  via  vitx 
pnescntis ;  ct  ccontra  cavendum  vobis  csl«  ne  desi- 
deria  carnis  quae  militant  adversus  animam  perfida- 
tis.  Non  dico,  nc  faciatis,  id  cst  ne  halieatis  iliat 
quoniam  in  hoc  sxculo  non  habcrc  illa  non  poie- 
s:is,  scd  ne  perficialis  ca,  id  est  ne  opera  eorum 
conscnsu  voluptalis  iinpleatis.  Non  enim  perticiuo- 
tur  In  malo,  quando  cis  non  accedit  iiostnc  vulun- 
talis  assciisus;  scd  tamen  fiunt  in  co  ipsoquod  in 
nobis  sunt.  quia  iion  potcst  esse  quiu  dcsideremiis. 
Et  dcbclis  oinnino  rcluctari,  ne  carnis  desideria,  id 
est  carnales  concupiscentias  perficialis,  quia  caro 
concupiscit  adversus  Spirilum  vestrum,  vel  adversus 


mordelisy  tunc  omnia  legis  jura  violatis.  Si  vos  in- 
viccin  mordctis,  id  cst  in  aliquo  aller  altcri  delra- 
hilis,  et  comeditiSy  id  cst  lolum  quod  in  vobis  cst 
devoralis,  videle  ne  ab  invicem  consumamini,  id  est 
in  nihilum  rciliganiini.  Occasione  charitatis  langit 
hoc  vitium  conim.  Si  vos  invicem  canino  dcnte 
mordetis,  clain  delrahcntesalter  altori,  etlaceranlcs 
routuo  vitaiH  vcstram,  ac  nianifcsle  verbis  conlen- 
dcntcs,  comcdilis  vos  vicissiin,  id  cst  dcvoraiis  fu- 
riose  toiam  ad  invicem  vestram  conversationem 
litigando  criminanlcs,  el  omnia  bona  vestra  vicis- 
Bim  carpendoblaspbcmantcs,  vel  iiijurias  inferentcs, 
videte  ne  dum  more  canum  viviiis,  more  canum  al- 
ternis  morsibus  consumamini,  id  est  ne  omnia  vir- 


nibus  non  habet  contra  quem  concupiscere.  Ibi  enim 
concupiscil  advcrsus  spiritum,  ubi  est  spiritus.  la 
malis  aulcm  non  est  Spiritus  Dei.  Sed  et  contra  spi- 
rituin  corum  non  concupiscit  caro,  quia  non  iu- 
venit  eum  rcbellcm  carnaiibus  concupiscentiis  suis, 
sed  secum  pariter  conciipiscenlem.  In  I)onis  vero, 
ubi  ct  Spiritus  Dci  est,  et  spirilus  humanus  repu- 
gnat  desideriis  carnis,  caro  concupiscil  adversin 
spirilum,  scd  et  spiritus  adversus  carnem.  Et  bor 
est  grave  et  intestinum  bellum.  Quod  uunquaro  io 
vobis  esset,  si  natura  humana  pcr  iiberum  arlH- 
trium  in  rectitudine,  in  qua  facta  est,  persUlisset. 
Nunc  vcro  quae  pacem  felix  cum  Deo  babere  nolttit, 
secum  pugnat  infclix.  £t  cum  sit  boc  malum  mise- 


tutuin  bona  quae  in  vobis  cranl,  devorcnlur  ab  invi-  D  rabile,  mclius  taincn  cst,  quam  sine  ullo  conflicui 


cem.  Qui  enim  virtutibus  altcrius  detrahit,  virtutcs 
proprias  minuit  vel  aniitlit.  Et  qui  bona  allerius 
lac^rat,  ipse  sua  bona  corrodit  et  annullat.  Et  qui 
injuriam  alii  facit,  juslam  sibi  damnationem  acqui- 
rit.  Qui  ergo  detractionibus  et  iiijuriis,  vcl  criini- 
nationibus  inviccm  se  mordent  ct  conieduiit,  iiivi- 
cem  bona  sua  consumunt  et  perdunt.  Consumnnlur 
enim  ab  invicem,  quia  ille  qui  accipit  injuriam, 
consumit  eiim  qui  infert,  id  ost  causa  consumplio- 
nisejusest;  et  alius  similiter  dum  et  ipsc  ab  co 
patitur  injuriam  vci  criminationem  sive  detractio- 
nem,  consumit  eum,  id  est  causa  fit  consumpiionis 
virtutum  ac  bonoruin  cjus. 

«  Dico  autein   :   Spiritu  ambulatc,  et  dosidcria 


vitiis  servire.  Mclius  cst  eniin  bellum  cum  spe  salo- 
tis  aeternae,  quam  sine  ulla  liberationis  cogitaUone 
captivitas.  Caro  itaque  concupiscil  adversus  spiri- 
tum,  sed  et  spiritus  adversus  camem.  Caro  nihil 
nisi  per  animam  concupiscit.  Sed  concupisoere  caro 
adversus  spiritum  dicitur,  quaiido  auima  camali 
concupiscentia  spiritui  reluctatur.  Causa  vero  car  • 
nalis  concupiscentix  non  est  in  anima  sola,  sed  io 
aiiima  et  carne.  Ex  utraque  enim  fit,  ex  anima  sd- 
licet,  quod  sine  illa  nulla  delectatio  senUtur ;  ex  car- 
ne  autem,  quod  sine  illa  carnalis  delectatio  non 
sentitur.  Caro  igitur  coucupiscens  adversus  spiri- 
tum,  carnalis  delcctatio  est,  quam  de  cameetcam 
carne  spiiitus  habct.  advcrsus  delectationcm  quaoi 


iiS9 


COMMENT.  IN  EPiSTOLAS  PAUiJ.  —  iN  EPIST.  Al)  GALAT. 


liCO 


soius  liabel.  Solus  quippe  liai>et  (nisi  fallor)  iiiani  A  iii  vero  damnabiiiler  sunl  sub  iege,  quos  icx  rcos 


deleclationem,  non  cum  carnis  Yoiuptatc  vci  carna- 
lium  rerum  cupiditale  commistam,  dc  qua  dici- 
tur  .  c  Deicctare  in  Domino,  et  dabit  tibi  petitioncs 
cordis  tui  {Psal,  xxxvi).  »  Conlrariai  ergo  sunt  con- 
cupisccnlise  carnis  concupisccntiis  spirilus,  concu- 
piscentix  spiriius  concupisccntiis  carnis.  Ilwc  enim 
duOy  id  cst  caro  et  spiritus,  adversantur  $ibi  invifem 
lantum,  ui  qmccunque  vuUii^  si\c  bona  sive  niala 
noH  facialis,  id  cst  non  pcrmitlamini  facere  illa. 
Qux  enim  vuitis,  nisi  ut  omnino  nuiiae  concupiscen- 
tiae  maiarum  ct  iliicilarum  sint  dclcctationum?Quis 
sanctus  non  lioc  vclit?  Sed  r.on  elTicit.  Nun  vos 
permillunt  iniplcre  quod  vullis.  Nolite  eas  pcrmitte- 
re  impicre  quod  voluut,  ct  ila  iicc  vos,  ncc  iilde  fa 


facit  non  implcntes  legem,  dum  ncscienles  gratia 
beneficium  ad  facicnda  Dei  praecepta,  quasi  de  suif 
viribus  prxsumunt,  quia  Spiritiim  sanctum  iioo 
babeiit,  quo  rectore  ducantur  et  adjuventur.  Ab  hoe 
autem  ioco  demonstrare  incboat  Aposloiiis,  quia 
spiritu  (sicut  monuerat)  sit  ambuiaiidum,  ot  non 
perlicienda  carnis  dcsideria,  lunc  carnis  inlionesta- 
tes  ct  inutiiitates,  binc  spiritus  bonestates  et  utiii- 
tales  proponendo.  Nam  subjungit : 

f  Manifesta  sunt  autem  opera  carnis,  qua;  sunt : 
I  Fornicatio,  immunditia,  impudicitia,  luxuria, 
t  idoiorum  servitus,  vcnelicia,  inimicitiae,  conten- 
c  tiones,  aemulalion^s,  irae,  rixae,  disscnsiones, 
c  scclx,  invidix,  boiuicidia,  cbrietalcs,  comessatio- 


'  —  —  ._  ,  , 

cietis  quod  vullis.    Diini  cnim  pugna  b;cc  in  nobis      «  nes.  el  bis  simiiia,  quse  praidico  vobis  sicut  prae- 
est,  non  facimus  quod  voiumus.  Quid  eniiii   facere 
volumus,  cum  perfici  voiumus  liiie  summi  boni, 
nisi  ut  caro  advcrsiis  spiritum  non  concupiscat,  nec 


sit  nobis  boc  vitiuiu,  contra  quod  spiritus  coiicu- 
piscat?  Quod  in  liac  vita  quamvis  velimus,  quoniam 
facere  non  valemus,  id  sallem  in  adjulorio  Dei  fa- 
cimus,  ne  carni  concupisccnli  adversus  spirituiu 
succumbcntes  cedamus,  cl  ad  perpetrandum  pecca- 
tum  nostra  conscnsione  perlraiiamur.  Nec  carnis 
ergo  concupisceiiliaj  pcificiuntur,  quamvis  fiant; 
ncc  nostra  perficiuntur  bona  opcra,  quamvis  fianl. 
Sicut  cnim  tunc  perncilur  carnis  concupiscentia, 
cum  consentil  et  spiriius  ad  opera  mala,  ut  non 
concupiscat  advcrsus  illam,  sed  cum  illa ;  sic  cl  p  lur^sub  arcuatis,  et  loca  illa  vocabaniur   fornices, 

1kAM.M,      A.^A..M     m.v..^fl«M.     «....^A    «  A -^i!  ^!  .-«...  i  ....         ^ l^      *^?A..?  ««*%*!/>    r\.%       C  ftMB%  «^rh  1 1  tfV    9\£\wv\rkm\     nr\i\r\n\ti  mt  £\wm\m^0^i  \  r\      w\.%%*tmtt\^ 


€  dixi,  quoniam  qui  talia  agunt,  rcgnum  Dci  non 
c  coiiscqucnlur.  • 

Ambulandum,  inquit,  est  spirilu,  quia  sicut  di- 
ctum  est,  si  a  Spirilu  sancto  ducimini,  jam  istud 
commodum  iiide  Iiabetis,  quod  non  estis  sub  onere 
vel  scrvilulc  legis;  sed  in  iibertate  cliarilatis ;  ct 
econlrario  cavendum  esl,  ne  perficiatis  desideria 
carnis,  quoniam  cx  pei  fcctionc  corum  proccdunt 
opera,  quie  cunclis  appa:  ent  inaia.  Non  eiiim  dul)ia, 
sed  manifesta  sunl  opera  carniSf  id  est  prava  et  de- 
teslanda  videnlur  doclis  cl  indoctis,  ct  ideo  sunt 
fugicnda,  qua:  quidem  sunt  bujusmodi  :  Fornicalio 
vulf^ariler  lit  cum  merclricibus,  quae  prostitueban- 


bona  opcra  nostra  luncperiicienlur,  quaiido  spiritui 
caro  consenserit,  ut  adversus  eum  ctiam  ipsa  non 
concupiscat.  IIoc  enim  voluinus,  cum  perfeclioncm 
juslitia;  concupiscimus.  Scd  bxc  nostra  voluntas 
iion  perficilur,  quandiu  carnis  concupiscenliarum 
quibus  non  consentiinus,  pcrmanent  niotus.  Nec  in 
bac  dissensione  carnis  ct  spiritus  alterutrum  putare 
dcbemus  inimicum,  sed  vitium  quo  caro  concupi- 
scit  adversus  spiritum.  Quod  sanatum  ncc  ipsum 
erit,  etsubslaniia  salva  crit  utraque,  et  inter  utram- 
que  nulla  pugna  erit.  Postquam  autem  dixit  Apo- 
slolus  cariiem  ct  spiritum  invicem  advcrsari,  ut  ea 
quse  volunius  faccrc  ncqucamus,  iie  ab  ipsa  pugna 
desides  nos  faciat,  ct  per  hanc  scntentiam  laxamen- 


unUe  ct  fornicatio  nomen  accepit.  Fornicatio  priroa 
ponitur  inter  opera  carnis,  quia  nulium  pcccatum 
ita  redigit  animam  ad  carnalitatem  sicut  fornicatio, 
quoniam  misera  aiiima  nihii  aliud  cogilare  vaiet, 
nisi  ea  quae  carnis  sunt,  quandiu  turpissimo  forni- 
cationis  opere  est  occupata.  Immunditia  vero  est 
quam  mares  inter  se  perpetranl,  vei  quam  solus  quis 
agit.  Impudicitia,  ca  vero  cst  quam  cognati  inter  se 
exercent,  aiio  nomine  dicta  inceslus,  quemadmo- 
dum  supra  admonuimus.  Luxuria  autem  fit  cum 
mulieribus,  qux  ncc  publicae  meretrices  sunt,  nec 
iegitiin%  uxoies.  Idoiorum  quoque  servitus  inter 
opera  carnis  numeratur,  quia  nonnunquam  ob  amo- 
rera  muiierum  committitur,  sicut  a  Saiomone  pro- 


tuin  peccandi  dedisse  videalur,  adjunxit :  Quod  si  q  pter  alienigeDas  uxores  (///  Reg.  xi),  vei  a  filiis 


spirilu  duciminif  non  eslis  sub  lege.  Quasi  diccret  : 
Cum  caro  concupiscit  adversus  spiritum,  et  spiritus 
advcrsus  carnem,  bis  qui  ducuntur  desideriis  car- 
nis,  jure  dominatur  lex,  quse  terrendo  compescat 
eos.  Sed  vos  si  spiri:u  ducimini,  non  estis  sub  lege. 
Sub  legc  cnim  Cbi,  qui  timore  supplicii  quod  iex 
minatur,  noii  amore  justitiae  abstinet  ab  opere  pec- 
cati,  reus  in  voluntate,  qua  mallet  non  esse  quod 
timeret,  ut  liberc  faceret  quod  occulte  desiderat. 
Ergo  nondum  habet  iste  Spiritum  sanctum  quo 
ducalur.  Quisquis  enim  Spiritu  Dei  ducitur  in  ope- 
ribus  suis,  non  est  sub  lege,  quae  timorem  incutil, 
sed  in  cbarilate,  quae  non  pcr  lcgis  litleram,  sed  pcr 
eumdem  spiritum  dilTunditur  in  cordibus  electorum. 


Israel  in  Setbim,  propter  fiiias  Madian  (Num.  xxxi). 
Scd  et  vQDcficia,  id  esl  inberbaiiones  et  venenorum 
confect^ones  saepe  (ieri  soient  ob  fornicationem  et 
libidinosum  amorem.  In  bis  omnibus  apparet  quam 
magnuni  et  principaie  vitium  sit  fornicalio,  de  qua 
tot  mortiferse  pestes  prodeunt.  Inimicitiae  vero  sunt, 
quando  aliqui  se  invicem  odio  lial)ent,  et  moiiiuntur 
vicissim  malum  quod  possunl  vei  faciunt.  Quae 
plerumque  ex  contcntionibus  oriuntur,  quando  prius 
verbis  contenditur,  et  inde  ad  inimicitias  venilur. 
Contentio  enim  pro  lite  accipitur.  Contentio  namque 
esl,  ubi  non  ratione,  sed  animi  pertinacia  defendi- 
fur,  ei  ubi  nm\  veritas  quxritur,  sed  animositas 
faligatur.  Vei  contcntio  de  priinatu  est,  quando  al- 


il9l 


UERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACni 


un 


ler  praercrriaUeri  Yiill.  Quamaptescquilurseiuulatio,  A  cnim  est  prava  opera  facerc;  aliod,  adfersiis  €1 


quae  dicitur  essc  dolor  animi,  cuin  aiius  pervenit 
ad  lionorem,  quem  duo  vcl  plures  appelcliant,  et 
caeteri  livore  torquentnr,  qui  non  poluerunt  asse- 
qui.  Ira  autem  est  subila  tenipestas  animi,  quae 
multa  mala  saepe  perpftrare  solel,  dum  nec  ralio- 
nem  nec  juslitiam  altendit,  sed  irrationabiliter  irruit 
ad  faciendum  quod  concilalus  animus  slimulat. 
Rixa  vero  est,  ubi  duo  se  invicem  percutiunt,  vei 
inter  se  confligunt.  Disscnsio  cst,  ubi  non  omnes 
in  una  voluntate  vel  in  uno  sensu  concordant, 
sed  diversa  volunt  et  partes  faciunt.  Unde  et  secta, 
id  est  bxresis  plerumque  gencratur.  Invidia  vcro, 
quae  aliena  felicitate  torquelur,  et  in  duplicem 
scinditur  passionem,  cum  aut  quod  ipsc  cst,  alium 


confligere.  Et  hactenus  quideni  panim  descripla 
sunt  innlilia  et  cxsecranda  camis  opera,  post  luse 
autcm  exponuntur  et  utilia  ac  sacra  spirilus  opera, 
cum  dicitur : 

(  Fructus  autem  spiritus  est  cliaritas,  gaudian, 
(  pax,  patientia,  longanimitas,  bonitas,  bcnignilaSi 
<  mansuetudo,  lides,  modestia,  contincntia,  castitas. 
(  Adversus  hujusmodi  non  est  lex.  i 

Opera  carnis  qnalia  sunt,  dictum  est.  Sed  opera 
sancti  Spiritus  habitanlis  in  homine,  sunt  ista  qast 
subdnntur,  quae  magis  sunt  appcHanda  fruetos, 
quoniam  ex  bona  arbore  sicut  optimi  fructus  pro* 
deucit,  ut  refectionem  perpeiu;u  saturitaiis  praebeani 
electis,  ideoque   propter  seipsa   sunt   appetenda. 


esse  non  vuit ;  aut  alium  videns  esse  meliorem ,  B  Fructus  enim  a  fruendo  dicitur,  et  frui  proprie  i 


dolet  se  non  esse  consimilem.  Homicidium  autem 
est  hominis  occisio,  et  recte  homicidia  subnc- 
ctuntur  invidiis,  quia  saepe  invidia  generat  bomi- 
cidium,  sicut  diabolus  per  malignitatem  invidiae 
primum  hominem  occidit,  et  Cain  Al>el  fratrera 
suum  (Oen,  iv),  atque  summi  sacerdotes  Christum. 
Ebrietas  est  nimia  vini  potaiio,  statum  mentis  im- 
mutans.  Hsec  namquc  simul  cum  corpore  animam 
dcbilem  reddit.  In  ebrietatis  enim  acgritudine  corpus 
simul  et  anima  corrumpitnr,  spiritus  pariter  cum 
came  vitiatur.  Omnia  mombra  liunt  debilia,  pedes, 
nianus,  iingua  resoluta.  Oculos  tenebra;,  mentem 
veiat  oblivio,  ita  ut  hominem  se  nec  sciat  esse,  nec 
st^ntiat.  Comcssationes  vero  sunt  inhonesta  el  luxu- 


dicimur,  nisi  rebus  illis  in  quibus  flnem  ketitias 
nostrae  ponimus,  in  aeternis  scilicet  bonis,  qux  ia 
Deo  possidere  quandoque  paramus;  bis  ergo  fhicti* 
bus  prima  e$t  charilas,  qua  diligilur  Dominus  eC 
proximus,  quia  major  est  omnibus  caeteris  virtuii- 
bus,  et  ex  ejus  radice  vigent  omnes  alia».  Naro  ex 
ista  oritur  gaudium,  id  est  elatio  non  superba  sed 
benigna  mentis  de  bono  exsuliantis.  Qui  enim  dili- 
git  Dominum,  gaudet  in  Deo  pura  conscienlia;  el 
qui  diligit  proximum,  gaudet  de  bono  ejus.  Pacea 
quoque  servat  erga  Deum,  qui  diligit  eum,  quia  in 
quantnm  potest  cavct  eum  offendere  et  studet  ei 
placere.  Sed  et  cum  proximo  paccm  custudit,  non 
inquictans  cum,  si  eum  diligit.  Non  lamen  violat 


riosa  convivla.  Hacc  omnia  dicit  Apostolus  opera  C  pacem,   si  cum  erranlem  pio  sludio   increpat,  jd 


carnis  esse.  Et  fornicationes  quidem,  immunditiae, 
impudiciiiae,  iuxuriae,  ebrietatcs,  ac  comessationcs 
ad  voluptatem  carnis  pertinent.  Servitus  autem 
idolornm,  vcneficia,  inimicitise  et  caetera  quse  se- 
quunlur,  animi  polius  quam  carnis  vita  sunt,  quan- 
doquidcm  fieri  potest,  ut  propler  idololalriam  vel 
h.iercsim  a  voluptatibus  carnis  temperetur.  Et  tamen 
etiam  tunc  homo  quamvis  carnis  libidines  cohibcre 
videatur,  secundum  carnem  vivcre  hac  aposlolica 
auctorilate  convincilur ;  et  co  quod  abstinet  a  vo- 
luptatibus  carnis,  damnabilia  opera  carnis  demon- 
stratur.  llaec  enim  omnia  et  his  similia  doctor  gen- 
tium  opera  carnis  appellat,  quia  eo  locutionis  modo 


etiam,  si  ita  oporlet,  verberat.  Quia  vero  multa 
sunt  in  convcrsationc  humana,  quie  paccm  turbare 
possunt,  necessario  subjungitur  patientia,  pcrquam 
injuriae  et  adversitates  aequo  animo  sustincantur,  ut 
fraterna  pax  queat  observari.  Patienlia  enini  est, 
mala  acquanimitcr  tolcrare,  ct  contra  eura  quoque 
qui  mala  irrogat,  nullo  dolore  morderi.  £i  quia 
non  ad  horam,  sed  quandiu  voluerit  Dominus  ser* 
vanda  est  haec  paticntia,  subnectitur  et  ionganimi- 
tas,  per  quam  omnia  persevcranter  usque  in  finem 
suslineantur.Longanimitas  enim  estlongitudo  animi 
palienter  advcrsa  toliTantis  et  aeterna  praemia  diu 
exspectantis.  Ne  quis  vero  inter  eosquos  longo  tem- 


quo  totum  signiftcatur  a  parte,  ipsum  hominem  q  pore  palilur,  non  amare  versetur,  sequitur  bonius. 


Yult  nomine  carnis  intelligi.  Qui  enim  non  secun- 
dum  spiritum,  id  est  secundum  Deum  vivit,  sed 
secunduni  carnem,  id  est  secundum  hominem,  sci- 
iicet  secundum  seipsum,  merito  vocatur  caro.  Ilsec, 
inquit,  et  bis  similia  sunt  opera  carnis,  quae  nnnc 
per  epistolam  absens  prasdico  ac  praenuntio  voois, 
sicutetdum  prxsens  essem,  prxdixi  mortifera  esse. 
Praedico  et  praemonstro  nunc  vohis,  dum  licet  ca- 
▼ere,  dum  licel  poenitere,  ante  judicium,  ante  dam- 
nationem,  quse;  sunt  factura  illa  opera,  id  cst  abla- 
tura  iila  regnum  ccelorum,  quia  etiam  quodlibet 
eorura  tollet  illud  regnum,  quoniam  qui  talia  agunt 
opera,  regnum  Dei  non  consequentur.  Non  qui  ad- 
versus  talia  confligunt,  sed  qui  talia  agunt.  Aliu  I 


quac  cst  dulcedo  animi  et  aflectio  pia,  ut  non  ran- 
corem  animi,  sed  dulcedinem  crga  eos  qui  nos  tri- 
bulant,  habeamus,pcrquam  eis  et  bona  quae  possu- 
rous,  impendamus.  Ne  enim  sit  inanis  baec  bonitas, 
subjungitur  ulia  virtus  sibi  cognata  et  consimilis, 
id  esl  benignitas,  quseelipsa  est  bona  aflfectio  animit 
gratis  sua  tribuentis  et  hilariter  propter  Deum 
quidquid  potest  largientis.  Et  quia  sunt  nonnuiU, 
qui  duui  bona  proximis  impcndunt,  aspere  loquun- 
tur  eis  et  austeritatem  ostendunt,  congrue  subnecti- 
tur  mansuctudo.  ut  qni  benigne  tribuit,  non  intra- 
clabilis  sit  vcl  asper,  scd  mansuctus  et  levis,  id  esl 
mitis  et  affhbilis  et  familiaris.  Mansnetus  enim, 
quasi  manu  assuetus  dicitur.  Fides  vero  eal,  qoa 


im  COMMENT.  m  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  GALAT.  |l9i 

Teraciter  credimns  id  quod  non  possumus  videre.  A  ciant,  ncque  concupiscentiis  carnalibus  vel  in  corde 


Cujus  nomen  inde  appellatur,  quod  omnino  flat 
qnod  dictum  est  aut  proraissum.  Fides  enim  vocatur 
ab  .eo  quod  fit  illud  quod  inter  utrosque  placitum 
esty  id  est  inter  Deum  et  hominem,  quando  el  bomo 
facit  opere  quod  dixit  ore,  et  Dominus  reddit  quod 
promisit.  Et  ideo  fides  sine  operibus  non  est  vera 
fidest  quia  non  facit  quod  dicit.  Propter  quod  et  in- 
ter  duos  bomines  servatur  fldes  quando  illud  quod 
dixerunt  et  statuemnt  invicem,  custodiuntveraciter 
et  faciunt.  Modestia  autem  est,  quando  modus  stat, 
id  est  tenetur  et  servatur  in  dictis  et  in  factis.  Con« 
tinenlia  vero,  ubi  ab  illicitis  actibus  carnis  teittpe- 
ralur;  castitas  autem,  cum  jam  caro  sedata  fuerit. 
Continentia  enim  in  luctamine^t,  castitas  autem  in 
pace.  Non  enim  castitas,  sed  continentia  dicitur^  B 
ubi  adhuc  ei  resistit  adversitas  voluplatis.  Consum- 
matio  enim  verae  castitatis  est,  qu»  non  impuguat 
carnalis  concupiscentiae  motum,  sed  toto  horrore 
detestatur,  ac  jugem  et  inviolabilem  sui  retinet  pu- 
ritalem,  nec  potest  aliud  esse  quam  sanctitas.  Hi 
sunt  itaque  fructus  spiritus,  quos  coulra  carnis 
opera  commendare  volens  Apostolus,  a  capite,  ut 
praemissum  est,c<£pit,  dicens :  Frttciui  autem  ijnri- 
iui  est  charitas.  Ac  deinde  c»tera  tanquam  ex  isto 
capite  exorta  et  religala  contexuit,  qu»  sunt  gau- 
dium,  pax,  etc.  Omnia  enim  haec  ex  fonte  charitatis 
manant.  Quis  enini  bcne  gaudet,  nisi  qui  bonum 
diligit  iinde  gaudet?  Quis  pacem  veram  habere  po- 


consentiant.  Ei  reprimendo  carnis  voluptates,  cni- 
cem  sibi  ipsis  faciunt,  ac  praRceptis  juslitiae  quasi 
quibusdam  clavis  se  configunt,  ut  pravam  actionem» 
et  perversam  volunlatem  in  seipsis  refrenent.  Po- 
test  et  de  his  qui  intentione  remunerationis  supernae 
camem  jejuniis  affligunt,  haec  sententia  specialiter 
intelligi.  Cum  vitiis  quippe  et  cum  concupiscentiis 
camem  crucifigimus,  si  sic  gulam  restringiraus,  ut 
jam  de  mundi  gloria  nihil  quaeramus.  Nam  qui  cor- 
pus  macerat,  sed  nonoribus  anhclat,  cracem  cami 
intulit,  sed  mundo  per  concupiscentiam  pejus  vivil, 
c  Si  spiritu  vivimus,  spiritu  et  ambulemus.  Non 

<  efficiamur  inanis  gloitie  cupidi,  invicem  provo- 

<  cantes,  invicem  invidentes.  i 

Quia  communiter  dixerat  eos  qui  sunt  Christi» 
crucifixisse  carnem  suam  cum  vitiis  et  cum  concu- 
piscentiis,  relorquet  sermonem  ad  eosquibus  scri- 
bebat,  et  se  eis  connumerat,  quasi  dicens :  Non  dico 
vobis  quod  ipse  non  veUm.  Qui  sunt  Christi,  iijjt^ 
agunt  ut  dixi ;  et  nos,  quia  Christi  sumus,  spiritu 
ambulemus,  quia  spiritu  ad  hanc  vitam  venimus. 
Quicunque  enim  vitiis  came  mortiflc:iti  sumus,  jam 
virtutibus  spiritu  vivimus.  Si  spirilu  vivimus^  id  est 
si  per  Spiritum  Dei  spiritaliter  vivimus,  spirHu  etiam 
duce  ambulemus,  id  est  non  remaneamus  pigri  in 
eo  ad  quod  pervenimus,  sed  semper  ad  nieliora 
promoveamur,  quia  nemo  tam  sanctus  est  in  hae 
vita,  qui  non  possit  adhuc  quotidie  proficere.  Quia 


test,  nisi  cum  illo  quem  veraciter  diligit?  Quis  vere  ^  vero  nonnulli  postquam  in  virtutibus  excreverint. 


paiiens,  nisi  dilectionem  habuerit?  Quis  longanimis 
in  bono  perseveranter  manendo,  nisi  ferveat  dili- 
gendo?Quis  est  bonus,  nisi  diligendo  efliciatur? 
Quis  est  benignus,  nisi  diligatcui  opitulatur?  Quis 
utiliter  mansuetus,  nisi  cujus  dilectio  moderetur? 
Quis  salubriter  fidelis,  nisi  ea  fide  quae  per  dilectio- 
nem  operatur?  Quis  bene  modestus,  nisi  cui  dilectio 
modum  ponit  in  omnibus?  Quis  ab  eo  conlinet  unde 
turbatur,  nisi  diligat  unde  honestatur?  Quis  sancti- 
rooniam  castitatis  assequitur,  nisi  in  cujus  mente 
charitas  dominatur?  Charitas  ergo  non  potest  haberi 
sine  caeteris  bonis,  et  caBtera  bona  sine  charitate 
nequeunt  prodesse.  Adversus  hujusmodi  spiritales 
fructus,  quos  necesse  est  sequi  gratiae  spiritum, 


incipiunt  velle  laudari  velut  sanctiores,  apte  subjun- 
gilur  :  Non  efficiamur  inanis  glorice  cupidi,  id  est  si 
spiritaliter  vivimus  et  spiritaliter  de  virtute  in  vir- 
tutem  proficieudo  ambulamus,  non  inde  vanam  glo* 
riam  transitoriae  laudis  cupiafnus,  ne  simus  fatuis 
virginibus  similes,  quae  foris  iucentes  ostendemnC 
lampadas,  et  intus  oleum  in  vasis  suis  recondere 
neglcxemnt;  ideoque  veniente  sponso,  kmpades 
eorum  defecerunt  (Maith,  xxv).  Ob  hoc  etiam  ca« 
veamus  cupiditatem  inanis  gloriae,  quia  inde  eflice- 
remur  invicem  alii  alios  provocantes  ad  conteniio» 
Dcm  et  iram  vel  ad  deteriora,  et  invicem  alii  aliis 
invidentes  meliora.  Sicque  per  appetitum  vanap  glo- 
riae  fieret  in  nobis  tanta  subversio,  ut  qui  putaba* 


non  est  lex,  quia  in  nullo  contradicit  eis,  sed  favet  D  ^iur  caeteris  meliores,  nunc  efficeremur  aliis  pe-» 
in  omnibus.  Sed  adversus  praeostensa  carnis  opera     jores. 


lex  posita  est. 

<  Qui  autem  sunt  Christi,  camem  suam  cruci- 
<  fi xerunt  cum  vitiis  et  concupiscenliis.  > 

Ostensa  utraque  acie,  vitiomm  scilicet  atque  vir- 
tutum,  ostendit  qui  sunt  qui  pugnant  conira  vitia. 
Non  cnim  omnes  vitiis  reluctantur,  sed  soli  illi  tau- 
tum,  qui  sunt  ex  parte  Chrisli,  qui  sunt  possessio 
Christi,  qui  sunt  membra  Christi^  illi  sequentes  vesti* 
gia  passionis  ejus^  crucifixerunt^  id  est  cruciaverunt 
camem  suam,  configendo,  cum  vitiis  et  cum  eoncu^ 
piscentiis,  Vitia  secundum  operationem  intelliga- 
mus,  concupiscentias  secundum  consensum.  Quia 
aervi  Christi  laborant,  ut  neque  onera  vltiomm  fa- 
Patrol.  CLXXXl. 


CAPUT  VL 
<  Fratres,  elsi  praeoccupatus  fuerit  homo  in  ali- 

<  quo  delicto,  vos  qui  spirituales  estis,  instmite 

<  hujuscemodi  in  spiritu  lenitalis,  considerans  te« 

<  ipsum,  ne  et  tu  tenleris.  i 

Hactenus  toii  Ecclesiae  locutus  est  Apostolus,  im- 
probando  legem  et  commendando  gratiam,  et  prae- 
latos  nunc  alloquitur.  SpiriUliterquidem,  ut  docui, 
vivendum  est  oranibus.  Et  tamen,  o  fratres  meit 
qui  caetcromm  curam  sumpsistis,  etiam  si  aliquis 
homo,  id  est  infirmus  ac  fragilis  ex  ipsa  humana 
fragilitate  pvwoccupatus  fuerit,  id  est  subito  lapsus 
•n  aiiquo  delieto,  tractandus  ^t  humane.  Oelli^Uiqi. 


I19B 


HEftVEI  BCRGIDOLENSIS  MONACHl 


IIM 


€i(  desertio  boni.  Quid  eniro  soDat  aliud  delictum.  A  inflrmilaspotestinTicemabutroqiieporUri.DlTertDfli 


nisi  derclictum?  Et  qui  delinquit,  quid  derelinquit 
nisi  bonum  ?  Graeci  etiam  duo  nomina  liuic  pesii  im* 
posuerunt.  Nam  delictum  apud  eos  et  ifhififii)iM 
dicitur,  et  Kapmtxt»ii».  £t  irXi9fifxf)4(a  siniile  no- 
mcu  est  negligenliae,  quoniam  Graece  negligentia 
ttiiilttm  dicitur,  quia  curae  non  est  quod  negligitur. 
IIoc  aulem  loco,  nupaTrrMim  cst  in  Gr;eco.  Iii  para- 
ptoraale  Tcro,  lanquam  decidcre  intciligilur  qui  de- 
linquit,  Unde  cadayer  quod  Latini  a  cadcndo  dixe* 
runt,  Gr;ece  frrwfAte  dicitur.  Qui  ergo  pcccando  nia- 
luni  facit,  prius  delinquendo  a  bono  cadit.  Delictum 
quippe  cst,  declinare  a  bono;  peccaium  vero  est,  fa- 
ccre  inalum.  Potest  etiam  illud  esse  deiictum,  quod 
ab  ignorante  Gt;  illud  autem  peccatum,  quod  a  scien- 


autero  iniirmitatis  genus  uno  simul  tempore  poitari 
potcst  ab  ambobus,  veluti  si  quis  in  se  loquttcium ' 
vicerit,  ct  pertinaciam  nonduro  vicerit ;  alios  veroad- 
huc  ioquax,  sed  jam  pertinax  non  sit :  debel  illc  hoju 
loquaciutem,  ct  iste  illius  pertinaciam,  donec  illud 
in  illo  el  hoc  in  isto  sauetur,  diaritate  ppriare.  Si- 
rolliter  de  cxtcris  inGrmitatibus  agendum.  Ci  boe 
est  quod  dicitur  :  Alter  alteriuB  oiura  portaU^  id  est 
inviceni  iiiGrmitatum  vesirarum  pondera  suOerte,  d 
sic  adimplebitii  legem  ClmUi^  id  est  charitaleiD«  d« 
qua  ipse  dixit  :  c  ll;ec  mando  vobis  ut  diligatis  ia* 
viccm  (Joan.  xv).  Hujus  enim  dilectionis  officiom 
est,  invicem  onera  vestra  portare.  Et  justum  cst. 
ut  alter  compatialur  alteri,  et  propter  onus  InfinBi- 


te.  Indifierenter  tamen  plcrumque  dicuntur.  Praeoc-  B  tatis  ejus.  Nam,  si  quis  se  supra  caetcros  exinleril. 


cupatio  autem  est,  in  qua  dclinquitur,  dum  quid 
faciendum  sit  aut  ad  horam  non  vidctur,  aut  et  quia 
viderit,  vincitur,  ut  scilicct  Gat  peccatuin,  cuin  vel 
latet  veritas,  vel  coinpciiit  iuGrmitas.  Et  cum  non 
roalitiSf  Bcd  sola  inGrmitate  vel  ignorantia  delin- 
quitur,  pro  pcccato  neccsse  cst,  ut  magno  niodera- 
roine  ipsa  delicli  corrcclio  tcmperctur.  Hoc  est  ita- 
qoe  quod  nunc  prsecipitur  :  Si  praoccupatus  fuerit 
honto  in  aliquo  delicto,  vos  prxpositi  qui  spirituales 
estis,  id  est  spiritalitcr  vivitis,  non  despicialis,  sed 
neque  exasperetis  hujusmodi  liominem  non  per  sin- 
gula  vitia  quoiidiano  usu  deflucntem,  aut  sponte 
roali  facientcm,  sed  subito  pcr  imprudentiain  vcl 
iuGrmilatem  in  aliquo  lapsum.  Non  exisperevis  curo. 


despiciciis  illos  propter  varias  morum  Infirmitates, 
neque  dignans  onera  iiloruni  compatieu(7o  portare, 
sed  se  quasi  soium  justuin  apu  i  se  mag  .ift^^aas, 
ipse  sibi  est  inimicus.  Si  quis  in  corde  suo  esistimkt 
sealiquid  magnum  mecoinparationealteriiispeccan- 
tis,  cum  lamen  sit  niliil  ex  se,  ipse  seducil  a  veiiuie 
se  ipsum,  dum  illud  ciedil  quod  iion  pote&ietse.  Qui 
eniro  sanctitatem  sibi  arrogat,  nihil  dicilur,  quouiaoi 
comparatione  spiritalis  hominis,  qui  scit  gra.ia  Di*i 
esse  se  quod  est,  quisquis  vana  prxsumit,  iiihil  est. 
Eicctus  cnim  quisquc  non  att^ndit  Losia  qusjam 
percepit,  sed  qu»  necdum  percipcrc  valuit;  ideoque 
roagis  humiliatur  considcriiiis  iiiopiam  suam,  sicque 
caetera  bona  merctur  accipcro.  Repiobus  vero  non 


sed  instruite  hujuscemodi  rationabiiiter  ad  poeniten-  C  attendit  ca  quae  non  habet  ut  humiiieiur,  sed  ea  qiia 


tiam  ut  fratrem,  in  spiritu  non  nimii  fervoris,  sed 
loiiitaiis  ct  mansuctudinis.  Corripe,  inquam,  cum 
dulciter,  mone  ut  surgat,  tu  qui  ci  pra^latus  ea,  roM- 
siderans  teipsum,  id  est  propriam  fragilitatem  tiiam, 
ne  forte  et  ipse  tu  ex  ea  tenteris.  Yidelicet  cum  di- 
splicct  cx  aliena  inGrmitate  quod  conspicis,  pensa 
quodcs,  ut  increpationis  zelo  se  spiritus  tcmpe- 
ret,  dum  sibi  quoque  quod  iucrepat,  limct.  Cuii- 
cti  quippe  quousque  in  hac  mortali  carne  subsi- 
stiinus,  corruptionis  nostrae  iiiGrmilatibus  subjacc- 
mus.  Ex  se  ergo  debct  quisque  colligcrc,  qualiter 
alienx  irobecillitati  oporleat  misereri,  ne  contra 
infirmilatem  proximi,  si  ad  incrcpalionis  vocem 
ferventius  rapilur,  oblitus  sui  esse  vidcaiur.  Post 
hxc  ad  gencralem  inslructionem  redit  Apostolus, 
dicens  : 

c  Alter  alterius  onera  portate,  et  sic  adimplebitis 

legein  Christi.  Nam,  si  quis  cxistiinat  se  aliquid 

esse,  cum  nihil  sit,  ipse  se  seducit.  Opus  autem 

suum  probet  unusquisquc,  ct  sic  in  scmetipso  tan- 

lum  gioriam  habcbit,  et  non  in  altcro.  Uiiusquis- 

que  eiiim  onus  suum  portabit  (/  Cor.  iii). 

Vos  prxlati,  sicutdictum  est,  inslruite  leniter  sub- 

ditum,  si  deliquerit.  Et  vos  subditi  porlate  alteronera 

alterius.  Yerbi  gralia :  iram  fratris  tunc  portabis,  cuin 

adversus  eum  iralum  non  irasccris,  ut  ruisuin  co 

tempore  quo  te  ira  prxoccupavcrit,  ille  lc  lcnitate  et 

liWigtf/////atesupportet.ltadiver8isteroporibuseadero 


habet  considerans,  exlolliiur.  £t  se  alicujus  mo- 
roenti  esse  judicans,  nihil  Gt,  amittendo  quse  liona 
perceperat,  quoniam  conscienlia  sua  qiiae  suggerit 
cogitalionem  buperbiae,  ut  magnum  aliquid  in  virtu* 
tibus  se  esse  pulct,  seducit  eum,  id  est  seorsum  a 
via  humilitatis  ducit,  et  a  charitate  prosimi  qucni 
jacentem  despicit.  Nihii  essc  dicitur  lalis  bomo,  qoia 
oinnis  crcatura,  qux  non  adhaeret  qi  qui  semper  lia- 
bet  esse,  nihil  esl.  Yel  qui  iaudanlibus  aliis  ere« 
dcns,  aestrmat  hoc  esse  verum  quod  ab  illis  de  illo 
dicitur,  cum  falsum  sit,  et  ideo  se  magnum  ac  sao- 
ctuin  putat,  non  adulalores  seducunl  eum,  sed  i|ifie 
seipsum,  dum  plus  aliis  credil  quam  suae  conscien- 
tix.  Non  debct  quis  inaniter  de  se  roagna  sentire, 
nec  adulatoribus  crcdere;  scd  potius  proliet  etexi- 
minet  unusquisque  opus  suum^  non  peccalum  alte- 
rius,  ut  pharisseus  qtii  non  re,  sed  fallaciter  justos 
erat  (Luc.  xviii).  Et,  cum  sic  opus  suum  probaTerit 
esse  vcraciter  bonum,  tunc  gloriam  habebii  in  semtt- 
ipso  tantum,  id  est  in  conscienlia  sua  </  non  ia  altero, 
id  esl  in  ore  alterius.  Gloriam  intus  habere,  et  noa 
*^x  aliena  laude  pcndcre,  hoc  est  oieum  iii  va<cilo 
servare  cum  virginibus  illis  prudentibus(  Jfan^.  xxv). 
Scd  qiiam  gloriam  habet  intra  se  juslus,  nisi  euif 
cui  dicitur :  c  Gloria  mea  et  exaltans  caput  meuro?» 
(Psal.  iii.)  Ut ,  quod  snepe  dii  endum  est  :  c  Qoi 
glorialur,  in  Doniino  glorictur  (/  Cor.  i ;  1/  Cor.  x; 
Jer.  ix),  I  non  aestiroet  quisquam  se  i 


1197  CONMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  AD  GALAT.  ilM 

esie  in  comparatione  cadentii,  sed  opus  aauro  pro-  A  intima  cordis.  Vel  ctiam  sic :  Ii  qul^lnalrultur,  elsl 


bet,  ei  circumspicial  ac  diligenter  inapiciat  unus- 
quiiquc  non  lapsnm  alterius ;  et  sic,  id  est  probando 
suum  opus  noB  alterius,  liabebit  gloriam  in  seipto, 
id  est  in  sua  actione  bona,  et  non  in  altero,  id  est  in 
casu  alierius.  Iloe  esl,  non  extra  se  quaeret  gliH 
riam,  ul  aliis  jacentibus  se  prxferat;  sed  reroanens 
in  cnnsideralione  suimet  solius,  cum  se  bene  agere 
probaverit,  gloriabitur  puro  corde  in  Deo,  a  quo  ut 
bonum  operaretur,  acct^it.  Ideo  enim  debet  nonc 
unusquisque  proprium  opus  examinare,  et  non  al- 
lerius,  quia  unusquisque  in  judicio  Dei  oniii  suum 
portabit,  id  esl  gravabilur  propria  sarciua  peccato- 
rum  suoruni.  Non  est  sibi  conlraiius  Apostolus  qui 
supra  jnssit  ut  invicem  onera  nostra  porlemus,  et 


in  solo  verbo,  non  exemplo  praedicaioris,  comrou- 
nicet  ci  non  in  nialis,  si  ea  facii,  sed  in  omnibui 
bonis  qux  ille  dicit,  id  est  participeni  se  exhibcai» 
recipiendo  verbum  cjus  ct  in  omnibus  iroplendo.  El 
nolite  errare  iwilando  pravos  mores  ejus,  si  ipse 
male  ?ivit  et  bene  loquilur,  quia  Deus  non  irrideiur, 
id  esl  Dei  judiciuro  nullus  polest  irridere,  sou  ma- 
gister,  seu  discipulus,  sed  ibi  recipil  unusquisque 
prout  gessil.  Quie  enim  seroina?eril,  id  esl  operatas 
fuecit  homo,  haec  el  melet,  id  esl  horum  mercedem 
recipiei  Judieante  Dao.  Et  vere  quae  seroinaveril 
metet,  sive  bona  sive  mala  :  Quoniam  ille  qui  modo 
ieminat  in  earne  $ua,  id  est  opera  earnis  agit  in  car- 
ne,  de  earne  metei  eiiam  eorruptionem^  ut  tormentls 


nunc  dicii  quia  unusquisque  onus  suum  portabil.  D  incessanter  cornimpatur,  id  esi  conteralur,  el  ju- 


Alia  enim  sunt  onera  participandae  inflrroitaiis,  alia 
reddcndae  ralionis  Deo  de  actibus  nostris.  lila  cum 
fratribus  suslentanda  communicantur,  baee  proprla 
ab  unoquoque  portatur.  Non  enim  cum  alio  porlat 
hxc  alter,  nee  projicii  in  alterum ;  sed  solus  co^i- 
lur  unusquisque  sustinere  proprium,  ut  juxta  quod 
magis  aut  minus  peccavii,  gravelur  in  judicio. 

f  Coromunicet  autem  is  qui  catechizalur  verbo, 
c  ei  qui  se  catccbiiat,  in  omnibus  bonis.  Nolite  er- 
c  rare.  Deus  non  irrideiur.  Qu»  enim  seminaverlt 
c  homo,  haec  et  metet.  Quoniam  qui  seminal  in 
c  caKne  sua,  de  carne  el  nietet  eorruptionem.  Qui 
c  autem  seminat  in  spiritu,  el  de  spiriiu  me|et  vitam 
t  aeternam.  i 

Ea  quae  dixi,  invlcem  vel  apud  se  unusqulsque 
custodite ;  sod  erga  doctores  vestros,  ul  liune  mo* 
neo,  largi  eslote.  Scilicel  ts  ^iit  eateehixatur,  id  esl 
instruitur  verbo  sacrae  doctrinae  ab  aliquo,  eommu^ 
nicet  in  omnibus  bonis  suis  corporalibus  ei  qui  s$  in* 
siruit,  id  est  omnia  lerrena  bona  qux  habet,  faclal 
sibi  et  doctori  suo  esse  communia,  ministrans  ei  ei 
bonis  propriis  cibum  et  indumentum  et  quaeque  ne- 
cessaria  sicut  cibi.  Et  in  hoc  nolite  errare  excusando 
vos  avare,el  dicendo :  parum  vel  nihil  dare  possura 
niagistro  roeo ;  quia  Deus,  qui  videl  quid  aut  quan- 
tum  dare  possilis,  non  irrideiur,  ut  aliquis  injustos 
vei  failax  rideudo  transeai  judicium  ejus,  sed  unus- 
quisque  recipitab  eo  quod  meruit.  Nam  ea  quae  nunc 


gem  habeat  in  se  fetorem.  Sed  econtrario  ille  qui  se- 
minat  in  spiritu,  id  est  spiritalia  operatur  in  Spiritu 
sanclo,  de  ipso  spiritu  metet,  id  esl  qoasi  messem 
capiel  in  futuro  vitam  eeternam,  quae  esl  contraria 
praedici»  corruptioni.  Potest  forsitan  elhomints  spi- 
ritus  intelligi.  in  quo  seminatur,  el  ex  quo  vita  me- 
telur,  juxta  illud  Salomonis  :  c  Oroni  custodia  senra 
cor  tuum,  quia  ex  ipso  vita  precedit  (Prov,  iv).  > 
Nam  quod  Salomon  ait  ex  corde  vitam  procedere» 
boe  videtur  esse,  quod  ail  AposMus  ex  spiritu  vl- 
lam  fore  mctendam.  Qualis  enim  radix  est  cordis, 
lalis  in  conspectu  interni  arbitrii  est  omnis  frucius 
actionis.  Sed  quisquis  in  futuro  saeculo  messem  vitae 
^  sine  ilne  cupil  coiligere,  debet  in  isto  semper  quan- 
diu  vivit  opera  bona  seminare.  Unde  subjungitur  : 
c  Bonum  autem  facientes,  non  deficianius,  tem- 
c  pore  enim  suo  metemus,  non  deficicnies  {II  Thet, 
c  iii).  Ergo,dum  tempus  habemus,  operemur  boaum 
c  ad  omnes,  maxime  autem  ad  domesiicos  fldei.  » 
Quae  seminaverit  homo,  haec  et  metet.  Ideo  nos 
malum  nullum  deliemus  seininare,  id  esl  facere, 
sed  bonum.  Ei  bonum  faeientes,  id  esl  bonum  heml- 
nanles,  nunquam  cessemus  quandiu  lempus  est  sa* 
lionisy  ne  deflciamus  aliquo  labore  fatigaii,  quia  et 
eril  tompus  messionis  ac  quielis.  Tempore  enim  suo^ 
id  esi  buic  rei  praeUnito  melemus,  id  esl  mercedcm 
operum  nostrorum  colligemus,  non  deficientes,  id 
esl  incesf^anter  et  sine  flne,  quia,  sicut  non  dcdcl- 


seminaverit  homo,  id  est  opera  quae  sibi  velut  semen  D  mus  seminando,  sie  non  deflcierous  mclendo.  Et  qn% 


reposucril,  vel  bona,  vel  mala,  sive  multa,sive  pauca 
sint,  baec  eadem,  id  est  fruetum  eoruro  melel  in  Del 
judicio.  Opera  enim  vitae  praeseniis,  seinen  sunt  fu- 
turae  messis.  Vtl  ita  :  isqui  instruitur  verbo  doctoris, 
communicei  ei  qui  se  instruit,  id  esl  comrounicato- 
rem  et  particijiem  ejus  se  faciat  in  omiiibns  ImbIs, 
rcciplendo  doctriiiain  ejus,  et  iinilando  virtules  ae 
bonos  roores  ejus.  Communicat  eniin  discipulus 
magistro  in  omiiibus  bonis  ejus,  qdando  omniumy 
qu£  ilie  bene  agil  el  loquilur,  particeps  el  iroitator 
cfflcitur.  Ei  in  hae  communione  nolite  errare,  fti- 
ciendo  eam  s'inulatorie,  sed  puritatem  cordis  in  hae 
exhibete ;  quia  Deus  non  irridctur,  id  est  non  falli- 
lur  sicul  boraOf  ul  ignorare  poesil  aliquid,  sed  videl 


tunc  non  deflciemus  metendo  fructum  boni  operis, 
id  esl  seminis  nostri,  ergo,  dum  tempus  seminandi 
et  operandi  habemus,  quod  ignoramus  quandiii  ha- 
bituri  sumus,  operemur  nunc  assidue  bonum,  sical 
eleemosynas  et  caetera  beneflcia,  ad  omnes  quoscun- 
que  poterirous,  sed  maxime  ad  domesticos  fidei,  id 
csl  ad  justos,  quia  c  Justus  ex  flde  vi\it  (Habac,  ii ; 
Rom,  i).  i,Domesticu8  enini  fldei  est,  qui  eadem  libl 
religione  conjungitur,  quem  a  consortio  fraternitatia 
peccaia  non  separant.  Domesticus  quippe  quasi  in 
domo  stans  diciiur.  Justis  ergo  et  sanctis  pnocipaQ 
dcbcmus  impendere  beneflcia.  Non  tamen  aliis  ho- 
minibus  criam  peccatoribus  misericordiae  claudenda 
sunl  vtseera,  nec  si  etiam  adversas  nos  hoslileoa 


1199*  HCRVEI  BURGlDOLCiNSlS  MONAGHl  ISM 

tnimum  geranl,  ipso  Domino  nioncnle.  t   Diligite  A  circumcidi,  propler  hoc  tantum,  ut  non  patianlor 


inimicos  vestros,  benefacite  his  .  qui  vos  oderunt 
{Matih.  v;  Lue.  vi).  > 

«  Yidete  qualibus  litteris  scripsi  vobis  mea 
c  manu.  > 

Hactenusperepistolam  vos  revocavi  et  instruxi. 
Quam  ut  sciatis  a  me  missam,  videte  qualibus  eam 
/tllerts,  id  est  quam  bene  formatis  Bcripsi  vobis  non 
notarii  manu  sed  mea.  Ne  suspicarentur  hanc  epi- 
stolam  non  ab  Apostolo,  sed  ab  alio  aliquo  f^llaciter 
sub  ejus  nomine  sibi  missam,  et  dubitarent  obedire 
monitis  ejus,  ideo  nunc  certum  dat  illis  signum  co- 
fooscendi  eam.  Ac  si  dicat :  epistolam  istam  scripsi 
ego  propria  manu.  Et  hoc  recognoscite  per  formas 
et  qualitates  ipsarum  litterarum,  per  quas  manum 


persecutionem  pro  cruce  Ghristi.  Et  vere  tantum  id- 
circo  ut  non  patiantur  adversa,  circumcidi  vos  co- 
gunt,  nun  enim  pro  lege  implenda  id  faciunt.  Neque 
enim  illi  qui  circumcidunlur^  custodiunt  tegem^  sed 
aiagis  praevaricantur,  quia  nec  camaliter,  a  circum- 
dsis,  sed  spiriuliter  a  baplizatis  potest  custodiri. 
Non  ut  vos  legem  custodiatis,  votunt  vos  cireumeidi^ 
sed  potius  ut  in  came  vestra,  id  est  in  dolore  car- 
nis  vestrae  circumcisae  glorientur  apud  Judaeos,  qaa- 
tenus  placeant  eis,  ne  forte  accusent  eos  apud  gen- 
tium  principes  de  nova  praedicatione,  et  aliquid  ad- 
versitatis  pati  faciant. 

«  Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cmce  Domini 
c  nostri  Jesu  Ghristi,  per  quem  mihi  mundus  cm- 


neam  poteritis  recognoscere.  Multum  ctiam  per  hoc  ^  i  cifixus  est,  et  ego  mundo.  i 


invitat  eos  ad  audiendum  se,  quod  tantam  sibi  cu- 
ram  de  illis  indicat  fuisse,  ut  propria  manu  scribe- 
ret  iUis.  Vel  dum  dicit,  videte  qualibus  litteris  scri- 
psi  vobis,  monet  eos  ut  considerent  et  intelligant 
quam  profunda  sacramenta,  etquam  rationabilia  vcl 
utilia  monita  contineantur  in  litteris  hujus  epistolae. 
Litterarum  enim  nomine  frequenter  epistola  solet 
appellari  :  Videte^  inquit,  qualibus  titteris^  id  est 
quali  epistola,  quam  spiritali,  quam  vera,  quan 
rationabili,  scripsi  vobis  correptionem  manu  pro- 
pria. 

c  Quiconque  enim  volunt  placere  in  canie,  hi 
«  cogunt  vos  circumcidi,  tantum,  ut  crucis  Ghrisli 


lUi  gloriantur  in  circumcisa  carne»  et  timent 
crucem  praedicare;  sed  mihi  absit  gloriari  in  poten- 
tia  Ghristi,  vel  in  majestate  seu  potesute,  sed  ia 
cruce ,  de  qua  sapientes  mundi  erubescent,  et  ia 
qua  erat  omne  opprobrium  quod  Ghristiani  pati^ 
bantur,  ac  persecutio  quam  sustinebant !  Et  ideo 
in  cruce  gloriabatur,  de  qua  illi  ab  iimpiis  insulta- 
bantur,  quia  sciebat  in  morte  Ghristi  vitam  no* 
stram  consistere,  in  ejus  humilitate  nostram  suUi- 
malionem,  in  ejus  infirmitate  nostram  fortitudi- 
nem.  Nam  in  fronte  credcntium  ubi  sedes  est  ve- 
recundiae,  idcirco  crux  figitur,  utde  nomiue  ejut 
non  erubescant.   Signum  Veteris  Testamenti,  cir- 


c  persecutionem  non   patiantur.  Neque  enim  qui  ^  cumcisio  est  in  latenti  carne.  Signum  Novi  Testa^ 


<  circumciduntur,  legem  custodiunt;  sed  volunt 
«  vos  circumcidi,  ut  in  came  vestra  glorientur.  » 

Opus  fuit  ut  scribercm  vobis ,  quia  pseudopraedi- 
catores  instant  ut  circumcidamini.  Quicunque  enim 
talium  magistrorum  volunt  Judaeis  infidehbus  pla- 
cere  in  carne,  id  est  in  camali  observatione,  hi  co- 
gunt  iraprobitate,  non  ducunt  ratione  vos  circumcidi^ 
non  ul  legem  impleatis,  sed  tantummodo  ul  ipsi  non 
patiantur  persecutionem  crucis  Christi^  id  est  quae 
nobis  infcrlur  propter  praedicationem  crucist^hristi. 
Praeceplum  fuerat  a  Romanis  principibus,  ut  Judaeis 
sme  perturbatione  vel  impedimento  liceret  observare 
suos  ritus  et  legem,  ubicunque  essent,  et  si  quis 
gentilium  vellet  illis  consentire,  circumcisionem,  et 


menti,  crux  est  in  libera  fronte.  Ibi  enim  est  oc- 
cultatio,  hic  revelatio.  Hlud  est  sub  velamine,  boe 
in  facie.  Gum  quis  inde  transierit  ad  Ghristum,  aa- 
feretur  ei  velamen,  ut  qui  habebat  in  occulto  dr* 
cumcisionem,  in  fronte  portet  crucem.  £t  pseudo 
quidem  aposloli  tanquam  in  tenebris  et  in  oml)ra 
remanentes  glorial)antur  in  circumcisione,  id  est  in 
veteri  et  operto  signo.  Paulus  autem  egressus  ad 
lucem,  transtulerat  signum  ad  frontem,  et  gloriaba- 
tur  in  cruce,  id  est  in  signo  novitatis,  utpote  inno- 
vatus.  Non  glorior,  inquit,  nisi  in  sola  eruee  Do^ 
mini  nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  est 
crucifixus,  ut  nec  minis  nec  blandimentis,  possil  in 
me  manus  extendere,  id  est  animam  meam  attin- 


legem,  atque  ritus  ipsomm  posset  assumere,  et  cum  D  gere,  ut  me  revocel  a  fidei  puritate ;  et  ego  quoqoe 


illis  viveret  in  securitate.  Sed  Ghristianos  Judaei 
apud  principes  gentium  accusabant,  quia  legem  ac 
circumcisionem  et  carnales  observantias  illorum  de- 
straere  videbant.  Et  quia  neque  gentilem  ritum, 
neque  Judaicam  legem  tenebant,  occasionem  accu- 
sandi  illos  sumebant.  Quod  huic  Apostolo  invidia 
concitati  fere  in  singulis  civitatibus  gentilium  facie- 
bant.  Sed  pseudoapostoli  ut  absque  persecutione 
Ghristum  et  cruccm  praedicarent,  circumcisionem 
quoque  et  legis  observantiam  pariterdocebant.  Ghri- 
stum  enim  pranlicabant,  ut  quicstum  a  fidelibus  ha- 
berent;  legemaulem,  ut  Judaeis  placereiit.  Et  hoc 
est  quod  dicitur,  quia  quicunquc  volunl  placere  in 
^aroe,  hi  pnedicando  carnaliter  legem,  cogunt  vos 


per  Ghristum  mundo  sum  cmcifixus,  id  est  raorti- 
ficatus,  ut  nullatenus  eum  possim  appetere.  Si  enim 
mihi  mundus  crucifixus  est,  scio  quia  mortuus  esL 
Non  diligo  eum,  scio  quia  praeterit.  Non  concuptsco 
eum,  scio  quia  corruptela  consumetur.  Eumque 
quasi  fetidum  vito,  quasi  lutum  caveo,  quasi  noci-  '^ 
turum  relinquo.  Ego  quoque  velut  mortuus  ct  fe-  " 
tens  ab  eo  contemnor.  Mihi  mundus  crueifioMS  est^ 
ut  roe  non  teneat;  et  ego  mundOf  ut  eum  non  te- 
ueam,  quia  ncc  mundus  in  me  suum  aliquid  cogno- 
scil,  nec  ego  in  mundo  aliquid  cupio.  Plerumque 
enim  coutingit,  ut  jam  homo  mundum  mente  non 
teneat,  sed  tamen  mundus  eum  occapationibus 
aslmigat.  Ct  ipse  quidem  mundo  jammorittuosl» 


IKH 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


iiOi 


sed  ipsi  mundus  adhuc  mortuus  non  cst.    Quasi  ^  rint^  ut  secundum  ea  quae  in  hac  eplstola  docui,  di- 

enim  vivus  adhuc  mundus  eum  conspicit,  dum  aliis 

ifttentum,  suis  actibus  alio  rapere  coutendit.   Sed 

Aposloius  cum  et  ipse  sxculum  perfecte  despiceret, 

et  taiem  se  factum  videret,  qui  jam  ab  hoc  saeculo 

concupisci  omnino  non  posset,  ruptis  hujus  vitae 

vinculis,  liber  dicebat :  Mihi  mundus  crucifixus  est, 

et  ego  mundo.  Mundus  quippe  ei  cruciflxus  erat, 

quia  hunc  corde  suo  jam  mortuum  non  amabat. 

Sed  et  scipsum  mundo  crucitixerat,  quia  talem  se 

exhibere  studueral,  ut  ab  eo  quasi  mortuus  concupi- 

sci  non  posset.  Quia  ergo  nec  mundi  gloriam  quae- 

rebat,  ncc  a  mundi  gloria  ipse  quaerebatur,  et  se 

mundo  ei  mundum  sibi  crucifixum  esse  gloriatur. 

Nos  quoque,  in  quantum  Dei  sapientiam,  per  quam 

facta  sunt  omnia,  spiritaliter  intelligimus,  in  tantum  B  dioribus  rationibus  hoc  idem  sibi  adhuc  probem. 


rigant  suam  fidem  et  opera,  pax,  id  est  reconcilia- 
tio  ad  Deum,  sit  super  ilios  et  misericordia,  id  est 
propitiatio  peccati  quod  egerunt  recedentes  a  fide, 
et  super  Israel  Dei,  id  est  super  illos  Judaeos,  qui 
per  fidem  et  opera  sunt  possessio  Dei. 
K;  c  De  caetero  nemo  mihi  molestus  sit,  ego  enim 
€  stigmata  Domini  Jesu  in  corpore  meo  porto.  Gra* 
c  tia  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  cum  spiritu  vestro» 
<  fratres.  Amen.  > 

His  rationibus  et  argumenlis  ostendi  vobis,  noi! 
essc  justificationem  vel  salutem  in  vetustate  legis. 
Et  de  caitero  disputationum  genere,  quo  adhuc  pos- 
sem  probare,  nemo  veslrum  sit  molestus  mtVit,  ut 
amplius  me  fatigare  velit,  quaercns  ut  aliis  profun- 


carnalibus  affectibus  morimur,  ut  mortuum  nobis 
buncmundum  deputantes,  nos  ipsi  huic  mundo  mo- 
riamur  et  dicamus  :  Mihi  mundus  crucifixus  est,  et 
ego  mundo,  Nemo  enim  faciem,  id  est  manifestalio- 
nem  ipsius  divinae  sapientiae  potest  videre  et  vivere 
(Exod,  xxxiii).  Ipsa  enim  species  quae  rapit  omnem 
aiiimam  ralionalem  dcsiderio  sui,  tanto  ardentio- 
rem,  quanto  mundiorem;  et  tanto  mundiorem, 
quanlo  ad  spiritalia  resurgentem ;  tanto  autem  ad 
spiriialia  resurgentem,  quanto  a  carnalibus  morien- 
tem. 

c  In  Ciiristo  enim  Jesu  neque  circumcisio  aliquid 
<  valet,  neque  praeputium,  sed  nova  creatura.  > 

Idcirco  giorior  in  cruce  tantum,  et  non  in  cir< 


cum  jam  sufficientcr  piobatum  sit  et  ostensum.  Vel 
de  caetero  vitae  spatio  ncmo  vestrum  sit  mihi  mole- 
stus,  sed  amodo  fidem  et  opera  sic  scrvate,  ut  non 
mihi  molestiam  ultra  faciatis,  quoniam  satis  gravor 
aliis  molestiis ;  ego  enim  porto  in  corpore  meo  s/i- 
gmata  Domini  Jesu^  id  est  ego,  quasi  servus  ex  fuga 
retractus,  ct  per  serviles  noias  cauteriatus,  in  toto 
corpore  meo  cicatrices  vulnerum,  quae  pro  Ghrislo 
passus  sum,  porto,  et  variis  injuriis  affligor.  Sti- 
gmata  enim  proprie  vocantur  serviles  notae,  quibus 
inurebautur  servi,  vel  fugae,  vel  alterius  culpae  con- 
victi.  Vel  ila  :  Nemo  vestrum  sit  mihi  molestus  ut 
aliquid  amplius  quaerat,  quia  verbis  meis  indubitan- 
ter  credendum  est.  Ego  enim  porto  stigmataDomini 


cumcisione,  quiat»CArt«<o/Mu,  idestinChristia-*^  Jesu  in  corpore  meo,  id  estego  sum  dc  famiUa 


na  religione,  neque  circumcisio  aliquid  valet,  neque 
pr(Bputium  prodest  quidquam,  sed  nova  creatura^  id 
est  innovatio  mornm.  Non  enim  magni  est  meriti« 
si  quid  foris  erga  nos  agatur ;  sed  magno  opere 
pensandum  est  quid  agatur  in  mente.  Nam  prae- 
sentem  mundum  despicere,  transitoria  non  amare* 
mcntem  roedullitus  in  humilitate  Deo  et  proximo 
slernere,  contra  illatas  contumelias  patientiam  ser- 
varc,  et  custodiia  paticntia  dolorem  malitiae  a  corde 
repellere,  egenis  propria  tribuere,  aliena  non  am- 
birc,  nmicuin  in  Deo  ditigere,  propter  Deum  et  eos, 
qui  inimici  sunt  amare,de  afllictione  proximi  lugere, 
dc  morte  inimici  non  exsullare,  haec  nova  est  crea- 
tiira. 

c  Et   quicunque  hanc  regulam    secuti   fuerint, 

<  pax  supcr  illos  et  ^misericordia,  et  super  Israei 

<  D(;i.  > 

Ego  vos  docui  quid  agendum  sit.  Et  quicunque 
ex  vobis  geiitilibus  hanc  regulam^  id  est  rcctitudi- 
iiem  doctriiiae  meae  et  gloriandi  in  cruce,  secuti  fue" 


Christi,  ego  sum  annumeratus  in  militia  Regis  aeter- 
ni,  quod  muitiplices  plagae  in  corpore  meo  per  ci- 
catrices  ostensae  designant.  Et  ideo  nullus  verba 
mea  leviter  accipiat,  sed  auctoritati  dictorum  meo- 
itim  in  omnibus  acquiescat.  Stigmata  enim  voca- 
bantur  signa  quaedam  quae  in  manibus  miiitum  ^e* 
bant,  per  quae  recognoscebantur  esse  de  militia  Ro- 
roani  imperatoris.  Sic  et  Paulus  non  una  tantum 
corporis,  sed  multis  et  variis  partibus  gerebat  notas 
ct  signa  plagaruni  pro  Ghristo  perpessarum,  pcr 
quas  miles  forlissimus  sumini  Regis  esse  declara- 
batur.  Qui  in  fine  ponit  :  Gratia  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  id  est  quam  Dorainus  dedit,  sil  cum 
spiritu  vestro,  fralres,  id  est  cum  rationali  sensu  ve- 
stro,  ut  omnes  cogitaliones  et  actiones  bene  dispo- 
nat  auxilio  gratiae,  et  non  per  se  quaerat  justificaiiex 
lege.  Ad  confirmationem  solidse  veritatis  oinnium- 
quae  dicta  sunt,  subjungilur.  Amen,  quod  interpre- 
latur  vere  vel  fideliter,  sive  fiat. 


IN   EPISTOLAM   AD  EPHESIOS 


ARGUMENTUM. 
Bphesus  metropoiis  civitas  cst  Asiae,  in  4tia  t^au*  ^ 


lus  triennio  moratus  edt  prffdicans  Evangelium,  ilii 
iit  omnes»  qui  habiubant  in  Asia»  audireot  ?«rimui 


itos 


HERVEI  fiURGIDOLENSIS  MONACni 


iiN 


Doinini,  Jndxi  ct  gentiles.  Ipsc  enini  primus  Ec-  A 
lesiam  ibi  fundavit,  et  Ephcsios  in  fide  ac  mori* 
bus  nobiiiter  instruxit,  alque  tliesaufo  divin» 
srieniiaemirabiliter  ditavit,  sed  sancto  sibi  revelante 
Spiriiu,  prxvidit  surrecturos  postca  quosdam  pseu- 
dopraeiJicalorcs  in  ipsorum  Ecclcsia,  et  promulga- 
turos  inipia  dogmata,  ex  quibus  fucrunt  Ebion  et 
Cerinthus,  quos  Joanncs  anlichrislos  appcllat  (/ 
Joan,  11 ;  //  Joan.  i).  Uiide  eis  novissime  dixit : 
«  Vos  scitis  quomodo  vobis  nihil  subtraxerim  uli- 
lium,  quo  minus  annuntiarem  vobis  et  doccrem  pu- 
biice  et  per  domos  (Act,  xx).  i  Et  itcm  : «  Qua- 
propter  contestor  vos  hodierna  die,  quia  mundus 
ium  a  sanguine  omuium.  Non  euiiii  subterrug! 
quo  minus  aniiuntinrem  omneconsilium  Dei  vobis. 


CAPUT  PR1MUM. 

c  Paulus  Apofttolus  Jesu  Chriiti  per  ToliinUtea 
«  Dei,  oronibus  sanctis  qui  sunt  Ephesi,  et  fidelibos 
f  in  Christo  Jesu  :  Craiia  vobis  et  pai  a  Deo  Patit 
«  nostro  et  Domino  Jesu  Christo.  i 

Paulus  scribit,  cujus  scripta  sunt  authenlietf 
quia  est  Apostolui  Jeiu  Christi,  id  est  legatusSnlTa- 
toris  ac  Regis  fldelium.  Et  est  aposlolus  iioii  per 
meritum  suum,  vel  per  humanam  clectionem»  lei 
per  Dei  roluntatem,  quouiam  sola  Dei  Patris  voIub- 
tas  recit  huncChristi  apostolum.  Duin  dicit  se  apa- 
stolum  Christi,  id  est  missum  a  Christo  per  voluD* 
taiem  Dei,  commendat  se  in  apostolatos  auctoniate^ 
ut  per  hoc  suse  monitioni  magis  obediant,  et  ut  in- 
sinuet  omnes  qui  ab  ejus  doctrina  voluerint  diS'* 


Ego  scio  quoniam    intrabunt,   post  disccssioncm      sentire,  imperioChrislicontraire,  et  PatrisvoIunlaH 


meam,  lupi  rapaces  iu  vos,  non  parccntes  gregi,  et 
ex  vobisipsis  oxsurgent  viri  loquentes  pervcrsa,  ut 
abducant  discipulos  post  se.  Piopler  quod  vigilate  , 
memoria  retinentes  quoiiiain  pcr  tricnnium  die  ac 
nocte  non  cessavi,  ciim  lacrymis  nionens  unum- 
qiicmque  vestrum  (ibid,),  >  Tanlo  itaqiie  labore  et 
stiidio,  lantoque  tempore  et  tam  perfecte  beatus 
Apostolus  Ephcsios  docuil,  et  tales  lupos  in  medio 
surrecturos  prxscivit,  volentes  scilicet  legis  cxrc- 
monias  induccre,  ct  eos  latn  liberos  gratia,  carna- 
libus  observantiis  servililer  sul>derc.  Et  alios  qui- 
dem  eorum  Christum  simplicitcr  esse  Deum  ct  non 
homincm  aflirmaturos,  alios  autem  cum  homincm 


resistcre.  Pcr  voluntatem  Dei,  et  iion  per  Deum, 
posiiit,  ut  insiuuaret  soio  nuln  voluntatis  diviMS 
constitutionem  omnium  renim  esse.  c  Nam  omnia 
qu.-ecuiiqiie  voluit  fecit  {Psal,  cxiii).  >  Paiilus  tan- 
ta;  aucloritatis,  scribit  omnibui  saitrfjf ,  id  est  ia 
sancta  religione  peiTectis^  et  /idelibus  iu  Ckristo  Jesu^ 
id  est  miiioribus  qui  jam  fidem  8uscpperunt«  faoe 
est  scribit  oninibus»  perfcctis  et  imperfeclls,  fd 
sunt  Ephesi,  id  est  in  illa  urbe  quse  caput  est  Asis 
Mlnoris.  Quod  si  mysticum  sensum  requirimiu, 
Ephcsus  interprclalur  volunias  ejus^  id  est  DeL 
Quicunque  ergo  ita  sancti  sunt  et  ildeles,  ut  ma- 
neant  iii  voluntatc  Dei ,  non  iransgredientes  volnn* 


ct  non  Dciim  dogmalizatiiros.   Et  idco  plaruit  sibi  r  tatos  cjus,  adeos  nunc  scribit  Apostolus,  ubicunqae 


quadam  circumspcctione  Ephcsios  hac  cpistola  prae- 
niinire,  ne  haeretici  qualil)et  astutia  suasionis  ad 
eos  posscnt  introire,  vel  lupinis  dcntibus  transju- 
giilare.  In  qua  quidem  cpistola  intendit  primo  con- 
flrmare  eos  in  fide,  qua  Christus  a  Catiiolicis  cre- 
ditnr  Deus  omnipotcns  ct  homo  verus ,  atquc  cxccl- 
lentiam  gratia^  Dei  multipliciler  commcndare,  ne 
libero  arbitrio  suo  quid  bonorum,  scd  grati%  ascri- 
bcrcnt  omiiia ;  dchiiic  eos  non  dcberc  suscipcrc  jii- 
giiin  lcgalis  obscrvantix.  Non  cnim  apertc  rcpre- 
hendit  eosde  aliqua  culpa,  per  quod  ostcnduntur 
bene  servasse  ejus  pncccpia,  sod  timendum  crat 
ne  laberentur.  Et  quia  ipse  sapientiam  inlcr  perfe- 
ctos  loqui  consuevit  (/  Cor.  ii),  profundos  valde 


sint  corporaliter  posili.  Iiiterpreutur  etiam  Epbesos 
con^tVtiim  ffieifm,  ut  dicat  Paulus,  quia  scribo  saa* 
ctis  et  fidelibus  qui  suiit  in  Epheso»  id  cst  in  con* 
silio  meOy  qui  non  recedunt  a  munimento  consiKi 
mei.  Et  sunt  sancti  atque  fideles  in  Christo  Jesa, 
quia  nihil  prodest  sanctitas  vel  fidelitas  iilsi  in  Chri- 
sto.NonniiUi  enim  philosophoruro  visi  sunt  saneliia- 
tem  habuissc,  jcjiinando,  casie  vivendo«  munduni 
contcmnendo,  sed  non  in  Christo.  Itcm  nonnuUi 
sunt  fidelcs,  sid  non  iii  Christo.  Si  quis  reddat  de- 
positum,  si  quis  commendata  non  ahneget,  lidelen 
se  cxhiliet.  £t  iste  fidclis  est,  sed  non  in  Cbrisu». 
Ad  distinctioncin  crgo  lalium  dicit  Apostolus  M 
sciibcie  sanctis  et  fidciibus  in  Christo  Jesu ,  qsi 


sensnsetarcaiiamysteriasa?culoanieaprorsusigno- D  saiictitatem  et  fidcm  habcnt  in  Christo,  id  est 


ta  pandit  cis  a  Roina  dc  carccre  in  hac  cpislola. 
Qiix  post  illani  ad  Galatas  recle  locatn  cst,  quia  ibi 
Calatse  rcvocantur  ad  fidem,  hic  Ephesii  confirnian- 
tur  in  fide.  Ibi  carnales  observanti;B  ab  illis  qui 
cas  siiscipcrc  coeperant,  removentur ;  hic  ne  suscipi 
debcant,  praedamnantur.  Quia  vero  nullus  adeoper- 
fectus  esl,  ut  adhuc  cresccrc  non  possit,  hortatur 
ad  meliora  proficcre,  et  ne  cedant  pro  iribulatio- 
nibus  ejus,  scd  maneant  in  charitate  radicati  ct 
fundati,  ac  de  morum  instructioiie  nobiliter  agit. 
Et  ne  perfcctio  crigat  illos  in  tumorcm,  ostcndit 
etiam  de  qiio  sutu  ad    quam  diguitatcm  vocati 


Christiana  religione.  Quos  et  salulat,  dicens  :  Cra» 
tia  et  pax  sil  vobis,  Gratia,  qua  vobis  peccata  re- 
mittantur,  et  virtuies  conferantur;  pax,  qua  Det 
et  sanctis  angclis  per  bonain  voluntalem  et  aclio- 
nem  semper  concordetis.  Et  haec  gralia  et  pai  sit 
vobis  a  Deo  Patre  nostro,  id  est  Creafore  qui  doi 
In  filios  adoptavit ;  et  a  Domino  Jesu  Christo^  id 
cst  a  Kedcmptore,  qui  nos  ab  Iioste  clementer  eri- 
piiit,  et  suo  dominio  mancipavit.  Qui  est  Jesus,  qsi 
intcrprctatur  salvator,  quiasalvum  facit  populooi 
suum  a  peccatis  eorum  (Matth,  i);  et  Chrisiu$»qoi 
cst  unctus^  id  est  rex  vel  sacerdos  (Htbr.  tii),  *«- 
gnans  in  nobis  et  interpcllans  pro  noliis,  quia  reges 
^V^acerdotes  unctione  consccralMUiUir  (l/Mibi^ 


•i05  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  AD  EPHES.  !W« 

€  Benedictus  Deus  el  Paler  Doinini   noslri  Jesu  A  prior   benedixit  nos.  Hinc   erge  Apostolus  incipil 


€  Clirisli,  qui  bcnedixit  nos  in  omni  benediclione 
€  spirituali,  in  coblestibus,  in  Christo,  sicul  elcgit 
€  nos  iu  ipso  ante  niundi  conslitutionero,  ut  essc- 
c  mus  sancli  el  immaculati  in  conspectu  ejus  in 
«  charitale.  > 

Primo  omnium  benedixit  Deum,  considerans  il- 
lum  esse  principium  et  fontem  bonorum  omnium. 
Ostenso  enim  quod  Dominus  Jesus  sit  sequalis 
Patri,  dum  gralia  et  pai  aqualiter  a  Patre  efc  Fi- 
lio  dari  monstraretur ,  ostendit  quod  Deus*  bene- 
dieendus  est  a  nobis  propler  bencficia  gratuita, 
qux  nobis  totet  tanta  conlulit.  Non  enim  debemus 
illi  esse  ingrati,  ut  ea  qu%  ab  illo  accepimus,  ascri- 
bamus   nobis,  sed  agnoscentes  a  quo  sint   nobis 


enumerare  beneficia,  qux  a  Deo  per  Christum  hu- 
inano  generi  suntconcessa.  Sit,  inquit,  benedictus, 
qui  benedixit  nos.  Deus  nos  benedicit ,  cum  virtutes 
nobis  tribuil,  vei  in  ipsis  virtutibus  nos  promovet. 
Nos  vero  Deum  benedicimus,  cum  pro  beneficiis 
qua;  contulit  nobis  ipsum  laudamus.  Benedixit  nos 
non  in  quadam,  sed  in  omni  benedictioney  non  cor- 
porali,  sed  spiriluali,  \d  est  in  serroone  Dei  et  sa- 
pienlia  et  verilate,  cunctisque  reliquis  virlutibus,  ct 
nou  in  terrcnis,  sed  in  coelestibus,  ut,  quamvis  ad- 
buc  corpore  bic  detineremur,  mente  tamen  et  con- 
versatione  jam  in  coelestibus  essemus.  Et  baec  tani 
copiosa  virlutura  bonorumque  spiritualium  benedi- 
clio  data  est  a  Patre  nobis  in  Christo,  id  est  post- 


data,  benedicere  semper  illum  debemus,  et  gralias      quam  coepirous  in  ipso  Mediatore  ac  Keconciliatore 


ipsi  debitas  persolvere.  Et  cum  similiter  a  Filio  no- 
bis  deiitur  liu:ceadcro  beneficia,  patet  quia  et  ipse 
pari  beiiediclione  csl  exallandus  cum  Palre,  ut 
oniiies  bonorincent  Filium  sicut  bonorificant  Pa- 
treni  {Joan.  v).  Sicque  compoleutialis  el  coaequalis 
Patri  csse  declaratur.  Denedictus  sit  a  nobis  Deus^ 
ut  oiiines  illuin  benedicaunis,  et  gratias  ac  laudes 
illi  refeiamus  pro  bcneficiis  quse  ab  ipso  percepi- 
mus,  iion  a^stinianles  a  nobisipsis  habere  nos  ali- 
quid  boni.  Bcnedicamus  illum,  quia  est  Dcus,  id 
est  creator  noster,  et  creatura  deliet  crealorem 
suiiiii  bonedicere,  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti,  id  estPaler  illius  qui  nos  a  diaboli  tyrannide 


manere,  incorporati  visceribus  Ecclcsiae,  quae  est 
corpus  ejus.  Non  enim  extra  Christuro  datur  cui- 
quam  isla  benedictio.  Vel  praeteritum  pro  futuro 
positum  cst,  ut  quasi  jani  factum  indubitanter  cre- 
deremus,  quod  faciendum  speramus.  Benedixit,  id 
est  benedicel  nos,  boc  est  ditabit  in  die  judicii,  in 
omni  itenedictione  spirituali,  non  corporali,  quo- 
niam  divitias  spirituales,  non  carnales  dabit.  Ne- 
qiie  enim  carnales  cibos  tunc  praebebit,  vei  uxores 
et  aurum ,  caeterasque  delicias  quas  habent  impii, 
sed  illas  spirituales ,  quas  in  supernis  habent  an- 
geli.  Unde  et  corpus  nostrum  ut  illarum  deliciarum 
particeps  fiat,  erit  spirituale,  quia  seininatur  cor» 


ereptos,   doiniiiio  suo  misericorditer   subdidit,  el  C  pus  animale,  et  surget  corpus  spirituale,  pole&tatft 


salvavit  nos  a  peccatis  nostris,  atque  regnat  in  bo- 
uis  actibus  nostris.  Dum  dicit,  bcnedictus  sit  Deus, 
aperle  demonstrat  quia  et  ipse  est  Deiis.  Oslendit, 
inquani ,  Filium  Putris  benedictione  laudandum, 
quaiido  dicit,  benedictus  sit  Deiis,  id  est  creator 
omiiium,  quia  et  Filius  est  crealor.  t  Quaecunque 
enini  Pater  facit  haec  cl  Filius  similitcr  facit  (ibid,)^t 
et  ita  constat  eum  esse  sequalem  Patri,  et  compo- 
tentialem  atque  coieternum.  Sed  et  dum  dicitur, 
benediclus  sit  Pater  Christi,  liquido  demonstratur, 
quia  el  ipse  Christus  simililer  a  nobis  sit  lienedi- 
rendus,  quia  qut  iion  honorificat  Filium,  non  hono- 
rilicat  Palrem  qui  misit  illum  (ibid,).  Non  enim  re- 
cte  Palrcm  bcnedicere  polest,  qui  Filiuin  pariter 


utique,  non  natura  (/  Cor.  xv).  Tantai  cniin  levita- 
tis  crit  et  claritatis,  quanta;  spiritus.  El  ideo  quid- 
quid  boni  illud  glorificatum  corpus  liabebit,  spiri- 
tuale  erit.  Nihil  ergo  carnale,  sed  totum  spirituale 
exspectemus  illa  benedictionc,  quoniam  spiritualis 
erit;  et  non  parlicuiaris,  sed  universalis.  Omni 
enini  benediclione  spiriluali  nos  beatificabit,  re- 
plens  omuibus  bonis,  ut  nihil  omnino  spirituaiium 
bonorum  desit  nobis,  cum  dixerit  Christus  :  c  Ve- 
nite,  benedicti  Palris  mei  (Matth.  xxv),  >  percipite 
regnum,  et  ponet  localiler  in  coelestibus  inter  ag- 
mina  sanctorum  angelorum  et  virtutum  ac  doini- 
nalionum,  ut  eamdem  cum  ipsis  bealituditiem  et 
gloriam  atque  scientiam   habeamus ,  ut  simus  illis 


non  bcnedicit,   cum  Pater  non  dicatur  nisi  respcctu  ^  etiam  loci  sublimilatc  pares.  Ethxc  cst  illa  gloriosa 

beatitudo,  quam  oculus  non  vidit,  nec  auris  audi- 
"vit,  nec  cor  hominis  cxcogitare  poluit  (/  Cor.  ii), 
quam  nobis  Pater  dedil,  si  in  Chiislo  nos  invene- 
rit,  id  est  vera  Chrisli  mcmbra.  Aliter  enim  nullus 
ad  hanc  beatitudinem  ascendere  poterit,  quia  nemo 
ascendit  in  coeluni,  nisi  qui  descendit  de  coelo,  Fi- 
lius  bominis  qui  est  in  coelo  (Joan.  in).  Quod 
Apostolus  praeteritum  posuit,  significat,  ut  dictum 
est,  quia  hoc  quod  Deus  cst  uobis  bcnedicturus  in 
futuro,  ita  est  stabile  et  impermuiabile,  sicut  il- 
Itid  quod  jam  praeteritum  csl,  quod  nulla  raiione 
mutari  potest.  Nain  quod  factum  est,  non  potest 
non  fieri.  Quod  autem  posuit,  bcncdiiit,  ei  non 
donavit;  et  quod  ait,  bencdictione ,  et  noo  beatitii-> 


Filii.  Unde  patel  Filiuni  esse  coxternum  Palri,  et 
coa^qualem,  quia  si  Pater  fuisset  aliquando  sine 
Filio,  noii  esset  Paler.  Ac  per  hoc  nec  lant;e  digni- 
talis  tunc  essel,  quanlae  nunc  est  :  sicque  coepis- 
sel  crescere,  quod  nefas  est  vel  suspicari.  Nunquam 
crgo  fuil  aiitcFilium,  sed  sine  initio  Fiiius  estxter- 
naliter  |,eiiitus.  Vel  in  eo  quod  dictum  est  :  Bene- 
dictus  Deus  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi^ 
ostendiiur  Christus  homo  simul  et  Deus  esse.  Homo 
eniin  est,  cujus  est  Deus  ille  qui  i)enedicitur : 
et  Deus  est,  cujus  est  Patcr  idem  ipse  quem  bene- 
dicimus.  Deus  enini  Christi  est  secundum  huinani- 
tatein  ejus,  et  pater  Chcisti  secundum  divinitalem 
ejus.   Qui  merilo  benedicitur  a  nobis,  quia  ipse 


»07 


HERVEI  fiURGlOOLENSlS  MONACUI 


IMt 


dine,  \oluil  nobis  designarc  Palris  et  Fiiii  poten-  A 
tiam.  Suum  enim  i)enedicere,  est  bencracere.  Et 
quid  est  aliud  tunc  benefacere,  quam  participatio- 
nem  bcatitudinis  impendere?  Unde  Psalmista  : 
c  Converlere,  anima  mea,  in  requiem  toam,  quia 
Dominus  benefecit  tibi  {P$aL  cxiv).  >  Et  quod  ipse 
iios  benedicet  illa  tanta  benedictione,  ita  est  Ormum 
ct  certum,  sicut  et  iilud  quod  antequam  mundus 
fieret,  nos  elegit  praedestinando  ad  vitam.  Yel  quod 
nos  benedicct,  non  faciet  improvide,  sed  sicut  elegU 
nos  a*  massa  perdendorum  antc  mundi  principium. 
Ita  cnim  benedicet  sicut  prjiedcstinavit,  quia  uni- 
cuique  benedictioncm  dabit,  juxta  modum  qucm  ei 
prseordinavit.  Elegit  nos,  id  est  cxtra  de  massa 
peccatorum  legit  et  abstraxit,  et  hoc  fecit  in  ipsOf 


c  Qui  pru^dcstinavit  nos  in  adoptionem  filiorum 
c  pcr  Jesum  Cliristum  in  ipsuro,  secundum  propo- 
c  situm  voluntalis  suae,  in  laudem  gloriaR  grattc 
c  suae,  in  qua  gratificavit  nos  in  diiecto  Filio  sao. 
c  In  quo  habemus  rcdemptionem  per  sanguinea 
c  ejus,  remissionem  peccatorum  secundum  divitiai 
c  gratiae  ejus,  quac  superabundavit  in  nobis  ii 
c  omni  sapientia  et  prudentia  :  ut  notum  faoeni 
c  nobis  sacramentnm  voluntatis  suae,  sccondiui 
c  beneplacitum  ejus,  quod  proposuit  in  eo,  in  dis- 
c  pensatione  plenitudinis  temporum,  instaoraie 
c  omnia  in  Cbristo,  quae  in  cceliSt  et  in  tenra  snt 
c  in  ipso.  » 

Praedcsiinallo  esl  gratiae  praeparatio,  gratia  vot 
jam  ipsa  donatio.  Et  nos  jure  bcnedicimus  DeoB, 

id  est  in  Christo,  ut  esscmus  membra  Christi,  et  ^  qui  non  solum  pracclegit  nos  ut  fac^eret  sanctosct 

ista  clec(io  facla  est  ante  mundi  constitutionenif  id 

est  ante  omnem  creaturam.  Et  ad  hoc  nos  clegit, 

ut  essemus  sancti  et  immaculati.  Intcr  sanctum  et 

immaculatum  hoc  interest,  quod  sanctus  immacu- 

latus  quoque  inlciligi  potest,  immaculatus  vero  non 

fitatim  sanctus.  Nam  parvuli  quoque  immaculati 

sunt,  quia  integro  corpore  nullum  possunt  facere 

peccatum ;  ct  tamen  sancti  non  sunt,  quia  sanctitas 

voluntate  et  studio  comparatur.  Et  quod  immacu* 

latus  dici  potest  ilie»qui  pcccatum  non  fecit,  san- 

ctus  autcm  is  qui  virtutibus  plcnus  est.  Sancti  ergo 

inteliiguntur  pcrfecti,  immaculati  vero  imperfecti. 

Sancti  in  virtutibus  promoti,  immaculati  per  ba- 

ptismum  a  peccatis  mundi,  et  post  non  inquinati.  «  Apostolus  notare  voluit,  dicens  adoptionem.  Majis 

Tales  igitur  nos  praedestinavit  Dcus  futuros,  et  hoc     vcro  est  quod  dicit  adoptivos  Dei  filios,  quam  qool 

non  in  vana  aestimatione  hominum,  sed  in  conspectu 

ejui  qui  veriutem  conspicit,  et  occulta  considerat. 

Si  enim  viderit  nos  veraciter  esse  sanctos  et  imma- 

culatos,  quidquid  homines  de  nobis  xstiment,  ipse 

uobis  praemium  reddet.  Et  ccontra  si  per  hypocrisim 

voluerimus  simulare  sanctiutem,  licet  nos  judicent 

sanctos  indocti  homines,  ipse  tamen  damnabit.  Elegit 

ut  essemus  sancti  et  immaculati  in  oculis  ejus,  et 

hoc  in  charitate,  id  cst  ut  iu  illam  sanctitatem  et 

immaculationem  promoveremur,  non  timore  poenae, 

sed   amore  justiiix.   Notandum  itaque   quod   ad 

commendandam    magnitudincm    gratiae   enumerat 

Apostolus  l>eneficia  ejusdem  grati:c,  quae  a  Deo  per 


immaculalos,  sed  etiam  prcedestinavit  in  adoptit 
fiUorum.  Prjcdestinavit,  id  est  ante  et  firme  ordina- 
vit.  £l  hoc  cst  prae,  id  est  cx  antiquissimo  tempore. 
Destinare  enim,  per  se  longiuquitatem  notat,  pne- 
teritum,  indicat  tempus  remotum.  Praedestinant, 
et  hoc  in  adoptionem  fiUorum,  id  est  ad  hoc  ut  ire- 
mus  in  filios  secundum  multimodam  conformilalea 
virtutum  ejus  in  nobis  expressam,  sdlicet  utqnaa- 
tum  humanae  naturae  possibiie  est,  In  sanctilale  ct 
justitia  nostro  Patri  efficiamur  conformes;  et  imafo 
bonitatis  ejus,  in  quantum  fieri  potest,  eYprimalir 
in  nobis.  Quod  ire  in  filios  non  est  ex  merito  noslro, 
sed  ex  gratia  sua,  qua  adoptavit  nos  in  filios.  Quod 


dixerat  sanctos  et  immaculatos.  Nos  praedestiDant 
in  filios,  ct  hoc  per  Jesum  Christum  mediaioraiif 
m  per  cum  qui  naturalis  est  filius,  faceret  sibiado- 
ptivos  filios ,  tendentes  in  ipsum  Christum ,  id  esl 
in  confonnitatcm  ejus  pcr  fidem  et  bonos  moiei. 
Yel  hanc  pnBdestinationem  fecil  per  Jesum  Cbii- 
stum,  id  est  per  virtutem  et  sapientiam  suam,  qiii 
nihil  fecii  unquam  Paier  nisi  per  Filium,  qui  est 
virtus  et  sapientia  cjus.  Unde  patet  Filinm  mt 
coaeternum  et  coaequalem  Patri  {Phiiip,  ii).  Etqaoi 
nos  pracdeslinavit,  hoc  fecit,  secundum  prapontm 
voluntatis  sua,  id  cst  sequendo  hoc  propo«tum  qiod 
proposuit  in  prophctis,  quibus  suam  Tolaiitalem  do 
Chrislum  humano  generi  dala  sunt.   Deus  cnim  D  nobis  rcvelavitetintimavit,idestsicutperpropbelai 


ante  mundi  constituiionem ,  cum  nullus  quidquam 
inoruissct,  quia  nullus  adhuc  erat,  praeordinavit 
quod  in  icmpore  gratiae  aliquos  a  perdendis  sepa- 
rarct,  ct  justos  immaculatosque  faceret,  pracordina- 
vit  quod  et  illos  ad  aiternitatem  perducerct.  Harum 
praedestinationum  alteram  hic  implet,  quod  sanctos 
facit;  alterain  in  futuro  coinplcbit,  dando  immorta- 
Iitatem  et  bcatitudineni.  Sic  enim  praedcstinando 
jam  benedixit  nos  in  coelestibus,  cum  adhuc  in 
terris  maneamus,  sicut  prxdcstinando  clegit  ante 
mundi  coustilutioncm,  cum  nccdum  esscmus.  Et 
elegit  non  quia  futuri  crajnus  sancti,  sed  u(  esse- 
mus  sancti,  id  cst  ipsc  diligendo  pcr  gratiam  fecit 
u\  esscmus  sancli  ct  immaculali. 


proposuit,  ita  ab  xterno  praedestinavit,  boc  est  m 
minus  ncquc  alio  modo  nos  ire  iii  filios  praedeili- 
navit  ab  aetcmo,  quam  post  in  prophetis  proposoit 
Non  tamen  quantum  ad  se  praedestiuatio  praecewl 
propositum,  scd  quantum  ad  nos ,  quia  iiU  prs- 
Rcntia  sunt  omnia,  quae  nobis  pertempora  velspalia 
transeunt.  Quod  proposituro  fuit  voluntatis  suae,  i^ 
esi  non  mcritorum  nostrorum,  sed  suae  gralnitt 
voluntatis.  Gratis  enim  ab  aetemo  praedestinafilv 
gratis  in  tcmporc  per  prophetas  proposuk  ac  p»" 
nuntiavit.  Et  hoc  totum  fecit  in  iaudem  glorim  gretiM 
nuce.  Nam  quasi  gloria  gratiae  ejus  est  aetenia  ado- 
ptio.  IIoc  fecit  in  laudcm  gloriae  gratiae  saae,  idest 
ut  in  interiori  cl  cxtcriori  afTcctu  laudemus  gloriaSt 


im  COMMKNT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  ^  IN  EPIST.  AD  EPHES.  ^        I2td 

lA  est  abundantiam  gratisR  suac  qua  nos  adoptavit.  A  super  omnes  alios  filios,  quoniam  Filius  est  ab 


<}ttae  abundantia  dicitur  gloria,  quia  tanta  ct  tam 
inagna  est,  et  in  tantum  debetur  honor  a  nobis  sibi, 
quam  et  in  quantum  de  ipsa  gloria  multum  Mobis 
contulit,  quod  in  prophetis  praedixit,  quod  ante 
Bsecula  prsedestinavit.  Nam  per  hoc  firmos  et  certos 
nos  reddidit.  Gratia  fuit  quod  nos  praedeslinavit  et 
quod  elegit.  £t  hsec  gratia  in  tantum  abundavit,  ut 
ea  quae  praedestinaverat,  per  prophetas  praediceret. 
Et  ideo  quia  praedixit,  ex  ipsa  abundantia  laudatur 
a  nobis  sua  gratia.  Nisi  enim  per  prophetas  quos 
solus  praedestinaverat  praedixisset,  nobis  sua  prae- 
destinalio  nota  non  fuisset.  £t,  si  nobis  occulta 
fuisset,  ad  laudem  suae  gratiae  nos  non  traxisset.  Ex 
hoc  igiiur  apparet,  quod  ex  abundantia  suae  gratiae. 


aeterno,  et  semper  manet  et  regnat  cum  eo.  Yel  nos 
qui  prius  displicebamus  et  inimici  eramus,  gratili- 
cavit  sibi,  id  est  gratia  sua  implevit;  et  hoc  iii 
dilecto  Filio  suo,  id  est  per  mortem  et  resurrectio- 
nem  Filii  sui,  qui  egregie  ab  eo  diiigitur,  quia  nihil 
hi  eo  sibi  displicet.  Yel  in  diiecto  Filio  suo,  id  est 
in  fide  ejus  gratificavit  nos  sibi.  In  Graecis  tamen 
codicibus  non  habetur  iu  dilecto  Filio  suo,  sed 
simpliciler,  in  dilecto.  £t  cum  non  sit  additum  in 
dilecto  Dei,  vel  in  diiecto  Patris,  sive  in  dilecto 
Ecciesiae,  sed  absolute  dictum  sit,  in  dilecto,  ita 
inteliigendum  est,  ut  subaudiatur  ab  omnibus,  ab 
omnibus  cnim  diligilur,  quia  est  summum  bonum. 
Omnis  ergo  gratia  quam  consequimur  in  laudem  et 


qua  nobis  praedestinationem  suam  per  prophetas  B  gloriam  ejus ,  qui  nos  gratificavit ,  completur  in 


Toiuit  ap(^rire,  laus  suse  gloriae  aucta  debet  proce- 
dere.  Multum  igitur  est  glorificandus,  qui  et  nos 
praedestinavit  in  adoptionem  filiorum ,  et  ipsum 
^ratis ,  et  in  prophetis  hoc  praenuntiavit.  Quod 
autem  nos  dicitur  praedestinasse,  diversum  est  ab 
eo  quod  supradictum  est,  elegisse.  Aliud  enim  est 
praedestinare,  et  aliud  eligere,  quia  electio  semper 
consideratur  inter  duos  vel  plures,  praedestinatio 
autem  minime ;  et  electio  fit  de  bonis  tantum,  prae* 
destinatio  autem  de  bonis  et  malis.  Boni  enim 
dupiiciter  praedestinatur,  id  est  ad  primam  et  secun  ^ 
dam  resurrectionem.  At  mali  praedestinantur  sim- 
pliciter  ad  indeficientis  pcenae  retributionem,  quam 


dilecto,  id  est  in  Domino  et  Salvatore  noslro,  quia 
nihii  boni  esse  potest  nisi  ex  summo  bono  et  in 
summo  bono,  quod  naturaliter  diligit  et  appetit 
omnis  creatura.  /n  quo  habemus  redemptionem^  id 
est  a  Deo  manumissionem  Salanae,  hoc  est,  manu- 
missi  sumus  et  liberati  a  jugo  diaboli,  qui  impe- 
diebat  in  nobis  facultatem  bene  operandi.  Non  dixit, 
habuimus,  sed  habemus,  ut  continue  nos  habere 
illam  manumissionem  notaret.  Et  hoc  per  sangui^ 
nem  ejus^  id  est  per  effiisionem  sanguinis  ejus,  quia 
ejus  sanguis  innocens  effusus,  pretium  fuit,  quo 
redempti  sumus,  et  libertati  redditi,  qui  tenebamur 
captivi.  Per  hoc  quod  dicit  ejus  sanguinem  tantam 


digne  patientur  pro  peccatis  commissis,  ad  quam  ^  efiicaciamhabuisse,ostenditeumnonsolumhominem 


quidem  Deus  nulium  praedestinavit.  Ad  nihil  enim 
aliud  est  quisque  a  Deo  praedestinatus,  nisi  ad  hoc 
quod  ipsemet  Deus  post  in  eo  operatur,  quia  ad  hoc 
non  valet  aliquis  praedestinari,  quod  inter  creaturas 
Dei  non  poterit  inveniri.  Patet  igitur  nuUum  ad 
peccanduni  praedestinari,  quia  constat  nullum  a  Deo 
peccatum  creari.  Ad  poenas  autem  praniestinatur, 
quas  Deus  fecit,  ut  re  justa  puniatur.  Praedestinavit 
nos  Deus  secundum  propositum  voluntatis  suae,  vel 
potius,  ut  in  Graeco  legitur,  secundum  beneplaci- 
tum  voluntatis  suae,  quia  non  omne  quod  placet, 
potcst  et  bene  placere.  Sed  ibi  tantum  dicitur  bene- 
placitum,  ubi  quod  placuit,  recte  placitum  compro-* 
batur.  Praedestinavit  nos  secuudum  beneplacitum 


sine  peccato,  sed  etiam  Deum  omnipotentem  exsti- 
tisse.  Habemus  in  eo  redemptionem.  Et  quam  re- 
demptionem?  RemiMsionem  peccatorum  originalium 
et  actualium  in  baptismate.  Diabolus  enim  per  pec* 
cata  dominabatur  nobis.  Remissis  autem  peccatis 
nostris,  amisit  ille  malignus  dominium  in  nobis. 
£t  ila  peccatorum  remissio  facta  est  nobis  redem- 
ptio  et  liberatio,  ut  in  libertate  serviremus  Redem- 
ptori  nostro.  Aliud  tamen  intelligitur  redemptio,  et 
aliud  remissio,  quia  remissio  redemptiouem  facit, 
et  redemptio  est  manumissio,  ac  nostri  arbitrii  ad 
bene  operandum  restitutio ,  quia  et  justi  post 
mortem  nuHo  tenentur  vinculo,  sed  liberi  ingre- 
diuntur  in  regnum.  Remissio  autem  simpliciter  in- 


Tohmtatis  suae,  non  nostrae,  nc  in  tanto  t)eneficio  D  teliigitur  peccatorum  abolitio.  Habemus  remissio- 


gratia;  de  placito  gloriaremur  voluntatis  nostrae. 
/n  qua  ulique  voluntate  sua  gratificavit  not,  id  est 
sibi  gratos  fecit,  ut  ei  grates  redderemus  pro  suis 
beneficiis.  Hoc  est,  non  solum  beneficia  nobis  col- 
^ata  proccdunt  ex  voluntate  ejus  gratia,  non  ex 
merito  noslro,  sed  etiam  istud  quod  sumus  ei  grati» 
proptcr  ipsa  beneficia  ascribendo  sibi  omnia.  Sic 
dictum  est  gratificavit  a  gratia  sicut  justificavit 
dicitur  a  justilia.  Gratificavit  nos,  et  hoc  tfi  FHio 
$uOj  id  est  in  operatione  Filii  sui  proprii  et  natu- 
ralis,  qui  et  sihi  coaeternus  et  consubstantialis 
exstitit.  Et  quia  connaturalis,  ideo  in  ejus  opera- 
tionc  factum  est.  £t  etiam  in  dilecto,  id  ost  propter 
boc  etiara  potuit  fieri,  quia  dilectus  est  a  Patre 


nem  peccatorum,  et  hoc  secundum  divitias  gratia 
ejusy  id  est  secundum  divitem  et  copiosam  gratiara 
misericordiae ,  hoc  est  secundum  multitudinem 
misericordiae  ejus  gratrs  impensae  nobis,  quae,  sicut 
est  multa  et  exsuperans  omnera  sensum  (Phtlip,  iv), 
sic  multiplicia  et  innumera  delevil  peccata  nostra. 
Gratia  dico,  qu<B  superabundavit  in  nobis,  Hic  vult 
ostendere  quae  Deus  benigne  circa  eum  et  reliquos 
apostolos  egit,  ut  per  haec  ponderet  suam  auetorita- 
tem,  et  sic  efficacius  possit  suadere  quod  proposuit. 
Hactenus  enim  de  his  quae  toti  sanctorum  Ecclesiae 
data  sunt,  est  locutus ;  et  nunc  de  his  agit,quae  spe- 
cialiter  apostolis  concessa  sunt.  Gum  enim  gratia 
in  omnibus  sanctis  abundassct  vel  abundet  tuper* 


liil  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  Mlt 

abundavit  tamen  in  apostolis,  quia  ipgi  copiosiorem  A  cramentum  voluntatis  suae,  et  hoc  faceret  secondva 

largitatem  cjus  acccperunt  quam  cxteri.   In  omni 

sapieulia  et  prndentia.  Sapienliam  ct  prudentiam 

csse  (liversas   Sloici  quoque  opinantur,  dicentes  : 

Sapieniia  est  rcrum  dlvinaruni  cognitio,  prudentia 

ven»  lantuni  mortalium.   Juxta  lianc    divisionem, 

pissuinus  snpientiam  invisibilium  arcipere  fidem; 

pi  udeiiliam  vero  de  bis,  qu;e  corporaliter  a  ncbis 

cxcrctMiliir,  vrl  de  nioribus  el  de  piovi.leniia  tem- 

poralium.  Gralla  vero  In  aposlolis  supcrabundavit 

iii  oiniii  sapienlia  cl  piudeiitia,  quia  Spirltus  san- 

clus  Infudvral  cis  plus<|uam  c;elciis   sapientiam, 

qua  nos»enlPalrcin,  et  Filium,  el  Spirilmn  sanctuin 

aiKTnalilcr  ab  ulroque  proccdenlcm,  alque  FiKum 

soluin  incanialum,  non  Patrein  neque  ^pirilum,  et 


placitum  ejus,  id  est  secundum  quod  ex  iols  | 
state  sibi  placuit,  et  placitum  illud  etl  bonum,  \i 
esl  utilc  nobis.  Quod  sacrainentum  antequam  noti- 
licarel  nobis,  proposuit  ipse  in  propheiia»  id  esl  sa- 
cramentum  illud  praedixit  per  prophetas,  qui  mj- 
steria  incarnationis  Domini,  et  dona  quae  coUatunv 
erat  Ecclesiae,  prascinerunl.  Si  enim  penitus  ignari 
csscnt  homiiies,  et  non  aliquantulum  praeiiocli,  noa 
recipercnl  iliud.  Quod  sacrameniuin  fuit  in  eo,  Li 
est  in  Ghristo,  in  morte  ejus  el  resiirrectiooe.  Sa- 
crameiiluin  dico,  tendens  in  dispensallone  pleuitih 
dinis  leinporum,  id  est  ad  boc  proposuit  in  propbe- 
tis,  ut  iii  pleniluuine  teinporis,  id  est  tempore  pra- 
(iuito,  teinpore  gratiai,  distribucretur  illuJ  sacra- 


alia  mysteria  incarnationis,  et  arcana  coelestia,  nec      mcntuin  per  apostolos.  Domlnus  dispAnsavii  iliud, 


non  et  dona  Ecclesiue  confercnda.  Prudentlam  quo- 
quc  siipe;abundanler  dedil  eis  idem  Spiritus  de  mi- 
nisteriis  Eccleslx,  ut  providerent  ca  qu;c  futura  vel 
faciinida  cranl  In  Ecclcsia,  cl  futuros  status  ac  tem- 
pora  prospiTltalis  et  adversilalis  eius  usque  ad  ii- 
nein  sa^culi  inlelligerent,  ct  quomodo  per  orbem  di- 
lutaii.la  i'sset  etcxallanda,  alque  rilus  suos  bonora* 
biliter  ubique  celebratura,  et  omncs  baercses  de- 
struclura.  Subtllius  eniin  scicbani  de  trinilatc  et 
uniiate  Divinilatis,  et  de  myslcriis  incariiationis 
Clirisli,  ct  de  statu  Ecclesiac  aculius  quam  alii  pro- 
vldebaiit.  Yel  prudenliam  inteliigamus,  quantum 
ad  regnum  Ecclesl».  Hajorem  enini  nolitiam  liabe- 


quia  allis  in  Ecclesia  tribuit  Adein  et  noiiiiani  ia- 
carnalionis  Gbristi,  aliis  virtutes  quoqiie  ei  chari* 
smata,  et  quxcuiique  dispcnsanda  et  disiribuenda 
praedlxeruiit  prophetac.  £t  quod  crai  illud  sacta- 
roentum?  Iiistaurare,  id  est  ad  primum  staium  rc- 
duccre,  omnia  per  peccalum  destructa.  £i  illam  io- 
stauralioiiem  faccre  in  Chritlo^  id  est  in  flde  ei  gra- 
tla  Glirlsli,  ut  in  eo  restaureiitur,  qucs  in  cwlit  sudI, 
id  est  numerus  beatorum  angeiorum  qui  diviuitus 
erat  slabilitus,  cadentibus  inde  reprobis  angclis;il 
quai  in  terra  smil,  id  est  homines ;  et  omoia  qua 
instauraret,  pcrmanerent  tn  ipso  Chrislo  sine  inc, 
ne  jam  ultcrlus  caderent.  In  eo  quippe  inataurantiir 


baiit  regendi  Ecclcsiam,  quam  alli.  Sciebant  namque  q  quae  in  ccelis  sunt,  cum  id  quod  inde  ex  angelis  la* 

qualitcr  unumqucinque  deberent  adinoncre,  et  quos 

increparc,  vcl  quos  obsccrare,  et  cxtera  iiujusmodi. 

Et  quia  omnis  sajnentia  ct  prudenlia  per  supernam 

graliam  superabundavit  in  eis,  adhibenda  est  fides 

doctriiias  corum,  qua  prsedicant  Ghristum,  Deum 

crealorcm  ct  homlnem  verum  essc.  In  tanium  au- 

tem,  inquit,  superabundavit  in  nobis  illa  gratia,  ut 

notum  faceret,  id  est  notiiicarct  nobi$  sacramentum^ 

id  est  mystei  ium  voluntatis  $u<b,  boc  esl  mysticam 

etx)ccultam  voluntatem  suain  quae  antea  laiebat. 

Voluntatem,  inquam,  suam  de  incarnatione  Filii  et 

renovatione  huiuani  generis,  atque  slatu  Ecclesiae, 

ct  donis  ejus  conferendls,  et  ejus  regimine.  Llcet 

enim  propheta"  partlm  hxc  novissent,  nullus  tamcn 


psum  cst,  ex  hominibus  redditur ;  in  ipso 
rantur  ct  quae  in  tcrris  sunt,  cuin  ipsi  bomiiies  qui 
praedesiinati  suiit  in  vitam  xtcrnam  a  cormpiia- 
nis  vetustate  renovantur.  Instaurantur  quae  iu  ccriis 
sunt,  dum  illuc  huiniliali  homines  redeunl,  uudi 
apostatae  angeli  superbiendo  ceciderunl;  inslai- 
rantur  et  quae  iii  tcrris  sunt,  dum  peccalores  ad 
jusiiliam  convertunlur.  Yel  ea  quae  suni  in  coeiiSi 
sunt  inslauraia,  id  est  in  melius  commulala  ia 
Ghristo,  id  est  in  Gbrlsti  operatione,  quia  in  reveia-' 
iione  mysterli  incarnatiouis  Dominic»  recepenial 
angeli  quamdam  .in  melius  promotioiieni.  Sed  d 
gaudium  eorum  crcvit,  cum  homines  in  suum  coa- 
sortium  coepissent  recipere.  Non  enim  pro  angeiis 


eorum  vel  omnia  quae  apostoll,  vel  tam  lucide  per-  ^  mortuus  est  Ghristus.  Sed  ideo  etiam  pro  angdis 


spexit  ut  apostoli.  Prophetae  namque  noverunt  ut 
illi,  qui  fuerunt  in  rerum  praenuntlatione,  apostoli 
vero  ut  illi  qui  erant  in  rerum  exhibitione.  Yoiun- 
iatis  dico,  exhlbilae  nou  hominum  meritis,  sed  se- 
cundum  i)onum  et  pium  beneplacitum  ejus^  id  est 
quia  tantum  ei  misericorditer  placult,  ut  vcllet  hu- 
mauum  genus  reparare.  Quod  beneplacitum  ipsc 
proposuit,  id  est  procul  anteposuit,  vei  prorsus  po- 
suit,  sive  omnibus  palam  oblulit,  tn  eo,  id  est  iii 
Christo,  non  allo  tempore  implendum,  sed  in  di- 
$peKsatione  plenitudinis  temporum^  id  est  in  plenitu- 
dine  temporum  dlspensata  et  ordinata  divinltus, 
cum  jam  impleta  essent  tempora,  qu;e  ipse  dispo- 
sueraipritts  implenda.  Yci  notum  faceret  nobis  sa- 


fit,  quidquid  hominum  per  ejus  mortem  redimilur 
et  iiberatur  a  malo,  quia  cum  cis  quodammodo  re^ 
diiur  in  gratiam  post  inimicltias,  quas  iuler  bonii- 
Dcs  et  sancios  angelos  peccaia  feceruni,  ei  ex  ipsa 
bominum  redemptionc  ruinae  illius  angeiicae  darana 
reparantur.  £t  sic  instaurantur  ccelesiia  et  lerrena, 
sed  tamen  ca  lanlum  quae  sunt  in  ipao  anie  mandi 
constitutionem  elccta  ct  praedestinata.  In  ipso  enia 
semper  fuerunt  ct  sunt,  quos  elegit  ab  aelerno.  Qwd 
dixit  instaurare,  non  dixit  proprie,  nisi  respecia 
eorum  quae  erant  in  coelis,  quia  quae  sunt  in  lerra» 
non  sunt  instaurata,  sed  restaurata.  Nam  inalai- 
rare  dicimus,  quando  resiauratum  in 
stauratur,  ut  bonum  in  melius ;  resiauralur  i 


lliS  COHHENT.  nf  EPISTOUS  P4ULL  —  «  EPIST.  AD  EPHES.  ISIA 

qnod  cum  prorsut  detiitutam  sily  InsUurttar,  ut  A  yos»  sp^nivimus  in  Clirislo;  et  Idoo  lales  surotis  ui 

per  nos  alli  sperent  et  laiident.  Prius  enim  credide- 


malum  in  lionuin. 

c  In  qiio  eliam  sorte  vocati  sumus,  predestinali 
c  secundum  propositum  ejus,  qui  omnia  operatur 
c  secundum  consilium  voluntatis  suae,  ul  simus  in 
c  laudem  gloris  ejus  nos  qui  ante  speravimus  in 
c  Christo.  i 

In  Cliristo  rcstaurata  sunt  oronia,  in  quo  etiam 
nos  vocaii  sumus  de  infldelitate  ad  fidem,  et  hoc 
aorie,  id  est  gralia  sola,  non  nostro  merilo.  Nam 
ftortis  nomine  dcsignaiur  gralia,  quia  in  sorte  non 
est  electio,  scd  volunias  Dei.  Ubi  enim  dicitur,  iste 
facit,  et  isle  non  facit,  mcrita  considerantur.  El  ubi 
miTita  consideraiitur,  electio  est,  non  sors.  Quando 
autem  Deus  nulla  nostra  merila  invenit,  sorte  vo- 


runi  apostoH  quam  caeteri. 

c  In  qtio  et  vos.cum  audissetis  verbum  vcrilaiis, 
t  Evangelium  salutis  vestrx,  in  quo  et  credciites 
c  signati  estis  Spiritu  promissionis  sanclo,  qui  ost 
I  pignus  baereditatis  nostrnc,  in  redemptionein  ac- 
I  quisitionis,  in  laudem  glorir*;  ipsius.  i 

Quia  se  ct  alios  apostolos  dixerat  vocatos,  nc  vi- 
deretur  latcnter  dixisse  Eplicsios  non  esse  vocatos. 
subjuiixit  qnasi  dicens  :  Nos  antc  sumus  In  Chi  islo 
vocati,  in  quo  et  tos  postea  jatn  vocali  estis,  ctsi 
non  princi|/alitcr,  tamcn  per  cjus  membra  et  cjus 
praecepta.  Yocati  estis  ad  fiJem  quain  non  acccpi- 
stis  cx  merito  aliquo,  sed  tx  auditu  solo,  quia,  cuni 


lantatis  su»  nos  vucavit,  quia  voluit,  non  quia  digni  B  audissetis  exove  nieo  verbum  veritatis,  luiic  vocati 


ftumus.  Sorte  vocati  sunl  cC  ipsi  apostuli,  in  quibus 
ftuperabundavit  gratia,  ne  vidcrcnlur  meruisse  ali- 
quid  mciius  cietem.  Yocati  sumus,  nos  dico  prae- 
destii.ati,  id  est  prius  praeparati  in  ejus  sapientia, 
ab  aeierno  prxordinati  ad  vilam,  ei  hoc  secundum 
proposiium  ejusy  id  est  secundum  quod  posiea  pne- 
dixit  in  propheiis.  Propheta;  enim  aposlolos  ad  iidcm 
Christi  convertcndos  praenuiitiant,  et  sicut  ipsi  prae- 
nuntiaDt,  ita  ct  Deus  praedestinaverat.  Pracdestinati 
eniin  sunt  secundum  proposltum  ejus,  quia  sicol 
roagnifice  ilios  ad  fldem  veiituros,  in  prophctis  pr»- 
naniiavit,  ita  magnifice  illos  praedesiinaverat.  Vel 
pracdesiinati  sumus  secundum  propositum  ejus,  id 


estis.  Iii  ho€  multum  coinmendatur  graiia  Dei, 
quam  tam  leviter,  scilicct  solo  auditu  reccperun!, 
quia  non  intercessit  eorum  ineriiuni,  non  vis  arbi- 
Irii  ipsorum,  sed  solus  audilus,  iit  gt  atiam  in  fldem 
acciperent.  Ideo  credidistis,  quia  audistis  verbum 
hon  falsilalis,  ulantca  in  laude  idoloruni,  sed  vcri* 
tatis  in  prsedicatione  Christi,  quae  est  nimia  veritalft 
suffulia,  id  est  ideo  crc^Jidistis,  quia  v<.rum  esse 
quod  dicebatur,  cognovistis.  Quod  verbum  est  etfan" 
gelium  testrm  salutis^  id  est  bonum  nuiitium,  quia 
in  eo  annuutiala  est  vobis  salus,  id  est  reniissio 
peccatorum,  el  justificatio,  es-  vita  isternft.  Et  quia 
possent  audisse  illud  et  non  crididisse,  addit :  /n 


est  secundum  flrmam  et  pei-severaturam  institutio-  p  quo  Evangclio  et  eredentes  signati  ea/ti ,  id  est  S('g:c«> 


nem  ejus.  Qui  etiam  in  apostolis  operatur  omnia 
etiam  velle  juxta  consilium  voluntaiis  fmr,  ul  nenio 
gloricttir  de  suis  meritis.  Ae  si  dicatur  :  Cur  nos 
magis  elegerit  ad  oflicium  aposlolatus  nescimus,  scd 
lamcn  concilio  facit  omnia,  id  esl  rationabiliter  el 
provide,  noii  lemere.  Nam  ad  hoc  solei  fieri  coiisi- 
lium,  u.  rationabiliter  flat  illud,  unde  consilium 
habetur.  Et  consilium  quo  facit  omnia,  est  volun- 
tatis  suae,  id  est  non  cxtraneum,  quia  non  ab  alio 
accepit  consilium,  sed  a  sola  voluntate  sua.  Et  hoc 
consilio  agit  ipse,  ut  simus  in  aelerna  vila  eunleft 
in  taudem  glori<g  ejus,  id  est  ul  iii  illa  viia  lauderouft 
dlligendo  ct  admirando  ineffabilem  gloriam  ejas> 
ficilicet  illum  gloriosum,  laudabilem  el  admirabilem, 


gali  ab  inlidelibus  Spiritu  sancto  cujus  gratiain  ac- 
cepistis.  Sanctus  eniin  Spiritus  credentes  sigiial,  id 
esl  ab  aliis  bominibus  discernit  el  separat,  qi  ii  a 
pecoatis  eos  purgat,  et  spirilualibuft  gratiis  ornat.  Yel 
in  quo  Christo  signaii  estis  imagine  ejus,  id  est  vos  qui 
culpa  primi  parentis  deforniati  i^ratls,  et  quibus  jam 
pcrierat  imago  et  similitudo  Dei,  signati  estis,  hoc 
est  imagine  et  conformiuie  Dei  estis  impressi,  id 
esl  restituta  faculute  bene  operandi  sccundum  in- 
nocentiam  etjustitiam  repraesenlatis  imagiuem  Dei 
Patris,  scilicel  iiistitutione  liberi  arbitrii  eblii  iin* 
pressi  similitudine  Dei  secundum  innocenliam  el 
bona  opera ;  et  hoc  per  Spiritum  ftanctum,  non  pcr 
merita  noslra,  fide  interveniente.  Uoc  notavil,  di- 


nosy  qui  anu  speravimus  in  Christo^  id  esl  anieqUam  D  cenft,  credentes^  ctc.  Quasi  diceret :  Quia  credidistis. 


transeamus  ad  illam  coelestcm  palriam,  posuimas 
in  Chrislo  spem  nostram,  vcl  nos  Judaei  qui  anle 
conversionem  nostram  speravimus  in  Chrlsto  ven* 
luro,  priusquam  ille  venissel.  Judaei  enim  ab  anti- 
quis  lemporibus  sperabani  in  Messia  venturo,  el  in 
eodem  sperabat  Paulus  antequam  ad  fidem  novam 
conversus  essel.  Per  hoc  quod  in  Christo  speratur, 
Deus  esse  monslralur.  Et  quia  in  co  speratum  esl 
anic  adventum  ejus,  constat  cum  sine  initio  aemper 
apiid  Patrem  fuisse.  Nisi  enim  ille  fuisset,  periift» 
sent  oinnes  qui  speravcrunt  in  eo,  quasi  speranlea 
in  iiihilo.  Vel  ad  hoc  sorte  vocati  samus,  ut  simua 
in  laiidem  gloi  iae  ejus,  id  cst  ut  per  nos  alii  laudenl 
gloriam  ujus,  vel  nosipsi ;  nos  dico,  qui  anlequam 


ideo  signati  eslis  Spirilu  sancto,  id  esl  hoc  siguum 
accepistis,  quo  distiiigueremiui  a  caeleris,  quod  Spi* 
ritu  saiicto  repleti  estis,  quem  non  babenl  iucre- 
duli.  Qui  spirilus  esl  promitstonif,  id  est  promissua 
a  Deo,  sicut  discipulis  Saivator  praecepil  ab  Hiero- 
solymis  ne  discederent,  sed  exspectarenl  promistio* 
neni  Palris.  El  item  de  eo  dixii :  i  Ego  mitUm  pro- 
missum  Patris  mei  in  vos  (Luc.  xiv).  >  Vei  pro* 
missionis  esl  isle  Spirilus,  quia  his  quos  repiel» 
promitlit  vium  aelernam,  et  hoc  ideo  facit,  quia  ipte 
est  pignus  et  arrha  et  cerlitudo  nostrm  hasreditatis^ 
quam  accepluri  sumus  a  Dco,  id  est  cliarius  qaam 
nobis  ille  Spiritus  infudil,  arrha  esl  fulurat 
uUft.  Pignuft  enim  hoc  loco  pro  arrha  posilum 


tUS  HERVEI  DDRGIDOLENSIS  MONACm 

Pignos  eniin  qaando  datar,  cum  datum  fuerit  pro-  A  cere,  audio  fidem  veitram^  quisi  jtm 


pter  quod  datum  pignus  est,  pignus  aufertur.  Arrha 
▼ero  qunndo  aiiqua  pretii  particula  primum  datur, 
ut  sit  signum  totius  massae  dandae.  Sic  cbariias  per 
Spirilum  sanctum  data  fidelibus,  signum  et  arrba 
est  dandae  plenitudinis  \iise  perpetuae.  IIoc  enim  im- 
plebitur,  unde  arrlia  dala  est;  nec  ipsa  arrlia,  id 
est  cbaritas  nobis  auferetur,  sed  adimplebilur quando 
summarcddetur.  Signati  estis  Spiritu  sancto,  ct  hoc 
fii  redemptionem  acquisitionis,  ut  ultra  non  domi- 
uetur  inimicus  in  vobis,  sed  Ghrislus  qui  vos  san- 
gnine  suo'rcdemil,  ul  possideat,  non  utamittat.  Re- 
demptio  cnim  lioc  loco  vocatur  immortalitas,  quae 
erit  per  rcsurreciionem.  Acquisitio  autem  familia- 
ritas  ilia  quae  Deum  quaerit.  Ducet  ergo  nos  Spiritus 


vobis  solidatam,  quae  jam  multis  ut  conTertaik 
proponitur  exemplar,  quia  conslaDtes  estis  ii  a 
Et  hoc  ideo  quia  est  in  Domino  Jesu^  Id  esl  fl 
fundata  et  permanens  in  Domino  Salvaitore,  qiim 
suo  dominio  mancipavit,  vosque  salvavit.  Et 
etiam  dilectionem  vestram  redundare  in  omjics  i» 
eto$f  id  est  charitatcm  vestram  qua  sanctos  ohm 
ita  diligitis,  ut  quidquid  pie  potestis,  iiD 
illis.  Et  ita  charitatis  opera,  quse  faciUs  In 
faciunt  vestram  charitatem  longe  divulgarit  i 
que  eam  proponunt  exemplar.  Unde  ego  liae  » 
dienSf  non  ce$$o  gratia$  agere  l>eo  pro  «oM<, 
fidem  hanc  et  diiectionem  vobis  contnllt.  Mapi 
illis  crat  utilitas,  quod  Untus  apostolus  pis  i 


ilie  in  redcmptioncm  immortalitatis  ct  inipassibili-  B  gratias  agebat,  quia  per  hoc  divinitus  confimmki 


tatis,  sciiicet  utredimamur  ac  liberemurex  mortuis, 
id  csl  faciel  nos  immortales  per  mortem  Christi 
et  resurrcclioncm.  Et  rcdempUo  iila  erit  tanta,  ut 
sit  acquisilionis,quiailla  immortalitas  sicnosacqui- 
rel  Deo  et  conjunget,  ut  ultra  non  separemur  vel 
amiilamur  ab  eo,  sed  semper  illi  inhaereamus,  et  ab 
illo  possideamur;  et  hoc  in  laudem  glorite  ip$iu$f 
scilicet  ut  laudemus  admiratione,  dilectione,  parti- 
cipatione  gloriam  ipsius,  id  est  beatitudinem  ejus, 
ideo  posuit  ipsius,  ut  inuueret,  quia  quidquid  boni 
habemus,  a  Deo  est. 
c  Propierea  et  ego,  audiens  fidem  vestram,  quae 
est  in  Domino  Jesu,  et  diiectionem  in  omnes 
sanctos,  non  cesso  gratias  agens  pro  vobis,  me-  q 
moriam  vestri  faciens  in  orationibus  meis,  ut  Deus 
Domini  noslri  Jesu  Ghristi,  Pater  gloriae,  det  vo- 
bis  spiritum  sapientiae  et  revelationis  in  agnitio- 
nem  ejus,  illuminatos  oculos  cordis  vestri,  ut 
sciatis  quae  sit  spes  vocationis  ejus,  et  quae  divi- 
tise  gloriae  haereditatis  ejus  in  sanctis,  et  quae  sit 
supereminens  magnitudo  virtutis  ejus  in  nos,  qui 
crcdimus  secundum  operationem  potentiae  virtutis 
ejus,  quam  operatus  est  in  Christo,  suscitans  illum 
a  morluis,  et  constituens  ad  dexteram  suam  in 
cffilcstibus,  supraomnem  principatum  ctpotesta- 
tem  et  virtutem  et  dominationem  et  omne  nomen 
quod  nominatur,  non  solum  in  hoc  saeculo,  sed 
ctiam  in  futuro,  et  omnia   subjecit  sub  pedilms 


tur  et  promovebantur  in  fide  et  dilectionetquaB»- 
pcr  acceperant  praedicato  sibi  Evangelio.  Gnliii^ 
inquit,  ago  pro  his  quae  jam  accepistis,  et  oratiQM 
facio,  ut  qux  necdum  habelis»  habere  postitis.  I^ 
moriam  ve$tri  facio  in  orationibus  meU^   sl  Dm 
det  vobis  intelligere  quaecredidistis,8clIlcetutqio4 
fidc  crcdidistis,  notitia  percipere  possitis  diseir- 
ncndo.  Et  hoc  det  vobis  Deus  Domini  nostri  Im 
Christi^  id  est  Deus  illius  quem  revereri  debemM» 
quia  ejus  servi  sumus,  et  ipse  Dominas  nofler:ct 
est  Jesus,  id  est  salvator  uoster;   et  est  GlvisliSi 
id  est  rex  noster  sive  saccrdos.  Uoc  totum  didur 
rcspectu  humanae  naturae,  quia  secundum  humanK' 
tatem  Untum  est  Deus  Christi,  qui  secundum  difi- 
nitatem  ejus,  est  Pater  ipsius.  Qui  eniro  ia  tempom 
creavit  eum  ex  virgine,  ipse  ante  omnia  tempora  dt 
seipso  gcnuerat  eum.  Unde  dicitur  Pater  glorim^  quia 
ipse  Christus  secundumexcellentiam  aetemae  divini- 
tatis  suae  est  gloria  Patris,  id  est  virtus  et  sapica- 
tia  et  verbum  ejus.  Per  hoc  itaque  quod  dicit :  Iks 
Domini  nostri  Je$u  Cliri$ti,  ostendit   illum  esse  ire- 
rum  hominem ;  et  per  hoc  quod  subjungit,  PaUr 
glorite,  notat  illum  esse  verum  Deum  ex  Patrissak- 
sUntia.  £t  rogo  ut  iste  pater  det  vobis  spiritum  m- 
pienticB  de  coelestibus  ac  divinis  et   revelatiomi  is 
agnitionem  eju$^  ut  non  obscure,  sed  siue  yelamiac 
agnoscatis  eum,  id  est  Christum,  secuudum  quod 
Deus  est  omnipolens  atque  principio  ct  fiue  eareos» 


c  quae  cst  corpus  ipsius,  plenitudo  ejus  qui  omnia 
c  in  omnibus  adimpletur.  > 

Invitat  eos  Apostolus  ad  veram  fidei  conslantiam, 
quam  ab  eo  perceperunt  de  Domino  Jesu,  scilicet 
Christum  vere  esse  creaturam  in  humanitate,  et  vere 
Creatorem  in  divinitate,  id  est  esse  verum  hominem 
et  verum  Deum.  Nam,  ut  in  hanc  fidem  eorum,  quae 
per  dilectionem  operatur,  roborarentur  et  augeren- 
tur,  gratias  pro  ca  Deo  referebat,  ut  ipse  Deus  qui 
dederai,  multiplicaret  eam  et  confirmaret  Quasi  di- 
cat :  Vocali  cslis,  Evangelium  audistis  et  credidistis 
atque  Spiritu  sancto  signati  eslis.  Propterea^  id  est 
proptcr  has  causas,  gratias  ago,  quia  non  solum  vi- 
uni  vcstri,  sed  et  ego  \onge  positus  iu  Komano  car- 


ejus,  ei  ipsum  dedil  caput  supra  omnia  Ecclesiae  D  etomnia  divinitate  implens.  Det  vobi$  Spiritum  $m- 

pientiw  in  agnitionem  eju$^  id  est  Spiritum  sanctum» 
quo  infunditur  hominibus  sapientia,  ut  aguoscatii 
illum  juxta  quod  agnoscendus  esl  ab  his  qui  adhac 
in  carne  vivunt,  ut  omnia,  quae  de  ilio  possunt  ia 
hacviia  cognosci,  cognoscatis.  Etdet  vobis  spiritum 
revelationis  de  humaniute  ejus,  Spiritum  sanctum» 
quo  revelet  vobis  mysteria  humanitatis  Christi  ia 
agnitioncm  ejus,  ut  manifeste  agnoscatis  incamatio- 
nem  ejus,  non  per  umbram,  sicut  illi,  qui  fueruat 
ante  adventum  ejus.  Ideo  orat  ut  hanc  Christi  ooli- 
tiam  det  iliis  Deus,  quia,  si  hanc  babuerint,  nulla 
adversitate  superabuntur  ab  ejus  iide  et  dilectioDC» 
Et  declarat  consequenter,  cujusmodi  sapientiam  el 
revclationem  vult  ut  dct  illis.  IMumvMtoe^  infoit, 


.-4«7 


COMMENT.  LN  tPlSTOLAS  PAULL  —  LN  EPIST.  AD  EPHES. 


1218 


^uloscordts  vestri  det  vobis,  id  est  aspectum  vestrae  A  excelsior  coelis,  id  esl  spiritibus  angelicis  faclus  est* 


mentis  et  rationisfaciatcldrum  etperspicuum.Quod 
est  dicere :  Ita  illuminet  vestram  rationem,  ut  per- 
m>icue  remota  umbra  phantasmatum,  advertat  ratio 
wstra  quod  praemium  speretur  de  iide,  scilicet  vita 
.  cum  angelis  aetenia.  £t  hoc  est,  ut  sciaiis  qws  sit  spe$ 
9oeationis  ejus,  id  est  tidei  ejus.  Hoc  est,  sic  iliumi- 
Bet  interiores  oculos  vestros,  ut  intelligatis  guod 
promium  erit  pro  fide  ejus  illis,  qui  coustanter  in 
M  perseverant,  ad  quod  per  Evangelium  vocati 
€Sl;is.  Yel  qu»  sit  spes  vocationis  ejus,  id  cst  qualis 
et  quanta  sit  gloria  quam  speratis,  et  ad  quam  vos 
'vocavit;  quam  pretiosa  est  summa  beatitudo,  quam 
adipisci  speratis  per  eum,  qui  vos  ad  fidem  suam 
wcavit.  £t  ut  sciatis  quas  sunt  divitice  gloriWf  id  est 


Istienim  quatuor  ordines  angeIorum,etjuxtaIibruni 
Dionysii  Areopagitae  de  coelesti  hierarcbia  numeran* 
tur  ascendendo.  Principatus  enim  est  sub  potestate, 
potestas  sub  virtute,  virtus  sub  dominatione.  Super 
dominationem  vero  est  ille  ordo  qui  vocatur  thro« 
uus,  quia  Deus  in  eo  sedet.  Cum  ergoChristussuper 
dominationem  exaltatus  dicitur,  liquido  demonstra- 
tur  sedere  in  ihrono  cum  Patre.  Principatus  autem 
vocantur,  qui  ipsis  quoquebonis  spiritibus  angelicis 
praesunt.  Qui  subjectis  aliis,  dum  quae  sunt  agenda 
disponunt  eis  ad  explenda  diviiia  ministeria,  princi- 
pantur.  Exquibus  unus  (nisifallor)  apparens  Josue» 
dixit  se  esse  principem  exercitus  Domini  (Josue  v). 
Potestates  vero  dignioris  potentiae  iutelliguntur  esse 


copia  beatitudinis,  id  est  quam  sufficiens  et  multi*  ^  quam  principatus,  ut  et  subjeclis  ordinibus  angelo- 


plex  et  copiosa  est  beatitudo  illius  gloriosae  haredi- 
tatiSj  quam  firmo  jure  possidebunt  communiter 
sancti,  iu  perfectione  virtutum  consuromati.  Istae 
enim  divitiae  erunt  in  sanctis,  Yel  tantam  esse  bea- 
tttudinem  illam  intelligatis,  quanta  est  in  sanctis,  id 
cst  quantam  ipsi  habent  vel  intelligunt  esse.  £t  ut 
^yMisquceet  quantasil  magnitudo  virtutis  ejus  in  nos 
apostolos,  id  est  quam  larga  et  copiosa  provenit 
Tirtus  ejus  in  nos,  ut  spirituali  scientia  illustrati,  et 
Tirtute  Spiritus  sancti  confortati,  nihil  timeremus, 
sed  magna  auctorilate  regibus  et  tyrannis  contradi- 
centes,  Evangelium  ubiqive  praedicaremus,  et  mira- 
cula  potenter  operaremur,  atque  cunctos  errores  de- 
£trueremus.  Et  haec  maguitudo  virtutis  et  fortitudi-  q 
nis*  ^ae  data  est  nobis  pr»  caeteris,  est  supereminens. 
id  est  super  alios  manens,  quia  nobis  excellentiora 
sunt  data  quam  aliis,  ut  et  ilU  post  nos  studeant  ad 
virrutem  alta  proficere.  £t  ista  magnitudo  tam  celsa 
est  in  nobis  apostolis,  qui  credidimus^  quia  nos  in- 
tensius  et  firmius  credidimus  quam  alii.  Et  cst  de- 
super  a  Deo  missa  in  nos,  et  hoc  secundum  opera- 
tionem  potenti(B  virtutis  ejus^  id  est  secundum  opus 
quod  virtus  Dei,  id  est  vis  Dei  operata  est.  Virtus 
dico  potentiae,  id  est  potens  in  omnibus.  Vel  nos 
credidimus  secundum  operationem  potentiae  virtutis 
ejus,  id  est  attendentes  potentem  virtutem  ejus  fa- 
ctam.  £t  quam  virtutem  ?  Scilicet  illam  quam  opera* 
tus  est  potenter  in  Christo^  suscitans  illum  ita  ut  pro- 


rumpotenterpraesint,  et  ad  divinamcontemplaiionem 
super  se  potenterextendantur.  Virtutes  autem  dicun- 
tur  illi  spiritus,  [qui  virtuti  divinae  fortitudinis  fir- 
mius  caeteris  assimilati,  ad  omnia  quaecunque  vo« 
luerunt,  fortiter  praevalent.  Dominationes  vero  nun* 
cupantur,  qui  nobilissimi  in  illa  ccelesti  curia  sunt, 
et  subjectis  quibusque  dominantur,  atque  possident 
eos  ut  Domini.  £t  super  oknnes  istos  exaltatus  est 
secundum  humanitatem  suam  Ghristus,  qui  esl  ca- 
put  nostrum,  ut  et  nos  membra  ejus  usque  ad  isto- 
runi  societatem  et  aequalitatem  pertingamus.  Unde 
et  quod  supradictum  est,  ut  sciatis  quoe  sit  super- 
eminens  magnitudo  virtutis  ejus^  quam  operatus  est 
in  Christo,  suscitans  ilium  a  mortuis,  ct  consti- 
tuens  ad  dexteram  suam  in  ccelestibus,  de  nostra 
resurrectione  intelligi  potest,  ut  quemadmodum 
Chrislus  magnificc  resuscitatus  est  et  elevatus  in 
coelum,  sic  et  nos  in  fine  saeculi  pro  modulo  nostro 
magnificc  resuscitemur,  et  ad  coelestia  sublimemur. 
Mirabilis  enim  et  superemincns,  id  est  super  omnes 
alios  ex  toto  manens  magnitudo  virtuti?  in  nos  a 
Deo  veniet,  quando  in  ictu  oculi  resurgemus,  et  im- 
mutabimur  (/  Cor.  xv),  alque  t  rapiemur  in  nubi- 
bus  obviam  Christo  m  aera,  et  sic  semper  cum  illo 
erimus  (/  Thes.  iv).  >  Qui,  ut  dictum  est,  exaltatus 
est  super  omnes  praefatos  angelorum  ordines,  et 
super  caeteros  altiores.  Et  ut  generaliter  dicam, 
super  omne  nomen^  id  est  super  omnem  ordinem  vel 


cul  esset  a  mortuis,  id  est  ut  nunquam    amplius  D  personam  magnae  famae  et  roagni  nominis,  quod 


moreretur,  sed  immortalitatis  virtute  permaneret. 
In  hac  enim  operatione  ostensa  est  nobis  potentia 
virtutis  ejus.  Quem  et  constituit,  id  est  simul  se- 
rundum  animam  etcorpus  siSiiuii  addexteram  suam^ 
id  est  in  potentiori  dignitate  sua  positum  in  ccelesti" 
buSf  praeferens  illum  omni  creaturae.  Dextera  enim 
Dei  aeterna  beatitudo  est,  quae  sanclis  datur ;  sicut 
sinistra  ejusrecte  dicitur  miseria  perpetua,  in  qua 
sunt  impii.  In  coelestibus  est  Christus,  ut  ejus  digni- 
tas  etiam  ex  loco  monstrarctur.  £t  est  etiam  ioco 
supra  omnem  principatum  et  potestatem  et  virtutem 
et  dominalionem,  ut  per  hoc  ostendatur  esse  majoris 
dignitatis  et  amplioris  felicitatis  ac  bealitudinis, 
quam  aliquis  spiritus  in  his  ordinibus,   quoniam 


nominatur  non  solum  in  hoc  sceculo,  ut  Michael  et 
Gabriel,  sed  eliamin  alio  futuro^  ut  quaedam  personae 
beatorum  spirituum  majoris  dignitatis  inillo  coelesti 
regno  ,  quarum  fama  et  appellatio  ad  nos  in  terra 
manentes  nunquam  perveniet.  Id  est  dignilas  ejus 
superat  dignitatem  omnium  majorum  inter  coelestes 
creaturas,  et  non  solum  sublimavit  eum  Pater  super 
omnes  choros  angelorum  vel  personas,  sed  etiam 
pmnia  subjecit  sub  pedibus  ejus  (Psal.  viii).  A  simi« 
litudinc  dictum  est.  Nam,  sicut  qui  submissus  est, 
sub  pedibus  conculcatur  et  conculcanti  resisterc  nou 
potest,  sic  omnia  imperio  et  potestati  Christi  sub- 
jecta  sunt,  et  illi  contraire  non  valent.  Omnit 
subjecit,  et  ita  ut  sint  sub,  id  est  inferior^*  Aiiod, 


1119  HEEIVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  W 

sab,  nout  omnimodam  subjectionero,  scilicet  quod  A  <  quando  conversstl  sumus,  in    desfdenh 
nec  sudeaut«  iiec  possint  coniraire  imperio  ejus. 
Per  pedes  enim  iuteiligimus  humanilatem  ejus,  quia 


siciit  pedes  sunt  inrerior  pars  corporis  nostri»  sie 
bumai.ilaseiit  inferior  natura  Christi.  Divinitaseuim 
superior  natura  cjus  est.  £t  hsec  scientia  de  fuluro 
accipienda  cst,  quando  in  die  judicii  omnes  cogno- 
scent  se  subjeclos  ei,  alii  recipiendo  pr;emium  vitae, 
alii  putieiido  seiUentiam  niortis  asternae,  et  ipsum 
Dominuin,  qui  tantus  et  tam  polcns  tamque  subli- 
nialus  esl,  dedit  non  ex  inerito  nostro,  sed  sola 
sua  gralia  caput  $uper  omnia  boiia  virtutuin  Ec- 
clesiae^  ul  ipsc  capul  et  fons  esset  omnium  bonorum 
Ecclesiie,  vel  supra  omiiia  incinlira  Ecclesiae,  ut  ipse 
majorum  et  ni&iiorum  fidelium  caput  esset.  Vel,  sicul 
in  aliis  libris  habelur,  supra  omiiem  Ecclesiam,  Jii-  ^ 
daeoriim  scilicet  atqiie  gentiiiuin,  ut  nullus  ad  Ec« 
clHsiain  perlinerct,  qui  hunc  caput  non  haberet. 
Nam,  sicul  oinnia  membra  humani  corporis  rcgun- 
lur  a  capiie,  id  eslvisus,  auditus,  gustus,  odoratus 
et  tactus,  ita  omnes  spiriiuales  sensus  Ecclesi:e  snnt 
iii  Ciiristo,  ut  in  eo  videat  Deum,  et  aud.at  vcrbum 
ejus,  et  gusiet  quam  suavip  est  Dominus  (Psal, 
z.\xiii),  et  oJorcin  nolitix  cjus  attrahat,  et  spiri* 
tuaiitercum  taiignl,  dicons  :  <  Mihi  autein  adhasrcre 
Dco  lionum  cst  {Psal.  lxxii).  i  Qui  longe  aliter  est 
caput  Eeclcsi;i;,  quam  princeps  aliquis  caput  cxcr- 
cltiis,  qula  ilia  est  corpus  ipsius.  Unum  enim  suet 
sponsus  el  sponsa,  ut  capiit  et  curpus.  Ecclesia 


c  nostr»,  facieiites  ▼olunutero  carnis  el  engUali» 
c  num,  et  eramus  natura  filii  ine,  sicul  ei  eattai 
c  Deus  autem,  quidives  estin  inisericordie, pnfit 
c  nimiam  chariiatem  suaro  qua  dilexii  nee,  €■■» 
c  semus  mortui  peccatis »  conviviflcaYii  ass  ii 
c  Christo,  cujus  gratia  eslis  salvali»  el  cenmasi^ 
c  tavit  et  consedere  fecit  in  ooeleelibus  ie  Cbriii 
c  Jesu,  ut  ostenderet  in  sxeulls  supervenieiiiib« 
c  abundantes  divitias  gratias  suas  in  boniiale  sefer 
c  nosin  Christo  Jesu.  Graiia  eni.*ii  eslis  «ilvad  pv 
c  fidem,  el  hcc  non  ex  vobis.  Dei  enioi  donvao^ 
c  non  ex  operibus,  ut  ne  quis  glorieior.  Ipsiasfik 
c  sumus  factura ,  ereati  in  Ciirislo  Jesa  in  opei- 
c  bus  bonis,  qus  praeparavil  Deus,  ol  in  iUis  aa- 
<  biiiemus.  i 

Ingreditur  Apostofus  dissuadere  el  superfsu 
ostenderc  carnales  observantias,  quas  praevid.'tal 
fore  introducendas  ab  haereticis ,  coinineaont 
ctiam  priora  mala,  ut  in  bonis  qu»  prios  percep^ 
runt,  humilientur ;  el  ccrtum  sil  quia,  si  haec  iii- 
micis  data  sunl,  muUo  magis  ampllora  daboDtir 
amicis.  Ne  enim  in  tumorem  ex  lionis  erigutsr, 
ostendit  de  quo  slatu  ad  quain  dignuni  vocatisnn, 
dicens  omnia  benencia  eis  vel  aposlolis  vcl  uA 
bumano  generi,  pcr  solam  Dei  graliam  esse  daia. 
Littera  sic  conjungiiur  :  Suscitavii  Christam  i 
moriuis,  et  ad  dexteram  suam  elevavii,  et  vas  qvs- 
queconresuscitavit,  el  in  eoBleslibusconsedere  ftfdL 


dico,  pleniiudo  ejus,  id  cst  plenariuin  corpus  ejas,  r  ^^  >s^"<'  inferius  ubi  dicit,  Deus  aulem,  qni  difci 


nulliim  eniin  mcmbrum  dcest  ihi,  quod  soleat  esse 
in  huinano  corpore,  sed  sunt  ibi  qui  provident  aliis, 
nt  ocuU  ;  sunl  qui  ministrant,  ut  manus ;  sunt  qui 
loquuntur  vcrLium  salutis,  ut  os,  et  sic  caelera  inem* 
bra.  Qui  Christus  adimpletur  non  in  sc,  quia  sic 
pliMius  cst  ct  pcrfectus,  utnon  possil  augmenlari , 
scd  }ii  omnibus  UJclibus  suis.  Et  quid  adinipletur 
ipsc  in  cis?  Omnia  bona  quae  sunt  in  eis,  id  est 
cliaiiuis,  humililas,  palienlia,  caslitas,  ct  bissimi- 
lia.  Ihcc  cniin  ouinia  Christus  est  in  electis  suis.  El 
duiu  haoc  augenlur  in  cis  ct  multiplicantur  usque  ad 
plenitudiucm,  ipse  nimirum  adimpletur  in  eis.  Qui 
el  in  futuro  feliciter  adimplebitur  in  ipsum,  ut  sit 
Dcus  oinnia  iii  omnibus.  Vcl  adimpletur  ipsc  nuiic 


est,  ideo  interposuit,  ut  dissuaderel  eanialcs  ob- 
servantias,  et  illos  humiliaret  ex  recM>rdalione  pn^ 
ccdentium  culparum  ;  ac  si  diceret  :  Deuseorpcn- 
liter  suscitavit  Jesum  Christuiu  a  morluis,  H  m 
spiriialiter  cum  eo  resuscitavil  ab  inlema  msne, 
cum  essetis  mortui  in  anima  deHetU  ef  peeeatU  i«- 
firis.  Sicut  enim  juslitia  csl  viia  aiiimae,sic  pffct- 
tum  mors  ejus.  Delictum  nonnulli  ▼olunt  accipere 
secundum  consensum  mal»  voluntalis,  el  pe»-aton 
secundum  exsecutionem  operis,  vel  delicluin  esi, 
quando  aliqiiis  faccre  negligit,  qiioj  a  Deo  pneripi- 
tur;  peccatiim,  quando  pnesumil  agere  qn  dp«- 
hibetur.  Vos  mortuos  delictis  cl  pf^ccalis  gralia  bti 
vivificavit.  Iloc  multum  valet  ad  dissuasionem  ctr- 


omnia  in  oinnibus,  dum  membra  ejus  quotidie  se-  d  nalium  observantiarum,  quia  si  de  morte  aidmx  U 


cundum  quautilatem  proficiunt;  ct  dum  derunctis 
his  qui  modo  sunt  in  Ecclesia  oculi  vel  os,  succe- 
dunt  alii  pro  eis;  et  sic  de  caeteris,  ut  inleger  ma- 
neat  nunierus  membrorum,  et  secundum  successio- 
ncm  semper  crescat.  Omnia  pra;dicta  valent  ad  con- 
flrmandum  cos  in  flde  Chrisli,  ut  crcdant  cum  ve- 
rum  hominem  et  Dcum,  peiTectamque  salutem  dare 
credentibus.  Sequitur  : 

CAPUT  n. 
c  Et  vos  cum  essetis  mortui  delictis  el  peccalis 
c  vestris,  in  quibus  aliquando  ambiilastis  secundum 
c  sarculum  mundi  hujus ,  sccundum  principem 
c  poteslatis  aeris  hujus  spiritus,  qui  nunc  operalur 
c  in  flllos  difHdeutiae.  In  quibus  el  nos  omnes  ali- 


vitam  non  illis  observantiis,  sed  gralia  dvce  pth 
venere,  non  est  ratio  ut  post  accepiam  vitam  Im 
indigeant.  Mortui  eratis ,  quia  aliquando^  id  cst 
ante  conversionem  vestram  amhula$tis  in  illis  de- 
liclis  et  pcccatis.  Et  nmbulaslis  in  illis  dealioad 
aliud,  secundum  seBCulum  hujuM  mundi^  id  est  se- 
quendo  ct  iinitando  saeculares  homines  ista  moi- 
dana  appetentes.  Vel  secundum  maliilam  saeroli 
hujus  mundi ,  qui  tolus  in  maligno  positas  eit 
( /  Joan.  v),  ambulastis.  Nam  superior  nniidst,  id 
est  rci^num  coelorum,  habet  aliud  sa?culum,  in  qot 
regnnt  justitia,  vel  secuti  boc  saeculum,  qula  sicil 
in  hoc  sxculo  succedit  tcmpus  tempori,  ila  semper 
in  vobis  succedebat  peccatum  neceaios  el  ilaeai^ 


f fSl  COBfMENT.  m  EPIST0LA8  PAULI.  -  IN  EPIST.  AD  EPHES.  ItM 

parabiles  saeculo  fuistis  in  continuaUi  seria  peccato-  A  apostoli,  nos,  inquam,  omne$  conver$ati  iumui^  id 


rum.  Sxculo  dico,  bujus  corruptibilis  et  caduci 
mundi,  cujus  sectatures  diversis  vitiis  assidue  cor- 
rumpuntur,  et  cito  decidunt  in  interitum.  Nec  so« 
lummodo  secundum  boc  sxculum  ambulastis  in  via 
iniquilatis,  sed  etiam,  seeundum  principem  poteitM" 
iis  aeris  hujus,  id  cst  secundum  quod  suadebat  vo- 
bis  princeps,  qiii  in  boc  aere  poleslatem  habet  vel 
infideles  tentandi,  vel  ipsum  commovendi.  Secun- 
dum  liunc  iniquitalis  principeni  ambulant,  qui  se-> 
eundum  voluuiatem  ejus  pcccant.  Qui  est  princepa 
poteslatis  aeriae,  quia  principatur  eiercitui  dsemo- 
iium,qui  sunt  poiestas  aeris,  quia  possuiit  in  eo  di« 
scurrerH,  et  suKgestioiies  bominibus  ministrare;  vel 
quia  ipse  Sataiias  in  boc  eodem  caiiginoso  aere, 
vicino  terris,  poteslatem  liabct,  ut  diximus,  voli- 
taiidi  ad  suadendum  mala,  sive  commovendi  aliquo« 
ties  tempeslates  ad  iiicommoda  hommum,  sicut 
fecit  adversum  Job  {Job  i,  ii).  Et  quisest  iste  prin* 
ceps?  tpiritus,  id  cst  iion  carnalis  substantia,  sed 
incorporea«  Per  hoc  quoque  innuitur,  quia  multuro 
crant  in  pccratis,  quoniam  spiritus,  id  est  res  invi- 
sibil  s  a  quo  nesciebant  cavere  sibi,  eos  impiigiia^ 
bal.  Pcriculosius  enim  impugnatur  homo  re  iiivisi« 
bili  quam  visiMli,  quia  si  hostein  viderrt,  sibi  for« 
tassecaveret.  Qui  spiiitus  operatur  in  filios  diffiden" 
tice^  iJ  est  in  illos  qui  volunt  tenere  carnales  obser- 
vaiilias,  qiii  di(TI<lunt  de  Christo,  non  credentes  eum 
sufllcere  ad  juslitiain  ct  saliilem,  nisi  et  carnales 
observanlius  sup<;radjiciant.  Ob  lioc  dlcunlur  filii 


est  per  omnia  genera  vitiorum  versati  sumus  ali^ 
quandoy  id  est  ante  conversioncm  nostram  in  deii" 
deriii  carnii  noitrce,  id  est  in  concupiscenliis  ejus. 
Et  eramus  facieiuei  volontaUm  carnii,  id  est 
opere  complebamus,  quod  carnalitas  nostra  eil- 
gebat  secundum  libidinem  et  crapulam,  et  co^ 
tera  quae  ad  deleclatiooem  carnis  attinent,  et  vo- 
luntalem  cogitationum  lacieliamus.  secundum  iiam 
et  superbiam  et  ambilioiiem  et  caetera  vitia,  quae  in 
corde  siint,  et  non  in  deleclatioiie  corporis.  S.  vero 
carnis  nostrae  sic  legatur  (ii9),  ita  dico  iios  fuisse 
in  delictis,  quando  manebamus  in  debideriis  caruis 
nostrae,  id  est  in  vebemenlia  concuplsccntiae,  luini- 
stratse  a  carne,  pius  vohiit  iu  desideriis  noiare, 
B  quam  concupiscentiam,  id  est  miillipliccm  et  omni* 
modam  vehcmentiam  concupiscentix  quain  per  le- 
gem  incurreruni.  Unde  Romanis  ait :  <  Cum  enim 
essemus  in  carne,  passiones  pecraiorum  qux  per 
legem  sunt,  operabanlur  in  membris  noslris  (Rom, 
vii).  »  Et  item  :  c  Peccatiim  per  mandatum  opera- 
tum  est  in  me  oninein  conciipiscentiam  {ibid.).  >  Et 
propterea  de  malediclo  mortis  veniciiles  eramui  filii 
iroe^  id  est  (llii  ultionis,  filii  gebcnnae,  et  hoc  na- 
liira,  id  est  originali  peccato,  iicut  et  cccieri  qui  le- 
gem  nou  accepeiant.  Nam  cum  ira  Dei  nascuniur 
oniBcs  mortales,  et  peccantc  primo  honiinc,  vitiiun 
pro  iiatura  inolevit.  Sed  per  Dei  gratiam  nonnulli 
de  flliis  irae  (lunt  lilii  adoptionis,  quod  pcr  /gLin 
non  valcl  lieri ;  idcoque  Jiidxi  cai  nales  licet  habe- 


diOi  lnui;c,  quia  diflTideniia  infldelilatis  genuit    cos      renl  legem,  nih  lommus  lllii  inc  manebant  si.ul 


in  lali  errore,  id  est  fecit  eos  diflidere.  In  quibus 
operalur  diabolus  ut  diffidant  a  Christo  et  ramales 
cnerenioiiias  qurcrant  nunc^  id  est  post  adventum 
Chrisli,  qiii  vera  \\x\  est,  et  uinbram  veterum  obser- 
vanliarum  exhibitione  veritatis  removit.Acsi  dica- 
tur  :  Quandoquidem  malignus  hsec  operatur,  etiam 
postquam  Verilas  apparuit,  id  est  opus  illius  est 
adhuc  faccre  diflidere,  videte  ne  forte  vos  diflidalis. 
El  hoc  valet  ad  propositum.  Nam  si,  cum  adhuc 
tanta  ac  lali  multiplicilatepeccatorum  irretitierant, 
lilieraii  suiit  sola  gratia,  non  carna!ibus  observan- 
tiis,  patct,  quia  post  Uberationem  superflue  eas  te- 
nereiit.  Vcl  iii  filios  difiidentise,  id  est  in  illis  qui 


nati  fuerant,  quemadmodum  et  co^tcri  populi  tcn-a- 
ruin  qui  sine  lege  erant.  Et  per  hoc  voluil  innui  re, 
legem  n.bii  posse  ad  pcccatorum  alleviaii  )iicin,  cum 
ipsi  qui  observabanl  legalia  prxcepta,  debiti  essent 
irae  Dei,  sicut  et  alii  qui  mandata  legis  igiioral.ant. 
Hoc  enim  de  lege  sobi  sine  adjunciione  gratiae  dici- 
tur.  Quod  totuiii  ad  graliae  commcndationein  valet, 
ct  sic  ad  carnalium  observationum  destructionem, 
quia,  cum  essent  niortui  niultiplicitate  peccatorum, 
serviendo  etiam  illis  caeremoniis,  gratia  Ddi  eos  coa- 
vivificavit,  quod  lex  facere  non  potuit.  Vos  eratis 
mortui,  et  nos  similiter,  et  eramus  ex  natura  vitiata 
lilii  irae ;  sed  Deui^  qui   divee  eit  in  miicricordia 


propicr  siia  mulu  peccata  diffidunl  de  aeternis  bo-  D  {Bom.  v),  quQniam  secundiim  largas  miscricordiae 


nis,  ct  desperant  de  salute  sua,  operatur  diabolus 
nimc,  id  est  postquam  de  roanu  ejus  erepti  fuerant. 
Vel  idco  vocantur  fllii  diffidentiae,  quia  de  eorum 
salute  diffidit  roater  Ecclesia,  considerans  in  eis 
operationem  ncquissimi  spiritus.  Ne  autem  videren- 
tur  Ephesii  ideo  fuisse  tam  gravlbus  irretiti  pec- 
catis,  quia  carnalibus  observantiis  non  studuerant, 
ostcndit  etiam  servientes  illis  caeremoniis  similiier 
implicitos  fuisse  peccatorum  roultitudine.  Et  hoc 
cst :  /n  quibus  delictis  et  peccatis  non  soluro  vos, 
qui  non  babetis  rarnales  observantias,  sedetnoi 
qui  illas  custodiebamus,  et  illi  qui  modo  sunt  tanti 


suae  divitias  omnia  peccata  et  originalia  et  actual.a 
per  baptismum  remisit,  ul  ubi  abundavit  peccatum, 
iuperabundaret  gratia  propter  nimium  cliaritatem 
iuam  erga  nos  summam,  id  est  omnium  sensum  su- 
peranlem,  cum  ipse  Filium  sibi  coa^ternum  facerct 
incarnari  et  mori,  qua  dilexit  no$  Deus,  cum  eiu- 
miM  spiritaliter  mor(tii  peccatii,  eonvivificatit  noi  in 
Ckriito,  id  est  viviflcavit  nos  cum  Cbristo  secundum 
remiisionem  peccatorum,  et  innocentiam  atque  vir- 
tnturo  consuromationem ;  bo€  est,  sicut  Christo 
perpetuitatero  vitae  in  aeterna  beatitudine  atiriboit, 
sic  nobis  largitus  est  veraro  vitam  inoocentiaB  et 


(2i9)  Locus  obscums. 


12^5  IIERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACni  ISI 

Cuju$  Christi  gratia  tos  Ephesii  et  alii  A  qui  per  carnales  observantias  fldem  et  jiistiliampe- 


\\lMiiX 

gentiles  salvati  eitis,  sicut  et  nos  secundum  reniis- 
sionem,  et  Innocentiam  et  justitiam.  Et  non  solum 
convivificavit  nos,  sed  etiam  conresuicitavit^  id  cst 
spe  cum  Christo  jam  resuscitavit,  ut  quemadrao- 
dum  Christus  est  resuscitatus,  sic  nos  spei  certitu- 
dine  exspectcmus  resuscitandos,  et  etiam  fecit  nos 
consedere^  id  est  spe  cum  Christo  sedere  ut  judices 
in  aBterna  beatiludine,  et  hoc  in  ccslestibus  locis, 
vel  inter  ccelestes  essentias.  In  sessione  enim  desi- 
gnatur  judicium,  quia  sedere  solet  qui  judicat.  Fa- 
ciet  ergo  nos  sedere  cum  Christo,  quia  faciet  judi- 
care  cum  illo.  Imo  cum  eo  jam  nos  resusciiavit,  et 
cum  eo  sedere  fccit  in  coelestibus,  quia,  quamvis 
corpus  nostrum  nondum  ibi  sit,  lamen  spes  nostra 


tit,  vel  se  accepisse  putat.  Et  vere  gratia  sahai 
eslis,  non  ex  operibus  vestrist  quae  ex  vobisipiii 
habetis,  sed  tantum  his  operibus,  in  quibns  m 
fecit,  id  est  formavit  et  creavit  (Gen.  i).  £t  hoc  est: 
!psiu$  enim  sumus  factura  ct  nos  et  vos»  creati  ii 
Christo  Jesu  in  operibus  bonis^  non  illa  creatiea^ 
qua  homines  facti  sumus^sed  ea  de  qua  ille  dioebM, 
qui  utique  jam  homo  erat :  c  Gor  mundum  crea  ii 
me,  Deus  (Psal.  l).i  El  Apostolus  iste  novam  crei. 
turam  alibi  laudat  (Galat,  vi).  Facti  crgo  sumus  cl 
creati  in  operibus  bonis,quia  restitutione  Itberi  arlj- 
trii  data  est  nobis  libertas  bene  operandi»  id  est  fadi 
swnus  habiies  ad  bene  operandum.  Et  hoc  faclmi 
est  in  Christo  Jesu^  id  est  in  gratia  ejos,  non  in  mf 


jam  ibi  cst.  Et  hoc  totum  tA  Christo  Jesu^  id  est  in  B  rito  nostro.  Qute  opera  bona  Deu$  pnedestioaDdt 

potentia  et  virlute  et  gratia  cjus.  Haec  omnia  mul- 

tum  valent  ad  intentionem,  quia,  cum  haec  universa 

det  sola  dives  gratia,  frustra  post  haec  inducuntur 

carnales  observantiae.  Ideo  sua  praedestinatione  et 

nostra  spc  nos  fecit  jam  consedere,  ut  ostenderet  in 

Mosculis  venientibus  super  ista  temporalia  saecula,  id 

est  in  saeculis  aeternitatis,  vel  in  saeculis,  quae  post 

nos  in  hoc  saeculo  venient,  abundantes  divitias^  id 

est  aeternam  beatitudinem,  quae  adeo  dives  erit,  ut 

ibi  nulla  re  quis  indigeat,  vel  donationem  beneficio- 

rum  suorum  abundanter  divitem  et  copiosam,  divi- 

lias  dico  gratim  siiff,  id  est  propter  gratiam  suam 

datas,  et  hoc  in  bonitate  sua,  non  in  consideratione 

meritorum  nostrorum,  c  quoniam  melior  est  mise- 

ricordia  ejus  super  vitas  (PsaL  lxii).  i  El  tantae 

ejus  divitiae  erunt  super  nos^  id  cst  multo  majores 

quam  digni  sumus  accipere.  Vcl  super  nos  erunt, 

id  est  omnem  intelligentiae  nostrae  capacitatem  ex- 

superabunt,  quia  tam  magn»  et  tales  erunt,  quas 

ncc  oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  cor  hominis 

excogitavit  (/  Cor.  n).  Tantum  enim  dabitur,quan- 

tum  meus  invcstigare  non  potest.  Quis  enim  intel- 

lectus  capcre  sufliciat  iila  supernse  civitatis  quanta 

sint  gaudia,  angelorum  choris  iuteresse,  cum  bea- 

tissimis  spiritibus  gloriae  Condiloris  assistcre,  praa- 

sentem  Dei  vultum  cernere,  incircumscriptum  lu- 

men  videre,  nulloniortis  metu  afllci,  incorruplionis 

perpetuae  munere  laelari?  Et  haec  omnia  dantur  in 


praparavit  praeveniens  arbitrium  nostrum. 

namque  bonum  a  gratia  Dei  sumit  originem.  Et  iu 

praeparavit,  ut  in  illis  ambulemus,  id  est  promoveii 

mur  et  proflciamus  de  bono  ad  melius.  Etquiahii 

modis  nos  salvavit,  manifestum  est  nos  gratia  qns 

esse  salvatos.  Et  si  gratia  ejus  sumus  salvaii,  uue 

fruKtra  carnales  observantiae  supednducuntar. 

c  Propter  quod  memores  estote  quod  aliquands 

vos  gentes  eratis  in  carnc,  qui  dieimini  prcpa- 

tium  ab  ea  dicitur  circurocisio  in  came  maBn- 

facta,  quia  eralis  illo  in  tempore  siue  Christa^ 

alienati  a  conversatione  Israel,  et  hospites  lesla- 

mentorum,  promissionis  spem  non  habenleft,  ct 

sine  Deo  in  hoc  mundo.  Nunc  autem  iu  Chrislt 

lesu  vos,  qui  aliquando  eratis  longe,  facti  enii 

prope  in  saiiguine  Christi.  » 

Contulerat  Judaeos  et  gentes  quod  utrique  fuisseol 

sub  peccato.  Nunc  ostendit  gentes  fuisse  indigoio- 

res  et  improperia  Judaeorum  perpessas,  ut  m<Nb 

aequalcs  Jiidaeis,  magis  sint  obnoxii  gratiae  Dei.  Ac 

si  dicat :  Quando  quidem  factura  Dei  estis,  creili 

inoperibus  boiiis,  ergo  nolite  oblivisci  dc  quairta 

vilitatc  vitiorum  ad  quantam  sublimiutem  vifta- 

tum  Deus  vos  promovit,  ut  majoreni  gratiaraa 

actionem  ei  referatis  pro  tantis  beneficiis  qux  vobii 

contuiit.  £t  hoc  est :  Propter  quod^  id  est  quia  de 

malis  vos  eripuit  Deus  et  bonis  ditavit,  etiote  memo* 

res^  quod  aliqhando,  id  est  antc  conversionem  olin 


Christo  Jesu^  id  est  in  potentia  et  gratia  et  largitatc  D  ^*  ^''a<<<  gentes,  id  est  quales  geniti  fueratis; 

Christi.  Ad  quid  igitur  post  haec  carnales  observan- 

tiae  inducerentur?  Vere  gralia  Dei  largas  habeldi- 

vitias,  nain  gratia  ejus  estis  salvati  ct  mundati  a  pec- 

catis,  et  hoc  per  fidem,  id  est  fide  interveniente,  quia 

credidistis  vos  gratia  possc  salvari.  Et  tamen  hoc 

non  est  ex  vobis,  sed  ex  vocante  Deo,  quia  ex  auditu 

Evangelii  accepistis  fidem.  Dei  enimdonum  est  ipsa 

fldes,  vel  vocatio  vestra,  ct  non  [partim,  sed  pure 

donum  Dei,  quia  non  ex  operibus  vestris,  id  est  non 

esl  ibi  admistio  operum,  ut  ne  quis  glorietur  quod 

fidem  habeat  ex  operibus  vel  sine  gratia  salvatus  sit 

propriis  operibus.  Hic  videlur  Aposlolus  innuere 

quod  de  operibus  isti  gloriarentur,  non  de  gratia 

Dei.  Sed  ille  maxime  vult  de  suis  operibu:»  gloriari» 


nec 
solum  secundum  originem,  sed  etiam  fii  came,  id 
esl  secundum  carnem,  hoc  est  secundum  carnis 
voluntatem  et  carnis  appetitum,  quia  faciebalis 
omnia,  quae  carnis  voluptas  suggerebat.  Vosdico, 
qui  in  lantum  eralis  peccatores,  ut  a  peccatrice 
gente  Judasorum  despiceremini ,  objicionte  vobii 
vosesse  praeputium,  id  est  praeputiatos.  Et  hoc  est : 
qui  dicimini,  id  est  qui  vocamini  hoc  uominc  op- 
probrii,  quod  est,  prtBpulium,  quia  secundum  ilhm 
partem  viri  magis  ad  delectationem  carnis  inceih 
duntiir,  et  Ubidine  punguntur  atqne  immundiiia 
polluuiitur,  et  hoc  ab  ea  plebe,  qum  peccatis  cst 
plcna,  sed  tamen  dicitur  vere  esse  dramuitMJB 
carne^uon  in  spiritu;  et  manii/acia,  non  a  Deo,  Solft 


im 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.'--'  IN  EPlST.  AD  EPHES. 


12i(t 


natnqiie  caro  amputabalur,  iion  cordis  prava  cogi-  A  anj;clis  pacincavii,  cl  qui  Judseos  et  geutes  diversis 


tatio.  Et  merilo  dcspiciebaniini,  quia  eralis  illo  in 
tempore  in  nequilia  nolabili,  $ine  Christo,  id  est  siiie 
Ghristi  flde  vel  nolitia.  Et  eratis  alienaii  el  separati 
m  eonversatione  Israel,  id  est  Judaici  populi,  quia 
dedignabantur  vos  sccum  habilarc.  £t  eratis  testa- 
mentorum  hospites ,  id  est  si  quis  vcslrum  vcniebat 
ad  Judaismum,  ut  hospcs  et  advena  accipiebalur  in 
kfe,  et  vilis  inter  Judxos  repuiabatur.  Lcgem  dicit 
pluralitcr  teslamenia  propter  niulliplices  promis- 
siones  suis  cultoribiis  factas,  ct  quia  in  Veteri  Te- 
•Umenlo  continebalur  Novum.  Vos  dico  non  haben- 
tu  ante  spem  promissionis,  id  cst  de  nulla  promis- 
tione  sperantes,  quia  ncc  ca  sperabalis  quae  pro- 
missa  eunt  Abrahae  {Cen,  xxii),  nec  ca  quae  pro 


ritibus  discordantes  fecit  in  0 Je  coucordes.  Pax  enim 
pacatos  facit,  sicut  justitia  juslos.  Pax  nostra  ipse 
est,  qui  utraque  fecit  unum  ,  id  est  Judaicum  popu- 
lum  et  gentilem  fecit  uiianimcs  in  Gde  et  cultura 
unius  Dei  et  moribus.  Etquomodo  hoc  fccerit,  sub- 
ditur  :  Medium  parietem  maceriw  solvens,  parictem 
inteliigitur  vocare  circuincisionem,  quae  dividebat 
Judaicum  populum  a  gentili.  S!cut  enim  paries  m^ 
dius  dividit  iocum  a  loco,  ita  circumcisio  separabat 
populum  a  popuio.  Qui  paries  in  adventu  Ghriati 
facta  est  maccria,  quoniam  circumcisio  quae  ante 
ejus  advcntum  evacuaii  non  poterat,  postquam  ipse 
venit,  facile  fuit  ut  deslrucretiir.  Maceria  qu  ppe 
quasi  macra  serics  dicitur.  Est  ciiiin  maccria  con 


sunt  David  (Psal,  cxxxi),  vel  cajlcris  patri-  ^  geries  lapidum,  ubi  nuila  c«inenti  colligalio  csl. 


missa 

bus,  et  ideo  non  crat  vobis  spes  illius  divinae  pro 
ail»iionis,  quia  eratis  sine  Deo,  id  est  sine  Dei  Pa- 
Iris  nolitia  in  hoc  mundo^  lam  malo,  qui  totus  in 
maligno  positus  est  (/  Joan,  v).  Quod  nunc  dicit, 
ftiiie  Deo,  id  est  sine  Dci  Pairis  agnitioiie  et  gratia, 
boc  est  quod  dixerat,  sine  Christo,  id  est  siiie  Ghri- 
sli  notilia  et  gratia,  quia  quisquis  ignorat  Patrem, 
ignorat  et  Filium ;  vei  quisqiiis  non  habet  Filium, 
nec  Patrem  habct ;  et  qui  unum  habct,  habet  et 
nlium.  Olim  tales  fuistis,  sed  niiiic,  id  cstpost  ac- 
ceptionpm  gratia;  in  Christo  Jesu^  id  est  in  potentia 
el  largilate  Ghristi,  vos  qui  aliquando,  id  cst  ante 
convcrsioncm,  cralis  longe  a  Dco,  non  corpore,  sed 
corde  et  meritis,  facti  estis  ei  prope  vel  omnibus  G 
ftupradictis,  a  qiiibus  lonji^e  eratis,  et  hoc  in  sanguine 
Christi,  id  est  in  vi  eirusionis  sanguinis  Christi.  Ille 
cnim  sanguis  lantx  efticacix  fuit,  ut  pcr  illuin  haec 
omnia  possent  haberi.  Qui  nisi  emaiiasset,  nihii 
pnpdictorum  bonorum  iiobis  contigisset.  Oninia  hxc 
accepislis  cum  in  potentia  Ghiisti  Jesu,  tum  in  efli- 
cacia  fusi  sanguinis  cjtis,  ct  noii  in  carnalibus  ob- 
servanLiis.  Si  ergo  tuiic  cuin  tam  multipliciter  esse- 
lis  reinoti  a  Dtro,  ut  notatum  est,  non  indiguistis 
carnalibus  observaiiiiis,  sed  sola  gratia  salvati  cstls 
in  gratia  et  sauguinc  Christi,  multo  ininus  modo, 
cum  jam  rccepistis  vestram  salvationem.  Solus  ita- 
que  Chrislus  vobis  cst  tenendus  iirmiter  ct  ainan- 
du8,  qui  vosde  tantis  malis  eripuit,  et  Uebraeis  fide- 
libus  pares  et  socios  fecit. 

c  Ipse  eniin  est  pax  nostra,  qui  fecit  utraque 
c  unum,  et  medium  parietem  macerix  solvens  in- 
c  imlLit.as  iii  cariie  sua,  legem  mandaturum  de- 
c  cretis  evacuans,  ut  duos  coiidat  in  semetipsum, 
c  in  uuum  novum  boniinem,  fauens  pacem,  ui  re- 
c  conciliet  ambus  in  uno  corporc  Dco  per  crucem, 
c  iiiterllciens  inrinicitias  in  semetipso.  Et  veniens 
c  evangelizavil  pacem  vobis,  qui  loiige  fuistis,  et 
c  pacem  bis  qui  prope,  quoniam  pcr  ipsum  ha- 
c  licinus  accesbum  aiubo  in  uiio  Spiritu  ad  Pa- 
c  trem.  > 

Vere  sanguis  Ghristi  Deo  vos  proximos  fecit  in 
Israeiitis  atque  testamento  et  promissiouibua  quia 
ip$e  Ghristus  est  pax  nostra.  id  est  qui  nos  Deo  cl 
Patrol.  CLXXXI. 


quac  levi  pulsu  ruinam  patitur.  Parics  autein  voca* 
tur  series  lapidum  cxmento  colligala  et  conslricta, 
qiiam  dejici  non  est  facile.  Sic  circumcisio  pra:oe- 
pto  Domini  flrmala  usquc  ad  tempus  correctionis, 
non  potei  at  cvacuari ,  scd  tcmpore  correctionis  vo- 
lunuite  Dci  debililata,  ruinx  subjecta  fuit.  Et  bene 
posuit,  solvcns  parietcm,  quia  circumcisio  quse  ante 
adventum  Ghristi  ligata  crat  ligamine  prxcepti,  in 
advenlu  ejus  soluta  fuit,  iiuiio  jam  praeccpto  earo 
cogente  fieri.  Nec  solum  circumcisionem  solvendo 
fecit  utraque  unum,  sed  etiam  solvendo  tntmii;t<taa 
in  carne  sua,  Inimicitias  vocat  idololatiiam.  Judai- 
cus  eiiim  populus  iniinicabatur  geiitili  idolis  ser- 
vienti,  et  gcntilis  Judaico  idola  contcmnenti.  Et  re- 
cte  vocavit  idololatriam  inimicitias,  et  non  parie- 
tem,  circumcisionem  vero  parietem.  Circuincisio 
eniin  ante  tcmpus  correctionis  fuerat  in  aedificio  le- 
gis  juslitiup,  quia  prxceplum  crat  in  lege,  ut  cir- 
cumcisio  fierct ;  at  idololatria  nullo  modo  unquam 
iii  xdificio  Dei  fuit,  quia  Deo  semper  contraria  fuil. 
Destruxit  inimicitias,  et  hoc  in  carne  sua,  id  esl 
per  incarnationem  suam,  scilicet  quia  iucarnatua 
est,  ideo  evacuata  est  idololatiia.  Postquam  enim 
carnein  assumpsit ;  discipulos  clegit  qui  doctrina 
Teritatis*gentes  illuminarent.  Et  proprie  dictum  est, 
solvens  idololatriam,  quia  gentilibus  astricta  et  li- 
gata  erat  vinculo  usus.  Vei  obstaculum  legis  voca- 
tur  parics,  quia  lcgales  observationes  erant  quasi 
D  quidam  paries  disjungens  gentes  a  Judaeis.  Parics 
dico  maceriae,  id  est  qui  facile  destruerctur  veniente 
gratia.  Erat  autein  niedius  hic  paries,  ut  neuier 
populus  alteri  concordarct.  Slante  enim  hoc  pa- 
riete,  erant  inimicitiae,  ira  et  invidia  inter  cos.  Ideo- 
que  destiuendus  erat,  ut  inimicitiae  destruerentur. 
Et  hoc  factiim  est  in  carne  Christi  assumpta  vel 
immolata,  qui  in  carne  apparens,  cl  a  mortuis  re- 
surgens,  omnem  lcgem  cessare  fe<!it,  et  ablato  omni 
obstaculo  et  dissensione,  utrumque  populum  in  sua 
fide  conjunxit.  Vcl  paries  crat  obscuritas  lcgis  ct 
proplietaruui,  obstruens  nobis  viam  vitae,  ct  me- 
diuin  se  inter  nos  et  Deum  objiciens.  Ghristus  carno 
et  passione  sua  solvit  mediura  parietem  et  mace- 
riam,  id  est  obicuritatem  veterum  prophetarum,  el 


ir.1 


nERVEI  BURGIDOLENSISMONACHt 


ISSt 


om:»is  aiuiquae  logis  aperuit   sacramenta,  et  dissi-  A  se  hosliam  Patri  obtulisset  in  cruce,  noslra  wcon- 


pata  inccdendi  diflicultate,  viam  oculis  omnium  re- 
i^elavit,  Ut  qui  vult  ad  Dcum  pcrgere,  uullo  impe- 
diatur  obice,  nec  obscuritatis  caligine  terreatur. 
Unde  eo  in  cnice  spiritum  emittente  tclum  templi 
•cissnm  est  roedium,  ct  Sancta  sanctorum  omnibus 
patuerant.  Idem  enim  significat  illud  velum  quod 
el  iste  paries.  Sed  et  inimicitias  quae  inter  nos  et 
Deum  erant,  solvit  in  carnis  su;e  sacriflcio  Chrlstus. 
Et  hosc  omnla  fecit,  evacuans,  id  est  deslruens  et 
annihilans  legem  mandatorum^  Id  est  aliarum  car- 
nalium  observantiarnm ,  praeter  circumcisionem, 
quia  de  illa  jam  dicium  est.  Et  bene  carnales  obser- 
yantiae  dicuntur  mandata,  quia  non  erant  stabiles, 
sed  mulabiles ;  sicut  illa  quse  mandantur,  possunt 


ciliatio  ad  Deum  facta  non  fuisset.  InterficicHi  tii- 
micitiai  in  semetipso.  Ac  si  [dicatur  :  Cam  per  cr«i- 
cem  nos  reconciliaret  Deo,  non  fecit  hoc  percrucea 
qiiam  alius  passus  sit ;  sed  ita,  ut  interficeret,  id 
est  deleret  inimicitias  qaas  Deus  juste  culpa  prioii 
parentis  et  nostrorum  reatu  peccaminum  in  nos 
habebat ;  et  hoc  faceret  non  in  alieno  corpore  %i- 
delicet  prophetse  vel  apostoli,  sed  in  semeiipso.  Ipae 
enim  pro  nobis  Deo  satisfecit,  sustinendo  passiooes 
et  opprobria  vice  nostri,  quas  nos  merito  patide- 
beremus.  Et  quia  per  eum  inter  uos  et  Deum  lacti 
est  reconciliatio,  frustra  igitur  posi  haee  observi- 
buntur  carnales  cairemoniae.  Et  non  solum  paooi 
facit  in  crucc,  sed  ct  antcquam  crucem  asceoderet, 


et  solent  permutari.  Evacuans  dico,  et  hoc  suis  D  vcniens,  id  esl  in  carne  apparens,  evangelizavit  ptr 


decretis^  id  est  impermutabilibus  statutis,  ex  rationo 
firmiter  factis,  scilicet  praeceptis  Novi  Teslamenti, 
cui  succedit  aliud  tcstanicntum,  Decrctum  solemus 
dicere,  quod  a  Deo  ratum  et  autorisabile,  ut  non 
ait  fas  illud  permutari.  Quia  ergo  illa  erant  man- 
data,  id  est  transitoria,  et  ista  decrcla,  id  cst  stabi- 
lia,  merito  illa,  id  est  carnales  observunti.-e  evacuaii- 
tOr,  istis  id  est  praeceptis  Novi  Tcstamenti.  Ubi  enim 
baptismum  et  fldem  suadet  Novum  Testainentum, 
ibi  evacuatur  secundum  carnales  co^rcinonias  Ye- 
lusTcstamemom.  Et  boc  totum,  scilLcct  solvero 
inimicitias,  evacuare  legem,  fecit  ipsc,  ut  duos  po- 
pulos  prius  per  legem  divisos  condat,  id  est  con- 

jungat  in  tantum,  ut  eant  ambo  siiuul  in  semel^      ^^ ,...  _ ,^ . ,  ^ ^^^^ 

tpsttm,  id  est  in  Christum,  videlicet  ut  ambo  tendant  ^  cst,  licet  varia  dona  distribuat.  Ad  Patrcm  accedi- 


cem,  id  est  bene  nuntiavitore  proprio  vobis  gentili* 
bus,  qui  longe  ab  eo  fuislisy  id  est  recessistis  io 
idololatriam,  et  pacem  his  qui  prope  crant,  id  ett 
Judxis,  quia  unum  Deum  colebant.  Hanc  enim  [»- 
cem  evangclizavit,  cum  diceret :  c  Allas  oves  ha- 
beo,  >  etc,  usque,  c  et  unus  pastor  {Joan,  x}.  i  £l 
ilcm  :  f  Nemo  venit  ad  Patrem  nlsi  per  me  {Joas, 
xiv).  »  Jure  enim  pacem  nobls  ad  invicem  nuntiaTit 
ct  ad  Deum,  quoniam  per  ipsum  habemus  am^opo- 
puli  accessnm,  id  est  facultatem  accedendi  ad  Dein 
Patrm,  et  hoc  in  uno  spirUUj  id  esl  io  uiUDioi 
voluntate  fldei  et  religionis  atque  charitatis,  ut  sit 
nobis  cor  unuin  et  anima  uiia  {Act.  iv).  Tel  m  uno 
spirihi,  id  esliii  Spirltu  sancto,  qui  unus  atqoeid 


pariter  in  unnm  novum  hominem  qui  Chrislus  est, 
ut  unitatem  et  novitatem  in  ipso  habeant,  ct  con- 
formitatem  ejus  simul  tencant.  Ipse  dico,  faciens 
paeem,  Inter  cos  destructis  iniinicitiis,  ul  alius  nou 
iaquietet  alium,  sed  diligat  ut  seipsum.  Pax  cnim, 
id  est  remotio  inquietationis,  cst  gradus  quo  per- 
venitur  ad  unionem  dilectionis.  Quod  dicit  faciens 
pacem,  diversum  cst  ab  eo  quod  superius  dixit ; 
c  Ipse  enim  pax  noslra,  »  quia  illud  declarat  cum 
essc  ipsam  pacem,  quae  paciflcat  discordantes ;  hoc 
autcm  qood  dicilur,  {aciens  pacem^  notat  illum  esse 
mediatorem  et  auctorcm  pacis.  Ct  itcruin  ad  aliud 
ponitur.  Nam  illud,  id  est  csse  paccm,  ad  hoc  po- 


mus  secunclum  conformitatem  bonitatis  ejus,  et  la 
futuro  secundum  participationem  beatitudinis  iUins. 
£t  cum  hxc  omnia  facta  sint  per  Cbristum  et  fiattl« 
ctir  amplius  carnales  obscrvantiae  inducentur  ? 
«  Ergo  jam  non  cstis  hospitcs  et  advenai :  scd 

<  cstis  cives  sanclorum  et  domestici  Dci,  super- 

<  aedilicati  super  fundamentum  apostolorum  etpro- 
phctarum,  ipso  summo  angulari  lapide  Christtf 
Jcsu.  In  quo  omnis  aedificalio  constructa  cresdt 
in  tcmplum  sanctum  in  Domino.  In  quoet¥Of 
coaidificamini  in  habitaculuni  Dei»  in  Spiriti 
sancto.  » 
Quandoquidem  vos  gentiles  unum  cum  Judaebin 


nilur,  ut  demonstret  illos  qui  longc  crant,  factos  |^Christo  facti  eslis,  et  Deo  rpariter  recoiiciliati,  rr^ 

jam  a  tcmpure  fidei  non  estis  hospites  Tcstamcnio- 
rum  el  advence,  sicut  olim  cratis.  Hospitcs  euim  e( 
advcnx  erant  gentiles  inter  eos  qui  Teslameuta  lu- 
bebant,  verquia  ad  tempus  more  hospitum  ve&ie- 
bant  et  recedcbant,  vcl  quia  si  qui  eorum  ad  Judai- 
cum  ritum  convertebantur,  advenae,  id  esi  prosel}»i 
vocabantur.  Hospitcscnim  sunt  in  transitu.  Sedjain 
isli  non  eraut  hospitcs  Testamentorum»  quia  noa 
iii  transitu  et  recessu  videbant  ipsa  Testanienta»  seii 
assidue  niorabautur  ct  cxcrcebantur  in  eis»  et  pr\)ut 
decebal,  obscrvabant  ca.  Advenx  auiem  dicuutur, 
qui  cuni  non  sint  indigcii£  inuranlur  lamen  iu  Uica 
undc  non  sunt  iudigenx.  Sed  ibti  postquam  e&cii 
eraut  unum  cum  illis,  i^tur  qui  quasi  "'dif-*'^ 


esse  propc  in  Christo  Jcsu  ;  facicns  vero  pacem,  ad 
hoc,  nt  ostendat  quo  gradu  ad  charitatem  pcrvc- 
niatur.  £t  quod  dicit,  ut  duos  coiidal  populos  iu 
semetipsum,  diversum  ab  co  quod  posuit,  qui  fecit 
utraque  unum,  quod  intelligimus  secundum  fidcm ; 
conderc  autem  duos  in  seinctipsum,  accipimus  sc- 
cundum  charitalem.  Ostenso  itaque  quoinodo  Chri- 
stus  utrumquc  populum  sibi  invicem  conjunxit, 
^il.  consequenter  osteiidere  quomoJo  ulrumque 
rcconciliavit  Deo.  Quasi  dicat :  Iia  conjuiixit  duos 
in  semetipsum,  ul  reconcilicl  Dco  Pulii  ambos  po- 
sitos  tfi  uno  corpore  Chrisli,  (|uod  est  Ecclesia.  Et 
hoc  fecit  per  crucem,  id  csl  trux  fuit  via,  qua  per- 
vcntuiu  est  ad  rcconcilJ4itioncm.  Nisi  cnim  Chiistus 


ii99 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  EPHKS. 


4250 


Testamc.itoniin  crtnt,  noii  jam  aiienigcnx  scd  indi-  A  sumuius  lapis,  cuni  sil  fuodamentum,  quia  origo 


genac  reputabantur,  ut  ipsi  cuin  liis,  cum  quibus 
erant,  essent  unum,  quoniam  ita  quasi  naturaliter 
habebant  Testamenta,  nt  illi  qui  in  primis  habue- 
rant  ea.  Gratia  enim  diTina  ulrisqnc  aiqualiter  No« 
vum  Testamentum  prxbaic,  sed  ct  Yctusjuxta  spi- 
ritale  sensum,  et  gentiles  ideo  quoquc  non  erant 
jam  advenae  in  Testamcntum,  sed  indigenic,  quia 
regencrati  erant  ex  baptismo,  qui  prsedicatur  in 
utroque  Testamcnto.  In  uno  enim  dicitur:  «  Efldn- 
dam  super  vos  aquam  mundam,  et  mundabimini  ab 
omnibos  inquinamentis  Vestris  (Ezech,  xxxvi);  » 
inalio:  c  Ite,  liaptizate  omne9gentes(jllarA.xxvii]). » 
Non  cstis  jam  bospites  Testamentorum  id  est  per- 
egrini  vei  indigniorcs  Hebneis  in  flde,  sicut  olim  re- 


fundamenti  hujus  summilatcni  tonct.  El  sicul  fun- 
damentum  corpnrca}  faliric^ii  sn  imo  cst,  sic  funda- 
mentum  spiritaiis  fabrica:  iu  summo  est.  Si  ad  tcr- 
ram  aedificareiuur,  in  imo  nobis  ponendum  eret 
fundamentum.  Quia  vero  cocieitis  fabrica  est,  ad 
coelos  prsccessit  fundamcnuim  nostrum.  In  quo  fun- 
damento,  in  quo  lapido  sumrno  omnii  adificatio 
tam  Judaeorum  quaiu  gentilium,  constructa  secun^ 
dum  fidem  et  sacramenlorum  pcrccpiionem,  alque 
secundum  innocentiam  et  justiiiam,  cre$cit  in  virtu-»* 
tibus  proficiens,  quia  nemo  tam  pcrfectus  est,  qui 
nou  possit  erescere  Crescit  unusquisque  electorum- 
et  major  et  mimyr,  quandiu  est  in  hac  vita.  Neqoe; 
enim  ad  aediUcium  eleclorum  pertinet,  licet  Ghrl- 


cepti  in  Icgc  ;  et  advense,  id  est  alienl  et  exsuies  ;  B  stianitatis  vocabulum  habeat,  qui  crcscere  in  bonis 


ud  esiis  cive$  fanriortim,  id  est  ejosdcm  juris  et  di- 
gnitalis  in  civitate  Dei ;  cives  non  cariialis  Israel, 
sed  sauctorum,  quia  cum  sanctis  unam  incolitis  ci- 
vitatem,  qua^  cst  Ecclesia.  Habetis  eiiim  communio- 
nem  cum  sanctis  in  omnibns  saciamentis  ficclesiaei 
qui  olim  fuisiis  alienati  a  conversatione  Israel.  Nec 
solum  cives  sanctorum  estis,  sed  et  dome$tiei  Dci, 
id  est  farailiares  et  amici  Dei  in  domo  ejlis,  sccun- 
dum  multam  perfectioncm  scientiae  et  virtuCom,  et 
secundum  multam  dileclionem  quam  ipse  erga  vos 
hal>et.  Domesticos  enim  suos  familiarius  diiigit,  ct 
arcaiia  sccrctorum  suorum  eis  revelat  ut  amicis, 
atque  <iona  largitur  amplissima.  Nunc  estis  dome- 
siici  Dci,  qui  olim  eratis  sine  Deo,  vos  dico  super- 
wdificaii  in  aedificto  Dei  super  fundamentum  ap^sto-  ^ 
lorum  et  prophelurum^  id  cst  super  fidcm  Christi, 
supi^r  quam  primo  fundati  suntapostoli  ctprophel^. 
Gbrislus  enim  fundamentum  est  totius  divini  templi 
vcl  divinsccivitatis,  quiaex  eo  etexejusfldeetgratiA 
inchoaiit  omnia  i)oua,  et  ipsc  totumspiritaleportataed»- 
ficium.  Ipseergoestfundamentum  apostotorinaetpro» 
pheiarum,  quia  super  iilum  incombuntet  firmi  per- 
maiicni  apostoli  et  prophetae  qui  totam  deinde 
fabricam  sancti  aedificii  portant.  Ipse  est  funda- 
mcnlum ,  id  est  fides  ejus  esl  prima  firmitas , 
et  initium  ac  sustentaculvm  omnis  aedificii  virtU" 
tuin  ac  bonorum  operum.  Super  quaro  fidei  flrmita- 
tem  innitentes,  supencdificati  estis  in  iK>nis  opc^ 
ribus,  id  est  ad  altiora  provecli  iu  crescesdo  de  vir-'  j^ 
tute  in  viriutem.  Et  hoc  factum  est  in  ip$o  summff 
zngnlari  laptde^  scilicet  Ckristo  Jesu,  qni  duos  ie 
se  populos  qoasi  duos  parietes  conjungitr  et  forti- 
tudo  cst  totius  aedificii.  Qui  ita  est  angularis  lapis, 
ut  non  solum  sit  fondamentum  ipsius  aHlificii,  id  est 
non  solum  sil  in  iufcriori  parte,  scd  eliam  sit  sum- 
mus  in  ipso  xdiflcio.  ha  ist  suromus  jste  iapis,  ut 
non  possit  alius  lapis  angularis  huie  superaddi.  lili 
ciiim  volunt  huic  superpouerc  alium  angolarem  la- 
pidt:ni,  qui  carnalcs  obscrvantias  qnsernnt  sufer^ 
addcre,  ci  eas  contcnduiit  ad  salutem  valere.  Scd 
iiihil  potcsl  huic  superponi.  Ipse  enlm  iafeilus  est 
lapis  angiiiaris  secundum  fidcm,  ipse  est  et  suromus 
secuudum  justilias  consvmmationem.  Yei  idco  est 


et  augmcnlari  non  studet.  Omnis  ^nim  aedificatio 
tam  singularum  pcrsonarum  fldelium,  quam  singu* 
hirum  virtutum,  constructa  in  Christo»  crescit  assi-» 
due  ouiido  ct  proficlendo  in  templum  eanctum^  id  est 
ut  fiat  sanctum  et  mundum  Dei  templum,  et  hoc 
totum  in  Domino^  id  est  in  operatione  Domini,  quift 
Dominus  hoc  agit,  non  aliqua  carnalis  observantia 
!n  qno  Christo  non  solum  Judaei  sedificanlur,  sed  et 
vo»  gcntiles  eoadificamini^  id  est  nque^ut  Judael 
aedificamini  cum  eis  secundum  JuKtiliam,  etin  tan« 
turo,  ot  eatis  in  habitaeulum  Dei,  Id  est  ut  effieia- 
mini  domus  et  sanctuarium  Dci,  et  hoc  ln  SpMtu^ 
sancto,  id  est  in  opcratione  Spiritos  eancti,  et .  non 
in  carnalibus  oi>servantiis. 

CAPUT  III. 
c  Hujus  rei  gratia  cgo  Paulus  vinctus  Cfarisfi  Jesif 
pro  vobis  gcntibus,  si  tamen  audistis  dispensa* 
tionem  gratiae  Dei,  quae  data  est  mihi  in  vobisy 
quoniant  secuiHlnm  rovclationem  nolum  mihf 
factom  esi  sacrameninm,  sicot  supra  scripsi  iri 
i^  brevi,  provt  imtestis  lcgcntcs  intelligere  pruden-< 
tiam  mcara  in  mysterio  Christi,  quod  aliis  gene- 
rationibus  norf  est  agnitum ,  filiis  hominum^ 
sicuti  nunc  reveiatum  est  sanctis  apostolis  ejuS 
et  prophctis  in  Spiritu,  essc  gentes  cohaeredes 
et  coneorporales  et  comparticipes  promissionis 
in  Chrtsto  Jesu  per  Evangelium,  cujus  factus 
s«m  ego  minisler  secundum  donum  gratiae  D^,- 
qua^  daUi  est  nilii  secundum  operatlonem  virtntis 
ejus.  > 

Hujus  rei  gratia^  id  est  pro  hac  ro  grata  mihi/ 
seiiicet  ut  vos  coaedificemiiri^vel  pro  gratia  Dei  im- 
plenda  in  hac  re  (/  Cor.xi),  egO  Paulus  vinetus  sum* 
Et  ponit  pcr  quae  ipsi  sunt  coaedificati,  quia  sciliccf 
Deus  revelavit  illi  salutem  ad  gentes  pertinere,  ct 
misit  illum  eis  pr%dicare,  et  facit  pati  pr^  illis,  nt 
roagis  sint  Deo  grali.  Ego  Paulus  vinctus  Ckristi 
Jesn,  id  esi  pro  servitio  et  nomine  Christl^  vcl  in 
potestate  et  vohmtale  cjos  ego  vinctus  siim,  quid 
quandu  vohierity  me  dissoK^^t^  Vel  ogo  vinclus  pro 
Evangelio  sum  Chrisli,  non  diaboli,  ut  illi  qui  pn> 
suis  criminibus  tencntur  in  vinculi^».  Yinctus  Chi*isli 
sum,  et  lioc  pro  voHs  gMibu^  qiribus  viam  9ah#fis» 


It07 


HERVEl  BURGlDOLCiNSIS  MONAClll 


ItM 


dine,  voluit  nobis  desigiiarc  Patris  et  Filii  poten-  A 
tiam.  Suum  enim  benedicere,  est  beneiacere.  Et 
quid  esl  aliud  tunc  benefacere,  quam  participatio- 
nem  bfothudinis  impendere?  Unde  PsaUnista  : 
CQnverLere,  anima  mea,  in  requiem  tuam,  quia 
Domuius  LeDcft^int  tibi  {PsaL  cxiv).  »  Et  quod  ipse 
uos  benedlcel  ilta  tanta  benedicLione,  tlacst  firniuiii 
et  certum,  sicut  et  iilud  quod  antequam  mundus 
fierct,  nos  elegit  praedestinando  ad  vitam.  Vel  quod 
nos  beneLlicei,  non  faciot  improvidef  sed  sicul  elegit 
sios  a  massa  perdendoriim  aute  mundi  principium. 
Ita  onim  benoiiicet  sicut  praedestinavit,  quia  uni- 
cuiqut^  benedictjoneta  dabit,  juxta  moEluin  f]U(.in  ei 
prscordiuaviL  Elegit  nos,  id  est  exlra  de  tnassa 
peccatorum  legit  et  abstraxit,  et  lioc  Tecit  in  tpso^ 


f  Qui  priedestinavit  nos  in  adoptionem  fiHorum 
per  Jesum  Christum  in  ip^tjm,  seeundum  propo- 
situm  voluntatis  suae,  in  kudeiii  gloria;  gratis 
suae,  in  qnn  graLilicavit  tios  in  dilecio  Filio  sao. 
In  quo  babemus  rcdeniplionem  per  sanguinen 
ejus^  Temissionenipeccatorum  sccundum  divitiis 
gratise  ejus,  quae  superabuDdavit  in  nobis  ia 
omni  sapientia  et  prudentia  :  ut  notum  faceret 
nobis  s:)er{imeiitnm  voluntatis  suae,  seeonduiii 
beneplacitum  ejus,  quod  proposuit  in  eo,  in  dis- 
pensatione  plenitudinis  temporum ,  instaurare 
omnia  in  Christo,  quae  in  coelis,  et  in  terra  suDt 
in  ipso.  » 

Praedestinailo  est  gratiae  praeparatio,  gratia  rm 
jam  ip.-^a  dfMoLio.  Et  nos  jure  benediciiiius  Deum, 


id  est  in  Chrislo,  ut  essemus  mcitibra  Clirisli,  et  ^  qui  non  soUiai  pr^clegit  nos  lU  facerct  satictofet 


ista  eleclio  facta  est  ante  mundi  constUtniortem ,  id 
estiinle  onuiem  creaturam.  Et  ad  hoc  nos  elegit, 
ul  ti&emus  ^ancti  et  immactilaii  Inter  sanctum  et 
immaculstum  hoc  interest,  quod  sanctus  immacu- 
taiusquoque  intelligi  poiest,  iminacuhiius  vero  non 
•tatim  sancluSi.  Nam  parvuli  quoque  immaculait 
sunt,  quia  integro  corpore  iiullum  possunt  facere 
peccatum ;  el  tamen  saneli  non  sunt,  quia  sanctitas 
voluntate  et  sludio  comparaiur.  Etquod  immacu- 
latus  dici  potest  ]]le*qui  pccc;Uum  non  fecit,  san- 
ctns  auiem  is  qui  virtutibus  plenusest.  Sanctiergo 
intellij;nntur  perfecti  iinm:*r^iili»t»  vero  imperfecti. 
Sancti  in  virtutibus  promoti,  inimaculali  per  ba- 


nimaculalus,  sed  cliam  pmde&tinavit  in  adQptiottm 
filiorum,  I^\edesliuavit,  id  est  ante  et  firme  ordina- 
vit.  £l  hoc  est  prae,  id  est  ex  antiquissimo  tcmpore. 
Destinare  enim,  per  se  longinqnitatem  notat  pra- 
teritum,  iudicat  tempus  remotum.  PrseUcsiinavic, 
et  hoc  in  adoptioiiem  iiliorum  id  est  ad  hoc  ut  ire- 
mus  in  fdios  secunduin  multimodam  eonfornutatem 
lirtulum  ejus  in  nobis  expressam,  scilicei  ut  quan* 
lum  humaiiae  naturae  possibile  est,  in  sanctilale  et 
justitia  nosiro  Patri  cflkiamur  conformes  ei  imago 
bonitatis  ejus,  in  quantum  lleri  potest,  ciprimicur 
in  nobis.  Quod  ire  in  filios  non  est  ex  mei  iio  nosirO| 
sed  ei  ^Tikiia  £ua,  qua  adopiavit  nos  in  filios.  Qnod 


ptismum  a  peee^iiii  iiniiidi,  cl  post  non  inquinaii-  r,  Apo%lolus  notarc  voluit  diccns  adoplionem.  Maji 


Tales  igitur  nos  pra^destinavi  Deus  futuros,  et  hoc 
non  in  vana  afstiniatione  hominum,  sed  in  conspectu 
ejus  qui  veritaiem  conspieit  et  occulta  considerat. 
•  Si  enim  videiit  nos  Teraciter  esse  sanetos  el  imjiia- 
culatos,  quidquid  homines  de  nobis  aesiiment,  ipse 
iiobis  prajmium  reddet*  Et  ccuntra  si  per  hypocrisim 
volucrimuis  simulare  sanetit;ilem,  Iket  nos  judieent 
sanctos  indoctihomines,  ipsetamcn  damnabit,  Elegit 
V  esiemus  sancLi  et  immaeulatl  in  oculis  ejus,  et 
lioe  in  eharitate,  id  est  ut  in  illam  sanctitatem  et 
immaculatianem  promoveremur,  non  iimore  poena^, 
sed  amore  justitl^,  Noianduni  itaque  quod  ad 
commendandam  magniiudtnent  gratiae  enuroerat 
Apostolus  beneficia  ejusdem  graii:e,  quaea  Deo  per 


\ero  est  quod  dicil  adoplivo*  Dei  lilios,  quam  quod 
dixerat  sanctos  et  immaculalos.  Nos  prxdestiuaTit 
in  filios,  et  hoc  per  Jesum  Christum  niediaiorciDt 
nt  per  eum  qni  naluralis  est  filius,  faceret  sihi  ado- 
ptivos  filios  ,  tendenles  in  ipsum  Christum ,  id  est 
in  conforinitaleni  ejus  per  fidem  et  bonos  moref. 
Vel  hanc  prKdestlnaiionem  fecit  per  Jesum  Chri- 
stum,  id  est  per  virtutem  et  sapientiam  suam,  qaia 
nibil  fecjt  unquam  Pater  ni^i  per  Filium,  qui  ^ 
virlus  et  sapientia  ejus.  Unde  patet  Filiom  esse 
coactcrnum  ei  co^qualem  Patri  [Philip.  ii).  El  quod 
nos  praideslinavii,  hoc  fecit,  secundum  propontum 
voluntatis  sua  id  esl  sequcndo  hoe  proposiium  quod 
proposuit  in  prophelis,  quibus  suam  voltintatem  de 


Christum  humano  generi  daia  sunt.   Dcus  enim  D  nobis  revelavitetiniimavitjdestsieuiperprophetas 


ante  mundi  eonstiluiionem  cum  miltus  quiilquani 
mcruisset,  quia  nullus  adliuc  erat  pru^ordiiiavit 
quod  in  tcmpore  gratiae  allquos  a  perdendis  sepa* 
rarct,  et  jn^io^  iiitjniKulatosque  faceret,  praeordina- 
vit  quod  et  illos  ad  a^tcnuiatem  perduceret.  Harum 
pra^deslinaiionum  alteram  liic  implet,  quod  sanctos 
facit;  alterain  in  futuro  complebil,  daado  iinmorta- 
litatem  et  bcalitudinem.  Sic  enim  pne<lesiinando 
jam  benedixit  nos  in  coelestibus,  eum  adhuc  in 
terris  mancamus,  sicut  pra^Je^tinando  elcgit  ante 
mundi  coustituiioncni,  cum  needum  essemus.  £t 
elcgit  non  quia  futuri  era^nus  saneti,  sed  u(  esse- 
mus  sancti,  id  cst  ipse  diligendo  per  gratiam  fecit 
ul  csscmus  sancti  et  immaculati. 


yroposuit,  ita  ab  aeterno  pra;destinavit,  hoc  csl  non 
minus  neque  alio  modo  nos  ire  in  filios  praedesti- 
navit  ab  aeterno,  quam  post  in  prophetis  proposuit. 
Non  tamen  quantum  ad  se  pra^lesiinatio  pneocs^ 
propositum,  sed  quantum  ad  nos,  quia  ilU  pr«- 
sentia  sunt  omnia,  quaj  nobis  per tempora  vel  spatia 
transeunt.  Quod  propositum  fuit  Tidumaiis  suae,  id 
est  non  meritorum  nostroruui,  sed  suai  gratuit£ 
voluntatis.  Gratis  enim  ab  ^eterno  pnedestinavit, 
gratis  in  tempore  per  propbelas  proposutl  ae  pr»- 
nuntiavit.  Et  hoc  totum  fecit  in  tmdem  gloriw  grati^ 
fiuos.  Nam  quasi  gloria  gratiae  ejus  est  a;tertia  ado- 
plio.  Hoc  fecit  in  laudem  glori.ne  f  ratlaii  suse,  id  est 
nt  in  interiori  ct  cxteriori  afiectu  laudemus  glorianit 


im  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  -  IN  EPIST.  AD  EPHES.  "        I2td 

•A  est  abundantiam  gratisR  su»  qua  nos  adoptavit.  A  sup<^r  omnes  alios  filios,  quoniam  Filius  est  ab 


^ae  abundantia  dicitur  gloria,  quia  tanta  ct  tam 
inagna  est,  et  in  tantum  dcbetur  honor  a  nobis  sibi, 
quam  et  in  quantum  de  ipsa  gloria  multum  Mobis 
contuiit,  qiiod  in  prophetis  praedixit,  quod  ante 
saecula  praedeslinavit.  Nara  per  hoc  firaios  et  certos 
nos  reddidit.  Gratia  fult  quod  nos  praedestinavit  et 
quod  elegit.  £t  hsec  gratia  in  tantum  abundavit,  ut 
ea  quae  praedestinavcrat,  per  prophetas  praediceret. 
Et  ideo  quia  praedixit,  ex  ipsa  abundantia  laudatur 
a  nobis  sua  gratia.  Nisi  enim  per  prophetas  quos 
•  solus  praedestmaverat  praedixisset,  nobis  sua  prae« 
destinatio  nota  non  fuisset.  £t,  si  nobis  occulta 
fuisset,  ad  laudem  suae  gratiae  nos  non  traxisset.  £x 
hoc  igiiur  apparet,  quod  ex  abundantia  suae  gratiae, 


aeterno,  et  semper  manet  et  regnat  cum  eo.  Yel  nos 
qui  prius  displicebamus  et  inimici  eramus,  gratifi- 
cavit  sibi,  id  est  gratia  sua  implevit;  et  hoc  in 
dilecto  Filio  suo,  id  est  per  mortem  et  resurrectio- 
nem  Filii  sui,  qui  egregie  ab  eo  diligitur,  quia  niliil 
iu  eo  sibi  displicet.  Yel  in  dilecto  Filio  suo,  id  est 
in  fide  ejus  gratilicavit  nos  sibi.  In  Graecis  tameo 
codicibus  non  habetur  iu  dilecto  Filio  suo,  sed 
simpliciter,  in  dilecto.  £t  cum  non  sit  additum  io 
dilecto  Dei,  vel  in  dilecto  Patris,  sive  iu  dilecto 
Ecclesiae,  sed  absolute  dictum  sit,  iu  dilecto,  ita 
intelligendum  est,  ut  subaudiatur  ab  omnibus,  ab 
omnibus  enim  diligitur,  quia  est  summum  bonum. 
Omnis  ergo  gratia  quam  consequimur  in  laudem  et 


qua  nobis  praedestinationem  suam  per  prophetas  B  gloriam  ejus ,  qui  nos  gratiOcavit ,  completur  in 


Toluit  ap^rire,  laus  suse  gioriae  aucta  debet  proce- 
dere.  MuUum  igitur  est  glorificandus,  qui  et  nos 
praedeslinavit  in  adoptionem  filiorum ,  et  ipsum 
^ratis ,  et  in  prophetis  hoc  praenuntiavit.  Quod 
autem  nos  dicitur  praedestinasse,  diversum  est  ab 
eo  quod  supradictum  est,  elegisse.  Aliud  enim  est 
praedestinare,  et  aliud  eligere,  quia  electio  semper 
eonsideratur  inter  duos  vel  plures,  praedestinatio 
autem  minime ;  et  electio  fit  de  bouis  tantum,  prae* 
destinatio  autem  de  bonis  et  malis.  Boni  enim 
dupliciter  prsedestinatur,  id  est  ad  primam  et  secuo  ^ 
dam  resurrectionem.  At  mali  praedestinantur  sim- 
pUciter  ad  indeficientis  pcenae  retributionem,  quam 


dilecto,  id  est  in  Domino  et  Salvatore  nostro,  quia 
nihil  boni  esse  potest  nisi  ex  summo  bono  et  in 
summo  bono,  quod  naturaliter  diligit  et  appetit 
omnis  creatura.  /n  quo  habemus  redemptionem^  id 
est  a  Deo  manumissionem  Satanae,  hoc  est,  manu-* 
missi  sumus  et  liberati  a  jugo  diaboli,  qui  impe- 
diebat  in  nobis  facultatem  bene  operandi.  Non  dixit, 
habuimus,  sed  habemus,  ut  continue  nos  habere 
iliam  manumissionem  notaret.  Et  hoc  per  $angui» 
nem  ejus^  id  est  per  effiisionem  sanguinis  ejus»  quia 
ejus  sanguis  innocens  effusus,  pretium  fuit,  quo 
redempti  sumus,  et  libertati  redditi,  qui  tenebamur 
captivi.  Per  hoc  quod  dicit  ejus  sanguinem  tantam 


digne  patientur  pro  peccatis  commissis,  ad  quam  ^  efiicaciamhabuisse,ostenditeumnonsolumhominem 


quidem  Deus  nullum  praedestinavit.  Ad  nihil  enim 
atiud  est  quisque  a  Deo  praedestinatus,  nisi  ad  hoc 
quod  ipsemet  Deus  post  in  eo  operatur,  quia  ad  hoc 
non  valet  aliquis  praedestinari,  quod  inter  creaturas 
Det  non  poterit  inveniri.  Patet  igitur  nullum  ad 
peccandum  praedestinari,  quia  constat  nullum  a  Deo 
peccatum  creari.  Ad  poenas  autem  pnedestinatur, 
quas  Deus  fecit,  ut  re  justa  puniatur.  Praedestinavit 
nos  Dcus  secundum  propositum  voluntatis  suae,  vel 
potius,  ut  in  Graeco  legitur,  secundum  benepiaci- 
tum  voluntatis  suae,  quia  non  omne  quod  placet, 
potcst  et  bene  placere.  Sed  ibi  tantum  dicitur  bene- 
placitum,  ubi  quod  placuit,  recte  placitura  compro- 
batur.  Praedestinavit  nos  secundum  beneplacitum 


sine  peccato,  sed  etiam  Deum  omnipotentem  exsti- 
tisse.  Habemus  in  eo  redemptionem.  Et  quam  re- 
demptionem?  Remissionem  peccatorum  originalium 
et  actualium  in  baptismate.  Diabolus  enim  per  pec* 
cata  dominabatur  nobis.  Remissis  autem  peccatis 
nostris,  amisit  ille  malignus  dominfum  in  nobis. 
£t  ita  peccatorum  remissio  facta  est  nobis  redem- 
ptio  et  liberatio,  ut  in  libertate  serviremus  Redem- 
ptori  nostro.  Aliud  tamen  intelligitur  redemptio,  et 
aliud  remissio,  quia  remissio  redemptiouem  facit, 
et  redemptio  est  manumissio,  ac  nostri  arbitrii  ad 
bene  operandum  restitutio ,  quia  et  justi  post 
mortem  nullo  tenentur  vinculo,  sed  liberi  ingre- 
diuntur  in  regnum.  Remissio  autem  simpliciter  in- 


Toluntatis  suae,  non  nostrae,  ne  in  tanto  beneficio  D  telligitur  peccatorum  abolitio.  Habemus  remissio- 


gratia;  de  placito  gloriaremur  voluntatis  nostrae. 
/n  qua  ulique  voluntate  sua  gratificavit  itos,  id  est 
sibi  gratos  fecit,  ut  ei  grates  reddcremus  pro  suis 
bencHciis.  IIoc  est,  non  solura  beneficia  nobis  col- 
«ata  proccdunt  ex  voluntate  ejus  gratia,  non  ex 
merito  noslro,  sed  etiam  istud  quod  sumus  ei  grati» 
propter  ipsa  beneficia  ascribendo  sibi  omnia.  Sic 
dictum  est  gratificavit  a  gratia  sicut  justificavit 
dicitur  a  justilia.  Gratificavit  nos,  et  hoc  tn  Filio 
suo,  id  est  in  operatione  Filii  sui  proprii  et  natu- 
ralis,  qui  et  sibi  coaeternus  et  consubstantialis 
exstitit.  Et  quia  connaturalis,  ideo  in  ejus  opera- 
tione  factum  est.  £t  etiam  in  dilecto,  id  est  propter 
boc  etiam  potuit  fieri,  quia  dilectus  est  a  Patre 


nein  peccatorum,  et  hoc  secundum  divilias  gratia 
ejusy  id  est  secundum  divitem  et  copiosam  gratiam 
misericordiae ,  hoc  est  secundum  multitudinem 
misericordiae  ejus  gratrs  impensae  nobis,  quae,  sicut 
est  multa  et  exsuperans  omnem  sensum  {PhHip.  iv), 
sic  multiplicia  et  innumera  delevit  peccata  nostra. 
Gratia  dico,  qu<B  superabundavit  in  nobis,  Hic  vult 
ostendere  quae  Deus  benigne  oirca  eum  et  reliquos 
apostolos  egit,  ut  per  haec  ponderet  suam  auctorita- 
tem,  et  sic  efficacius  possit  suadere  quod  proposuit. 
Hactenus  enira  de  his  quae  toti  sanctorum  Ecclesiae 
data  sunt,  est  locutus ;  et  nunc  de  his  agit,quae  spe- 
cialiter  apostolis  concessa  sunt.  Gum  enim  gratia 
in  omnibus  sauclis  abunJasset  vel  abundet  super* 


1211  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  11» 

abundavit  tamcn  iu  apostolis,  quia  ipgi  copiosiorem  A  cramentum  voluntatis  suae,  et  hoc  faceret  aecondua 

largitatem  ojus  acceperunt  quam  cxteri.  In  omni 

iapiemia  et  pnidentia.  Sapienliam  ci  pruiienliam 

csse  divcrsas   Sloici  quoque  opinantur,  dicentes  : 

Sapieniia  esl  rerum  dlvinaruni  cognitio,  prudentia 

vero  lantum  morlalium.   Juxta  iianc    divisionem, 

ptssunuis  sapientiam  invisibilium  arcipere  fidem; 

pruJenliam  vero  de  his,  qua;  corporalitejr  a  ncbiK 

cxcrctMitiir,  vrl  de  nioribus  el  de  pioviJenlia  tem- 

poralium.  Gralia  vero  in  aposlolis  supcrabundavit 

in  omni  sapienlia  ei  prudenlla,  quia  Spiritus  san- 

clus  infudiral  cis  piusqnam  coitoiis   sapienliam, 

qua  nossenl  Palrem,  ct  Filium,  el  Spirilum  sanctum 

aiicrnaliler  ab  ulroque  procedenlcm.  alque  Fil.uni 

soluni  incaniatum,  non  Patrcm  iieqiic  l^pirilum,  et 


placilum  ejus,  id  est  secundum  quod  ex  sola 
state  sibi  placuit,  et  placitum  iliud  est  bonum,  ii 
est  utilc  nobis.  Quod  sacrainentum  antequam  iiofci- 
licaret  nobis,  proposuit  ipse  in  prophetis,  id  esl  st- 
cramentum  illud  praedixit  per  prophetas,  qui  my- 
steria  incarnationis  Domiiii,  et  dona  quae  Gollatuns 
erat  Ecclesiae,  prascinerunt.  Si  enim  penitus  Ignan 
essent  homines,  et  non  aliquantulum  praeiiocti»  noa 
recipereni  illud.  Quod  sacramentum  fiiit  in  eo,  id 
est  in  Chrislo,  in  morte  ejus  et  resurrectioue.  St- 
crameiilum  dico,  tendens  in  dispensatioiie  pleuiitt- 
dinis  lemporum,  id  cst  ad  hoc  proposuit  in  propbe- 
tis,  ut  in  pieniluuine  temporis,  id  est  tempore  pns* 
finito,  tempore  gratiae,  dislribueretur  illuJ  sacra- 
alia  mysteria  incarnalionis,  et  arcana  coelestia,  nec  ^  mentuin  per  apostolos.  Doininus  disp^.nsavit  iliudt 


iion  cl  dona  Ecciesiue  conferenda.  Prudentiam  quo- 
quc  siipeiabundanlcr  dedit  eis  idem  Spiritus  de  mi- 
nislcriis  Ecelesix,  ut  providerenl  ea  qua»  futura  vel 
facienda  cranl  in  Ecclesia,  ct  futuros  status  ac  tem- 
pora  prospcriialis  et  adversilalis  eius  usque  ad  fi- 
neni  s^culi  intelligerenl,  ct  quomodo  per  orbein  di- 
latan^a  «^sset  etcxallanda,  alque  ritus  suos  bonora* 
bilitcr  ubique  celebratura,  el  omncs  haereses  de* 
structura.  Subtilius  eniin  scicbani  de  Irinilate  et 
uniiate  Divinilalis,  et  de  myslcriis  incariiationis 
Chrisli,  ct  de  statu  Ecclesiai  aculius  quam  alii  pro- 
videbaiit.  Yel  prudentiam  iuteliigamus,  quantiim 
ad  regnum  Ecclesiae.  Jtfajorem  enim  noliliam  habe- 


quia  aliis  in  Ecclesia  tribuit  fideui  et  iiotitiam  in- 
carnalionis  Christi,  aliis  virtutes  quoqiie  et  chari* 
smala,  et  qtixcunque  dispcnsanda  et  distribuenda 
praedixeruiit  prophctae.  £t  quod  crat  illud  sacra- 
roenium?  Iiistaurare,  id  est  ad  primum  statum  i«- 
ducere,  omnia  per  peccatum  destructa.  Et  illam  in- 
slauralioiiem  faccre  tii  Chriito^  id  esl  in  flde  et  gra- 
tia  Chrisli,  ut  in  eo  resuureatur,  quiB  in  cmli$  sunt, 
id  est  numerus  beaiorum  angelorum  qui  divinitus 
erat  slabililus,  cadentibus  inde  reprobis  angelis;  tf 
quas  itt  terra  fuiK,  id  est  homines ;  et  omuia  qua 
instauraret,  pcrmanereiit  tn  ipso  Christo  sine  finet 
ne  jam  ultcrius  caderent.  In  eo  quippe  instaurantiir 


l)aiit  regendiEcdesiam,  quam  alii.  Sciebaiil  namque  q  quae  in  ccelis  sunt,  cum  id  quod  inde  ex  angelis  la- 

qualiter  unumquemque  deberent  ailmonere,  ct  quos 

increparc,  vel  quos  obsecrare,  et  ca:tera  Jiujusmodi. 

Et  quia  omnis  sapientia  ct  prudenlia  per  supernam 

gratiam  superabundavit  in  eis,  adhibenda  est  lides 

ductriiiae  eorum,  qua  praedicant  Christum,  Dcum 

creaiorcm  ct  hominem  verum  esse.  lii  tanium  au- 

tem,  iiiquit,  superabundavit  in  nobis  illa  gratia,  ut 

notum  faceretf  id  est  notilicaret  nobis  tacramentumf 

id  est  mysterium  voluntatis  suas,  hoc  est  mysticam 

etx)ccuitam  voluntatem  suam  quae  antea  lalebat. 

Voluntatem,  inquam,  suam  de  incarnatione  Fiiii  et 

renovatione  humani  generis,  atqne  statu  Ecclesiae, 

ct  donis  ejus  confereiidis,  et  ejus  regimine.  Licet 

enim  propheta"  paitim  baec  novissent,  nullus  tamen 

eorum  vel  omnia  quae  apostoli,  vel  tam  lucide  per-  ^  mortuus  est  Christus.  Sed  ideo  ctiam  pro  aiigdit 


psum  esl,  ex  hominibus  rciiditur ;  in  ipso 
rantur  ct  qux  in  tcrris  sunt,  cum  ipsi  homiDes  qui 
praedestiuati  sunt  in  vilam  xtcrnam  a  cormptio- 
nis  vetustate  renovantur.  Instaurantur  quas  iu  ccrUs 
sunt,  dum  illuc  huiniliali  hoinines  rcdcunt,  uude 
apostatae  angeli  superLiendo  cecideruiit;  instau- 
rantur  et  quae  in  tcrris  sunt,  dum  peccalores  ad 
jusiitiam  converttinlur.  Yel  ea  quae  suiit  in  coeliSt 
sunt  instaurata,  id  est  in  melius  conimotata  ia 
Christo,  id  est  in  Chrisli  operatione,  quia  in  revela- 
tione  mysterii  incarnatioiiis  Dominicae  recepeniBt 
angeli  quamdam  ,in  melius  promotioiiem.  Sed  d 
gaudium  eorum  crevit,  cum  homines  in  suum  coa- 
sorlium  coepissent  rccipere.  Non  enim  pro  angetis 


spexit  ut  apostoli.  Prophetae  namque  noverunt  ut 
illi,  qui  fuerunt  in  rerum  praenuntialione,  apostoli 
vero  ut  illi  qui  eranl  in  rerum  exhibitione.  Volun- 
tatis  dico,  exhibitae  non  hominum  meritis,  sed  se- 
cundum  lionum  et  pium  beneplacitum  ejus^  id  est 
quia  tantum  ei  misericorditer  placuit,  ut  vcllet  hu- 
maiium  genus  reparare.  Quod  beneplacitum  ipse 
proposuit,  id  est  procui  anteposuit,  vel  prorsus  po- 
suil,  sive  omnibus  palam  obtulit,  tit  €o,  id  est  in 
Christo,  non  alio  tempore  implendum,  sed  in  di- 
spensatione  plenitudinis  temporum,  id  est  in  plenitu- 
dine  temporum  dispensata  et  ordinata  divinitus, 
cum  jam  impleta  essent  tempora,  qu:e  ipse  dispo- 
sueratpritts  implenda.  Ycl  notum  faceret  nobis  sa- 


fit,  quidquid  liominum  per  ejus  mortem  redimiUtr 
et  liberatur  a  malo,  quia  cum  cis  quodammodo  re- 
ditur  in  gratiam  post  inimicitias,  quas  inter  bomi- 
nes  et  sanctos  angeios  peccau  fecerunt,  et  ex  ipsa 
hominum  redemptione  ruinae  iliius  angelicae  daraua 
reparantur.  El  sic  instaurantur  ccelestia  et  terrena, 
sed  tamen  ca  tantum  quae  sunt  in  ipso  anle  mundi 
constitutionem  elccta  ct  praedestinata.  In  ipso  euia 
semper  fuerunt  ct  sunt,  quos  elegit  ab  aeterno.  Quod 
dixit  instaurare,  noii  dixit  proprie,  nisi  respecin 
eorum  quae  erant  in  coelis,  quia  quae  sunt  in  terra, 
non  sunt  insuurata,  sed  resUuraU.  Nam  insUu- 
rare  dicimus,  quando  restauratum  un  melius  ift* 
stauraiur,  ui  boiium  in  roelius ;  resUuratur  j 


ItiS  COHHENT.  nf  EPISTOUS  PkVlL  ^  W  EMST.  AD  EPHES.  iSIA 

qnod  cuin  prorsus  detiitiitam  sit,  InsUurttar,  «t  A  yos,  sp^nivimus  in  Cliristo;  et  Ideo  lales  siirotts  Qt 

per  nos  alli  sperent  et  laudent.  Prius  enlm  credide- 


malum  in  lK)num. 

c  In  quo  eiiam  sorte  vocali  sumus,  predesUnati 
c  secundum  proposiium  ejus,  qui  omnia  operatur 
c  secundum  consllium  volunlatis  suae,  ut  simus  in 
c  laudem  gloris  ejus  nos  qui  ante  speravimus  in 
c  Chrlslo.  } 

In  Cliristo  rcstaurata  sunt  omnia,  in  quo  etiam 
noi  tvcati  $umu$  de  infldelitate  ad  (idem,  el  hoc 
Borie^  id  est  graiia  sola,  non  nostro  merito.  Nam 
ftorlis  nomine  dcsignaiur  graiia,  quia  in  sorte  non 
est  eleclio,  sed  vohintas  Dei.  Ubi  enim  dicitur,  i&te 
facil,  et  isle  non  facit,  merila  considerantur.  El  ubi 
merita  considerantur,  electio  esl,  non  sors.  Quando 
autem  Deus  nuila  nostra  merila  inTenit,  sorte  vo 


runt  apostoH  quam  caeteri. 

c  In  quo  et  vos.cum  audissetis  verbnm  veritaiis, 
c  Evangelium  saliitis  vestrx,  in  quo  et  credcntes 
c  signati  estis  Spiritu  promissionis  sanclo,  qui  est 
c  pignus  baereditalis  nostrje,  in  redempiionem  ac- 
c  quisitionis,  in  laudem  (;lori:T^  ipsius.  i 

Qiiia  se  et  alios  apostolos  dixerat  vocatos,  ne  vl- 
deretur  latcnter  dixisse  Ephesios  non  esse  vocatos. 
subjunxit  quasi  dicens  :  Nos  antc  sumus  In  Chiislo 
vocati,  in  quo  et  vo$  postea  jam  vocali  estis,  elsi 
non  princi|/aliter,  tamcn  per  cjus  mcnibra  ct  ejus 
praecepta.  Yocati  estis  ad  fiJem  quam  non  acccpi- 
stis  ex  merito  aliquo,  sed  tx  auditu  solo,  quia,  cuni 


lantatis  su»  nos  vucavit,  quia  voluit,  non  quia  digni  B  «ttdtmlts  ex.ore  meo  verbum  verilatis,  luiic  vocati 


ftumus.  Sorte  vocati  sunt  eC  ipsi  apostoli,  in  quibus 
ftuperabundavit  gratia,  ne  viderentur  meruisse  ali- 
quid  mclius  oeteris.  Yocati  sumus,  nos  dico  prso- 
destii.ati,  id  est  prius  praeparati  in  ejus  sapientia, 
ab  aetemo  prasordinati  ad  viiam,  ei  hoc  $ecundum 
propositum  eju$^  id  est  secundum  quod  posiea  prs- 
dixit  in  propheiis.  Prophela;  euim  aposlolos  ad  lidem 
Christi  coiivertcndos  praenuiitiant,  et  sicut  fpsi  prae- 
nuntiaDt,  ita  et  Dens  praedestinaverat.  Praedestinati 
eniin  sunt  secundum  propositum  ejus,  quia  sicut 
magniilce  ilios  ad  fldem  venturos,  in  prophctis  pr»- 
nuniiavit,  ita  magnifice  illos  praedesiinaverat.  Yel 
praedesiinati  sumus  secundum  propositum  ejus,  id 


estis.  In  hoc  multum  commendatur  gralia  Dei, 
quam  tam  leviter,  scilicet  solo  auditu  receperun!, 
quia  nun  intercessit  eorum  mLTilum,  non  vis  arbi^ 
trii  ipsorum,  sed  solus  auditus,  nt  gt  uliam  in  fldem 
acciperent.  Ideo  credidistis,  quia  audislis  verbum 
hoii  falsilalis,  utantea  in  laude  idoloruin,  sed  veri- 
tatis  iu  pnedicatione  Chrisli,  quae  est  nimia  verilaie 
suffulia,  id  est  ideo  crciiidistis,  quia  Virum  esse 
quod  dicebatur,  cognovistis.  Quod  verbum  est  mn* 
gelium  ve$tr<B  $aiuii$,  id  est  bonum  nuiitium,  quia 
in  eo  annuntiala  est  vobis  salus,  id  esi  reniissio 
peccatorum,  et  iastilicaiio,  ev  vita  x^terna.  Et  quia 
possent  audisse  illud  et  non  cndidiftse,  addit :  /n 


est  secundum  flrmam  et  perseveraturam  institutio-  p  ^tio  Evangelio  et  credente$  iignati  e$ti$,  id  est  seg.  o 


nem  ejiis.  Qui  etiam  in  apostolis  operatur  omnia 
etiam  velie  juxta  con$ilium  voluntaiis  $ute,  ut  nemo 
glorietiir  de  suis  meritis.  Ac  si  dicatur  :  Cur  nos 
magis  eiegerit  ad  oflicium  apostolatus  nescimus,  scd 
lamcn  concilio  facit  omnia,  id  est  raiionabiliter  ei 
provide,  noii  temere.  Nam  ad  hoc  solet  fieri  coiifti- 
lium,  u.  rationabililer  fiat  illud,  unde  conftilium 
habetur.  Et  consilium  quo  facit  omnia,  est  volun- 
tatis  suae,  id  est  non  extraneum,  quia  non  ab  alio 
accepit  consilium,  sed  a  sola  voluntate  sua.  Et  hoc 
consilio  agit  ipse,  tt(  stmiis  in  aeterna  vita  eunteft 
in  taudem  glorite  ejus,  id  est  ut  lii  illa  vita  laudemus 
diligendo  ct  admirando  ineffabilem  gloriam  ejus^ 
ficilicet  ilium  gloriosum,  laudabilem  et  admirabilem, 


gati  ab  infidelibus  Spiritu  $ancto  cujus  gratiani  ac- 
cepistis.  Sanctus  eniin  Spiritus  credentes  sigiiat,  id 
est  ab  aliift  hominibuft  discernit  et  separai,  qi  ii  a 
pecoatis  eos  purgat,  et  spiritualibuft  gratiift  ornat.  Yel 
in  quo  Christo  signaii  estis  imagine  ejus,  id  est  vos  qui 
culpa  primi  parentis  deformati  eratis,  et  quibus  jam 
pciieral  imago  et  similitudo  Dei,  signati  estis,  hoc 
est  imagine  et  conformiuie  Dei  estis  impressi,  id 
est  reslitula  facuiute  bene  operandi  sccundum  in- 
nocentiam  etjuslitiamrepnesentatis  imagiiiem  Dei 
Patris,  scilicet  itistitutiooe  liberi  arbitrii  ebtii  im* 
pressi  similitudiiie  Dei  secundum  innocenliam  ei 
bona  opera ;  et  boc  per  Spiritum  ftanctum,  non  pcr 
merila  noslra,  fide  inlerveniente.  Uoc  notavil,  di- 


ffos,  qui  ante  $peravimu$  in  Chri$to^  id  est  anieqUam  D  cens,  eredeHte$f  ctc.  Quasi  diceret :  Quia  crcdidisiis. 


transeamus  ad  illam  coelestcm  patriam,  posuimuft 
In  Oirislo  spem  nostram,  vel  nos  Judasi  qui  ante 
conversioneni  nostram  speravimus  in  Chrlsto  ven- 
turo,  priosquam  llle  venisset.  Judaei  enim  ab  antl- 
quis  lemporibus  sperabant  in  Messia  ventoro,  et  in 
eodem  sperabat  Paulus  antequam  ad  fidem  novam 
conversus  esset.  Per  hoc  quod  in  Chiisto  speraturt 
Deus  esse  monstralur.  Et  quia  in  co  speratam  eat 
anlc  adventum  ejus,  constat  eum  sine  initio  semper 
apiid  Patrem  fuisse.  Nisi  enim  ille  fuisset,  periift» 
sent  oinnes  qui  speravcrunt  in  eo,  quasi  speranteft 
in  iiihilo.  Yel  ad  hoc  sorte  vocati  sumus,  ut  simus 
in  laiidem  gtoriae  ejus,  id  est  ut  per  nos  alii  laudenl 
gloriam  ejus,  vel  nosipsi  :  nos  dico,  qui  anlequam 


ideo  signati  estis  Spiritu  sancto,  id  est  hoc  signum 
accepistis,  quo  distiiigueremiui  a  caeieris,  quod  Spi- 
ritu  saiicto  repleli  estis,  quem  non  babent  iucre- 
duli.  Qui  spirilus  est  promifsionif,  id  est  promissua 
a  Deo,  sicut  discipulis  Saivator  praecepil  ab  Hiero- 
ftolymis  ne  discederenl,  sed  exspectarent  promissio* 
neni  Patris.  £l  item  de  eo  dixit :  c  £go  mitUm  pro- 
miftsum  Patris  mei  in  vos  {Luc.  xiv).  >  Yel  pro* 
missionis  esl  isie  Splriius,  quia  his  quos  replel» 
promitlit  vium  aelernam,  et  hoc  ideo  faciti  quia  ipia 
e$t  pignu$  et  arrha  et  certitudo  no$tree  hcBreditatiif 
quam  accepturi  sumus  a  Dco,  id  est  cliarius  quam 
nobis  ille  Spiritus  infudil,  arrba  esl  faluras  haeredi* 
uUft.  Pignafteiiim  hoc  loco  pro  arrba  posilum  eat. 


M15  RERVEI  DURGIDOLENSIS  MONACHl  fltt 

Pignus  enim  qaando  datur,  cum  datum  fuerit  pro-  A  cere,  audio  fidem  veitram^  quasi  jam  famosam  ct  a 


pter  quod  datum  pignus  est,  pignus  aufertur.  Arrha 
Tero  quando  aliqua  pretii  particula  primum  datur, 
ut  sit  signum  totius  massae  dandx.  Sic  charilas  per 
Spiritum  sanclum  data  fidclibus,  signum  et  arrha 
est  dandae  plenitudinis  vitae  perpetuae.  Hoc  enim  im- 
plebitur,  unde  arrha  data  est ;  nec  ipsa  arrha,  id 
est  charitasnobis  auferetur,sed  adimplebilurquando 
summa  rcddclur.  Signati  estis  Spiritu  sancto,  et  hoc 
in  redemptionem  acquisitionis^  ut  ultra  non  domi- 
netur  ininiicus  in  \obis,  sed  Christus  qui  vos  san- 
guinc  suo-rcdeniit,  ul  possideat,  non  utamittat.  Re* 
demptio  cnim  hoc  loco  vocatur  immortaiitas,  quae 
eritper  rcsurreciionem.  Acquisitio  autem  familia- 
ritas  ilia  quae  Dcum  quaerit.  Ducct  ergo  nos  Spiritus 


vobis  solidatam,  quae  jam  multis  ut  convertaiiuv 
proponitur  exemplar,  quia  constantes  csiU  in  ca. 
Et  hoc  ideo  quia  est  in  Domino  Jesu^  id  est  ftraiitcr 
fundaU  et  permanens  in  Domino  Salvatore,  qni  toi 
suo  dominio  mancipavit,  vosque  salvavit.  El  andit 
etiam  dilectionem  vestram  redundare  tn  ommn  taa- 
ctoSf  id  est  charitatem  vestram  qua  ssiiiclos  onues 
ita  diligitis,  ut  quidquid  pie  potestis,  impendaiii 
illis.  Et  ita  charitatis  opera,  quse  facitis  in  sanctoii 
faciunt  vestram  chariutem  longe  divulgariv  molti- 
que  eam  proponunt  eiemplar.  Unde  ego  hac  » 
diens^  non  cesso  gratias  agere  Deo  pro  vobiSf  qiia 
fidem  hanc  ct  dilectionem  vobis  cohiulit.  Magna 
iilis  erat  utilius,  quod  tantus  apostolus  pro  iD 


ilie  in  redcmptionem  immortaiitatis  et  impassibiii-  B  gratias  agebat,  quia  per  hoc  divinitos  confirmabii- 


talis,  sciiicet  ulredimamur  ac  liberemurex  mortuis, 
id  est  faciet  nos  immorlaies  per  morlem  Christi 
et  resurrcclioncm.  Et  rcdemptio  iila  erit  tanta,  ut 
sit  acquisilionis,quiailia  immortalitas  sicnosacqui- 
ret  Dco  et  conjunget,  ut  ultra  non  separemur  vel 
aniitlamur  ab  eo,  sed  semper  illi  inhaercamus,  et  ab 
illo  possideamur;et  hoc  tit  laudem  glorim  ipsius^ 
sciiicet  ut  laudemus  admiratione,  dilectione,  parti- 
cipatione  gloriam  ipsius,  id  est  bealiludinem  ejus, 
ideo  posuit  ipsius,  ut  innueret,  quia  quidquid  boni 
habenms,  a  Deo  est. 

c  Propterea  et  ego,  audiens  fldem  vestram,  quae 
c  est  in  Domino  Jesu,  et  dilectionem  in  omnes 
c  sanctos,  non  cesso  gratias  agens  pro  vobis,  me-  r 
c  moriam  vestri  faciens  in  orationibus  meis,  ut  Deus 
c  Domini  nostri  Jesu  Christi,  Pater  gioriae,  det  vo- 
c  bis  spirilum  sapientiae  et  revelalionis  in  agnitio- 
c  nem  ejus,  illuminatos  oculos  cordis  vestri,  ui 
sciatis  quae  sit  spes  vocationis  ejus,  et  quae  divi- 
tiae  gloriae  haereditatis  ejus  in  sanctis,  et  quae  sit 
supereminens  magnitudo  virtutis  ejus  in  nos,  qui 
credimus  secundum  operationem  potentiae  virtutis 
ejus,  quamoperatus  est  in  Christo,  suscitans  illum 
a  mortuis,  et  constituens  ad  deiteram  suam  in 
coelcstibus,  supra  omnem  principatum  ct  poiesta- 
tem  ei  virlutem  el  dominationem  et  omne  nomen 
qiiod  nominatur,  non  solum  in  hoc  saccuio,  sed 
eliam  in  futuro,  et  omnia  subjecit  sub  pedibus 


iur  el  promovebantur  in  fide  et  dilectionev  quan  nii- 
per  acceperaut  praedicato  sibi  Evangelio.  Gratiai^ 
inquit,  ago  pro  his  quae  jam  accepisiis,  ei  oraiioaei 
facio,  ut  qua^  necdum  habelis,  habere  posdiii.  Jf«- 
moriam  vestri  facio  in  orationibus  mei$^  u$  ikm 
det  vobis  inteliigere  quae  credidistis,  scilicet  ut  qaod 
fide  crcdidistis,  notitia  percipere  possiiis  disotf- 
ncndo.  Et  hoc  dct  vobis  Deus  Domini  no$iri  Jm 
Christi,  id  est  Deus  iilius  quem  revereri  ddiKBas, 
quia  ejus  servi  sumus,  et  ipse  Dominns  noster;et 
est  Jesus,  id  est  salvator  uoster ;  et  esi  CiiristiiSi 
id  est  rex  noster  sive  sacerdos.  Uoc  ioium  didlsr 
respectu  humanae  naturae,  quia  secundum  humaai^ 
tatem  Untum  est  Deus  Christi,  qui  secundum  diri- 
nitatem  ejus,  esi  Pater  ipsius.  Qui  enira  in  len^oitt 
creavit  eum  ex  virgine,  ipse  ante  omnia  temporade 
seipso  genuerat  eum.  Unde  dicitur  Paur  glorim^  qoia 
ipse  Christus  secundumexcellentiam  aetemae  difiai- 
iatis  suae  est  gloria  Patris,  id  est  virius  et 
iia  et  verbum  ejus.  Per  hoc  itaque  quoddicit: 
Domini  nostri  Jesu  Cltristi,  ostendit  ilium  esse  ve- 
rum  hominem ;  et  per  hoc  quod  subjungii,  PoUr 
gloriaSf  notat  ilium  esse  verum  Deum  ex  Patrissiib- 
slantia.  Et  rogo  ut  iste  pater  det  vobis  sfnrilum  ss- 
pieniias  de  coelestibus  ac  divinis  et  revelatioms  » 
agnitionem  ejus^  ut  non  obscure,  sed  siue  velamiac 
agnoscatis  eum,  id  est  Christum,  secundum  qaod 
Deus  est  omnipolens  atque  principio  et  fine  carenSp 


ejus,  et  ipsum  dedit  caput  supra  omnia  Ecdesiae  D  et  omnia  divinitale  implens.  Det  vobis  Spiritmm  «•- 

pientiasin  agnitionem  ejus^  id  est  Spiritum  sanclaa» 
quo  infunditur  hominibus  sapientia,  ut  aguoscatis 
ilium  juxU  quod  agnoscendus  est  ab  his  qui  adhac 
in  carne  vivunt,  ut  omnia,  quae  de  illo  possunt  ia 
hacviia  cognosci,  cognoscatis.  Etdet  voliis  spiritua 
reveialionis  de  humaniute  ejus,  Spiritum  saoclttai» 
quo  revelet  vobis  mysteria  humaniutis  Cbristi  ia 
agnitioncm  ejus,  ul  manifeste  agnoscatis  incamaiio» 
iiem  ejus,  non  per  umbram,  sicut  iili,  qui  fuenwl 
ante  adventum  cjus.  Ideo  orat  ut  hanc  Chrisii 
tiam  det  iilis  Deus,  quia,  si  hanc  habuerinl, 
adversiute  superabuntur  ab  ejus  Me  a  diledione» 
Et  declarat  consequentcr,  cujusmodi  sapienliam  <C 
revcialioncm  vuii  ut  det  iliis.  IJUu 


c  quae  est  corpus  ipsius,  plenitudo  ejus  qui  omnia 
c  in  omnibus  adimplelur.  > 

Inviut  eos  Apostolus  ad  veram  fidei  consUntiam, 
quam  ab  eo  perceperunt  de  Domino  Jesu,  scilicet 
Chrislum  vere  esse  crealuram  in  humaniute,  et  vere 
Crealorem  in  diviniute,  id  est  esse  verum  hominem 
et  verum  Deum.  Nam,  ut  in  hanc  fidem  eonim,  quae 
pcr  dilectionem  operatur,  roborarentur  et  augeren- 
tur,  gralias  pro  ea  Deo  referebat,  ut  ipse  Deus  qui 
dcdcrat,  mullipiicaret  eam  ei  confirmaret  Quasi  di- 
eat :  Vocali  cslis,  Evangciiuni  audistis  et  credidistis 
atque  Spiritu  sancto  signati  estis.  Propterea^  id  esl 
propter  has  causas,  gralias  ago,  quia  non  solum  vi- 
lini  vestriy  scd  ei  e^^olonge  positus  in  Komano  car- 


1217 


COMMENT.  IN  tPlSTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  EPHES. 


I2i8 


cculoscordts  vestri  det  vobis,  id  est  aspectum  veslrae  A  excelsior  coelis ,  id  cst  spiritibus  angelicis  facUis  est. 


Dienlis  et  rationisfaciatclarum  etperspicuum.Quod 
est  dicere :  Ita  iliuminet  vestram  rationem,  ut  per- 
ftpicue  remota  umbra  phantasmatum,  advertat  ratio 
vestra  quod  prxmium  spcretur  de  iide,  sciiicet  vita 
cum  angelis  xterna.  Et  hoc  est,tif  sciatis  qum  sitspet 
vocationis  ejus,  id  est  fidei  ejus.  Hoc  est,  sic  iilumi- 
Bet  interiores  oculos  vestros,  ut  inleliigatis  guod 
praemium  erit  pro  fide  ejus  iliis,  qui  couslanter  in 
ea  perseverant,  ad  quod  per  Evangelium  vocati 
esMs.  Vel  quae  sit  spes  vocationis  ejus,  id  est  qualis 
et  quanta  sit  gloria  quam  speratis,  et  ad  quam  vos 
Tocavit;  quam  pretiosa  est  summa  beatitudo,  quam 
adipisci  speratis  per  eum,  qui  vos  ad  fidem  suam 
▼ocavit.  Et  ut  sciatis  quas  sunt  divitice  gloria^  id  est 
copia  beatitudinis,  id  est  quam  sufficiens  et  multi* 
plei  et  copiosa  est  beatitudo  illius  gloriosae  hasredi- 
tatis^  quam  firmo  jure  possidebunt  communiter 
sancti,  in  perrectione  virtutum  consuromati.  Istae 
enim  divitiae  erunt  in  sanctis,  Vel  tantam  esse  bea- 
tttudinem  iilam  intelligatis,  quanta  est  in  sanctis,  id 
<^t  quantam  ipsi  habent  vel  intelligunt  esse.  Et  ut 
sciatis^tfiset  quantastt  magnitudo  virtutis  ejus  in  nos 
apostolos,  id  est  quam  larga  et  copiosa  provenit 
▼irtus  ejus  in  nos,  ut  spirituali  scientia  illustrati,  et 
Tirtute  Spiritus  sancti  confortati»  nihil  timeremus, 
sed  magna  auctorilate  regibus  ct  tyrannis  contradi- 
centes,  Evangelium  ubiqive  praedicaremus,  et  mira- 
cula  potenter  operaremur,  atque  cunctos  errores  de- 
£trueremus.  Et  haec  magnitudo  virtutis  et  foriitudi-  ^ 
018«  ^x  data  est  nobis  pr»  caeteris,  est  supereminens. 
id  est  super  alios  manens,  quia  nobis  excelieniiora 
sunt  dala  quam  aliis,  ut  et  illi  post  nos  studeant  ad 
virfutem  alta  proficere.  Et  ista  magnitudo  tam  celsa 
est  in  nobis  apostolis,  qui  credidimus^  quia  nos  in- 
tensius  et  firmius  credidimus  quam  alii.  Et  cst  de- 
super  a  Deo  missa  in  nos,  et  hoc  secundum  opera" 
tionem  potenticB  virtutis  ejus^  id  est  secundum  opus 
quod  virtus  Dei,  id  est  vis  Dei  operata  est.  Virtus 
dico  potentiae,  id  est  potens  in  omnibus.  Vel  nos 
credidimus  secundum  operationem  potentiae  virtutis 
ejus,  id  est  attendentes  potentem  virtutem  ejus  fa- 
ctam.  Et  quam  virtutem  ?  Scilicet  illam  quam  opera- 
tus  est  potenter  in  Christo,  suscitans  illum  ita  ut  pro- 


Istienim  quatuor  ordines  angeIorum,etjuxlalibruni 
Dionysii  Areopagitae  de  coelesti  hierarcbia  numeran- 
tur  ascendendo.  Principatus  enim  est  sub  potestate, 
potestas  sub  virtute,  virtus  sub  dominatione.  Super 
dominationem  vero  estille  ordoqui  vocatur  tIiro« 
uus,  quia  Deus  in  eo  sedet.  Gum  ergoGbristussuper. 
dominationem  exaltatus  dicitur,  liquido  demonstra- 
tur  sedere  in  throno  cum  Patre.  Principatus  autem 
vocantur,  qui  ipsis  quoquebonis  spiritibus  angelicis 
praesunt.  Qui  subjectis  aliis,  dum  quae  sunt  agenda 
disponunt  eis  ad  explenda  divina  miuisteria,  princi- 
pantur.  Exquibus  unus  (nisi  fallor)  apparens  Josue, 
dixit  se  csse  principem  exercitus  Domini  {Josue  v). 
Potestates  vero  dignioris  potentiae  intelliguntur  esse 
^  quam  principatus,  ut  et  subjectis  ordinibus  angelo- 
rumpotenter  praesint,  et  ad  divinamcontemplationem 
super  se  potenterextendantur.  Virtutes  autem  dicun- 
tur  illi  spiritus,  [qui  virtuti  divinae  fortitudinis  fir- 
mius  caeteris  assimilati,  ad  omnia  quaecunque  \o» 
luerunt,  foriiter  praevalent.  Dominationes  vero  nun* 
cupantur,  qui  nobilissimi  in  ilia  coelesti  curia  sunt, 
et  subjectis  quibusque  dominantur,  atque  possident 
eos  ut  Domini.  Et  super  oknnes  istos  exaltatus  est 
secundum  humanitatem  suam  Ghristus,  qui  est  ca- 
put  nostrum,  ut  et  nos  membra  ejus  usque  ad  isto- 
rum  societatem  et  aequalitatem  pertingamus.  Unde 
et  quod  supradictum  est,  ut  sciatis  quce  sit  super- 
eminens  magnitudo  virtutis  e/tu,  quam  operatus  est 
in  Ghristo,  suscitans  ilium  a  mortuis,  et  consti- 
tuens  ad  dexteram  suam  in  coelestibus,  dc  nostra 
resurrectione  intelligi  potest,  ut  quemadmodum 
Ghrisius  magnifice  resusciiatus  est  et  eievatus  in 
coelum,  sic  et  nos  in  fine  saeculi  pro  moduio  nostro 
magnitice  resuscitemur,  el  ad  coelestia  subiimemur. 
Mirabilis  cnim  et  superemincns,  id  est  super  omnes 
alios  ex  toto  manens  magnitudo  virtuti?  in  nos  a 
Deo  veniet,  quando  in  ictu  ocuii  resurgemus,  et  im- 
muUbimur  (/  Cor,  xv),  atque  c  rapiemur  in  nubi* 
bus  obviam  Ghristo  m  aera,  et  sic  semper  cum  illo 
erimus  (/  Thes.  iv).  >  Qui,  ut  dictum  est,  exaltatus 
est  super  omnes  praefatos  angelorum  ordines,  et 
super  caeteros  altiores.  Et  ut  generaliter  dicam, 
super  omne  nomen^  id  est  super  omnem  ordinem  vel 


cul  esset  a  mortuis,  id  est  ut  nunquam    amplius  D  personam  magnae  famae  et  magni  nominis,  quod 


moreretur,  sed  immortalitatis  virtute  permaneret. 
In  hac  cnim  operatione  ostensa  est  nobis  potentia 
virtutis  ejus.  Quem  et  constituit,  id  est  simul  se- 
rundum  animam  et corpusstatuit(i(/(/exf eramstfam, 
id  est  in  potentiori  dignitate  sua  positum  in  coslesti' 
bus,  praeferens  illum  omni  creaturae.  Dextera  enim 
Dei  aeterna  beatitudo  est,  quae  sanctis  datur;  sicut 
sinistra  ejusrecte  dicitur  miseria  perpetua,  in  qua 
sunt  impii.  In  coelestibus  est  Ghristus,  ut  ejus  digni- 
tas  etiam  ex  loco  monstrarctur.  Et  est  etiam  ioco 
supra  omncm  principatum  et  potestatem  et  virtutem 
et  dominalionemf  ut  per  hoc  ostendatur  esse  majoris 
dignitatis  et  ampiioris  felicitatis  ac  beatitudinis, 
quam  aiiquis  spiritus  in  his  ordinibus,   quoniam 


nominatur  non  solum  in  hoc  steculo^  ut  Michael  et 
Gabrici,  sedeliamin  alio  futuro^  utquaedam  personae 
beatorum  spirituum  majoris  dignitatis  in  illo  ccelesti 
regno ,  quarum  fama  et  appellatio  ad  uos  in  terra 
manentes  nunquam  perveniet.  Id  est  dignitas  ejus 
superat  dignitatem  omnium  majorum  inter  coelestet 
creaturas,  et  non  solum  sublimavit  eum  Pater  super 
omnes  choros  angelorum  vel  personas,  sed  etiam 
omnia  subjecit  sub  pedibus  ejus  (Psal.  viii).  A  simi- 
litudine  dictum  est.  Nam,  sicut  qui  submissus  est, 
sub  pedibus  conculcatur  et  conculcanti  resistere  non 
potest,  sic  omnia  imperio  et  potestati  Ghristi  sub- 
jecla  sunt,  et  illi  contraire  non  valent.  Omoit 
sabjecit,  et  ita  ut  sint  sub|  id  est  inferioni*  Aliudt 


1119  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  fni 

8ob,  notat  omnimodain  subjectionero,  scilicet  quod  A  <  quando  conversati  sumus,  in  desldenls  camii 
nec  audeaui,  nec  possint  contraire  imperio  ejus. 
Per  pedes  enim  intelligimns  liumanitatem  ejus,  quia 


sieut  pedes  sunt  iiiferior  pars  corporis  nostri,  sic 
bumaiiitaseHt  infenor  natura  Chrisli.  Divinitas  enim 
superior  natura  cjus  est.  Ei  haec  scientia  de  futuro 
arcipienda  est,  quando  in  die  judicii  omnes  cogno- 
scent  se  subjeclos  ei,  alii  recipiendo  pr^emium  vilae, 
alii  patiendo  senlentiam  mortis  aslemae,  et  ipsum 
Dominum,  qui  lantus  et  tam  poiens  tamque  subll- 
malus  est,  dedit  non  ex  merito  noslro,  sed  sola 
sua  gratia  capiit  super  omnia  bona  virtutum  Ec- 
clesiiBf  ul  ipsc  capui  et  fons  esset  omnium  bonorum 
Ecclcsijfi,  vel  supra  omnia  mombra  Ecclesiae,  ut  ipse 
majorum  et  minorum  (idelium  caput  esset.  Vei,  sicut 


in  aliis  libiis  halietur,  supra  omnem  Ecclesiam,  Ju-  "  <  bulemus.  > 

dae(»rum  scilieet  atque  gentilium,  ut  nullus  ad  Ec« 

cl»^siam  perlinerel,  qui  hnnc  caput  non  haberet. 

Nam,  sicut  omnia  membra  hiimani  corporis  regun-o 

lur  a  capiie,  id  cstvisus,  audilus,  gustus,  odoralus 

el  taclut),  ita  omnos  spiriluales  scnsus  Ecclesi:e  sunt 

in  Chrislo,  ut  in  eo  videat  Deum,  et  aud.at  verbwn 

ejiis,  et  gustet  quam  suavi^  est   Dominus  (Psal. 

iLiidii),  et  odorem  notilix  ejus  altrahat,  et  spiri« 

tiialiter  eum  taiigal,  dicens  :  <  Mihi  autem  adhaerere 

Dco  lioiiuin  cst  (Psal,  lxxii).  i  Qui  longe  aliter  est 

capiii  Ecclcsi.T,  quam  princeps  aliquis  capiit  excr« 

ciliis,  quia  illa  est  corpus  ipsius,  Unum  eiiim  SMit 

sponsiis  et  sponda,  ut  caput  et  curpus.  Ecclesia 


c  nostrae,  facieiites  volunutem  camis  et  cogitatio- 

<  num,  et  erainns  natura  filii  irae,  sicut  et  eaeieri. 

<  Deus  autem,  quidives  esiin  misericordla,  proplar 

<  nimiam  chariiatem  suamqua  dilexit  noa,  cames- 

<  semus    mortui  peccaiis ,    convivillcavii  nos  in 

<  Christo,  cujus  gratia  estis  salvali,  et  cmiresHSci* 

<  tavit  et  consedere  fecit  in  ooelestibus  In  Cbristo 

<  Jesu,  ut  ostendcret  in  sacculis  supervenlenilkNu 

<  abuiidanles  divitias  gratiae  suae  in  bonilate  super 

<  nos  in  Christo  Jesu.  Craiia  enini  estls  aalvail  per 

<  fidem,  et  hcc  non  ex  vobis.  Dei  enini  donum  est, 

<  non  ex  operibus,  ut  ne  quis  giorielur.  Ipsiosfaim 

<  sumus  factura ,  creati  in  Christo  Jeau  in  optri- 

<  bus  boiiis,  qu£  praeparavit  Deus,  ut  in  iliis  am- 


Ingreditur  Apostoius  dissuadere  et  auperllifu 
ostendero  carnales  observantias,  quas  pnevidtfbat 
fore  introduceiidas  ab  haei*elicis ,  coinmenidrat 
ctiam  priora  mala,  ut  in  bonis  quae  prios  peroepe- 
ruut,  humilientur;  et  ccrtum  sit  quia,  si  liaec  iiii- 
micis  data  sunr,  mullo  magis  ampliora  dabunlur 
amicis.  Ne  enim  in  tumorem  ex  bonis  erlganlur, 
oslendit  de  quo  slatu  ad  quam  dignum  vocati  sum, 
dicens  omiiia  beneflcia  eis  vel  apostolis  vcl  toti 
biimano  generi,  pcr  solam  Dei  gratiam  esse  data. 
Liltera  sic  coiijungiiur  :  Siisdtavit  Chrtstom  a 
mortuis,  et  ad  dexteram  suam  elevavlt,  et  vas  que- 
queconrcsuscitavit,  et  in  coBlesllbuscoiisedere  fedt. 


dico,  pleniiudo  ejus,  id  est  plenarium  corpus  ejas,  r  ^^  is^i^'^  Inferius  ubi  dicit,  Deus  autein,  qnl  difes 


nullum  enim  mcmbrum  dcesl  ibi,  quod  soleat  esse 
in  humano  corpore,  sed  sunt  ibi  qui  provident  aliis, 
ut  oculi ;  sunt  qiii  niinistrant,  ut  manus ;  sunt  qui 
loiuuntur  vcrhum  salutis,  ut  os,  et  sic  caetera  meM« 
bra.  Qni  Chrisliis  adimpletur  non  in  sc,  quia  sic 
plenus  cst  ct  pci  fectus,  ut  iion  possil  augmeniari , 
scd  in  omnibus  fiddibus  suis.  Et  quid  adimpletur 
ipsc  in  eis?  Omnia  bona  quae  sunt  in  eis,  id  est 
chaiitas,  humililas,  patienlia,  caslitas,  ct  bissimU 
lia.  lixc  cniin  oiniiia  Chrislus  est  in  electis  suis.  Et 
duiu  hxc  augenlur  in  eis  ct  multiplicanlur  usqiie  ad 
plenitudinem,  ipse  nimirum  adimplctur  in  eis.  Qui 
et  in  futiiro  feliciter  adimplebitur  in  ipsum,  ut  sit 
Dcus  oinnia  iii  omnibus.  Vel  adimpletur  ipse  nuiic 


est,  ideo  interposuit,  ut  dissuaderet  earnales  ob- 
servantias,  el  illos  humiliarel  ex  recordatione  pra»- 
cedenliuin  cuiparum  ;  ao  si  diceret :  Deuscorpcra- 
liter  suscilavit  Jesum  Christum  a  mortuis,  el  roi 
spirilaliter  cum  eo  resuscitavit  ab  intema  merie, 
eum  issetis  mortui  in  anima  delictis  «I  peeailis  n- 
siris.  Sicut  enim  justitia  cst  vila  aninia!,S!C  pfrca- 
tum  mors  ejus.  Delictum  nonnulii  ▼ohint  accipere 
secuiidum  consensum  malae  voluntatis,  et  peciatum 
secundum  exsecutionem  operis,  vel  delictum  esf, 
quando  aliquis  facere  negligil,  qiiod  a  Deo  prae<*ipi- 
tur  ;  peccatiim,  quando  praesumit  agere  qu  d  p  t»- 
hibetur.  Vos  mortuos  deliciis  ct  peccatis  gratia  Dei 
vivificavit.  lioc  multum  valet  ad  dissuasionem  car- 


omnia  in  omnibns,  diim  membra  ejus  quotidie  se*  d  nalium  observanliarum,  quia  si  de  morte  aiiiinse  ad 


cundum  quanlilatcm  prunciunt;  et  dum  defunctis 
his  qui  modo  sunt  in  Ecclesia  oculi  vel  os,  succe« 
dunt  alii  pro  eis;  et  sic  de  caeteris,  ut  integer  ma- 
neat  numerus  membrorum,  et  secundum  successio- 
nem  semper  crescat.  Omiiia  pnedicta  valent  ad  con- 
firmandum  cos  in  fide  Christi,  ut  crcdant  cum  ve- 
rum  homlnem  et  Dcum,  perfectamque  salutcm  dare 
credentibus.  Sequitur  : 

CAPUT  n. 
<  Et  vos  cum  essetis  mortui  delictis  et  peccaiis 
€  vestris,  in  quibus  aliqnando  ambulaslis  secundum 
<  sapculum  mundi  hujiis ,  sccundum  principem 
€  poteslatis  aeris  hujus  spirilus,  qui  nunc  opcralur 
i  m  Allo3  diffldeutiae.  In  quibus  et  nos  omnes  ali- 


vitam  non  illis  observantiis,  sed  gralia  dace  per- 
venere,  noii  est  ratio  ut  post  acceptam  vitam  bis 
indigeant.  Mortni  eratis ,  quia  aliquando^  id  est 
ante  conversionem  vestram  ambulastis  in  illis  de- 
lictis  et  pcccatis.  Et  nmbulaslis  in  illis  de  alio  ad 
aliud,  secundum  sweulum  hujus  mundi,  id  est  se- 
quendo  et  imitando  saeculares  homines  ista  mun- 
dana  appetentes.  Vel  secundum  malitiam  saecali 
hujus  mundi ,  qui  totus  in  maligno  positua  est 
( /  Joan.  v),  ambulastis.  Nam  superior  mundiis,  id 
est  regnum  ccelorum,  habet  aliud  svculum,  in  quo 
regnat  jusliiia,  vel  secnii  hoc  sxculum,  quia  siciit 
in  hoc  saeculo  snccedit  lcmpus  tempori,  ita  semper 
in  vobis  succedebat  peccatum  peecatos  ei  inea» 


ini  COBfMENT.  IN  EPIST0LA8  PAULL  —  IN  EPI8T.  AD  EPHE8.  ItM 

parabiles  saeculo  fuistis  in  continuata  serie  peccato-  A  apostoli,  nos,  inquam,  omnei  conversati  sumu$^  id 

est  per  omnia  genera  viliorum  versati  sumus  ali-' 


rum.  Sxculo  dico,  bujus  corruptibilis  et  caduci 
mundi,  cujus  sectatores  diversis  vitiis  assidue  cor- 
rumpuMtur,  et  cito  decidunt  in  interitum.  Nec  so« 
lummodo  secundum  lioc  sxculum  ambulastis  in  via 
iniquilalis,  sed  etiam,  secundum  principem  potest^'^ 
tis  aeris  hujus,  id  cst  secundum  quod  suadebat  vo- 
bis  princeps,  qui  in  lioc  a«re  polesiatem  habet  vel 
inlideies  tenlandi,  vel  ipsum  commovendi.  Secun- 
dum  hunc  iniquiiatis  principeni  anibuiaiit,  qui  se- 
cundum  voluutalein  ejus  peccant.  Qui  est  princepa 
poteslatis  aeriae,  quia  principatur  exercitui  daemo« 
num,  qui  sunt  poiestas  aeris,  quia  possunt  in  eo  di« 
scurrer*),  et  suj^gestioiies  hominibus  niinistrare;  val 
quia  ipse  Satanas  in  hoc  eodem  caliginoso  aere. 


quando^  id  est  ante  conversionem  nostram  in  deti* 
deriis  carnis  nostrae^  id  est  in  concupiscentiis  ejus. 
Et  eramus  facientes  volontatem  carnis,  id  est 
opere  coniplebamus,  quod  carnalitas  noslra  exl- 
gebat  secundum  libidinem  et  crapulam,  et  ca^ 
tera  quae  ad  deleclatiooem  carnis  atttnenl,  et  vo- 
luntaiem  cogitationum  facioliamus.  secundum  iram 
et  superbiam  et  ambiiioiicm  et  caetera  viiia,  quae  in 
cordc  sunt,  et  noo  in  deleciatione  corporis.  Si  vero 
carnis  nostras  sic  legatur  (il9),  ita  dico  nos  fuisse 
in  deiictis,  quando  manebamus  in  de&ideriis  caruis 
nostrae,  id  est  in  vehementia  concuplsceiiliae,  roini- 
stratsB  a  carne,  plus  voluit  iu  desideriis   noiare, 


vicino  terris,  poieslatem  liabct,  ut  diximus,  voli-  B  quam  concupiscentiam,  id  est  mullipiiccm  et  omni- 


tandi  ad  suadendum  mala,  sive  commovcndi  aIiquo« 
ties  tempeslates  ad  iiicoinmoda  hommum ,  sicut 
fecit  adversum  Job  {Job  i,  ii).  Ei  quisest  isteprin* 
cepst  spiritus,  id  cst  iion  carnalis  substantia,  sed 
incorporea,  Per  hoc  quoque  innuitur,  quia  multuro 
eranl  in  pcccalis,  quoniam  spiritus,  Id  est  res  invi- 
sibiis  a  qiio  nesciebant  cavere  sibi,  eos  impugna* 
bat.  Pcriculosius  enim  impugnatur  homo  re  invisi- 
bilt  quam  visihili,  quia  si  hoslein  viderrt,  sibl  for« 
tassecaveret.  Qui  spiritiis  operatur  in  filios  diffiden^ 
ticB,  iJ  est  in  illos  qui  voliint  tenere  carnaies  obser- 
vanlias,  qiii  difHiIunt  de  Christo,  non  credenles  eum 
sufllcere  ad  jusliliain  el  salulem,  nisi  et  carnates 
observanltus  suporadjiciant.  Ob  hoc  dicuntur  filii 
difli  lenliic,  quia  difridenlia  infldelitatis  genuit  cos 
in  lali  errore,  id  est  fecit  eos  diOidere.  In  quibus 
operalur  diubolus  ut  diffidant  a  Christo  et  carnales 
ccremoiiias  quxrant  nunc,  id  est  post  adventum 
Chrisli,  qui  vera  lux  est,  et  umbram  veterum  obsar- 
vaniiarum  exhibitione  verilalis  removit.  Ac  si  dica- 
tur  :  Qnandoquidem  malignus  baec  operalur,  etiam 
poslquam  Veriias  apparuit,  id  est  opus  illius  est 
adhuc  faccrc  diflidere,  videte  ne  fortc  vos  diflldatis. 
£l  lioc  valet  ad  proposilum.  Nam  si,  cum  adhuc 
lania  ac  lali  muUiplicilatepeccatorum  irretiti  erant, 
libcrati  suiil  sola  graiia,  non  carualibus  observan- 
tiis,  patct,  quia  post  liberationem  superflue  cas  te- 
nereiit.  Vel  iii  filios  diffidentise,  id  est  in  illis  qui 


modam  vehcmciiiiam  concupisccnti^e  quain  per  le* 
gem  incurrerunt.  Undc  Romanis  ait :  t  Cum  enim 
essemus  in  carne,  passiones  peccaiorum  qiiae  per 
legem  sunt,  operabanlur  in  membris  noslris  (Rom. 
Vii).  I  El  item  :  c  Peccalnm  per  mandatum  opera- 
tum  est  in  me  oninein  conciipiscenliam  (ibid,).  »  Et 
propterea  de  maiedicto  mortis  venieiites  eramus  filii 
iras,  id  est  lilii  uitionis,  filii  gebennae,  ei  hoc  iia- 
liira,  id  est  originali  peccato,  sicut  et  caneri  qui  le- 
gem  non  acceperant.  Nam  cum  ira  Dci  nascuntur 
oinBes  morlales,  et  peccante  primo  honiine,  viiium 
pro  iiatura  inolcvit.  Sed  per  Dei  graliam  nonnulli 
de  fliiis  irae  tiuiit  liiii  adoptionis,  quod  pcr  /gem 
^  noii  vaict  lieri ;  idcoque  Jiidaei  carnales  licet  habe- 
'  rent  legem,  nih  lominus  lilii  irs  mauebant  sivUt 
nati  fuerant,  qucmadmodum  et  co^teri  populi  terra- 
ruin  qui  sine  iege  eranl.  Et  pcr  hoc  voluil  iiinutrc, 
legem  nbil  posse  ad  peccutorum  alleviaii  )ncm,  cum 
ipsi  qiii  observabant  iegaiia  praecepta,  dcbili  essont 
irae  Dei,  sicut  et  alii  qui  mandata  legis  igiioraLant. 
Hoc  enim  de  lege  soia  sine  adjunciione  gratiae  dici- 
tur.  Quod  totuiii  ad  graliaa  coaimendat.oiiein  vaiet, 
ct  sic  ad  carnalium  observationum  destruciioncm, 
qoia,  cum  essenlmortui  multiplicilate  peccatorum, 
servieodo  etiam  illis  caeremoniis,  graMa  Ddi  eos  con- 
viviflcavit,  quod  lex  facere  non  potuil.  Vos  eratis 
mortui,  et  oos  similiter,  et  eramus  ex  natura  vitiaia 
lilii  irae ;  sed  Deus^  qui   dives  est  in  misericordia 


propier  sua  multa  peccato  diffidunt  de  aeternis  bo-  D  (^^^'  ^)»  Qiwoiam  ^cundiim  largas  miscricordiae 


nis,  ct  desperant  de  salute  sua,  operatur  diabolus 
nunc,  id  est  postquam  de  manu  ejuserepti  fueraut. 
Vcl  idco  vocanlur  fllii  diffidentiae,  quia  de  eorum 
salutc  diffidit  mater  Ecclesia,  considerans  in  eis 
operationem  ncquissimi  spiritus.  Ne  autem  videren- 
tur  Ephesii  ideo  fuisse  tam  gravibos  irretiti  pec- 
calis,  quia  carnalibus  obscrvantiis  non  stoduerant, 
ostcndit  etiam  scrvientes  illis  caeremoniis  similiter 
implicitos  fuisse  peccalorom  mullitudine.  Et  hoc 
cst :  In  quibus  delictis  et  peccatis  non  solum  vos, 
qui  non  babetis  carnales  observantias,  sed  et  nos 
qui  illas  custodicbamus,  et  iili  qui  modo  sunt  tanti 


suaa  divitias  oronia  peccata  et  originalia  et  actual.a 
per  baptismum  remiait,  ut  ubi  abundavit  peccatum, 
superabundaret  gratia  propter  nimiam  eharitatem 
suam  erga  nos  summam,  id  est  omnium  seosum  su- 
perantem,  cum  ipse  Filium  sibi  coa^ternum  faceret 
iocarnari  et  mori,  qua  diUxit  no9  Deus,  eum  esu- 
mus  spiritaliter  morfiii  peecatis,  ponvivificavit  nos  tit 
Christo,  id  est  vivificavit  noa  cum  Cbrinto  secundum 
remissionem  peccatorum,  et  innoceotiam  atque  vir- 
tntum  consummatiooem ;  boc  est,  sicut  Cbristo 
perpetuitatem  vitae  io  aeterna  beatitudioe  attribuit, 
sie  oebis  largitus  est  veram  vitam  ioDOceotis  ec 


(219)  Locus  obscums. 


^ 


mi 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


im 


qum  ftt  domiis  et  corpus  Ghristi  est.  Tales  prslatos  A  pcrfectus  cui  nibil  desit,  et  nihil  post  addendnm  sit 


dedil  Christus  Ecclesix,et  landiu  dabit,  donec  occur- 
ramui  omnes,  id  es(  donec  omnes  qui  modo  sumus 
in  una  et  non  discrepunti  (i  le,  et  in  una  et  non  di- 
sci-f  punti  agnilione  Fiiii  Doi,  orcurrnmus  noliis  in- 
vicem  in  di;  juiiicii  dc  diversis  mundi  parlil)us,  vei 
ipsi  Chrislo.  ipiasi  desi<lerio  currentes  ad  gaudium, 
tM  t-irum  perle:lum,  ut  nnHSquisque  sit  vir  piTre- 
ctus,  quia  sive  riau  !us  modo  sil  aiu|uis«  sive  coicus, 
tivc  quoiilict  mcmbro  careat,  in  resurrectione  per- 
fectionem  omni.im  menilirorum  hal)cbit;  el  in  men" 
suiam  (Btatis  plenitudinis  C/iris/i,  id  cst  ut  nec  infra, 
nec  uitia  jiivenilem  formain  resurgamus,  sed  in 
aelate  et  robore,  ad  quae  Clirisliim  liic  pe<  venisse 
cognovimus,  id  cst  i  i   ea   meia  «xtalis,  usqiie  ad 


in  numero  vel  viribu.s.  Et  hoc  erit,  qiiando  ocair- 
remus  in  mensuram  ^elatis  plcnitiidiiiis  Christi,  iil 
est  quaiido  aetas  mensuiala  a  Christo,  crii  plena. 
Mensura  erit  plena,  quanJo  Christus  ipse  in  corpon 
suo  plenus  crit,  onines  haltens  qiii  ininc  per  sin« 
gulos  crescit,  et  omnes  in  eo  imniortal^^s  et  besli 
erunt.  Et  ultra  non  erit  necessaria  praelatio,  neqoe 
durabit  ampliiis,  qiiae  moilo  necesse  est  ut  pertna- 
oeatiisque  ad  illuni  terminuin.  Et  ivleo  non  estgsa- 
viter  ferenda,  qme  cito  traiisibit.  Ob  hoc  autem  in 
virum  perfectum  cccurremus,  quia  ma:  emus  tR«Jii- 
tate  fidii^  'u\  < st  unam  noii  variam  fidem  kabeniiis 
de  Filio  Dei ;  et  ijuia  manemus  in  unitate  agnitimds 
Filii  Dei,  \\  eslqiiia  agnoscimtis,  id  est  intfHigin 


quani  naturalitcr  crescit  homo,  et  uitra  quam  nihil  ^  idem  de  Filio  Dei.  IIoc  est  di«:ere,  quia  crediniin  d 

einatural.teraccrescit,  iti  qua  et  salvator  habuit  ple- 

niluJinem  annorum  et  corporis,  cuni  de  lioc  mundo 

transiret.  Non  ait  mensuram  corporis  vel.niensuram 

staturae,  sed  mensuram  ;etatis  plenitudinis   Christi. 

Neque  enim  fas  est  dicere,  cuni   resurrcctionis  om- 

nfum  tempus  aJvenerit,  accessuram  co  pori  alicujiis 

eain  magni.udinem  quain  non  habiiit.  Si  auiein  di- 

xerimus  ad  Dominici  corporis  modum  etiam  quo- 

ramcunque  inajora  corpora   redigenda,  peribit  de 

multorum  corporibus  plurimum,  cum  ipse  nec  ca- 

pillum  periturum  esse  promiserit  {Luc,  xxi).  Restat 

ergo  ut  suam  recipiat  quisque  mensuram,  quam  vel 

habiiit  in  juventute,  etiam  si  senex  obiit ;  vel  fuerar 

liabilurus,  si  est  anie  defuni:tus.  Yel  iu:  Pnelatos 

dedit  Christus  in  Ecclesia,  qui  sibi  alii  aliis  succe- 

denlibus  perdurent,  donec  occurramus  omnes  in  vi- 

rura  perfectum,  id  est  donec  ita   conveniamus  et 

eoiijungamur  omnes  secundum  charitntem,  ul  simus 

▼ir  perrectus.  Perfectus  vir  dicitur,  quaiido  jam  iiul- 

lum  membiorum  siiorum  crescit  secundum  quanti** 

taf«m.  Non  est  enim   iierfectus,  donec  habet   ubi 

crescal.  SicEccIesia  tunc  erit  in  statu  perfecto,  cum 

Jam  nuiluin  membrorum  suorum  per  successionem 

poterit  ezcrescere.   Crcscit  eiiiiii  quotidie  manus, 

quando  uno  morluo,  qui  necessaria  ministrabat  fra- 

tribus,  siiccedit  aliiis  hoc  idem  faciens,  et  sic  de 

caeteris  membris.  Sed  posUiuam  numerus  elcctfrum 

completus  fucrit  tunc  istud  successionis  cremcnlum 


intelligimus  idem  de  Filio  Dei.  Illi  enim  non  occiir- 
rent  in  virum  pcrfectum,  qiii  idem  non  crpdnnt  ia 
Ecclesia,  et  idein  non  inielligunt.  Uli  vero  noo  lett- 
dunt  ad  iJein  iiilelligere,  qui  schisma  volunt  in  Ee- 
clesia  facere.  Vel  Chrisio,  sicut  supradictum  esl» 
occurremus  venienti  ad  judicium,  et  gaudentes  eum 
excipiemus ;  nos  dico  qui  nunc  sumus  in  unilalt 
fidei,  id  est  qui  tenemus  unam  iideni  triuilatis  d 
unitatis  divinx,  qui  sumus  in  unitate  agnitionis  Fili 
Dei,  id  est  qui  nnam  et  concordem  in  fide  tenemus 
agnitionem  Filii  Dei,  credenies  eum  incamatum  ei 
passum  ac  resuscitaium  et  exaltatum.  Ad  boc  enin 
nobis  dati  sunt  praelaii,  uijam  post  tempus  grati», 
post  acceptionem  spiritualis  doctrinae  non  ^mmt  pa^ 
vuli  sensibus,  sed  provecti  in  sapientia  ;  eft  ncn  simus 
fluctuantes,  id  est  tilubantes  noslra  debititaleitt  ooDis 
operibus,  seu  diibitantes  in  (Ide  ;  non  simus  flacUh 
aiites  inter  undas  tentalioiium,  sicutnavis  lempestati 
exposita,  sed  firmi  et  immobilcs,  et  ul  non  circam< 
feramur,  id  est  non  in  gyrum  erroris  feramiir  om» 
vento  doctrincBf  id  est  omiii  flatu  inanis  dogmatii. 
Doctrina  enim  pravorum  et  hapreticorum,  esi  quan 
venlus  tempestatis  aiit  turbinis,  quia  sla:um  roentis 
evertit,  et  in  veriiginem  errorum  ducit»  atque  leris 
est  et  vana,  non  habens  pondus  veritaiis,  ideoqne 
prudenter  cavenda  est.  Doctrinx  dico»  manentis  ta 
nequitia  hominum^  quoniam  nequitia  hominuro  cst 
sedes  perversx  dociriiiae.  Nain  Ineresis  non  esl  nim 


cessabit,  quoniam  lunc  erimus  vir  perfcctus,  quia  ]>  in  auima  subiliia  peccatis,  quia  peccata  commissav 


nuilum  membrorum  jam  crescendi  iocum  habcbil, 
quoniam  compleius  erit  numerus  oinnium.  Donec 
occurrainus  in  virum  peifectum,  iil  est  donec  Eccle- 
siacfliciatur  vir  perfectus;  hoc  esl,  quaiido  oinne 
menibrum  Ecclesi;e  suam  quantitalein  habebit.  Ob- 
curramus  oiniies.  et  ita  occurramus,  ut  nullum 
membrum  remaneat  quod  suam  quantilatem  non 
recipiat.  Per  hoc  quod  dicit,  occurramus,  et  non, 
coiiTeniamus,  ostendit  quo;I  muUum  erimus  proni 
et  prompii  aJ  ipsam  dilcctioncm.  Currere  enim  nia- 
Jorein  vclocitatem  notal,  qiiain  veniie.  Hoc  totum 
taJe  ciit :  Taudiu  dabit  doclores  et  pastores,  quandiu 
eril  aeceBszrium,  id  est  do'.^.  Ecdesia  eOicvavUT  n\x 


sunt  cjus:e  ut  Deus  permitiat  eos  comiere  in  liara* 
tliriim  haeresis.  Quae  seductionis  doctrina  manel 
eliam  tn  astutia,  Astulia  denotatur,  si  did  polesl, 
dolosa  scientia,  quoniam  in  ea  manct  doclrina  hm- 
resis,  quia  ipsius  causa  est  et  sustentaculum.  AsIih 
tia  dico,  tcndenle  ad  circumventionem  errorit^  %d  est 
ad  hoc  siudcnte  ut  circumveniat  incaulos  et  dncal 
in  errorem.  Nam  per  dolosilatis  et  astuli^B  fraiidem 
solent  h;erciici  multos  decipere.  Sed  ab  bis  loti  sa- 
mus  per  doctrinam  veritatis,  quam  praedicanl  pr:e- 
lali  Ecclesise.  Apostoli  enim  et  propheUe  Novi  Te- 
stamcnti  qui  exponunt  Scripturas,  reddunl  nos  non 
parvulos,  sed  forles  ad  intelligendum.  Per  evau|Eeli* 
sus<\|iu  Evanseliuro  praedicanteflicimur  oonl 


1249 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


1350 


les  in  fiJc ,  sed  certi.  Per  paslores  el  doclores  fit  A  operatur,  magnus  aut  parvns  dicitur.  Vel  junclura 


ut  non  circumferamur  omni  ventu  doctrinae,  sed 
constantes  simus  in  fide  el  proposilo  rcligionis  no- 
frtrae. 

c  Veritalem  autem  facicntes,  in  cnaritate  cresca- 
t  mus  in  illa  per  omnia ,  qui  cst  capiit  Ghristus  : 
c  ex  quo  totuni  corpus  compactum  et  connexum 
c  per  omnem  junclnram  subminislralionis,  secun- 
fl  dum  operationem  in  mensnram  nniuscujusque 
<  membri,  augmentum  corpoiis  facit  in  aedificatio- 
c  nem  sui  in  cliarilale.  > 

Non  circuuifcramur  omiii  venlo  doctriiiae  sed  /)»- 
eientesveritatem,  id  Cbt  vcrani  argumcnlalionem  con- 
tra  astutiam  illorum,  id  est  ad  inventioiies  veras  et 
firmas  et  rationabiles  contra  illos  qui  bseresim  vo-  , 
lunt  induccre,  creuamus  in  iUo  per  omnia  qu£  ba  - 
bemus,  id  est  in  omnibus  qu;e  jain  percepimus,  sci- 
licet  in  innocentia,  bumililat;;,  patientia  el  c-eteris 
^irtulibus  augmentemur,  el  bocfiat  incharitate,  Vcl 
faciamus  vcritaiem,  id  est  bene  opcrcniur  sccundum 
doctrinam  mandatorum  Dei,  de  quibus  dicitur  : 
f  Omnia  mandata  tua  vcritas  (Psal,  cxviii),  >  et  boc 
non  in  hypocrisi  vel  in  limorc  faciamus,  sed  clari- 
late  ut  sola  claritas  nos  faciat  ba*c  agere.  Et  iia 
ereBcamus  ac  proficiamus  per  omnia,  Lona  quas  lia- 
bemus,  tam  seusuum  mcniis  quam  et  operum  bono- 
rnm  alqiie  verborum,  in  ilto  qui  est  caput  noslruro, 
id  e^t  providens  noLis  et  regens  nos.  Et  quis  est 
ille?  Cbristus,  idcst  rex  nosler,  sive  pontifcx.  Etin 


b»c  est  siifcministrationis,  id  ost  ad  boc  ut  alius 
subministretur  alii.  Ad  bocenim  suntjuncti  in  Ec- 
desia  fidc  et  charilale,  ul  sicut  in  nostro  corpore 
oculi  provident  pedibiis ;  sic  illi  qui  iii  Ecclcsias  cor^ 
pore  sunt  oculi,  providennt  iilis  qiii  sunt  podes,  et 
sic  caetera  membra  vicissiin  fuciaiil.  Qiia;  submini- 
stralio  secundum  operalioncm  fil,  ut  niinistrel  alius 
alii  secundum  ea  qux  operari  potesi,  id  est  in  tan- 
turo  sulservial,  iii  quanlum  valet  opeiari.  llli  au- 
tem  recusant  in  Ecclesia  ministrare  vel  minislrari» 
quia  schisma  voluiit  faceie.  Et  quid  est  aliud  in  Eo- 
clesia  schisma  facerc,  quam  dissolvcre  quod  Chri- 
stus  compegit  et  coniiexuil?  llxc  autcm  operalio  fit 
in  mensiiiam  uniusciijusque  niembri,  id  csl  secun- 
dum  quod  iinumquodque  membrum  polest  operarl. 
Et  ita  corpus  istud  compactum  et  conitcxum,  dam 
membns  mcmbra  subministrant  vcl  subininistran- 
tur,  facit  augmentum  corporis,  id  est  sui  ipsius,  id 
est  augmentat  illos  In  virlutibus  et  numero,  quae 
jam  sunt  corpiis.  Et  hoc  facit  in  wdificationem  sici, 
bl  cst  ut  sc  acdificet,  ct  se  tcmpluni  Dei  construat, 
ponens  scmper  in  a:dificio  siii  quoscunque  potest 
convertcre.  Et  hoc  totum  facit  iii  charitatc,  qiiia  pro- 
pter  solnm  charilatem  ponil  illos  in  a^dificio  Dci  et 
in  cliaritate  docet  permanere  et  operari.  Econtrar : ) 
autem  faciunt  qui  scbisma  generant  et  hoc  sariunK 
coipus  miniiere  conantur,  ct  aedificium  roelcste  dc- 
strncre.  Aliler  quoqiic  polcst  intclligi  quod  di«  tum 


isio  atque  sub  isto  capilc  debemus semper  cres»cere  q  cst,  in  mensurain  uniiiscujusquo  mcmlri  au;cmeu- 


et  augincntari  per  omnia,  ut  sequainiir  eum  ut  mem- 
bra  capnl,  et  in  eo  maneamus  qtii  sc  nobis  babita- 
culuin  dedil,  dicens  :  «  Manete  in  me  (Joan,  xv).  > 
Dobiiic  Aposloliis  melaphoram  capilis  ct  membro- 
rum  prosequitur,  oslendens  quod  nuilus  fidelium  in 
aiiquo  Lono  possit  crosccre,  nisi  adlnereat  capili 
Christo  sicut  et  in  huniano  cor,  ore  si  mcmbrum 
aliquod  a  capite  siio  abscinditiir,  jam  non  crcscit 
sed  marcesclt.  Et  hoc  est :  Ex  quo  capite  Chrisio  fit 
quod  totum  corpus^  id  cst  tdta  Ecclesia  sccundum 
omnia  est  compacium^  id  esl  conjunctum  unanimi- 
tate  fidei,  ei  connexum  vinculis  charilatis.  Et  ita  cst 
ex  fide  compactum  et  charitate  connexum,  quoil  si 
eamus  p^r  omnem  juncturam  membroriim,  inveiiie- 


tum  co  poris  facit.  Augnionlaiur  onim  coi  piis  Ercle- 
siae  pioficiondo  in  monsurain  uniiisciijueiiue  mom- 
bri,  ut  ur.umqarxiquo  membrum  in  qnanlum  cie- 
scere  debel,  iii  lantiiin  crescat  p  r  suocossionem* 
Crcscunl  oculi  iu  boc  co  poro,  dum  uno  doctoi^ 
mortuo,  crcscit  ot  succcdit  ei  alius.  Non  lanien  di- 
cui;tur  divisi  oculi,  quia  non  ofliciuntur  plun*s,  seJ 
aiigmenlantur.  Uiius  enim  scmpor  episcopiis  in  ci- 
vitate  praet*st,  et  non  pliires.  Et  iia  dc  cact<  rii 
scntienduin.  Cum  autcm  ista  succcssio  et  aedifioatio 
peracla  fueril,  tiinc  coinpleia  erit  mensura  ailalis 
pleniludinisChiisti. 

c  Hoc  igitUi*  dico  et  tcstlficor  in  Domino  {Bom,  i) 
c  ut  jani  non  ambiilctis  sicul  ct  gentes  ambitlant 


mus  ibi  esse  omne,  scilicot  qiiia  pos  conjunctus  est  D  «  Invanilatesensussui,  tenebris  ol.sciiratum  hal.en- 


non  solum  cruri,  sed  etiam  nianui  et  capiti,  et  ca&- 
toris  omnibus  mombris.  Et  sic  invenitur  ibi  oinnis 
junctura,  quia  el  junctura  pedis  ad  crus,  et  cruris 
ad  manum  et  caput,  et  iia  in  coitcris.  Quae  jiinctura 
est  snbministrationis  quiik  pneccdentibuseieciis  sub- 
ministrantur  atque  sibi  siibjunguntur  per  officia  sa- 
cerdoium  ii,  qui  fiunt  Ecclesiae  menibra.  Submini- 
strationis  dico,  digne  existentis  secundum  operatio» 
ftem,  quia  ille  digne  subnexus  est  praecedentibus 
Ecclesiae  membris,  qui  bona  quae  potest  operatur. 
Et  baec  operatio  est  in  mensuram  uniuscujusque  mfm- 
brif  quia  unusquisquejuxta  modum  suum  operalur 
bona,  et  per  haec  crescit  usque  ad  mensuram  quan- 
tilatis  suse.  Unusquisque  enim  secuodam  ea  qu« 


tcs  intolleclum,  aliciiali  a  vita  Doi  por  ignoran- 
tiam,  quae  osl  in  illis  propier  c;€cita'feni  oorJis 
ipsoriim ;  qiii  desperantes  senielipst^  tradi.lerunl 
impudicitiae,  in  operationcm  immandititfiomnis  ia 
avaritiam.  > 

Adinonet  ut  oavcantabantiqua  consueiudine  geii- 
tililatis.  Quasi  dicat  :  Quaudoquidein  tanli  capi  is 
membra  estis  effocti,  igiiur  hoc  dico  el  sua  !eo  vo- 
bis,  ul  ultia  non  vivatis  inore  illorum,  qui  ad  boc 
capiit  non  pcrtinont.  Non  obsecro  nunc  ut  superius, 
seJ  dico,  id  est  doceo  ct  auctoriiatc  mca  velerem 
nequitiain  inhibeo  et  testificory  id  est  testem  me  hu- 
jus  rei  facio  in  Domino,  Id  est  in  confirmatione  vc« 
ritalis  Domiiii  a  aeqaiutis  ^'us,  Td  teslittcor  iii  Dfh 


1251  HEHVEI  BURGIDOLCNSIS  MONAGIII 

mino.id  cst  sub  teslimonio  Domini  assero.  Hoc  sci-  A  «  est    verilas   in  Jesu 


secnDdum 


licet  dico,  ut  jam  post  conversionem  vesiram  non 
ambuletis  sicut  olim  ambulaslis,  id  est  non  opere-» 
roini  sicut  prius  operabamini,  sicut  et  gentes  quae 
nunc  sunt,  ambulant  euntes  in  vanitate  sensus  sui^ 
id  est  habenles  sensum  vanitate  plenum,  quia  noa 
cogitat  mens  eorum  nisi  de  transitoriis  qux  sunt  va- 
tiitas,  ut  scripium  est :  c  Vanitas  vanitatum  et  om« 
nia  vanilas  (Eccle.  i).  >  Quia  ergo  nihil  sapiunt  et 
nihil  appetunt  nisi  caduca  et  temporalia,  ambulare 
dicuntur  in  vanitale  sensus.  £l  naturalem  inlclle- 
ctum  rationis  habent  obscuratum  et  hebelatum  te* 
nebris  peccatorum ;  et  ideo  minus  mirum  dc  illis  est 
si  ambulant  in  vanilate,  quam  dc  vobis,  qui  estis 
iliuminati,  et  inlernx  lucis  radiis  iilustrali.  Prsetcr 


Depbnite  vos 
c  pristinam  conversationem  veterem  hominem  qui, 
<  corrumpitur  secundum   desideria   erroris   (Co- 

C    t08t,  IIl).  > 

Gentes  quae  excaecatae  sunt,  ambulant  in  bujus- 
modi  operibus;  sed  vos  nondebctis  taliter  ambu- 
lare,  quia  non  ita  didicistis  Christum^  id  est  non  ita 
percepistis  a  praedicatoribus  noliiiam  Ghristi  etdo* 
ctrinae  ejus,  ut  in  ca,  sicut  gentes  in  erroribus  tur« 
piter  ambulant,  ambuletis.  Didicistis  dico,  sed  ta« 
men  hac  conditione,  si  illum  audistii^  id  esi  sipr»* 
dicationem  qusc  de  eo  fit,  intellexistis,  vel  eum  in- 
terius  loquentem  audistis.  Loquitur  enim  GbrisUit 
homini,  cum  rationem  ejus  intrinsecus  illumiDalet 
excitat.  Homo  vcro  audit,  cum  intelligit  ad  quid  ra* 


ita  enira  peccala  sic  obscuraverunt  intelleclum  men-  ^  tio  ejus  excitetur,  ct  facil  quod  sibi  divinitus  suade- 


tis  eorum,  ut  non  possit  exercerc  vim  propriani,  id 
est  vim  discrelionis.  Et  quia  ambnlant  in  vanitate 
sensus,  ideo  sunt  alienati  a  vita  Dei,  id  est  a  vita 
quae  in  Deo  est,  a  vita  qux  Dcus,  id  est  separali  a 
Deo  qui  cst  vila  animse,  et  cui  adhxrcre  vita  est. 
thm  sicut  vita  corporis  humani  anima  est,  sic  vita 
animx  Deus  est.  Vel  secundum  alios  codices,  alie- 
nati  sunt  a  via  Dei,  qiiia  sciiicet  nunqnam  ambulant 
In  ea.  Et  quod  alienati  sunt  a  vita  vel  a  via  Dei,  hoc 
Ot  per  ignorantiam  qum  est  in  ittis  permanens.  Igno- 
rant  enim  gloriam  vitae  coelestis  ct  viam  justitiae, 
quai  dncit  ad  illam ;  idcoque  alieni  remanent  utrius- 
que  et  illa  ignorantia  locnm  in  eis  habct  propter  cm- 
citatem  eordisipsorum,  quia  ad  aspectum  veri  luni- 
nis  oculos  cordis  aportos  non  hal)ent,  quos  cvange- 
licae  praedicationi  clauserunt,  ideoque  jure  caecati 
stint.  Anima  enim  recedens  a  iuce  juslttsae,  quanto 
magisquaerit  quodcontra  justitiam  inveniat,  tanto 
plus  rcpellitur  a  lumine  vcritatis,  et  in  tenebrosad&* 
mergitur.  Hoc  aateni  diversom  est  ab  eo  qnod  di« 
xit,  tcnebris  obscuratum  habentes  intellecium,  quia 
illod  accipitur  de  obscoritatc  peccatorum,  istud  au- 
lem  de  caecitate  ignorantiae.  Et  revera  sunt  caeci,  qui 
dc  venia  et  salute  pro  sna  turpiludine  desperantes, 
id  est  divitiaruni  su{>ern%  gratise  praemium  non  spe- 
rantcs,  nullo  cogenlc,  scd  sua  sponle  tradiderunt  se- 
metipsos  impudicitiofy  quse  fit  in  consanguineas,  id 
est  sic  ex  toto  tradiderunt  sc  libidini  sitvos,  ut  nee 
n  consanguinearum  concubitu  abstinerent.  Ipsi  dico  d 
cadentes  in  operationem  immundilia:  omnis^  id  est  in 
hoc  devolnti,  ut  opercntar  omnimodam  carnis  im- 
munditiam,  sive  in  semetipsis,  sive  invicem,  sive  in 
pecudibus.  Et  hoc  faciunt  euutcs  m  avaritiam,  id  cst 
in  insatiabilitatem,  quia  sicut  avarus  nunquam  re- 
putat  se  satis  habere,  ita  nunquam  isti  perveniunt 
ad  fornicationis  saturiiatem.  Vcl  ita  distinguamus  : 
Delapsi  sunt  in  operationem  immunditi»,  quia  se- 
ipsos  inquinant  voluptatibus  camis,  teodentes  omnes 
in  avairitiam,  id  est  in  immoderatum  amorem  ba- 
bcndi,  sive  ambiendo  bonores,  sive  quamcunque 
pecuniam. 

c  Vos  aatem  non  ita  didicistis  Cbristum,  si  ta- 
f  mctt  i}]'.}m  SiX}4\iiv»,  et  in  ipso  cdoeli  cstis  sici!l 


tur.  Et  iterum  hac  conditione  dico,  si  in  ipso  edoeU 
estiSf  ut  sciatis  ea  quae  scire  et  qoae  agere  in  ijns 
rcligiono  debetis.  Si  |[in  ipso  edocti  esUs,  sieni 
in  Jesu,  id  est  in  ipso  est  perfecta  et  integn  veri- 
tas,  sine  ulla  admislione  falsitatis,  verita»  fldd  el 
bonx  opcrationis  et  sapieniise  et  salvaUcmii.  Ideoqoi 
veraciter  bona  dcbent  esse  opera  eoram,  qvi  in  e|is 
scholis  discedere  cocperunt,  et  veritalem  aelenue  si« 
lutis  in  co  adipisci  cupiunt.  Et  qnae  sil  ilia  Terhas 
in  Jesn,  subjungitur,  scilicet  deponere  om  veUnm 
hominem,  id  est  ut  veraciter  non  simakilorie  depo- 
naiis  velcrem  hominero,  non  sccundum  salMiiHiaa 
quam  traxistis  de  Adam,  sed  secundum  fmsthiam 
eonversationem  vestram  quae  erat  in  veliiaUte  prini 
hominis,  id  cst  secundam  priores  actni  pnnrilatif 
vestrae.  Deponatis  vclerem  hominem^  id  esl  inagi- 
nem  ct  conformiiatem  veteris  bcmiiois,  cnjus  vila 
conformitas  ducit  ad  vctustatem  et  corruptioaeia. 
Veterem,  inquam,  bominem  dcponatis,  id  esi  om* 
nes  pravos  aclus  qui  defluxernnl  ab  eo,  et  pravis 
mores  ejas.  Qui  scilicet  bomo  jure  dcpoifitary  qaii 
corrttmpiiur  in  suis  ddectittombua  vel  caroe,  vd 
spiritu,  sive  ntroque.  Cormmpitar  non  solaBi  se* 
cundum  opera,  sed  etiani  secuudum  desideriu  qam 
sunt  erroris,  id  est  error  suadet  ilb,  noK  verilas 
Domini  Jeso.  Et  ideo  si  vere  deponilis  huno  bomi- 
ncm,  deponite  etiam  desideria  ejos  qaao  veniaai  ab 
errore,  vel  dueuut  in  errorem. 

c  Eenovamini  spirita  mentis  vealnc,  et  iaduiie 
f  novum  hominem  (Rom,  vi),  qui  secuiidttm  Deum 
c  creatus  est  in  justiiia  ct  sanctitaie  veriialia.  » 

Non  solum  deponere  veterem  lionHiiem  debelii, 
sed  eliam  renovamini,  id  est  ad  id  qnod  retro  esl 
novamini,  id  est  ad  priorem  novitalem  quam  babtiil 
pater  vester  Adam,  quaiido  creatus  fuit  ad  imagi- 
iiem  Creatoris  (Gen,  i).  In  mente  auteni  ci  ratieai 
ct  inteiiigentia  qua  Deum  cegiioscere  poluil,  ONliii 
est  ad  imaginem  Dei.  Sed  peccando  inveteravii«  al 
deformii  ac  decolor  iacta  est  h»c  imago.  Unde  HMfC 
sectaiido  jusiitiam  renovatur  et  reformalMr.  Propier 
quo<l  cum  diclum  essct,  r^itevaffiiiii^  iHibfunclofll 
est,  spiriiit  menits  vestrm  ut  in  mente  inteUi^aittr 
fieri  bta  renovatio.  Quod  enim  ail»  fptrim 


I3S3  COMHENt.  IN  CPISTOUS  PAULt.  ^  IN  EPIST.  AD  EPHEg.  Ii54 

vestrat  non  ibi  duas  res  intelligi  voluit»  quasi  aliud  A  Nam  quia  vetus  boroo  deponendus  est,  deponit# 
sit  mens,  aliud  inentis  spirilus,  quia  omnis  mens 


spirilus  cst,  non  autem  oninis  spiritus  meus  est. 
Nam  et  Deus  est  spiritus  (Joan,  iv),  qui  nec  reno- 
vari  uec  velerascere  potest.  Dicitur  etiam  spiritus  in 
homine,  qui  mens  noa  sit,  ad  quem  pertineot  ima« 
gines  similes  corporum,  de  quo  dicit  alibi :  c  Sl 
autem  oravero  Ungua,  spirilus  meus  orat,  mens 
autem  infructuosa  est  (/  Cor.  xiv).  >  Hoc  enim  fit, 
quando  id  quod  dicitur,  non  intelligitur»  quia  nec 
dici  potest  uisi  corporaiium  vocom  imagincs  sonoft 
oris  in  spintus  cogilationc  praeveniaut.  Sed  et  bomi- 
nis  anima  dicilur  spiritus.  £t  etiam  spiritus  pecoris. 
Venius  quoque  qui  res  esi  apertissime  corporalis, 
vocatur  spiritus,  juxla  iliud  :  i  Dixil  et  stetit  spiritus 


meudacium,  id  est  desistita  meutiri,  quia  c  os  quod 
mentitur  occidit  aoimam  (Sap,  i),  i  Quia  vero  no» 
vus  est  induendus»  loquimini  veriiatem,  quod  ad  uo« 
vum  pertiuet.  Loquimiui  veritatcm  unu$quisque  cum 
proximo  suo,  id  est  cum  quolii)et  bomine.  Proximus 
enim  est  omnis  bomo,  qui  ex  uno  parente  sumus 
omnes  geniti.  Omnesque  proximi  sumus  couditiouft 
terren»  nativitatis.  £t  aliter  :  Spe  coeiestis  baeredi- 
tatis  debes  proximum  tuum  putare  omnem  bomi<- 
nem,  et  antequam  sit  Cbrislianus.  Non  euim  uosii 
qualis  futurus  sit  apud  Deum,  qui  modo  vel  Judaeus 
est,  vei  baereticus,  vel  paganus.  Forte  enim  per  mJh 
sericordiaro  Dei  ita  convcrtetur,  ut  inter  sanctot 
primum  iocum  babere  mereatur.  Et  secundum  banc 


proceibe  {Psal.  cvi).  >  Quia  ergo  tot  niodis  dicitur  ^  spero,  quasi  membrum  EcdesiaB  aeslimari  potest* 


spiritus,  spiritum  mentis  dicere  voluit  eum  spiri- 
tum  qui  mcns  vocaiur.  Et  in  boc  jul>et  ut  etiam  post 
novationem  baplismi  quotidie  renovemur  exercitio 
divini  fervoris.  Mens  enim  quae  igne  superni  amorit 
excoquitur,  semper  in  se  servat  ciaritatero  pulcbri* 
tudinis  qootidiana  innovatione  fervoris.  Nescit  eniro 
xsens  per  torporera  inveterascere,  quae  studet  per 
desiderium  semper  incboare.  Sic  ergo  renovamini 
spiritu  mentis  vestrae.  Et  ut  .ila  possitis  renovari, 
indufie  novum  hominem,  id  est  accipite  velut  indn- 
roentum  conformitatem  conversationis  Cbristi,  qnae 
vos  undiquc  sie  cooperiat,  nt  nibil  in  moribus  testris 
appareal,  nisi  simililudo  opcrum  quse  Cbristus  egit, 
qui  ereatus  est  non  secundum  operationcro  carnalis 
concupiscentiae,  sed  secundnm  Deum,  id  est  sola 
vtrtute  Dei  el  potentia  Spiriius  sancti  conceptus 
est,  ac  per  hoc  Imnranis  a  labe  originalis  peccati. 
Crcatus,  id  est  conceplus  cst  in  justitia  et  sanctitate 
verilatis^  id  est  in  vera  justitia  ac  vera  sanctitate, 
noh  in  peccaiis,  sicat  caeteri  bomines  non  praeservati 
speciali  Dei  privilegio.  Justrtia  et  sanctitas  verrtatis 
non  solum  in  convcrsatione,  sed  in  creatione  cjus 
fuit,  ad  distinclioncui  corum,  qui  felsam  justitiam 
et  simulatain  sanctitatero  babent.  Et  ideo  Induendus 
est  vobis.  Potest  essc  ordo  :  Induite  novum  bonri- 
nem  iu  justitia  et  sanctitate  veritatis.  Sic  enim  in- 
duitur  Christus.  Justrtia  est  observatio  praecepto* 
rum  Dei.  Sanctitas  vero  est,  juxta  Dionysium,  omni 


Nam  ideo  loqui  debemus  alter  alteri  veriutemt 
quoniam  sumus  inticem  membra^  utvicissim  serviat 
alter  alteri,  et  diligat  eum  sicut  se.  Deponite  vete* 
rem  horoinero.  Si  autem  contigerit  ut  vos  aliquid 
adbuc  vetusto  more  agatis,  irascimini  inde  vobiS' 
metipsis,  id  est  agite  pQBuitenliam,  et  uiterius  pee- 
care  desistite.   Qnid  est  enim  pcenitens  nisi  bomo 
irascens  sibi  ?  Ut  accipiat  venlam,  de  seipso  exigat 
poenam.  Potest  et  prselati«  Juberi,  irascimini  vitiis 
dermquentium,  id  est  severitatem  in  corrigendo  ex- 
bibete,  et  noiite  peceare,  Id  est  nolite  in  boc  nimis 
districte  agere,  ne  modum  excedendo  peccetis.  Vel 
omnibus  etlam  ita  dici  potest  :  Irasclniinl,  id  est  si 
,  forte  Irascimini,  id  est  sl  surglt  motus  aninii  qul 
jam  propter  poenam  peccnti  non  est  in  potestate, 
nolite  peccare,  id  est  saltera  non  ei  consentiat  mens 
et  ratio.  Elsi  contigcrit  irasci,  non  oecidat  sol  super 
iracundiam  vestram^  id  est  non  tenealiseam  diu, 
nee  in  crastinum  reservetis,  sed  ante  sotis  occasuro 
cjicite  illam  de  cor«ie  vestro.  Iracundla  enim  dicitur 
quasi  ira  abscondita,  quia  scllicet  diu  lenetur  in 
animo.  Sed  alitcr  mclins  intelligitur  haec  sententia^ 
quia  noster  sol  Christus  est,  qni  verilas  et  sapieii' 
tia.et  justitia  est,  cujns  lucc  anima  humana  illustra- 
tur.  Sed  hanc  lucem  desinit  mens  vldere»  cum  per- 
torbatione  iracundiae  fuerit  tanqnaro  nubilo  supe- 
rata.  Et  tnnc  quasi  occidit  strper  iracundiam  bomi- 
nis  sol,  qula  cum  menti  iracundia  confusionis  tene- 


inquinatione  libera  et  incontaminalisslma  et  perfe-  D  bras  incutit,   hulc  Deus  radium  sn»   cognitionis 


ctissima  paritas.  Et  bae  pro  modulo  nostro  veraciter 
in  nobis  esse  debent,  ut  novi  homiuis  novitas  sit 
nobis  indumenturo. 

c  Propter  quod  deponentes  roendacinro,  loquimini 
c  veritatem  nnasquisque  curo  proximo  suo,  quo- 
c  niam  sumus  invicem  roembra  (/  Petr,  ii/.  Irasci- 
c  mini  et  nolite  peccare  (Psal,  iv).  Sol  non  oecidat 
c  super  iracundiam  vestram.  Nolite  locum  dare  dia- 
I  bolo  (Jacob,  iv).  Qui  furabatur,  jam  non  furetur ; 
c  magis  aaiem  laboret,  operando  manibus  suis 
c  quod  bonum  est,  iit  habeat  unde  tribuat  necessi- 
c  tatem  patienti.  > 

Deponere  vclercm  hominem  debetis,  et  induere 
uovum.  Propter  quod  agendumy  agite  sequentia. 


abscondit.  Propter  quod  mnltum  cavenda  est  ira- 
cundia,per  quam  lux  veritatis  amittitur.  Quaamissa, 
prlnceps  tenebranjm  diabohis  locum  in  homine  sibi 
invenit.  Unde  sequltur  :  Nolite  iocum  dare  diaboto, 
Iratus  enim  mala  cogitat,  et  slc  se  diabolo  ingerit 
atque  pandit,  ut  cogitata  perftcial.  Pandit  ostium 
cordis  et  hostcm  sinit  intrare.  Sed  vos  nolile  ei  lo- 
cum  dare,  quaerenti  per  suggestioncm  malorum  in- 
venire  locum  consensus  aut  delectationis  in  vobis. 
Qui  enim  suggestionibus  ejus  consentit,  dat  er  lo- 
cum  in  se.  Claudendum  est  cordis  ostium,  ne  ten- 
tator  ingrcdiatur.  Tcntator  non  cessat  pulsare,  ut 
irrumpat.  Si  clausum  invenerit,  translt.  Quia  ergo 
iu  vestra  potestate  est  boc  ostium  claudere,  nolite^ 


-1255  HERTEI  BCIIGIOOLENSIS  HONACHl  t«5« 

lociim  dare  diabolo.  Eicnim  si  inlravit  el  possedil,  A  !alionibus  qii»  sunl  sine  intc^.lectu,  el  corriptelor  a 


aiif  lu  negligonler  clausisti,  ant  claudere  neglexisti. 
Hoc  ostium  babet  taiiqiinm  duas  valvas,  cupidilatis 
et  timoris.  Aut  cupis  aliquid  terrenum,  et  hac  in*« 
trat;  aut  tiines  aliquid  terrenum,  ct  liac  intrat.  Cu- 
pidiiatis  crgo  ct  timoris  januam  claiide  contra  dia- 
bolum,  si  vis  tutus  esse.  Nam  de  cu|)iditate  qua  Sa- 
tanas  intral,  sulijungilur  :  Qui  furabatur,  jam  nou 
furetur,  Et  lioc  quoque,  sicut  ct  pnedictorum  vitio- 
rum  proliibitio,  pertinet  ad  deposilionem  veteris  ho- 
minis.  Quodque  sequitur,  magis  aiiteni  iaboret,  ctc., 
ad  iiiduilionem  Novi  perlincl.  Furtum  vcro  hic  in* 
lelligi  polest,  non  soiuin  occiilia  alicnarum  rerum 
ablatio,  sed  eliam  quidquid  acquirilur  sub  altcrius 
dainno  vei  dcceptionc.  Qui  ergo  dum  veterem  vi 


superveniente  iniquitate  (S/ip.  i).  >  Nam  in  suasub 
stantia  Spiritus  sanclus  contiisUri  non  potesl, 
cum  ipsc  sit  xteriia  el  incoromutabilis  beatim- 
do  ;  sed  ad  similitudinem  kiominis  contrisuri  di  - 
ctum  est,  qui  domum  illius,  qui  eam  contrisia* 
vit,  egrcditur.  Vel  Sp  riium  saiictum  diritur  coit- 
Iristare ,  qui  pravis  moiibus  suis  coutrislat  san- 
ctos,  iii  quibus  halJlat  Spirilus  sanctus.  Sandi 
enim  sicut  dc  prorcctibus  lidelium  gauienU  sic  de 
lapsibus  eorum  contrislanlur.  Proptcrea  Spiriioi 
sanctus  dicitur  coulristuri  ab  eis  qui  sic  agunl,  iil 
eorum  faclis  conlristentur  saiicti,  iion  ob  aliud  niM 
quia  Spiritum  sanctum  habent,  per  qucm  lam  koui 
sunt,  ui  eos  mali  moestificent,  hi  maxinie,  quos  f 


lam  duceret,  furabalur  alieiia  bona,  jam  postquam  ^  nos  ruisse  vel  noverunt  vel  crediderunl.  Conlrislari 


novuin  hominem  induit,  non  furcltir,  idesi  non  au- 
feral  dolo  vel  alif|ua  machinalione  frauilis  aliquid 
alienum,  sed  magis,  iJ  cst  potius  laborct  non  per 
servos.  sed  manibus  suis^  id  est  propriis  operaiido 
non  illud  opus  quod  displiceal  Deo,  sed  iiluJ  quod 
esi  bonum^  id  cst  utile  et  siiie  peccato.  Ideo  scilicel 
laboret,  ut  liabeat  non  solum  unde  vivat,  s^d  eliam 
tribuat  necesiitatem  patienti^  iJ  cst  peniiriam  :  hoc 
est  ut  possit  paupercs  do  justo  laborc  susleiitare. 
Ifinc  cuim  ostenditur,  quod  elecmosyna  debel  lieri 
ex  ex)  qiiod  bonum  est,  id  est  quod  juste  b«Letur, 
iion  de  eo  quoJ  injusle.  Sequitur  * 

«  Omnis  scrnio  nialus,  ex  orc  vcstro  non  proce- 
dat,  seJ  si  quis  boniis  est  ad  «'eJiricatioiiem  (iJei, 
ut  det  g  atiani  aMdienlibus.  Ct  nolile  contrislare 
Spirituin  sanclum  Dei,  in  quo  signati  esiis  in  die 
reJemptioiiis.  i 
Omnis  sermo  malus  non  procedat^  id  cst  nullus 
sermo  iiialus  procedal  ex  ore  vestro^  et  am  si  fuit 
c«)rde  conceptus,  sed  coinpriinilc  illum  ne  possil 
exire,  ut  uihil  inali  iinquam  hiquamiiii.  Scrino  con- 
tumeliosus  el  lascivus  aut  inurniuriosus,  vel  alius 
hujiisroodi,  uon  ezeat  ab  ore  vestio;  zed  si  quis  est 
iii  corde  vestru  bonus^  iJ  esl  hiiinilis  el  chariUitixus 
cl  utihs,  ille  proc^^dal  non  otiosc,  sed  adcedificatiO' 
nem  fidei^  iJ  esl  ila  opportuiic,  ut  aedificel  alios  in 
fide,  qu£  pcr  dilcclionem  opciatur,  quia  illa  cst 
veia  lidcs  et  salulircra.  Ad  asd.ncalioncni  procedat 


diciliir  Spiriius  sanctiis,  quia  suis  clectis  insptral 
charitatein,  per  quam  Tacit  ut  contristenlur  de  alio- 
rum  detrimenlis.  Sancti  autem  qui  sic  conlrislan 
tur,  maxiinc  sunt  pii  pnepositi  Ecclcsia!.  Unde  nune 
subjectis  pr»cipilur,  ne  per  inobedientiam  suam 
contristent  eos,  quia  in  eis  contristarent  Spirilum 
sanclum.  Ut  exaugeret  peccatum,  voluil  Apoitoliif 
ita  dicere.  Praeposilos  cnim  contrislaiil,  qui  eorum 
vcrba  contemnunt,  ct  cis  obedire  despiciuiil.  Non 
debt*lis  hunc  spiritum  conlristarc,  tii  quo  Tos  qussi 
cera  siynati  esiis,  cjus  imagine  vobis  iuipressa  Vd 
signati,  id  est  ab  inlideiibiis  discrcti.  Ct  boc  faclum 
est  in  die  redemptioniSf  id  cst  quaiido  transada 
nocte  innJelilatis  ct  ignorantia;,  illustrali  estiiljce 
fidei  iii  baptismo,  et  rcdeiiipli  de  servitulu  liiaLoIL 
Iii  baplisiiio  cnini  Spiritus  saiicius  fidc  et  sacramen- 
tis  ct  spirilalibus  gratiis  si^^uat  nJeies,  id  esl  ab 
in(idelibus  scccrnit. 

c  Oinnis  amariludo,  ct  ira,  cl  indignatio,  el  cla- 
mor,  et  blasphcmia  loliaiur  a  vobis  cum  omni 
roalilia.  Eslole  autcm  in\iccm  benigni»  inisericor- 
dcs,  dnnanles  iiiviccin,  siciit  et  Deus  in  Cbriilo 
donavit  vobis  {Coloss,  iii).  i 
Omnis  amaritudo  qu£  quidcm  conlraria  esl  beni- 
gnilati,  id  est  raiicor  ct  asperitas  in  dictis  vel  in 
factis  sive  in  cogilaiionibus,  toUatur  a  vobis  ;  et  tra, 
iJ  cst  subila  coinmotio  aiiimi,  aliqiiaudin  ipsum 
animum  possi Jens ;  et  indignalio^  id  esl  vebemens 


bonus  sermo    Ubi  ostenditur  qiiia  nec  honus  scrmo  d  furor  aiiinii  cum  quodam  anogantia?  vitio.  Hoc  fil 


proferri  (lcl)et  nisi  ad  xdilicationcm.  Uiide  Psaluii- 
sta  :  t  Ohmului  et  hiiiuirualUd  sum,  ct  silui  a  boiiis 
{PsaL  xxxviii).  >  Ad  hoc  proferalur  bonus,  ut  det 
gratiam  audicniibus,  id  est  ut  audilores  per  eum 
haurlaiildulccJiucm  siiperux  gratiae,  et  proinovcan- 
tur  iii  Loiiis  opcrihus.  Talis  seriuo  processit  cx  ore 
matris  Domiiii,  qiianJo  ad  voccm  salulalionis  ejus 
rcpL  la  esl  Spiritu  saiiclo  Eiizabeth  (Lur.  xxxi).  No- 
lilc  iiialum  serniouciii  prorcrre.  Et  nolite  contristare 
Spintum  sanctum  Dei  in  mala  convcrsalione  vcstra, 
id  cst  nolite  talia  facerc  qu.x  Spiritui  saiiclo  sic 
displia^aiit,  ut  rcccdat  a  vobis,  quasi  olTensus  ac 
contristatus.  t  Spiritus  enim  sanctus,  ut  scripfum 
est,  disciplinse  elTugict  ficturo,  ct  auferet  sc  a  cogi- 


plerumque,  si  major  vidcrit  miiiorem  in  aliqiio  bo- 
nore  subliinari.  Iiidignatur  enim  ex  lioc  nonnun- 
qiiam  graviter.  El  quia  istum  impclum  animi  soleol 
seqiii  damorosa  verba,  subscqucnter  ponilur  et 
ciamor,  Clainorcm  hic  accipinius,  quando  omnei 
cum  sunt  in  irse  furore,  mala  veiba  et  ad  conlume- 
liam  pertinentia  profcrunt ;  et  blasphemia,  id  esl 
prolatio  vcrborum  contra  Deum  vel  sancios  ejus* 
Blasphcmia  cnim  esl,  per  quain  de  ipso  Deo  falsa 
dicuntur  vcl  sauclis  ejus.  Eioinnia  hsec  jubet  Apo- 
slolus  ut  tollaiilur  a  nobis,  cxhortans  nos  ad  palien- 
liam.  Et  quasi  cunclis  extcrius  jam  i)ene  composi- 
tis,  ad  inteiiora  cx)uvertitur,  dum  subjungil :  am 
omni  malitia,  Malilia  cnim  proprie  ad  menlem  per- 


isrj 


COMMEiM.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


m% 


liiiet.  Et  frustra  indignalio  el  clamor  et  blaspbemia  A.  pro  servis,  Crcator  pro  crcatura.  Nam  tradidit  pro 


ab  exterioribus  tolluntur,  si  in  interioribus  viliorum 
roater  malitia  dominatur.  £t  incassum  foris  nequi- 
Ua  ex  ramis  inciditur,  si  subrcptura  multiplicius  in- 
tus  in  radice  servatur.  Malitia  ergo  quai  est  occulla 
radixvitiorum,  cxsiirpanda  funditus  est  a  corde ;  et 
dulcedo  cbaritatis  inserenda,ne  vitiorum  rami  foras 
erumpant.  Sic  enim  tolerare  debemus  cos  qui  mala 
nobis  irrogant,  ut  et  puro  corde  diligamus  illos. 
ilx€  vitia  dum  toUimus  a  nobis,  deponimus  veterem 
hominem ;  novum  autem  induimus,  facientes  quod 
subditur  :  Estote  autem^  etc.  Quasi  dicatur  :  Nolite 
esse  amari,  sed  ccontra  estote  invicem^  id  cst  alter 
erga  alterum  benigni,  id  est  bonuni  ignem  pi«  dul- 
cedinis   habentes.   Benignitas  euim   est  serenitas 


mbis  redimendis,  non  arietem,  non  bircuni,  nou 
eliam  prophetam  aut  apostolum,  sed  semetipsum 
qui  Deus  est.  Tradidil  se,  id  est  non  invitus  est 
ductus  ad  morlem,  scd  ipse  spontaueus  se  dedit,  et 
in  hoc  apparuit  vis  dilectionis.  Tradidit  cnim  se 
oblationem  et  hostiam  Deo.  Oblatio  namque  dicitur, 
quando  nuUo  quaercnte  aliquid  sponte  offertur.  Sic 
Ghristus  cum  nemo  id  quaerere  auderet,  obtulit  so 
pro  nobis  in  cruce  sacrilicium  Deo.  Hostia  vero  di- 
citur,  quae  pro  hostibus  vel  victis  vel  superandis 
celebratur.  Sic  et  hostia  Ghristi  diabolus  et  d?Rmo- 
nes  superati  sunt  atque  peccata.  Vel  oblatio  fuit 
Ghristus,  quia  morte  sua  nobis  dona  virtutum  et 
divinam  gratiam  acquisivit ;  hostia  vero,  quia  nos 


animi,  quaudo  aliquis  clare  el  hilariter  loquilur,  et  3  ab  hoste  liberavit.  Yel  oblatio,  dum  fuit  injuriatus ; 


6ua  tribuit,  et  conversatur  cum  alio.  Quae,  sicut  dixi- 
inus,  contraria  est  vitio  amaritudinis.  Et  nolite 
iram  habere  adversus  quemquam,  sed  estote  invi- 
cem  misericordes^  id  est  viscera  miserationis  haben- 
tes,  ut  affectum  benefaciendi  proximis  semper  ha- 
beatis,  etsi  deest  quod  tribuatis.  £t  non  clametis 
irati  contra  aliquem,  vel  non  deferatis  ad  judicem, 
de  injuria  vobis  illata  clamorem,  sed  estote  donan- 
ies  invicem^  id  est  condonantes  alter  alteri,  quidquid 
laesionis  vel  offensionis  pertulistis.  £t  hoc  facite  non 
ficte,  nec  ex  parte,  sed  ita  pure  et  perfecte,  sicut  et 
Deus  in  Christo  donavit  vobis^  id  est  sicut  Deus  per 
Ghristum  omnia,  quae  commiseratis ,  condonavit 
vobis,  sine  aliquo  respectu  vindictae  ullerius  futurae, 
sic  et  vos  condonale  vobis  semper  ad  invicem  sine  G 
respectu  alicujus  ultionis.  Alioquiu  Deus  repetet 
qu2e  vobis  dimiserat. 

GAPUT  V. 

c  Estote  ergo  imitatores  Dei,  sicut  filii  charissi- 
€  mi ;  et  ambulate  in  dilectione,  sicut  et  Ghristus 
c  dilexitnos  (Joan.  xiii,  xv),  et  tradidit  semetipsum 
c  pro  nobis  oblationem  el  hostiam  Deo  in  odorem 
c  buavitatis.  > 

Quandoquidem  Deus  in  Christo  vobis  peccata,  quae 
in  eum  commiseratis,  donavil,  ergo  estote  imitatore» 
Dei,  id  est  sequimini  exemplum  boniutis  ejus,  ut  et 
vos  fratribus  dimittatis  quidquid  in  vos  delinquunt. 
Et  hoc  faciie  sicut  /i/tt  charissimi^  quia  si  boc  fece- 


hostia  dum  fuit  occisus.  Qui  dedit  se  hostiam  talem, 
quae  iret  ni  odorem  suavitatis,  id  est  in  odorem  sua- 
vem  Deo.  Quia  sicut  suavis  et  bonus  odor  est  alicui 
acceptabilis,  sic  Deo  sacrificium  Domiuicae  carnis. 
lu  quo  Pater  delectatus  est  non  respectu  simplicis 
morlis  Ghristi,  sed  respectu  fructus  ab  ea  proceden- 
tis.  Ex  ea  enim  nunc  salus  humanogeneri  provenit, 
in  qua  quidem  Deus  delectatus  est.  In  iutentiouo 
etiam  Salvatoris  ct  affcctu  pielatis  ejus,  dum  se  pro 
nostra  redemptione  immolari  permitteret,  delectatus 
est  Pater,  ut  in  odore  suavissimo.  Nam  quia  Justus 
pro  justitia  occisus  est,  optimum  de  sua  morta 
praebuit  odorem.  Sicut  euim  peccatum  fetorem,  sic 
justitia  bonum  spirat  odorem. 

c  Fornicaiio  autem  et  omnis  immunditia  aut  ava- 
c  ritia,  nec  nominctur  in  vobis,  sicut  decet  sanctos, 
c  aut  turpitudo,  aut  stuItUoquium,  aut  scurrilitasv 
c  qua;  ad  rem  non  pertinet,  sed  magis  gratiarum 
c  actio.  > 

Deum  imitari  studete.  Sed  fomicatio  et  immundi- 
tia  et  avaritia  sic  prorsus  rejiciantur  a  vobis,  ut 
neque  vel  nominentur  in  vobis,  id  est  nomen  alicu- 
jus  horuni  vitiorum  non  sit  iu  aliquo  ex  vobis,  sci- 
licet  nemo  sallem  solo  verbu  dicat  quemquam  ve- 
strum  esse  talem ;  sed  ita  coram  Deo  et  hominibufl 
irreprehensibiles  estote,  ut  nullum  locum  malae  su- 
spicioni  detis.  Fornicatio  dicitur  a  fornicibus,  qui  et 
arenarii  nunc  appellantur.  Sunt  enim  theatrales  ar- 


riiis,  tunc  filii  charissimi  eritis  illius  Patris.  Unde  |^  cus  et  lupanaria  loca,  in  quibus  erant  meretriceSy 


dicit  Unigenitus  ejus  :c  Diligite  inimicos  vnstros,  be- 
ncfacite  his  qui  oderunt  vos,  orate  pro  persequenti- 
bus  et  calumniantibus  vos,  ut  sitis  filii  Patris  vestri 
qui  in  coelis  est,  qui  solem  suum  oriri  facit  super 
bonos  et  malos,  et  pluit  super  justos  et  injustos 
(Maith.  \;Luc,  vi).  Et  non  solum  in  condonatione 
peccatorum  silis  imitatores  Dei,  sed  cliam  in  dilec" 
tione,  ut  diligatis  eos  qui  vobis  adversantur..SciIicet 
in  dilectione  positi  ambulate,  id  est  promoveamini 
et  proficite  in  ea  in  tantum,  ut  si  opus  fuerit,  pona- 
tis  animas  pro  his  quos  diligitis,  sicut  et  Christus 
dilexit  nos,  et  posuit  animam  suam  pro  nobis  {Joan, 
x).  Magna  et  inenarrabilis  dilectio,  ut  unicas  Filius 
Dei  semeiipsum  pio  nqbis  traderet  morti,  Dominus 
Pathol.  CLXXXI, 


cum  quibus  spurcissimi  quique  commiscebantul*. 
Immunditia  autem  vocatur  omnis  incontinentia  ad 
libidinem  pertinens,  quoquo  modo  fiat.  Fornicatio 
igitur  quantum  ad  muiieres,  hic  accipitur ;  immun- 
ditia  vero,  quantum  ad  hoc  quod  fit  contra  natu- 
ram,  sive  in  se,  sive  in  alium.  Avaritia  vcro  illa  pe- 
stis  est  animi,  quae  nunquam  dicit  nisi  accipe.  Quam 
ideo  ponit  Apostolus  cum  fornicatione  et  immundi- 
tia,  ut  innuat  eam  esse  fornicationem  animae,  sicut 
illicita  corporis  operatio,  corporis  est  fornicatio, 
sicut  enim  qui  fornicatur,  non  sua,  sed  aliena  mu« 
liere  abutitur ;  sic  qui  peste  avaritix  contaminatur 
usque  ad  alieua  habenda  extenditur;  et  quod  sub 
rapiDa  babet,  ommbus  retinere  molitur.  Per  boc 


)959 


IIERVEl  BURGlDOLtNSIS  MONACIIl 


lice 


quod  posuit  disjunctivam  conjunctioncm   inter  im-  A  lotria  rapinam  facit,  honorcm  Dci  tollendo  ct  idol.s 


^iundiliani  ct  avaritiam,  quoJ  quidem  non  feccrat 
iulcr  immunditiam  etrornicalionem,  voluil  significa* 
re  allerius  generis  esse  fornicationcu^  et  immundi- 
tiam,  et  allerius  avaritiam,  quia  iil;c  sunl  corporis, 
ista  vero  animae.  Fornicatio  et  omnis  immundilia 
aut  avaritia  non  solum  non  sit  in  vobis,  sed  nec 
etiam  nominetttr^  id  est  lantopere  vobis  proviJete  ab 
istis  vitiis,  ut  neque  vcl  inramiam  illorum  patiatur 
aliquis  vestrum  sicut  decet  sanctos  a  vitiis  esse  im- 
iBunes  et  a  nota  infamiae,  aut  turpitudo  non  nomi- 
netur  in  vobis,  aut  stultiloquium,  aut  scurrHitas, 
Turpitudo  est,  qua  mens  inflammalur  ad  libidincm, 
ut  in  osculis  ct  amplexibus  et  muttis  aliis  hujusmo- 
di.  Sluitiloquium  vero  est  stulta  verborum  prolatio. 


dando,  sic  avarus  rapit  paupcribus  ca,  qux  super- 
llue  sibi  coacervat.  Kos  enim  quas  Dcus  sorvire  vult 
indigcnlibus,  ipsc  sibi  usurpal  etrccondil.  Et  pro-l 
pler  hujusmodi  causas  avariiia  cst  idolorum  ser- 
vilus.  Lt  econtrario  si  adversilalis  quod  sit  regnum 
illud,  scilicet  quanta  felicitate  plenum,  ubi  nullus 
locus  d^^siderandi  est,  nisi  quod  quisque  habd,  quia 
unicuique  sufficit  omnino  quod  habet,  et  item  si  ad- 
vertalis  quid  sit  Christus,  iJ  est  quam  saiicios, 
quam  immunis  ab  omni  peccato ;  et  quis  sit  Deu», 
id  est  quam  juslus  judcx;  ct  quantuni  bonum,  id 
est  summum ;  si  ha:c  omnia  vullis  advertere,  scie» 
tis  fornicaiorem  el  similes  excludi  a  regno  Dei.  Noa 
enim  intrabit  in  illud,  sicut  legimui,  aliquid  immuu- 


nullam  utililatem,  nullamque  scientiam  continens,  ^  dau  (Apoc,  xxi).  Chrislus  iiunc  primo  nomiiiator. 


sine  industria  et  discretione  facla.  Scurrilitas  vero 
est  facetia  joculatorioriim  verborum,  quae  quadam 
industria  et  ingenio  artis  proferuntur,  ut  auditores 
ad  risum  moveantur.  Quie  scurrilitas  licct  magno 
labere  stuJii  agatur,  tamen  non  pertinet  ad  rem,  id 
cst  ad  aliquam  utililatem,  sed  tantum  ad  vanila- 
tem  et  mentis  enervalionem.  Haec  viiia  non  nomi- 
nentur  in  vobis,  sed  magis,  id  esl  polius  nominetur 
in  vobis  gratiarum  actio,  id  est  ila  Deo  scinper  agito 
gratias  super  beneticiis  ejus,  et  ila  laudibus  ejus 
insistite,  ut  iiihil  de  vobis  dici  possil,  nisi  quoJ  om- 
nis  actio  vestra  Dco  gratias  rependit,  scilicet  et 
verbis  et  actibus  assidue  graiias  Salvaiori  red- 
dite. 

c  Hoc  enim  scitote  intelligentes,  quod  omnis  for- 
i  nicator,  aut  immundus,  aut  avarus,  quod  est  ido- 
c  lorum  servitus,  non  babet  ba^reditaiem  in  regiio 
c  Ghrisli  et  Dei.  i 

Ratio  quare  fornicatio  et  cxtcra  non  debcnt  esse 
in  vobis,  quia  hoc  sine  ambiguiiate  sciatis,  quod 
omnis  fornicatorj  elc.  Omnis  dico,  id  cst  numeraiis 
singulis  partibus  cujusque,  iiuUa  rcpcrielur  quae 
habeat  haereditatem  in  legno  Christi  et  Dei,  id  est 
qua  habeat  bsreditario  jure  locuin  in  regno  gloriae. 
£l  hoe  ideo,  quia  Cbribti  est,  contra  cujus  pr£(!ep4a 
operanlur  lales;  et  Dei  Patris,  cui  injurias  faciunt. 
Et  bec  erit  vobis  manifestum,  si  fueritis  iulelligeii« 
tes,  id  est  si  adverteritis  quod  advertendum  est,  vi- 


ct  postea  Dous,  ne  secundum  Arianos  aesiimaretar 
ninor  Palre  Filius. 

c  Nemo  vos  seducat  inanibus  verbis  (//  Tkess.  ii); 
c  Matth.  XXIV :  Marc.  xiii;  Luc,  xxi).  Propter  bce 
c  eiiim  venit  ira  Dei  in  [iiios  diffidentise.  Nolite  er- 
c  go  cfllci  parlicipes  eorum.  > 

Seducebant  quidam  audilores  suos.  proroittcntes 
impunitalem  eis  ex  misericordia  Dei,  et  persua- 
deiiies  quia  propter  pcccala  siiperiora  iion  amitte- 
ret  homo  regiium  Dei.  Coiilra  quos  nunc  Aposto- 
lus  :  Nemoj  inquit,  vos  sedncat  inauibus  terbis, 
Inania  enim  sunt,  id  est  venlosa,  cC  onmi  veritati 
vaciia,  vcrba  coruin,  qui  dicunt  vel  dicebant,  non 
oinnem  fornicatorcm  aut  immundum,  aut  aTania 
damnari,  proponenles  hoc,  ct  dicenles  :  Si  omnit 
fornicalor  et  immundus,  ct  avarus  damnatur,  lUBe 
pauci  iii  muiido  salvaulur.  Quod  repulant  inconve* 
nieiis  et  imposbibile,  cum  sit  convciiiens  ey  possi- 
b  le.  c  Muhi  enini  sunt,  ut  ait  Dominus,  voeaii, 
pauci  vero  clecli  {3futth.  xx).  >  Dicunl  etiam  ali- 
quaiiuo  inisericordiam  Dei  tantam  esse,  nl  eliaa 
fornicatorcm  vel  avarum  non  sinat  ssternaiiler  cm- 
ciari ;  alque  naturale  csse  prxdicant,  ui  liis  viiiis 
serviatiir,  dicentes  :  Cur  fecit  Deus  roulieres,  ao- 
rum,  argeiitum,  ct  similia,  nisi  ut  liis  ulemurf  Sed 
Apostolus  e  contrario  clainat  :  Nema  Jtos  seducat 
inanibus  verbis^  id  est  a  nemiiie  vos  perroiltaiis  se- 
orsum  ab  hac  ratioue  duci,  scilicet  quod  foniieator 


ilelieet  quid  sitfornicatioet  immunditia,  iii  est  quam  ^  ct  eietcri  tales  non  liabebunt  pariem  in  regno  I 


inmunda  res  sitet  sordidaomni  vituperalionedigna, 
et  itero  qiiaro  pessima  el  prava  res  sit  avariiia,  videii- 
oelquod  avarum  esse  sit  non  solum  idolis  servicns» 
sed  etiam  ipsa  idolorum  servilus.  Avari  enim  Dcus, 
nummus  esi.  Nain  sicut  qui  idoiis  servit,  eultum 
debitum  Creatori  imaginatae  creaturae  attribuit;  sic 
ct  avarus  iropeiidit  cultum  efligiat»  pecunise,  cum 
Deum  eolere  deberet,  non  pecuniam.  Ideoque  pecii- 
nia  quam  diligii,  veneratur  et  colit,  facta  est  illi 
idolum,  quia  speu  suam  iu  ea  posuit,  et  a  Dei  cuU 
tu  pro  ca  rccessit.  Dum  enim  deberet  adire  £ccle- 
siam,  custodil  arcam.  Dum  detierei  rogare  Deum, 
petit  forum,  ut  augeatlucrum.  Quapropier  idotoiatria 
mn'/o  Juciicaliir.  Vel  elian  idao»  qala  lieol  idoio* 


Omnes  enim  rationes  eorum,  qui  vos  iia  seduem 
Yoiunt,  sunt  inaiiia  veiba.  Et  revera  non  debeiis 
hujusmodi  vei  bis  ab  boc  sano  intelleciu  divoUi,  quia 
propter  hme  verba  venit  ira  Dei,  id  es4  ultio  divina, 
ut  in  aeternum  pereant,  in  filios  digideMim^  id  esl 
iu  cos  qui  cum  siut  lilii  Ecclesia  iion  sceuiidttia 
bonam  vitam,  sed  soiummodo  secuodiun  sacramea* 
torum  participationem,  suul  lamea  dittdeniise  el 
desperationis,  quia  dc  illis  diffidiroos  !propier  pra- 
viiaiem  eoruro.  £t  qiiia  ira  diviiiae  aniiiiadversirittS 
in  obitu  eorum  venit  in  eos,  ergo  ne  voa  sinillii  pa* 
tiamini,  nolite  effici  participes  eorum^  viikljeel  vfl 
quod  eaJem  dicatis,  vel  quod  fidem  eis  adbiliaalis. 
8ed  ei  secuodum  veterem  bistoriam  {fiMm.  nip  ni^  • 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


ItGl 


proptcr  inania  verki  et  fornicalionem,  et  his  A  conscnliendi  aperibut  inftuctuoin  tembrarum^  id  est 


,  venit  ira  divinae  uiiionis  in  iudaeos,  pro- 
iscadavcra  eoruiu  in  dcserlo;  qui  erant  filii 
Itiae,  quia  de  promissionibus  diffidebant,  nou 
teft  quod  essent  verae ;  et  ideo  murmuraban^ 
ikabantur,  propter  quae  et  perieruut.  Nolite 
iniliter  voi  agere  vei  loqui  ne  similiter 
s. 

atls  enim  aKquando  tenebnet  nunc  aulem 
In  Domino.  I3t  iilii  lucis  ambulate.  Fructaa 
.  hicis  esl  in  omni  bonitate  et  justilia  et  veri«' 
probanics  quid  sit  bcueplacitum  Oeo.  i 
debetis  jam  eiOci  participes  eorum,  quia  vos 
idOf  id  esl  ante  conversiouem  eraiU  tenebrcB^ 
iliscuritas  nigredinis  peccalorum  ct  in  vobis- 


corum  qui  suut  tenebrac,  id  cst  cxcaecali  in  se,  ct 
cxcaccautes  alios,  quia  iufructuosa  sunt  illa  opcra, 
id  esl  nuliam  ulilitatem  allerentia.  Non  communi* 
cetis  operibus  bujusmodi,  sed  mtigis,  id  cst  potius 
redar^ite  et  coirigite  ea.  Duobus  eniro  niodis  uon 
nos  inquinant  mali  cum  quibns  degimus,  id  est  si 
non  consenlimus,  et  si  redarguimus,  boc  est  r.on 
cummuQicare,  uoii  consentire.  Communicatur  enUn 
peccalori,  quando  facio  cyus  consortium  voluntatis 
vei  approbatioois  adjungitur.  Hoc  ergo  nos  admo- 
ncns  Apostolus,  ait  :  Nqlile  communicare  operibu$ 
infructuo$i$  lenebrarum  komiimm.  Et  quia  parum 
crat  non  consentire,  si  quaereretur  negligcntia  disci- 
plinae,  magis  autem,  iiiquit,  ct  r^darguite.  Videie 
it  in  aliis,  pavo  e\eniplo  illos  excaecaodo,  e(  ^  quoniam  u^rumque  compleKus  est :  Nolite  conmu'- 


rem  praecipilando,  scd  minc,  id  est  postquam 
liaiu  acccssislis,  faai  eslis  lux  Eecundum. 
)t  Justitiam  et  purilatem  vitae,  quia  iumiue  et 
lo  vcstnc  operationis  et  scientiae  alios  iliu- 
I.  Et  hoc  non  iu  vobis,  scd  tit  I>omino^  quia 
e  fuistis  in  vobis,  sed  uuuc  cstis  lux  in  Do- 
ul  c  qui  gloriatur,  in  Doniino  glorietur  {Jer. 
or.  i).  I  Lux  estis,  scd  lux  iiluminata,  sicut 
i  nostri  dicunlur  lux,  sed  iiiuminata,  quia 
non  possuut,  nisi  vel  in  die  sol  luceat,  vel  in 
liiquod  iuminare  fulgeat.  Et  quia  oportet  ut 
i  lux  talis  esiis,  ut  a  vera  iuce  quae  Deus  cst, 
emiiii,  non  iii  vobis  iux  esse  diccmini,  sed 


nicare^  magis  autem  et  redarguite.  Quid  est,  nolite 
communicare?  Nolite  conseutire,  uolitc  laudare. 
noliie  approbarc.  Quid  est,  magis  redarguite  T  Re* 
prcbeiidile,  co.ripite,  coerccte.  Praeiatis  vero  datuiQ 
cst  maxime  hoc  praeceptum.  Ideo  non  debetis  coro- 
munic^re,  sed  potius  redarguere,  quia  turpe  est  non 
soium  facere  vol  vidcre,  sed  et  dicere  ea  qua  ab 
ip$it  tencbrosis  hominihus  fiunt  in  occulto,  id  cst  in 
sccrctis  (ocis,  quia  verecundantur  talia  palam  facc- 
re.  f  Omnis  qui  malc  agit,  otfit  luceni  {Joan.  iii).  i 
^equituf : 

(  Omuia  autem  qua  arguuntur,  a  iumine  mani- 
c  festantur.  Oiune  enim  quod  manifestatur,  iumen 


lino.  Et  ideo  liUi  |ucis  jure  vocari  potestis.  q  <  cst.  Propter  quod  dicit :  Surge  qui  dormis,  ct  ex 


go  iuz  cstis  el  Ulii  lucis,  idcirco  non  jam  ut 
ebraruni,  sed  m^  filii  lHci$  ambulate^  id  est 
reamiui  dc  lucidis  operibus  in  iucidiora.  Et 
ladet  ut  sic  anibulelis,  qiiia  fructus  /nds,  id 
3  opiis  qiiod  gigiiit  lux,  sicut  arbor  fructum, 
mui  bonilate,  qua  quisque  sit  iionus  in  se- 
t  in  oiniii  jvs/iiia  qua  proximis  quoJ  justum 
eiidat;  etin  omui  veritate,  qua  id  quod  ve- 
i,  creilat  et  luqiiatur.  Possuinus  autein  justi* 
veritatcin  partes  bonitaiis  inteliigere.  Justi** 
0  tenetur  iu  observaiitia  bonoruin  operum, 
autcm  in  scruioaibus  non  falsis  et  cogitt- 
>.  Et  haec  omnia  bona  suut,  ideoqiie  partes 
is.  Ei  iux  qua:  lalos  fructus  facit,  homo  est, 


I  surge  a  roortuis,  et  illumiDabit  tibi  Christus.  i 

Ipsi  faciunt  in  occulto  lurpia.  Scd  omnia  opera 
eorum  quee  arguuntur^  manifestanlur  ei$  a  lumino 
rcdargutionis  ejusdem.  Pleruinquc  ignoratur  culpa 
ab  ipso,  qiii  pcrpctravit  eam.  Sed  dum  increpatur, 
manifestatur  ei.  Et  isiis  qui  nunc  ab  Apostr.io  vo- 
cantur  tcnebras,  sic  obsciirata  cst  usu  pcccandi  con- 
scicutla,  ut  jAin  ea  quae  faciunt,  mala  csse  non  in- 
teiligaut ;  vci  si  iiitciliguut,  pro  nihilo  ducaut  et 
obliviscauiur.  Quasi  cnim  sub  quadani  obscuriiato 
tcguntur  ^t  (aitent  peccata  ^ux  Uunt,  u(  vel  non  in- 
telligantur,  et  post  ad  momoriam  iion  revoccnlur. 
Sed  dum  ab  inprepan^e  ing|eruntiir  ocuUs  corJium 
suorum  culp»,  quas  nesciel>ant^  et  arguuntur,  t^no 


lus  a  vcra  Itice,  quae  Christus  est.  Ambulate  D  a  lumine  veritatis  mauifcstantur  meutibus  eorum. 


ucis,  el  hoc  facito,  probanu$^  id  est  discu- 
et  S(  irc  sludeiites  atque  discernentes  quid 
placiium  Deo,  id  c&t  quid  Dcus  inultum  ve- 
liiid  faciatis,  quoJ  ei  optiinc  placere  proba- 
Quidqtiid  eiiim  faccre  volumu^,  antcquam 
cliocnius,  probarc  debemus  au  Deo  placitu- 
.  Et  si  Dco  placiturum  probaverimus,  tunc 
isUlud;  si  autein  displiciturMm,  iioi^  facia- 
equitur : 

noUte  communicare  operibus  infructuosis 
raruin,  magis  autcm  redarguite.  Quac  enim 
Buito  liunt  ab  ipsis,  turpe  cst  et  dicere.  i 
ii  iucis  ambi^lale,  et  nolite  communicare^  id 
h^beatis  voluptatem  contmunicandi,  id  esl- 


ut  eas  videant  et  couateantur,  ac  pceniiendo  deieant* 
Eccc  quanta  utilius  ex  rcdargutione  procedat.  £t 
vcre  inauifestantur  a  lumipc.  Nam  omne  peccatum 
quod  manife$taiur^  e$t  l^me^,  id  cst  cvideus  ct  iion 
ambiguum,  ucc  potest  excusatioue  tegi,  quod  palam 
dictuni  cst.  Vei  oinne  malum  opus  quod  pc^  con- 
fessionem  manifestatur,  lumencst;  id  est  Ulumi- 
nans  conscicntiam,  quia  ex  copsidcratione  malorum 
quae  fecit,  iUuminatur  poenil^tis  animus  ad  agenda 
iMfna,  ut  videat  quautum  in  pqeniteiitia  se  dej^eat 
aflUgcre,  et  quanto  studio  boais  operibus  insudare. 
Propter  quod^  id  cst  quia  omne  quod  mani(jpstatiir, 
iit  luiaen,  dicit  Isaias  :  c  Siirge,  iUuniin^re,  qi^if 
venit  iumeu  luum  (/m.  xI()i  i  Si^  A(HmUitv/|  inM)| 


I^CS 


HERVEI  IJURGID0LENS;S  MONACIIl 


1261 


sno  ct  auctoritalc  apostolica  verbis  aliis  poiiit  lianc  A  queiUal  domuin  ejuSyVideturinsipiens,  licct  nullum 


8enlenliani,.ct  addil  aliqua  :  Surge,  inquit,  qui  dor- 
mis,  etc.  Somnus  animap.  cst  oblivisci  Dcum  suum. 
Quaecunque  cnim  anima  oblila  fuerit  Deum  suum, 
fr!ormit.  Sicut  enim  qui  corpore  dormit,  etiam  si 
dies  jam  fneril,  tanquam  in  nocte  est,  quia  non 
v>gilat  ut  videat  jam  ortum  diem;  sic  quibusdaro 
jam  praesente  Cbrislo,  jam  praedicnta  veritate,  ad- 
liuc  inest  somnus  ruinac.  Ideo  unicuique  talium  c1a« 
inat  propheta  vel  Apostolus  :  Surge,  illuminare, 
quia  venit  lumen  tuum,  id  est  Christus.  Vel  $urge 
qui  dormis^  id  est  qui  torpes  in  obscuritale  cordis, 
non  recogitans  Deum,  nec  advertens  pcccala  tua, 
8cd  in  terrenis  desideriis  oculos  mentis  habens, 
surge  ab  illa  pigritia  per  recordalioneni   Dei  et  in- 


^nimum  peccandi  in  eam  babeat.  Sed  non  decet  saih 
ctos  malam  dc  se  opinionem  darc  per  negligeniiaia 
vel  indiscreiioncm  suam.  Non  quasi  insipicDtes  [ 
ambulelis  viam  justitiae,  sed  ut  sapienUs^  id  est  iu 
irreprehensibiliter,  ut  in  ipsa  ambulalionc  videami- 
ni  sapientes.  Vel  non  ambuletis  ut  insipientes  sse- 
culi  amatores,  qui  non  provident  sibi  in  futiinim; 
sed  ut  sapientes  qui  sic  in  hoc  saeculo  vivere  stu- 
dent,  utinfuturovilam  aeternam  habeant.  Vos  dico, 
redimentes  tempus.  Redimerc  tempus  cst,  ut  qaando 
aliquis  infert  tibi  litem,  pcrdasaliquid  ut  Deovaoes, 
non  litibus.  Quod  enim  perdis,  pretium  est  lempo- 
ris.  Quomodo  perdis  nummos  ut  emas  tibi  aliquid, 
sic  perde  nummos  vel  quodlibet  aliud,  ul  enias  tibi 


telligentiam  culparum  tuarum,  et  exsurge,  id  est  ex  ^  quietem.  Non  enim  habebis  quietum  cor,  sed  ever- 


toto  surge  per  dignam  poenitentiam,  tu  dico,  eleva- 
tus  et  separatus  a  mortuis,  id  est  ab  illis  qui  per 
peccata  spiritualiter  mortui  sunt  in  anima,  ut  jam 
cum  illis  non  jaceas  similiier  mortuus.  Vel  surge 
per  confessioncm,  et  exsurge  per  satisfactionem. 
Exsurge  a  mortuis,  id  est  a  peccatis,  quae  in  Epistola 
ad  Hebraeos  vocantur  opera  mortua  (Hebr.  vi).  Ei 
tunc  Christus  qui  illuminator  est  mentium,  t7/«mt- 
nabit  tibi,  id  est  lumen  sapientiae  et  veritatis  ct  gra- 
tia".  suae  sic  infandet  cdrdi  tuo,  ut  maneat  tibi,  id 
est  ut  ullra  non  amiltas  illud.  PIus  enim  notat  dicens 
illuminabit  tibi,  quam  si  dixisset,  illuminabit  te. 
Quia   illuminabit  te,   notaret  Christum  ei   lumen 


teris  cogitationibus  tuis  irritalus  contra  adversa- 
rium  tuum.  El  ita  perdes  lcmpus.  Sed  melius  est 
ut  nummos  perdas,  et  tempus  redimas.  Vei  tempus 
redimimus,  quando  anteactam  vilam,  qaam  lasd- 
.yiendo  perdidimus,  flendo  reparamus.  Dam  eflim 
malc  agimus,  tempus,  in  quo  bene  operari  debere- 
mus,  amittimus,  sed  damnum  temporis  redioamus, 
si  ita  vitam  commendamus,  ut  ea  bona  qux  otim 
facere  negleximus,  etea  quae  nunc  facere  debemos, 
faciamus.  Nec  mirum  si  minus  fecimas,  quoniam 
dies  mali  sunt,  id  cst  temporis  variatio  nociva  est, 
quia  peccantes  attrahit  ad  varictalein  deleciatio- 
num.  Dies  sunt  mali,  quia  in  ipsis  viget  maHtia,  ei 


virtututn  infundere ;  sed  illuminablt  tibi,  non  solum  ^  in  ipsis  leviter  peccatur,  quoniam  teuipus  dat 


vocat  virtutum  jubar  expandere-  sed  etiam  in  eo 
conscrvare.  Non  enim  illi,  id  cst,  ad  ulilitatem 
illius  Christus  illuminaret,  si  non  illum  in  virtulum 
lumine  conservaret  usque  in  finem. 

i  Videte  itaque,  fratres,  quomodo  caute  ambu- 
f  letis,  non  quasi  insipieutes,  sed  ut  sapientes,  rc- 
c  dimentes  tempus,  quoniam  dies  mali  sunt  (CoL 
i  iv).  Propterea  nolite  fleri  imprudentes,  sed  intel- 
f  ligcntcs  quae  sit  voluntas  Dei  (Rom.  xii ;  /  Thess, 
iv).  > 

Debetis,  sicut  dictum  est,  ut  fllii  lucis  ambulare, 
et  operibus  tenebrarum  non  communicare,  sed  po- 
tius  ea  redarguerc.  Et  quia  sic  agendum  vobis  est, 
itaqne,  o  fratres,  videle^  id  est  considerate  quomodo 


leriam  male  operaudi,  proponendo  varietates  rerom 
quas  ex  se  affert.  Dies  enim  malos  duae  res  faciaDt, 
malltia  et  miseria.  Nam  per  maliliam  bomuium  d 
miseriam  dicuntur  dics  mali.  Caeterum  dies  isti 
quantum  ad  spatia  horarum,  ordinati  sunt,  ducant 
vices,  agunt  tempora.  Cui  molesta  sunt  tempora,  si 
liomines  sibi  non  sinl  molesti?  Ergo  dies  malos, 
sicut  dixi,  dux  res  faciunt,  malitia  et  roiseria.  Sed 
roiseria  hominum  communis  est,  non  debel  autem 
malitia  esse  communis.  Ex  quo  enim  lapsus  est 
Adam  et  de  paradiso  cxpulsus,  nunquam  fuerant 
dics  nisi  mali.  Et  quia  dies  mali  sunt,  et  nos  posiii 
sumus  in  prodivio  peccaiidi ,  propterea  noiiu  feti 
imprudentes,  id  est  indiscreti  vel  inconslderati ,  ut 


eaute  ambuletiSf  id  est  prudenter  agaiis.  Caute  enim  d  non  possitis  mala  prudenter  vitare,  et  bona  elige* 


ambulant,  qui  sic  per  viam  bonae  operationis  ince- 
dunt,  ut  ab  insidiantibus  vitiis  se  sapienter  custo- 
diant.  Caule  ambulant,  qui  et  bona  faciunt,  ct  ncc 
suis  nec  aliorum  viliis  maculantur.  Quod  agere  soli 
possunt,  qui  et  juste  vivunt,etpeccantibus  non  con- 
sentiunt,  sed  cos  studio  charitatis  redarguunt.  Am- 
bulate  caute  non  quasi  insipienteb^  id  cst  uon  solum 
cavcte  vobis  a  peccato ,  sed  eliam  a  siinilitudine 
peccati;  hoc  est,  ita  vos  custodite,  ut  iiullo  inodo 
vidcamini  habere  similitudinem  cum  insipientibus. 
Multi  enim  sunt  qui  cautc  ambulant,  coiiscrvando 
se  cum  Dei  adjutorio  iminuncs  a  pcccalo  digno  rc- 
jMrebensione,  et  tamen  ambulant  quasi  insipicnlcs. 
V$  gi  qul§  Hcerdos  redarguendo  merctricem,  fre- 


re,  vcl  consideratione  rationis  omnia  facere;  sed  si- 

tis  inteUigentes  qum  sit  voluntas  Dei^  id  est  quki 

Deus  velit,  iit  illud  faciatis. 

<  Et  nolite  inebriari  vino,  in  quo  est  Iu\aria ; 

sed  implemini  Spiritu  sancto,  loquentes  Tobisme- 

tipsis  in  psalmis  ct  liymnis  et  cauticis   spiritoali- 

bus  cantantes  et  psallentes  in  cordibus  vestns 

Domino  :  gratias  agentes  semper  pro  omnibas  ifl 

nomine  Domiui  nostri  Jesu  Christi  Deo  Patri,  sib- 

jccti  inviccm  in  timore  Chrisli.  >  ' 

IntcUigile  voluntatem  Dei.  Et  ut  eam  possilis  IQ- 

tclligcre  cl  facere,  nolite  inebriari  vino.  Noo  proki- 

beo  quin  luoderate  vinum  bibatis ,   sed  Biodaoi 

nou  excedatis.  Ebrietatero  enim  iuterdico.  No«  iie* 


1265  COMMENT.  IN  £PISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHCS.  1266 

briemini  vino,  in  quo  immodcrale  bibito  est  luxuria^  A  <  cla  esl  Ghrislo,  ita  el  mulieres  viris  suis  in  om- 
id  est  luxuria  est  in  nimia  potatione   vini 


Non  in 

natura  vini  est  luxuria,  sed  in  immoderatione  pota- 
Cionis,  ue  quis  perverse  intelligens ,  conelur  osten-> 
dere  creaturam  Dei,  id  est  viiium,  malum  esse,  sic 
argumentando  :  Cujus  effectus  malus  est ,  ipsum 
quoque  malum  est;  sed  eflectus  vini,  id  est  luxuria» 
nialus  est,  igitur  vinum  est  malum.  Quod  non  pro- 
cedit,  cum  sit  creatura  Dei.  Idcirco  dicendum  est, 
10  quo,  id  est  in  inebriari,  est  luxuria.  Yel  certe 
Tinum  in  quo  est  luxuria,  possumus  inteliigere 
concupisccntiam  et  caUeras  vitiorum  potiones,  quae 
iDcntem  inebriant  et  evertunt.  De  cujusmodi  Salo- 
mon  ait  :  i  Luxuriosa  res  vinum  {Prov,  xx).  >  No- 
litevino  ingurgitari,  se(/  tmp/emt/it,  id  est  sludete 


c  nibus.  > 

Ad  familiaria  praecepta  se  transfert  Apostolus ,  et 
unicuique  gradui  quid  debeat,  prsecipit.  Mulierct 
sint  suMitas  reverendo,  obedieudo,  vtrts  suis,  non 
alienis,  sicut  Domtno,  id  est  ad  bene  agendum  s^)- 
lummodo,  sicut  nos  subjicimur  Domino  Deo,  ut  illi 
serviamus  bona  faciendo,  non  maia.  Yel  sicut  Do- 
mino,  id  est  in  simplicitate  et  charitate  qua  Deo 
servirent,  serviant  viris  suis.  Quod  ideo  facere  dc- 
heni^  quoniam  vir  est  caput  mulieriSt  id  est  princi- 
pium,  quia  niulier  primum  de  viro  facta  est  {Cen. 
11).  Ideo  etiam  caput,  quia  rector.  Per  virum  enim 
regitur  mulier,  sicut  per  caput  corpus.  Et  diguum 
est  ut  corpus  regatur  et  subdatur  capiti,  id  est  mu- 


impleri  Spiritu  sancto,  qui  vos  laudabiliter  inebriet  ^  lier  viro.  Ila  est  vir  caput  mulieris,  sicut  Chrislus 

caput  esl  Ecclesix,  quia  sicul  Christus  regH  et  in- 
struit  Ecclesiam,  sic  vir  regere  debet  ct  instruere 
uxorem  suam;  et  sicutChrislus  et  Ecclesia  spiritua- 
liter  sunt  unum,  sic  vir  ct  uxor  carualiter  unum. 
Sicut  Christus  est  decus  Ecclesiae,  sic  bonus  vir 
decus  mulieris.  Ghristus  est  caput  Ecclesi»,  ipse 
dico,  salvator  corporis  ejus^  id  esl  Ecclcsiae,  quia 
ipse  salvat  totum  corpus  ecclesiae.  Nullum  enim 
membrum  Ecclesi3e.salvalur  nisi  per  Chrislum,  qui 
caput  et  Salvator  est  omnium  electorum,  ei  vir  si- 
miliier  pro  modulo  suo  debet  uxorem  ab  omnibus 
malis  salvare.  Nam  sicut  Ecclesia  vitae  suae  causam 
habet  ex  Chrislo,  sic  mulier  ex  viro,  quia  ut  consi- 


mutando  mentes  vestras ,  et  amore  aetcrnorum  cale- 
faciens.  Quo  sciiicet  Spiritu  impieri  hoc  modo  pote- 
rilis,  id  est  si  ea  quae  ore  canlatis ,  menie  cogitatis 
et  intelligilis,  ac  vos  de  his  intus  inslruitis.  Et  hoc 
est  :  Implemini  Spiritu  sancto,  loquentes  vobismet- 
ipsis  inlus  secundum  attentionem,  id  est  intelligite 
quae  labiis  profertis,  quia  non  modicum  placet 
DeOf  ut  quisque  advertat  quae  loquitur  in  psalmis, 
qui  ad  bonam  operationem  commonent;  et  hymnis 
qui  de  laudibus  Dei,  et  canlicis  spiritalibus  qua»  de 
aetemo  gaudio  resonant,  et  ideo  spiritalia  sunt.  Sunt 
enim  saecularium  hominum  cantica,  sed  non  spirita- 
lia.  Et  post  locutioncm  horum  sitis  cantantes,  id  est 


Deum  laudanles,  etde  aeternis  exsultantes  ,  sicut  q  stat,  virum  accipit.  Mulieres  sint  subditae  viris,  et 


bymni  ei  cantica  docent,  et  psallentes  opere  sicut 
psalmi  suadcnt.  Cantate,  inquam,  et  psallite  in  cor^ 
dibus  veslris,  id  est  sicut  in  ore  vestro  laudes  reso- 
nant  Domino,  sic  resonent  in  cordibus  Tcstris;  et 
boc  facilc  non  vanae  gloriae  vel  alii  rei ,  sed  soli  />o- 
minOf  id  est  ad  honorem  ejus.  Gantale,  id  est  coe- 
lestia  resonate  et  desiderate.  Nam  qui  desiderat,  etsi 
lingua  taceat,  cantat  corde.  Qui  autem  non  deside- 
rat,  quolibet  clamore  aures  hominum  feriat,  mutus 
est.  Desiderium  enim  et  amor  cordis,  amoena  vox 
est  iiuus  cautantis.  Sic  cantate  in  cordibus  yestris 
.  Domino.  Vos  dico,  gratias  agentes  non  ad  horam, 
scd  semper  pro  omnibus  quac  dedit  vel  dederit,  sive 
siiii  prospcra,  sive  adversa.  Gratias  ei  semper  ngite. 


non  qualilercunque,  sed  sicut  Eeclesia  subjecta  est 
Christo  in  omnibus,  sic  mulieres  viris  suis  subji- 
ciantur  in  omnibus,  quae  non  sunt  contra  Deum.  In 
omnibus  est  iu  subjecta  Ecclesia  Christo,  ut  in 
nuUo  ei  se  praeferat,  ne  velit  csse  superior  eo  vcl 
etiam  aequalis  ei.  Et  eodem  raodo  mulieres  viris 
suis  subdantur,  ut  in  nullo  velint  eos  superascen- 
dere. 
€  Yiri,  diligite  uxores  Tcslras  {Colos.  iii),  sicut 
et  Cbristus  dilexit  Ecclesiam,  et  seipsum  tradidit 
pro  ea,  ut  illam  sanctiflcaret,  mundans  eam  la- 
vacro  aquae  in  verbo  vitae,  ul  exhiberet  ipse  sibi 
gloriosam  Ecclesiam,  non  babentem  maculam 
aut  rugam,  aut  aliquid  hujusmodi,  sed  ul  sit  san- 


01  hoc  in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  per  D  i  cla  et  immaculata.  Ita  et  viri  dcbentdiligere  uxo- 

res  suas,  ut  corpora  sua.  Qui  suam  uxorem  dili- 
git,  seipsum  diligit.  Nemo  enim  unquam  caniem 
suam  odio  habuit,  sed  nuirit  et  fovet  eam,  sicut 
el  Chrislus  Ecclesiam.  Quia  membra  sumus  cor- 
poris  ejus,  de  carne  ejus,  etde  ossibus  ejus.  Pro- 
pter  hoc  relinquel  homo  patrem  et  matrem  et 
adhaerebit  uxori  suae,  et  erunt  duo  in  carne  una 
{Gen.  ii).  Sacramentum  hoc  magnum  est ,  ego 
aulem  dico  in  Christo  ct  in  Ecclcsia.  Ycrum- 
tamen  et  vos  singuli  unusquisque  uxorem  suam 
sicut  seipsum  diligat.  Uxor  autem  timeat  virum 
suum.  I  1 

Diligite^  inquit,  o  viri^  uxores  vestras  quarum  ca- 
put  eslis,  sicut  et  Christus  dilexit  EccUsiam^  cujui 


qucm  h.xc  umnia  vobis  a  Patre  dantur,  ut  ipse  Filius 
iii  i  lis  graliarum  actionibus  gloriGcetur.  Gralias, 
inquam^  agilc  Deo  qul  vos  creavit,  et  Patri  qui  vos 
iii  (ilios  adoplavil.  Yosdico,  subjecti  invicem,  hu- 
miliicr  curain  agendo  alier  allerius,  et  pie  vicis-^ 
sim  minislrando,  el  hoc  facile  tit  timore  Christi 
caslo,  qui  hujus  vitae  subjectionis  humintatero  prae- 
ccpit,  etvcnitnon  ministrari,  sed  ministrare  {Matth, 

XX). 

c  Miilicres  viris  suis  subditae  sint,  sicut  Domino, 
c  quoniam  vir  caput  est  mulieris  (/  Cor.  xi;  /  Petr, 
c  11 1),  sicui  Glirisius  caput  est  Ecclesiae,  ipse  sal- 
c  \ator  corporis  cjus.  Sed  sicut  Ecclcsia  subjc** 


mi  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIIt  IM 

capiit,  id  est  illa  bonitale  illas  amale,  qiia  Ciirislus  A  ^^ni  nxores  $na$  dili^ere  nt  corpora  taea,  id  efttiiciit 


Ecrlcsiam,  iit  peccalum  non  ametis  in  cis,  sed  omne 
L'onum,  et  jiisle  gul)ernetis  eas  atque  fovcatis.  Cliri- 
6lus  diiexit  Ecclesiam,  et  praB  nimia  dilectiohe  tra- 
didil  in  moriem  teipium  pro  ea  redimenda.  Ila  et 
vos  pro  salute  uxorum  ,  si  neccsse  fuerit,  tradite 
vos.  Ideo  se  tradidil,  ut  illdm  suo  sanguinc  sancli' 
ficarel^  quia  multis  erat  pcccatis  inquiitata.  Ipse 
dico«  mundans  eam  ab  omnibus  peccalis  iavacro 
aqucB  sanclilicalae  in  verbo  rt«r,  id  cst  lavacro  ba- 
ptismi.  Baplismus  enim  Christi  j  lavncrum  est  aquae 
in  verbo  vitae.  Tolle  aquam ,  non  ebt  haplismus. 
Tolle  verbuin,  non  est  baplismus.  Verbuin  vocat 
invocationem  divinitalis,  quod  a  Ijaptizaiiie  siiper 
aquam  proferlur.  Idcirco  mundavit  eam,  ut  ipse  qui 


BC,  quia  illae  sunl  corpora  eorum,  et  illi  capita  eai- 
rum.  Vel  sicut  spiritus  hominis  diligil  d  regll,  ct 
sibl  in  bcno  subjicit  corpus  et  camein  cui  cim^ib- 
ctus  esi,  sic  viri  diligant  iH  rcganti  el  ubl  ftafajidiDt 
in  bono  iixorei  suas^  Qiiod  facerb  debent,  qiiia  q^ 
nxorem  snatA  diligit,  seipsnm  dittfit^  quoniitn  Ipie 
et  uxor  ununl  corpus  sunt,  ct  utor  est  caro  cjni. 
Et  ideo  vir  debet  eani  diligere,  quia  neme  mifKM 
odio  liabuit  carnem  $uam.  Nam  qu6cl  nonnnltl  di- 
cunl  se  mal!e  esse  sinc  corpore,  omnlno  rallonlir. 
Non  enim  corpus  ftuiim,  sed  eorrnptioneft  rjns  et 
pondus  oderunt.  Non  ergo  nullum  corpns,  sed  ii- 
corruptum  et  celerrimum  cdrpus  Tolnnt  habert. 
Scd  iiec  illi  qui  se  occidnnt,  odio  liabent  ciriefi 


hoc  benc  poteral,  exhiberei  sibi^  id  cst  pncpararet  B  suam,  sed  aliqua  gravla  Incommoda  se  per 


id  honorem  suum  electoriim  Kcclesiam  puichrilu- 
dine  virtutum  gloriosam^  non  habenlem  maculam  aut 
rugam,  id  est  mundam  ac  simplicem.  Maculam 
quippc  ct  rugam  non  babet,  qxvx  et  turpitu- 
dine  operis  et  duplicitate  serinonis  caret.  Quia 
et  per  justitiam  munda  est,  et  per  simpliccm 
intentionem  tensa.  A  simililudine  vestis  dictuin 
esl,  qu»  prius  lavaiur  et  post  extenditur.  Ec- 
clesia  enim  non  solum  sponsa  Christi ,  sed  et 
veslis  Christi  solet  appellari.  Quae  mundata  est,  ut 
non  halicat  maculam ;  cxtensa  est,  ut  non  habeat 
rugam.  Non  habct  in  clectis  maculam  criininis,  nec 
rugam  dolositatis.  Non  habet  in  eis  rugam,  quia  ne- 
sciunt  aliad  de  se  foras  ostendere,  et  aliud  intus  ^ 
haber^.  Vei  ideo  non  habct  in  eis  rugam,  quia  non 
flcctuntur  ad  amorem  terrenorum,  sed  extenduniur 
spe  etdesiderio  coelestium  bonorum.  Non  habet  ma- 
culam  ant  rugam,  sed  nec  aliud  hujusmodi,  quia 
nec  consuetudine  venialium  peccatorum  ita  gravari 
se  petmittit,  ut  multiludo  eorum  possit  alicui  cri^ 
mini  comparari,  std  tkt  kit  sancta  in  bono  opere,  et 
immaculata  in  abstinentia  mali.  Immaculata  est,  id 
est  sinc  crimine.  Ndti  enim  sine  peccato  i]nisquam 
esse  potest  in  hac  vita.  Tel  ad  futurum  saeculum 
possunt  hdec  referri.  Mandavll  Christus  Ecclesiam, 
ut  ipse  post  diem  judlcii  in  aeterna  beatitudine  exbi- 
beat,  id  est  praesentet  eam  sibi  gloriosam,  id  est 
animo  et  corpore  fnlgentem,  quia  tunc  justi  fulge- 


clTugcre  putant.  Qui  vcro  continentia  qaidim  et 
laboi  ibus  |)ersequiintur  corpbrl  sua,  qal  lioc  rtclA 
faciunt,  non  id  agunt  ut  non  habeint  corpas  ted 
ut  haboant  subjugatnm  et  paraturo  ad  opeii  nccef- 
saria.  Libidines  enim  male  utentes  eoTpOrei  id  cst 
consuetudines  inclinationis  animak  id  ft-uendum  iih 
ferioribus,  per  ipsiu^  corporislaborlosam  qaamdsn 
militiam  exstinguere  aflecunt.  Nam  non  se  intnv 
munt,  ei  curam  sux  valetadfnis  geruni.  Ifemo  ita- 
que  nnqnam  dtffs  tamem  f«a*n  kabnit^  $ed  nntnt 
enm  cibo  et  potti,  et  fhvei  indimentiiH  nicnt  et  CAri* 
stus  Ecclesiam  spiritualiter  na  xii  clbo  potuque  cor- 
poris  ac  sanguinis  sui,  vel  tibt  f ortioris  inlelligentis 
et  potu  facilioris  doctrinse,  el  lovet  eam  indumentis 
virtutum.  Ita  et  vir  de  uxore  debet  facere,  qiem 
caro  ejus  est.  Christos  fovei  Ecdesiam,  quc  est eor* 
pus  ejus.  Et  vere  corpns  ejns,  quia  nos  omnei 
membra  sumus  hujus  sacrl  corporis.  Qiita  mem^ni 
sttmus  corporis  ejns,  Id  est  Eccleslie,  de  cAnie,ldest 
de  imbecillitate  ejus^  et  de  ossibns,  id  est  de  fortita- 
dine  ejns ;  hoc  est,  alii  sartius  iiiflrml,  et  alii  fbrres 
In  boc  corpere  ejus  quod  est  Eeclesla.  Sicat  enhu 
corpus  humanum  ex  carn^  et  b^Sibus  consut,  ot 
caro  efus  suslentalur  ab  osslbus,  slc  Kcctesia  de 
miiius  perfectls  et  magis  perfectls  cohslat,  et  perlb- 
ctiores  excmplo  suo  et  exhonatione  susientit  imper- 
fectos.  Ita  et  mulier  quse  est  quasl  c^ro  IVagilis,  de- 
bet  a  vlro  sustentarl,  qul  est  velati  flrMiiiis  ossis 


bunt  slcut  sol  in  regno  Patris  eornm  {Matth.  xiii ;  j^  (/  Cor.  tu).  Vel  de  cartfi^  ejus  et  de  ossibas  ejiis 


Sap.  iii).  Tanc  plene  atque  perf^te  erii  Ecclesia, 
non  habens  maculam  peccati,  vel  rugam  duplicita- 
tis,  aut  aliquid  hujusmodi,  quia  tunc  etiam  erit  vere 
gloriosa.  Non  enim  modo  in  tantis  malis,  in  lantis 
scandaljs,  in  tanta  permistione  hominum  pessimo- 
runi,  in  rainis  opprobrils  impioram  dicenda  cst  cssc 
gloriosa;  sed  tiinc  pOtlus,  quando  malis  bmnibus 
lil)erata,  gaudeblt  perenniter  in  bonis  cum  Chrlsto. 
Et  lunc  erit  vere  sancta  ct  iinmaculnta,  quia  sic  sola 
sanctitas  in  ca  regnabit,  ut  omnis  macula  cujuscun- 
que  peccati  procui  si(  ab  ea.  Vel  sancta  erit  per 
carnis  immtitationem,  ot  immaculata  per  eorru- 
ptionis  remotionem.  Christus,  ut  dictum  est,  dilexit 
Ecclesuim,  qos  est  coiitiu  clus,  ^ta  ctiam  tiri  de- 


est,  qulsqiiis  per  grStlAlb  eju^  pt^iest  dicere,  quia 
cum  infirmor,  tunc  forll()ir  som  et  potens.  De  carne 
ejui  et  de  osslbus  (^tis  eSt,  quisqeis  ad  IniltationeiD 
ejus  dicere  potest,  quia  i  firctos  sum  inflnnis  infir- 
mus,  ut  infirmos  iucrifacerem  (/  Cor.  ix).  i  Vel 
idco  sumus  de  carne  ejus  et  de  osslbus  ejus,  qiia 
camem  ejiis  in  ministerio  sumentes»  carni  nostrx 
conjungimus,  ct  virtute  spiritus  ejus  confortamur 
velut  intcrnis  ossibus.  Nam  sicut  Eva  de  Adam  fi* 
cta,  traxit  ab  eo  carnem  ct  ossa,  sic  Ecclesia  t\ 
Cbristo  procreata,  carnem  ejus et spritum»  ut dixi* 
mus,  In  se  traxit.  Vel  de  carhe  ejus  et  de  osilM 
ejus  sumus,  Id  est  eamdem  carfiem  et  eadeta  oin 
qum  ipse  habait»  hibemus,  fuia  de  BMtrA  iMnali< 


1269 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PABLF.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


WO 


tate  carneni  suscepit  cum  o^sibus.  Potest  et  ita  in-  A  quippc  mandala  prsecesserunt  istud,  et  pertinent 


telligi,  corporis  ronstantis  de  carne  ejus  et  de  ossi- 
lus  ojtis,  i(i  est  de  firmis  et  inllrmis,  propler  hoc,  id 
csl  quia  SMmus  de  carne  ejus  et  de  ossibus  ejus,  ct 
ipsc  dileiit  Ecclesiam.  ab  initio  fuit  propbetatum 
dc  co.  quia  reliu^uet  homo  patrem  et  matremj  ei  ad- 
hmebil  uxori  sffar,  et  erunt  duo  in  came  nna  (Matth. 
XIX ;  Hlarc.  \ ;  /  Cor,  vi).  c  Homo  cnim  iste,  media  • 
lor  Dei  et  homimim,  hoino  Cbristus  J.^sus  (/  Tim. 
li)  I  signincabntur  :  Qui  reliquit  patrcm,  quando 
semctipsum  cxinanivit ,  formam  servi  accipiens 
(Philip,  ii).  Iia  cnim  reliqnit  Patrem,  non  quia  de- 
se:u  t  et  rccessit  a  Pairc,  sed  quia  non  in  ca  forma 
npparuit  bominibiis  in  qna  xqualis  cst  Patri.  Reli- 
quil  ct  malrcin,  id  est  Synagogam  Judccorum,  dc 


ad  charitatem  Dei,  quia  Deus  trinitas  est.  Alia  Tero 
septem  in  quibus  est  boc  primum,  ad  dilectionem 
proximi  respiciunt  et  docent  quomodo  vivatur  intcr 
homines.  Nam  ipse  sepienarius  prxceptorum  numc- 
rus  incipit  ab  honore  parentum.  Uonora,  inquit, 
patrem  et  matrem.  Ad  parentes  enim  suos  homo 
aperit  oculos,  ct  bona  ejus  viia  ab  eorum  amicitia 
bumit  exordium.  Quisquis  autem  parentibus  non 
defert  bonorcm,  quibus  parccre  poierit?  Primum 
esl  hoc  mandatum  in  sccunda  tabuln,  qu.^e  continet 
mandata  pcrtinentia  ad  diiertionem  proximi.  Et  est 
In  promissione.  Nam  et  i(a  distingui  potest,  scilicet 
ut  et  priinum  intelligatnr  csse  in  altera  tabula,  ti 
esse  in  promissione.  Sed  verius  dici  potest  in  utra- 


qua  secundum  carnem  naliis  erat.  Et  adbncsit  uxori      quc  rc  primum  esse,  et  in  tabuln,  et  in  promissione 


sua»,  id  esl  soriavitel  conjunxitsc  clcctorum  Ecclc- 
sine.  Et  ipsi  diio,  id  est  Christus  ct  Ecclesia  sunt  in 
carnc  una,  quia  carneni  qiiam  ille  de  virgine  suin- 
psit,  qiiotiilie  in  missarum  colebrationibiis  sumit 
Ecclesia.  Vel  in  c^rne  una,  quia,  nt  supra  dictum 
est,  ipse  de  mortalitate  nostra  carncm  siiscopit,  ct 
per  carnein  particeps  noster  factus  cst,  ut  illius  ca- 
pilis  corpus  essc  possemus.  Sicqlie  facla  cstci  duo- 
bus  una  quaedam  persona,  cx  capite  ei  corporc,  cx 
f^onso  ct  sponsa.  Totus  itaque  Cbristus  caput  et 
co  pas  tanqiiam  integcr  vir,  quia  ct  femina  ex  viro 
facla  cst,  ct  ad  virum  perlinet.  Sucramentum  hoc 
knagnum  est  dc  conjunctione  Christi  et  Ecclesiae.  Et 
)ne  quis  istam  magnitudinem  sacramenti  in  singulis 
quibusquehominibnsuxores  habentibus  intelligcrct, 
ego  autemy  inqiiit,  dico  in  Christo  et  in  Eccletia. 
Ego  qiiidcm  allegoiicc  intci-protor  baic  rcrba  Gcn^- 
sis  (Ic  coiijugio  Christi  el  EccIesuT,  sed  tamen  vos 
Tnoraliter  et  ad  litlerain  ca  intelligile,  et  vo9  ^n§Hli 
unusqnisque  uxvrem  suam  sicut  ieipsnm  dHigut;  nxo- 
rcm  autem  moncmus,  ut  timeat  virum  suum,  id  est 
casto  liinorc  dilignt  cum,  et  obedial  ci  in  omni  bono 
et  revereaiur  euni. 

CAPUT  VL 

t  Filii,  obedite  parentibus  ves*ris  in  Domino 
t  {Col.  iii).  lloc  Ciiim  justum  est.  Honora  patrcm 
k  tnum    cl  motrem  loam  (Exod,  xx;  Eccii.  iii; 

3fatth,  XV ;  qiiod  cst  mandatum  primum  in  pro- 


Quie  promis«io  magna  est.  Honora,  inquit.  paren- 
tcs,  f((  bene  $it  tibi,  id  cst  carnalia  ct  spirilalia  bona 
per  boc  a  Deo  conseqnaris;  et  sis  ton(ia:vus  super 
ierramy  id  cst  longrevitatem  scternitalls  babeas  super 
stabilcm  niansionem  coelestis  palrise. 

c  Et  vos,  patres,  nolite  ad  iracundiam  provoeaie 
I  fllins  vcstros,  *sed  educate  illos  in  disciplina  et 
i  corrcptione  Domini.  » 

Vos  niii,  obeditc  parentibiis,  et  vos  parcntos,noIilo 
illis  dare  occasioncm  inobedientia; ;  fio/i(e  illos  aa 
iracundiam  provocare^  id  cst  nolite  illis  ca  facere, 
propter  quae  pccccnt  per  iraciindiam,  quia  patres 
estis  illorum,  ct  quia  illi  suntfilii  vestri:  sed  educatc 
illos  dum  pueri  sunt,  tn  disciplina  Domini,  ne  indi- 
sciplinatc  Incipiant  vivere;  et  in  correpiione  Domini, 
«t  de  pravitatibus  morum  suorum  corripiatis  illos 
«ecundum  Deum  bono  animo,  et  ad  rectitudinem 
reducatis. 

f  Servi,  obcdite  dominis  camalibus  cum  timore 
c  el  tremore,  in  simplicitate  cordis  ^-estri ,  sicut 
c  Chrislo,  non  ad  oculnm  servientes,  quasi  homi- 
t  nibus  placcntes,  sed  ut  servi  Chrisii,  facientcs 
c  voluntatem  Dei  ex  animo,  cum  bona  voluniatc 
c  scrvientes  sicut  Domino,  etnon  hominibus  {Colas. 
c  111 ;  Tit,  II ;  /  Pet.  n),  scieiitcs  quoniam  unus- 
«  quisque  quodcunque  fecerit  bonnm,  hoc  recipiet 
t  a  Doniino,  sive  senus,  sive  liber  {Mattk.  xvi). 
f  £t  vos  domini,  cadem  faciteillis,  remittentes  mi< 


missione,  u',  fiene  sil  libi,  et  sis  longsevus  supcr  d  «  nas,  scicntcs  quia  et  illonim  et  vcsler  Dominus 


i  lerram. 

Pnccipit  fillis  ul  o1)ediant  parenlibns  suis  in  Do- 
miiiO,  id  cst  in  bis  qure  ad  Deum  pertinent.  Non 
cniiii  sun<lel  obedieiidum  cssc  in  cis  qwtv.  sunt  con- 
tra  DiMim.  Et  idoo  cst  olicdiendiim  parciilibus,  quia 
boc  est  jiistum,  ut  cis  obediatnr  a  filiis,  id  esl  natu- 
rale  jus  habct.  Ncc  soliim  jus  naturnlcest  boc,  scd 
ctiam  pr^eccptum  Domini  dicontis  :  f  Honora  pa- 
Ircm  luuni  ct  mairem  tuam  {Exod,  xx).  >  Quod 
ideo  pnecipue  csl  observandum,  quia  cst  mandatum 
primum  in  promissione.  Licet  cnim  hoc  niandatiim 
sit  quartuin  in  Dccalogo,  tainen  primum  cst  in  pro- 
niissione,  quia  huic  primo  addita  est  proniissio, 
aim  cxteiis  prsccedentibus  non  esset  adjuiicta.  Tria 


c  cst  in  coelis,  ct  personarum  acceptio  non  est  apud 
f  Deum  {Rom.  ii;  Jacob.  n).  i 

Vos  s^rvt,  obedite  dominis  carnalibus,  id  cst,  qui 
vobis  temporaliter  tlominanlur  serandum  canialia, 
non  secundum  spiritualia.  Habetis  enim  ct  spirittia- 
lem  Doininum  in  coelis  a;temnm,  qui  vcstris  men- 
til)us  dominatur;  sed  non  vult  ut  occasioite  cjus 
dedigncmini  servire  carnalibus  dominis,  quibus  ipso 
ordinante  subjecti  estis.  Etiam  si  suiit  iniqiii  vel 
inlideles,  serviie  illis  donec  transeat  iniquilas.  Multi 
enim  religiosi  dominis  iniquis,  non  tainen  libcris 
serviunt,  quia  c  omnis  qui  facit  peccatam,  servus 
est  peccati  {Joan.  viii).  >  Et  utiqae  fi^licios  servitur 
liomini  quam  libidiui.  Ordinavit  enim  sic  Dcus  Ge- 


Wi  IfERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  ^  IW 

clesiam,  ut  oiniiis  poteslas  ordiuata  in  sxculo  liabcat  A  bcra  ?  Humanc,  inquani,  itlos  Iracute,  teieutes  qn§ 


honorcm  aliquem  et  a  melioribus.  Et  idco  obedite 
dominis  vcslris  ut  oportet,  scilicet  cum  limore  et 
tremore,  Timor  enim  est  cau<ia  tremoris.  Fiiii  pa- 
rentibus  cum  rcverentia  honoris  obediant,  servi 
autem  cum  timore  animi  et  tremore  corporis,  scili- 
cct  ut  gL^stus  corporis  et  apparitio  ostendat  interio- 
rem  timorem.  £t  hoc  facite  non  in  simulatione, 
ftcd  tn  simplicilate  cordis  vestri,  id  cst  in  puritate 
intentionis  vestrae,  quia  licet  sit  habendus  timor,  ta- 
men  intentio  servanda  est  simplex,  id  est  absque 
duplicitate  simulationis,  ut  sicut  exterius  ostenditis 
vos  libentcr  obedire,  sic  habeatis  in  corde,  scilicet 
non  hoc  faciatis  solo  timore  effugiendi  poenas  tem- 
porales,  scd  pura  intentione  bene  agendi.  Sicut  C/irt* 
ito  illis  obedite,  id  est  ex  puritate  intentionis,  qua  ^ 
Christo  dcbetis  obedire.  Cum  enim  Christo  jubente 
servitis  hominibus,  non  illis  servitis,  sed  ei  qui  jus- 
sit.  Yel  sicut  Christo  iilis  obedite,  id  est  Untum  in 
bono.  Pnecipiunt  enim  saepe  mahi  agcre,  sed  in  his 
non  cst  cis  obediendum.  In  simplicitatc  cordis  obe- 
dite,  non  ad  oculum  servientest  id  est  non  existen- 
tes  prompti  et  strenui  ad  serviendum  tunc  solum- 
modo,  cum  a  domiuis  vestris  videmini,  et  iiiis  ab- 
sentibus  agentes  negligenter,  quia  hoc  faciont  sub- 
doli  servi,  qui  volunt  placere  hominibus  dominis, 
quos  fallere  possunt,  non  Deo,  qui  videt  omnia. 
Mon  ita  ficte  serviatis,  tfuasi  liominibus  solum  p/a- 
centes,  sed  ut  servi  Christi^  id  est  in  puritate  cordis 


in  calis  est  et  illorum  et  vester  Dominus.  Id  est  licet 
sint  vcstri,  tamen  vos  eslis  illonim  consenri,  uni» 
Dominum  habentcs,  contra  quem  de  monere  qts 
superbitis,  si  illos  quos  per  conditionem  teneiis  sob- 
ditos,  aequalcs  vobis  per  naturae  consorliam  inm 
agnoscitis.  Nam  si  male  iltos  tractaveritis»  Boa 
ignosco  nobilitati  vestrae.  Non  enim  personanm  «c- 
ceptio  est  apud  Deum^  id  est  non  accipit  homines 
propter  personarum  dignitates,  quia  in  ejas  jndicio 
sublimitas  personae  non  confert  aliquid  alicui,  nce 
humilitas  personae  obest  alicoi;  sed  nnusquisqiie 
secundum  opera  sua  recipit,  vel  bona  vel  inala,  sive 
liber  sit  ille,  sive  servus.  Ideo  et  servi  et  donmi 
studere  debent  ut  juste  agant. 

c  De  caetero,  fratres,  confortaminl  In  Oomino  et 
c  in  potentia  virtutis  ejus.  Induite  vos  annatufMi 
c^Dei,  ut  possitis  stare  adversus  insidias  diabofi.  > 

Specialibus  expletis  instnictionibus  mulierora  et 
virorum,  filiorum  et  parenium,  servorum  atqoe  do- 
minorum,  ad  generalem  redit  exhortationem,  et  ad 
spiritale  bellum  omnes  simui  instruit.  Qoasi  dicat : 
Hactenus  aliqui  vestrum  putaverunt  sc  suis  viiibis 
sine  adjutorio  gratiae  bonum  aliquod  agere  posse, 
w^decastero^  fratres^  si  bono  animo  volueritis  agere, 
confortamini  non  in  vobis,  sed  in  Domino.  Tel  ila  : 
Hucusque  vos  juvi,  sed  de  caelero  quod  superest  vo- 
bis  vivendi  spatio,  confortamini  jam  in  DobIm, 
ut  sine  me  fortes  efficiamini  contra  bellum  diaboL 


et  veritate,  nuUi  alii  rei  nisi  verae  justitiae  studentes,  r  Sive  eliam  ita  :  Multa  vobis  hucusque  dixi,  sed 


vos  dico,  facientes  in  hoc  voluntatem  Dei,  qui  voluit 
ut  carnalibus  dominis  serviretis,  non  inviii,  sed  ex 
animo ;  nec  ex  malo  animo,  sed  ex  bona  voluntate, 
ut,  etsi  non  potestis  liberi  fieri,  vestram  tamen  ser- 
vitutem  quodammodo  liberam  faciatis,  non  timore 
snbdoio,  sed  fideli  dilectione  serviendo.  Ecce  nou 
fecit  Christus  de  servis  liberos,  sed  de  malis  servis 
bonos  servos.  Ex  animo  cum  bona  voluntate  servien» 
tes  siLis  sicut  Domino  Deo,  e/  non  hominibus^  cujus 
praecepto  servitis  hominibus.  Yos  dico,  scientes  qno» 
niam  unusquisque  quodcunque  fecerit  bonum,  hoc  r«- 
cipiet  a  Domino^  sive  servus^  sive  liber.  Id  est  ideo 
.  debetis  servire  dominis  prout  rectum  est,  quia  cer- 
tum  vobis  est,  vos  remunerationem  a  Deo  fore  per 


caetero  quod  adhuc  dicere  possem  hoc  tantum  agite; 
dtcaetero  quod  restat,  sicagite,  sciliceiconfortamiiii, 
idest  fortes  efiiciamini  contra  omnes  impognatioiics 
adversarii,  in  Domino,  id  est  in  eo  respecta  qood 
Dominum  habeatis,  cujus  dominio  toebimini,  el 
confortamini  in  potentia  virtutis  €ju$^  id  est  ia  vir- 
tute  ejus  quae  omnia  potest.  Et  ideo  confortarl  debo- 
tis,  tum  quia  Dominum  ha1)etis,  tum  quia  ille  pt- 
tentem  in  omnibus  virtutem  habet.  Et  qoia  non  ia 
sbla  gratia  confortandum  vobis  est,  sed  etiam  libe- 
rum  adhibere  debetis|  arbitrium»  induiu  «os  cnM- 
turam  Dei,  Scilicet  non  solum  confortamini  in  Do- 
mino,  scd  etiam  excitando  liberom»  aii^itrlumyindiii- 
le  armaturam  Dei,  id  est  induite  vos  omnibus  armis 


cept*jro8,  non  solum  de  hoc,  sed  de  omni  l)ono  quod  D  quibus   militatur  Deo.  In    armatura  enim 


feceritis,  sive  servi,  sive  hberi  sitis,  quoniam  neque 
servitus  impcdit  aliquem  ad  consecutionem  praemii, 
iicque  libertas  expeditum  reddit,  tantom  quisque  bo- 
num  faciat.  Deus  enim  remunerator  est  omnium 
operum  vcre  bonorum,  quicunque  faciat  ea»  Ei  vos 
Domini  eadem  facite  itlis,  non  quod  illis  servialis, 
sed  in  simplicitate  cordis,  et  bona  voluntate  secun- 
dum  Deum  illos  tractale,  id  cst  sicut  illis  convenit 
subjectionem  debitam  ct  justam  exhibere  vobis  scr- 
viendo,  sic  vos  justam  etdulccm  potestatcm  exerccte 
super  eos  humiliter  dominando.  Suavius  illos  tra- 
ctate,  remittenles^  id  est  relaxantes  illis  fmmis.  Non 
intcrdico  minas  fieri,  sed  jubeo  remissius  fieri.  Et  si 
minx  remisms  faciendae  sunt,  quanto  magis  ver- 


comprehenduntur  arma.  Induite  armataram  Dei, 
quod  praedictum  est  respectu  liberi  arbitrii,  «l  pes' 
sitis  stare  adversus  insidias  diaboli.  Talitcr  coiiB 
insidiis  ejus  resistere  poteritis»  id  est  mediante  aoxi- 
lio  divinae  gratiae,  et  exercitio  liberi  arbitrii,  qoia 
aut  sola  gratia,  aut  solo  arbitrio  nemo  potest  ei  re- 
sislere.  Et  ideo  prius  confortamini  in  Doroino,  et 
post  induite  armaturam  Dei,qaia  gratia  praevenitli* 
herum  arbitrium.  Idcirco  vobis  indoenda  ost  ar- 
matura  Dci,  ut  ei  viriliter  militantes  possitis  in  pra- 
lio  non  cedere,  non  succumbere,  sed  stare  advmn 
insidias  diaboli,  tum  quia  diabolos  est  crimiBaior, 
tum  quia  insidiose  agit  contra  vot.  Longe  tmm  gra- 
vior  pugna  quac  fit  insidiis,  qoam  qua  ic  vl.  Non 


1S75  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST. 

videiit  diabolam  homines  cum  qno  pugnant,  sed  la- 
men  facile  liabent  remedium;  seipsos  interius  vinr 
cant,  et  de  illo  foris  triumpbent.  Ob  hoc  induenda 
est  amiatura  Dei.  Et  qua^  induenda  est  armatura, 
nisi  omnium  virtutum  profectio,  quibus  a  jaculis 
Satanae  defendimur? 

c  Quoniam  non  est  nobis  colhictatio  adversus 
c  carnem  et  sanguinem,  sed  adversus  principes  et 
«  potestates,  adversus  mundi  rectores  tcnebrarum 
«  harum,  contra  spiritalia  nequitiae  in  coelestil)us.  > 

Ideu  spiritualibus  armis  oportet  nos  undique  mu- 
nitos  essc,  quiacontra  spirituales  hostcs  est  nobis 
pugna.  Quoniam  non  est  nobis  coUuctatio  adversus 
carnem  et  sanguinem,  id  est  adversus  horoincs  qui 
caro  et  sanguis  sunt.  Galatis  minus  perfeclis  in 


AD  EPHES.  I97A 

A  id  est  adversus  illos  daemones,  qui  justo  Dei  judicio 
regunt  eos,  qui  sunt  mundus,  id  est  immoderate 
mundanis  adhaerentes.  Hi  snnt  qui  nos  per  homines 
sibi  subditos  persequuntur,  quia  regunt  eos  ad  male 
agendum,  etde  vitio  ducunt  in  vitium.  Rectores 
enim  sunt  mundi,  qui  mundanos,  ut  dictum  esl, 
regunt.  Rectorcs  sunt,  non  mundi  elemeutorum,  id 
est  cocli  et  terrae,  maris  et  aeris;  sed  mundi  tenebra^ 
rum  harum^  id  cst  omnium  islorum  inlideliura,  et 
istorum  iniquorum  hominum.  De  quo  mundo  dictum 
est :  c  Totus  mundus  in  maligno  positus  est  (Joan. 
viii).  »  Et  conversis  pcccatoribus.  c  Fuistis,  inquit, 
aliquando  tenebrsc,  nunc  autem  lux  in  Domino 
(Sap,  v).  Istuni  mundum  qui  hujusmodi  tenebris, 
id  est  tcnebrosis  lioroinibus  constat,  regunt  maligni 


dixit  aliud   l)ellum,  quod  est  adversus  carnem  et  "  spirilus.  Et  adversus  istos  est  nobispagna,non  ad- 


canguinem,  dicens  :  c  quia  caro  concupiscit  adver- 
sus  spiritum,  spiritus  autem  adversus  carnem  (Ga- 
lat,  v).  >  Ephesiis  vero,  quasi  jam  spiritualibus  et 
concupiscentiae  carnis  praevalentibus,  atque  perse- 
cutionem  pro  justitia  foris  sustinentibus  dicit :  Non 
est  nobis  colluctatio  adversus  carnem  et  sanguinem, 
id  est  adversus  homines  qui  nos  persequi  videntur, 
sed  adversus  malignos  spiritus  qui  eorum  mentibus 
principantur,  et  per  eos  nos  persequuntur.  Et*quia 
liic  est,  debemus  homines  diligere,  daemones  cave^, 
bomines  misericorditcr  eripere,  daemones  viriliter 
superare.  Quomodo  enim  si  contra  aliquem  in  prae- 
lio  constituturo  de  parte  adversaria  armatus  equo 
sedens  veniet,  non  equo,  scd  equiti  irascitur,  et  r% 
quantum  potest,  agit  ut  equitem  percutiat  et  equum 
possideat ;  sic  contra  omnes  malos  homines  agen- 
dum,  et  non  contra  illos,  sed  contra  illum  qui  illos 
instigat,  totis  viribus  laborandum  est,  ut  dum  diabo- 
lus  vincitur,  infelices  quos  ille  possidebat,  libcren- 
tur.  Non  est  nobis  colluctatio  adversus  carnem  et 
sanguinem,  id  est  adversus  homines  quos  videmus 
saevire  in  nos,  qui  potius  miserandi  sunt,  quam  odio 
habendi;  ted  adver$u$  principe$  eorum  dacmones,  et 
adversus  pote$tate$  iniquas  malignorum  spirituum. 
Principes  dicuntur  illi  spiritus,  qui  principantur  in 
vitiis  suis,  quae  specialitcr  suggerere  solili  sunt; 
sicut  est  spiritus  fornicationis,  qui  impugnat  homi- 
nes  secundum  luxuriam,  et  luxoriosis  principatur, 
et  spiritus  superbiae,  qui  impugnat  secundum  su- 
perbiam,  caeterique  tales,  et  sic  unusquisque  priii- 
cipatur  in  suo  vitio.  Potestas  autem  vocantur  illi 
spiritus,  qiii  habent  vim  et  oiDcium  praecipitandi  ho- 
mines  in  majora  peccata,  quia  praesunt  illissecundum 
immissionem  majorum  et  graviorum  vitiorum.  Et 
quam  sil  periculosum  contra  tales  pugiiare,  quis  non 
inteliigat?  et  quo  modo  vincimus  hujusmodi  hostes 
qaos  non  videmus,  nisi  quia  carnales  interiores  mo- 
tus  nostros  sentimus,  hisque  confligimus  et  illos 
percutimus?  Vel  principes  intelligantur  illi  daemo- 
nes,  qui  principantur  aliis  daemonibus;  et  pote- 
states,  qui  super  alios  possunt.  Sunt  enim  inter 
eos  alii  nequiores  aliis  et  in  malo  fortiores ;  con- 
tra  quos  nobis  lucta  est,  et  adver$u$  rectore$  mundi, 


versus  eos  quos  regunt;  et  etiam  conlra  <ptn/£i/tff,etc. 
Per  hocostenditur  magna  impugnationis  vebementia. 
Multo  enim  graviori  pugna  et  periculosiori  exagita- 
tnr  homo,  cum  ab  hoste  qui  non  subjacet  oculis, 
impugnatur,  quia  nescit  qua  parts  ab  adversario 
impetatur.  Spiritalia  dico  nequitiai,  id  est  defectio- 
nis  et  impossibilitatis.  Nequitia  quippe  dicitur  a 
nequam,  quia  per  eam  tenditur  ad  non  esse,  sic- 
ut.  reprobi  angeli  Deum,  qui  solus  vere  est,  desc- 
ruerunt,  et  in  perpetuum  defectum  cecideront.  Quae 
spiritalia  neqnitiae  sunt  ttt  ccele$tibu$^  id  est  in  hujus 
aeris  infimi  caliginoso  habitaculo  ubi  et  nehulae  cou- 
globantur.  Yel  in  coelestibus,  id  est  in  mentis  nostras 
sanctis  virtutibus  palimur  impugnationem  a  nequis- 
simis  spiritibus.  Sive  in  ccelestibus  pugnant  coutrt 
nos,  id  est  pro  coelesti  hasreditate  tollenda.  luque 
adversus  principes  et  potestates,  atque  rectores 
mundi  tenebrarum  harum,  et  adversus  spiritalia 
nequitiae  in  coelesiibus  grave  nobis  certamen  indicit 
Apostolus.  Ipsa  vero  certaminis  species  sic  intelli- 
genda  est,  cum  damna,  cum  pericula,  cum  op- 
probria,  cum  criminationes  excitantur  adversum 
nos ,  non  id  agentibus  adversariis  potestatibus , 
at  han;  tantummodo  patiamnr;  sed  ut  per  haec 
vel  ad  iram  multam,  tcI  ad  nimiam  tristitiam,  vel 
ad  desperationem  ultimam  provocemur,  vel  (quid 
est  gravius)  fatigati  et  victi  taediis  compellamus 
adversus  Deum  conqueri,  tanquam  humanam  vitam 
D  non  aeque  justeque  moderantem,  ut  per  haec  vel 
Infirmemur  in  fide,  vel  decidamus  a  spe,  vel  trans- 
ferri  cogamur  a  veritate  dogmatum,  et  impium  aii- 
quid  de  eo  sentire  suadeamur.  Talia  enim  scripta 
sunt  de  Job,  cum  diabolus  dari  sibi  facultatem  bono- 
rum  ejus  petisset  a  Deo  (Job  xii).  Per  quae  etiam 
illud  ^edocemur,  quoniam  non  fortuitis  aliquibus 
incursionibus  impugnamur,  si  quando  nos  talia  ali- 
qua  facultatum  damna  percusserint ;  nec  fortuitu 
nostrorum  aliquis  captivus  abducitur,  vel  domorum 
ruinae  in  quibuschari  quisqueopprimantur  evenittiit, 
Tcl  aliquid  hujusmodi  contigit.  1n  quibus  omnibus, 
vel  in  quolibet  horum  unusquisqae  fidelium  dicai 
adversario.  Non  haberes  adversum  ine  'potestatem, 
nisi  data  tibi  esset  desuper  (Joan.  xil).  Nihil  enim 


1275  HERVEt  BURGIDOLGNSIS  MONACRl  |S7« 

foiiiit  contiii  lob,  nisi  quantum  a  Deo  permissuH  est.  A  rumpit  Teritatem,  et  ita  fomlcatar .  Qttl  itttem  tem 
Sic  nec  conlra  qu^^inqnam  fidolium  potcrit  amplius. 
T aliter  nos  oporict  instrui,  qul  eontra  tales  confligi- 


mus  a.lversanos. 

I  Propicrca  accipiie  armaluram  Dei,  ut  possitis 


rcsislere  in  die  malo,  cl  in  omnibus  perfecli  sta- 
le.  Slaie  ergo  succincli  lumbos  vestros  in  veri- 
tatc,  eiinduli  loricain  jostitiiie,  ct  calccali  pedes 
in  pncparal  one  Evangeiii  pacis  in  omnibus  su- 
inenfs  sculum  flJei,  in  quo  'possilis  tela  nequis- 
simi  ignea  cxstinguere,  et  galeam  salulis  assumi- 
le,  clgladiuni  spiritus,  quoJ  estverbum  Doi.  » 
Talibus  armis  nos  arniat  Apostolus,  laudabjlrbus 
etinviitis,  insuperabilibus  et  splcndidis,  spiriluali- 
bus  el  in?isil.ilibus,  quia  hostes  invisibiles  expugna- 


semper  loqui  bindet,  quasi  legitimo  conjugio  utilur, 
Tcritatem  vel  sapicntiam  hal>etid  conjugem,  sicot 
ille  qui  dicebat :  c  llanc  amavi  ct  exquMivl  a  jo- 
Tcntute  mea,  ct  quaesivi  sponsam  mihi  etm  assume- 
re  (Sap,  viri).  i  llaergo  succingendi  ftnnt  in  verltata 
lumbi  vcstri,  ut  non  accedamus  ad  scortum,  Id  est 
ad  mendaciiim,  scd  In  legiiima  sponsa  quse  est  ven- 
tas,  delectemur,  et  cx  ea  fllios  gencrcmns.  Deinde 
subjungitur,  ut  simus  et  induti  toricam  jiuiiiia,  id 
est  forii  vcstimento  bonse  operatlonis  untliqae  mu- 
iiiii,  ut  niliil  injuslum  appareat  in  opciibas  nostris, 
sed  totum  ab  omni  parte  justum  et  aequum.  Ei  kjct 
juslitia  recle  vivendi  est  nobis  lorica,  qaia  inieriora 
nostra  non  sinit  transflgi,sed  defendit  undiqac  pne^ 


mus.  Si  vides  hostcm  tuum,  videantur  arma  tua.  Si  ^  cordia  noslra  ab  omiiibus  tt^lis  iniinici.  Sicut  ^nim 


autem  non  vidcs  hoslctn,  cur  videnlur  arma  qulbus 
e  im  impugnas  ?  Quia  tam  gravis  et  lam  multiplex, 
atque  lam  iiericulosa  est  ptigna,  propterea  accipite 
armatnram  Dei,  id  esl  arma  vi.  tutum,  quibus  suos 
milites  Deus  armat.  Accipite  dc  manu  impcrat  iris 
suniini  arina  fortla,  utpossiiit  non  cederc  prxdiciis 
boslibus,  sed  resistere  forlitcr  illis  in  die  ntii/o,  iil  est 
in  hora  tcniaiionis,  quando  velnt  diem  prospcritatis 
arridere  faciuiit  ofTi^rendo  delectationcm  peccari. 
Vel  in  die  malo,  id  esi  in  tt^mpore  qiio  viget  malitia 
in  tempore  impugnalionis  dial-.olic»,  in  tcmporc 
prapsentis  viUc,  qua»  tota  tentatio  cst  (Job  vii).  Ut 
possitis  non  subjacere,  sed  slare  perfecti  in  omnibus 


lorica  multis  hamis  conficitur,  ita  vestis  justili;» 
multis  ofierihus  bonis  et  virtutibus  connociitur.  Et 
hiijusmodi  lorica  dcltct  interior  hotno  noster  Indoi, 
ne  possit  ab  ulla  parte  vulnerari.  Postqiiam  vero  li- 
bidincm  vii.erimns,  ct  nos  lorica  Jastje  operationis 
induerimus,  tunc  et  aliis  bona  prxdicare  idonei 
erinius.  Unde  sequilur  :  Et  state  caiceaii  pedes,  id 
est  habentcs  calceatos  pedcs,  hoc  est  manitos  aSe- 
ctus  vestne  mciitis,  iie  tangant  terrena,  boc  est  ne 
terrcnis  commodisiiinitantur,tn  pneparatiene  Evan* 
gelii  pacis,  id  esl  in  co  quod  pra^p^ratis  cordibos 
aliorum  evangclicam  pnedicaiionem,  qu;e  annontiat 
pacem  intcr  Deum  et  homines.  Calceamenta  ftnnt  et 


virlutibus,  ut  non  in  quibusdam  virtutihus  lonis  ^  coriis  mortuot  uiu  animalium,  et  significant  cKempli 
pcrfecti  sitis,  et  in  quibusdam  imperfecti,   scd  in      patrum  jam  dcfunclorum,  quibus  ab  omni  terrent 


omnibus  (proui  fas  esl)  perfecti.  Tunc  Cnini  a  nnlla 
parte  vinci  poieritii.  Vcl  in  omiiibos  linpiignatiotii- 
bus  stetis  pcrfccti,  quod  plus  est  quatn  rcsistere. 
Sivc  in  omi.ilus,  tam  prosperis  qnam  adversis.  Aut 
aliter  :  Ut  possitis  resistere  in  die  malo,  id  cst  in 
die  judicii ;  qui  malus  propterea  dicitiir,  quia  tcr- 
ribilis  erit  accissationibus  diaboli,  ut  quando  suos 
accnsaverit,  puritate  conscientiae  possiiis  vos  defen- 
dere,  sed  etiam  perfccti  stare  possitis  In  omnibus 
cain  elcctis.  Siandnm  vobis  est  contra  hostes  in  ar- 
matura  Dei.  Ergo  state  succincti  lumbos  mcntis  ve- 
stne,  id  est  state  in  casiitate,  quia  ipsa  cst  iniiium 
bona*  operatlonis,  idcoque  nunc  prima  ponitur  in 


la^sione  defenduntur  pedes  noslrx  mcntis.  id  eit  af- 
fectiones,  quibus  tanquam  pedibus  ad  facienduni 
aliquid  promovcmur.  Lxdilur  enim  pes  praNlicatd- 
ris  a  terra,  si  affectus  ejus  terrenum  commodam 
ex  prxdicationc  appctit,  id  cst  sl  proptcr  lerreiiom 
coinmodum,  noii  proptcr  rcgnum  coelorum,  pr^i* 
cat  Evangelium,  Et  ideo  praedictis  calceamentis  in- 
duantur  pedes  nostri,  id  cst  exemplls  patrum  mo- 
niantnr,  ut  sicut  patres  studio  supernft  iiitentionis, 
non  appctitu  terrcnae  commoditatis  praedicaveront 
Evangelium,  sic  et  nos  faciamus.  Ciijus  pnedica- 
tores  in  nullo  fiJci  debent  regulam  deserere.  Unde 
subditur  :  In  omnibns  sumentes  scutnm  fidei,  Fides 


spiritualibus  armis  quae  describontur.  Quam  diu  D  ^^^^  P'*^  sc"^^  sunienda  est  in  omnibus  congres- 


enim  quis  liixuriiB  snbjacet,  nihil  boni  potcst  agcre, 
quia  nihil  eorum  qu«  facit,  potest  Deo  placere.  Sed 
postquam  deserueril  luxuriam,  incipit  operari  jti- 
stitiam.  Et  hleo  nunc  prius  jubemur  succingcre 
lumlios,  et  post  Indoere  loricam  justitiae.  Luinbos 
cnim  succingimus,  cum  carnis  luxuriam  qxm  in 
Inmbis  est,  per  continentiam  coarclamus.  Scd  quia 
nonnnllisimulant  selumbos  habere  succinctosetnon 
babcnt,  ideo  pnvcipitur  nobis,  ut  in  veritate  suc- 
cinctos  habeamus  eos,  non  in  simiilatione,  quate- 
nus  vrra  sTt  nostra  castitas,  non  simulata.  Vcl  men- 
tis  lumbos  succinganius  in  vcritate,  nt  cingulo  casti 
amoris  Christi  nos  contineamus  a  mendacio,  quia 
qui  mendaciuro  loquitur,  quantum  in  se  cst,  cor- 


sionibus,  quoniam  ipsa  prima  rcsistil  malignis  spl- 
ritibus,  ct  eoi-um  tcla  excipit  et  repellit.  Sab  ea 
namque  proteguntur  daetcne  virtutes,  quia  ad  omnia 
virtutum  ahna  protenditur,  et  eam  diabolns  inipo- 
gnarc  primam  aggrcditur.  In  omnibus  praeliis  et  in 
omnibus  tentationibns  siiis  sumcntes  scutam  fidei» 
fn  qno  sculo  possitis  non  solum  repellere,  sed  eliam 
exstin^re  omnia  tela  nequissimi  dialioli,  id  est 
omncs  suggestiones  ejus  aciitissimas,  quibus  cordk 
nostra  ut  vuliieret  impetit;  teia  dico  tfiifii,  id  est 
ignem  vitiorum  in  humanis  cordibus  accendentii. 
Inflammaut  ciiim  mentcs  hominum  ad  concupiscen- 
tiam,  et  igne  totius  malitiae  succendunL  Et  luBe  tefi 
nequissimi  bostis  sunt,  id  est  qui  etitm  ea< 


«77 


C03fMENT.  IN  EMSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPBT.  AD  EPHES. 


1978 


qoit  perftccre  praesumit,  ct  in  qiiV^as  neqiiidqiiain  A  devotione>  at  licet  os  non  semper  orarequeat,  spi- 


Uborat.  Sed  adversus  liaec  Ode  invisibilium  rerum 
armamur,  ot  invisibilem   adversariiim  slcrnimns. 
Ilis  armis  vos  indiiite,  et  galeam  qnoque  salutts  as- 
$umite^  id  est  spem  qii.^e  salutom  aelernam  exspe- 
Cat ;  qu»  ideo  galca  dicilur,  quia  sicut  galea  esl  in 
<;iipeiiori  parte  armaniirr,  scilicet  in  rapite,  ila  spes 
nllior  cst  omnil.us  aliis  virtulibiis,  ot  scniper  rospi- 
<  :i  ad  superiora,  spii-ans  ad  coetestia.  Etob  hoc  ad- 
did  t  8al;ili$,  ut  ostenderet  spem  astsequi  qnod  desi- 
d  >rat,  id  esl  salulem.  Yel  sicut  sculum  fldei  fides 
est,  sic  galca  salutis  salus  esl.  Ciijus  scilicet  perpe- 
tu»  salutis  memoria  vel  exspcctatio  caput  mentis 
roiitra  omnes  ictus  dipmoiiicx'  impuffnatir.nis  luiam 
facif.  Qui  enim  cogitai  diligenter  quac  sint  sRterna 
gaudia,  facile  dclcctatioiies  peccati  a  suo  cordc  re- 
spuir,  ei  adversitates  vincit.  H;cc  sunt  arma  quibus 
munili,  nunquain  diabolo  vcl  alicui  menibro  illius 
cedetis.  Sequuntur  arma,  quibus  illum  et  suos  de- 
vincntis;  et  assumite  gladium  spiritus,  U\  est  ensem 
spiritulom,  quod  est  verbum  Dei,  id  cst  sermo  divinae 
pr.Tdicationis,  qiio  dialmlus  interflcitur,  lioc  est  iin- 
pugnationcs  ejiis  annihilantiir,  et  quo  tyrannos  liu* 
JHS  s.TcuIi   et  harelicos,  membra   scilicel  Salanae 
devinceiis,  et  vohis  subjicietis,  cxterosque  pecca- 
tores.  Cum  dicitiir,  et  gladium  spiritus,  quod  est 
verbum  Dei ;  quod  ad  signilicatum  respirit,  non  ad 
gladium.  Ecce  h.TC  sunt  arma,  quibus  maninntur  et 
pugnant  mililes  Dei.  Sequitur  : 
c  Per  omnem  orationcm  et  obsecrationem  orantes  -, 
onini  tempore  in  spiritu,  et  in  ipso  vlgilantes  in 
omiii  instantia  et  obsecralione  pro  omnibus  san- 
ctis  et  pro  me,  ul  det;ir  mihi  sermo  in  apertione 
oris  mei,  cum  flducia  notnm  facerc  niystcrlum 
evangclii,  pro  quo  legatione  Hingor  in  catena, 
ita   ut  in  ipso  atidjam  prout  oportet  me  lo- 
qui.  » 

Pncdictis  arinis  stale  muniti.  Sed  quia  non  est 
nostrx  potcstatis  ut  his  muniamini,  nisl  donante 
Deo,  nec  his  vincere  poteritis  tiisi  ipse  dederft,  Mo- 
te  drantes  per  omnem  ora:ionem,  id  est  per  omnia 
qu:G  oranda  sunt,  ut  per  omnem  orationcm  quae  fa- 
cienda  esl,  transeat  iiostra  supplicalio,  id  est  nlhil 
relinquaiis  de  his  quae  petenda  sunt  in  oratione;  et 
non  soliim  per  orationcm,  sed  eliam  per  obsecrotio-  jv 
fiem,  id  est  per  omniam  sacrorum  adjurationem. 
Majorem  eniin  orandi  expressionem  nolat  obSecra- 
lio  qiiam  oratio,  quia  obsecratio  est  oratio  cum  ad- 
juraiioiic  vel  obtestatione,  oraiio  autem  simplici- 
ler  facla,  cst  rogaiio.  Per  omneni  oraiionem  et  ob- 
secrationem  sitis  orantes  omni  tempore  competenii, 
id  cst  omnibus  horis  ad  orandum  constitutis,  vcl 
orani  temporc,  td  est  tam  iii  adversis  quam  In  pro- 
speris,  et  hsec  oratio  fiat  in  spiritu,  id  est  mente,  ut 
mcntis  affcctus  concordct  verhis  orationis  quae  pro- 
feruntur  ex  ore,  vel  in  spirilu,  non  in  carne  oratc. 
In  carne  ehim,  non  spiritu  orat,  qui  polluta  mente 
orat,  itei  um  peccaturus  non  casu,  Sed  ex  proposito, 
vel  omni  tempore  orate  in  spirilu,  id  ett  In  cordis 


ritus  tamen  semper  bonis  desideriis  intus  oret.   Et 
!n  ipso  spiritu  sitis  iiilus  tigilantes^  id  est  solliciti^ 
id  est  sicut  oculi  foris  vigilant,  sic  spiritiis  agat  in- 
trlnsecus,  et  hoc  in  omni  instanlia^  ut  splritos  et 
corpus  inslantcr  persevermt  in  \igiliis«  el  in  omni 
obsecratione^  ut  pro  omnibus  obsecrctis,  pro  quibos  * 
obsecrandum  esl,  scilicet  pro  sanctis.  Pro  sanctis 
enim  videtur  esse  obsec'  ar.dum,  et  pro  inlidelihus 
orandum,  qui  nihil  sacri  haiient.  Vigilate,  Inquani, 
et  obsecrate  pro  omnibus  sanctis,  id  esl  pro  perse- 
verantia  et  salvatione  omniuni  sanctorum  ct  speoia- 
liter  pro  me,  \M  tribulatio  non  roe  obtundat,  ted  de- 
tur  mihf  serfno  iH  apertione  ori$  mri,  id  est  cum  ape- 
ruero  os  nieum,  hoc  est  cum  alta  mystcria  ot  altas 
B  scntentias  dixcro.  Nam  hoc  in  divina  Scriplura  non 
roperitur,  iiisi  ubi  magnum  quld  et  profiindum  de- 
lusl  dici.  Cum  os  meuin  aperaero,  ul  alMlilos  sensiis 
profcram,  detur  mihi  scrmo,  id  est  facundia  oxpr-i- 
mendi  ea  qiise  voluero,  ut  liiculenter  oa  possim  ex- 
ponere,  scilicet  cum  fiducia  notum  facerey  id  cst  ut 
audacter  et  non  tiinide  notum  faciam   mysterium 
Evangelii^  id  est  ocoultum  secrelum  incariiationis 
et  passionis  Christi,  ut  oooultas  corum  oausas  noii- 
licem  audicntibus  {Psal.  l).  Nain  quia  oocultuin  cst 
hoc  myslerrum ,  ideo  nocesse  est  ut  notum  faciam 
illud  ;  et  hoc  agere  volo,  qoia  pro  eo  annuntiando 
flingor  legatione  in  catena,  Nam  ncc  pro  cntena  ces- 
so  a  legatione.  Qoanquam  euim  pro  Evangelio  quoi 
^  annuniiabam,  alm  catenatus,  tamen  illud  sicut  a 
^  Christo  missns  snm  pr^.ticare  non  omitto.  Detur, 
inquam,  mihi  sermo  ad   iiotilicandum  m^fsterium 
Evangclii,  ita  scilicoi  dctur  mihi,  ut  in  ipso  Evange* 
lio  audeam  sine  timore  loqni  aliis  prout  oportet  me^ 
id  est  sicut  expedit  mihi,  qui  hoc  agcre  missus 
sum.   Scquitur  in  qiiibusdam  codicibus  hoe  loco 
talis  versiculus  :  Yerbum  auteni  Doi  non  potest  al- 
ligari.  Ac  si  dicat  Apostotus  :  Pro  Evangclio  qui« 
dem  vinctus  sum,  sed  tamen  praedicare  non  desisto, 
quia  Tcrbum  Dei ,   quod  annontiari    debeti  uullo 
potest  impedimento  relardari. 
I  Ut  autem  et  vos  sciatis  qose  circa   me  sunt, 
quid  agam,  omnia  vobis  nota  facict  Tychicus 
charissimus  frater  et  fidelis  minisler  in  Doiniuo , 
qoem  misi  ad  yos  in  hoc  ipsum,  ut  cognosca- 
tis  quae  circa  nos  sunt,  et  consolctur  corda  vcs- 
tra.  I 

Dixi  ut  orctis  pro  me,  ct  quia  pro  Evangelio  vin« 
clus  snm ;  sed  quibus  tribulationibus  aOiciar,  non 
dixi.  Scd  qoae  circa  me  sunt  molestiae,  referet  vobis 
Tychitus,  ne  de  minimis  adversitatibus  meis  mo- 
▼eamini,  metu  earom  recedentes  a  flde.  Quaif  id  est 
cujusmodi  tormenta  sunt  circa  me,  id  est  in  corporc 
meo,  quia  ad  meniis  intcriora  non  penetraiit,  n 
quid  agamy  id  est  qnam  conslans  som ,  indicabit 
Tobis  Tychicus,  qui  est  non  T.lis;  sed  charissif^us 
frater^  id  est  Christianus  et  non  rrauduleiitus  vol 
fallax,  sed  lidelis;  ideo  buiic  audite,  quit  fidelis  mi- 
Mtfff  est  fli  ihmsMf  id  esl  in  Im  qos  sonl  DomioL 


1479 


IIERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


11^0 


Cui  credere  debeiis,  quia  illum  ad  vo$  misi,  ui  pu-  A  Deo.  Non  eiiim  fidcs,  quia  dalur  priusqDani  posto* 

lctur  ab  illo  cui  datur,  ideo  dicenda  est  non  esse 
donuro  Dei,  sed  esse  a  nobis,  quia  data  est  nobis 
non  pelenlibus.  Oronia  enim  boua  sunt  a  Deo,  Gro- 
tia  generaliter  accepta,  quae  est  mater  omnium  bo- 
norum  et  nutrix.  sit  cum  omnibui  qui  Dominum  nof- 
trum  Jesum  Christum  Ecclesiae  sponsum  diliguni  m 
incorrupiione,  id  est  casto  amore  sicut  sponsam, 
qusp  corruptionem  non  admitlit.  Non  enim  Cbri- 
slum  in  incorruptionc  diligunt ;  vel  qaorum  fides 
in  aliquo  cst  corrupta,  vcl  qui  eum  pro  tempo* 
ralibus  et  corruptibilibus  bonis  diligunl,  nonpra 
sctcrnis  et  incorruptibilibus.  Sed  qui  Christuai 
propter  solum  Cbristuro,  et  propter  spem  per- 
peluse  incorruptibilitatis  amant,  illi  eum   in   io* 


ram  veritatem  de  nie  vobis  dicat,  ct  consolctor 
corda  vestra,  id  est  leniat  et  mulceat;  et  dolorem, 
qui  pro  auditu  tribulalionuni  mcarum  increverat, 
tcmperet.Vel  si  de  noslris  tribulationiiuis  doleba- 
tis,  nunc  consolationem  accipiatis  ab  co,  cognoscen- 
tes  me  libcnter  pati  multo  graviora. 

c  Pax  fratribus  et  charitas  cum  fidc  a  Deo  Palre, 
c  et  Domino  Jesu  Cbrislo.  Gratia  cum  omnibus 
c  qui  diligunt  Dominum  nostrum  Jcsum  Christum  in 
c  incorruptione.  Amen.  i 


Pax  cum  Doo  sit  fralribus^  id  est  Christianis,  et 
eharitas^  utoum  totocorde  diligant;  et  haK;  pax  ct 
charitas  dclur  cis  cnm  inlegra  fide  a  Dco  Patre  et 
Filio  ejus  Domino  iioslro  Jesu  Christo.  Per  pacem  B  corruptione  diligunt,  quia  sic  eum  diligunt,  neque 
enim  manobunt  in  charitaie,  qua^  in  iide  est;  et  a  nunc  corruropi  valeai  uiens  eonim,  neque  tonca- 
quo  est  pax  et  charitas,  ab  illo  est  et  Gdes,  id  est  a      ro  eorum. 


IN   EPISTOLAM  AD  PHILIPPENSES. 


ARGUMENTUM. 

Philippi,  civitas  est  in  partibus  Macedonise,  unde 
Philippenses  dicuntur.  Quibus  prsedicaverat  Aposto- 
lus,  qui  lidei  veritate  ac  morum  honestate  illos  in- 
struxerat.  Et  ipsi  in  iide  morumque  nobilitate  in 
omnibus  fere  sccundum  apostolicam  doctrinam  per- 
stiterunt,  sed  de  primatu  tantum  inter  eos  erat  con- 
tentio,  quoniam  aliise  volebant  aliis  praefcrre,  quasi 
gloriando  de  meritis.  Qua  de  causa  praecipue  Apo- 
slolus  scriliens  illis  a  Roma  intendit  illos  ad  humi- 
litatem  revocare,  scilicet  ut  de  meritis  non  glorien- 
tur,  neque  alter  alteri  se  prxferat;  sed  qtidquid 
boni  habet,  sive  remissionem  peccatorum,  sive  do- 
na  virtuluro,  gratiae  Dei  ascribat,  a  quo  totum  ha- 
bet  et  nihil  a  se.  Miserant  autem  ei  aliquid  substan- 
tiae  per  Epapbrodituin  Romam,  quem  «;um  hac  re- 
mittit  epistola.  In  qua  quia  praesens  non  potest, 
munit  eos  coutra  duplex  bellum  tribulaiorum,  sed 
ct  pseudoprjedicatorum,  ut  omnia  pro  Chrislo  sus- 
tiucant  adversa  cuin  humilitate,  sicut  ct  Chrislus  fc- 
cil,  ct  le^^alia  a  pscudoprophotis  nunquam  reci- 
piant.  Qui  quoniam  ad  humililalem  illos  invitavit, 
iiico  iion  posuit  nomen  oflicii  sui  ct  auctoritatis, 
quod  osl  Apostolus;  sed  ct  ideo  forsan,  quia  ipsi 
nunquam  de  eo  miiiiis  vol  conlra  cum  senserant. 
Socuni  vero  Timothcum  aJdit  in  principio  episto- 
la%  quia  ipse  socius  Apostoli  fueral  in  convcrsione 
eoium,  atquc  sollioilus  erat  cuin  eo  dc  salule  ipso- 
pum,  01  fortasse  rogaverai  eum  ul  scrlberet  illis. 
Sic  cnim  exorsus  os!. 

CAPUT  PIUMUM. 

c  Paulus  ot  Tiniotheus  scrvi  Jesu  Christi,  omnl- 
I  bus  sanctis  in  Chrislo  Jcsu,  qui  sunt  Pbiiippis, 


C  <  cum  episcopis  et  diaconis  :  gratia  Yobis  et 
c  pax  a  Deo  Patrc  nostro  et  Domino  Jcsu  Cbri- 
c  slo.  > 

Servos  Christi  se  dicunt  Paulus  ei  Timolheus^ 
quod  est  signum  humilitatis,  ut  eis  exemplo  suo 
humilitaCem  suadeant.  Sed  cum  ipse  dominus  di- 
cat  :  c  Jam  non  dioam  vos  servos,  qiiia  servus 
nescit  quid  faciat  Dominus  ejus  {Joan.  xv«  >)  qita 
ratione  se servos  nuncupant?  Sedsciendum  quia  si- 
cut  est  timor  servilis,  quem  perfecta  charitas  foras 
mittit  (/  Joan.  iv),  atque  tiroor  castus  permanens  iii 
saeculum  sxculi,  sic  cst  scrvus  qui  non  manet  in 
domo  in  seternum,  atque  scrvus  inlrans  in  gau- 
dium  domini  sui  {Joan,  viii;  Matlh,  xxv).  Nam  cum 
limore  quein  charitas  expoilit,  etiam  servitus  qiix 

^  ad  eum  pertinet,  simul  expellenda  est.  Erant  ergo 
servi  Paulus  et  Tiinolheus,  quantum  ad  timorem 
castum,  non  quanlum  ad  tiroorem  servilem;  neque 
principis  alicujus  mortalis,  sed  Jesu  Chri»ti.  Qui 
mandant  ca  qu»  sequuntur,  omnibus  sanctis^  id  est 
omni  plebi  mundata!  por  baptisrouro  a  peccatis,  et 
sanctiticatx  non  in  suo  merito,  sed  in  Christo  Jesu^ 
id  est  in  gralia  Christi,  scilicet  quia  Deus  faclus 
est  honio,  passus  est  ct  resurrexit.  Curialiter  illos 
ad  humiiitatom  revocat,  ostendens  illos  esse  sanclos 
in  Chrislo  Jesu,  iion  in  se,  et  deierminat  quibus 
sanctis,  scilioot  qui  sunt  Philippis^  id  est  in  illa  ci- 
vitate.  Interpretalur  autem  Pbilippi  os  lampadis^  et 
illi  sancti  sunl  Pliilippis,  id  est  in  ore  lampadis, 
qui  suiit  in  lucidissima  Doi  illuminatione,  quam  et 
cxtcris  undiquc  spargant,  sicul  et  istis  dieitur  in 
scqueiitibiis.  In  mcdio  nationis  pravae  et  perversa^ 
inter  quos  luceiis  sicut  luminaria  in  mundo,  Ter- 


iMi 


COMMEr^T.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  PIIILIPP. 


im 


bum  vi(s  continentes.  Talibus  ergo  sanctis  ubicun-  A  moria  vestri  dico,  non  pro  parte  vestrum  facU,  sed 


que  sint  corpoialiter  degentes,  scribitur  h»c  epi- 
stota.  Omnibus  sanctis  qui  sunt  Philippis,  id  est 
omnibus  subditiSyVtim  episcopi$,  id  est  presby(eris 
et  diaconii^  id  est  minoribus  cum  roajoribus.  Epi- 
scopos  namque  pro  presbyteris  more  suo  posuit. 
Non  enim  plures  episcopi  in  una  civitate  erant, 
iieque  presbyteros  intermitteret,  ut  ad  diaconos  de- 
scenderet.  Sed  dignitatem  et  excellentiam  presby- 
terorum  declarat,  dum  eosdem  qui  presbyteri  sunt» 
episcopos  esse  manifestat.  Quod  autem  postea  unus 
electus  est,  qui  caeteris  praeponeretur,  in  scbismatis 
remedio  factum  est,  ne  unusquisque  ad  se  trabens 
Christi  Evangelium  rumperet.  Nam  et  Alexandriae  t 
Marco  evangeiista  usque  ad  Heraclam  et  Dionysium 


pro  omnibus  vobis.  De  praeteritis  benciiciis  a  Deo 
vobis  collatis  ago  ei  gratias,  non  cum  tristitia,  sed 
cum  gaudiOf  quia  non  contrislor  de  culpis  vestris» 
sed  de  sanctitate  vestra  gaudeo,  faciens  deprecatiih' 
item,  id  est  Deum  toto  mentis  affectu  deprecans,  lu- 
per  communicatione^  id  est  dc  communicatione  ve- 
stra ;  hoc  est,  ut  magis  ac  magis  communicetis  sem- 
per,  et  unanimes  atque  unum  cor  habeutes  sitis, 
in  Evangelio  Christi ,  id  est  in  fide  et  praeceptis 
evangelicae  doctriuae.  Yel  deprecationem  faeio  su- 
per  communicatione  vestra,  id  est  ut  persistatis  in 
eo  quod  mihi  communicavistis  in  fide  et  operibus 
Evangelii.  Et  non  horarie  istud  deprecor,  sed  « 
prima  die  conversionis  vestrae,  usque  nunc^  id  est  ex 


episcopos,  presbyterum  unum  de  se  electum,  et  in  ^  qoo  coepistis  credere,  non  cessavi  pro  vobis  preces 


excelsiore  loco  et  gradu  collocatum  episcopum  no- 
minabant;  quomodo  si  exercitus  imperatorem  fa- 
ciat,  aut  diaconos  eligant  de  se  quem  industrium 
noverint,  et  archidiaconum  vocent.  Constat  ergo 
apostolica  institutione  omnes  presbyteros  esse  epi- 
scopos,  licet  nunc  illi  majores  hoc  nomen  obti- 
neant.  Episcopus  enim  superintendens  dicitur,  et 
omnis  presbyter  debet  intendere  curam  super  oves 
sibi  commissas.  Omnibus,  inquit,  sanctis  qui  sunt 
'Philippis,  cum  episcopis  et  diaconis  (220).  Quia  mi- 
nores  praemittit,  ad  humilitatem  invitat.  Quia  vero 
et  minores  subnectit,  ostendit  non  esse  quemquam 
adeo  perfectum,  qui  non  hac  egeat  admouitione. 
Quod  autetn  subdit,  gratia  vobis  et  pax  aDeo  Patre 


efi\indere.  Sive  communicatio  vcstra  fuit  in  Evan- 
geliOy  quoniam  res  vestras  fecistis  communes  pro- 
pter  illud  a  prima  die  conversionis  vestrae  usque 
nunc,  et  ideo  amodo  roagis  standum  vobis  est  in 
hoc.  Deprecor  Deum  pro  vobis,  confidens  hoc  ipsum 
de  bonitate  ejus,  quia  ipse  qui  per  praeveuientem 
gratiam  ccepit  in  vobis  opus  bonum,  per  subsequen- 
tem  et  cooperantem  perficiet  illud,  dans  perseveran- 
tiam  usque  in  diem  Jesu  Christi,  id  est  usque  ad  ex- 
tremum  diem  vitae  uniuscujusquc  quando  anima  de 
corpore  egrediens  praesentatur  ante  tribunai  Chri- 
sli  judicanda.  Cooperando  enim  in  uobis  Deus  per- 
ficit,  quod  operando  incipit,  quoniam  ipse  ut  veli- 
mus  operatur  incipiens,  qui  volentibus  cooperatur 


nostro,  et  Domino  Jesu  Christo,  in  superioribus  epi-      perficiens.  Nam  ut  velimus  sinc  nobis  operatur. 


fttolis  expositum  est. 

c  Gratias  ago  Deo  meo  in  omui  roemoria  ve- 
f  stri  semper,  in  cunctis  oratiouibus  meis  pro  om- 
c  nibus  vobis  cum  gaudio,  deprecationem  faciens 
c  super  communicatione  vestra  in  Evangelio  Chri- 
c  sti,  a  prima  die  usque  nunc,  confidens  hoc  ipsum, 
c  quia  qui  coepit  in  vobis  opus  bonum,  perficiet 
c  usque  in  dicm  Cbristi  Jesu,  sicut  est  mihi  justum 
c  hoc  sentire  pro  omnibus  vobis,  eo  quod  habeam 
c  vos  iu  cordc  et  in  vinculis  meis,  et  in  dcfensione 
c  et  confirmatione  Evangelii  socios  gaudii  mei  om- 
c  nes  vos  esse.  » 

Illorum  benevolentiam  captans,  ostcndit  princi- 


Cum  autem  volumus  et  sic  volumus  ut  faciamus, 
nobiscum  cooperatur.  Qui  coepit  in  vobis  opus  bo- 
num,  ipse  perficiet.  Ego  ita  confido,  videte  ne  fru- 
stra.  Yidcte  ne  a  vestra  parte  opus  bonum  rema- 
neat,  quod  Deus  vobiscum  paratus  est  in  vobis  per- 
ficere.  Ego  istud  certa  fiducia  spero,  sicut  est  mihi 
justum,  ut  hoc  sentiam  et  credam  pro  emnibus  ro- 
6ts,  non  enim  justum  est  ut  aliud  sentiam  de  tam 
bonis.  Hoc  debeo  sentire  de  vobis,  eo  quod  habeam 
vos  in  eorde  meo^  non  in  solis  labiis,  quia  continue 
vos  amore  praecordiis  meis  teneo,  et  eo  quod  ha- 
beam  vos  in  vinculis  meiSf  quia  vos  quoque  pia  com- 
passione  condoletis  afllretioui  vinculorum  meorum, 


pium  boni  operis  a  Dco  illis  datum,  et  fincm  ab  eo-  D  et  vos  pariter  mecum  vinctos  esse  putatis,  et  quod 


dem  esse  dandum,  ut  de  se  non  praesumant,  sed  gra- 
ti£  Dei  omnia  bona  sua  attribuant.  Ago,  inquit, 
graiias  Deo  meo,  qui  mihi  faeit  quod  volo  in  vobis, 
id  est  illum  qui  tanta  nobis  beneficia  spiritualia 
contulii  gratis,  laudo  quia  non  nostro  roerito,  scd 
ejus  dono  ad  bonum  Cbristianae  religionis  venistis, 
in  quaetmullum  profecistis.  Gratiasago,  inquam, 
pro  omnibus  vobis,  id  est  pro  religiosa  conversatioue 
omnium  vestrum  ab  illo  data,  in  omni  memoria 
vestri,  id  est  quoties  vcstri  memorfio;  memoria 
dico,  non  ad  horam,  sed  semper,  scilicet  in  cunctis 
orationibus  meis,  id  est  quotiescunque  oro.  Vel  me- 

(%M)  Locus  obscurus. 


habeam  vos  in  defensione  Evangelii,  quia  et  vos  de- 
fenditis  illud^sicut  ego)  disputationibus  contra  im- 
pugiiatores,  et  in  confirmatione  ejus  vos  habeam, 
quia  vos  quoque  studetis  illud  coufirmare  ip  cordi- 
bus  fideliuni,  Et  propterea  juslum  miht  est  sentire,* 
vos  omnes  esse  socios  gaudii  mei  futuri,  id  est  aetcr- 
nae  la^titiae,  sicut  nunc  operum  meorum  et  passie- 
num  socios  esse  vos  video. 

c  Teslis  enim  mihi  est  Dcus,  quomodo  cupiam 
c  omnes  vos  in  visceribus  Jcsu  Christi.  Et  hoc  oro, 
c  ut  charilas  vestra  magis  ac  magis  abundet  in 
c  scientia  et  in  omni  sensu,  ut  probetis  potiora»  ul 

...»  ,    *    ^j--)   \ 


1283  nEliVEl  BURGIDOLCNSIS  &IONACm  Itt4 

c  gitis  sinceresiet  tinc  oCTensa  iu  diem  Clirisll,  re-  \  *  lalc,  scienlcs  quoniam  in  defensiopem  Evangelii 
c  pleii  frurlu  jusliti»  per  Jesuni  Christum  in  glo- 


c  riam  et  laudem  Doi.  i 

Ego,  ut  d\\i,  sentio,  et  dosidero  vos  fore  socio^ 
gaudii  quoJ  tiabco.  Nani  cupio  vos  omnes  essc  ti| 
visceribui  Je$u  Ckmti,  id  cst  in  imcrna  siMU  pcrpe- 
tuaebeatitudinis  receptos.  Et  qnomodo,  id  c^t  quau^ 
ardenti  desiderio  boc  cupiam,  Usti*  e*i  mbi  Deus^ 
qui  occuita  cordiqm  iiostrorum  inspitit.  Yel  pro 
vobis,  ut  supradictiiro  est,  idcirco  deprecaiioiiei^ 
facio,  qqia  sicut  et  Deus  testis  est,  cupio  yos  om-< 
nes  esse  in  visceribus  iesu  Cbristi,  id  est  io  intiina 
aniore  cjus,  ut  ab  eo  dil  gainini  qqasi  cjus  viscer^. 
lu  visc4U'ibus  eniin  scutitur  plusquam  in  akia  parte 
corporis,  et  idco  viscera  pro  dilectiouc  ponuntur  in 


c  positus  suni,  jQuidam  autcm  ex  coKtcotiofie 
c  Cbristum  anouiitiant,  non  sincerc,  cxisliiuaiiles 
c  pressuram  se  susciiare  viuculis  meis.  ({uid  cnin^ 
c  dum  omui  moi!o  sive  pcr  occa^ipuem,  f  ^iy^  pcr 
c  veiilatcm  Clirislus  mmu^^ielur  ?  et  iii  bp^  {am^ect^ 
c  sed  et  gaudebo.  > 

Quia  supcrius  dixcrat  se  tmtere  i^  cor<lc  e^  m- 
culis,  ue  iili  audientf^s  cum  v$$e  yinctii|it,  pvUrcM^ 
evangeiicani  praedicationcin  dcGcere»  el  cederent 
pscudo  aposloiis,  addit  :  Scire  aulem  volo  roi,  etc- 
Ac  si  dicat :  Kgo  qnidem  vinctust  sum,  sed  lamcf 
ideo  nou  luiuuitur  evungeiica  praulicatio.  Vo/a  ros^ 
frOttres^  scire  quoniam  ea  quof  circa  ty^  suni  ,  '\i[  cst 
viucula  mea  el  toimenta  qux  patior  undiqiie,  vei 


Scripturisaliquolies.  Ego  quldcm  vobis  talia  cupio.  B  quoc  non  pcriingunl  ad  interiora,  magis  venerual  ui 


Kl  ul  Aoc  desidjiio  consequaiiiini  oro  ut  cUaritas 
vesira  seniper  proUciens  magU  ac  magis.  alfuudet 
et  cxcrescal  iu  scifutia  divinorum  et  ulilium  et  iu 
omni  sensu  prui|ent'Mi  ac  discretiouis ,  ut  probetis 
potiora,  id  cst  ut  probare  et  discernere  sciatis  non 
soium  niab  et  bona,  sed  etiam  inter  k>ona  potiora, 
boc  est  nieiiora,  ut  post  proi»aiiouein  sinc^res,  id  est 
sine  carje  siiis  iie  vos  corruinpat  aiiquod  vitiuin,  si- 
cut  vcnuis  iignuin  iiitriMsccus  edens,  sed  integri 
penuancaliS  iii  bono.  Sincercs  (Z^\)  sitis,  quautum 
a.l  voi:,  id  cst  sine  corriiptione  vitioruin ;  et  sino 
offensu,  qitantuni  ad  pioxiinuin,  ut  noii  euui  cffen- 
dal.s  1/1  diem  Ckrisli^  id  cst  usque  in  dieiii  viUe  no- 
\is^iniuin.  Vel  sihceies,  id  cht  sine  adniistione  vi- 


prc[ectum  tvangelii^  quam  ad  defcctum,  ut  inali  in- 
tendcrunl,  ita  ut  vincula  mea  manifesta  ficreut  la 
Chrisfo ,  id  csl  iii  Cbristi  noinine  et  pi*aedicatione 
inanifestarcntur  ubiqiic;  ct  per  bscc  Cbristus.  Ouoi 
cniin  sci  mo  de  vincuiis  meis  ubique  volitat,  Cliri- 
s:us  qul  viiiculoruin  causa  cst,  in  orc  oninium  re- 
soiiat.  ilanifesla  enim  suiit  iu  omni  pr<ctario^  ubi 
nobiles  cl  diviles  conveniunl;  et  in  cwi^ris  omnibus 
locis  RouKe  ubi  populare^  convcrsantur.  Iloc  omni? 
bus  Roinanis  nobilibus  ct  ignobibbus  notuiiicst.  mo- 
vinciuin  csse  pro  flde  Cbrisii  quam  pro^dicalam. 
£l  ila  profiiPruiU  vincula  inea,  ut  plures  quani  an- 
tca  e  frutribus^  id  cst  cx  Cbristianis^  nou  iii  s^, 
sei|  tn  Doniino  confidcntes,  vinculis  meis^  id  c^ 


tioruin,  (|na3  se  bonis  operibus  iininiscere  soieut ;  ^  consideralione  vinculoruin  ineoruin,  cuderent  a^Mi^- 


et  sine  oflensa,  id  ctt  sine  criinine,  euutes  passibus 
operuni  Lonoriiin  ac  dcsideriorum  in  diein  Clirisii, 
id  esl  in  diein  jusli  juJicii  Dei,  qui  bona  vobis  pro 
sinccritate  vestra  sine  inaiorum  adinisiione  rctri- 
biiet.  Silis  eliain  ut  bona:  arborcs ,  tepleti  fructu 
iuslitiw,  id  est  abundantes  iionis  oper.lus  per  Je- 
sum  Cartstum,  id  csl  |ier  gratiani  Cbrisli,  iion  per 
viies  vestias,  in  glorium  et  laudem  Dei,  id  est  ut 
indegloridcclur  et  laudetur  Dcus,  qui  vos  ila  fru- 
clificaie  facit,  non  ut  vos  inde  vanain  gloriain  ca- 
piatis,  quasi  per  vo$  talia  facientes.  iiic  salis  con- 
grue  buniilitas  bene  agentibus  coininendalur  ab 
Apostolo.  Vci  iudieCbristisitis  repieli  fruclu,  id^t 


dantius  solito  loqui  publice  verbum  Dei  sine  timore^ 
cogitantcs  apud  se :  Si  isle  vinclus  loqnitury  cur 
iion  poiius  nos?  Ideo  autcm  dixi  plures  e  fiatiiitu^ 
in  Domino  confllcntes,  anniintiare  ob  moa  vincni^ 
verbuiH  Dei,  ct  non  oiancs  ita  faciunt.  Alii  cnim  ^\ 
ipsis  suiit  niercenarii,  alii  lilii.  Nain  quidam  q^id^mt^ 
id  est  nicrccnarii,  pradicant  Christum  etiani  proptgr 
inviJiam  et  conlentioncm,  quia  invident  ^^lori;^ 
mex,  et  contciidunt  iliam  sibi  usurpare,  cupieole% 
esse  fainosi  ct  bonorabiles  apuJ  bomines  sicu^ 
erant  apostoli;  scd  qui:lani  ab  istoruin  iuieolion^ 
divcrsi,  uipole  Loni  fllii,  pra)dicant  eum  ei^cuiplo 
mco  proplcr  bonani  voluntatem^  id  esl  studio  gene- 


mcrcede  justilia^  accepla  pcr  Jesuin  Cbristuni  judi-  ^  randi  filios  vitu)  ;clernx;  quidaiu  qui  et  boni  suMt, 


cein ;  in  gloriain  ct  laudcm  Dci ,  id  esl  ut  iiido 
perpctualiter  glorificetur  el  iaudetur  Dcus,  ct  dica- 
lur,  c  inirabilis  Dcus  in  sanctis  {Psai,  lxvii).  i 

c  Scire  auleui  volo  vos,  fiatrcs,  quia  quic  circa 
c  me  sunt|  magis  ad  profectuui  Evaiigclii  venerunt, 
c  ita  ut  vinciila  mea  inanifesta  fiercnt  in  Cliristo  iu 
c  omni  praetorio,  et  in  caeteris  omnibus.  ut  pluies 
c  e  frairibus  in  Domino  confidcntes,  vincuiis  ineis 
c  abundaiitius  auderent  sine  timore  verbum  Dei 
c  loqui.  Quidam  quidem  el  propte.  invidiain  ctcon- 
c  teitlioncin,  qiiidam  autem  et  propter  bonam  vo- 
c  iunlatcm  Cbristuii.  pneJicant ;  quidain  ex  cbari- 


annuntiant,  illuiu  ea^  charitate  ct  a'\iorc  mei  sdef- 
tes  quoniampositus  suma  Deo  in  dcfcnsionem  Kvan^ 
gelii  disputando  et  vcrum  ac  salulifcrum  csse  pro- 
bando.  Et  ideo  quia  videiit  me  modo  catenis  detcn- 
tnin,  nonpossead  plenum  esercere  oOicinmmeumi 
vice  ac  loco  inei  pra^dicant  Cbristuni ,  ut  ipsi  sup- 
pleantquod  cgo  nunc  niinus  possuin.  Isti  qnidein 
casla  inienlione  prsedicant.  Sed  quidain  abhis  longe 
diversi,  annuniiant  Christumex  contentione^  idest 
pcr  contintloiicm,  quia  contcndunl  per  boc  niajora 
infcrrc  snpplicia,  ut  si  qui  de  prxdicationc  eos 
accusaverint,  indiccnt  cis  me  cjus  auaoiem  c^se» 


(221)    Uujus  ctymologi»  superius  mentio  factt  e&t 


1285 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUL1.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


1286 


licqae  mala  in  mc  convertant.  Yel  ex  contentioney  A  suram.  Nam  icio  quia  etiam  hoc,  id  cst  suscitatio 


id  cst  cx  piivato  odio  Inde  geiiito,  quod  aliquando 
meciim  contcnderunt  et  confuuti  sunt.  £t  ne  vide- 
rentur  csse  correcti,  adjungo  quia  non  lincere^  id 
est  non  pitro  animo,  sed  malitia  infecto  praeJicant, 
existimaiites  iioc  modo  ieiuzcitare^  id  est  commo- 
Ycre  pressuram  vincuiis  meis,  id  est  ut  ego  vinctus 
oppriinar  advcrsis  sciiicet,  ut  dum  Nero  et  ministri 
ejus  viderint  Romae  tot  pnKdicalores  Evangelii  exi- 
siiincnt  inc  causam  eorum  esse,  et  inajora  mihi  tor- 
nicnta  vcl  ctiain  mortem  iiiferant.  Et  tali  intenlione 
salutein  quain  ipbi  non  habent,  praedicant  aliis; 
consulentesque  ten^enis  cupiditatihus  suis  regnum 
coelornm  annuntiant,  hahcntes  in  pectore  falsitatem, 
in  lingua  vcritatem.  Et  isti  praedicant  Christum  nec^ 


pressur»  proveMat  miki  ad  saluiem  a&ternam  in 
futuro  conseciuendam,  non  ad  oppi-essionem,  iit  illi 
putant.  Ei  boo  non  liet  non  solum  meo  merito ,  seil 
ci  perreslram  oralionem^  que  mihi  auxiliabitur,  et 
per  submiHistrationem  spirilMs  Jesu  Christi^  id  csl 
per  occultam  daiioiiem  Spiritus  saiieti,  qui  sicut  co- 
lumnam  yei  fundamentum  fulsit  me  subter,  ne  €0r* 
ruam.  Ipse  enim  spiritus  esi  fiaiis  omniuiB  bono- 
rum,  ideo  sanctis  dicitur  subministian%  quia  i\% 
cjiis  fbnle  proeetlit  quidquid  illi  bencttcioruro  acci*» 
piunt.  Proveniel,  inquam,  mibi  secuHttum  exsfectmr 
tionem  et  sptm  meam,  id  esl  secunduni  quod  cxnpe- 
cto  dOHOc  veniat,  ei  spero  donec  Vfiiiam.  Noo 
'enim  fiastrabilur  me  exspectalio  mea.  £t  quare 


prohibcntur,  sicut  et  boni.  Quid  enim  refcrl,  qua  B  quia  in  nuUo  confundar^  id  esl  in  nulU  re  eruUsco^ 


inlenlione  Chrislus  pr;edicetur,  dum,  id  est  tanium- 
moJo  aununtietur  oinnimodo  annuntiandi,  id  esl 
sive  per  occasionem  suscitandi  tribulal.ones  fidelibiis 
aiil  acquirendi  lucra  temporalia,  sive  per  veritatem 
pune  conscientix  ?  El  in  hoc  gaudeo ,  quod  onincs 
ibti  praedicant,  etiam  illi  qui  moliuntur  hoc  ino<lo 
suscitare  pressuram  vinculis  mcis.  Nec  solum  iiunc 
gaudeo ,  sed  ei  semper  gaudebo  ex  boc.  Potest  enim 
fieri,  ut  dum  isti  vel  studio  suscitandi  tribulatio- 
nes,  vcl  cupiditate  acquircndi  pecuniam ,  sivc  tcm- 
poralem  grutiain,  Chrislum  per  hujusmodi  occasio^ 
nem,  utpote  mercenarii,  praedicant,  his  auditis  na- 
scanlur  fideles,  et  de  malo  eorum  Deus  operetur 
i)onum :  sicut  aliqiioties  fit,  ut  homo  ad  concubitum 
ingrediatur  iion  voluntale  generandi,  sed  iibidinem 
explendi,  et  tamen  nascatur  homo,  boiium  Dci  opu| 
de  fe<:uiiditiite  semiiium  ,  non  de  turpitu.line  vitior 
rum.  Ct  ideo  toleramli  suiil  tales  mcrcenarii  {Maiih. 
xx),  dum  per  occasionero  Chrislum  annunliant, 
quia  et  ipsi  sunl  ad  aliqiia  uliles,  ut  qiia)  dicuul 
faciamus,  qux  autem  faciunl  respuainus;  Christua 
enim  veritas  cst.  Veritas  a  merccnariis  occasione 
aniiuntieiur,  verilas  a  filiis  veritate  annunlietur. 
Filii  haeredilatem  seternam  Patris  exspectant  pa- 
tienter,  mercenarii  temporaiem  iiieicedem  condu- 
centis,  festinauter  exspectant.  Merccnarii  quippe 
occasione  Christum  annuntiant  aliud  quaerentes» 
pastores  autem  Deum  propier  Deiim  praedicaiit. 
c  Scio  eniin  quia  hoc  roihi  proveniet  ad  saiutero 
per  vestram  eratiooem  et  submintstrationem  spt* 
ritus  Jesu  Christi,  secundum  exspectationem  el 
spem  meam,  quia  in  nuilo  confundor,  sed  iii 
oiniii  liducia  sicut  scroper  cl  nunc  magnificatur 
I  Chiistus  iii  corpore  meo,  sive  per  vitam ,  sive 
I  pcr  mortcm.  Mihi  onim  vivere  Christus  est  el 
c  mori  lucruin.  Quod  si  vivere  in  carne  bic  mihi 
c  fructus  operis  est,  et  quid  eligam  ignoro.  Coarctor 
c  autcm  c  duobus,  desiderium  habeiis  dissolvi ,  et 
c  csse  cum  Cbristo  mullo  magis  melius ;  pcrma- 
c  liore  autem  in  cariie,  magis  necessarium  propter 
c  vos.  » 

Gaudeo,  sicut  dixi,  dum  malcvoii  pi^aedicatores 
Christum  annuntiant,  etiam  suscitaudo  mibi  prcs- 


quoniain  nec  in  conscienlia  inca  quidqnam  cst» 
unde  coram  Deo  erubescam ,  nec  de  his  qii»  pro 
Chrlslo  foris  patior,  vereeundari  possnm.  £l  iJea 
certus  siim  quia  consequarqnod  spero.  Si  enim  vi- 
dcrel  Apostoius  se  iii  aliquu  coofundi  el  deticerec 
posset  desperare  de  salule.  Sed  quia  videl  se  coii- 
siantem  pcr  omnia,  et  liane  Dei  gratiaui  jam  sibf 
esse  coiiccssam,  ideo  spcral  quoi  majiis  est.  Noq 
confunJor  ut  in  aliqiio  ccHlam,  quia  cl  spes  ina- 
gna,  et  res  vera  alqiie  houesta.  Non  CQiifundor» 
iiiqiiam,  ut  timidus  milet,  sid  in  emiui  fiducta,  ( t  iu 
omiii  audacia  et  copstantia  mentis,  per  quam  for- 
liler  prsedicare  soleo,  stciil  sewper  a  |empore 
coiivcrsionis  meae  magnilicatus  cst  DomiuiiSi 
Christus  in  me,  ita  et  nuuCf  id  est  iii  hoc  lcui- 
pore,  vei  in  vinculis  roris,  apud  omnea  magui^ 
ficabitur  Christus ,  id  cst  faina  cl  gloria  ejus 
etiam  tft  eorpore  meo^  quciJ  est  fragilius,  sice  pet 
rilam,  sive  per  tnorum^  quia  qiiandiu  vixero,  sem- 
per  cuin  magnificabo  praedicatione  et  Lonis  operi* 
Lus ;  in  morte  quoque  pro  nomine  ejus  accrpta 
glorificabo  eum.  Non  eniro  ob  aliud  vivo,  uisi  ut 
cum  magnillccm,  quia  ipse  Christus  e$l  mhi  vivere^ 
id  est  quod  ego  vivo,  Ghrislus  est,  nou  habeo  viiaro 
nisi  Christum;  non  vivo  veterem  bomiiieiu,  scd 
novum,  qui  totam  vitam  roeam  inuovavit.  Et  mori 
esi  mihi  iucrum,  quia  lunc  pro  lerrenis  ccelestiat 
pro  temporaiibtts  accipiam  «terna.  Mori  est  milii 
lucruin.  Quod,  id  esl  «ad  si  iSitc  in  bac  praeaei  |i  vita 
vivere  in  carne  est  mihi  [ructus  operts,  id  est  fnictuo- 
sum  el  uliie  opus«  dum  muitos  Deo  per  praedica- 
tiooem  acquirere  nou  oesso,  quandiu  vivo,  luii« 
etiam  t^nora  quid  <it$ram,  mori  icilicel  an  viv^re. 
Quia  nisi  hic  frudificaro  adbuc  quotidie  posi.m, 
baod  dubiiim  quin  mori  eiigeiem,  cum  Cbristum 
faaberem  iuaum.  Sed  quia  me  video  omltis  assidue 
prodesse,  cbaritas  eoruro  tdbuc  me  roluiet  io  carno- 
Coaretor  eiiim,  id  esl  conslriogor  oi  compeUor  f 
duohus  islis,  id  est  ex  morte  el  viU,  quia  dUtcUbi- 
liter  morerer,  et  patieoter  vivo.  Noa  eoim  fMracsen- 
tem  vitain  diligo,  sed  toieio.^Taodium  mibi  esl  ma- 
nerc  in  carne,  el  ex  duobui  pati<N*  angorenu  haheu» 
desiderium  dissoici  a  compodibui  morUUuUl  qot- 


mi 


flERVEI  BURGIDOLENSiS  MONACIIl 


m 


bus  constriiigor ;  et  esie  cum  Christo  praesenlialiter  A  fide  vestra  gaadeam,  ut  gratulatio  vesira  cbtmdeu 


in  coelesti  patria,  tnulto  magis  meliui  quantum  ad 
me,  quam  io  prxsenti  saeculo  vivere;  sed  permanere 
in  carne  est  mibi  magis  necessarium,  non  propter 
me,  sed  propler  vos^  quibus  evangelium  ministra 
Cum  enim  e  duobus  coarcter,  alterius  babeo  desi- 
derium,  et  alterius  necessitatem ;  desiderium  scili- 
cet  dissolvi  et  esse  cum  Christo  in  ccelestibus,  ne- 
cessitatem  vero  manere  in  carne  propter  aliorum 
salutcm.  Dissolvi  desidero,  quia  vinctus  sum.  Com- 
pedes  enim  nobis  sunt  inlirmitas  et  corruptibilitas 
corporis,  quod  aggravat  animam  (Sap,  ix).  Et  cum 
corruptibili  carne  exuimur,  quasi  ab  his  quibus  nonc 
astringiinur,  molestiae  vinculis  relaxamur.  Praeseu- 
tari  namque  jam  Deo  cupimus,  sed  adhuc  mortalis 


id  est  ut  abundanter  agatis  Deo  gratias  com  gaudit 
tit  Chritto  Jesu,  qui  benefedt  vobis  fit  me  vobii 
servato ;  id  est  in  Christo  gratulemini,  per  qam 
Dos  Deus  respexit  in  me  vobis  reddito,  scilicel  per 
meum  adventum  ad  vot  confirmandos  ilenun  fittt- 
rum.  Yeuiam  rursus  ad  vos,  tantummodo  lacile  ib- 
terim  quod  dicam,  scilicet  coit^mamtiit  digne  Etmh 
gelio^  id  est  conversationem  vestram  facite  lakni, 
ul  digue  concordet  Evangelio  ChrisU.  Ac  si  dicatiir : 
Si  ita  vixeritis,  tunc  secundum  meriluin  vestnui 
dabitur  Biihi  vita  ad  opus  vestrum.  Dignc,  inquam, 
conversamini,  ut  sive  cum  venero  et  videro  vot^  tf 
dixi  inveniam  vos  quales  volo;  sive  non  veoen» 
audiam  absens  de  vobis  quod  cupio,  scilicel  istad. 


corporis  obligatione  praepedimor.  Jure  enim  vincti  B  quod  vos  uon  succumbitis  aul  ceditis,  sed  slalii 


dicimur,  quia  adhuc  incessum  nostri  desiderii  ad 
Deum  liberum  uon  habemus.  Unde  nunc  Apostolus 
aetema  desiderans,  sed  lamen  adhuc  corrupiionis 
suae  *  sarcinam  portans,  vinctus  clamat  :  Desidero 
dissolvi  et  esse  cum  Christo.  Dissolvi  enim  non 
quaereret,  uisi  se  procul  dubio  viuctum  ccrneret. 
Qui  idcirco  dissolvi  desiderat,  ut  cum  Cliristo  pos- 
sit  esse,  quia  perfectorum  justorum  animae,  mox 
ut  hujus  caruis  claustra  exeunt,  in  ccelestibus  sedi- 
bus  recipiuntur.  Sed  tamen  hujus  tantae  beatitudi- 
nis  gaudia  eligit  adhuc  differri,  prae  nimia  dilectione 
eorum  quibus  in  carne  manens  prodesse  potest,  cum 
subjongit : 

c  £t  hoc  confidens,  scio  quia  manebo  et  perma 
c  nebo  omnibus  vobis  ad  profectum  vestrum 
c  gaudium  fidei,  ut  gratulatio  vestra  abuudet  in 
f  Cbristo  Jesu,  in  me,  per  meum  adventum  iterum 
4  ad  vos.  Tantum  digne  Evangelio  Christi  conver- 
f  samini»  ut  sive  cum  venero  et  videro  vos,  sive 
f  absens  tudiam  de  vobis,  quia  statis  in  uno  spiri- 
c  tu  unauimcs,  coliaborantes  fidei  Evangelii.  Et  in 
c  nuUo  terrcamini  ab  adversariis,  quae  est  iilis 
c  causa  perditionis,  vobis  autem  salulis.  £t  hoc  a 
c  Deo,  quia  vobis  donatum  est  pro  Christo,  non 
c  solum  ut  iu  eum  credatis,  scd  ut  etiam  pro  illo 
c  patiamiui,  idem  ccrtamen  habentes,  quale  el  vi- 
c  distis  in  me,  et  nunc  audistis  de  me.  i 

Ecce  Paulus,  ut  dictum  est,  non  quod  sibi  melius 


forliter  contra  omnia  adversa,  et  statum  reciitodi- 
nis  firmiter  tenetis  in  uno  spiritui  unanimes^  id  esl 
in  Spiritu  sancto,  cui  non  haeret  contrarius  spiritos; 
et  sicut  est  unus,  ita  vos  facil  unanimes  sine  dis- 
scnsione,  ut  quod  vult  unus,  velit  et  alius ;  collako' 
rantes  fidei  Evangelii,  id  est  simul  omnes  tolis  viri- 
bus  laborantes  ad  implendum  ea  quae  Odes  cvaoge- 
lica  exigit ;  et  haec  agentes,  non  terreamini,  id  esl 
non  timeatis  ab  adversariit  in  ullo  periculo,  vel  in 
ullo  opere  vestro,  sive  in  ulla  re,  ut  meio  cadaiis 
a  proposito  vestro.  Qute  ret,  id  est  quod  vobis  ad- 
versantur  et  mala  irrogant,  est  illit  cauta  perditio- 
nit  aeternae,  vobit  autem  causa  salutis  perpeuue. 
a-  Nam  etsi  propterea  sine  fine  peribunl ,  qoia  vos 
et  persequuntur ;  et  vos  ideo  in  aeternum  salvabimioi, 
qoia  pro  Christo  al)  illis  patimini,  et  hoc  non  a  vo- 
bis  ipsis  babetis,  ut  salulem  per  passionem  coos&- 
quamini,  sed  a  Deo,  ne  gloriari  de  meriUs  incipia- 
Us.  LUam  quod  paUmini,  non  esl  a  vobis»  sed  a 
Deo,  quia  inier  alias  gratias  data  esl  vobis  haec  ab 
illo,  quia  vobis  donatum  eti  quasi  praemiom  pro 
Christo  quem  diligiUs,  id  est  pro  merilo  ChrisU,  qui 
usque  ad  mortem  crucis  obedivit,  noit  solum  tcl  tit 
eum  credatiSf  sed  etiam  ut  pro  illo  patiamini  ad  co- 
muluin  gloriae.  Utrumque  enim  ad  Dei  graUam  per- 
tinet,  et  fides  credentium,  et  tolerantia  paUenUom. 
quia  utruinque  est  Dei  donum.  PaUamiui,  dico,  ba- 
bentes  contra  advcrsarios  idem,  id  est  simile  cerla- 


est,  sed  quod  muUis  expedit,  id  est  manere  in  carne  ^  men  non  armis,  sed  fide  quale  et  vidittit  in  me,  dom 


eligit,  propter  cbaritatem  quae  major  esl  omnibus 
aliis  virtuUbus.Trius  enim  ambigens  dixerat,  quid 
eligam  ignoro;  sed  postea  deliberans,  victus  esl 
charitate  discipulorum,  el  permanere  se  omnibus 
iUis  dicit.  Ac  si  dicat :  Necesse  est  me  propter  vos 
manere  in  came.  Et  ego  confident  hoc  in  misericor- 
dia  Dei,  scilicet  me  victurum  adhuc  propter  vos, 
tcio  quia  manebo  adhuc  in  corpore;  et  non  parum 
quidem,  sed  permanebo  adhuc  aliquandiu  omnibut 
vobit  majoribus  atque  minoribus,  ad  profectum  ve- 
ttrum,  id  esl  ut  vos  per  me  proficiatis  et  crescatis 
in  virtuUbus,  et  ad  gaudium  fidei,  id  est  ut  vos 
gaudeaUs  de  fide  quaro  didicisUs  a  me,  cum  vos 
Hdhucin  ea  confinnavero  praesens»  vel  ut  ego  dc 


apud  vos  praesens  essem,  «:  nunc  audittit  de  me 

absente.  Apud  istos  enim  Paulus  el  Silas  publioe 

virgis  caesi  sunt,  et  lunicae  eomm  scissae,  el  ipsi  in 

carcerem  rcclusi,  atque  pedes  eorum  ibi  ligno  sln- 

cU.  Nunc  quodque  Paulus  Romae  multa  penulerat, 

et  ad  similes  agones  nunc  incitat  istos  (Act.  xvi). 

Qui  et  hortando  atque  docendo  subinferl,  diceus : 

CAPUT  II. 

I  Si  qua  ergo  consolaUo  in  Christo,  si  quod  sola- 

Uum  charitaUs,  si  qua  societas  spirilus^  si  qoa 

viscera  miseraUonis,  implete  gaudium  meum,  ul 

idem  sapiaUs,  camdem  charitatem  habenles,  una- 

nimes,  idipsum  senUeutes,  nihil  per  ooDtenlicH 

nem,  oeque  per  inanem  gloriam»  sed  in 


1289 


GOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  PHIL1PP. 


1290 


c  liute,  superiores  sibi  inTicem  arbitranles,  non  A  contcndant,  quia  etiam  bona  non  sant  contentiosig 


«  quae  sua  sunt  singuli  considerantes,  sed  et  ea 
«  quae  aliorum.  i 

Quasi  dicat :  Quia  in  uno  splritu  unauimes,  ut 
supra  dixi,  stare  debetis  et  pati  pro  Christo,  sicut 
et  ego,  igitur  implete  gaudium  meum,  quod  habere 
coepi  de  bona  conversatione  vestra,  ut  idem  sapia- 
tis,  et  eamdem  charitatem  habeatis,  etc.,  ct  boc  fa- 
cite,  si  qua  consolatio  est  vobis  in  Christo^  id  est 
si  per  charitatem  quam  in  Ghristo  habetis,  aliquem 
Gonsolari  potestis,  quia  id  agentes,  consolabimini 
me  in  tribulationibus  meis.  Bona  enim  vita  vestra 
erit  consolatio  mea.  Yel  si  aliqua  consolatio  vobis 
in  Ghristo,  id  est  si  vultis  habere  consolationem  in 
rebus  Ghristi,  in  remissione  peccatorum  et  in  aliis 


verbis  dicenda,  scd  potius  reticenda;  nec  per  inanem 
gloriam,  id  est,  propter  famam  saeculi  qu»  est  ina- 
nis,  faciant  aliquid,  ut  de  suis  operibus  humanum 
favorem  appetant;  sed  in  humilitate  agant  omnia, 
ut  semper  de  seipsis  humilia  sentianl.  Hoc  enim 
proprium  specimen  electorum  esse  solet,  quod  de  se 
semper  infra  quam  sint  sentiunt.  Ideo  nunc  subdi- 
tur,  ut  sintarbitrantes  alii  aliosst^t  invicem  superio' 
res,  Nam  quia  iniquus  quisque  inferiorem  se  omnem 
quem  cogitat  putat,  e  diverso  justus  studeat,  ut  su- 
periorem  quemlibet  proximum  attendat.  Ac  ne  dus: 
se  aliis  alter  humiliat,  humiliatio  iret  alteri  in  ela- 
tionem,  utramque  partem  monuit  Apostolus,  di- 
cens  :  Superiores  sibi  invicem  arbitrantes,  ut  cogita- 


donis,  si  quod  solatium  communis  charitutis,  id  est  ^  lionibus  cordis  et  ego  illum  raihi  praeferam  et  vicis- 


si  vultis  ut  charitas  caeterarum  ecclesiarum,  quae 
pro  fratribus  orant  et  bona  agunt,  sit  vobis  sola- 
lium  in  adversitatibus  vestris;  vel  si  habetis  aliquod 
solatium  charilatis  erga  proximum,  ul  per  frater- 
nam  dileclionem  praebeatis  ei  solatium,  id  est  con- 
solationem  in  moerore  tribulationis,  si  qua  societas 
spiritus  est  vobis,  id  est  si  aliquam  unionem  concor- 
dis  animi  per  Spiritum  sanctum  habetis  adinvicem» 
vel  si  est  aliqua  societas  Spiritus  sancti  ad  spiritum 
vestrum.  i  Ipse  enim  Spiritus  testimonium  reddit 
spiritui  nostro,  quia  sumus  filii  Dei  (Rom.  viii).  > 
Ad  ipsum  enim  pertinet  societas,  qua  efficimini 
uiium  corpus  unici  Filii  Dei.  Propter  quam  societa- 


sim  ille  me  sibi,  ut  cum  ab  utraque  parte  por  infe- 
rius  premitur,  nequaquam  ex  impenso  honore  infle- 
tur.  Nec  iia  debemus  hoc  aestimare,  ut  non  existime- 
mus,  sed  nos  existimare  fingamus,  sed  vere  existi- 
roemus  posse  esse  aliquid  occultum  in  aliquo,  quo 
nobis  superior  sit,  etiam  si  bonum  nostrtkm  quo 
illo  videmur  superiores  esse,  non  sit  occultum.  Ista 
cogitationes  deprimentes  superbiam  et  augentes 
charitatem,  faciunt  onera  fraterna  invicem  non 
solum  xquo  animo,  sed  etiam  libentissime  sustineri. 
Unde  siibditur  :  Non  quas  sua  sunt  singuli  conside" 
rantes^  sed  et  ea  qum  aliorum,  Optime  enim  docet 
quomodo  viient  contentionem  et  inanem  gloriam. 


teni  illi  in  quos  venit  primum  Spiritus  sanctus,  q  et  quomodo  arbitrentur  alios  superiores,  scilicet  si 

consideraverint  non  sua  bona,  sed  aliorum.  Yel  non 
sint  considerantcs  ea  quae  tautum  ad  utilitatem  pro- 
prlam  pertinent,  sed  qu»  aliorum,  id  est  ea  qua 
pertinent  ad  utilitatem  aliorum.  Nam  et  Ghristus 
non  sua,  sed  aliorum  commoda  quaesivit;  nec  se 
super  alios  extulit,  sed  infra  omnes  dejecit,  cum 
tamen  super  omnes  esset.  Ita  namque  sequitur : 

f  Hoc  enim  sentite  in  vobis,  quod  et  in  Ghristo 
c  Jesu ;  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam 
f  arbitratus  est  esse  sc  aequalem  Deo,  sed  semet- 
c  ipsum  exinanivit,  formam  servi  accipiens,  in  simi- 
c  litudinem  hominum  factus,  et  harbitu  inventus  ut 
c  homo,  humiliavit  semetipsum,  factus  obediens 
c  nsque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis.  > 
Ubi  monemur,  ut  sicut  illc  in  eo  quod  Terbum 


linguis  omnium  gentium  sunt  locuti  (Act.  ii),  quia 
per  linguas  consociatior  est  societas  generis  hu- 
mani.  Societas  ergo  spiritus,  est  ilia  conjunctio 
fidelium,  quam  dat  ei  Spiritus  sanctus,  per  quam 
omnes  unum  fiunt ;  si  qua  viscera  miserationiSy  id 
est  si  quis  pius  aflectus  est  in  vobis,  de  quo  proce- 
dat  miseratio  erga  me.  Si  haec  sunt  in  vobis,  tunc 
implete,  id  est  perficite  gaudium  meum,  quo  de  ve- 
stra  religione  gaudeo;  hoc  est,  plenarie  religiosam 
ducite  vitam,  ut  idem  sapiatis  in  fide  et  caeteris, 
prout  oportet;  nec  sit  in  vobis  diversus  seosus,  sed 
idem,  licet  in  aliis  major  et  in  aliis  minor;  haben- 
tes  eamdem  charitatem  ad  omnes,  ut  aequaliter  om- 
nes  diligatis,  sicut  scriptum  est :  c  Diliges  proxi- 
roum  tuum  sicut  teipsum  (Matih.  v ;  Levit,  xix).  >  D 
Yel  eamdem  charitatem,  ut  iste  diligat  illum  sicut 
se,  ct  ille  similiter  istum  sicut  se;  unanimes,  id 
cst  uiiius  voluntatisy  ut  sit  vobis  cor  unum  et  ani- 
ma  una  (/  Cor.  xu),  idipsum  sentientes^  id  est  mala 
cujusque  putant  omnes  sua  esse,  et  bona  similiter, 
ut  61  quid  patitnr  nnum  membrum ,  compaiiantar 
omnia  niembra;  nihil  per  contentionem  agentes  ut  vd 
dictis  vel  factis  adinvicem  conteudatis.  Erant  enim 
(ut  ex  his  Apostoli  verbis  apparet)  inter  eos  aliqui 
disscntientes,  inquieti,  inanis  gloriae  causa  conten- 
deiites,  pacem  Ecdesiae  rumpentes.  Propter  quod 
nunc  monentur  ut  sint  idipsum  sentientes,  id  est 
uihil  dissensionis  habeant,  neque  per  contentionem 
aliquid  faciaiit,  ut  nec  de  primatu,  nec  de  aliqua  re 
Patrol.  CLXXXI. 


caro  factum  est  et  habitavit  in  nobis  (Joan.  i),  et 
sine  peccato  cum  esset,  peccata  nostra  suscepit» 
non  attendens  sua,  sed  nostra;  iu  et  nos  ad  ejua 
imitationem  invicem  onera  nostra  portemus,  et  non 
nostram  utilitatem,  sed  aliorum  quaeramus.  Non 
enim  uUa  res  offidosum  istum  laborem  ad  portanda 
onera  aliorum  facit  libenter  impendi,  nisi  cum  co- 
gitamus  quanu  pro  nobis  pertulerit  Dominus.  Unde 
Apostolus  cum  admoneret,  dicens :  c  Superiores  sibi 
invicem  arbitrantes,  non  quae  sua  sunt  singuli  con- 
siderantes,  sed  quae  aliorum,  >  mox  Domini  exera- 
plum  quod  imitaremur,  subjecit,  dicens  :  Hoc  enim 
sentite  in  vobis,  quod  et  in  Christo  Jesu^  id  est  hu- 
militatem  et  patieniiam  pro  alionin)  ^alute  in  iQld% 

'     hi 


i291 


HERYEI  fiUaClDOLENSIS  MONACHl 


Ittl 


Tcraciter  sentite  et  habete,  sicut  sentitis  et  intelU-  A  exinanivit,  id  est  formam  divinitatis  qutm  oculi  fi- 


gilis  in  Ghnslo  fuisse.  Cujus  alla  praemillit  Apo 
slolus  uude  se  sua  sponte  usque  ad  inlimam  humi- 
litalem  inclinavit,  ut  prius  visa  sublimitate  ejus, 
tiumilitas  quoque  major  appareat;  et  homioes  in 
quibus  iocus  cst  ahjectionis,  non  dedignentur  exem- 
plo  ejus  humiliari,  qui  cum  in  forina  Dei  esset^  id 
est  omnimoda  aequalitate  Patris,  non  rapinanif  id 
est  usurpaiionem  alienae  rei  arbitratus  est  es$e  se 
mqualem  Deo.  Non  cnim  ei  rapina  fuit,  sed  natura» 
aeqnalitatem  Dei  habere,  quoniam  noscendo  eam 
tumpsit,  non  superbiendo  praesumpbit.  Sed  ideo 
totum  quod  habet  et  quod  potest,  non  tribuit  sibi, 
sed  Palri,  quia  a  seipso  non  est,  sed  a  Patre.  iEqua- 
lis  est  enim  Palri,  sed  hoc  quoqu<^  accepit  a  Patre. 


dere  nequeunt,  nostris  visibus  ad  tempus  subiraxit, 
accipiens  formam  servi^  id  est  hominis,  noo  qusreu 
quae  sua  sunl,  sed  quae  nostra.  Et  quippe  semetipsum 
exinanivisse,  est  ab  invisibilitalis  suae  magnitudine 
se  visibilem  demonstrasse,  ut  servi  forma  tegeret 
hoc,  quod  incircumscripieomnia  ex  diyinilatepeoe- 
trareL  Semetipsum  exinanivit,  quia  nou  in  ea  forma 
apparuit  hominibus,  in  qua  aequaiis  est  Patri.  Exi- 
nanivit  se,  non  formam  Dei  amittens,  sed  forroam 
servi  accipiens.  Forma  servi  accessit,  non  forma  I>et 
discessil.  Non  amisit  vel  minuii  quod  erat,  sed  ac- 
cepit  quod  non  erat.  Ac  per  hoc  et  minor  factus  est, 
et  mansit  aequalis;  in  similitudinem  hominum  fa€lus^ 
id  est  passibilis  et  mortalis,  ut  caeteri  lioroines ;  el 


Nec  sic  accepil,  ut  incremento  fleret  lequalis,  sed  "  habitu,  id  est  indula  humanitate,  non  sibi,  sed  eis 

nalura  et  asternilate  esset  aequalis,  sicut  semper 

nalus,  ita  semper  aequalis.  Non  iiaque  inaequalem 

Pater  genult,  et  aequalilatem  non  nato  dedit,  sed 

gignendo  eam  dedit,  quia  aequalem,  non  imparem 

genuit.  Ideo  non  rapina  fuit,  sed  natura  sequalitas 

Filii  cum  Patre.  Non  ergo  rapinam  arbitratus  est 

esse  apqualem  Deo.  Erat  enim  a^qualis  cl  sine  rapina 

erat,  quia  aeternus  ab  aeterno  natus  eiat.  Erat  in 

forma  Dei,  quia  tantus  quanlus  ilic,  lalis  quaiis  illc, 

hoc  quod  ille,  non  hic  qui  ille,  sed  hoc  quod  iiie. 

llle  enim  Deus,  et  iste  Deus;  ille  omnipotcn»,  ct  iste 

onuiipolens;  ille  iinmulabilis,  ct  islc  immuiabilis. 

Hoc  est  quo«l  ille,  non  hic  qui  ille,  quia  et  ille  Pater, 


quibus  in  homine  apparuii,  inventus  al  bumo,  id 
est  habendo  hominem  inventus  ut  homo  est.  Noq 
enim  poteral  inveniri  ut  homo  ab  his  qui  cor  im- 
mundum  habebant,  et  verbum  apud  Patrem  videre 
non  poterant,  nisi  hoc  suscipiendo  quod  possent 
videre,  et  per  quod  ad  illud  lumen  interius  duoe- 
rcntur.  Habitus  cjus  est  humanitas,  qua  se  velut 
indumento  vestivit.  Habllus  cnim  in  ea  re  dicitur, 
quae  nobis  ut  hal>eatur  accidit.  Sed  cum  sint  et  alia 
qux  nobis  accidunt  ut  habitum  faciant,  nunc  de  ea 
re  sermo  est,  quae  cum  accidit,  mutatur  ut  habitum 
faciut,et  non  mutat  eum  cui  accidit,  sicuti  estvestis. 
Nam  cum  deposita  est,  non  habet  eam  formam  quara 


et  bic  Filius.  Sic  erat  et  est  semper  iu  forma  Dei,  q  sumit,  cum  induituret  inducitur  membrs;  sed  ipsa 


id  est  in  plena  essentia  Patris.  £t  cum  tantus  na- 
turaiiter  essel  et  sinc  initio,  non  arbitratus  esl  ra- 
pina,  id  est  violenta  iuvasione  alienae  rei  se  csse 
aequalem  Deo,  quia  sciebat  se  per  naturam  veraci' 
ter  ct  omnino  aequalem.  Rapina  enim  est,  quaiido 
qiillibet  alienam  rem  per  violeiiliam  sibi  usurpat, 
qux  sibi  non  competit.  Et  por  rapinam  <!iaboIus 
apqiialilatem  Dei  quic  sibi  iiullatcnus  compelebal, 
usiirpare  voiuil,  cuin  dicerel :  t  Ascendam  super 
altiludineni  iiubium«  similis  cro  Allissimo(/sa.  xiv.)» 
Sed  iia  Filiiis  per  rapinam  noii  aestiniavit  superbe 
Palris  aequalilatem  haberc  se,  sed,  iil  dictum  cstt, 
scivit  natiiraliler  sc  «qualem  prorsus  esse.  Vel  se- 
cundum  alios  codices,  non  rapinam  esse  arbitratus 


membra,  et  cum  induunlur,  el  cum  exuuntur,  iii 
8U0  statu  manent.  Sic  et  habitus  Christi  assuroptus 
est,  ut  commutaretur  iiieOabilitcr  et  excellentius 
atqiie  conjunctiiis,  quam  vcslis  ad  hominem  cum 
induilur,  nec  mutaret  assumeniem.  Igitur  nomiiie 
habitus  oportet  intelligi  non  mutatiim  esse  verbum 
susccptioiie  hominis,  sicut  nec  membra  veste  induta 
mutiintur,  quanquam  illa  susceptio  ineHabiliter  sus* 
copiiim  suscipienli  copiilavcrit.  Ilaque  appellalione 
habitus,  ostcndil  quomodo  sit  in  similitudinem  ho- 
minum  factus,  quia  non  transfiguratione  in  bomi- 
nein,  scd  liabitu  factus  est,  cum  indutus  esl  homine, 
qucm  sibl  vcnicns  quodammoilo  atque  conformans, 
imniortalitati  et  aetcrnitali  sociaret.  El  non  solnm 


est  esse  se  aequalem  Deo,  id  est  xqualitatem  Dei  D  il^  ^<^  incliuavit,  ut  qui  Deus  erat  fieret  homo,  sed 


non  arbitratus  est  alienam,  sed  suam;  quia  non 
alienum  judicavit  esse  quod  natus  est,  sed  suum. 
Qiiod  erat  aequalis  Deo,  non  arbitratiis  est  esse  ra- 
pinain,  quia  non  rapuit  illum  asqualitatemy  sed  na- 
turahlcr  habuil.  Uiide  et  inlerhomiiicscorporanter 
conversans,  Patrem  suiim  Deum  dicebat,  aequalem 
se  faciens  Deo,  sicut  in  Evangelio  legimus  {Joan,  x). 
Non  enim  propter  assumptionem  liominis  amiscrat 
aequalitatem  Palris,  quia  non  esl  muUibilis  natura 
divinilatis,  ut  possit  minui  vel  augeri.  iEqualilatem 
Dci  non  est  arbilratus  rapinam,  id  esl  alienam,  sed 
suaui.  Vel  non  csl  arl»il».aus  rapina,  id  rst  violeiita 
usurpalioue  se  u:qua  ein  Deo,  sed  naliiraliter  babuit, 
$ed  umen  propter  iofirmorum  salutem  semetipsum 


etiam  humiliavit  semetipsum,  tam  altum  faetus  obe- 
diens  Patri,  ut  pcr  cjus  obedientiam  salvarcmur,  qui 
per  inobedieiitiam  Adae  perieramus.  Obediens  non 
solum  usque  ad  convicia  et  oftprobria,  sed  eliam 
usquc  ad  mortem,  ct  non  ad  qualemcunque  mortem, 
sed  ad  mortem  crucis,  qua*  contQmeliosior  et  acer- 
bior  erat.  nia  cniin  morte  pcjus  nihil  tail  inter 
omnia  genera  mortium.  Denique  ubi  dolores  acer- 
rimi  exagilant,  ci  uciatus  vorn^ur,  a  crace  nomina- 
tu<:.  Pendentes  enim  in  ligno  crudltxi,  chvig  aut 
ligno  pedibus  manibusque  conHxi,  producta  mone 
nccabantur.  Nnn  cnim  crucifigi  hoc  crat  occidi ;  sed 
diu  vivcbatur  in  crucc,  non  quia  longlor  vila  eli^* 
batur,  sed  quia  mors  ipsa  protendebalar,  lA  Oi^  ' 


fS9S 


COMMENT.  IN  EPISTOl.AS  PAULl.  -  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


I2M 


citius  finirctur.  Et  tam  possimam  mortcm  Salvator  A  <  operaiur  ia  vobis  et  velle  et  perOcere  pro  bont 

c  voluntalc.  > 

Christus,  ut  praemissum  est,  se  humiliavit, 
obediendo  usque  ad  mortem,  et  propierea  ex- 
altatus  est.  Jtaque  et  vos,  chariuimi  mei,  exemplo 
ejus  humiliate  vos  obedientes  Deo ,  ut  et  vos 
similiter  exaltari  vcstro  modo  mereamini,  sicut  t 
die  conversionis  vestrae  semper  obedistis  Deo  et  roibi 
vei  prsepositis  veslris  ,  iU  nunc  agite,  non  tuntum 
sicut  in  prasentia  mei  egistis ,  sed  multo  magis  nuiic 
agere  laborate  in  absenlia  mea,  scilicet  operanUtH 
vestram  salutem,  id  est  bonis  operibus  agite  ut  digni 
iitis  in  aeternum  saivari.  Et  hoc  facitc  non  superbe, 
non  praesumptuose,  sed  cum  timore  intimie  humili* 
tatis;  qui  enim  semperlimet  ne  cadat,  humiiisest. 


elegil,  ut  omncm  morleni  nostram  occideret. 

c  Propler  quod  et  Deus  exaltavit  illum,  et  donavit 
c  rlli  nomen,  quod  cst  super  omno  nomen,  ut  in 
c  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur,  coeleslium,  ter- 
c  restrium,  et  infernorum,  et  omnis  lingua  confi- 
c  tealur,  quia  Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est 
c  Dei  Palris.  t 

Ipse  se  tantum  humiliavit,  ut  ultra  non  posset, 
propier  quod  et  Deus  lantum  exaltavit  illum,  ut  ultra 
non  posset.  ^on  enim  major  humilialio  vel  niajor 
cxaltatio  fieri  potcrat.  Deus  illum  secundum  huma- 
uam  naturam  exaltavit,  in  quo  et  divina  natura  po- 
test  dici  exaltata  secundum  ostensionem,  quia  coe- 
pit  sciri  quod  erat,  sicut  in  assumptione  infirmitatis 


dicitur  exinanita.  Sed  propter  unitatem  pcrsonx,  B  ct  cum  tremore  corporis,  id  esl  et  iiitus  et  extra  si' 


polest  divinitas  dici  cxaltata  in  humanitatis  exal- 
tatione.  Dcus  exaltavit  illum,  suscilans  a  mortuis  et 
elevans  in  coelum  super  omnes  angelos  ad  dcxteram 
suam,  et  donavit  illi  nomen  guod  est  super  omne  no- 
men,  ut  in  ipsa  fornia  noroineiur  Filius  unigeiiitus 
Dei.  lloc  et  ante  resurrectionero  habuit^seil  post  re- 
surreclioneni  quod  crat  roanifestatuni  est,  ut  scirent 
horoiiies  et  daiinones,  et  onines  ei  genu  flecie- 
renl  (222).  Post  crucero  roanifeslatur  quid  a  Patre 
curo  generaretur  accepit,cum  a  creatura  coepit  sciri 
homini  non  esse  datum  noroen  Dei,  sed  sequnlein 
qui  se  exinanivit,  cujus  oronia  a  Patre  sunt.  Tam 
prxcellens  nomen  ei  datum  cst,  ut  oninia  sint  ei 
subdita,  ut  in  nomine  Jesu,  exaliando  flectalur  omne 


tis  oninino  huroiles  ii  bonis  quae  agitis ,  ut  nihil  vo- 
bis,  sed  toturo  gratix  Dei  ascrilatis,  qiiia  non  vos 
operaroini,  sed  Deus  in  vobis.  Ideo  tinienduro  est. 
Ipsc  est  enim  qui  operalur  in  vobis  et  velle  bonuro,  ef 
perficere  illud  pro  sua  bona  voluntate^  non  pro  mo- 
ritis  vcstris.  Quando  jubet  ut  operentur,  liberum 
corum  convenit  arbitrium.  Scd  ideo  cuiu  tiniore  et 
tremore,  ne  sibi  tribuendo  qnod  beiie  opercntur,  de 
bonis  tanquam  suis  cxtollantur  operilius.  Tanquam 
ergo  interrogaretur  Apostolus  et  dicerctur  ei,  quaro 
dixisti  cuiu  tiroore  et  treniore,  horum  verborum 
rationero  reddit,  dicens  :  Deus  est  enim  qui  operatur 
in  vobis.  Nc  enini  sibi  iiide  aliquid  darent  quia  di- 
xit   operaroini  ,  continuo  subjuiixit :  Deus  est  qui 


genu,  quod  est  evidcns  sigiiuro  subjectionis,  coele-  ^  operalur  in  vobis.  Ideo  cum  timorc  et  tremore,  id 


stium,  id  est  angeloruro ;  et  terrcstriuin,  id  est  ho- 
roinuro ;  et  infernorum^  id  cst  daeroonum,  quia  et 
ipsi  tremunt  sub  ejus  imperio  et  penitus  subjiciun- 
tur.  Non  quod  angcli  vel  daeroones  habeant  (ut  nos) 
genua  qua:  flectant,  sed  per  siroile  dictum  est.  Dum 
euiro  videinus  aliqueni  genua  flectere  alicui,  credi- 
nius  illum  cxhibere  huroilitatcm  et  venerationem 
ei,  antc  quero  genua  flectit.  Sic  coelestia  et  terres- 
tria,  id  est  beati  angeli  et  sancti  hoinines,  et  oroni 
affectu  piae  huroililatis  Christo  se  libcntcr  subjiciunt. 
Inferna  quoque,  id  est  daeroones,  ut  nequissiroi  servi 
trerount  sub  ejus  dominio,  et  se  subjectos  metu 
cogente  fatentur.  Sed  et  pravi  horoines  vel  iii  fine 
subjectos  ei  se  aniroadvcrtent.  Et  non  solum  dalum 
est  ei  ut  oronis  creatura  se  ci  subjiciat,  sed  et  ut 
omni$  lingua  confiteatur^  id  esi  omnes  linguse  gen- 
liuro  diversaruro,  quae  in  roundo  sunt,  concorditer 
praediceiit,  quia  Dominus  Jesu$  Christus  est  in  gloria 
Dei  Patris,  id  est  eadero  gloria  hoiioratur  qua  Pa* 
kT,  sequaiis  per  oronia  Patri.  Hoc  enini  vcl  sponte 
vel  inviti  confitentur  seu  confitebiintur  omnes  boui 
ci  mali. 

c  liaquc,  charissiroi  roei,  sicut  scroper  obedistis, 
c  non  ut  in  pnesentia  mei  tantum,  sed  multo  roagis 
c  nuiic  in  abfrentia  mea,  cum  timore  ct  tremore 
c  vestram  salutem  operamiui.  Dens  est  enini  qui 


estcuni  huiniiitate.  Si  eniro  tiinetiset  tremitis,  non 
extollimini  quasi  de  vestris  opcrilius ,  qiiia  Deus 
operatur  in  vobis.  Tirocndum.est  vobis,  nc  forto 
quod  datum  est  humilibus,  auferatur  superbis.  Nam 
neque  de  perseveraniia  boni  voluit  ipse  sanctos  in 
virihus  suis  gloriari ,  sed  in  ipso,  quia  eis  non  so- 
lum  dat  adjutorium,  quale  primo  horoini  dedit,  sino 
quo  non  possint  perseverare  si  velint,  sed  in  eis 
operatur  et  velle,  ut  qiiia  non  peiseverabunt,  nisi 
ct  possint  et  vclint ,  perseverandi  eis  et  possibilitas 
et  voluntas  divinae  gratiae  largitale  donetur.  Taiitum 
quippc  Spiritu  sanclo  acccndilur  voluiius  eorum, 
ut  ideo  possint,  quia  sic  voluut;  et  ideo  sic  voliint, 
quia  Deus  operatur  ut  velint.  Sic  operatur  Dens  iu 
cis  velle,  etpro  boiia  voluntate  quam  operatusfuo* 
rit,  operatur  et  perficere. 

f  Oinnia  autiro  facite  sine  murmurationibus  et 
f  haesilationibus,  ut  sitis  sine  querela  et  siniplices 
c  filii  Dei,  sine  reprehensionc  in  roedio  nationis 
c  pravae  et  perversae,  inter  quos  lucetis  sicut  lumi* 
f  naria  in  mundo,  verbuin  vitae  continentes  ad  glo- 
1  riam  meam  in  die  Christi,  quia  non  in  vacuum 
c  cucurri,  nec  in  vacuum  iaboravi.  > 

Dixi,  ut  operemini  vestram  salutem ,  id  est  per 
iHina  opera  conquiratis  vobis  aeternam  salutem.  Sed 
omnia  quae*facietis,  factfe  sine  murmnrationibus.  Hie 


(2^2)  Locus  obscurus. 


it95 


HERTEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI 


im 


adjuDgitur  pracdict»  hamiliuti  patienila.  Superios  A  rus  desuper,  sed  obseuratus  cst  et  de  codo  cadil. 


enim  dictum  est,  cum  timore  et  tremorc  vestram 
salutem  operamini ;  et  nunc  praecipitur,  ul  sine  mur- 
mure  cnncta  faciant,  id  est  aequo  animo  laborent  in 
operibus  bonis,  qu»  sibi  jubcntur  a  prxlalis  suis. 
Omnia  facite  sine  murmuralionibus ,  ut  non  silis 
indevoti  in  ipsis  bonis  qu»  facietis ,  neque  sit  vobis 
grave  pro  vestra  salute  labore ;  sine  hasitalionibus, 
ut  non  haesitetis  in  corde  vestro,  utrum  facialis  an 
non  bonum  quod  facere  vultis,  sed  firma  defini- 
tione  bonum  omne  quod  agere  proposueratis ,  per- 
ficite  prompli,  ne  sitis  animo  fluctuantes.  c  Qui  enini 
haesilat,  sicut  ait  Jacobus,  similis  est  fluctui  maris, 
qui  a  vento  movetur  ct  circumfertur  (Jacob.  i).  > 
Vel  de  praemio  bouorum  operum  non  haesitetis.  Sive 


Lui;^tis,  inquit,  sicut  luminaria  in  mundo,  Ac  si 
dicat :  c  Vos  eslis  lux  hujus  mundi  (Matth.  t)^  >  eC 
estis  etiam  vasa  Evangelii,  quia  continetis  in  cordi- 
bus  vestris  vcrbum  evangelicae  praedicationis ,  quo 
vivit  anima  vestra ,  non  enim  sinitis  illud  a  vobis 
efflucrc.  Et  boc  facitis'a(i  gloriam  meamf  necdum  ad 
vestram,  quia  et  ego  de  l)ona  coiiversatione  vestra 
gloriam  accipiam  in  die  Christi^  id  est  in  die  qua 
Ghristus  judicabit.  Et  vere  tunc  habebo  gloriam» 
quia  non  in  vacuum^  id  est  non  sine  fructUy  non  fm- 
stra  cucurri  ad  illam,  quia  vos  et  alii  me  pnedicanle 
credidistis.  Non  in  vacuum  cucurri  in  via  Domini, 
nec  in  vacuum  laboravi  in  vinea  ejus,  quae  est  Eccle- 
sia,quoniam  plenam  mercedem  recipiam.Yel  cucurri 


lion  haesitetis  pati  pro  Ghristo  ,  sed  prompti  sitis.  B  in  his  quos  faciie  potui  convertere,  laboravi  in  iliia, 
£t  haec  ideo  sic  agite,  ut  sitis  sine  querela^  id  est  ut      quos  diflicilius  converti. 


proximus  non  possit  de  vobis  conqueri ;  et  quantum 
ad  vos  sitis  simpUces ,  id  est  sine  duplicitate  cordis, 
quia  c  vir  duplex  animo,  inconstans  est  in  omnibus 
Tiis  suis  (ibid,)^  i  et  c  ncmo  potest  duobus  domi- 
nis  scrvire  (Matth.  vi;  Luc.  vi).  >  Duplex  enim  est, 
qui  et  Deo  ct  saeculo  placere  cupit,  volens  et  in  hoc 
nundo  et  in  coelo  dives  esse.  Sed  vos  qui  filii  Dei 
esse  coepistis,  in  simplicilate  cordis  quaerite  ilium, 
ul  sicut  ipse  unus  est,  ita  et  vos  ad  imitaiionem  ejus 
siikplices  sitis,  ut  ei  soli  placere  studealis.  Et  etiam 
quantum  adexteros,  sitis  sine  reprehensione ,  ut  ni- 
hil  reprehensibiie  possit  in  vobis  ab  infidelibus  in- 


c  Sed  etsi  iromolar  supra  sacrificium  et  obse- 
c  quium  fidei  vcstrae,  gaudeo  et  congratulor  omni» 
c  bus  vobis.  Idipsum  autem  et  vos  gaudete,  et  con- 
I  gratulamini  inihi.  i 

Yestra  religio  fit  ad  gloriam  moam  iu  die  judidi, 
quia  pro  vobis  laboravi.  Nec  tantum  hoc  libeuier 
egi ,  sed  etsi  immolor,  id  est  occidor  pro  vobis,  tuuc 
gaudeo ;  hoc  est,  si  sacrificium  mei  corporis  addo 
supra  sacrificium  vestro!  fidei  et  obsequium,  Jam 
enim  vestraro  fidem  sacrificium  Dco  dignum  obtuli, 
et  obsequium  bonae  operatioiiis  vestrae,  qua  Deo  ob- 
sequimini,  sacrificavi.  Sed  si  etiam  ipse  pro  vobis 


veniri  in  medio  nationis^  id  est   gentilium  qui  non      offcror ,  gaudeo,  quia  ad  coronam  pertingo;  el  eon- 


sunt  renati,  sed  sicut  nati  sunt  carnaiiler,  ita  vivunl 
Nationis  dico,  pravoi  pcr  opcra,  et  perversce  pcr  di« 
Tersas  sectas.  Inter  quos  gcuiiles  lucetis  exemplo 
bortae  vitae  sicut  luna  et  stcUse.  £t  ideo  maxinie  dc- 
cet  vos  esse  sine  roprchcnsione.  Lucclis  sicut  lumi- 
naria  coeli,  quia  sicut  luna  et  stella;  non  amitlunt 
luceni  suam  propler  noctem  ,  scd  magis  lueent,  sic 
vos  nicntc  in  ccelo  fixi,  llcct  intcr  tencbrosos  et  iufi- 
deles  sit  vestra  couversatio,  non  obsciiramini ,  scd 
magis  lucelis  bcne  opei  auilo.  Ilac  scnlcntia  ct  luu- 
dantur  ct  roborantur  ab  Apostolo  discipuli ,  ut  quia 
se  tales  esse  cogiioscunt,  siudeant  valcntius  pcrse- 
Terare  talcs.  Tales  enim  saucti  dc  conversatione 
quam  habent  in  coelo,  dcspiciunt  omiiia  qux  iniqui 


gratulor  ,  id  est  siniul  gratias  ago  omnibus  vobis, 
quia  estis  mihi  causa  mortis  qua  vitam  ingredior. 
Nec  solus  ego  id  agere  debeo,  sed  etiam  vos  gau- 
dete  idipsum ,  hoc  est,  immolari  pro  me ,  si  conti- 
gcrit  vobis  ;  et  congratulamini^  id  est  ^rates  red- 
dite  roihi ,  qui  vobis  causa  sum  ut  mortyres  efficia- 
mini. 

c  Spcro  autcm  in  Domino  Jesu  Timotheum  me 
c  cito  mittcrc  ad  vos  (Act.  xvi),  ut  ct  ego  bono  aui- 
c  ino  sim,  cognitis  quje  circa  vos  sunt.  Neminem 
c  enim  haheo  lam  unanimcin,  qui  sinccra  aflectione 
c  pro  vobis  soIUcitus  sit.  Omnes  eniin  quae  siia 
c  sunl  quxTunt  {/  Cor.  xiii) ,  non  qu»  Jesu  Chri- 
c  sti.  Experimentum  autem  ejus  cognosc^te»  quo- 


faciunt  in  terra.  Sicut  stellas  coeli  non  exstinguit  d  c  niam  sicut  Patri  Filius  mecum  servivit  In  Evan- 


nox ,  sic  mentes  fidclium  adhacrcnies  firmamcnto 
ssmctae  Scriplurae  vel  coelcstibus  dcsidcriis,  non  ob- 
scurat  mundaua  iniquitas.  Qui  enim  mente  sunt  in 
supernis  et  de  supernis  cogitant,  sicut  dictum  est  : 
c  Ubi  est  thesaurus  tuus,  ibi  est  et  cor  luum(Matth. 
\i),  I  de  ipsis  cogitationibus  supernorum  paticntes 
fiunt ;  et  quidquid  in  terra  fiat  sic  non  curant,  do- 
ncc  peragant  itlnerasua,  quemadmoduni  luminaria 
C(cU  non  curant  quomodo  exerceant  dics  ct  noctes, 
quainvis  lanta  mala  videant  fieri  super  terram.  Et 
sicul  luminaria  patientcr  ferunt,  quidquid  de  eis 
homincs  fingunt ,  ita  justi  dcl)eiit  palienler  ferre 
omnes  eUam  de  se  falsas  criminationcs.  Nam  qui 
perdiderit  tolerantiam,  non  est  quasi  luminare  cla- 


c  gelio.  Hunc  igitur  spero  me  mitiere  ad  vos , 
c  inox  ut  videro  quae  circa  me  sunt.  Gonfido  au- 
c  tem  in  Domiuo ,  quoniam  et  ipse  veniam  ad  tos 
c  cito.  I 

Hanc  quidem  epistolam  nunc  mitto  vobis  per 
Epaphro<]ituin,  sed  spero  non  in  inc,  sed  in  Domino 
Jesu^  id  cst  in  miscricordia  Salvatoris,  me  eiio 
mittere^  id  esl  dirigere,  Timofheum  ad  ro«,  ui  sicut 
vos  bono  animo  eriUs,  cum  cognoveritis  quae  circa 
me  sunt,  ita  et  ego  bono  animo  sim  atque  gaudeain, 
cognilis  quw  circa  ,ros  sunt,  vel  adversis  vel  prospc- 
ris.  Ideo  autem  magis  Timothcum  mitUm  quam 
alium ,  quia  neminem  habeo  nunc  lam  unanimem. 
Hoc  tempore  roulti  cum  Apostolo  meroenarii  enni^ 


mi  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  1208 

filii  vel  paslorcs  nulli,  nisi  Timolheus.  Neniinem,  x  cationc,  et  commilitonem  meum  in  bello  contra  ds' 

mones  et  viiia,  et  contra  omnes  qui  regno  Christi 
resistunt,  scd  vestrum  apostoium,  id  est  specialcm 
doctorem,  et  ministrum  necessitatis  meae,  id  est  qui 


inquit,  modo  mecum  habeo  tam  unanimem,  id  est 
ita  concordantem  meae  voluntati  in  hoc  negotio,  qui 
iincera ,  id  est  pura  et  non  flcta  cordis  affectione, 
id  est  germana  charitate  sit  soUicitui  pro  vobis^ 
id  est  pro  vestra  salute.  Multi  enim  videntur  csse 
solliciti  pro  aliis,  sed  revera  non  pro  ipsis  solliciti 
sunt ,  sed  pro  rebus  ipsorum  quas  hal)ere  cupiunt. 
Recte  dixi  quia  neminem  habeo  tam  unanimcm ; 
cmnes  entm  quos  nunc  habeo,  quaerunt  in  vobis 
quce  sua  sunt ,  non  Christi  lucra.  Sic  et  modo  fa- 
ciunt  io  Ecclcsia  mcrccnarii  sua  quxrentes.  Quid 
est,  sua  quaerentes?  Non  Christum  gratis  diligentes, 
non  Deum  propter  Deum  quaerentes,  tcmporalia 
commoda  conscctantes',  lucris  inhiantes,  honores 
ab  hominibus  appetenteg.  Ei  quando  haec  a  praepo- 
sito  amantur,  atque  propter  haec  servitur  Deo,  quis- 
quis  talis  cst,  mercenarius  est ;  inter  filios  non  se 
computet.  De  talibus  enim  dicitur,  quia  receperunt 
mercedem  suam  {Matth,  v).  Non  quaerunt  ea  quae 
sunt  Jesu  Cliristi,  id  est  multip^icationem  boni  gre- 
gis,  rcligiosam  conversationem  subditorum,  salu- 
tem  animarum.  Et  ideo  nuUum  istorum  voluit  nunc 
Apostolus  miltcre,  scd  Timotheum,  qui  sicut  pastor 
salutem  gregis  qjuaercrct ,  atque  non  solum  verbo, 
sed  et  cxemplo  qualiter  vivendum  esset ,  ostende- 
ret.  Timotheum  quidcm  vobis  mittam ,  vos  autem 
eognoscite  experimentum  ejus\  id  est  quomodo  sum 
expertus  fidelem  in  omnibus  in  vita  et  doctrina» 
quia  sicut  Filius  Patri  devote  obedit ,  ita  mecum 
Deo  servivit  in  Evangelio  praedicando»  in  quo  potuit 
expcriri.  Et  Iquia  de  vobis  sollicitus  est  et  mihi  pro- 
batus,  igitur  spero  me  hunc  ad  vos  mittere  non  post 
longa  temporis  spatia,  sed  mox  ut  videro  ea  qu<B 
circa  me  sunt^  id  est  quem  exitum  sint  habitura, 
ntrum  de  his  cvadam  an  non.  Et  non  solum  spero 
me  eum  mittere,sed  etiam  confido  in  Dei  miserii*.or- 
dia,  quoniam  et  eg&ipse  cito^  id  cst  non  post  multum 
temporii  vemam  ad  vos, . 

€  Necessarium  autem  cxistimavi  Epaphroditum 
c  fratrem  etcoopcratorem  et  commilitonem  meum, 
c  vestrum  autem  apostolum,  et  ministrum  nccessi^ 
c  tatis  meae  mittere  ad  vos ,  quoniam  quidcm  om- 
c  nes  vos  dcsiderabat ,  et  moestus  erat  proptcrea 


mihi  ministravit  neccssaria,  vel  necessitati  iuopiae 
meae  ministravit,  sive  de  labore  manuum  suarum, 
sive  quod  ab  aliis  fidelibus  quaesivit.  Ideo  volui  eum 
mittere,  quia  vos  omnes  videre  optabat,  et  mcesiui 
eral  quoniam  audieratii  eum  infirmatum  fuisse. 
Forsitan  quia  verberatus  est  ab  infidelibus  in  mi- 
nistratione.  Nec  falsus  ad  vos  rumor  de  ejus  infir- 
mitate  pervenit,  quia  et  infirmatui  eit  aegrotatione 
sicut  audistis ;  et  hoc  non  leviter,  sed  usquc  ad 
mortis  pcriculum,  sed  Deus  miserando  sanavit  eum. 
Et  non  solum  ejus  in  hoc  misertus  at^  ied  etiam  e% 
'  meiy  ne  haberem  tristitiam  de  morte  ejus,  supcr  tri- 
stitiam  quam  habueram  de  infirmitate  ejus,  quae 
vobis  nocebat.  Et  quia  vos  desiderabat,  vosquc  de 
ejus  languore  timebatis,  ergo  festinnntius^  quam  fe- 
cissem  nisi  hoc  evenisset,  misi  illum,  ut  eo  viso  ite* 
rum  gaudeatis,  qui  prius  deeo,  cum  essct  apud  vos» 
gaudebatis ;  et  ego  sim  absque  tristitia,  quam  de 
vobis  tristibus  habebam.  Ego  quidem  mitto  ilium 
proptcr  has  causas,  et  vos  itaque  excipile  illum  ho- 
norifice,  non  indevoti,  sed  cum  omni  gaudio,  ut  omne 
gaudium  habeatis  de  adventu  cjus,  et  illud  gaudium 
sit  in  Domino,  id  est  non  vanum,  non  lascivum, 
non  immoderatum,  sed  pium  et  castum.  Nec  solum 
in  principio  laetantes  ilium  excipiatis,  sed  postea 
conversantem  vobiscum  habetote  in  honorc  virum 
ejusmodi,  quia  iste  vester  apostolus  est.  Et  merito 
debet  honorari,  quoniam  usque  ad  mortem  acceuit 
propter  opus  Christi^  qui  vcnerat  non  roinistrari,  sedl 
ministrare  (Matth.  xx).  Propter  opus  quod  Christus 
fecerat  accessit  iste  ad  mortcm,  quia  ministrabat 
mihi  de  eleemosynis  aliorum  fidelium  suo  labore 
congestis,  tradcns  cx  deliberatione  et  exponens  ant* 
mam  suam^  id  est  vitam  in  mortis  periculum,  scilicet 
mori  potius  volens  ct  animam  reddere,  quam  opus 
Christi  quod  in  me  exercebat,  dimitlere.  Et  ideo  hoc 
faciebat,  ut  impleret  erga  meum  obsequium  idquod  «c 
vobis  deerat,  quia  vos  niihi  de  bonis  vcstris  dede- 
ratis,  scd  ille  supplcre  studuit  quod  vos  minus  fe- 
ccratis,  vcl  quia  rem  dcderatis,  sed  qui  fcrrei,  ex 


c  quod  audieratis  illum  infirmatum.  Nam  et  infir-  D  ^obis  defuit,  et  iile  attulit;  vel  quia  quod  miseratii 

dcfccil,  ille  mihi  cx  aliorum  eleemosynis  ministra- 
vit. 

CAPUT  III, 

c  De  caetero,  fratres  mei,  gaudete  in  Domino.  Ea- 
c  dcm  vobis  scribere  mihi  quidem  non  pigrum,  vo- 
c  bis  autem  necessarium.  Yidete  cancs,  videte  ma- 
c  los  opcrarios,  videtc  concisionem.  Nos  enim  su  • 
ff  mus  circumcisio,  qui  spiritu  servimus  Deo,  et 
<  gloriamur  in  Christo  Jesu,  et  non  in  came  fido- 
t  ciam  habenles,  quanquam  el  ego  htbeam  conlt- 
ff  dentiam  in  carne.  » 

Nunc  de  sinceriute  fidei  agerc  contra  pseudo- 
praedicatores  indpit,  quasi  dicat:  lUa  quae  superiuf 
dixi,  iia  •enaLte,  «kA  de  uiMt^  ^^  ^xwto».  ^ 


c  matus  est  usque  ad  mortem  ,  sed  Deus  miserlus 
c  est  ejus.  Non  solum  autem  ejus ,  verumetiam  et 
c  mei ,  ne  tristitiam  super  tristitiam  haberem.  Fe- 
c  slinantius  ergo  misi  illum,  ul  viso  co  iterum  gau- 
c  dcatis  ,  ct  cgo  sine  tristitia  sim.  Excipite  itaque 
c  illum  cum  omni  gaudio  in  Domino ,  et  ejusmodi 
c  in  houore  habetotCy  quoniam  propter  opus  Cliristi 
c  usque  ad  mortem  accessit,  tradens  animam  suam, 
c  ut  implerct  id  quod  cx  vobis  deerat  erga  meom 
c  obscquium.  > 

Timotheum  quidcm,  ut  spero,  mittam  ad  vos,  et 
ipscveniam ,  sed  interim,extsrtfiiavi  necessariumesie 
mittere  ad  vos  Epaphroditum  cum  hac  epistola  fra- 
trem,  id  est  Christianum,  ei  cooperatorem  in  praedi*- 


1199  HERYEI  BURGIDOLENSLS  MONAGHl  1800 

Iioc  facilc.  scilicet  gaudete  in  Domino,  id  cst  omiie  A     Ne  putetis,  inquit,  me  conteronere  quod  non  lui« 

beo.  Quid  enim  magni  est,  si  homo  abjectas*  yrd 
plebs  ignobilis  coniemiiat  nobilitatem  ?  Habeo  ists^ 


gaudium  sit  vobis  in  Deo,  non  in  cariialibus  obser- 
Yanliis.  Vel  ita  :  Olim  gavisi  estis  in  sxculo,  sed  de 
CJClcro  vivendi  spatio  quod  voLis  suporest,  gaudete 
jam  in  Domino,  ut  quandiu  amodo  vixeritis,  sit  vo- 
bis  omne  gaiidium  in  eo.  Noii  gaudeatis  in  carna- 
libus  et  sxciilaribus,  ut  pseudoapostoli  suadent,  scd 
in  Domiiio,  ut  s^pe  dixi  vobis.  Nam  eadem  quae 
praesens  dixi,  id  est  ut  in  Domino  lantum  gaude- 
retis,  milii  quidem  non  est  pigrum  vel  txdiosum 
9cribere  vobis,  ut  diutius  maneat  quam  verborum 
prolatio,  scd  vobis  esi  neccssarium  coiitra  perrersos 
doctores.  Videte  enim  canes,  id  est  cognoscite  illos 
csse  canes,  boc  est  non  ralionc,  sed  consuetndine 
contia  insolitain  verilatcm  latraiiles.  Ilac  est  enim 
caiiiim  nalura,  ut  cum  quibus  habent  consuetudi- 
nein,  sive  ilii  boni  siiil,  sivc  mali,  non  ad  cos  latrcnt; 
insoiiloruiii  aulem  persoiiis  visis,  etiam  innoce.n- 
tibus,  irriteiitur.  Ila  pseudo  consuctudinem  lcgis 
teiient  et  conlra  voritatis  nunlios  irialionabiliter 
latrant  et  mordeiit;  videte  malos  operarioSy  id  est 
nolato  et  cavete  eosdem  pseudopracdicalores,  quia 
in  agro  Dei  super  frumentum  scmiiiant  zizania  cr- 
rorum.  Videte  concisionem^  id  est  cos  concisos  ct 
excurtatos,  quia  carnem  ampulaverunt,  sed  vilia 
nutriunt,  et  a  Ghristo  cassi,  id  est  abcisi  sunt,  Ilos 
voco  concisionem,  non  circumcisionem,  quia  nos 
ildeles,  non  illi,  sumus  circumcisio  non  carne,  sed 
ralione,  id  est  mundati  a  superfluis  vitiorum.  IIoc 


sed  contemiio ;  ct  ideo  vos  doceo  talia  contemncre, 
quoniam  videtis  me  habere  quod  contemno.  Nam  <i 
quis  alius,  id  est  a  me  diversus  qui  vos  decipcrt 
qiiaerit,  videtur  confidere  in  carne  quasi  inde  justus, 
ego  magis  confido  quam  ille  pseudo.  Et  audi  in  came 
fiduciam ;  circumcisus  sum  oc/aro  die  sicut  lex  jus- 
serat  {Gen.  xvii),  id  est  non  proselytus,  non  advena 
ad  populum  Dei,  non  major  circumcisus,  sed  a  pa- 
rentibus  natus  3udaeus,  babeo  circumcisionem  <>aa- 
▼i  diei.  Et  sum  de  genere  Israel^  non  aiienigena ;  et 
non  de  viliori  tribu,  sed  de  tribu  Benjamin^  qii«  di^ 
gnior  erat,  quoniam  procreala  est  ex  Rachel,  ditccta 
^  uxorc  Jacob  ;  ct  cuiu  decem  tribus  iii  Samaria  coie- 
rent  viinl  s,  ista  et  tribus  Juda  noii  recesserunt  2 
tcmplo  Doiuini.  Et  sum  Hebrceus  ex  Hebrceis  panii- 
tibus,  id  est  non  de  ignobiii  gente  progeuitus,  sed  cx 
eis  qui  fuerunt  nati  ex  Hebcr  *2'iio  Sale,  fiiii  Seni, 
majoris  filii  Noe.  Sum  ctiam  secundum  iegem^  id  cst 
secundum  egregiam  lcgis  obsen^ationeui,  Phariswus, 
id  est  divisus  ab  aliis,  utpote  religiosior.  Nani  pri- 
marii  quidam  eranl  et  quasi  ad  nobilitateni  Judai- 
cam  segregati,  non  contemptibili  plebi  conimtsli, 
qui  dicebantur  Pharisaii  qubsi  diTisi.  Et  secundum 
cBmulalionem  quas  in  me  fervebat  persequens  EccU- 
siam  Dei  quia  non  eram  pigcr  iudaeus,  sed  quidquid 
crat  quod  legi   meae  videretur  adversarium,  inipa- 


est,  nos  sumus  justitia,  qiii  Deo  servimus  spiritu,  c  ^^^^^^^  fcrebam,  acriterque  iusequebar.  Ei secundu/u 


id  est  tolo  mentis  aflectu,  non  carnali  custodia  lit- 
terae  legis ;  et  gloriamur  non  in  nostris  meritis  vel  in 
cariialibus  observantiis,  sed  in  solo  Christo  Jesu  et 
iii  ejus  gratia.  Noii  carne,  sed  spirilu  Deo  servinius. 
Carnc  enim  servit  Deo,  qui  de  rebus  carnalibus 
sperat  se  placere  Deo.  Cuin  vero  et  ipsa  caro  ad 
Lona  opera  spiritui  subditur,  spiritu  servimus  Dco, 
qui  cariieni  doinanius,  ul  spiritiis  obleiiiperet  Deo. 
Velsecundum  alios  codices,  el  maxiine  Gra»cos, 
spirilu  Deo  S(mviiuus,  ea  scilicet  servitute  de  qua 
diclum  est :  t  Dominum  Deuin  tuum  adoi  abis,  ct 
ilii  servies  {Deut.  vi,  x). »  —  <  Ipse  enim  spirilus 
Deus  est  {Joan.  iv), »  cui  ab  omnibus  sanctis  lalis 
servitus  exhibctur.  Et  gloriamur,  inquit,  in  Ghristo 


justitiam  legis,  quae  manus  comprimit,  iion  aiii- 

mum ,  et  timore,  non   amore  servatur ;  conurvalus 

sum  sine  querela,  id  est  sine  clamore  facto  de  me, 

quia  ncino  poterat  conqueri  quod  aliquam  lujuriatii 

ei  fecissem,  contra  legis  instituta  carnalia  facieus. 

H;ec  apud  Judicos  nobilitas  est,  sed  apud  Chri^luiu 

quairilur  humiUtas. 

f  Scd  qua;  iiiihi  fuerunl  lucra,  haec  arbitratus  sum 

propter  Ghristuin    delrinienta.  Verumtaiiien  cxi- 

slimo  omiiia   detrimeiituni  esse,  pro|iti'r  cmiiico- 

tein  scientiam  Jcsu  Glirisli   Doiiiini    im.'!.  Propter 

qiiem  oinnia  detrimenliim  feci  el  arbitror  ut  sier- 

cora,  ut  Ghristuin  lucrifaciam,  el  iiivcniar  in  illo, 

non  habens  meam  justitiam  quas  ex  lege  est,  sed 


Jesu,  ei  non  in  carne  fiduciam  habentes.   Respexit  D  c  illam  quae  ex  fide  est  Ghristi  Jesu,  quos  cx  Deocst 

quosdam  in  carne  fidentcs,  ipsi  eraiit  qui  de  cariiis 

circumcisione  glonaiiantur.  Non   suinus  habentes 

fiduciam,  id  est  spem  saJutis  in  carne,  id  est  in  car- 

nalibus  observantiis,  vel  generis  nobilitate,  quan- 

quam  et  ego  hubeam^  si  voliiero,  confidenliam   glo- 

riandi  in  carne,  id  est  in  caruis  nobililatc,  et  carnali 


custoilia  le^is. 

c  Si  ([uis  alius  videtur  confldere  in  carnc,  egc 
€  magis,  circuincisus  oclavo  die,  ex  gencrc  Israei, 
I  de  tribu  Deiijainin,  Ilebraeus  cx  Hebraiis,  secun- 
c  dum  lcgem  Pliaris;eus  {\ct.  xxiii)  ,  secundum 
c  aemulationcin  pcrsequens  Ecciesiam  Dei,  secuii- 
f  J(i/ii  justiliam  quae  iu  lege  c&t,  coaversatus  sine 


jusiitia  iii  fide  ad  cognoscendum  illiini  et  virtu- 
tem  resurrectioiiis  ejus,  et  socictatem  passionum 
illius,  configuratus  morti  ejiis,  si  quoinodo  oc- 
curram  ad  resurrectioiicm  quae  est  ex  mor- 
tuis.  > 

Ita  diversis  modis  possum  gloriari  in  carne,  sed 
non  jam  glorior  ki  talibus.  Sed  omnia  illa  camalia 
qucB  mihi  ante  Ghristi  notitiam  fuerunt  lucra^  id  est 
utilia  et  chara,  hsec  post  fidem  arbitratus  sum  de- 
irimenta  salutis  propter  Christum^  qui  iii  his  prx- 
nunlialus  fucrat.  Et  si  adhiic  isia  servarem,  cjus 
adventtim  ostendcrem  noiidum  factum.  Qijue  enim 
vcnturum  eum  signilicaLant,  si  jam  servautur,  it- 
lu&SA  eum  riegant.  Et  ideo  sont  detriiaciiU»  quii 


1301  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP  4501 

dcterunt  vcritatcm  fidei.  Unde  paulo  superius  Judxi  A  deus  iu  judicio,  quod  sanctorum  cst  tantum,  vcnieni 


dicti  sunt  concisio  quia  carnalis  cinumcisio,  pien^ 
al)Scisio  est  a  Clu  isto.  Non  solum  propter  Christum 
baec  arbitralus  sum  detrimenta,  verumiamen  id  est 
sed  eliam  propler  $cienliam  Jesu  Chrisii  Domini  mei, 
quam  de  eo  habemus,  eminentem  omnlbus  scientiis 
aliis,  sed  qux  eminet  in  eo  plus  quam  in  alii&,  e^t- 
Uimo  omnia  illa  detrimontum  esse,  quia  retrabunt 
sectatores  suos  a  tam  emineuti  sci^^ntia.  Vcl  iU: 
Hsec  oiim  fuorunt  milii  lucra,  sed  exis^mo  tameu 
nunc  omnia  <^a  detrimentum  esse  et  impodimeutuiD, 
propter  sublimem  Cbrisli  scientiam,  qua  mibi  im* 
notuit  eum   essc  Deum  super  omnia,  ut  pcr  eam 
Scripluras   intelligercm.    Nam  etiaiusi  ipsum  immi 
possem  assequi,  vel  propter  solam  ejus  scientiam 
quse  tanta  et  tam  prxceilens  est,  respuerem  omnia  ^ 
illa  vetera.  Propter  quem  Cbristum  veneraudum,  et 
propter  cujus  dilectiouem  omnia  iiUi  iion  solum  exi<- 
slimo  detrimentum,  sed  et  feci  ea  detrimentum  bo- 
norum,  viveiido  spiritaliter  et  docendo,  ut  aiiis  ap« 
pareret  ea  esse  detrimenlum,  et  quod  plus  est,  ar- 
bitror  ea  non  tantum  ut  detrimenta  bonorum,  sed  ui 
stercora,  id  est  qu«e  coinquiuent  jaiu  observatorem. 
Et  hoc  ideo,  ul  Christum  lucrifaciam^  id  est  in  fu- 
turo  Christum  habeain  praemium,  et  bic  sim  in  illo 
membrum.  Quod  aiiter  nequit  fieri,  sciiicet  rationa- 
biliter  altendendo,  nisi  et  inveniar  in  illo  ndeie  mw- 
brum,  non  habens   meam  justitiam  quw  ejn  lege  est; 
quoniam  ea  justitia  pcenam   timet,  non  ^^nat  virtit- 
tem  ;  sed  illam  qnoe  ex  fide  est  Chrisli^  quce  jmli'  ^ 
tia  est  ex  Deo^   non  ex  hominibus.  Justitia  dico, 
manens  in  pde^   quia  sicut  ex  fide  uata  e^t,  sic 
existere  non  liabet  nisi  ex  fide.   Justitia  iu  fide 
valente  ad  cognoscendum  illum.  Quasi  dicatur  :  Qui 
in   lege  putat  jusiificari,  non   agnoscit  Christum; 
sed  ego  ex  fide  |ustificari  volo,  ut  agnoscam  ilium» 
cur  natus,  cur  passus  sit,  et  agnoscam  quae  est 
virtus  resurrectionis  ejus^  id  est  justificatio  creden- 
tium,  quia  resurrexit  propter  justificationem  no- 
stram  {Rom,  iv),  et  aguoscam  societatem  passionum 
ejusy  quam  bene  noscit,  qui  se  per  eam  ad  coeii 
gaudia  pervenire  credit.  Yel  juslitia    in   fide  ad 
co<;noscendnm  eum,  quia  fides  ut  i»  illa  vita  facit 
perfecte  eum  agnosci,  qui  in  ista  creditur  et  haberi 


ad  resnrrectioiiem,  quce  est  non  ex  vivis,  ut  nunc, 
sed  ex  mortuis,  ut  uitra  mori  nequeai.t.  Uxc  Apo- 
stolus  idcirco  se  ita  egisse  >el  agere  commemorat, 
ut  illi  simiiitei  exempio  ejus  omiies  legis  carnaies 
ritus  contemnant,  et  per  justitiam  fidei  atque  socie- 
tatem  passionis  Cbrisii  festineot  ad  regna  coelorum- 

c  Nou  qiiod  jam  acceperim,  aut  jam  peifectu» 
c  sim ;  sequor  aiitem,  si  quo  modo  comprebendam, 
I  in  quo  et  comprebensus  sum  a  Cliristo  Jesti  . 
c  Fralres ,  ego  me  nou  arl)itror  comprehendisse- 
t  Uuuui  autem,  qux  quidem  retro  sunt  obiivisceoa^ 
c  ad  ea  vero  quu;  sunt  priora,  extendens  meipsum* 
c  ad  destinatum  prosequor,  ad  bravium  superua 
c  vocationis  Dei  in  Christo  Jesu.  Quicunque  ergc 
c  perfecti  samus,  hoc  sentiamus ;  et  si  quid  alitei 
%  sapitis,  et  hoc  vobis  Deus  revelabit.  Yerumtamett 
c  ad  quod  pervenimus  ut  idem  sapiamus,  et  \v 
c  eadem  permaneamus  regula.  » 

Iste  qui  ad  tertium  coelum  raptus  fuerat  {II  Cor 
][ii),  et  tania  scieutia  emicabat,  putabatur  jam 
comprehendisse  quod  alii  aequuntur,  sed  ipse  hoi 
negat.  Ne  euim  videatur  superfluum  tot  adversa 
pati,  cum  fidem  et  alia  bona  habeat,  suddit  quasi 
dicens  :  Meriio  pro  illa  gloi  ia  tantum  laboro,  quia 
non  dico  quod  jam  acceperim  aliquid,  quia  si  quid 
giorix  acc;'pi,  nibil  est  ad  comparatioiiem  futur», 
aut  si  quid  accepi  de  cognitione  Christi,  non  dic^ 
quod  in  illa  jam  perfectus  sim,  Et  si  ita  de  me,  quid 
de  aliis?  Non  est  quod  jam  acceperim,  quod  peto ; 
dut  jam  perfectus  sim»  ut  nihii  mihi  desit.  Noc 
dico,  su.Qicit  quod  egi ;  sed  semper  aliquid  addo, 
sein^r  ambulo,  semper  proiicio,  semper  sequor 
quod  comprehendere  laboro,  si  quomodo  fiat  kI 
comprehendam,  id  est  perfeclc  teneam  illud  in  eo 
modo,  in  quo  ei  ego  sum  comprehensu»  a  ChristQ 
Jesu^  id  est  ut  videam  ipsum  Christnm  sicut  ipsa 
me  videt,  et  cognoscam  euin  perfecte  sicut  ab  eo 
cognitus  suin,  ut  sicui  ipse  plenarie  me  videt  et 
cognobcit,  iia  ego  plenarie  humauo  modo  eum  co« 
gnoscam.  Vei  compreliendam  eum,  in  quo  et  com- 
prehensus  sum  ab  eo,  id  est  ut  videam  eum  in  ea 
claritate,  iu  qua  mihi  apparuit  in  via,  quaiido  me 
comprehendit  (Act.  ix).  Kleo  enim  sequor.  Praevenit 


^iriuiem  resurreclioi.is  ejns,  id  esl  iinmortalitatem^  p  me  jusiitia  ejus,  sequatur  eum  mea.  Coeperunt  mi- 

rari  qui  audiebant  Apostolum  dicentem,  non  quia 
jain  acceperiin,  aut  jam  perfectus  sim.  Fratres^ 
inquil,  efi  non  me  arbitror  jam  comprehtadisse^  id 
est  nolite  in  me  falli ,  plus  nie  ipse  novi  quam  vos , 
scio  qnid  inihil  desil,  scio  quid  adsit.  Ego  me  non 
arbitror  apprehendisse.  IJnum  autem  hoc  me  iion 
arbitror  apprehendisse.  Muha  habeo,  sed  uauro 
nondnm  apprehendi.  <  Porro  unum  est  necessariuni 
{Lne.  x).  >  —  «  Unain  petii  a  Doinino,  hanc  requi- 
ram  (Psal.  xxvi).  >  Et  qu?e  esl  illa?  c  Ut  inhabit«ui 
iii  doino  Doniini  omnibus  diebns  vita*  meae  it6td.).« 
Ipsum  est  unnm  quod  uondnm  apprelieudi.  £t  in 
quanlum  mihi  hoc  deest,  in  tanium  nondum  per 
fectus  sum,  quia  uondum  «;^uaii8  anp^  Qaic 


quia  nostra  resurrectio  est  virtus  et  efficacia  resur^ 
rectionis  ejus,  et  in  hac  vita  facit  haberi  socielatein 
passionuni  ejus,  ut  et  nos  patiamur  adversa  qu;equc 
pro  eo,  nisi  cnim  per  fidein,  nemo  tanta  paierelur, 
et  configuralionem  mortis  ejns,  ut  muriainur  siout 
ipse  ,  si  opus  est ;  vel  moriamur  semel  viliis , 
sicut  ipse  carne  mortiius  est  scinel.  Sed  littera  sic 
jungitur  :  Vt  inveniar  in  illo  noi^habens  meam  justi- 
iiam^  quan  ex  lege  est^  sed  eam  quce  est  ex  ftde^  confi- 
guratus  morti  e/us,  id  cst  pcr  passioncs  consumma- 
tus  ul  :Ile,  tentans  si  quomodo  occnrrum  lcetus  ad 
resurreclionem.  Si  quoinodo  occurrain,  quia  itiflicile 
cst.  Si  quoniodo  contingat,  tum  ex  IXi  misericor- 
dia»  tum  ex  meo  merito,  ut  occurram  Chhsto  gau«r 


4305  HERVEI BURGIDOLENSIS  MONAGHI  IM 

ergo  agis?  quid  agendum  exeniplo  tuo  duces?  Ea  A  misericordiam  vobig  revelabit.  Similiter  et  de  aliii 


quidem  qnm  %unt  retro ,  id  esl  terrena  quae  reliqui 
ol)liviscens,  id  est  a  memoria  cogitationis  auferens, 
ad  ea  vero  qucs  iunt  priora,  id  est  ad  coelestia  qu» 
sunt  elevantia  in  divina,  extendens  desiderio  meip- 
sum,  persequor,  id  est  perfecte  sequor  mente  et 
opere.  Ante  nos  enim  aeterna  sunt,  post  nos  tempo- 
ralia,  quia  et  illa  pergentes  invenimus,  et  ista  rece- 
dentes  quasi  post  dorsum  relinquimus.  Yel  ea  quae 
retro  sunt,  id  est  praeterita  merita  mea  obliviscenB, 
et  quasi  pro  nihiiO  ducens,  ad  futura  merita  me 
extendo,  semper  addens  aliquid.  Adhuc  enim  profi- 
cio,  adhuc  ambulo,  adhuc  in  via  sum,  adhuc  me 
extendo  :  nondum  perveui.  Extendo  me  ad  deslina^ 
fttm,  id  est  ad  illud  quod  Dei  providentia  mihi  desti- 


erroribus  pro  i)ona  vita  vos  liberavit.  Sive  ita :  Si 
quid  modo  alter  sapilis  quam  in  fataro  et  de  Deo  eC 
de  omnibus,  etiam  hanc  imperfectam  cognitloiieBi 
vobis  Deus  per  spiritum  suum  revelabit.  Tel  si  qwi 
aliter  sapitis,  et  si  quid  melius  ad  cultum  Dei  exco- 
gitaveritis,  sive  in  interpretationibas  ScriptoraniDi 
aliter  secundum  regulam  veritatis  senseritls,  etiani 
hoc  donum  Dei  esse  sciatis,  quia  ipse  vobis  hoe 
revelavit.  Verumtamenf  id  est  sed  tamen  teneamui 
omnes  illad,  ad  quod  pervenimus^  ut  idem  sapiamai 
credendo,  et  permaneamus  in  eadem  regula  disd- 
pliuae,  id  est  rectitudine  vivendi,  scilicet  ut  nemo 
propter  novam  inventionem  vel  intelligentiam  soam 
deserat  communem  sensum  fidei,  seu  regulam  joste 


natum  disposuit,  vel  ad  quod  proposui  currere.  Et  ^  vivendi  constitutam  a  patribus.  Yel  ita  :  Sabtirt 

persequor,  id  est  sequi  non  desisto  usque  dum  ve- 

niara  ad  bravium  supem<B  vocalionis  Dei  tn  Christo 

JesUf  id  est  ad  praemium  in  supernis  dandum,  ad 

quod  vocat  me  Deus  in  Filio  suo.  £t  quandoquidem 

ego  qui  tantus  sum,  non  arbitror  me  corapreben- 

disse,  sed  adhuc  sequor  si  forte  comprehendam,  ego 

quicunque  sumus  perfecti,  hoc  sentiamus  omnes  sci- 

licet  nos  nondum  comprehendisse,  sed  adhuc  debere 

sequi  et  proficere.  Yidetur  Apostolus  quasi  eontra- 

rius  sibiipsi.  Quomodo  enim  stare  potest  sententia, 

utqui  dixerat :  c  Non  quiajam  acceperim,  autjam 

perfectus  sim ;  >  dicat :  Quicunque  perfec^  sumus^ 

hoc  sentiamus  ?  Sed  de  duabus  loquitur  perfeclioni- 

bus,  ostendens  omnem  hominem,   et  universam  q 

creaturam,  quamvis  ad  perfectionem  venerit,  tamen 

indigere  misericordia  Dei,  et  plenam  perfectionem 

ex  gratia,  nou  ex  merito  possldere.  £t  ideo  perfectus 

erat  Apostolas  juxta  modum  humanae  possibilitatis, 

sed  adhuc  perfectionem  exspectabat  ex  dono  su- 

]/ernae  largiiatis,  ut  aequalis  fieret  angelis.  Erat  per- 

fectus  viator,  sed  nondum  perfectus  patriae  posses- 

sor.  Et  hoc  de  seipso  debet  unusquisque  perfectus 

sentire,  ut  dum  se  viatorem  et  non  habitatorem 

meminerit,  studeat  semper  ambulare  et  proficere, 

ne  forte  ubi  se  satis  egisse  putaverit,  ibi  remaneat. 

Quae  sententia  multum  ulilis  fuil  nonnuUis  PLilip- 

pensium,  qui  jam  se  perfectos  arbitrabantur,  ne  pu- 

tarent  sufiicere  sibi  perfectionem  suam,  et  inciperent 


debemus  omnes  quia  nondum  perfecti  sumus,  iiee 

plenariam  Dei  notitiam  apprehendimas  ;  sed  tamen 

illud  ad  quod  pervenimus,  id  est  illam  scientiam 

quam  attingimus,  toia  mente  teneamus,  scilicet  ut 

idem  in  fine  sapiamus,  et  in  eadem  vitae  reguk  ma- 

neamns,  id  eit  nec  diversa  credamus,  nec  diversos 

vivendi  ritus  babeamus,  sed  omnes  uno  modo  sin- 

cere  et  munde  credamus  et  vivamus. 

c  Imitatores  mei  estote,  fratres,  et  observate  eos 

qui  ita  ambulant,  sicut  habetis  formam  nostnuQ. 

Multi  enim  ambulant,  quos  saepe  dicebam  vobif, 

nunc  autem  et  flens  dico,  inimicos  crucis  Christi 

(Rom.  xvi) ;  quorum  finis  ioteritus,  quorum  deos 

venter  est,  et  gloria  in  confusione  ipsorum  qoi 

terrena  sapiunt.  Nostra  autem  conversatio  in 

coelis  est,  unde  et  Salvatorem  exspectamus  Domi* 

num  nostrum  Jesum  Christum,  qui  reformabit 

corpus  humilitatis  nostrae  configuratum  corpori 

claritatis  suae,  secundum  operationem  virUitii 

suae,  qua  eliam  possit  subjicere  sibi  omnia.  > 

'    Idem,  ut  dixi,  sapiamus  et  in  eadem  vivendi  regola 

maneamus.  Et  in  bis,  id  est  in  fidei  unitate  ct  regola 

disciplinae  estote  imitatores  fnex,  fratres^  id  est  sicnC 

me  nostis  idem  sapere,  et  eamdem  regulam  servare, 

sic  facite.  Ac  sicut  ego,  tradite  obiivioni  ea  qat 

retro  sunt,  id  est  praeterita  vitia,  ut  si  vos  delectavit 

aliquando  vanitas,  jam  non  delectet ;  et  in  anteriora, 

id  est  in  profectum  virtutum  atque  in  aeterna  bona 


remissius  agere,  ac  perirent.  Hoc,  inquit,  sentire  D  piis  desideriis  atque  conatibus  semper  extendaminL 


debetis,  quod  imperfecti  sumus  comparatione  futurae 
perfectionis,  et  illuc  tendimus.  Et  si  quid  aiiter 
sapilis  ut  parvuli ,  id  est  si  jam  putatis  vos  aliquid 
egisse  esse  vel  scire,  et  hoc  vobis  revelabit  Deus^ 
quod  non  recte  id  sapitis.  Qui  cnim  in  pace  catho- 
lica  permanet,  si  quid  aliter  sapit  quam  oportet, 
humili  Deus  revelabit;  si  illud  superbus  defendit, 
Deus  abjiciet.  Yel  si  quid  nunc  aliter  sapitis,  quam 
in  futuro  sapiendum  sit,  quia  modo  per  speculum 
"videlis,  etiam  hoc  revelabit  Deus,  quia  clare  faciet 
vos  cognoscere,  et  se  et  oraida  alia,  quae  roodo  ob- 
scure  videtis  (/  Cor.  xv).  Yel  si  quid  alitcr  sapitis^ 
Id  est  si  perfectam  Christi  notitiam  vos  comprehen- 
OissepuUtiB,  et  boc  idem  vo&  male  sapere  Deus  per 


Extenditur  enim  animus  desiderio  laetitiae  nondoffl 
consecutae.  Et  tota  vita  Christiani  boni,  saiictom 
desiderium  est.  In  his  et  talibus  me  imitamini,  et 
observate,  id  est  considerate  diligenter,  et  sequimini 
eos  qui  mihi  sunt  similes  in  via  Dei,  ^t  ita  ambm^ 
lant,  id  est  promoventur  in  operibus  bonis,  siaU 
habetis  formam  nostram,  id  est  sicut  tradidi  vobis 
formam  recte  ambulandi,  vel  exemplo  conversationis 
meae,  vel  sermone  praedicationis.  Eos,  inquam,  qui 
ita  ambulant,  observate  solliciti ,  mn/rt  enim  sunl 
qui  aliter  incedunt,  nec  imitandi  sunt,  sed  cavendL 
Multi  ambuiant  latam  viam  perditionis,  id  est  molti 
promoventur  in  via  perversae  actionis,  quos  esso 
inimicos  erucis  Christi  stepe  dicebam  vobi$f  dum  pr«- 


im  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ^  IN  EPIST.  AD  MILIPP.  <S6C 

•ens  essem,  sed  et  nunc  idem  dico^  flen$  tum  de  A  corporum.  Nam  ipse  lunc  reformabit,  idest  iii  me- 
perdilione  eorum,  lum  de  subversione  simplicium  liorem  formam  resuscilabit  corpus  humilitatit,  id  est 
quos  decipiunt.  Inimici  enim  Dominica  crucis  sunt  vilitatis  el  dejectionis  noslrae,  id  est  hoc  corpus  uo- 
pseudopraedicalores,  quia  dicunt  mortem  Christi  sirum  vile  et  abjectum,  quod  nunc  tot  miseriis  sub- 
non  sufficere  credentibus  ad  salutem,  sine  carnalibus  *  jacet.  lla  reformabit  illud,  id  esl  prislinam  ei  for- 
legisobservationibus.Elconanturita  impugnar^  cru-     mam  ila  gloriosam  in  rcsurreclione  restituet,  ut  sit 


cem  Salvatoris,  ideoque  merito  pereunt,  ^uortim  finis 
est  interitus,  id  est  mors  sempiterna,  quia  tunc  non 
inveniunt  auxilium  crucis,  cujus  bostes  fuerunt. 
.  Quorum  deus  venter  est^  quia  quidquid  faciunt,  pro 
ventre  faciunt.  Vel  escas  qiiSB  ventris  sunl,  Deum 
,sibi  faciunt,  dnm  eas  justificare  homines  dicunt, 
.et  salulem  animae  putant  in  escis,  et  gloria  eo- 
.  rum  in  confusione  ipsorum,  quia  in  talibus  glorian- 
tur,  unde  confundi  et  erubescere  possent,  id  est  in 
pudendis  membris  suis  circumcisis ;  qui  terrena  sa-  ^ 
piunt^  quia  in  lege  nihil  spiritaliter  inlelligunt,  sed 
onmia  carnaliter.  Malis  etiam  catholicis  convcniunt 
hapc  verba.  Et  ipsi  enim  sunt  multi,  quia  multitudo 
palearum  abundat  in  area,  et  ambulant  in  ampla 
•via,  qusc  ducit  ad  perditionem.  Ipsi  sunt  inimici 
crucis  Christi,  qui  contra  crucem  semper  faciunt. 
Cum  enim  crux  Christi  in  omnibus  eleclis  carnem 
affiigat,  et  crimina  mortificet,  ilii  e  contrario  carnem 
Toiuptatibus  fovent,  et  vitia  nutriunt.  Ideoque  fmis 
eorum  crit  interitus  perpeluus,  quia  propter  solam 
fidem,  quam  sine  bonis  operibus  habuerunt,  non 
evadent  tormenta  aeterna  {Jacob.  ii).  Quorum  deus 
yenter  est,  quia  sicut  Deum  summo  honore  venerari 


*  configuratum  corpori  clarilatis  sufB,  id  est  assimi- 
latum  clarissimo  corpori  suo,  quod  sumpsitex  vir- 
gine,  et  eamdcm  claritatis  figuram  habeat  corpus 
nostrum,  quam  habet  suum,  quando  justi  fulgebunt 
sicut  sol  in  regno  Patris  eorum  (Matth.  xiii).  Et  boc 
ipse  faciet  secundum  operationem  omnipotentiae  suae, 
qua  possit  non  solum  corpus  reformare,  sed  etiam 
subjicere  sibi  omnia,  quia  tunc  omnino  complebi^ 
tur  :  c  Omnia  subjecisli  sub  pedibus  ejus  (Psal.  cix; 
/  Cor.  XV).  » 

,  CAPUT  IV. 

'  c  Itaque,  fratres  mei  charissimi  et  desideratissi- 
c  mi,  gaudium  meum  et  corona  mea,  sic  staic  in 
c  Domino  charissimi.  » 

Quia  Christus  reformabit  corpus  humilitatis  no- 
strae,  et  ad  tantam  perveniemus  gloriam  de  tanta 
utilitate,  itaque^  fratres  meiy  state  in  eo  quod  coepi- 
stis,  ne  tantam  gloriam  amittatis.  Vos  dico,  mihi 
charissimi,  quia  multum  ego  vos  habeo  charos  et 
desideratissimi,  quia  multum  ego  vos  desidero,  vel 
vos  me ;  gaudium  meum^  id  est  de  quorum  fide  et 
opere  gaudeo ;  et  corona  mea  in  futuro,  quia  propter 
vos  coronam  gloriae  percipiam.  Vos  qui  tales  estis. 


deberent,  et  omnia  meliora  de  rebus  suis  illi  oflerre,  q  state  firmi  in  Domino  sic,  id  est  ut  ego  vos  slare 


sic  venerantur  suum  vcntrem,  oOerentes  ei  preliosa 
et  summo  studio  prseparata  ciborum  genera,  ac 
semper  dediti  sunt  ventris  servitio,  colentes  illum 
pro  Deo,  nec  reminiscentes  Creatoris  sui.  Et  gloria 
eorum  in  confusione  ipsorum,  quia  jam  amissa 
peccandi  verecundia,  ex  illis  operibus  nequiti»  glo- 
riantur,  de  quibus  erubescere  debuerunt.  Qui  ter- 
rena  sapiunt,  quia  in  terreuis  nil  nisi  quod  vident, 
intelliguiit :  nec  sensum  mentis  nisi  in  terrenis  po- 
nunt,  sed  semper  cogitatione  versantur  in  infimis. 
Sed  nostra  conversatio  longe  distat  ab  illis,  quia  jam 
secundum  fidem,  et  secundum  spem  est  in  ccelis,  Si 
enim  non  est  in  coelis,  quomodo  habemus  sursum 
cor  ?  Corpore  ambulamus  in  terra,  sed  corde  habita- 


docui,  et  ut  coepistis;  vel  sicut  me  et  mihi  similes 
scitis,  quia  tunc  eritis  cbarissimi. 

«  Evodiam  rogo  et  Sptychen  deprecor,  idipsum 
t  sapere  in  Domino.  Etiam  rogo  et  te,  germane 
f  compar,  adjuva  illas  quae  mecum  laboraverunt 
c  in  Evangelio,  cum  Clemente  et  caeteris  adju- 
f  toribus  meis,  quorum  nomina  sunt  in  libro 
f  vitae.  » 

Evodia  et  Syntyche  erant  matronae  religiosas,  qua 
praedicatores  suscipere  solebant.  Et  forte  audierat 
illas  Apostolus  a  fide  dissentire,  ideoque  nominatim 
rogavit,  ut  idipsum  quod  caeteri  saperent  in  Do- 
mino,  id  est  in  ejus  fide.  Quasi  dicat  :  Omnes  mo- 
neo  stare,  scd  specialiter  Evodiam  et  Syntychen, 


rous  in  coelo.  Sicut  enim  domus  exterioris  conver-  D  quia  plus  de  eis  limeo.  Etiam  rogo  et  te,  o  germane 


i 


sationis  est  aedificium,  quod  inhabitat  corpns,  ita 
domus  nostrae  cogitationis  est  res  quaelibet,  quam 
per  dileclionem  inhabitat  animus.  Omnc  enim  quod 
diligimus,  quasi  in  hoc  quiescentes  habitamus.  Unde 
nunc  apostolus  quia  in  supernis  cor  flxerat,  in  terra 
quidem  positus,  scd  tamen  a  terra  extraneus,  de  se 
suique  similibus  dicit  :  Nostra  conversalio  in  codi 
est^  id  est  et  vivendo  et  intelligendo  sumus  angelis 
similes,  unde,  id  est,  ex  quibus  praeter  commoda 
quse  jam  habemus,  et  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum  exspectamus  venturum  ad  judicium,  Sal- 
vatorem  jam  animarum  nostrarum,  et  tuuc  etiam 


compar,  id  est  coadjutor  meus  in  praedicatione,  fld- 
juva  illas  firmando  tuis  exhortationibus  et  iiistru- 
ctionibus  atque  orationibus,  ut  possint  unanimes 
stare  in  fide,  quae  non  sunt  parvipendenda,  quia 
necum  laboraverunt  in  Evangelio,  id  est  de  labore 
uo  miiiistraverunt  mihi  stipendium  in  praedicatione 
Evangelii.  Laboraverunt,  inquam,  cum  Clemente^ 
qui  in  hoc  laborabat,  et  cum  caeteris  qui  me  aJju- 
vabant.  Iste  Clemens  fuit  tertius  papa  Romanug 
(2i5).  Vel  adjuva  illas  cum  Clemente  et  ctBteris  ad' 
jutoribus  meis,  id  est  tu  et  caeteri  adjutores  mei  qui 
sunt  Philippis,  adjuvate  illas.  Adjutores  dico,  (fui 


(2^)  Tcrtius  si  non  a  Pclro,  sed  a  Lino  inciuias. 


IS07  HERYEI  BURGID0LENSI9  MONACHI  130! 

non  fntstra  laboraverunt  ut  me  adjuvarcnt,  quu  A  citudineoi  vani  limoris  abjicite,  qtiia  et  !n  bo'  i» 


noniina  ooriiin  scripta  sunt  in  libro  vitcB,  id  est  as- 
signala  tcnentur  ad  vilam  iii  memoria  divinse  prae- 
destinaiionis.  Quis  est  enim  liber  vil:i^,  nisi  nicmo- 
ria  Dei,  in  qtia  sunt  illi  qui  vivuat  in  aeternum  ? 

(ApOC.  XX,   XKll.) 

c  Gaudele  in  Domino  semper,  iterum  dico,  gau- 
fl  dete  (7  Cor,  i ,  Jer.  ix).  Modestia  veslra  nola  sit 
€  omnibiis  hominibus.   Domiiius  prope  est.   Niliil 

<  solliciti  sitis,  sed  in  omni  oralione  et  obsecratione 
fl  cnm  gratiarum  actionc  petitiones  vestrse  innote- 

<  scaiit  apud  Deiim.  Et  pax  Dei  quap  exsuperat  oiu- 

<  nem  sensum,  cuslodiat  corda  vestra  et  intelligen- 

<  tias  vestras  in  Cliristo  Jesu.  » 
Lpetatus  in  fide  et  operibus  eorum  Apostolus,  ut 


operibus  vestris  aderit  Dominus  vobis  adjulor,  etii 
passionibus  quas  pro  nomine  ejus  perfen*tis,  a<t 
aliinei.ta  vobis  corporea  denegabit.  yihil  Tgo,  id 
esl  de  nulla  re  soUiciii  et  timiili  sitis  quasi  de  futuro, 
sed  cslote  sine  mundi  sollicitudine,  babentes  pro- 
missa  Dei  pne  ocnlis,  et  ab  ipso  p?tentes  omnia. 
Kon  sitis,  in<|uam,  soHiciti,  seti  petitiones  Testra 
de  his  quae  vullis  accipere,  ita  sint  vehemenlrs  et 
inst:tntes,  ut  innoUMant  apud  Denm,  Id  est  perve- 
niant  ad  Deum,  hoc  est  acceplabiles  sint  Deo  qai 
omnia  novii,  sed  ea  scire  dicttur,  qu;e  elegit  eta^ 
probat.  Vel  vobis  innotescant  apiid  Deum  per  lalfr- 
ranliam,  non  apud  bomines  per  jai^ntiam.  AiH 
forie  innotescant  cliain  angelis,  qni  sunt  apiHi  Deao, 


alacres  sint  in  Iiis  proficientes,  monet  gaudere  in  "^  ut  quodam  niodo  offeraiit  Deo,  et  de  his  consiihat; 


Domino,  et  id  ilerat,  ut  se  in  eis  gaudcre  vere  ostcn- 
dat.  Gaudete^  inquit,  id  est  cor  vcslrum  exhilarate, 
et  omne  bonum  unde  gaudendum  est»  statuite  vobis 
tit  Domino^  non  extra.  Et  hoc  adeo  nccessarium  vo- 
bis  cst,  quod  iterum  dico  gandete,  ul  tristilia  saeculi 
nullum  in  vobis  locum  inveniat,  sed  lotos  lietilia 
spiritualis  vos  repleat.  Gaudete  in  Domino,  et  non 
per  interTalla,  ut  moJo  gaudealis,  modo  non  gau- 
deatis,  sed  semper  gaudeatis,  sive  iii  prospcris»  sive 
in  adversis.  Et  non  semel  dico,  sed  iterum  ut  gau- 
deaiis,  confirmans  ct  inculcans  repetita  cominoiii- 
tione  gaudium.  Gaudete,  sed  in  Domino,  non  in  sae- 
ctio.  Sicut  enim  <  nemo  potest  duobus  dominis  ser- 


et  quod  Deo  jubeuie  implendum  esse  cognoveffmrt, 
hoc  vobis  vei  evidenter,  vel  iatenter  repoiient.  Feli- 
tiooes  dico  fact^  in  omni  oratione,  id  est  in  oraiioaa 
qu«c  iiihil  de  his  qu»  oranda  suiit  praetereai,  sed 
omne  quodexpedit,  orandopetat  a  Deo;  el  ^hucn^ 
tione^  q\\2d  cum  adjuratione  sacrorum  ftat,  ciiro  ^a- 
tiarum  actione,  de  accoptis  bene(i4'iia,  quia  qoi  vall 
alia  imp4>trare,  debet  ex  perceptis  gratus  esae.  Vd 
secundum  alios  oralio  cst  pro  prseieritia  exeesa  bui 
ac  delictis,  obsecratio  aiitem  pro  adipisceiMlis  fiila- 
ris  bonis,  gratiarum  actio  pro  collatis  lieiiefieiis,  po* 
titiovero  de  rebus  nominatim  necessariia.  Et  lalibvt 
quidem  precum  modis  hortor  yos  ut  insiatalit,  el 


\\Ti{Mutth,  VI ;  Luc,  xvi),  i  sic  nemo  potest  et  in  q  Deum  sine  quo  humanus  labor  inutilis  eu  « 


Dotnino  et  in  sxcnlo  gaudcre.  Contraria  enim  sunt 
lixc  duo  gaudia.  Nam  sacculi  gaudium  esl  impunita 
neqtiitia.  Luxurientur  homines,  fornicentur  in  spe- 
ctaculis,  nugentur  in  ebriositate,  ingurgitentur  tur- 
pitudine,  et  ista  mala  non  impediat  fames,  non  belli, 
non  alicujus  rei  timor,  non  aliquis  morbus,  non 
aliqtia  adversitas,  sed  sint  omnia  redundantia  in 
pacc  carnis,  in  securitatc  mcntts,  et  videte  sseculi 
gaudium.  Et  ideo  non  in  saeculo  gaudete,  sed  in 
Doinino,  id  cst  non  in  iniquitate,  sed  in  veritate; 
non  in  floro  vanitatis,  sed  in  spe  setcrnitatis.  in  Do- 
mino  sit  gaudium  vestrae  mentis,  sed  homincs  vi- 
deant  modestiam  vestrae  conversalionis,  ut  cxemplo 
veslro  discant  modeste  agerc.  Modestia  quasi  modi 


pr^stet  effectum,  acilicet  ut  pax  Deij  qua  in  aeipta 
pacatus  est,  et  cujus  participatione  pacificantiir  aiH 
geli  et  homines,  custodiat  corda  vestra^  qmm  mnnf^ 
rat  omnem  sensum^  id  est  omnem  inteUectuni  honi- 
num  et  angelorum,  quia  pacem  Dei,  qua  Deut  ipsa 
pacatus  est,  sicut  Deus  novii,  nec  nos,  nec  angeli 
nosse  possumu».  Sed  quia  et  nos  pro  modo  noalm 
pacis  ejus  participes  facli  sumus,  summam  in  noMa 
alqtic  inter  nos  et  cum  ip«o  pacem,  quantum  Bd" 
strum  summum  ()24) ;  hoc  modo  juxta  suum  ino> 
dum  sciunt  eam  sancti  angeli,  homiuea  autero  nuae 
longe  infra  scientiam  istam  sunt,  quanlocunqva 
provectu  mentis  excellant.  <  Yidemus  eniro  naoe 
per  speculum  in  aenigmate  (I  Cor.  xii).  •  Cum  fera 


statio  dicitur,  quando  modus  servatur  in  omnibus.  D  aequales  angelis  fuerimus,  tunc  (sicut  illi)  facie  ad 


Mo-Iestia  est  in  animo,  continens  moderationeia 
cupiditatum.  Modestia  in  operatione,  modificaus 
omnes  actiones,  similiter  et  in  verbis.  Haec  motlestia 
tantnm  fulgeat  in  vobis,  ut  nota  sit  omnibus  homi- 
nibus;  fidelibus,  ut  imitentur;  infidelibus,  nc  possint 
rcprehendere.  Modestiam  inoruin  servate,  quia  Do- 
minus  prope  est,  ut  atixilietur  vobis  assiduc  nisi  per 
socordiam  vestram  defeceritis.  Etsi  enim  super 
oinnes  ccelos  ascendit  corpore,  non  taineii  recessit 
niajestatc.  U;>iqne  pr*sens  cst,  qui  fml  oinnia.  Do- 
iniiius  prope  est,  paratus  «iarc  qnidtjuid  opus  cst 
vobis  iii  spn  ilualibus  tt  corporalibus.  Et  iJeo  soiii- 


faciem,  id  est  manifeste  videbimus ;  tantamque  pa- 
cem  habebimus  erga  eos,  quanlam  et  ipai  erga  noty 
quia  tantum  dilecturi  sumus,  quantum  ab  eis  diiigi- 
mur.  itaque  pax  eorum  nota  nobis  erii,  quia  noalra 
talis  ac  taiita  erit,  uec  praecellcl  tunc  inteliectiiB 
nostrum.  Dei  vero  pax,  quae  est  illis  erga  eo$,  el 
nostrum  et  eorum  intellectum  sine  ulla  dubitationa 
prxxcllit.  Et  ista  pax  Dei  custodiat  in  Ckrisio  Jems 
coida  vestra^  id  est  voluntaies  veslras,  el  iutellige»' 
tias  vestras,  ut  extra  Christum  nihii  appeialis  vel 
inielligalis.  Contra  illeccbras  sa^culi  cu&todiat  cor- 
da,  et  contra    fraudcs  pseudopradieatorum  €t- 


(224)  Locus  obscurus. 


1509  COmfENT.  IN  EPISTOLAS  PACLI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  i5IO 

stodiat  intellectus  vestros.  Corda  custodiat  contra  A  me  docente,  et  accepUtis  ut  digna  teneri,  quia  vobis 


idversa  omnia,  inlelligenlias  contra  errores. 
€  De  caeiero  fratres,  quaecunque  sunt  vera,  quse- 
cunque  pudica ,  qua^cunque  justa  ;  quxcunque 
sancta,  qucnecunqne  amabilia,  qu;£cunque  bonae 
famdB,  si  qua  virtus,  si  qua  laus  disciplinae  :  haec 
cogitRte,  quae  el  didiristis,  el  accepislis,  ei  audi- 
stis  vt  wdislis  in  me  :  liaec  agilc,  ei  Deus  pacis 
erit  vobiscum.  > 
In  conclusiom^  quae  ad  pprfectionem  sunt,  expo- 
uit  Aposiolus.  Quasi  dirat :  Harlenus  contra  perse- 
Gutores,  et  contra  pseudoprsedicatores  vos  monni, 
sed  de  catero  monendi  genen»,  quod  ad  mores  opti- 
inos  pertinet,  iiunc  breviter  dicam  ;  scilicet  cogilate 
et  agite  qucecunque  sunt  vera,  et  qucecunque  stint  pu- 


accepta  et  grala  fuerunt  postquam  ea  didicistis,  et 

audistis  ea  in  me  esse,  et  vidistis.  Haec  agite,  id  est 

non  tantum  cogitate,  sed  et  aclu  impielc  ;  et  lunc 

Detrs  dator  pacis^  erit  vobiscum^  adjuvans  vos  hsec 

facere.  Qui  cnim  sic  vixerit,  non  solum  cum  Deo 

pacem  habebit,  sed  et  ab   oronibus  fere  bominibus 

amabitur. 

c  Gavisus  sum  autem  in  Domino  vehenientery 

quoniam  tandem  aliquando  refloruistis  pro  me 

scniire,  sicut  et  senliebatis,  occupati  autem  era- 

tis.  Non  qnasi  propter  penuriam  dico.  Ego  enim 

didici  in  quibus  sum  suflriciens  esse.  Scio  et  ba- 

miliari,  scio  et  abundare.   ULiqoe  et  in  omnibus 

institutus  sum,  et  sntiari,  et  esurire,  et  abundare» 


dica,  ut  nec  in  cogitatione,  nec  in  actione  falsum  B  c  et  penuriam   pati.  Omnia  possum  in  eo,  qui  nxe 


aliquid  aut  libidinostim  admittatis,  sed  in  omni  ser- 
mone  veridici,  et  mente  et  corpore  pudici  sitis,  ne 
Tcl  in  aspectu  vestro  sil  aliquid  lasciviae.  Similiter 
fuaicunque  justa,  et  qucecunque  sancta^  cogitate  et 
facite.  Justa  ad  proximum,  sancta  in  propria  vita, 
id  est  crga  proximum  juste  servanda  ;  sancta,  id  est 
animus,  et  corpora  sancliflcantia.  Qui  semper  cogi- 
tat  el  agit  quae  justa  sunt,  nec  Dco,  nec  homini  fa- 
cere  potest  injtiriam.  Kt  qni  sancta  cogitat  et  facit 
assidue,  iiulla  potesl  macula  sordidari;  qucecunque 
amahHia  cogitate  et  facite,  id  est  studete  iit  dicta  et 
facta  vestra  in  bono  placeant  hominibus,  quatenus 
per  hoc  ad  imitationem  vestram  eos  alliciatis  sicque 
Deo  jungatis,  qucecunque  bonce  famas  sunt  ea  simili- 
ter  cogitaie  et  facite,  ne  de  vobis  habeatur  mala 
opinio,  sed  bona,  ut  prosit  aliis.  Sanctorum  euim 
conversatio  etiani  causa  debet  esse,  ne  forte  cum 
niala  vila  non  sit  per  lasciviam,  mala  sit  fama  per 
negiig'  ntiam.  Nec  audiendi  sunt,  qui  quando  repre- 
bensi  in  aliqua  negbgentia  sua,  per  quam  fit  ut  in 
malam  vfniaiit  snspicionem,  unde  siiainvitam  long6 
abosso  sciunt,  dicuiit  sibi  coram  Deo  sufficere  con- 
scieiitiam,  exislimationem  hominum  non  sohim  im- 
prudenter,  sed  etiam  crudeiiter  contemnentes,  cum 
occidunt  animas  alionim,  sive  blasphemantium  vi- 
tain  Dei,  quibus  secunduro  soam  suspicionem,  quasi 
turpis  quae  casta  est,  dispiicet  vita  sanctorum,  sive 
eliain  cum  excusatione  imitantium,  non  quod  vi- 


c  coiifortat.  Verumtaroen   bene  fecistis  communi- 
c  cantes  tribulationi  meae.  > 

Bona  acta  eorum  memorat,  et  gratias  agit,  ut  in« 
citet  eos  ad  talia  ferventius  agenda,  quasi  dicens: 
Ego  vos  ad  futura  religionis  studia  moneo,  sed  de 
praetcritis  beneflciorum  vestrorum  studiis  gaudeo, 
et  i/arifua  sMitt  vehementer^  non  in  dono  quod  pro« 
misistis,  sed  in  Domino,  qui  vobis  inspiravit  hanc 
charilatem,  et  reddilurus  est  remuneratioiiem,  quo^ 
niam  tandem^  id  cst  post  miilta  lempora,  atiquando^ 
id  est  aliquo  tempore,  qiiia  non  omnia  poiuistis , 
refloruistisj  id  est  pristiiium  largilatis  florem  re- 
sumpsislis,  ut  aliqua  daretis  mihi,  sicut  olim  dare 
solebatis.  Largitio  enim  cst  flos,  quia  inde  fructus 
aetei  nae  vitx  proccdit.  Et  ab  hoc  flore  quadain  ste- 
rilitale  marcucratis,  ac  velut  hicmis  frigore  torpue- 
ratis.  Sed  nunc  velut  austro  flante  sancto  Spiritu, 
ver  ad  corda  vestra  rediit,  et  refloruistis  velut  bonae 
arbores.  Ri  floruistis  sentire  pro  me,  id  est  coifipati 
mihj  pro  ine,  qjia  niihi  prodest  vestra  compassio. 
Scnlire  pro  me,  id  esl  ut  seutiretis  quod  me  puuge- 
bat  sicut  et  prius  sentiebatis  minislrantes  mihi.  Neo 
aliqua  malu  causa  hoc  intermisistis,  sed  occupatl 
eratis  et  iinpediti  aiiquibus  adversis  vel  aclionibus. 
Imprudenter  dclinquentes  Galatas  aperte  increpat 
superius,  dicens  :  c  0  insensati  Galatae,  quis  vos  f% 
scinavit?  (Ga/a<.  III.)  >  Nunc  vero  culpas  istorum 
verecundaiitium  quasi  compatiens  reprehendit,  ut 


denl,  sed  quod  putaut.  Proinde  quisquis  a  crimini-  j)  et  illorum   culpas  increpatio  detcgeret,  et  horuiu 


bus  flagitiorum  atque  facinorum  vitam  suam  custo* 
dit,  sibi  bene  facit ;  quisquis  autem  famam  et  in 
alios  misericors  est.  Nobis  euim  necessaria  est  vita 
nostra,  aliis  fama  nostra.  Et  utique  etiam  quod  aliis 
ininistramus  misericorditer  ad  saluiem,  ad  nostram 
quoque  redundat  utilitatem.  Si  qua  virtus  est,  lianc 
sectainini,  si  qna  laua  diseiplincBy  hanc  habete,  vir- 
tus  sit  in  vobis,  et  post  sequatur  laus,  ut  homines 
qtii  virtutem  vestram  laudabunt,  proficiant.  Vel  eo- 
g  lale  et  faciteea  quae  sunt  bonae  famse  si  qua  vir- 
tus  est  in  eis,  vel  si  qtia  laus  disciplinae  Christianae. 
Non  enim  curanda  est  bona  fama  de  viribus  v^ 
scieniiavel  aliissa^cularibus;  hoe^  inquam,  cogitate^ 
id  est  iii  niemoria  versate,  auce  omuia  e$  didici$ti§^ 


negiigentiam  sermo  mollior  velaret.  Similiter  unus- 
quisque  rector  Ecclcsiae  juxta  modum  culp«  debet 
unumquemque  rationabili  discretione  increpa;e. 
Gavisus  sum  et  refloruistis.  Non  quasi  propter  je- 
nuriamhoc  dico,  id  est  non  dico  me  gavisume^si 
quasi  propter  penuriam  mearo,  quem  consolati  es  is, 
quia  non  propter  angustiam  mearo  quae  relaxata  i  st, 
sed  propter  affectum  vestrum  gaudeo.  Vel  non  d  icc 
ista  quasi  propter  penuriam  meam  adhuc  relevan- 
dam,  ut  pcr  haec  dicla  vos  invitare  studeam  ut  ite- 
rum  suppleatis  inopiam  mearo.  Ego  enim  didici  et 
a  Deo  et  ab  usu  quotidiano  esse  suficiens^  id  est 
contentum  rebus  in  quibus  sum,  sive  parvls,  siTO 
magius*  Nain  ci  kumidari  paupertate  iciOf  qoia  zioii 


15 


1311  HERVEI  BURCIDOLENSIS  MONACm  »» 

in<le  frangor;  et  abundare  rebusscto,  quia  non  inde  A  deraret  quod  deberet  dare  carusdiay  qni  accipidMi 


erigor.  Ubique,  id  est  in  omni  loco,  sive  Roniae, 
sive  alibi ,  sivc  coram  priiicipibus ,  sivc  aliis 
5iiu  positus,  ct  in  omnibus,  n\  esl  in  omni  genere 
rerum  institutus  sum  et  doctus  a  Deo,  sciiicct  et  $0- 
tiari^  ne  uoceat  salietas  ;  et  eiurire  lolerabiliter,  et 
abundare  bumilitcr,  et  penuriam  pati  rooderanter. 
Haic  scio,  et  possum  exsequi  omuia  ista,  eo  con- 
fortantc,  qui  docuit.  Magna  scicntia  est  scire  iiumi- 
liari  et  abundarc,  satiari  et  esurire,  abundare  ct  pe- 
nuriam  pati.  Quem  enim  penuria  sua  non  frangit,  a 
gratiarum  aclione  non  rclraliit,  in  rerum  tempo- 
raiium  desiderio  non  accendit,  scit  humiliari.  Hoc 
enim  ioco  Aposlolus  bumiiiari  dicit  penuriam  pati. 
Nani  slatim  e  contrario  subjunxit,  scio  et  abuudare. 


spiritualia,  juxta  illud  :  c  Si  uos  vobis  spiritiulia 
seminavimus,  magnum  est  si  vestra  carDalia  nieta- 
mus  (/  Cor.  ix).  >  Vos  soli  commiinicavistis,  fnc 
non  tantuui  cum  cssem  pnesens  apud  vos»  hoc  fe- 
cistis  ;  scd  et  Thessalonicam^  id  est  apud  iliaai  «• 
i)em  moranti  misistis  mihi  de  rebus  vestris  iji  utam 
umel  et  iterum.  Hoc  memorat  Apostolus,  ul  qiuB 
laude  digni  magis  stude^nt  praedicalorilNis  uiu- 
strare,  et  ne  ilii  putarent  eum  fuisse  oblitum  chari- 
tatis  ssepe  sibi  impensap.  Qui  ab  eis  baec  uon  refiila* 
bat,  quia  nou  idcirco  dabant,  ut  vellent  eum  liliii 
suis  parcere.  A  cieteris  vero  non  accipieliaty  ne  aa- 
ctoritatem  sibi  correclionis  minueret,  ei  neforte 
illis  esset  grave,  cibum  ei  corporalem  impendeic 


Qui  eniin  acceptis  rebus  non  extoliitur,  qui  p<^r  eas  ^  Dico,  inquit,  vos  l)ene  fecisse,   non  ui  ego  implear, 

ad  usum  vanae  glorise  non  intorquetur,  qui  solus 

noii  possidct  quod  accepit,  sed  hoc  cum  indigenli- 

bus  misericorditer  dividit,  scit  abundare.  Qui  acce- 

ptis  alimentis,  non  ad  ingurgitationem  ventris  uti- 

tur,  sed  ad  reparationem  virtutis,  nec  plus  carni 

tribuit,  quam  necessitas  petit,  scit  satiari.  Qui  ali- 

mentorum  inoplam  sine  murmuratioue  tolerat,  nec 

pro  necessitate  victus  aliquid  agit  unde  anima  pec- 

cati  laqueum  incurrat,  scit  esurire.  Quem  ergo  nec 

in  abundantia  superbia  elevat,  nec  in  necessitate 

cupiditas  irritat,  iiovit  abundarc,  novit  peuuriam 

pati.  Ubi  cum  statim   Apostolus   subderet,   omnia 

possumy  adjunxit  in  eo  qui  me  confortat.  Ecce  in 


sed  ne  vos  inanes  sitis.  Et  hoc  est :  Noh  dico  idei, 
quia  quasro  datum  vestrum,  sed  requiro  frucium  dali 
abundanlemin  ratione  vestra^  non  mea.Datumeit 
res  ipsa  quse  impenditur,  veiuti  nummus,  citms,  ve- 
siis.  Fructus  vero  dati  est,  si  [)enigna  mente  fuls- 
r»  mercedis  studio  aliquid  impendatur.  Ergo  datui 
in  rc  accipimus,  fructum  in  corde.  Unde  et  idem 
fructus  iu  ratione,  id  est  in  cordis  lumine,  debcC 
abuudare.  Yeliin  ratioue  eorum  debet  abundare»  vt 
cum  rationem  de  suis  actibus  Deo  reddiderint, 
abundet  eis  fructus  justitiae.  Quia  igilur  discipulo- 
rum  suorum  Apostolus  mercede  potius  quam  mu- 
nere  pascebatur,  nequaquam  datum«  sed  fnicUim  se 


altum  ramus  producitur,  sed  quia  in  radice  se  te-  ^  quaerere  fatctur.  Unde  et  subdit  protinus,  dicens 


net,  in  viriiitate  pcrmansit.  In  altum  euim  surgens 
aresccret,  si  se  a  radice  divisisset.  Sibi  enim  nihii 
tribuity  qui  omnia  se  posse  non  in  se,  sed  in  Dor 
mino  qui  se  confortat,  fatetur.  Ego  quidem,  inquit, 
haec  omnia  scio  et  possum  ;  sed  tamen  vos  bene  fe- 
cistis  quantum  advos,  qui  quod  justum  est  exple- 
vistis  cemmunicantes  vestra  bona  tribulationi  mea. 
Inde  mihi  placet  actio  vestra,  quia  bcne  egistis,  mi- 
nistrantes  inihi  misericorditer  in  afflictione  mea,  non 
quia  milii  res  misistis  quibus  carere  possem. 

f  Scitis  autem  cl  vos  Philippenscs,  quod  in  prin- 
c  cipio  Evangelii  quande  profectus  sam  ad  Macedo- 
f  niam,  nulla  mihi  ecciesia  cammunicavit  in  ratione 
c  dati  et  accepti,  nisi  vos  soli,  quia  et  Thessalonicam 


Uabeo  autem  omnia  et  abundo.  Quasi  dicens :  Noa 
quaero  datum,  sed  habeo  omnia,  quia  Deom  habeo, 
in  quo  omnia  possideo  ;  et  abundo  noii  in  uno,  «t 
in  alio  egeam,  sed  repletus  sum,  quoniam  nihildccst 
timenlibus  Deum.  Repletus  sum,  etsi  nihii  dedisse» 
tis  ;  sed  acceptis  ab  Epaphrodito  vestris  muneriboSt 
qucB  misistis  mihi  in  odorem  suavitatiSy  ho$tiam  M- 
ceptam,  placentem  Deo,  id  cst  quae  placereni  Deo,  ■! 
suavissimus  odor  purae  orationis.  Quod  enim  odor 
sit  oratio,  testatur  Joannes,  ubi  se  vidisse  refert  se- 
niores  habentes  phialas  aureas  plenas  odoramailo- 
rum,  quai  sunt  orationes  sanctorum  (Apoc.  v).  Sed 
et  istorum  munera  dicuntur  nunc  odor  suavitatis, 
quia  orant  pro  eis,  sicut  scriptum  est :  c  Condode 


<  scmel,   et  bis  in  usum  mihi  misistis.  Non  quia  D  elecmosynam  in  corde  paupcris,  et  haec  pro  te  exo- 

rabit  ab  omni  malo  (Eccti.  xxix).  >  Sunl  el  hostia, 
quia  data  suut  ab  eis,  ut  vincerent  bostes  suos,  vd 
quia  vicerant.  Et  haec  hostia  accepu  esl  Deo  et  pla- 
cens,  quia  Deus  accepit  eam  placite*  Yos  me  re- 
plevistis  vestris  bonis,  sed  Deus  meus  repleat  vos 
suis.  Proprio  exemplo  declarat  Apostolus,  quia  pro 
his  orare  det)einus,  a  quibus  temporalia  bona  per- 
cipimus.  Deus  omne  desiderium  vestrum  imjtUtti^ 
largiendo  bona  omnia  quae  desideratis,  ui  nihil  vo- 
bis  desit  ex  his  quaeoptatis.  Et  hoc  faciai  ucuKdum 
divitias  suas,  id  est  secundum  quod  ipse  est  dives» 
et  plus  dare  potest,  quam  quis  mereatur.  Impleati 
dico,  vestrum  desiderium,  non  in  lerrenis,  sed  tn 
qtoria  superaaejelicitatis,  et  boc  tn  Ckriiio  JtiUf  ul 


c  quairo  datum,  sed  requiro  fructum  abundantem 
c  in  ratione  vestra.  Habeo  autem  omnia  et  abundo, 
<  repletus  sum  acceptis  ab  Epaphrodito,  quae  misi- 
c  stis  iu  odorem  suavitatis,  hostiam  acceptam,  pla- 
c  ccntem  Deo.  Deus  autem  meus  impleat  omue  de- 
«  siderium  vcstrum  sccundum  divitias  suas  iu  glo- 
c  ria  in  Christo  Jesu  Deo  auteni  et  Patri  nostro 
«  gioria  in  saccula  saeculorum.  Amen.  » 

Vos  communicastis  et  nunc  et  olim  mihi  res  ve- 
stras,  sed  alii  non.  Nam  scitis  et  vos  Philippensest 
sicut  ct  aiii  ct  plurcs,  quod  in  principio  Evangetiif 
id  cst  quando  prius  prxdicavi  vobis  Evangeiium, 
nulla  ecclesia  nisi  vestra  commti)ttcavt(  mihi  in  ra  ■ 
tionc  daiiti  accepii^  id  cst  ut  ralionabiUieT  cons;- 


1513  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD^COLOSS.  15U 

iii  eo  pcrenniter  deliciis  afllualis.  Cujus  bencflciis  A  ^^  maxime  illi  qui  sunt  de  domo  Cmaris,   id  est 
iioii  siiuus  ingraii,  sed  gratias  ei  semper  et  laudes 
referainus,  scilicet  Deo  qui  nos  creavit,  et  Patri  no^ 
ilro  qui  uos  in  fiiios  adoptavit,  sit  gloria ;  et  non  ad 


boram,  sed  in  siscula  swcuiorumj  id  est  in  aetcrnum. ' 
Amenl 

c  Salutate  omnem  saDctum  in  Christo  Jesu. 
i  Salutanlvos  qui  mecum  sunt,  fratres  :  salutant 
fl  vos  omnes  sancli,  maxime  autem  qui  de  Cxsaris 
fl  domo  sunt.  i 

Salutate,  inquit,  omnem  apud  vosjmanentem  <ait- 
ctum  in  ChristoJesUf  id  est  qui  non  iii  lege,  sed  in 
Christo  sanctus  est,  et  nihil  sanctitatis  nisi  in  Chri- 
8to  habet,  et  a  Christo.  Vos  autem  salutant  fratrei,' 


Neronis.  In  hoc  mulium  conflrmat  eos  in  fide,  dum 
ostendit  eos  prsecipuc  diligi,  et  specialiter  salutari 
ab  his  qui  Cbristianae  religioni  jam  deserviunt 
in  domo  Caesaris.  Nec  ultra  debere  tribulaliones 
metuere,  quasi  graves  el  diu  permansuras,  cum 
jam  consiliarii  et  amici  imperatoris  sunt  Christiani. 

<  Gratia  Domini  nostri  Jesn  Christi  cum  spiritu 
«  vestro.  Amcn.  > 

Gratia  Christi  Jesu  Domini  nostri  sit  cum  spirttw 
vestrOf  ut  quod  spiritus  per  liberum  arbitrium  bene 
voluerit,  adjuvante  gratia  possit  implere,  ne  sltis 
fl  generatio  qu»  uon  direxit  cor  suum  etnon  est 
creditus  cum  Deo  spirilus  ejus  (Psal.  lxxvii).  > 
Cum  Deo  enim  debet  credi  spiritus  noster,  quia  uisi 


id  est  filii  Catholicae  matris  Ecclesiae,  ^x  mecum  B  crediderimus  quod  spiritus  nostrae  voluntatis  per 
sunt^  id  est  morantur.  Nec  ipsi  solum,  sed  et  omnes  *  seipsum  nihil  potest  sine  adjutorio  gratiae  Dei,  uihil 
$aneti  qui  sunt  Romae.  Omnes  quidem  vos  salutant,      unquam  boni  facere  poterimus.  Amen. 


IN  EPISTOLAM  AD  COLOSSENSES. 


ARGUMENTUM. 
E$t  eimtai  in  Asia  nomine  Coiossce^  unde  Coios- 
senses  dicunlur,  Hisnonipse  Apostolus  priBdicavit^' 
sed  ejus  dissipuli  Epaphras  et  Archippus,  quando  ex' 
his  originem  ducebant,  Epaphras  enim  quce  a  Pauio' 
didicerat  prtedicans  ets,  convertit  iilos^  et  facius  est 
apostoius  eorum;  Archippus  vero  episcopatum  super 
eos  accepit.  Supervenientibus  autem  pseudoavostoiis^' 
et  camaies  observantias  pnedicantibus,  dubium  fuit 
ouibus  poHus  credendum  esset,  Vnde  PauiuSj  cujus 
auetoritas  ceiebris  eraty  quasi  medius  judicat  qum 
pars  sit  p&tius  tenenda.  Descrtbit  autem  Christum  et 
ejus  beneficia^  quomodo  est  suficiens  ad  omnia;  car^ 
naiia  vero  omnino  improbat,  ut  deinceps  sincere  fidem 
Christi  teneant,  Instruit  et  moraiiterf  confirmans 
quod  iiii  docuerant,  Unde  fit  ut  hosc  epistoia  ma- 
gnam  affinitatem  et  simiiitudinem  habeat  cum  iiia 
qutB  est  ad  Ephesios.  In  iiia  quippe  et  in  ista  simiii 
modo  commendatur  eminentia  divinorum  beneficio' 
mm,  et  camaiium  observatio  iegis  destruitur,  et  mo- 
res  Dei  instruuntur, 

CAPUT  PRIMUM. 
I  PaulqsAposlolus  JesuChristiper voluntatem  Dei» 
et  Timotheus  fratcr,  hisqui  sunt  Colossis,  sanctis 
et  fidelibus  fratrihus  in  Christo  Jesu :  Gratia  vobis 
et  pax  a  Dco  Patre  nostro,  ct  Domino  Jesu 
Christo.  > 

Quia  Paiilus  Apostolus  gentium  constitutus  erat, 
ideo  istis  qui  gentiies  erant,  purc  se  scribit  aposto- 
lom,  licel  eis  pcr  se  non  praedicaverat,  sed  per  disci- 
pulos  suos.  Nam  et  istis  erat  apostolus.  At  conlra 
m  epistola  quam  scripsit  Hebracis,  non  se  dixit  apo- 
irtolum,  quia  non  crat  apostolus  Hebraeorum,  scd 
lentilium.  Pauius  cujus  dicta  sunt  authentica,  quia 


est  apostoius,  id  est  legatus  Jesu  Christi ;  ethoc  non 
per  sua  merita,  vel  per  huroanam  electionem,  sed 
per  voluntatem  Dei,  contracujus  volunUtem  faciunt 
pseudoaposloli,  et  Timothcus  frater^  qui  est  vir  ma- 

Q  gnae  auctoritatis,  mandant  ea  quae  sequuntur  his 
qui  sunt  Coiossis,  non  quidem  idololatris,  sed  san' 
ctis  et  fidelibus  fratribus,  td  est  inajoribus  et  mino- 
ribus  Christianis.  Sanclis,  id  est  in  divina  religione 
promotis;  et  fldelibus,  id  estqui  jam  fideni  habent» 
sed  nondum  in  sancta  conversationt  sunt  pronioti. 
Vel  eisdem  sanctis  et  fidelibus,  id  est  bonos  mores 
et  fidem  habentibus,  ct  hoc  in  Christo  Jesu,  id  est 
in  Christi  gratia,  non  in  legis  observantia,  nec  in 
viribus  liberi  arbitrii.  Quid  volunt,  aut  quid  petunt, 
ut  gratia  vobis  sit  et  pax  a  Deo  Patre  noslro^  et  Do- 
mino  Jesu  Christo. 

i  Gratias  agimus  Deo  et  Palri  Domini  nostri  Jesu 
c  Christi,  semper  pro  vobis  orantes,  audientes  h- 
f  dem  vestram  in  Cbristo  Jesu  et  dilectionem,  quam 

D  f  habetis  in  sanctos  omncs,  propter  spem  quae  re- 
f  posita  est  vobis  in  coelis,  quam  audistis  in  verbo 
f  veritatis  Evangclii,  quod  perveniiad  vos,  sicut  et 
c  in  universo  mundo  est,  et  fructificat,  ct  crescit ; 
f  sicut  ct  in  \obis  ex  ea  die,  qua  audistis  et  cogno- 
f  vistis  gratiam  Dei  in  vcritate,  sicut  didicistis   ab 

•  c  Epaphra  charissimo  conscrvo  nostro,  qui  cst 
f  fidelis  pro  vobis  minisler  Cbristi  Jcsu,  qui  etiaro 
c  manifestavit  nobis,  dilectionem  vestram  in  spi- 
c  ritu.  t 

A  gratiarum  actione  inchoai,  ut  eos  sibi  beuevo- 
los  reddat,  et  ad  gratiasDco  semper  agendas  pro  ac- 
ceptis  bcncficiis  accendit.  Scribit  autem  a  Roma. 
GratiaSy  iiiquit,  agimus^  ego  et  Timotheus,  id  est 
gratiosaslaudes  referimus Deo,  quia  vobis  pmni^ 


1515 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONAGHI 


1311 


dedit  bona  qnaehabetis.  Ideo  gralias  IIU  agimus,non  A  laudat,  et  de  Archippo  taoet,  quoDiam  Epaphraienl 


Yobis.  Gratias  agiinus  Deo,  id  cstGrealori  Jesu  Gbri- 
sto,  sccundiin  quod  hoinoesl;  el  Palri  ejusdem 
Cliristi  Jesu  Domini  nostri,  sccundum  quod  I>eus 
est,  qui  pcr  eumdein  Mediatorem  vobis  omnia  tri- 
buit.  Mos  dico,  semper  oranles  pro  vobis^  ul  cresca- 
tis  et  proficiatis  die  ac  noctc,  vel  quoiics  oramus^ 
Gratias  ap^imus,  audientes,  id  est  quia  AudiYimus 
fidem  vestram  esse  in  C/iristo  Jesu^  quia  ei  fides  ve« 
stra  donum  Deiest.  Alioquin  non  essent  iiliagend» 
gratift!  pro  ea,  et  quia  audivinius  dilectionem  quam 
habetis  non  otlosam,  sed  bonis  operibus  redundan- 
tem,  non  in  quosdam  sanctos  sed  in  omnes  quo- 
niam  benencia  vcslr;e  charilatis  abiindant  in  eos 
quos  vivcre  saiicle  nostis.  Ideoque  grates  ilii  rcferi- 


vaide  fervens  studio  charitaiiSf  et  soliicitus  el 
slolus  eorum ;  Archippus  vero  episcopus»  sed  aM« 
quanto  remissuset  tepidus.  Gognovialis  graiiam  Oa, 
non  sicut  vosipsi  vestro  ingenio  invenisiis,  sed  ttcii 
didicistis  ab  Epaphra  magistro  non  viii,  sed  cAam- 
simo  et  conservo  nostro^  qula  nobiscum  in  prxdica- 
tione  servit  Domino  Christo.  Cujus  docirinaui  nun 
debetis  spemere,  sed  honorafe  et  sertare.  quia  est 
non  subdoius,  sed  fidelis  minister  JesuChrisii^  id^ 
dona  Ghrisii  minisirans  in  praedicaiione  vohis,  vd 
bona  vestra  uiTerens  Ghristo,  iidelis  miDisltr  tA  fn 
vobis,  uon  pro  suis,  qui  noo  vestra  qiMerii,sedvoit 
non  res  vestras  cupii  acquirere,  sed  vos  Deo  adfit^ 
gere,  quorum  salutem  desiderans,  coepii  doelriiaa 


mus,  qui  vobis  ialem  inspiravit  charitalem.  Et  hxc  D  meam  vobis  praedicare.  Qui  et  manifetUpil  nokis  i^ 


non  propter  humanam  laudem,  sed  propter  spem 
qu(e  vobis  est  inccelis  reposita^qux  non  apparct modo, 
sed  tamen  esl  vobis  in  coelis,  tutoqiie  loco  serva- 
tur;  hoc  est,  propler  vitam  perennem,  quam  vos  in 
ceelis  asseculiiros  spcraiis.  £l  quomodo  res  tam  la- 
iens  speratur?  Quam  audistis^  inquil,  idestquia  au- 
distis  illam  in  verbo  veritatis,  Vel  quia  spem  non 
hal>etis  a  vobis,  sed  a  Deo,  qiiia  in  verbo,  id  est  in 
pr^edicatioiicnon  falsilalis,  sed  veritatis;  neccujus- 
libet  vcrilatis,  sed  Evangelii,  idest  boni  nuntii,  quo 
annuntiatur  Deus  homo  factus  esse,  ut  liomines 
deos  facerei,  id  est  angelis  pares,  et  ue  ipsi  dissi- 
Diulareiit  se  Evangelium  audisse,  quasi  n<m  csseteis 
g>racdicatuin,  sed  aiios  audisse  inde  tenuiter  loqiii, 
quibus  fuerat  praedicatiim,  addit :  Quod  Evangelium 
pervenit  ad  vos,  subauditur,  etsi  non  per  me,  iamen 
per  eos  qui  didicerant  a  me,  sicque  veriias  vos  nou 
latuil.  Rursum  ne  illi  superbirent,  quasi  ad  eos  per- 
venisset  Evangelium,  et  caetcras  gentes  devitasset» 
subdir :  Ila  pervenit  ad  vos,  sicut  et  in  universo  mtin- 
do,  id  est  non  soli  vos  audistis  illud,  sed  et  umnis 
inuiidiis,  qiiia  iion  est  aliquod  mundi  regnum,  in 
quo  Glirisli  iiomen  non  sit  praedicatum.  Vel  ita  pure 
el  vcre  pcMvenit  ad  vos,  sicut  per  me  et  aiios  venit 
in  universum  mumium,  et  adhuc  est  et  manel  in  eo, 
id  est  non  miiius  e^t  vohis  faclum,  quam  aliis  eccle- 
siis  et  cum  sit  in  mundo  Evaiigeiiuin,  fructificat  ibi 
per  boiia   opera  intelleclus,  el    crescit  augmenio 


latione  sua  diUctionem  vestram  ad  Deiim  el  pitm- 

muin  esse  fundatam  tn  Spiriiu  saiiclo,  non  in  cirM 

dilectionem  vcstram  nobis  intimavii,  quae  non  estit 

affectu  carnis,  sed  in  gratia  Spiritus  saiicti. 

c  Ideo  et  nos  ex  qua  die  audivimus,  non  cesst- 

mus  pro  vobis  orantes  et  postulantes  ut  implei- 

mini  agnitione  voluntatis  cjus  in   omni  sapieatia 

et  intcllectu  spirituali,  ut  ambuletis   digne  Deo 

per  unmia  placenies,  in  omni  opere  bono  froeti- 

iicantes  et  crescentes  in  scieniia  Dei,  ioofliniiv- 

tute  confortati  secundumpoteniiara  eiarilaiis  qn, 

in  omni  paticniia  et  ionganimiiaie,  cum   gaodis 

graiias  ageiites  Deo  Patri,  qui  digiios  noa  Mi  ia 

partem  soitis  sanclorum  in  lumine,   qni  erifnil 

nos  de  potcstatc  teitebrarum,  et  iraiisiulii  hi  n- 

gnum  fiiii  dileclionis  suae.  i 

Epaphras  nobis  iiuiitiavit  dileciionem^estraiB  s^ 

ritualem.  Ideo  non  soluin  ipse  Epaphras»  sed  tt  m 

ex  ea  die  qua  hoc  audivimus   non  eessmmus  or«ilei 

humili  affectu  et  pia  devotioiie  et  posiulantss  qiitM 

quadam  audacia  pro  mcritis  vestris   assuiiipia.  Hoc 

scilicet  oramiis  et  postulainus  incessanier  a  Deo  pn 

vobis,   ul    impleamini    agnitione     votuntatis   c/ns, 

id  esi  ui   plciie  cognoscatis   quid    ipse    velit,  ei 

quid    non.    Ma^iium   est   plene  scire   quid  Deos 

velit  in  omnibus  rebus  activae  viiae  vei  conlempla- 

tivae.  Modo  tamen  conscqucnter  exponiiur  per  parles 

quid  ipse   velit.  Agnoscatis,  inquam^  Toluhisteia 


scientiae  et  numero  fideiium ;    non   quod  plus  ha-  d  ejiis  tn  omnt  sapteniia  rerum,  qu£  ac|jlvae  Ttlae  sont. 


beanl  alii  quam  vos,  sed  ita  est  faclum  illis,  sicut 
et  in  vobis.  Et  ideo  iiihil  debetis  superaddere  vel  mu- 
tare,  sed  ita  ut  didicistis,  Evangelium  sinceriter 
servare,  quod  tolus  servat  mundus,  ne  vos  soli  dis- 
sciUiatis  ab  univcrso  orbe.  Sicut  in  orbe  tcrrarum, 
ita  et  in  vobis  est,  et  fructificat  et  crescit  es  ea  die 
qua  audistis  illud,  quia  non  fuistis  rebelles,  sed  mox 
credcrc  coppistis  et  fructificare,  vel  in  die  iilo,  id 
estilluminatione  cordis  audistis  credendo  et  cognovi^ 
stis  discernendo  gratiam  Deiy  id  esi  remissionem 
peccaiorum,  et  caetcra  Dei  dona  gratuita  in  veritate^ 
iioii  ia  nrtioiie,  quia  veraciter  dat  ca  Deus,  noii  On- 
gilur  dare,  vel  *ii  vcrilate  prirdicationis  ea  cogiiovi- 
tti».  iicut  didicistis  ab  Evavhra.  Epaphram  luodo 


et  intellectu  spiritualif  id  esi  eogniiione  spirituaiiuin 
rerum,  vel  in  ouiiii  sapientia  divinorum  aiqne  ctt- 
lestium,  et  intellectu  spiritoali  sacrarum  Scripto- 
rarum,  ut  vos  ambuUtis  digne  Deo^  id  esi  agaiit  iu 
ut  digni  silis  Deum  accipere  pnemium ;  vel  ambo- 
letis  ut  Dcum  deceat  ambulatio  vesira,  per  omme 
quae  egeritis  placentes  ei.  Ita  scilicei,  ui  siiis  noBia 
quoilam,  sed  in  omni  opere  bono  fructificamlu  nal* 
tipliciter  in  majus,  ei  per  hoc  bonorum  openna 
incrita  crescentes  in  scientia  Dei^  in  cogniilone  do- 
tatis  sensu  spiritali,  juYta  illud  :  c  A  mandalistni 
intollexi  (Psut,  cxviii).  ^  Bona  enim  operaiio  set» 
sum  mcntis  illuminal.  Vos  dico,  confortati  in  Dea 
in  omni  virtute^  id  esi  fortes  el  consianieB  effDdi  ia 


1517 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  MtJLI.  —  IN  EPIST.  AD  COLOSS, 


4518 


chatitate,  etjusti  in  saactitate  etcaeteris  similibns,  x  gnos,  quia  scilicet  enpuit  nos^  id  est  pntenterex- 


et  lioc  secundum  potentiam  darilatis  ejus^  iJ  est  se- 
cundum  qiiod  potest  vos  fortes  reddere  ctaritas  ejus, 
qua  illuminautur  electorum  mentes,  ut  claram  Dei 
iiotitiam  liabeant,  et  omnia  clare  disoernere  valeant, 
ut  jam  nullatenus  ad  peccati  consensum  flectt 
queant,  sed  semper  quod  bonuro  est,  faciant.  Diti 
ut  in  omni  virtute  sitis  fortes,  scilicet  in  omni 
patientia,  ut  fortiter  omnia  adversa  sustineatis  per 
patientiam.  Non  enim  in  quadam  patientia  rogo  vos 
esse  fortes,  ut  quaedam  patienter  sufferatis,  et  quae- 
dam  non  sufferatis :  sed  potiu^  in  omni  patientia, 
ut  Videiicet  omuia  molestiarum  genera  patienter 
pro  Deo  sustineatis,  et  in  omui  tonganimitate,  id  est 
longa  animi  perseverantia,  in  adversitatum  tolera- 


traxit  de  potestate  tenebrarumf  id  est  da;niouuni, 
qai  nobii»  dominabantur  intrinsecns,  dum  ca^itas 
infideiitatis  et  ignoranlias,  vei  peccatorum  obscuri- 
taft  in  nobis  adhuc  esset.  De  potestate  tiujusmodi 
tenebrarum,  id  esl  malignorum  angeiorum,  ne  nos 
in  nocte  soas  damnalionis  sine  line  possiderent,  iti* 
puit  nos  Deus  Pater ;  in  baptismo  delens  peccata 
nosira,  per  qaa;  illi  potestatem  babebaikt  in  iiobis» 
et  transtulit  in  regnum  Filii  sui  in  Eeciesiam  Chri'» 
sti,  de  qua  dictum  esl,  quia  mittet  Filius  liominit 
angHos  suos,  et  colligent  de  regno  ejus  omnia 
scandali  {Matth.  xiii).  Transtuiit,  inquam,  nos  iQ 
regnum  Filii  dilectioniB  «««,  at  per  lldem  et  opert 
l)ona  regnaret  in  nobis  Filius  ejus.  Sed  quid  est. 


tione  et  promissorum  coeleslium  exsptrctatione.  Pa-  ^  dilectionis  suaet  Si  enim  in  divina  Triniute  non  est 

alia  dile^^tio  uisi  Spiritus  sanctbs,  profe(to  Christut 
in  hoc  loco  non  solius  Patris,  aed  et  Spirilus  sancti 
fitius  invenilur.  Quod  si  hoc  absurdissimum  est, 
restat  ut  non  solus  ibi  sit  dilectio  Spiritus  sanclus; 
quod  auleni  dictum  est :  Filii  dilectionis  suw^  nihil 
intelligatur  aiiud  quam  Filii  sui  diiecti,  qiiam  Filii 
postremo  substantiae  su«.  Charitas  enim  vel  dile- 
ctio  Patris,  quae  in  uattira  est  ineffabiliter  siropliciy 
uihil  est  aliud  quam  ejus  ipsa  fiaiura  atque  sub«* 
stantia ,  ac  perhoc  filius  cbaritatis  sive  dilectionit 
ejas  nullus  est  alius,  quam  qui  de  «ubstantia  ejui 
getiitusesLinregiiumFilii  diiectiouis  suaediciiuruoi 
transiuiisse,  ut  intetiigamus  quia  nos  qiio>(ue  diJi- 
gei,  si  perseveramus  essi  rej$num  Filii  sui,  queui 
ipM  naturaliter  et  iueffiaibiliter  uiligil,  id  est  si  pec* 
catum  iu  nobis  ampiiui  moa  regnaveiit.  Ubi  eiiiui 
peccattim  regnare  iMcipit,  ibi  Chiistus  legnare  de» 
sistit  {Hom,  v). 

« In  qiio  habemus  redemptionem  et  reuiissioiiem 
c  peccatorum,  qui  esi  imago  Dei  inTisibilis,  primo- 
c  geniiQs  oinnis  creatur».  » 

In  regniim  Filii  sui  ik>6  transtulit,  in  quo  Filio 
habemus  redtmptionem  de  potestaie  diaboli,  et  re- 
missionem  peccatorum,  ln  iHEme  eiiim  redempiionem 
tanquam  pi*etium  pro  nobis  dat««  est  sanguis  Chri« 
sti.  Quo  aca^pio  diafoolus  iien  iiitatus  est,  sed  iie- 
catus,  ut  nos  ab  eis  nexibus  solveremur,  nec  qiiem- 
quam  eonim  secum,  quosChristus  abomni  debito 


tientiae  enim  addenda  esl  longanimitas,  ne  quis 
postquam  per  atiqtiod  temporis  spatium  servaverit 
patientiam,  deficiat  in  adversis,  tel  fastidiat  taro 
longam  patientiae  obscrvanliam,  et  incipiat  impa* 
tieutor  agere,  sed  potius  per  longaniinitatem  pa- 
tienter  omiiia  toleret  usque  in  finem,  et  hanc  pa- 
tientiam  atque  longaniiiiitatem  servate  cum  gaudio^ 
vcl  iion  silis  inlcr  adversa  qune  pallmini  tristes,  sed 
pollus  sitis  spe  gaudenles,  dum  fueritis  in  tribula- 
tionc  patientes.  Non  enin  conlristari,  sed  gaudere 
debetis,  si  contigerit  ut  propter  justitiam  adversa 
toleretis.  Vos  dico,  agentes  gratias  Deo  Patrt,  qui 
tanla  nobis  benelicia  coiitutit,  ut  coasoites  sancto-» 
rum  nos  facerct ;  lioc  est  nolite  contra  Deum  mur- 
muiare,  quia  vos  sinit  in  praesenti  saeculo  ad.ersa 
tolerare,  sed  giatias  illi  agile  semper,  quia  vos  di- 
gnaius  esl  iu  iiumero  sancloruin  compiilare,  ut  cum 
eo  perrniiilcr  possilis  regnare.  Cratias  illi  exsul- 
tanter  agite,  qui  nos  per  suam  fecii  dignos  transiie 
in  partem,  id  est  iu  parlicipatioiiem  sorlis,  id  est 
aeternae  haireditalis  sanclorum  in  lumine^  id  est  in 
clarilale  «livinas  visionis,  ut  a^teinaliter  irradiemur 
splendore  majestatis  ejus.  Sors  enim  vocalur  hicre- 
dilas,  quando  non  meritis  humanis,  sed  eiectione 
diviua  dalur;  sanctis  patriarchis  et  prophetis.  Et 
partem  hujus  sortis  nos  habere  Deus  voluit,  ut  cum 
sanctis  pairibus  h^reditatem  possideremus  in  la- 
uiiiie  viventium.  Vel  Dei  voluntas  in  humano  genere 


sorsest,  apudquem  non  est  iniquitas.  Nouenim  ilie  ^  liber,  indebite  fuso  «uo  «angtilne  redemisset,  pecca« 


personas  accipit  (Rom.  ii),  sed  occulta  iilius  sors  est 
unicuique  bominum.  Sorlis  nominedesignatur  gratia 
qua  salvamur,  quiain  sorte  non  eslelectio,  sed  volun- 
tas  Dei.  Nam  ubi  dicitur,  iste  facit,  et  iste  non  facit, 
nierila  considerantur.  Et  ubi  merila  considerantur, 
clcctio  est,  non  sors.  Quando  autem  Deus  nulla  me- 
rita  nostra  invenit,  sorte  voluntatis  suae  nos  fecit, 
quia  voluit,  non  quia  digni  fuimus,  hoc  est  sors.  £t 
in  partem  sortis  bujus  nos,  qui  eramus  indigni,  fecit 
ipse  misericorditer  dignos,  quod  ad  fidcm  vocavit, 
iioii  solum  ex  Judaeis,  sed  et  ex  gcntibus  {Bom,  ix). 
Et  hoc  fecil  in  luniine,  quo  meiitcs  nostras  illustra- 
\ii,  ut  cugnosceremus  eum,  ct  verba  praedicatorum 
ejus  inleiiigeremus.  Fecit  autem  boc  modo  no8  di- 


torum  retibus  obvoiutum  traheret  ad  secundas  ac 
sempiternae  mortis  exiciiim.  Tunc  enim  sauguis  iiie, 
quoniam  ejas  erat,  ^i  nulliuD  omttino  habei>at 
peccatum  (//  Cin,  v;  /  Peir.  »)»  ad  remisiionem 
Dostrorum  fusus  eu  peccatorum»  ut  quia  eos  dia- 
boiui  merilo  tencbaft,  4iuos  peccati  reos  condiiione 
mortis  obstrioxerat,  bos  per  eum  merito  dimitteret» 
quem  nullius  peccati  reum  immerita  p«£na  moriis 
afTecit,  hac  eiiim  justitia  et  hoc  vinculo  Yinctus  cst 
ille  fortis,  ut  vasa  ejus  eriperentur»  vei  homines 
quos  tenebal,  liberarentur  (Jf arc.  iii).  S.c  babemus 
in  Christo  redemptioncm  et  remissionem,  quae  in 
baptismo  consecuti  sumns,  destructa  poiestate  dia^ 
boH,et  rei#tu4a  libtrtale  BOitri  arbiliii.  Vei  traui* 


4S19  HERV£I  BURGIDOLENSIS  MONACHI  iSH 

tulit  nos  Deus  in  regnum  Filii  dilectionis  suse,  id  A  <  pacificans  per  sanguinem  cnicis  ejus/sive  qusia 
est  transvexit  nos  jam  per  spem  in  coelum,  quia 
conrcsuscitavit  et  consedere  fecit  in  coelestibus  in 


Cliristo  (Ephes,  ii).  In  quo  per  spem  similiter  habe- 
luus  redemptionem,  id  est  liberatiouem  ab  his  mi- 
seriis  et  afHiclionibus,  quas  nunc  patimur;  et  per 
rei  exhibitionem  habemus  jam  in  illo  peccatorum 
remissionem,  quia  et  semel  in  baptismo  per  e£fu- 
siouem  sui  sanguinis  delevit  peccata  nastra ,  et 
quotidie  (si  peccamus)  iion  indigemus  aliis  hostiis; 
unde  patet  qui  legales  hostiae  noii  amplius  offerenda 
sunt,  quia  nullam  omnino  jam  uiilitatem  praestant.  . 
Qui  Christus  secundum  divinitatem  est  imago  Dei . 
iuvisibilis^  et  omnimoda  similitudo  Patris,  sicut  ait : 
€  Qui  me  videt,  videt  et  Patrem  (Joan,  xiv).  >  Nam 


c  coelis,  sive  quae  in  terris  sunt.  i 

Non  est  mirum  si  humanitas  Filii  Dei 
praecellat  omnibus,  ut  Juxta  eam  sit  ipse  primoge- 
nitus  omnis  creaturae,  quoniam  secundum  divini- 
tatis  ejus  polentiam  condita,  id  est  facta  $unt  in  ifs$ 
universa,  sicut  et  in  Psalmo  canitur  Patri :  c  Quatt 
magnificata  sunt  opera  tua,  Domine,  omnia  in  sa- 
pieutia  fecisti  {PsaL  ciii),  i  id  est  iu  Fiiio  tuo.  Uni. 
versa  qux  sunt  in  cmlis  et  in  terra^  visibiUa^  sidt 
sol  et  iuna,  vel  hominum  corpora,  et  invisikitiM^ 
sicut  angeli  et  animae,  creata  sunt  in  ipso.  £t  Ofile»> 
duntur  pcr  partes,  invisibilia,  quae  minus  facu  per 
eum  videbantur  propter  maguitudinem  excelleiiiis 
ipsorum.  Universa,  inquam,  sunt  in  ipso  facta,  sim 


sicut  per  contemplationem  cujuslibet  imaginis  da-  B  throni,  id  est  illi  digniores  spiritus,  in  quibus  Deus 


tur  nobis  ejus  notitia,  cujus  iila  imago  est,  licet 
ipse  absens  et  nuiiquam  visus  a  nobis,  sic  et  apo- 
stoli  videntes  Fiiium,  inteliexerunt  Patrem,  qui 
corporaliter  eis  non  apparebat.  Et  nos  quidem  su- 
mus  imago  Dei,  sed  Filius  est  aliter  ejus  imago. 
Nam  sicut  imago  imperatoris  aliler  est  in  nummo, 
et  aliter  in  filio ;  sic  et  imago  Dei  aiiter  in  Filio, 
qui  est  consubstanlialis  et  coaequalis  atque  coaeter- 
Dus,  et  aiiter  in  homine,  qui  est  creatura.  Et  no- 
tandum  quod  admirabiliter  commendat  Apostolus 
excellentiam  Christi  in  utraque  natura,  nunc  de  di- 
viniute,  et  nunc  de  humanitate  ejus  sententiam 
proferens,  ut  hunc  solum  ad  justificationem,  et  ad 
aeternam  salutem  sine  legis  operibus  suflicere  cun 


sedet,  sive  dominationes^  id  est  illi  nobiiiores  spiri- 
tus,  qui  caeteris  dominantur,  sive  priruipatus^  id  esl 
iUi  qui  praesunt  aliis,  et  quae  agere  debeant  dispo- 
nunt,  sive  poteslates^  id  est  iili  spiritus,  qui  sulije- 
Gtis  aliorum  ordinibus  potenter  praeeminent*  ThiMi 
enim  vocantur,  quibus  ad  exercendum  judiciua 
semper  Deuspraesidet.Nam  quiaO/»oyo^  tkronos  Latiiio 
eloquio  sedes  dicimus,  throni  Dei  dioti  sunt  ii  qui 
tanta  divinitatis  gratia  repientur,  ul  in  eis  Dominos 
sedeat,  et  per  eos  sua  Judicia  decernat.  Unde  et  ei  caui- 
tur  :  c  Sedes  super  thronum,  qui  judicas  jnsticiam 
{Psal.  ix).  I  Throni  quippe  dignitate  loci  superioris 
exceduiit,  ut  sex  alios  angelorum  ordines  subter  se 
relinquant.  In  quibus  statim  post  thronos  suut  domi- 


ctis  credentibus  ostendat  (ibid).  Nam  de  divinitate  ^  nationes,  id  estiilU  spiritus,  qui  in  superni  regis  curia 


ejus  sententiam  protulil,  dicens  quia  Pater  trans- 
tulit  nos  in  regnum  Filii  dilectionis  suae.  Et  de  hu- 
manitate  ejus  subjunxit,  quia  in  Ipso  habemus  re- 
demptionem  et  remissionem  peccatorum ;  itcm  se- 
cundum  formam  Dei  dixit,  quia  ipse  est  imago  Dei 
invisibilis.  Nunc  secundum  formam  servi  subjungit, 
quia  C3t  primogenitus  omnis  ereaturce,  Nara  secun- 
dum  formam  Dei,  non  est  primogenitus,  sed  uni- 
genitus;  sccundum  formam  vero  servi,  ipse  est 
primogenitus  in  multis  fratribus.  lu  subsUntia  di- 
vinitalis  est  unigenitus,  in  susceptione  humanitatis 
primogenitus  in  gratia.  Primogenitus  ergo  dicitur 
omnis  creaturae,  quia  sicut  primogcnilus  omnium 
fratrum  primatum  dignitatis  obtinet  inter  omnes 
iratres,  sic  humanitas  Christi  primatum  dignitalis 
oblinet  inter  omnes  creaturas,  ut  sedeat  cum  prin- 
ciptbus,  et  solium  gioriae  teneat  (/  Reg.  ii). 

c  Quoniam  in  ipso  condita  sunt  universa  in  coelis 
c  et  in  terra,  visibilia  et  invisibilia,  sive  throni, 
c  sive  dominationes,  sive  principatus,  sive  potesta- 
c  tes.  Omnia  per  ipsum  et  in  ipso  creala  sunt,  ct 
c  ipse  est  ante  omnes,  et  omnia  in  ipso  constant, 
I  et  ipse^est  caput  corporis^Ecclcsias,  qui  est  prin- 
c  cipium,  primogenitus  ex  mortuis,  ut  sit  in  omni- 
c  bus  ipse  primatum  tenens  (/  Cor.  xv).  Quia  et  in 
c  ipso  coroplacuit,  omnem  plenitudinem  divinitatis 
#  iubabltarep  et  per  eum  reconciliare  omnia  in  ipso» 


sunt  nobiiissimi,  et  subjectis  quibusque  dominantor, 
ac  possident  eos  ut  domini.  Principatus  etiam  vo- 
cantur,  qui  ipsis  quoque  bonis  angelorum  spirili- 
bus  praesunt.  Qui  subjeclis  sufs,  dum  quaecnnqiie 
sunt  agenda,  disponunt  eos  ad  explenda  divinaBi- 
nisteria,  principantur.  Dominationes  tamen  poten- 
tiam  principatuum  alla  dissimilitudine  mirabiliter 
traiiscendunt.  Nam  principari,  est  inter  reliquos 
priorem  existere.  Dominari  vero  est,  etiam  subje- 
Ctos  quosque  possidere.  Potestates  aitiem,  juxta 
Dionysium,  et  ipsae  dignioris  potentiae,  quam  prin- 
cipatus  esse  creduntur,  ut  subjectis  ordinibut  cde- 
rorum  potenter  praesint,  et  ad  divinam  conlempb- 

|.  lionem  supcr  se  potenter  extendantur.  Tei  juxla 
bealum  Cregorium,  potestates  vocantur  hi,  qui  lioe 
polentius  caetcris  in  suo  ordine  percepemnt,  at  eo- 
rum  ditioni  subjeclae  sint  potestates  adversae,  qno« 
rum  potestate  refrenanlur,  nc  corda  hominum  tan- 
lum  tenlare  prxvaleant  quautum  volunt.  Ei  cuncta 
haec  invisibilia  coelestium  atque  praecelleiitium  spi- 
rituura  agmina,  in  Christo  sunt  creata,  ut  per  hxc 
ostcndatur  esse  non  minor  Patre.  Nec  solum  ange- 
^ici  spiritus,  sed  onmia  prorsus  quaecunque  sunl  vd 
fuerunt,  creata  sunt  a  Patre  per  ipsam,  sicot  d 
(ivangelista  testatur,  quia  c  omnia  per  ipsum  fada 
stint,  ei  sine  ipsofactum  estnihil  (Joan.  i),  i  id  est 
nOHa  creatura.  El  in  ipso  facta  suiit  omnla,  bl«.«il  d 

.   Ps^lmistam  cecinisse  praemisimus  :  c  Clauiia  inn- 


m\ 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  LN  EPIST.  AD  COLOSS. 


i:22 


pienlia  fecisli  (Psat,  ciii).  i  Per  ipsum,  id  esl  per  vir-  A  I^^itre  regnalurus  in  coelestibus.  Ideoque  primo  gc- 


tuiem  ejus  omitipolenliaR,  et  in  ipso^  id  esi  intra 
«ignum  immensae  magnitudinis  sapientirecjus  ereala 
Muui  omnia^  et  secundum  formam  servi  ipse  est  ante 
omneSy  id  esl  oinnibus  pr%latus,  quia  nullus  esl  ci 
SRqualis,  etiam  secunduin  quod  ipse  cst  homo,  et 
sccundum  fonnam  Dei  omnia  in  ipso  eonstant,  quia 
sicul  omnia  creavit,  sic  omnia  continet  el  regit. 
Omnia  in  ipso  constant,  quia  sccundum  iinmensila- 
lem  incircumscripia:  et  incomprcbensse  divinilatis 
ejiis,  omnia  suiit  intra  ipsum;  et  nein  nihilum  ro« 
deant,  per  eum  consislunt,  et  secuiidRin  forniam 
servi  ipse  est  capnt  corporis  sui,  scilicct  Ecclesia, 
quia  uiiius  naturx  sunt  caput  et  corpus.  Ecclesiae 
caput  csl  homo  ille,  cujus  susceptione  c  verbum 
€««ro  facluni  est,  et  babilavit  in  nobis  (Joan,  i);  » 
membra  vero  caU^era  sunt  omiics  sancti,  quibus  per- 
licituret  complelur  Ecclcsia.  Sicut  ergo  animatotum 
corpns  nostrum  animat  et  vivificat,  licet  in  capite 
«entit  et  vivcndo  et  audicndo  et  odorando  et  gu- 
stando  et  langcndo,  iii  caeteris  autcin  membris  tan- 
gcndo  tantum ;  ct  ideo  capili  cuncta  subsunt  ad  ope- 
randuiii,  iiliid  autem  supra  coUocaturo  est  ad  con« 
fiulendum,  quia  ipsius  animx  quae  consulit  corpori, 
quodam  modo  persoiiam  susliuet  capul.  Il)i  enini 
onnis  sciisus  apparet ;  sic  iiniverso  populo  sanclo- 
rum  tanquam  uni  corpori,  <  caput  est  medialor  Dei 
et  bominum  bomo  Christus  Jesus  (/  Tim,  ii),  » quod 
Dei  sapieutia  non  sic  assumpsit  ut  caeteri,  sed  niuUo 
excelientius  mulioque  subliniius,quomodo  illum  so- 
luin  assumi  oportuit,  in  quo  sapientia  boininibus 
appareret,  sicut  eam  visibiliter  deccbat  ostciidi^  qui 
et  ipsius  sapientiae  personam  gereret,  per  quani  ca:- 
teri  fiuiit  sapientes.  Ipse  igitur  est  capul,  caeteri  vero 
inembra,  quia  in  ipso  suntomnia  bona,  sicut  in  ca- 
pite  omnes  sensus ;  in  cu:teris  vero  quaedam  parles 
bonorum  distribut^  sunl,  juxta  mensuram  uniuscu> 
jusque  membri.  Et  ipse  universa  roembra  regit,  om- 
nia  vero  mcmbra  illi  adhxrent.  Qui  et  secundum 
formani  Dei  est  principium,  quia  ipse  est  Dei  sapieii- 
lia,  quae  perroaiieiis  in  se,  sicut  scriptiim  est  {Sap, 
vii),  innovat  omnia.  Principium  enim  quodamroodo 
semper  incipit  et  nunquam  deficit,  sicut  Filius  aeter- 
nam  de  Patre  nativitatem  habet.  Yel  sicut  ipse  dixit 


nitus  ei  roortuis,  vel  priroogenitus  mortuorum,  id 
est  ad  imroortalitalero  genitus  per  rcsurrectionenk 
Et  boc  idcirco,  ul  ipse  sit  in  omnibus  lenens  prima" 
fum,  id  cst  doroiniuro,  quia  potest  et  alios  suscitare. 
Sicut  enim  primus  oronium  rcsurrexit,  unde  et  ipso 
priroitiae  dormientium  appellatur  (/  Cor,  xv),  sic  in 
omnibus  sanctis  um  prioribus  quaro  sequentibus, 
tenet  ipse  primaturo  dignitatis  et  polentiae,  ac  san- 
ctitatis.  Vel  in  omnibus  dignitatibus  tenet  ipse  pri- 
malum,  quia  sicut  primus  surrexit,  ita  prirous  cce- 
los  ascendit,  et  primus  faciem  Dei  vidit,  et  in  uii- 
vcrsis  dignilatibus  omncs  prxcellit.  Et  rccte  prima- 
tum  babel,  non  solum  quia  est  primogenitus,  sed 
cliam  quia  complacuit  Trinitali,  quod  in  ipso  oroQb 
^  plenitudo  scientiae  et  virtuturo  non  modo  essct,  sed 
habilaret.  Quia  et  comptacuit^  id  est  Patri  simiil 
cum  Verbo  et  Spiritu  sancto  placuit.  inliabitare^  id 
est  permanere  in  ipso  omnem  pienitudinem^  id  cst 
omni  modo  pcrfectam  abundanliam  divinitatis,  a 
omiiium  {Joan.  \)  graliarum  atque  virtutum,omnium- 
que  bonorum.  Hoc  complacuit  Deo,  ut  tanta  bo- 
noruni  plenitudo  manerct  in  illo  homine,  cui  non  ad 
mensuram  dedit  Spiritum,  siciit  cxteris  sanctis  daio 
consuevlt.  Et  placuit  Dco  per  eum  reconciliare  sibi 
omnia  liumana  in  ipso  posila^  id  cst  Judaeos  et  gentes 
in  fide  iliius  constitutos,  qui  prius  abinvicem,  et  a 
Deo  discordabaiit.  Hoc  Dcus,  ut  dictum  est,  voluil, 
ipse  dico,  pacificans  adiiivicem  non  pcr  legis  sacri- 
ficia,  sed  per  sanguinem  crucis  ejus,  id  est  per  san- 
guinem  cjus  in  cruce  fusum,  sive  ea  quce  sunt  in  ece" 
tis^  sive  qux  sunt  in  terris^  id  est  angelos  ct  homi- 
iies.  Qua  enim  hora  sanguis  redemptionrs  exivit  de 
laterc  Doroini  in  cruce  pcndentis,  dimissum  est  pec- 
catum  Adxe  humano  generi,  et  pacificata  sunt  coe- 
lestia  et  terrestria,  quia  tuiic  patuit  horoinibus  in- 
troilus  in  regnum  coelorum.  Magna  enim  discordia 
separabat  bomines  et  augeios,  quia  neroo  taro  san- 
ctus  erat,  ut  in  consortiuro  angelorum  suscipcre- 
tur,  sed  orones  ad  infernum  propter  culpani  primi 
bominis  desccndebant.  Mortc  autem  Christi  pax 
tanta  inler  homines  et  angelos  eOecta  cst,  ut  nunc 
animx  justoruro  cum  de  corporibus  exeunt,  mox 
penetreilt  coelos  gaudentibus  angclis.  Vel  pacificata 


in  Apocalypsi  Joanuis  :  <  Principium  est  crcaturx  D  sunt  Dco  per  Christi  sanguinem,  sive  ea  quae  sunt 


Dei  (Apoc,  iii),  »  quoniam  omnis  creatura  ab  illo 
liahet  esse.  Vel  omnium  virtutum  omniuroque  bono- 
rum  est  iiobis  principium,  quia  nemo  quidquam 
Loni  h&berc  valet,  nisi  ab  ipso  accepcrit,  ideoque  et 
caput  jure  vocatur.  Et  secundum  formaro  servi  cst 
ipso  primogemtusex  morfuis,  quia  primus  resurrexit, 
lioii  ultra  moiilurus  (ftom.  vi).  Ipsa  enim  resurrectio 
niorluorum,  cst  quaedam  gcneratio,  sicut  scriptum 
esl  :  i  In  rcgencratioiie  cuni  sederit  Filius  hominis 
(Maltli,  xix),  »  etc.  Reliqui  crgo  mortui  adhuc  te- 
nentur  in  matris  ulero,  id  est  in  sinu  tcrrne  clausi 
jacent  in  moiiumentis,  hic  autein  jam  ex  ulero  ma- 
tris  proccssit,  id  est  veniensde  tumulo  surrexitquasi 
gigas  non  ulira  rooriturus,  sed  in  aeternum  cum 
Patbol.  CLXXXI. 


in  coelis,  id  est  anim»  sanctorum,  quae  jam  sunt  in 
regno  coclorum,  et  olim  discordabant  a  Deo  vel  per 
suam,  vel  protoparentis  culpam ;  sive  ea  quae  sunt 
in  terris,  id  est  elecli  qui  adbuc  peregrinantur  in 
exsilio  vitae  praesentis. 
c  Et  vos  cum  essetis  aliquando  alienati  et  inimici 
sensu  in  operibus  inalis,  uunc  autero  reconciliavit 
in  corpore  carnis  ejus  per  roortero  exhrbere  vos 
sanctos  ct  immaculatos  et  irreprehensibiles  co- 
ram  ipso ;  si  tamen  permanetis  iu  fide  fundati  et 
stabiles,  et  imroobiles  a  spe  Evangelii,  quodau- 
dislis,  quod  praedicalum  est  in  universa  creatura 
quae  sub  coelu  cst  cujus  factus  sum  ego  Paului 
minisler,  qui  nunc  gaudeo  in  passionibus  pro  vo- 

42 


I3i3 


ITERTEI  BURGIDOLENSIS  &I0NACH1 


iZii 


«  bis ;  et  adimpleo  ea,  quae  desunt  passionum  Chri-  A  modo  pervenit,  ne  inde  superbiatis,  vcl  vos  solos  per 


stlin  carne  mea  pro  corpore  ejus,  quod  est  Ec- 
clesia,  cujus  factus  sum  ego  minister  secundum 
dispensationem  Dei,  quaa  data  est  mihi  in  Tobis, 
ut  impleam  verbum  Dei,  raysterium  quod  ab- 
scondilum  fuit  a  ssrcuHs,  et  a  generationibus ; 
nunc  autem  mauifestatum  est  sanctis  ejus  quibus 
Yoluit  Deus  noias  facere  divitias  gloriae  sacramentl 
hujus  in  gentibus,  quod  est  Christus  in  vobis  spes 
gloriae.  Quem  nos  annuntiamus,  corripientes  om- 
nem  hominem,  et  docentes  omnem  hominem  in 
omiii  sapientia,  ut  exhibcamus  omnem  hominem 
perfeclum  in  Christo  Jesu ;  in  quo  et  laboro,  cer- 
tando  secunduni  opcrationem  cjus,  quam  opera* 
ratur  in  me  iu  virlule.  » 


ipsuni  delusos  putetis,  sed  prasdicatum  e$t  in  i 
versa  creatura  quw  iub  coeio  est^  sicut  Domiuus  Jos- 
serat :  c  Euntes  in  mundum  universum,  praBdicate 
Evangetium  omni  creaturae  {Mare,  xvi).  9  Potesl 
enim  omnis  creaturae  nomine  omnis  iiaitio  gentioB 
designari,  quae  est  sub  coelo  in  universo  orbe.  Noa 
est  cnim  ulKa  natio  gentiam,  in  quai  pradicaiam 
non  sit  Evangdium.  Vel  omnis  creaturae  nomine  si- 
gnatur  homo,  qui  habet  commnne  esse  com  lapidi- 
lius,  vivere  cum  arboribus,sentire  cum  animalibus, 
intelligerecum  angcHs.Si  igitur  comroune  babetaii- 
quid  cum  omni  creatura  liomo,  juxUi  aliquid  omnis 
crcatura  homo.  Sic  namque  omnis  crcaturae  Evange- 
lium  invenitur  in  solo  homine.  Uuiversae  ergo  crea- 


Dixerat  genernliter  omnia  reconciiiala,  et  nunc  ^  turae  pra^dicatur  Evangeiium,  cum  soli  homini  pr9- 


dicit  specialiter  illos  reconciliatos,  non  per  sua  me- 
rila,  nec  per  carnales  observantias,  sed  per  Chri- 
slum,  ut  magis  ctudeant  subjici  dominio  tanti  regis, 
et  flon  sint  ingrati  untis  beneticiis.  Placuit,  inquit, 
Deo  per  Chrislum  reconciliare  sibi  omnia;e/vos 
etiam,  0  Colossenses,  reconciliare  sibi  per  eumdem 
voluit,  cum  aliquando,  id  est  ante  fidem  esselis  alie- 
nati  ab  eo,  id  est  nihil  cum  eo  habentes,  dum  diis 
alicnis  adhaereretis,  et  inimici  ejus  non  natura,  sed 
«riutt,  quia  pcr  hoc  quod  ei  coiitraria  seniiebatis, 
putantes  idola  deos  esse,  et  amantes  quae  ipse  odit, 
inimici  ejus  eratis,  permanentes  tit  operibus  malis. 
Nani  olim  quidcm  tales  fuislis,  sed  nunc,  id  est  in 
hoctempore,  gratise  reconciliavit  vos  Deus  in  corpore 
carnis  ejus,  id  cst  in  corpore  Christi,  quod  cst  caro. 
Corpus  enim  carnis  dictum  est,  ad  distinctionem 
cxtcrorum  corporum,  quae  non  sunt  caro.  In  cor- 
porc  carnis  Clirisli  per  mortem  cjus  reconciliavil  vos 
sibi  Deus  exhibere,  id  est  ut  cxhiberet  vos  sanctos  in 
virtutibus,  et  immacutalos  a  peccatorum  sordibus, 
et  irreprehensibileSf  ulniliii  mali  in  vobis  appareat 
vcram  ipso  qui  videl  omnia.  Quod  in  liac  vila  fieri 
non  potost,  sed  in  alia  fiet,  quando  lancti  jam  nihil 
uiacuKne,  iiihilque  reprehensiouis  habentcs,  coram 
suo  Crealore  pernianeiites,  vidcbunl  faciem  ejus  in 
acteriium.  Tales  vos  exliibebit  ipse  coram  se,  id  est 
praeseiitabit  et  oflcretante  conspectum  gloriae  suae  at- 
que  praesciitiam ;  tamen  hac  coiiditione,  st  permanelis 


dicatur,  quia  videlicet  ille  docetur,  propter  qiini 
universa  in  terra  creata  sunt,  et  a  quo  oniYersa  per 
quamdani  simililudinem  aliena  sunt.  Ve!  univem 
creatuia,  est  uiiiversa  Ecclesia  per  novam  gratian 
spiritaliter  creata,  secuudum  illud.  t  Cor  muiidom 
crea  in  me,  Deus  (Psal.  l),>  etc.  ipsius  sumus  fa- 
clura,  crcali  in  Christo  Jesu ,  in  operibus  bonis 
{Ephes,  11).  Qux  scilicet  creaturaest  sub  coe]o,idest 
aJIiuc  peregrinatur  iii  hacvalle  lacrymarum,  sed  tan- 
dcm  sublevabitur  in  coelnm.  Dicitur  cnim«  quia  Ercfr- 
gelium  prwdicatum  est  in  universa  creatura  quw  sub 
cislo  est,  Ac  si  dicatur :  Hoc  Evaiigeiium  eC  hanc 
fiilem  atque  spem  evangelicam  tcnere  debetis,  q*jia 
Ric  tcnet  universus  miindus  fldelium.  Quod  Evange- 
linm  et  Apostolus  auctoritate  sua  commendat,  sub- 
dendo:  Cujus  scilicet  Evangelii,  factut  mm  int- 
nister^  id  est  ininistrator  el  praedicator,  ego  PaultLS, 
qui  tantae  famae  tanlaeque  sum  auctoritatis.  Et  etiara 
poleslis  scire  qiiia  verum  est,  atque  firmiter  illud 
dcbetis  retincre  et  illi  obedire.  Factus  sum  ejus  mi- 
nistcr,  qui  nunc  pro  ejus  annuntiatione  consirictus 
vinculis  et  Roni<'e  rcteiitus,  gaudeo  in  passionibui, 
quia  inde  proficiunt  credcnles.  Caudeo  iiiquani,  in 
passionibus  pro  vobis  coiiGrmandis  in  veritate  E\an- 
gclii ;  et  adimpleo  ca,  quce  desunt  passionum  Chritli 
in  carnemea,  id  est  ea  quae  Christus  in  caniesoa 
minus  pertulit,  ego  in  cariie  mea  perfcro  pro  muhi- 
plicando  corpore  ejus,  quod  est  Ecclesia,  Passiones 


tii  fide.  Aliter  enim  iion  poteslis  ad  hanc  gloriam  d  enim  Chrisli  iion  sunt  in  solo  Cliristo,  imo  passio- 

pervenire.  Sed  tunc  perveuietis  ad  hanc,  si  nunc  in 

fide  quaui  didicistis,  perinanseritis  fundati^  id  est 

alta  radice  firniati,  et  non  titubantes,  et  stabilcs,  id 

cst  ut  neque  cadatis,  neque  ccdatis,  id  est  ut  ncque 

fiaudulentis  locut.oiiibus  pseudoapostolorum  sedu • 

camini,  neque  perscculionibus  genlilium  a  conslan- 

tia  fidei  recedatis;  et  si  pernianseritis  immobiles  a 

spe  Evangelii,  id  est  si  perduraverilis  in  bonis  ope- 

ribus  ila  firmi,  ut  nihii  vos  niovere  possit  a  spe  rc- 

tril)ulionis  aetcrnre,  quam   promittit  Evangelium; 

quod  audistis  a  doctoribus  vestris,  ideoque  illud  te- 

nere  debelis,  quia  melius  esset  non  cognovisse  viam 

jiistitixquam  post  cognitionem  retrorsum  converli 

(//  Petr.  11).   Quod  Evangelium  non  ad  vos  soluni- 


iies  Christi  non  sunt  nisi  in  Christo.  Si  cnim  Cbri- 
stum  intelligamus  caput  et  corpus ,  passiones  Cbri- 
sti  non  sunt  nisi  iu  Christo.  Si  autcin  Christum  in- 
telligamus  solum  caput,  passiones  Christi  non  sunt 
in  solo  Christo.  Nain  Apostolus  :  Adimpleo,  iiiquit, 
ea  quae  desunt  passionum,  non  mearum,  sed  Christi ; 
in  carne  non  jam  Christi ,  scd  mea.  Patitur,  inquit, 
Christus  adhuc  passiones,  non  in  came  sua  in  qm 
ascendit  iu  coelum ,  sed  in  carne  mea,  quae  adbnc 
laborat  in  terra.  Quisquis  ergo  es  in  membris  €bri- 
sli,  quidquid  pateris  abeis,  qui  non  suut  in  meoi- 
bris  Christi,  deerat  passionibus  Christi.  Ideo  addi- 
tur,  quia  deerat,  mensurani  adiinplens,  non  super- 
fuiuicns.  Tniiium  patt^ris»  quaiitum  ex  passiouilttu 


1525  COWIENT.  IN  EMSTOLAS  PAULI.  ~  IN  EPIST.  AD  COLOSS.  4326 

tuis  iiirerendiim  erat  URivers»  passioni  Christi ,  qui  A  Olim  quidem  fuit  absconditum;  scd  nunc  ^mpore 


passus  esl  in  capite  nostro,  el  petitur  in  roembris 
suis,  id  eslin  noliis  ipsis.  Ad  eooimunem  banc 
quasi  rempublicam  nostram,  quisque  pro  modulo 
iiostro  exsolvimus  quod  debcmus,  et  passione  virium 
nostrarum  quasi  canonem  passionum  nostrarum  in- 
ferimus.  Paritio  plenaria  non  erit  passionuro  om* 
nium,  nisi  cum  saeculuro  finitum  fuerit.  Adimpleo^ 
inquit,  ea  quw  dcsunt,  Cui  desunt?  Passionibus 
Christi.  El  ubi  desunt?  In  carne  mea.  Nam  in  carue 
Christi  quam  vjrgo  peperit,  niliil  passionum  deest, 
scd  omnes  in  illa  passiones  sunt  implctae;  sed  ad- 
buc  rcstat  pars  passionuni  ejus  in  mea  carnc,quas  quo- 
tidie  tolero  pro  universali  corpore  ejus,  quod  est  Eccle- 
sia.  Si  enim  aberuditione  fidellumcessarembaspas- 


gratiae  manifettatum  est  non  cunctis  hominibus,  sed 
ianctis  ejus ;  nec  his  omnibus ,  sed  quibut  voluit 
Deu$  ox  sola  gratia  notas  facere^  id  est  nolificarc 
divitias  glorics  sacramenti  hujui  in  gentibus,  in  quo 
sunt  multa,  fides,  remissio,  justificatio,  conjunctio 
Judaeorum  et  gentilium,  dona  Spiritus  sancti,  futnra 
beatitudo,  et  propterea  dixi  divilias.  Quod  sacra- 
mentum  est  Christus  in  vobis  gentibuSj  id  estChrisli 
incarnatio,  passio  et  resurrectio,  per  quas  facta  est 
bumani  generis  rcpai  alio ,  et  Judaeorum  aiquc  gcn- 
tillum  coacquatio,  quod  ncquivit  facere  carnalis 
observantia  lcgis.  Christus  dico,  exisU^ns  in  vobis 
spes  gloriWj  id  fst  per  eum  qui  in  cordibus  vestrls 
babitat,  speratis  gloriam  sempiternam  sinc  carnali- 


sionesab  infidelibusnonsustincrem.Sedquiasemper  B  bus  legis  operibus.  Quem^  id  est  qualem  nos  eum 


Ecclesiaestudeo  prodesse,  semper  advcrsa  cogor  lole- 
rare.  Cujus  Ecclesioc  factussum  ego  minister,  id  est  ofii- 
cium  accepi  ut  ei  verbum  vitaeministrem ;  et  hoc  non 
disposi(ionehoniinum,velusurpalionemc^sivemerilo 
meo,sed  secundum  dispensationem  Dei^  id  est  secun- 
dum  quod  mihi  Oei  gralia  ordinavit.  Vel  factus  sum 
minister  Ecx^lcsi?;  secundum  dispensationem  Dei, 
i  1  est  ut  ei  dispcnsem  cibaria  Domini  mei.  Quas 
dispensatio  data  est  mihi  in  vobis^  quia  iantumdem 
valel  quod  pcr  meos  discipulos  cibum  vilae  vobis 
dispcnsavi,  qiiantuin  si  per  nie  U  fecissem.  Vcl  in 
vobis,  quia  in  cunctis  gculihus  est  niihi  data,  ct  vos 
estis  gentes.  Idcirco  data  est  mihi,  ut  impleam  ver- 


cunctis  annuntiamus,  qaod  scilicet  gentes  speraiit 
per  eum,  ct  consequentur  gloriam  sine  lcge.  Hunc 
pncdicamus,  qui  gentibus  in  se  credentibus  cst 
spes  gloriae,  et  salus  seterna,  nos  corripientes ,  id  est 
incrcpantes  et  castigantes,  non  soluinmodo  vos, 
scd  etiam  omnem  hominem  qui  dcviat  a  Irainite 
fidei,vel  rccue  agnitionis.  Omneni  hominem ,  id  esl 
tam  Judaeum  quam  gentilem,  lam  nobilom  quam 
ignobilcm,  tam  divitem  quam  pauperem,  tam  libe- 
rum  quam  servum,  lain  marem  quam  feminam,  su- 
mus  corripientes;  e<  docentes  omnem  hominem  qui 
ignorat,  docentes,  inquam,  eum  tn  omni  sapientia^ 
quae  laudalur  in  Scripiuris  sanclis,  per  quam  Deus 


bum  Dei,  id  est  impleam  quod  Deus  praeordinavit  de  ^  agnoscitur  et  colitur.  Quod  ideo  facimus,  ut  exhibea- 


vobis,  et  quod  in  secrelo  consilii  sui  locutus  est  antc 
saecula  de  salute  vestra,  ne  putetis  salutem  gentibus 
non  fuisse  promissam.  Nam  in  secreto  sapientiae 
iiiae,  vel  in  prophetis  locutus  est  l)ona  de  vobis.  Et 
boc  verbum  implere  studeo,  dum  vos  ad  proinissam 
salutem  fcstinare  moneo^  Vei  impleo  verbum  Dei, 
id  est  verbum  praedicationis ,  quod  Cbristus  annun- 
tiare  per  scipsum  coepit ;  id  adimpleo  per  mioiste- 
riuni  meae  piiedicationis,  quia  in  doctrina  mea  per- 
ficitur  quidquid  uiinus  in  Scripturis  sanctis  dictum 
fuerat,  id  est  oinnis  perfectio  justitiae  et  sapientiae 
quara  mortales  adipisci  valent,  completur  in  mea 
praedicalione.  Adimpleo  verbum,  id  esi  my^terium ; 
hoc  est  secretum  occultum  rederoptionis  bumanse  per 


mtia,  id  cst  praeparemus  alque  rcddamus  omnem 
hominem  perfectum  fidc  et  moribus  in  Chrislo  Jesu^ 
non  in  lcge ;  nihil  enim  ad  perfectum  adduxit  lex 
{Bebr,  vii).  Hoc  loco  declarantur  tres  gradus  aaio- 
nis,  quos  magnus  Dionysius  csse  lestatur  non  so- 
lum  in  ecclesiastica ,  sed  etiam  in  angelica  bierar 
cbie,  id  esl  sacro  principatu,  scilicet  purgatio  et 
illuininatio  et  perfectio.  Purgalio  in  his  qui  corri- 
piuntur,  illuminatio  in  his  qui  doccntur,  ct  pcrfc- 
ctio  in  his  qui  perfecti  exbibentur.  Homines  eiiim 
purgantur  a  peccatis  et  errore,  et  illuminantur  do- 
ctrina  sapientiae,  ac  perficiuntur  sublimiori  virtu- 
tum  etsapieutiae  assecutione.  Angeli  quoque  pur- 
gantur  ab  ignorantia,etiliuminaniur  divioa  scientia, 


incarnationem  ac  mortem  Fiiii  Dei,  per  quaro  gen-  D  ct  pcrficiuntur  majori  cognitione  ejusdem  scientiae. 


tcs  illuminatae  sunt,  el  credcntibus  Judaeis  sociat» 
ct  coaeqiiatae,  csetcri  vero  Judaei  excaecati.  Quod 
niysterium  fuit  hominibus  absconditum  a  soiculis, 
h\  est  ex  quo  saecula  esse  coeperunt ,  hoc  est  dies 
succcdere  nocti,  noxque  diei,  et  generationibus,  id 
est  ex  qiio  generationi  gencratio  successit  usque  ad 
adventum  Doinini.  Absconditum  fuil  omnibus  tam 
longo  mundi  spatio,  nisi  paucis  quibus  per  Spiri- 
tum  sanctum  Deushoc  revelavit  (Luc,  \;Matth,\i). 
Nam,  etsi  nonnuHi  philosophorum  de  divinitaie 
Filii  Dei  mulla  recte  dixerunt ,  nihil  tamen  de  in- 
rarnatione  et  morte  ejus,  ac  nostra  {ter  eam  rcdcm- 
ptione  cognoverunt.  Abscondit  enim  Deus  boc  a 
sapientibus  et  prudentibus,  et  revolavit  ea  parvulis. 


Hos  ergo  gradus  hiararchiae,  id  esl  sacerdotalis  actio- 
nis  insinuans  Apostolus,  dicit  de  se,  suisque  sociis, 
quia  Christuro  annuntiamus,  corripientcs  omnem 
bominem,  qni  scilicet  correptione  indiget  pro  qua*- 
cunque  culpa,  et  doceutes  in  oinni  sapientia  divino- 
rum  omnem  bominem  qui  jam  correptus  est,  et  ab 
errorevel  peccatis  purgatus.  Non  enim  prius  tra- 
denda  est  homini  doctrina  sapientiae,  quam  vasc:)r- 
dis  ejus  purgatum  sit  ad  susceptionem  illius.  Ideo 
sic  corripimus,  ac  deinde  docemus,  ut  exbibeamus, 
id  est  faciamus  omnem  bominem  qui  correptus  et 
doctus  fuerit,  perfectum  in  Cbristo,  id  est  in  Chri- 
siiana  religione.  Vel  in  coelc^ti  patria  exhibcamns, 
id  est  ofleramus  eum  Deo  tanquaro  sacrificium  iu 


IS07 


HERYEI  BURGID0LENSI9  MONACHI 


I30S 


non  frnstra  lahoraverunt  ut  lue  adjuvarcnt,  quU  A  citudinem  vani  timoria  abjicite,  qnia  et  in   bo  is 


noniina  oonim  scripta  sunt  in  libro  vitcB,  id  est  as- 
signala  tonentur  ad  vilam  iii  memoria  divinse  prae- 
dcslinalionis.  Quis  est  enini  liber  vii:p,  nisi  mcuio- 
ria  Dei,  in  qua  sunt  illi  qui  vivuiit  in  aeternum  ? 

(ApOC.  XX,   XKll.) 

c  Gaudele  in  Domino  semper,  iterum  dico,  gau- 
€  dete  (/  Cor,  i ,  Jer.  ix).  Modestia  vcstra  nola  sit 
€  omnibus  h(»minibus.   Doniinus  prope  cst.   Niliii 

<  solliciti  sitis,  sed  in  omni  oialione  et  obsccralione 
i  cum  gratiarum  actione  petitiones  vestrx  innote- 
i  scant  apud  Deum.  Et  pax  Dei  quae  exsupeiat  oiu- 

<  nem  sensum,  custodiat  corda  vestra  et  iuteiligea- 

<  tias  vestras  in  Chrislo  Jesu.  » 

Lpetatus  in  fide  et  operibus  eoram  Apostolus,  ut 


operibus  vestris  aderit  Doiniiius  vobis  adjulor,  et  i.i 
passionibus  quas  pro  nomine  ojus  perferotis,  fioc 
alime.ta  vobis  corporea  denegabit.  yihil  rgo,  id 
est  de  nulla  re  soUiciti  ct  timiti  sitis  quasi  de  futuro, 
sed  estote  sine  mundi  soliicitudine,  habentes  pro« 
missa  Dei  pr»  oculis,  et  ab  ipso  p?tentes  omnia. 
Non  sitis,  in(|uam,  sollicili,  sed  pelitiones  TestraB 
de  his  quae  vullis  accipere,  ita  sint  vehemenlf^s  ei 
inst:mtes,  ul  inuotescant  apud  l>enm,  id  est  perve- 
niant  ad  Dcum,  hoc  est  acceptabih^  sint  Deo  qoi 
omiiia  novit,  scd  ea  scire  dicitur,  qu»  elegit  et  ap- 
probat.  Vei  vobis  innotcscant  apiid  Deum  per  tolo- 
rantiam,  non  apud  boniines  piT  jactaiitiam.  Avt 
forie  innotescant  etiam  angelis,  qui  sunt  apod  Deum, 


alacres  sint  iii  his  proficientes,  monet  gaudere  in  "  ut  quodam  modo  offerant  Deo,  et  de  his  consulant; 


Domino,  et  id  iterat,  ut  se  in  eis  gaudere  vere  ostcn- 
dal.  Gaudete^  inquit,  id  est  cor  vestrum  exhilarate, 
et  omne  bonum  unde  gaudendum  est,  statuite  vobis 
iit  Domino,  iion  extra.  Et  hoc  adeo  uecessarium  vo- 
bis  est,  quod  iterum  dico  gandete,  ut  trislilia  saeculi 
nullum  in  vobis  locuni  inveniat,  sed  totos  l£tiiia 
spiritualis  vos  repleat.  Gaudete  in  Domino,  et  non 
per  interTalla,  ut  moJo  gaudeatis,  modo  non  gau- 
deatis,  sed  semper  gaudcatis,  sive  iii  prospcris»  sive 
in  adversis.  Et  non  semel  dico,  sed  iterum  ul  gau- 
deaiis,  confirmans  et  inculcans  repetila  conimoni- 
tione  gaudium.  Gaudete,  sed  in  Domino,  non  in  sae- 
cuo.  Sicut  enim  c  nemo  potest  duobus  dominis  ser- 


et  quod  Deo  jubeute  impiendum  esse  cognoverunt, 
hoc  vobis  vei  evidenter,  vcl  latenter  reportent.  Peii- 
tioQcs  dico  fact^  in  omni  oratione,  id  est  in  oraiione 
qu;e  nihil  de  his  qu»  oranda  sunt  praetereai,  sed 
omne  quod  expedit,  orando  peiat  a  Deo;  et  obsecr»' 
tione,  qit»  cum  adjuralione  sacrorum  fiat,  cum  gra" 
tiarum  aciione,  de  acccpiis  beneficiis,  quia  qni  yult 
alia  impt^trare,  debet  ex  perceptis  gratus  esse.  Vel 
secundum  atios  oratio  cst  pro  pi-aeteritis  excess  bus 
tc  delictis,  obsecratio  autem  pro  adipiscendis  fata- 
ris  bonis,  gratiarum  actio  pro  collatis  beneficiis,  pe« 
titio  vero  de  rebus  nominatim  necessariis.  Et  tallbas 
quidem  preciim  modis  hortor  tos  ut  insistatis,  eC 


\\Ti{Matth,  VI ;  Luc.  xvi),  »  sic  nemo  potest  et  in  q  Deum  sine  quo  humanus  labor  inutilis  est  oro  ol 


Doinino  et  in  saeculo  gaudere.  Gontraria  enim  sunt 
haec  duo  gaudia.  Nam  sacculi  gaudium  est  impunita 
neqtiitia.  Luxurientur  homines,  fornicentur  in  spe- 
ctaculis,  nugentur  in  obriositale,  ingurgitentur  tur- 
pitudine,  et  ista  mala  noii  impedial  fames,  non  belli, 
non  alicujus  rei  timor,  non  aliquis  morbus,  non 
aliqua  adversitas,  sed  sint  omnia  redundanlia  in 
pacc  carnis,  in  securitale  mcntis,  et  videte  sseculi 
gaudium.  Et  ideo  non  in  sasculo  gaudete,  sed  in 
Domino,  id  cst  non  in  iniquitate,  sed  in  veritate ; 
non  in  floro  vnnitatis,  sed  in  spe  seternitatis.  lu  Do- 
niino  sit  gaudium  vestrae  mentis,  scd  homincs  vi- 
deant  modestiam  vestrae  conversationis,  ut  cxcmplo 
vestro  discant  modeste  agere.  Modestia  quasi  modi 


priestet  effectum,  sciiicet  ut  pax  Dei,  qaa  in  seipso 
pacatus  cst,  et  cujus  participatione  paciUcantar  an« 
geli  et  homines,  custodiat  corda  vestra^  quas  exwp^ 
rat  omnem  sensum^  id  est  omnem  intellecturo  bonu- 
num  et  angelorum,  quia  paccm  Dei,  qua  Deus  ipsa 
pacatus  est,  sicut  Deus  novit,  nec  nos,  nec  angeli 
nosse  possurous.  Sed  quia  et  nos  pro  modo  nosiro 
pacis  ejus  participes  facti  sumus,  suromam  in  nobia 
al(|uc  inter  uos  et  cum  ip«o  pacem,  quantum  do« 
strum  summum  ()i4) ;  hoc  modo  juxta  suam  mo- 
duin  sciunt  eam  sancti  angeli,  homiuet  autero  nune 
longe  infra  scientiam  istam  siint,  quantocunqao 
provectu  mentis  excellant.  <  Videmus  enim  nuoe 
pcr  speculum  ui  aenigmate  (I  Cor.  xii).  i  Com  ?ertt 


statio  dicitur,  quando  modus  servatur  in  omnibus.  D  xquales  angelis  fuerimus,  tunc  (sicut  illi)  facie  ad 


Moilestia  est  in  aniino,  continens  moderatioueia 
cupiditatum*  Modestia  in  operatione,  modificaus 
omnes  actiones,  similiter  et  in  verbis.  Haec  modestia 
t?.ntum  fulgeat  in  vobis,  ut  nota  sit  omnibus  homi- 
nibus;  fidelibus,  ut  imitentur ;  infidelibus,  nc  possint 
reprehendere.  Modesliam  inoruin  servate,  quia  Do- 
miiius  prope  est,  ut  auxilietur  vobis  assiduc  nisi  per 
socordiam  veslram  defeceriiis.  Etsi  enim  super 
omncs  ccelos  ascendit  corpore,  nou  tameii  rcccssit 
niajostatc.  Ul>ique  prjesens  est,  <|ui  focit  oinnia.  Do- 
iniiius  propt"  est,  paratus  dare  quid«)uid  opus  est 
vubis  iii  spiiiiualibus  tt  corporalibus.  Et  iJco  solii- 


faciem,  id  est  manifeste  videbimus ;  tantamque  pa- 
cem  habebimus  erga  eos,  quantam  et  ipsi  erga  nott 
quia  tantum  dilecturi  sumus,  quantum  ab  eis  diligi- 
mur.  Itaque  pax  eoruio  nota  nobis  erit,  quia  nostra 
talis  ac  tanla  erit,  uec  praecelh^t  tunc  intellectum 
nostrum.  Dei  vero  pax,  quae  est  illis  erga  eos,  el 
nostrum  et  eorum  intellectum  sine  ulla  dubitationt 
pr^ccllit.  Et  ista  pax  Dei  cuslodiat  in  Christo  4esm 
coida  vestra^  id  est  voluntates  vcslras,  et  inteUigeih 
tias  vestras,  ut  exlia  Christum  nihii  appetalis  Tel 
intclligatis.  Contra  illccebras  saeculi  custodiat  cof- 
da,  et  contra    fraudcs  pseudopradicataruin  ctt- 


(2i4)  Locus  obscurus. 


4309  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PABLL  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  45ID 

stodiat  intcllectus  vestros.  Corda  custodiat  contra  A  me  docente,  et  accepistis  ut  digna  reneri,  quia  vobig 

accepta  et  grala  fuerunt  postquam  ea  didicistis,  et 


adversa  omnia,  intelligentias  contra  errores, 
«  De  calero  fralres,  quaecunque  sunt  vera,  qua^- 
cunque  pudica,  quaicunque  justa  ;  quaecunque 
sancta,  quaecunqiie  amabilia,  quaecunqiie  bons 
faniae,  si  qua  virtus,  si  qua  laiis  disciplinae  :  haec 
cogitfite,  qiiae  el  didicistis,  el  accepislis,  ei  audi- 
stis  rt  vidislis  in  rae  :  haec  agite,  et  Deus  pacis 
erit  vobiscum.  i 
In  coiicbisiom^  quae  ad  perfectionem  sunt,  expo- 
iiit  Aposiolus.  Quasi  dicat :  Hactenus  contra  perse- 
cutores,  et  contra  pseudopraedicatores  vos  nioiini, 
sed  de  cmtero  monendi  genen',  quod  ad  mores  opti- 
mos  pertinet,  iiunc  breviter  dicam  ;  scilicet  cogitate 
et  agite  quwcuuque  sunt  veru,  et  qucecunque  suiit  pu- 
dica,  ui  nec  in  cogitatione,  nec  in  actione  falsuin  ^ 
aliquid  aut  Hbidinosiim  admiltatis,  sed  in  onini  ser- 
mone  veridici,  et  mente  et  corpore  pudici  sitis,  ne 
vel  in  aspectu  vestro  sit  aliquid  iasciviae.  Similiter 
qucecunque  jnsta,  et  qucecunque  sancta^  cogitate  et 
facite.  Justa  ad  proximum,  sancta  in  propria  vita, 
id  est  erga  proximum  juste  servanda  ;  sancta,  id  est 
animas,  et  corpora  sanctificantia.  Qui  semper  cogi- 
tat  el  agit  quae  jusia  sunt,  nec  Deo,  nec  homini  fa- 
cere  potest  uijuriam.  Kt  qni  sancta  cogitat  et  facit 
assidue,  iiulla  potest  macula  sordidari;  qucscunque 
amabHia  cogitate  et  facite,  id  est  studete  iit  dicta  et 
facta  vestra  in  bono  placeant  hominibus,  qualenus 
per  hoc  ad  imitationem  vestraro  eos  alliciatis  sicque 
Deo  jungatis,  qucecunque  bonce  famce  sunt  ca  simili> 
ter  cogitaie  et  facite,  ne  de  vobis  babeatur  mala 
opinio,  sed  bona,  ut  prosit  aliis.  Sanctorum  enim 
coiiversatio  etiaro  causa  debet  esse,  ne  forte  cum 
mala  vila  non  sit  per  lasciviaro,  mala  sit  fama  per 
negligviitiam.  Nec  audiendi  sunt,  qui  quando  repi-e- 
hen^i  in  aliqua  negligentia  sua,  per  quam  fit  ut  in 
ni;)lain  vfniaiit  siispicionem,  unde  suamvitam  longe 
abesso  sciunt,  dicunt  sibi  coram  Deo  sufficere  coii- 
scieiitiam,  exislimationem  hominum  non  soluro  im- 
prudenter,  sed  etiam  crudeliter  contemnentes,  cum 
occidunt  animas  aliorum,  sive  blasphemantiuin  vi- 
taiii  Dei,  quibus  secundum  suam  suspicioiiem,  quasi 
turpis  quae  casta  est,  displicet  vita  sanctorum,  sive 
eliain  cum  excusatione  imitantium,  non  qiiod  vi- 


audistis  ea  in  me  esse,  et  vidisiis.  Haec  agite,  id  est 
non  tantum  cogitale,  sed  et  aclu  implete  ;  et  tunc 
Devs  dator  pacis^  erit  vobiscum,  adjuvans  vos  haec 
facere.  Qui  cnim  sic  vixerit,  non  solum  cum  Deo 
pacem  habebit,  sed  et  ab  omnibus  fere  hominibus 
amabitur. 

c  Gavisus  sum  autem  in  Domino  vehementer, 
quoiiiam  tandem  aliquando  refloruistis  pro  me 
scntire,  sicut  et  seiitiebatis,  occupati  autem  era- 
tis.  Non  quasi  propter  penuriam  dico.  Ego  enim 
didici  in  quibus  sum  sufriciens  esse.  Scio  et  bo- 
miliari,  scio  et  abundare.  ULiqae  et  in  omiiibus 
institutus  sum,  et  saiiari,  et  esurire,  et  abundare, 
et  penuriam  pati.  Oninia  possum  in  eo,  qui  in.e 
confortat.  Verumtamen  bene  fecistis  coinmuni- 
cantes  tribulationi  meae.  i 
Bona  acta  eorum  meinorat,  et  gratias  agit,  ut  in* 
citet  eos  ad  talia  ferventius  agenda,  quasi  dicens: 
Ego  vos  ad  fuiura  religionis  studia  nioiieo,  sed  de 
praeteritis  beneficiorum  vestrorum  studiis  gaudeo, 
et  gavisus  sum  vehementer^  non  in  dono  quod  pro- 
misistis,  sed  in  Domino,  qui  vobis  inspiravit  banc 
charilatem,  et  redditurus  est  remunerationein,  quo^ 
niam  tandem,  id  est  post  roiilta  temporay  atiquando^ 
id  est  aliquo  tempurc,  quia  non  omnia  poiuisiis , 
refioruistisy  id  est  pristiiium  largitatis  florem  re- 
sumpsistis,  ut  aliqua  daretis  mihi,  sicut  olim  dare 
solebatis.  Largilio  eniin  est  flos,  quia  inde  fructus 
aetei  nse  vitae  procedit.  Et  ab  hoc  flore  quadaiii  ste- 
rilitate  marcueratis,  ac  velut  hiemis  frigore  torpue- 
ratis.  Sed  nunc  velut  austro  flante  sancto  Spiritu, 
ver  ad  corda  vestra  rediit,  et  refloruistis  velut  bonae 
arbores.  Rtfloruistis  sentire  pro  me,  id  est  eoiiipatj 
niihi  pro  ine,  qjia  niihi  prodest  vestra  compassio. 
Scntire  pro  me,  id  est  ut  seutiretis  quod  me  pungC' 
bat  sicut  et  prius  sentiebatis  ministrantes  mihi.  Nec 
aliqua  mala  causa  hoc  inlcrmisistis,  sed  occupati 
eratis  et  iinpeiiiti  aliquibus  adversis  vel  actionibus. 
linprudenter  delinquentes  Galatas  aperte  increpat 
superius,  dicens  :  c  0  insensati  Galatac,  quis  vos  f% 
scinavit  ?  (6a/a(.  iii.)  i  Nunc  vero  culpas  istorum 
verecundaiitium  quasi  compatiens  reprehendit,  ut 


denl,  sed  quod  putaut.  Proinde  quisquis  a  criroini-  j)  et  illoriim   culpas  increpatio  detegeret,  et  horuni 


bus  flagitiorum  atque  facinorum  vitam  suam  custo- 
dit,  sibi  bene  facit ;  quisquis  autem  famam  et  in 
alios  misericors  est.  Nobis  euim  necessaria  est  vita 
nostra,  aliis  fama  nostra.  Et  utique  etiam  quod  aiiis 
ininistramus  misericorditer  ad  saluiem,  ad  nostram 
quoque  redundat  utilitatem.  Si  qua  virtus  est«  banc 
sectamini,  si  qua  iaus  diseiplinas^  hanc  babete,  vir- 
tus  sit  in  vobts,  et  post  sequatur  laus,  ut  homines 
qui  virtutem  vestram  laudabunt,  proficiant.  Yel  co- 
g  tate  et  faciteea  quae  sunt  bonae  famae  si  qua  vir- 
tus  est  in  eis,  vel  si  qiia  laus  disciplinae  Christianae. 
Non  enim  curanda  est  bona  fama  de  viribus  vel 
scioniia  vel  aliissaxularibus;  hoe,  inquain,  cogitatet 
id  est  in  memoria  versate,  auce  omuia  el  didicislii^ 


n^ligentiam  sermo  mollior  velaret.  Similiter  unus- 
quisquc  rector  Ecdcsiae  juxta  modum  culp»  debet 
unumquemque  rationabili  discretione  increpa;c. 
Gavisus  sum  et  refloruistis.  Non  quasi  propter  k- 
nuriam  hoc  dico,  id  est  non  dico  roe  gavisuro  e>s( 
quasi  propter  penuriam  meam,  quem  consolati  es  is, 
quia  non  propter  angustiam  meam  quae  relaxatac  st, 
sed  propter  aifectum  vestrum  gaudeo.  Vel  non  dicc 
ista  quas:  propter  penuriam  meam  adhuc  relevan- 
dam,  ut  per  haec  dicta  vos  invitare  studeam  ut  ite- 
rum  suppleatis  inopiam  meam.  Ego  enim  didici  eC 
•  Deo  et  ab  usu  quolidiano  esse  sugiciens,  id  esC 
contentQm  rebus  in  quibus  sum  sive  parv^s,  siTO 
magius.  Nam  et  kumitiari  pauj>ertate  scio^  qitla  Don 


1331  IIERVBI  mJRGlOOLENSIS  MONACHI  433S 

ne.  Quia  in  ip$o  iikhabiiat  aon  quxdain  pars  coele-  A  non  descendat,  et  Iiuie  capiii  sobdator,  9(que  ab 


siis  graliae,  sicut  in  caeteris  sanclis,  sed  omnis  ple- 
niiudo  divinilatis  non  umhralirilcr,  sicut  in  tempio 
Salomonis,  sed  corporaliler,  id  est  solide  ac  veraci- 
ter.  NoQ  enim  ideo  corporaliter  [aL  corporeus] 
quod  corporatis  sit  Dcus ;  sed  aut  Tcrbo  translato 
usus  est  Apostolus,  tanquam  in  templo  roanu  faclo 
non  corporaliter,  sed  urobratililer  habitaverit,  id 
esl  praefigurantibus  signis,  nam  omnes  illas  obser- 
vationes  umbras  fiiturorum  vocat  {Hebr,  i),  etiam 
ipso  translato  vocabulo;  summus  enim  Deus,  sicut 
scripturo  est  {Act.  vii),  non  in  manu  facti?  templis 
bal)iiat  aut  certe  corporaliter  dictum  est,  quia  in 
Ghiisti  corpore  quod  assumpsit  ex  virgine,  tanquam 
in  templo  babitat  Deus.  Unde  Judaeis  ait  de  teroplo 


hoc  capite  regaiur. 

f  In  quo  et  circumeisi  estis  circumcisione  noii 

c  manufacta  in  exspoliatione  corporis  carnist  scd  ia 

f  circumcisione  Jesu  Ghristi,  consepulii  ei  in  bap* 

€  tismo,  in  quo  ei  resurrexistis  per  fidero  operatio- 

i  nis  Dei,  qui  suscltavit  ilhim  a  mortuis,  et  vos  com 

€  mortui  essetis  in  delictis  et  prseputio  camis  ve- 

strse  {Epties.  ii) ,  conviviiicavit  cum  illo  ,  donaiis 

vobisomniadericia,delensquod  adversum  nos  erat 

chirographum  decreli,  qiiod  erat  contrarium  no- 

bis,  et  ipsum  tulit  de  medio,  afiigens  illud  crud, 

et  exspoiians  principatus  et  poteslates,  tradoxlt 

confidenter,  palam  triumphans  illos  in  semelipso.i 

Modolatenier  ingrediiurApostolusostendere  ob- 


corporis  s&ui,   f  Solvite  templum  hoc,  et  in  iriduo  ^  servantias  legis  esse  superOuai,  et  solam  Ghrisii 


excitabo  illud  (Joan.  ii).  i  Quamvis  igitur  in  quoli- 
bet  praecipuo  roembro  velut  in  aliquo  magno  pro- 
pheta  vel  apostolo  divinitas  inhabitel,  non  tamen 
sicut  in  capitc  quod  cst  Ghrislus  omnis  pleiiitudo 
diviiiitatis.  Deus  enim  qui  obique  prxsens  est,  et 
ubique  lotus  prxsens,  non  ubique  habitat,  sed  in 
templo  stto,  cui  per  gratiaro  benignus  est  et  propi- 
tius.  Gapiiur  autein  habitans  ab  aliis  amplius,  et  ab 
aliis  minus«  In  Ghristo  eniro,  qui  est  caput  omnium 
justoruro,  habitat  omnis  plenitudo  divinitatis,  coete- 
ris  vcro  secundum  mensuram  distribuitur  gratia. 
Naro  et  in  nostro  coi*pore  inest  sensus  singulis 
roeroluris^  s6d   non  lantus  quantus  in  capite,  obi 


fidem  suOicere  ad  salutem.Yos,iiiquit,estis  in  Chri- 
gto,  spiritualibus  bonis  ropleti,  in  quo  et  circumd» 
«stis.  Resurreclio  enim  Ghristi,  qu®  facta  est  tertio 
quidem  a  die  passionis,  scd  octavA  in  diekos  hebdo- 
madis,  ipsa  vos  circumcidit.  R^^crrexit  enim  Ghri- 
stns,  abstulit  vobis  desideria  carnaKa,  abstulit  coo- 
copiscentias  roalas,  abstulit  superfluum  cum  quo 
nati  eratis,  et  roulto  pejos  quod  qiale  vivendo  addi- 
deratis.  Gircurocisi  in  Ghnsto  estis  circumcisioni 
non  manu  hominis  carnaliter  facta  in  exspoliatione 
corporis  carnis,  id  est  in  ablatione  superAoae  culis, 
$ed  in  circumcisioM  Jesu  Christi ,  q\yx  non  camem 
ampntat,  sed  vitia.  Non  enim  duas  res  intelligi  vo- 


prorsus  oronis   est  quinquepartitus.  Ibi  eniro  visus  q  iuit,  quasi  et  aliud  sit  caro,  et  aliud  corpus  camis; 


est  et  auditus  et olfactus  et  gustus  et  tactus,  in  cae- 
teris  autein  solus  ost  uctus.  Et  etiam  prseter  hoc, 
uuod  tanquam  in  templo  in  illo  corpore  habitat 
omnis  pleniludo  divinitatis,  est  aiiud  quo  intersit 
inter  iUod  caput  et  cojoslibet  membri  excellentiam, 
qtiia'  de  nullo  sanctorum  potest  dici  :  f  Verbnm 
caro  factum  est  {Joan.  i),  i  nec  quisquam  eoruro 
qualibet  praesentia  gratiae  unigeniti  noroen  accipit. 
llaque  in  Ghristo  habitat  oronis  plcnitudo  divinitatis 
corporaliter,  id  est  veraciter.  Neque  enim  divinitatis 
corpus  est.  Sed  quia  in  sacramenta  Yeteris  Testa- 
roenti  vocat  Apostoliis  umbras,  ut  praemisiroos,  fo- 
turorum,  propter  urobraruro  comparationem,  cor- 
^raliter  dixit  habitare  in  Ghristo  pknitudinem  di- 
vinitatis  {llebr.  x),  qood  illo  impleantor  oronia,  1 
qua:  illis  umbris  figurata  sunt,  et  sit  qoodammodo 
unbrarom  illaroro  ipse  corpos,  id  est  figoraroro  ct 
ftignificationuro  ipsaram  ille  sit  veritas.  Qoi  vero 
dicit  carnales  observantias  adhoc  necessarias,  dicit 
Christnro  nou  esse  corpus  umbrarum,  nee  Deuro  ad 
oronia  suOicientero.  In  Ghristo  quidero  roanet  omnia 
plenitude  divinitatis  corporaliter,  et  vos  estis  in 
illo  repleti  gralia  divinitatis,  per  quam  virtutibus 
et  sanctis  operibus  abundetis.  Nec  mirum  si  in  vos 
per  euro  transfunditur  divina  gratia,  qui  tantasex- 
cellentiae  est,  ut  sit  caput  omnis  principatus  et  pote- 
statis,  Neque  eniro  est  lillus  principatus  aut  ulla 
potestats  jo  coeJo  slve  in  tsrra,  qui  ab  hoc  capite 


sed  quia  coipus  roultarum  reruro  nomen  est,  quarom 
nuUa  caro  csl  (nam  multa  sunt,  excepu  carnc,  cor- 
pora  coilestia  et  corpora  terreslria)  corpos  carais, 
dixit  corpos  qood  caro  est,  sicut  alibl  spiritum  men- 
tis,  eum  spiritum  qoi  mens  est.  Gircunicisi,  inqoit, 
estis  circomcisione,  qoae  non  est  mano,  id  est  opere 
homano  facla  in  exspoliatione  carois  corporis,  id  est 
In  ampolalione  superfluae  carnis ;  sed  est  facta  divi- 
nitus  in  circumcisione  Jesu  Ghristi,  id  est  in  reseca- 
tione  carnalium  vitioram  et  concupisceniiarom* 
Gircumcisio  enim  Ghrisli  qnae  octavo  die  facta  est, 
significavit  nos  per  fiJem  resurrectionis  ejos  ab  om- 
ni  soperfloitate  vitiorom  fuisse  spoliandos,  et  in  oc- 
tava  actate  saeculi  per  resurrectionero  corporam  ab 
'  omni  labe  mortaliutis  et  corruptionis  exuendos. 
Gircomcisi  estis  spiritaliter  circumcisione  Gbristi 
{Luc.  ii),  consepulti  ei  in  baptismo,  Hi£C  est  enim  in 
vobis  circumcisio  Ghristi,  viliis  scilicet  vos  esse 
mortificatos,  ut  sepulturae  ejus  in  baptismo  parti- 
cipes  facti,  resurreciionis  quoque  ipsius  inciorropti- 
bllitate  mororo  ct  novae  conversationis  sitis  partici- 
pes.  Trina  eniro  mersio  !)aptismi,  imago  est  Uidua- 
nae  sepolturae  Domini,  ut  quisquis  in  aqoaro  velut  in 
sepulcrum  deponitur,  morluus  sit  omnino  peccatis, 
vt  possit  resurgere  virtutibus.  In  quo  sdiicet  Ghristo, 
et  resurrexistis  a  morte  animae  post  s^Itoram 
baptismi  per  fidem^  qua  credidistis  eum  mnrrexis- 
se,  et  vos  per  eum  resurrectoros.  Resorreuslia,  ln- 
quam,  per  fidein   operatienis  Dei^  id  eal  per  hoc 


«^53 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EP:ST.  AD  COLOSS. 


1551 


quod  creJidi  slis  operalioiiem  quam  Deus  fecit  in  eo,  A  Deus  tulit  ipsum  de  medio,  ut  possimus  adhaerero 


ftft  suscilavii  illum  a  mortuis^  et  vos  convivifieavil 
atque  conresuscilaTit,  cum  iUot  cum  essetis  spiritali- 
ter  mortui  in  delictis,  quae  commiseratis  delinquen- 
do  bonum,  et  prwputio  camis  vestrce,  id  est  carnali 
immunditia  ad  quam  lapsi  fueralis.  Prdeputium  enim 
liic  vocatnr  iilud,  quod  praeputio  signiBcatur,  hoc 
est  peccala  camis.  Cum  ita  essetis  mortui,  convivi  • 
ficavit  vos  Deus  cum  Christo ,  id  est  resuscitans 
ChriHum  corporaiitcr,  resuscitavit  cum  eo  spiritali' 
ter ;  donans^  id  est  dimittens  vobis  omnia  delicta  tam 
originalia  quam  actualia,  ipse  delens  chirographum 
decreti,  quod  erat  adversum  nos,  Non  solam  enim  \o- 
bis  gentibus  delicta  dooaTit,  sed  et  nobts  Judicis 
prxvaricationes  qu£  sunt  ex  lege  dimisit.  Et  hoc 


Deo.  Ipsum  tulit  de  medio,  afigens  illud  cruei^  ol 
sicut  a  ligno  coeperat,  ita  iu  ligno  finiretur.  Cruci« 
fixo  enim  innocente  Christo,  interemptura  est  pec- 
catum  Adae.  Vel  si  decrelum  inteUigiinus  legem 
Moysi,  ipsum  Deus  tulit  de  medio  iudanorum  et, 
gentilium,  ne  per  legem  amplius  separarentur,  sed 
in  Christo  fierent  unns  populus,  afligens  illud  cruci» 
ut  jam  cesset,  postquam  omuia  sacrificia  in  obla-^ 
tione  veri  Agni  suut  impleta ;  sicut  nos  a  lege  et  a 
legis  pnevaricalione  liberavit,  sic  et  patres  antiquos 
ab  inferis  eripuit,  ne  quis  putet  eos  per  iegem  saU 
valos,  et  hoc  est  quod  de  Filio  subditur,  cum  de 
Patre  ageretar,  quoniam  inseparabilia  sunt  opera 
Patris  et  Filii,  exspolians  principatus  et  potestates^ 


est,  delens  chirographum,  ctc.  Chirographum  enim      traduxit  confidenter,  Exspoliavit  enim  principatus 

vocatur  manualis  scriptura,  ad  alicujus  rei  memo- 

riam  commendandam  facta.  Qnod  ehirographum  di- 

vidunt  homines,  inter  quos  res,  unde  sit  chirogra- 

phum,  constituitur;  et  inde  parlem  suam  unusquis- 

que  reservat.  Chirographum  vero  a  Deo  deletum  fuit 

memoria  peccatorum  ex  legis  transgressione  ve- 

nieiitium ,  quae  non  recedebat  a  mente  Judsorum  et 

malignorum  spirituum.  Delevit  ergo  chirographum 

decreti,  id  est  memoriam  transgressionis,  qaae  erat 

ex  decreto,  id  estex  lege.  Conscientia  enira  nostra  et 

diabolus  ad  accusandum  erat  memoria  illius  trans- 

gressionis ;  et  ita  haec  memoria  erat  adversum  nos, 

nocens  nobis,  et  nos  crucians.  Sed  hoc  reatu  per 

baptismum   deleto,  nec  conscientia  nostra  jam  ti 


et  potestates  dxmonom,  auferendo  iliis  animas  ju^ 
storum,  quas  in  infenio  propter  culpam  primi  pat 
rentis  detinebant ;  et  tradoxit,  id  est  trans  infemum 
duxit  ad  regna  coeloram  ipsas  ab  inferis  ereptas 
sanctorum  animas;  et  hoc  confidenter,  id  e&t  cum 
magna  fiducia  fecit,  non  timens.  daemones,  utpott 
qiii  nollum  babebat  peccatum.  Nec  istud  quod  dicir 
tur,  exspolians  principatus  et  potestates,  repugnat 
sententis  qua  dictum  est, «  qui  est  caput  omnis  po- 
teslatis,  >  quia  ibi  est  sermo  de  bonis  principatibus 
ac  potestatibus,  hic  autem  de  contrariis.  Principatus 
enim  vocautur  illi  nequam  spiritus,  qui  principan- 
tor  in  vitiis  suis,  qoae  speciaiiter  suggerere  consueve- 
rant;  sicut  spiritus  fornicationis,  qui  principantur 


met,  nec  diabolus  quod  objiciat  habet.  Quod  decre-     iibidinosis;  et  spiritus  superbiae,  qui  dominantur  su- 


tum  erat  nobis  contrarium,  id  est  rectitudo  justitiae 
quse  decreta  fuerat  in  Icge,  erat  contraria  pravitati 
nostrariim  pi-xvaricationum ;  sed  perauxilium  novae 
gratiae  concordavimus  adversario  nostro,  id  est  legi 
divinx,  obtcmperaintes  prax^ptis  ejus,  sicut  ait  Do- 
Diinus  :  Esto  consentiens  adversario  tuo  cito,  dum 
es  cum  illo  in  via,  id  est  esto  concors  et  obediens 
sermoni  praeccptorunc  coelestium,  qui  tuis  pravita- 
tibus  adversatur,  cito  dum  es  cum  illo  in  itinere 
prasentis  vitx.  Yel  chirographum ,  id  est  manu 
scriptum  ,  erat  perpetratio  praevaricationis  Adae. 
Quod  erat  adversum  nos,  id  est  adversabatur  saluti 
nostrae,  et  intercludebat  nobis  ingressum  ccelestis 


perbis.  Potestales  vero  dicuntur  ilii  spiritus,  qui  hsh 
bent  vim  praecipitandi  in  majora  peccata  homioes, 
quibos  praevalent  per  interaas  eoram  cupiditates. 
Ibi  ergo  vincontur  inimic»  nobis  iuvisibiles  pote- 
staies,  uhi  vincuntur  invisibiies  cupiditates.  Etideo 
si  in  nobis  ipsis  vincimus  temporalium  rerum  cupi- 
dltatcs,  necesse  est  ut  in  nobis  ipsis  vincamos  ei 
ilhim,  qui  per  ipsas  cupiditates  regiiat  in  homine. 
SpoUavit  itaque  Christus  hos  principatus  et  pote- 
states,  eripiens  ilbs  homiiies  quibos  dominabantur» 
dum  per  donum  sancti  Spiritus  exstingueret  saeculi 
cupiditates  tn  cordibus  ipsoram  hominom,  et  tra- 
duxit  easdem  cupiditates  vei  principatus,  id  est  ab 


patriae.  Decretum  vero  quod  erat  contrarium  nobis,  w^  his  qui  ad  fidem  conversi  sunt,  expuiit,  sicut  dixe- 


ipsa  fuit  sententia  danmationis  nostrae,  quae  erat 
cunctis  hominibus  adversa.  Sed  delevit  Deus  hoc 
chirographum,  id  est  veteris  culpae  cautionem,  qua 
oos  diabolus  debitores  mortis  teiiebat,  ideo  chiro- 
graphum  ipsum  erat  decreti,  id  est  dccretae  damna- 
tionis  nostrae,  qua  decretum  erat  ut  juste  teneremur 
sub  hoste  captivi,  cui  nos  sponte  subdideramus  ad 
consensum  iniquitatis.  Vel  decretum  Dei  fuit :  c  De 
ligno  scieutias  boni  et  mali  ne  comedas  {Gen.  ii).  i 
Hujus  decreti  violati  chirographum ,  id  est  memo- 
riara  delevil  Dcus,.quAndo  peccatum  primi  parentis 
pcr  sanguinem  Christi  abluit,  et  quasi  oblivioni  tra- 
4id\t,  et  ipsum  tulit  de  medio.  Erat  enim  hoc  pecca- 
tum  inter  Deum  et  nos,  separans  nosai)eo;scd 


rat :  c  Nunc  princeps  hujus  mundi  ejicietur  foras 
(Joan.  xii),  I  et  hoc  fecit  confidenter,  sciens  se  ju- 
stam  habere  causam ,  et  pakim,  id  est  coram  omni 
populo  pendens  in  cruce,  triumphavit,  id  est  cum 
gloria  vicit  t7/os  in  semetipso^  id  est  in  passione 
proprii  corporis,  qui  postea  triumphaturos  erat  et 
in  martyribus  suis. 

c  Nemo  ergo  vos  judicet  in  cibo  aut  in  poto,  aut 
c  in  parte  diei  fesli,  aut  neomeniae,  autsabbatorum, 
c  quae  sunt  umbra  futurornm,  corpus  autem  Chri- 
c  sti.  9 

Et  quidem  circumcisi  spiritualiter  estis  circumci- 
sione  Christi,  per  quem  non  egetis  circuincisionfr- 
camali.  ergo  nullam  aliam  carnalem  observantiam« 


fS-^  nERYKI  BURGIDOLENSIS  MONACIII 

debefis  legi,  cam  isCaro  qas  roajor  e»l  accipere  non  A 

debeatis,  praesertim  quia   Deus  cbirograpbom  de- 

creti,  id  est  legis,  sicut  supradiclum  ett,  tulit  d^ 

inedio  utriusque  plebis,  aQigeus  illud  crvci,  ut  jam 

quasi  morlBum  cesset,  el  per  triumphum  Domiuicae 

passiouis  a  potestate   daemonum  iiberati  sumus,  a 

qoa  eripi  pcr  icgem  non  valebamus.  Cum  Iiasc  iia 

aint,  ei  a  serYitute  legts  per  bov»  gratiae  libertatem 

fiitis  erepti,  igltur  nemo^  id  est  nalius  pseudo  vosjth 

dieet^  id  est  judicabiles  ct  reprebensibiles  dicat  in 

cibo  aut  in  poiu^  id  est  in  discrelione  cil)orum  ct  po- 

«uuin  quod  alii  sint  assuroendi,  ei:  alii  respuendi, 

qula  quos  cibos  Juda:i  vitant  in  peeoribiis,  nos  vita- 

mas  iii  moribus;  et  quos  polus  illi  cavent  in  liqoo- 

ribus,  nos  cavemus  in  voliintaf js  affectionibus.  Nemo 


<  Nemo  vos  seducat,  yolens  m  humilitate,  et  r&- 
ligioiie  angeloium,  qua  non  vidil,  anibolaus, 
frustra  inflatus  sensu  suae  carnis,  et  non  teiMHis 
caput  ex  quo  totum  corpus  per  nexus  ei  conjoiH 
ctiones  snbminislrainm  et  construrturo,  crescii 
in  augmentuin  Dei.  Si  ergo  mortui  estis  com 
CbriFto  ab  elemeniis  hujus  inundi,  quid  adhoc 
tanquam  viventes  in  mundo  deceruilis  1  Ne  teti- 
geritis,  neqiie  gustaveritis,  neque  contrectaveri- 
tis  quae  sunt  omnia  in  interilum  ipso  usu,  secuo- 
dnm  praecepta  et  doctriiias  homioum,  qux  suui 
ralionem  quidem  habentia  sapientiae  in  super- 
stitione  ct  humilitate,  el  non  ad  parccndum  cor* 
pori,  iion  in  honore  aliquo  ad  saturilatem  Ganiis.i 
Ipsi  qui  de  circumcisionc  vcnerant,  et  se  Chri- 
eorum  qui  magistros  legis  osse  se  jactant,  vos  judi-  ^  stianos  dicel>£i)i,  judaizaiidi  cousuetudiiiem  non  de- 


cet  in  cibo  vcl  in  potu,  quod  alii  immutidi  sinl,  alii 
fnundi,  quoniam  c  omnia  munda  sunt  mnndis,  co- 
inquiiiatis  aulcm  nihil  esl  mundum  (Tit.  i);  >  aut 
in  parte  dici  fesii^  nt  alios  dics  feslus  putent,  et  alios 
aon  festos,  quia  nohis  qiii  in  Christuin  eredimus 
Tesurgcntem,  jugis  et  leterna  feslivilas  est,  anl  in 
parte  neomeinm^  id  est  Kalendarum  et  mensis 
iiovi,  quantlo  decrescens  luna  flnitur,  et  noctis  um* 
^iris  tegitur,  quia  Christianortim  lumen  est  xtcrnum, 
«t  semper  solis  justitie  radiis  illuslratur;  aic(  iii 
pai  te  sahbatorum^  iit  non  faciant  senil^  opus  et 
onera  non  portcnt,  quia  ncs  Cbristi  sumus  libcrtate 
i!onati,  ct  onera   peccatorum  geslars  desinimus^ 


serebant,  aliosque  in  errorem  suum  trabere  satage 
bant.  Ideo  credeutibus  dicitur  de  iliis.  Nemo  vos  s#- 
difcal  vel  s-uperet,  id  est  nemo  vos  veiitate  in  erro- 
rem  trahat,  nemo  vos  in  ccrtamine  dispntationia 
fraudulenter  vincat,  ut  bravium  vobis  supernse  re-> 
rounerationis  tollat,  volem  ea  qum  uon  vidit,  id  est 
volens  tenere  vei  suadere  carnalia  legis  mandata, 
qux  nunquam  iuteUexit  tn  bumilitaie  litterae  et  an- 
geiorum  religione  aique  cuitura,  ut  non  seniatis 
spiritali  inteiiigenliae,  scd  exeroplaribus  futuronini. 
Humilitas  enim  boc  loco  non  est  illa,  quae  laudatur 
in  Scripturis,  sed  illa,  quae  deprimit  sensum  men- 
tis  in  terrenam  atque  carnalem  inlelligentiam.  Yere 


ifiov  Graece,  novum  dicilur  Latine,  jum  Inna.  Nco-  q  cnim  bumilis  sensus  et  miseranda  suspicio  est,  Do- 


menia,  nova  luna,  et  novab  lunx  observatio,  novae 
Titaeest  sanctiflcatio.  Sabbatom  venim  perpetuum 
^servat,  qai  spe  futurae  quiebis  sanctis  c»t  operibus 
intcntus,  »cc  in  ipsis  bonis  aclibus  smis  quasi  de 
propriis  et  de  bis  quae  non  acceperit,  gloriatur  illum 
in  se  operari  cognoscens,  qui  simul  operatur  et 
qoiettts  cst.  Sabliatum  enim  quod  interprctalur  re- 
ftitVs,  signiiicavit  requiem,  qearo  «xnkiiae  sanctorum 
iiabent  a  vitiis  in  praesenti  vita,  et  q*iam  babiturae 
sont  corporibus  exutae  donee  resumant  corpora. 
Quo!  omnia  ciinl  tim^ra  futurorum  {Hebr.  xj,  qiiia 
nihil  sub  Veteri  TestamcHto  camaliter  observaba- 
tiir,  quod  non  praeaguraret  uliquid  ^pirituale  futu- 
rum  vel  in  hac  Ecdesia,  vel  in  ea  quae  jam  in  coelis 


minuro  credere  hircorum  atque  tauroruin  sanguine 
delectari,  et  nidore  thymiamatis,  quem  saepe  hoini- 
nes  declinamos.  Religio  angelorum  vocaiur  boc 
loco  cullura,  quac  non  Deo,  scd  malignis  spiritibus 
exbibctur.  Ex  quo  enini  factuin  est  quod  Dominus 
ait :  c  Reiiiiquetur  domus  vestra  deserta  {Luc.  xxi; 
Matlh.  xxiiO,  I  omnis  judaicarum  observationum 
cuilura  deslrccta  cst ;  quascunque  oflcrunt  victimas, 
non  Deo  oflerunt,  scd  angelis  refugis,  id  est  spiri- 
tibiis  immundis.  Yel  in  hurailitate  et  religione  an- 
^dorivm ,  qiiia  hujusmodi  sectatores  plenimque 
solent  iu  seipsis  humililatem  et  religionem  angeio- 
rum  ostondere^  ut  dtius  credatur  eis  quasi  sanctis- 
sunis.  Angdos  cnim  juxta  bunc  sensum  vel  ceele- 


legnare  cceplt ;  corpm  autem^  id  eu  solida  Ter>ta&  D  J^  spiritus,  vef  sanctos  praedicatores  intelligimus. 


hujus  oinbrae  esl  C/irtslt,  id  «st  portinet  ad  Chri- 
stum.  Omnia  illa  sunt  umbra»  futnrorum,  in  quibus 
Judxi  Juxta  Kttcram  hasrenl,  et  ienentur  in  lerra ; 
nos  vero  juxta  spiritoro  transeaniifb  od  Christum, 
qui  ad  distinctionem  umbraruin  nunc  corpus  appel- 
latur.  Quomodo  enim  in  corpore  veriias  est,  el  in 
corporis  umbra  mendacium,  sic  in  spirilali  intellis 
gentia  roandus  oronts  cibos  et  potiis»  et  tota  festivi- 
las,  et  perpetuae  Kalendae,  nec  uon,  aeterna  requies 
exspectanda  est.  Universa  haec  loqnitur  Apostolus 
contra  eos,  qiii  crcdentes  ex  Judaeis  in  Domlnum 
Salyatorero,  Juiiaicas  caercrooiiias  observare  cupic- 
banl,  {Matth,  xxiv*  Marc,  xiii;Lffc.  xsi)  undc  et 
Irflhue  subdit  : 


I^eroo  ita  religiosum  se  fingens,  seducat  vos ,  am- 
buians  frustra^  id  est  faciens  iii  vacuum  et  sine  uli- 
litate  quidquid  facit,  qui  iiiriddiler  cuncta  fadt ; 
iiifiatus  senstL  carnis  sua:^  id  est  carnalitcr  cunda 
intciiigens,  et  traditionum  judaicarum  dcliraroenta 
|,crquirens,  atque  ex  earura  notitia  lumens  et  non 
tenens  capui  omnium  Scripturarum  atquc  sciaitia- 
rum.  id  esl  Christum  qui  est  Dei  sapientia,  ct  cst 
caput  ccdesiae  sanctorum ;  et  quia  non  tcnct  Chri- 
stum,  qui  est  caput  omnis  sacrae  intdligentiae  el 
eaput  omniuro  dectorum,  patet  quia  fatuus  et  re- 
probus  est.  Ex  quo  capite  toium  corpus  Ecdcsia'  pef 
nexus  et  conjunctiones  subministratum  el  Uiatm* 
clum,  crescit  in  augmentuni  Dei^  Corpos  qulppe  11- 


1557 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  L\  EPIST.  AD  COLOSS. 


iZZ$ 


lius  nos  Ofnncs  sumus.  Per  nexiis  el  conjunctioncs  A  et  absliiienlia  crcaluraruin  inunili,  quid  adlmc  de- 


corpus  ligattir,  qiiia  duni  oapiti  peclus,  diim  pectori 
bracliia,  duni  bracbiis  nianus,  dum  digiti  manibus 
Aunt  conjunai,  ac  membra  csbtera  membris  inba:- 
rent,  corpus  omne  perftcitur.  Sicul  saucli  apostoli, 
quia  Rcdemptori  nostro  propin<iui  steteriiiU  ,  ei 
quasi  peclus  capiti  inli.-escrunt.  Quosquia  marlyre}i 
sunt  secuti ,  coiijuncta  brachia  pectori  fucrunt. 
Quibus  dum  pastores  et  doctorcs  subunili  sunl  per 
bona  opera  manus  bracbiis  inbaeserunt.  IIoc  vero 
omne  corpHs  Redemptoris  nostri  quotidie  per  nexus 
ct  conjiinctioi:es  submintstralur  et  construitur  in 
coslo,  quia  dum  ad  eum  illuc  electx  animae  ducun^ 
tur,  ei  sua  mcmbra  oolligaotur.  De  quo  recte  dici- 
tur,  subministratum  et  constructum  crcscit  iii  aug- 


ceriiitis  alias  esse  vitandas,  et  alias  esse  assumen- 
das?  Elementaenim  vocat  bas  visibiles  creaturas 
quae  toia  universilate  per  se  considerata  partes 
muiidi  sunt.  Et  isti  eranl,  ut  dictum  est,  nb  eleinen- 
tis  moi*tui,  id  est  srparali  ab  abslincntM  creaturn- 
rum  mundi ,  quibus  iii  laico  vite  absrmctianl.  Vd 
elementa  dicit,  qux  ipsi  colebant  in  idolis ,  sicjt 
mare  in  Neptuno,  et  aerem  in  Junone.Sed  perfi^-lem 
Cbristi  ab  liis  separati  erant.  Nani  iibi  invenlmus 
aliler  et  aliter,  facta  est  ibi  quaniam  niors.  Mors 
enim  esl,  non  esse  qiii  fuit.  Iminortalis  quidem  est 
anima,  qui  semper  vivii ;  el  est  in  illa  semper  qui- 
dem  permanens,  sed  mulabilis  vita ;  ideoque  secun- 
dum  mutabilitatem  ejusdem  vilx,  poiest  et  morta* 


menlum  Dei  quia  Deus  omnipotens  redemptor  no-  ^  lis  dici,  quia  si  olim  vivebat  sapienter  et  nunc  de- 


ster,  qiii  in  se  in  quo  proiiciat  non  habet,  adbuc  per 
menibra  sua  quotidie  augmeutum  babet.  Sed  quis- 
quis  adhuccarnaruer  legcm  observandara  pracdicat, 
non  tenct  caput  bujus  corporis^  quia  fidem  et  gra- 
tiaui  ejiis  inipugnat,  et  corpus  ejus  quod  ita  conne- 
xuin  e^t  sciiidere  quaeril ;  ct  ideo  subliliter  vubis 
cavendus  est,  ut  ininiicus  Cbristi  et  Ecclesix,  licct 
Clirislianuin  se  fingat.  Non  solum  enim  vaniluquos 
et  inentis  seductores,  fabulosa  et  vana  garrieiites, 
id  est  in  eis  vanilatibus  velut  altam  scientiam  pro- 
mitlentes  contra  rcgulam  fidei,  quam  catbolicam 
susccpistis,  cavere  debetis;  sed  etiam  ipsos,  quide 
ipsa  incommutabilitatc  divina  naturae,  vel  incorpoi 
rea  creatura  sive  crealore  veraciler  disputant;  et 
quod  dicunt ,  oinnino  documcntis  atquc  lationibus 
certissimis  probant,  ct  lamen  ab  uno  Dei  et  homi- 
num  niediatore  conantur  avertere  ,  tanquam  pe- 
stem  insidiosiorem  ca^teris  fugite.  Quod  autem  sc- 
quitur  ,  st  ergo  mortui  estis  cum  Christo  ab  elemen^ 
tis  hujus  mundi^  quid  adhuc  tanquam  viventis  in 
mundo  decernitis^  bunc  sensum  babere  videiur  : 
Si  baptizati  eslis  in  Christo,etcum  eo  in  baptismate 
muriui  ab  elcmentis  mundi,  cur  mecum  non  dicltis  : 
c  Mihiautem  absit  gloriari  nisi  in  cruce  Domini  no- 
slri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  crucifixu^ 
est,  et  ego  inundo  (Calat,  vi)?  i  nec  auditis  Domi- 
num  dicentem  ad  Patrem  :  c  De  mundo  non  sunt, 
siciit  ct  ego  non  sum  de  mundo  (Joan.  xvii) ;  i  sed 


sipit,  mortua  est  in  deterius,  si  vivebat  insipienter 
ei  sapit,  mortua  est  in  melius.  Ita  mortui  in  melius 
erant  isti,  quibus  nunc  dicitur  :  Si  mortui  estis  ab 
eUmentiSf  quid  adhuc  tanquam  vimiles  decernitis  f 
Cuni  Cliristo  per  fidem  associati ,  mortem  islam  , 
laudabilem  asscculi  sunt ,  proptcrra  mortiii  esso 
cuin  Christo  dicuntur.  Yel  cum  Christu  inortui, 
qula  Christo  patiente  et  moriente,  ct  illi  compassi 
sunt  et  commortui,  non  qiiidein  eo  tempore  quo 
illc  morieni  sustiniiit ,  sed  quo  ipsf  fidem  perGcpe» 
runt.  Ei  quia  mundo  semel  cum  Christo  mortui 
eraiit  noii  iterum  quasi  viventis  mundo  deccrnere 
carnaliter  debebant,  dicentes  adinviccni  vel  ad  se- 
quaces  suos  :  Ne  teligerilis  morluuiii,  sive  rcptile, 
'  iie  inquineiniiii  ab  eu ;  ncque  guslaverilis  cariiem 
aiiimalium  quae  non  ruminant,  netiue  manu  contre- 
claveris  horum  quidpiam.  In  bis  Verbis  adhil)enda 
est  quaedam  pronuntiatio  in  vultu  et  in  mo.lo  vocis. 
Per  irrisionem  quippe  verba  posuil  eorum  qui  dl- 
cunt,  ne  tetigcritis ,  neque  gustaveritis ,  cuin  sint 
omnia  munda  mundis  {Tit,  i),  quce  omnia  ipso  usu , 
id  est,  si  quis  uUitur  eis  iudaico  ritu,  ut  ab  bis  ab« 
stineat.  et  illis  utalur,  credcns  se  ita  justificari « 
sunt  ininterilum^idl  cst  ducunt  in  mortem  animae» 
quia  sunt  secundum  prcccepta  et  doclrinas  hominum^ 
non  Dei.  Postquam  enim  veritas  advenit,  Jam  nou 
Deus  ea  prxcipit ,  sed  Pharis.xi ;  et  quoniain  aucto- 
rilatesuavel  Del  male  inlcllecta  prxcipiunt  haec. 


ccontrario  quasi  viventes  in  mundo,  decernitis  :  jv  et  rationibus  doccnt,  idco  usus  eorum  ei  cultura 

interimit.quia  sunt  praecepuet  doctrinae  hominum, 
non  Dei.  Unde  per  Isaiam  dicitur  :  c  Populus  hie 
bbiis  me  honorat,  corvcroejus  longe  esl  a  me(/s(i, 
xxix).iFrustra  auU^m  colunt  me,docentcs  doctrinas 
et  prxcepta  hominum  (Uatth,  xv;  Jl^irc.  vii).Nam  et 
super  illa  quae  lex  carnaliter  praecipit,  addiderunt 
Pharisaci  et  Scribae  multa,  adeout  propter  inventio* 
nes  suas  frcquenter  violarent  ipsa  legis  carnalia 
mauduta.  Unde  Doniinus  arguit  eos,  dicens  :  c  Irri- 
tum  fccistis  mandatum  Dei,  iit  tradiliones  veslras 
statueritis  (Matth.  xv).  i  Et  quibus  justum  est ,  ut 
diebus  Sabbati  sedeat  unusquisque  iu  domo  sua,  et 
non  egrediatur ,  nec  ambulet  de  loco  in  quo  habitat, 
si  quando  cos  juxia  liitcram  coepbrimns  arctarc  ut 


iV/*  tctiyerilts  (Oiptishominisn:ortui,  nec  vestimeD- 
tuni  aut  scabcllum  in  quo  sedit  muller  menstruata; 
neque  gustaveritis  carncm  suillam,  neque  leporum , 
neque  sepiarum,  neque  murcnae,  ncque  anguillse, 
nequc  universorum  piscium  qui  squamas  piimulas- 
vc  non  habent  neque  eontrectaveritis  aiiquid  borum. 
llic  loquitur  Apostolus  eis,  qui  jam  servare  legem 
carnaliter  ex  parte  coeperant.  Hucusque  enim  mo- 
iiuerat  stantes,  ne  seducerentur ;  et  nunc  aggredi- 
tur  eos ,  qui  jam  aliqua  de  iege  servabant.  Quasi  di- 
cat  :  Vos  videte  nc  s«-ducamini.  Sed  vos  alii  dicite 
cur  Icgem  servalis.  Si  mortui  estis  cum  Christo,  etc. 
Si ,  inquit,  cum  fidero  Christi  accepislls,  estis  mor- 
tiii  ab  eltctis,  id  est  separati  ab  otnui  superstitione 


1339  llERVEl  DURGIDOLENSIS  MONACIll  15M 

nou  arabulenl,  nec  jaceatu,  nec  slent,  sed  tantum  A  elementis  mundi,  non  debetis  ultra  lanquam  ¥iTea* 
sedeant  si  velint  praecepta  servare ,  solent  responde- 


re  et  dicere  :  Baracliias  et  Simeon  et  Ellel  magistri 
nostri,  tradiderunt  nobis  ut  duo  miliia  pedum  am  • 
bulemus  in  Sabbato.  Et  CTteras  hujusmodi  doctrinas 
hominum  praeferunt  doctrinae  Dei ,  quas  $unl  quidem 
rationem  habentia  sapientice  in  superstitione  et  /rumt- 
litate.  Pro  superstitione  in  Grxco  legitur  falsa  reli- 
gio,  et  humililas  hic  intelligenda  est ,  quae  humilia 
sentiat  atque  lerrena.  Yidenturigitur  observationes 
Judaicae  apud  imperitos  et  vilem  plebeculam  imagi- 
nem  habere  rationis  humanaeque  sapientiae  in  falsa 
religione,  et  humilitate ,  id  est  in  infimo  et  carnali 
atque  terreno  sensu.  Vel  sunt  quidem  rationem  ha« 
bentia  sapientiae  in  superslitione,  id  est  non  in  veri 


tes  in  mundo,  mundana  camaUter  discemere,  et 
alia  ac  alia  quaerere,  aiiaque  et  alia  respuere ;  191- 
tur  $i  consurrexistis  cum  Christo^  debetis  incessan- 
ter  superna  in  quibus  jam  Christus  esl,  qnaerere, 
ut  ea  cum  ipso  valeatis  possidere.  Nam  sicul  cum 
Christo  mortui  mundo,  mundana  debetis  postpone- 
re,  ita  consequens  est  ut  cum  Christo  resuscitali, 
supema  debealis  appetere.  Igitur  si  consurrexistis 
cum  Christo,  qucerite  ea  quai  sunt  de  sursum^  id  est 
coelestia  bona,  ubi  jam  corporaliter  Christus  est  iu 
dextera  Dei  Patris  sedens.  Non  utique  surreximas 
sicut  Chrislus,  scd  tamen  secundnm  spem  qaad  no- 
bis  in  iilo  est,  jam  nos  cum  illo  resurrexisse  tesu- 
tur  Apostolus  :  c  Spe  enim  salvi  facti  sumus  (Rom. 


tate,  sed  in  falsitate,  quae  est  superabundans,  et  in  B  vni).i  Spe  resurrectionem  nostri  corporis  in  Cbristi 


qus  nulla  est  utilitas ;  et  in  humilitatc,  id  est  deje- 
ctioiie  animae.  Quod  si  ad  nonnullos  id  referatur, 
qui  in  Ecclesia  de  absiinentiae  virtule  gloriantur,  no- 
tandum  est  quod  Apostolus  superstitioni  humiliatis 
speciem  jungit,  quia  dum  plus  quam  uecesse  est  per 
abstinentiam  caro  atterilur,  humilitas  foris  osten- 
ditur,  scd  de  hac  ipsa  humilitate  graviler  interius 
superbitur.  Apud  JudaF:os  tamen  mullo  magis  in 
ostentatione  humilitatis  regnat  superstitio  ,  quia 
unde  se  caeteris  humiliorcs  ostendunt,  inde  super 
omnes  superbiunt.  Et  ea  quae  obsenant,  simt 
non  ad  parcendum  corpori^  non  in  honore  aliquo  ad 
saturitatem  carnis.  Non  parcunt  Judaei  corporibus 
suis  in  assumptione  ciborum,  contemnentes  intcr- 
dum  quae  habent,  ct  quaerentes  quae  non  habent.  Et 
quia  lioc  faciunt,  necessitale  debilitates  interdum 
€t  morbos  contrahunt.  Nec  honorant  semetipsos, 
cum  omnia  munda  sint  mundis  {Tit.  1),  nihilque 
possit  csse  pollutum  quod  cum  gratiarum  actione 
percipilur  (/  Tim,  iv),  et  idcirco  a  Domino  sit  crca- 
tum ,  ut  saturilate  et  adimpletionc  carnis  humanos 
artuf  vcgetet  atque  sustcntet.  Elemcnta  quoque 
niundi,  a  quibus  (ideles  esse  roortuos  dicit,  possu- 
mus  et  legem  Moysi  atque  omne  Vctus  Instrumen- 
tum  accipere,  quibus  quasi  elementis  et  religionis 
exordiis  Denm  discimus ;  quomodo  elementa  ap- 
pellantnr  lillcrae ,  per  quas  syllabas  ac  verba  con- 
jungimus,  ct  ad  texendam  orationem  longa  medijta- 
tione  proccdimus.  Ars  quoque  musica  habet  ele- 
menla  sua,  et  geometrica  abelementis  incipit  linea- 
rum.  Sic  elementis  Vetcris  Testamenti ,  utad  evan- 
gciicam  plenitudinem  veniat,  sancti  viri  eruditur  in- 
faiitia  (/  Cor.  iii).  Uiide  et  illi  Psaimi  qui  litteris 
praenotantur,  per  clhicam  nos  ducunt  ad  theo- 
logiam  ;  et  ab  clcmenlis  occidcntis  litlerae  quae 
destruilur,  transire  faciunt  ad  spirilum  vivifican- 
tem. 

CAPUT  III. 

f  Igitur  si  consurrexistis  cum  Christo,  quae  sur- 
f  siim  sunt  quaerite,  ubi  Cbristus  est  in  deitera 
«  Dci  sedens  :  Quae  sursum  sunt  sapite ,  iion  quae 
c  super  terram.  1 

Quando  qiiidem  si  mortui  estis  cuiu  Christo  ab 


corporis  rcsurrectione  tenemus,  et  resurrectionem 
spiritus  ]am  in  re  haberous,  ut  amodo  in  novitale 
vitae  ambulemus.  Exstinctis  enim  vitiis  nostris  per 
mysterium  ac  virtutem  Dominicae  mortis,  a  morie 
animae  resurreximus  per  gratiam  Dominicae  rcsur- 
rectionis.  Vel  ideo  recte  nunc  dicitur :  Si  consur- 
rexistis  cum  Chrislo,  quaerite  bonis  operibus  et  de- 
votis  precibus  ea  quae  sunt  super  coeium,  ut  me- 
reamini  ea  invenire,  quia  omnis  qui  quaerit,  invenit 
(Matth.  vii);  et  debetis  ea  quaerere,  quia  Cfaristus 
quem  ihvenire  desideraiis,  cst  jam  ibi  in  dexlera 
Dei  (Matth,  xxv).  Recte  in  dextera  quia  oves  pciien- 
da:  sunt  ad  dexteram,  et  congmum  est  ut  immacti- 
latus  Agnus  locum  immacuiati  gregis  primus  obti- 
neat.  Per  dexteram  enim,  significatur  aeterna  beati- 
tudo.  Et  ibi  jam  sedet  Christus,  id  est  quiescit  post 
laborem  passionis.  Sedere  vel  regnantis  est,  vei  ju- 
dicantis,  et  Christus  in  dextera  paterni  throiii  se- 
det,  quia  cum  eo  regnat  in  xternum.  Ob  hoc,  in- 
quam,  sedere  dicitur,  quia  nunc  omnia  jiniicat,  et 
ad  citremum  judex  videbilur.  Quaerite  ei^o  perpe- 
tua  bona,  in  quibus  ipse  jam  ita  secundum  humani- 
tatem  sedet,  et  sapite  ea  quos  sunt  sursum^  id  est  pa- 
lato  cordis  dulccm  saporem  supernorum  bonoruni 
taugite,  non  quas  sunt  super  terram ,  id  est  terreno- 
rum  et  temporalium.  Si  enim  terrena  vobis  duicia 
non  fuerint,  tunc  coelestium  dulcedinem  gustare 
poleritis.  Si  terrenas  concupiscentias  non  habueri- 
|v  lis,  tunc  calcstibus  gaudiis  inhiare  valebitis,  vel 
sapite  superna,  non  terreiia,  id  est  habete  sapien- 
tiam  et  prudentiam  de  coelestibus  et  xterais,  uon  de 
temporalibus  et  caducis. 

«  Mortui  enim  estis,  et  vita  vestra  abscoudita  est 
«  cum  Christo  in  Deo.  Cuin  autem  Christus  appa- 
«  ruerit  vita  vestra,  tunc  et  vos  apparebitis  cuok 
«  ipso  in  gloria.  1 

Superna,  non  terrena  sapere  debetis,  quia  meiite 
mortui  estis  huic  mundo.  Morimur  enim  secundum 
spiritum,  ct  resurgimus  secundum  spiritum,  ut  po- 
stea  mortui  secundum  cariicm  resurgamus  secun- 
dum  carncm.  Quomodo  enim  praecedit  mors  secua- 
dum  spiritum  resurrectionem,  quae  est  secuodun 
spiritiiin  i  sir  prxcessura  est  mors  secundLffl  oar* 


I3il  COmEin'.  III  fnSTOLiS  MDU.— »  0fST.  AD  OQLOSS.  iWi 

neni,  resunpeclionem  quae  futcra  est  fiecundum  car-  A  quod  Paulus  ail :  MoUui  e$lis  et  vita  vestra  abscon- 


nem.  Nam  non  faccre  quod  faciebamus,  nec  credei^e 
quod  credebamus,  mors  ct  resurrectio  quanlam  in 
nobis  est.  Si  qui  idolis  servicbat  unum  Deum  eo- 
gnovit,  mortuus  est  in  idololatria,  resurrexit  in  fide. 
Si  qui  ebriosus  erat,  sobrius  cst,  mortua  est  ebric- 
tas,  resurrexit  sobrictas.  Omnia  ergo  facta  mala 
quae  desinimus  facere,  quasi  mors  in  nobis  est,  quia 
uon  esse  quod  eramus,  mors  quaedam  est.  Morini^ 
inquit,  eslis,  sed  mortui  specic,  Tivi  radice,  sicut 
arbnres  in  bieme ,  quoniam  vita  vestra  abscondita 
est  cunt  Christo  in  Deo  Patre,  nec  apparet  nunc  lio- 
minibus.  Mortui  enim  estis,  quomodo  videntur  ar- 
bores  per  biemem  quasi  aridse,  quasi  mortuae.  Sed 
ne  arescatis,  intusest  radix,  inlusest  vita,  intus  est 
charitas,  quia  vita  abscondita  est  cuui  Christo  in  n 
Deo.  Erit  autem  postea  tempus  vestnim ,  erit  aestas 
vcstra,  quando  circumvestiemini  dignitate  folio- 
rum,  et  replcbimini  ubertate  fructuum.  Cum  autem 
Christus  apparuerit  %eniens  ad  judicium,  qui  est  vita 
vestra^  tunc  et  vos,  non  adversarii  vestri,  apparebi' 
tis  in  gioria  cum  ipso,  Modo  tempus  est  hiemis, 
a'stas  autem  vestra  erit  adventus  Christi.  Uiems  ve- 
8ti-a  est  Christi  occultatio,  sestas  vestra  Chrisli  reve- 
latio.  Considerandum  est,  quia  sancti  viri  ab  im- 
portunilate  desideriorum  temporalium,  a  tumullu 
iiiutilium  curarum,  a  clamore  perstrepentium  per- 
turbationum  semetipsos  sacri  verbi  gladio  mortifi- 
care  non  desinunl,  atque  intus  anie  Dei  faciem  in 
sinu  mentis  abscoiidunt.  Undc^  recle  per  Psalmi- 


dila  est  cum  Christo  in  Beo ,  hoc  est  quod  Joanncft 

asserit,  quia  c  nunc  (llii  Dei  sumus,  et  nondum  ap- 

paruit  quid  erimus,  i  et  quod  Pauius  addidit :  cum 

Christus  apparuerit  vita  veslra,  tunc  et  vos  appare- 

bitis  cum  ipso  in  gioria ;  hoc  Joaiines   subjecit : 

<  Scimus  quia  cum  apparueril,  similes  ei  erimus, 

quoniam  videbimos  eum  sicuti  est.  i  IIoc  igitur  erit 

apparere  cum  Christo  in  gloria,  in  manifestatioiie 

cjus  videre  speciem  divinitatis  ejus  sicuti  cst,  et  ex 

visione  ejus  accipere  simiiitudiiiem  ejus,  ut  qualis 

est  ipse  tales  et  ipsi  pro  modo  suo  fiant  qui  vide- 

rint  eum.  Hxc  perfectis  dicta  suiit,  deinde  captcris 

qui   necdum  tantam  perfectionem  assecoti  sunt, 

dicitur : 

c  Mortifieate  ergo  membra  vestra  quae  sunt  su- 

per  terram,  fomicationem,  immunditiam,  libidi- 

nem,  concupiscentiam  malam  et  avaritiam,  quae 

est  simulacrorum  servitns  propter  quod  venit  ira 

Dei  super  fllios  incredulitatis.  In  quibus  et  vos 

ambulastis  aliquando,  com  viverctis  in  illis  Nunc 

autem  deponite  et  vos  omnia,  irain,  indignatio- 

nem,  malitiam,  blasphemiam,  turpcin  sermonera 

de  ore  vestro.  Nolite  mcnliri  invicem.  i 

Propter  unitatem   corporis,  quia  et  maiores  et 

minores  fideles  membra  sunt  Ecclesiae,  cum  sermo 

Apostoli  dirigeretur  latenter,  qtiasi  non  essent  atii, 

sed  iidem  ipsi,  cocpit  minores  alloqui  et  ex  his  qnas 

praemiserat,  causam  exhortationis  eorum  assum- 

psit.  Quia,  inquit,  ea  quae  sursum  sunt  saperc  debe- 


stam  dicitur :  c  Abscondes  eos  iii  abscoiidito  faciei  ^  tis,  non  quae  super  terram,  quoniam  in  majoribus 


tu»  a  conturbatione  hominum  {PsaL  xxx).  •  Quod 
quamvis  perfecte  postmodum  fiat,  et  nunc  ex  magna 
parte  agilur ;  cum  a  temporalium  desideriorum  lu- 
niuUibus  delectationes  in  interiora  rapiuntur,  ut 
mens  eoruin  dum  in  amore  Dei  tota  tenditur,  nulla 
iiiutili  pertiirbatione  laceretur.  Hinc  est  quod  nunc 
apostolus  per  conlcinplntionem  ab  exteriore  vita 
mortiios  et  quasi  iii  sepulcro  absconditos  discipulos 
viderat,  quibus  dicebat  Mortui  estis,  el  vita  vestra 
abscondita  est  cum  Christo  in  Deo.  Mortui  videlioet 
cnrnalibus  desideriis  et  temporalium  rerum  cupidi- 
latibus ;  et  vita  vestra  abscondita  est  com  Christo 
in  Deo,  quia  iutus  apud  Deum  cum  Christo  vivil 


Ecclesiae  membris  mortui  jam  estis  huic  mundo  et 
vitiis,  ergo  quod  in  illis  factum  est,  in  vobis  facite ; 
mortificate ,  scilicet  in  vobis  ipsis  membra  quce  sunt 
iuper  terram,  id  est  exstinguite  vitia  vestra  quae  ad 
eorpus  peccati  pertinent,  et  in  terrena  convcrsalione 
vigent,  vel  super  terram  vestri  corporis  niale  domi- 
nantur.  Corpus  peccati  esl  conformitas  veteris  homi^ 
nis,  et  hujus  corporis  membra  sunt  omnia  vitia  el 
mala  opura.  Hsec  itaque  nrcmbra  vestra  qiix  non  ad 
naturam  hominis,  sed  ad  corpus  peccati  pertinent, 
mortificate,  scilicct  non  membra  naiurae  vestne  qiiae 
Dcus  creavit,  sed  membra  corporis  pcccati,  ({uie  vos 
fecistis,  exstinguite,  ne  amplius  in  vobis  vivaiit.  Et 


allcctus    desidcriorum    vestrorum ,   ut  exstinctus  ^  expoiiam  vobis  illa  membra,  videlicet  fornicationem 


mundo  lateat,  et  a  cunctis  exteriorum  rerum  per- 
turbalionibus  intra  sinum  intimi  amoris  abscon- 
dat.  Ycrc  cum  Christo  abscondita  est,  quia  com 
Cbristo  manifcFlabitur,  cum  enim  Christus  appa- 
ruerit  csse  vita  vcstra,  id  est  cum  omnes  in  judicio 
viderint  Christum  esse  vitam  et  salvationem  ve- 
stram,  tunc  et  vos  apparebitis  cum  ipso  in  gloria,  id 
est  cum  magno  honore  atque  splendore  apparebitis 
omnibus  ad  dcxteram  ejus,  participcs  gloriae  ejus. 
Notaiidum  quia  et  Joaniies  hanc  sententiam  aliis 
verbis  explicat ,  dicens  :  c  Charissimi  ,  uunc  filii 
Dei  sumus,  et  nondum  apparuit  quid  erinius.  Scimus 
autcm  quia  cuin  apparuerit,  similes  ci  erimus,  quo- 
niain  vidcbimus  cum  siculi  cst  (/  Joan,  iii).  >  Nam 


niortificare,  id  est  concubitum  cum  meretricibos 
quae  prostant  in  fornicibus,  undc  fornicatio  nomeii 
accipit ;  et  immunditiam^  quae  et  mollities  appellatui*, 
atque  ab  uno  sexu  perpetratur ;  et  iibidinem,  quae 
fitcum  feminisquae  iio'i  sunt  puLlicae  ut  meretri- 
ces ;  el  concupiscentiam  malam,  qua  male  concupi- 
scitur  vel  muiier,  vel  auriim,  vel  aliud  aliquid,  quod 
non  iicet  haberi.  Concupiscentia  vocatur  hoc  ioco 
mala,  ad  differentiam  bonae  concupiscentiae,  de  qua 
dicitur  :  c  Concupiscit  et  deficit  anima  mea  in  atria 
Domini  {Psat,  Lxxiii),  >  et :  c  Coiicupiscentia  sa- 
pientiae  detlucet  ad  rcgnum  perpctuum  {Sap.  vi).  i 
Nnn  solum  ergo  opera  pnedictorum  vitiorum  debe- 
tls  moitilirare,  sed  et  concupiscentiam  talium,  ut 


1543 


IICRVEl  BIRGIDOLENSIS  MONACIIl 


13ii 


ticc  in  corJe  concupiscalls  aliquid  ilUcilum,  sed  cor  A  dacium   ei  pro  verilate  loquens,  s^  pvram  ^t- 


fib  omni  dcsiderio  malo  serYetis  mundum«  et  ava- 
rtftam,  id  est  insatiabilem  amorem  liabendi  morti- 
ficare.  Quae  avaritia  omni  Giiristiano  est  dctestanda 
{Galat»  V ;  Ephes.  t),  quia  esl  simulacrorum  $ervilu$. 
Sicut  enim  qui  idolis  servit,  cultum  debitum  Greato- 
ri  imaginatae  creaturae  tribuil;  sic  et  avarus  cum 
Deum  soiumcolere  deberet,  colitpotius  nummos,  in 
quibus  praefiguratae  sunt  iinagines  imperatorum ; 
hoc  enim  unusquisque  Deum  babet,  quod  prae 
omnibus  diligit,  in  quo  prae  omnibus  spem  atque 
fiduciam  habet.  Et  quoniam  avarus  boc  agit  specia- 
liter  de  nummis,  id  est  plus  diligit  nummos  quam 
aliud,  et  plus  cogitat  de  nummis  quam  de  alia 
re,  atque  plus  sperat  et  confidit  in  nuinmia  quam 


ritatero,  quam  cor  vestnin)  uoverit,  ore  pro- 
ferte. 
c  Exspoliantes  vos  veterem  honiinem  cam  adi- 
bus  suis,  et  induentes  noVum,  eum  qui  renova« 
tur  in  agnitione  Dei  secundum  imaginem  ejus 
qui  creavit  eum.  Ubi  iion  est  gentilis  et  Ju- 
daeus»  circumcisio  et  praeputium,  barbams  H 
Scytha,  servus  ct  liber,  sed  omnia  el  in  omni- 
bus  Ghristus.  > 

Praedicta  vitia  deponite,  ex$poliante$  vo9  in  eiH 
rum  depositione  velerem  hominem  cum  actibus  $ui$, 
id  est  veterem  vitam  quae  in  peccato  est,  in  quo 
secundum  Adam  vivitur ;  et  induerue$  novum  he- 
minem,  id  est  novam  vitam  quas  ic  justilia  ducitiir. 


in  alia  re,  iJcirco  numini  ^us  dii  sunt.  Jure  ergo  B  in  qua  sccundum  Ghristum    vivitur.   Exspoliale 

ergo  vos  hunc  vcterem  hominem,  id  est  injustitiam; 
et  iiiduite  novum  homincm,  id  est  justitiam ;  eoui 
^cilicet,  ^tft  renovatur  in  agnitione  Dei  tecundum 
imuginem  ejus  qui  creavit  eum.  Tolus  euiro  homo, 
id  est  et  interiore  et  exteriore  soi  parte  invetera- 
tus  propter  peccatuni  et  pcenae  mortalitatas  addi- 
ctus  est ;  sed  iiuiic  rcnovatur  secundum  interio- 
reni  sui  partem,  ubi  reformatur  secundum  svi 
conditoris  imagiiiem ;  in  resurrectione  verp  reoo- 
vatur  et  secundum  exteriorem.  sui  partem.  Sicst 
enim  post  lapsum  peccaii  homo  in  aguitione  Del 
renovatur  secundum  imaginem  ejus  qui  creavit 
eum,  iu  in  ipsa  agnitione  creatus  est,  aniequafli 
deiicto  veterasceret,  uude  rursus  in  agnitione  ea- 
dem  renovatur.  Nam  inter  notionem  et  agnitionem 
aliquid  interesse  dicitur,  eo  quod  notio  sit  eanim 
rerum  quas  ante  nescinius,  et  ipsas  scire  postea 
coepimus;  agnitio  autem  earuin,  quas  ante  seien- 
tes,  deinceps  scire  desinimus,  earumqoe  postea 
recordamur.  Homo  igitur  in  agnilioue  Dei  crea- 
tufi  est,  quia  in  principio  crcationis  suae,  Creato- 
rem  suum  ex  ratione  cognovit ;  sed  postea  per  pec- 
catum  caecatusv  agnitionem  Greatoris  amisit.  Noiic 
vero  per  iiluminationem  Evangelii  et  per  iufusionem 
gratiae  Spiritus  sanc^i  eumdem  Greatorem  saom  re* 
cognoscit,  et  mox  interius  renovatur,  qui  vetosta^ 
tem  contraxerat,  dum  Greatorem  Ignoraret.  Fii 
ergorenovatio  reformatioque  mentis  secundumima- 


vocatur  idoloiatra,  qui  Deum  non  colit,  sed  idoia, 
id  est  imagiiies  mortuorum  regum  nummis  im- 
pressas.  Haec  praedicu  vitia,  id  est  fornicationem 
{ibid.)f  etc.  mortificare  debetis,  ne  propter  hoc  si 
in  vobis  reperu  fuerint,  pereatis;  propter  lum 
jam  oiim  venit  ira  Dei^  id  est  animadversio  divin» 
ultionis  $uper  filio$  increAulitatis^  id  est  super  ho- 
mines  quos  incredulius  in  errorem  genuerat,  quia 
non  credentes  in  Deum,  verterunt  se  ad  haec  vitia 
cxercenda ;  et  propterea  perierunt  aquis  diiuvii  et 
igne  Sodomorum  (Gen,  vii,  xix),  vel  tempore 
Aloysi  {Num.  ii,  xii,  xiv,  xvi,  xxi,  xxv)  in  deserto 
variis  extcrmiiiationibus.  GaveU  ergo,  ne  el  vos 
similiter  aut  gravius  propter  eadem  vitia  ptTca- 
iis,  quia  nunc  quoqve  propter  bxc  venit  quoti- 
die  ira,  id  est  ultio  Dei  supcr  filios  increduliu- 
tis,  id  est  super  eos  qui  cum  sint  Eccicsia;  filii 
per  susceptionem  sacrainentorum,  non  tamen  fir- 
mitcr  credunt  aeternani  iniquorum  damiiationem, 
ct  idcirco  auJent  agere  talia.  In  quibu$  viiii$  et 
vo$  ambulasti$^  id  est  opera  operibus  velut  pas- 
6US  passibus  addidistis,  aliquando,  id  est  oiim 
cum  vivereti$  in  iUi$  vitiis,  id  est  cum  viUra  vcs- 
tram  in  talibus  duceretis.  Sed  nunc  postquam  per 
liaptismum  Ulibus  mortui  estls,  deponite  et  vo$ 
fiicut  ct  niajores  dcposuerunt,  omnia  vitia.  De- 
ponitc  ea,  id  est  dcorsum  ponite  ut  non  super 
vos  sint,  sed  subter  vos,  ut  non  premant  vos,  sed 


premantur  a    vobis.   Deponite    scilicet   Iram,  id  d  ginem  Dei.  Ideoautem  dicitur,  secuiidumimaginem 


est  perturbati  animi  comraotionem  adversus  ali- 
qucm  et  indignationem^  id  est  vehementem  animi 
commotionem  cum  quodam  arrogantiae  vitio  in 
iaesionem  et  in  aliciijus  <]espectum  accensi ;  et 
maiitiam,  qua  mens  intrinsecus  mordetur,  et  quae» 
rit  foris  laedere  fratrcm;  et  blasphemiam,  id  est 
prolationem  mendacii  contra  Deum  contra  saii- 
ctos  ejus,  et  de  sanclis  ejus.  Olasphemia  enim 
est,  per  quam  de  Dco  ipso  dicuntur  falsa,  vcl  de 
sanctis  ejus,  Nec  soiuin  blaspliemiam  caveatis, 
sod  et  qucmlibet  turpem  $ermonem  non  emiseritis 
de  ore  ve$tro^  ne  per  hunc,  et  os  vestrum  et  au- 
res  audientium  et  mentes  eorum  maculetis,  et 
Holite  mentiri  invicem^  ut  altcr  alterum  fallaf,  mcn« 


Dei,  ut  in  ea  re  intelligatur  fieri,  ubi  est  imago  Dei, 
id  est  in  niente,  sicut  dicimus  secundum  corpus 
mortuum  esse,  non  secundum  spiritum,  eum  qui 
de  corporc  fidelis  et  justus  abscedit.  Quid  enini 
dicimus  secundum  corpus  mortuum,  nisi  corpore 
vel  in  corpore,  non  anima  vel  in  anima  mortuum  ? 
Aut  si  dicamus,  secundum  corpus  est  pulcheraut 
secundum  corpus  fortiSy  non  secundum  animum, 
quid  est  aliud  quam  corpore,  non  animo,  pni- 
clier  aut  fortis.  Et  innumerabiliter  iu  loquimur. 
Non  iUque  sic  iutelligamus  secundum  imaginem 
ejus  qui  creavit  eum,  quasi  alia  sit  imago  seciuH 
dum  quam  renovatur,  non  ipsa  quae  renovatur. 
Ipsa  cnim   imago  Dei  renovatur  in  hooiiiiey  quaa 


I5i5  COMMENT.  VS  EFISTOLAS  PAILI.  -  IN  EPIST.  AD  COLOSS.  131^ 

fuerat  invcterata  delicto.  Novurn,  ut  dixi.  liomi-  A  qu»  meD8  vestra  conceplt  erga  reyelationem  mi- 

seri;e  proximorum,   et  similiter  foris   in  operibn» 


nem  induito,  id  est  conversalionem,  abi,  id  est 
in  quo  bomiue  novo  noH  genlilis  est  nequc  J^datu$^ 
id  est  nibil  operatur,  nibii  prodest  vel  obcst  quod 
ille  qui  bunc  bominem  induit,  seeundum  camis 
originem  gentilis  sit  aut  Judxus;  ncc  est  ibi  ctV- 
cumcisio  et  praputium^  id  est  niliil  ibi  utililatis 
opcratur  cireumcisio,  de  qua  Judari  praecipue  glo- 
riabantur,  nec  aliquid  noc^t  ibi  praputium,  Neque 
harbarus  est  ibi,  id  cst  non  nocel  cuiqnam  sua 
barbaries,  quia  fit  civis  sanctorum  et  domosticus 
Dci  {Ephe*.  ii).  \el  liarbarus,  id  est  aliquis  tam 
longe  remotus  et  tantse  feritatis,  ut  vix  posset  aRo* 
manis  vinci,  non  impeditur  sua  b  rl:arie  in  boc 
novo  bomine  ne  admittatur,  et  Scytba  non  est  ibi, 


indttite  bepignitatem ,  id  est  bonum  igncm  pia 
dulcediids,  qui  fervet  in  corde  vcstro.  Benigni- 
tas  enim  est  quasdsm  serenitas  antmi  qua  aliquit 
bilaritcr  loquitur  et  sua  tribuit  pro  Deo  ac  con- 
versatur  cum  proximo ;  bumililatem  quoque  induite» 
ut  bumilitas  mentis  appareat  in  omnibus  verbis 
et  opcribus  vestris,  in  vestibus,  in  incessu  atqua 
omni  lootu  corporis.  Ide  kque  et  modestiam  quasi 
vestem  vobls  circumdate,  ut  in  omnibus  dictis  et 
actibus  vestris  modum  tenratis.  Itodestia  enini 
quasi  modi  statio  dicitur,  quia  per  liaiic  virtutem 
modus  competens  servatur  in  omuibus,  modificans 
universas  actiones,  et  ut  modum  non  excedads^ 


id  est  populus  qui  est  iu  sinistro  margine  mundi  ^  induite  patientiam,  qua  undique  muniti,  tranquillo 


fcrocior  aliis  barbaris,  et  tam  pugnax,  ut  vix  un- 
quam  a  Romanis  superari  posset,  non*  juvatur 
sua  feritate  in  nitvo  bomine,  sed  potius  oportet 
omnem  feritatem  dcponere,  ul  discat  •  Cbristo 
Biitis  esse  et  hunulis  corde(lfalM.  xi).  Etneque 
servus  est  ibi  abjectior,  neque  liber  acceptior,  quia 
neque  servitus  neque  liberias  corporalis  nocet  vei 
adjuvat  ibi  quidquam.  Itaque  nec  natio,  nec  ritus 
carnalis,  nec  conditio,  nec  sexos  uliam  diiferen- 
liam  facit,  aut  valet  sive  operatur  ibi  aliquid; 
sed  omnia  in  bomine  boc  novo  Cbrislus,  id  est 
nihii  in  eo  est  nisi  Cbristiana  pietas  et  Chris- 
tiana  religio.    Cbristus  est  ibi  sanctitas  ct  juslitia 


animo  toleretis  omnia  mala  quie  vobis  ingeren- 
tur  a  proximis.  Impossibile  esl  enim,  ut  qui  cum 
aliis  hominibus  conversatur,  non  frequenler  ab 
illis  quxdam  sustineat,  quae  in  mullis  ad  cxcessuni 
GompeUant,  si  virtute  patientiae  quasi  vestimento 
circumdatus  non  fueril.  Si  vero  imdique  adversus 
omnia  qus  acciderunt  sibi,  patientiam  tenuerit, 
semper  modestiam  servare  poterit.  Et  ideo  patien- 
tiam  induite,  supportantes  vos  invicem,  ut  alteral- 
terutrum  sustineat  in  bis  qitod  sunt  gravia  et  as- 
pera.  Supportate  invieem,  id  est  portate  invicem, 
alii  alios,  ut  illos  qui  portaverunt  se,  jndicent 
superiores ,  et  se  inferiores  iliis    quibus  sunt  su- 


et  cbaritas  et  omuia  bona,  et  in  omnibus   C/irt-  p  periores.  Non  enim  patienter  alium  porlat,  qui  se 


stus  est  qui  hoc  liomino  novo  sunt  induti;  quia 
quidquid  boni  habent,  a  Chrislo  habent ;  et  quid« 
quid  boni  faciunt,  per  Christum  faciunt. 

c  Induite  vos  ergo  sicut  electi  Dei ,  saiicti  et 
f  dilecti,  visccra  misericordiae,  benignitatem,  hu- 
c  miliiatem,  modcstiam,  paiientiam,  supportan* 
c  tes  invicem  et  donantes  vobismetipsis,  si  quis 
f  adversus  aliquem  babet  querelam;  sicut  et  Do- 
f  minus  donavit  vobis,  ita  et  vos.  > 

iilatio  est  quasi  a  toto.  Quandoquidem  induere 
debetis  novum  homincm,  ergo  indaere  debetis  bic 
viriuium  omamenta,  qu»  sunt  quasi  membra  vel 
partes  ejusdem  novi  bomiiiis,  id  est  novae  con-^ 
vcisationis,  sicut  electi  Dei,  id  est  Dei  sapientia 


SMi^eriorem  ilio  repuiat.  Et  estote  donantes  vobis" 
meiipsis,  id  est  condonanles  atiiue  dimittentes  alii 
aliis,  si  forte  quis  udversus  aliquem  hubet  quert- 
lam  de  contumelia  vel  injuria  sibi  ab  eo  iilata. 
Donate  invicem,  quidquid  laesionis  vel  oflensio- 
nis  pertuiistis,  unde  merito  conqueri  poteratis. 
Et  boc  facite  non  ficte,  nec  ex  parte,  sed  sieut 
Dominus  donavit  vobis,  ita  et  vos  facite.  Id  est 
sicut  Doroinus  in  baptisino  quidquid  injuriarum 
ci  fcceratis  condonavit  vobis  sinc  ulio  respecta 
alicujus  vindict»  ulti^rius  sumendse,  ita  et  voft 
buno  animo  condonats  vobis  semper  ad  invicen» 
omnia  siue  respectu  aliciijus  uitionis.  Debetift 
cnim  conservis  non  ncgare,  quod  a  bono  Domina 


praicogniti,  et  a  massa  perdendorum  scparati,  at-  d  ^auJctis  vos  pcrcepisse.  Alioquin   juxla  paialMH 


quo  ad  vilam  aeternam  praeordinati,  et  sancti  id 
esl  l)aplisini  sanctificatione  a  peccatis  mundati,  ct 
sic  jatn  a  Deo  diiecti,  postquam  purgati  estis  a  pcc- 
catis  qux  Dcus  odit.  Et  propterea  ut  amplius  di- 
ligi  ab  eo  mcroamini,  induite  vos  virtulcs  quas 
ipsc  diligit.  loduite  vos  viscera  misericordiie,  id 
est  internum  afiectum  misericordi«e  circumdate 
vobis  in  opere,  ut  intcrnus  afl^octus  pia;  conversa- 
tioiiis,  quain  erga  proximos  in  corde  habueritis, 
uii'lic|ue  appareai  in  operibus  vestris,  undique  vos 
a'Joi-iiet.  Veslis  quippe  qua  induimur  ab  omnl 
parle  nos  tegil.  Itaque  ct  vos  ab  omni  parte  cir- 
cunUegi  debetis  visceribus  misericordix,  ut  iu  cun- 
Clis  actibus  vestris  fulgeant  viscera  raiscricordiae, 


lam  cvangelicam,'  repetet  a  vobis  omne  debitiiift 
quod  dimiserat,  si  non  remiseritis  unusquisque  f.a^ 
t;i  suo  de  cordibus  vestris  (Matth,  xviii). 


c  Supcr  omnia  autem  baec  charitatcm  liabeto, 
quod  est  vinculum  perfcctionis.  Et  pax  Cliii- 
sii  cxsuliet  in  cordibus  vesiiis,  iu  qua  et  vo- 
cati  esiis  in  unuin  corpus,  ot  grati  cstole.  Vcr' 
buin  Christi  habitct  in  vobis  aLundantcr.  In 
omni  sapientia  doccntes  et  commoncDies  vo»- 
metipsos  in  psahnis  et  hymnis  et  canticis  spiri- 
talibus,  in  gratia  cantantes  in  cordibus  vestris 
Domino.  Omne  quodcunque  facitis  in  verbo  aut 
in  opcre,  omnia  in  nomine  Domini  nostri  Jesu 


iUl 


HERVE1  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


134» 


«  Christi  racite,  gratias  ageiites  Deo  et  Patri  per  A  tis,  et  eommomnlu  vosmeiipsos  io  bis  qiue  jam  dOr 


•  ipsum.  I 

Prjedicta  vtnutura  oniaiiienta  itiduite,  sed  super 
omniu  hac  charitatem^  quasi  nobilius  ornamen* 
tum,  babete,  qu»  contineat  et  superornet  omnia 
reli(|uarum  virtutum  insignia.  Superexcellit  enim 
ct  supcrfulget  omnibus  aliis  Tirlutibus  atque  ma« 
gis  placet  immortalis  sponsi  conspectibus,  quod, 
id  est  quae  res,  Yidelicet  cbaritas  (/  Cor.  iiii), 
est  vinculum  perfectionis ;  quia  per  hanc  liga- 
tur  omnis  virluturo  perfectio,  ne  dissoluta  defluat  et 
diiabatur  ac  dispercat.  Perfectionis  vinculum  est 
cbarilas,  quia  omne  bonum  quod  agimus,  per  banc, 
ne  peieat  ligatur.  A  tenutore  namque  cilius  et 
quodliliet  opus  evellitur,  si  solutum  a  vinculo  clia- 


tis,  ut  ea  firmiter  retineatis  et  opere  ooropleatis  c 
Docete,  inquaro,  et  coromovete  vosmetipsos,  ut  et 
instruamuii,  et  ad  bene  agenduro  ezciteinini.  /a 
psalmis,  qui  ad  bonaro  operationem  coaamoneot ;  H 
hymnis,  qui  de  iaudibus  Dei  canuntur ;  et  esauicis^ 
non  carnalibus,  sed  spiriulibus,  quae  de  aetemo  gau- 
dio  rcsonaiit,  et  ideo  sp.ritalia  sunt.  Nam  et  cama- 
lia  cantica  frequenter  a  camalibus  bomioibus  ca- 
nuntur,  et  ad  carnis  voluptales  pertinent.  Sed  lus 
contraria  sunt  spiritaiia  caiitica,  quae  in  solo  condi- 
tore  nos  deicclari  admonent  et  gaudere.  In  talibos 
vosipsos  docete  et  commonete,  vos  dico,  tii  graiia, 
id  est  in  gratiarum  actione  cantantes  in  eordibus  te- 
stris  Domino,  Neque  enim  omnis  qui  iabiis  perso- 


riutis  invcnitur.  Si  vero  mens  chariute  ducitur  ct  B  nat,  Domino  canut;  sed  qui  devoto  corde  eumlao- 


proximi  dilectione  constringitur,  cum  tenutionum 
motus  quilibet  ei  injusU  suggesserint,  obicem  se 
iliis  ipsa  dilectio  oppouit,  ct  nascenlia  in  corde  vitia 
repriinit.  Cbaritas  bona  nostra  vinciat  in  perfe- 
ctione,  et  pax  ChriUi^  id  est  quam  Christus  habet  ct 
dat  {Joan,  xiv,  xvi,  xx),  exsultet  in  cordibus  vestris. 
Pax  Cliristi  est,  qua  reconciliati  sumus  Deo  el  san- 
ctis  angelis  ejus,  et  qua  diligimus  Deum,  atque  pcc- 
dtum  exsecramur,  ei  qua  nos  turbare  cavemus,  et 
qua  nobis  invicem  credimus  quod  nos  invicem  dili- 
gamus ;  et  qua  invicem  corda  jungimus  ut  concordes 
simusatque  cor  uiium  in  bona  volunute  habeamus; 
et  qua  spiritui  nostro  carnem  subjungamus,  et  haec 
pax  non  sit  torpens  in  cordibus  vestris,  sed  exsu^tet 


dans  amat,  et  ad  ejus  visioiiem  suspirat.  Intus  enun 
est  boc  gaudium,  ubi  vox  laudis  canitur  ei  aoditiir, 
qua  voce  laudatur,  qiii  gratis  amaiidos  est  toio 
corde,  tou  anima,  tota  mente,  amatoremque  soam 
accendit  in  se  gratia  sancti  Spiriius  sui.  Ille  enim 
in  gratia  canUt  Domiuo,  qui  gratia  saiicti  Spiritns 
accensus,  gratis  amat  eum  quem  laudat.  lu  cantale. 
Et  omne  etiam  quodcunque  fadlis  in  terbo  aut  in 
opere^  id  est  quaecunque  loquimini,  et  quaecuiiqoe 
operamini,  omnia  facite  in  nomine  Doroini,  id  esl 
nomcn  ejus  invocate  in  exordio  lociitionis  et  aciio- 
iiis  vestrae,  atque  sequentia  verba  et  opera  ad  glo- 
riam  ejus  semper  dirigite.  Tunc  euiro  et  pectaiu 
iocutionis  et  operationis  viubitis,  et  bona  erunt  quc 


ibi  pras  gaudio  atque  tripudiet,  ut  sitis  scilicet  sem-     dicctis  vel  facietis.  Omnia  in  nomine  Domim  facilc. 


per  mcmores  bujus  pacis,  et  eain  assecutos  csse  vos 
gaude&^is,  in  qua  pace  ctiam  vocati  estis  evangelica 
praedicatione  in  unum  corpus^  id  est  in  hoc  ut  sitis 
unuin  corpus  Ecclesiae,  servantes  pacem  omnes  in- 
vicem,  sicut  diversa  nostri  coiporis  membra  pacera 
et  concordiam  invicem  servant,  el  in  hac  pacis  ex- 
sulutione  noii  sitis  ingrali  Dco,  qui  vobis  eam  de- 
dit,  sed  estote  ei  grati,  ut  pro  lanlis  beneficiis  sem- 
per  ei  graiias  corde,  verbis  et  opcribus  agaiis;  et  ut 
hanc  pacem  intelligere  valeatis  atque  servare  eam, 
et  grati  in  ea  semper  Dco  existei*e,  verbum  Christi^ 
id  cst  doctrina  Christiana;  religionis,  habitet  in  vobiSf 
id  est  maneat  in  corde  et  orc  vesiro  non  parce, 
aed  abuiidanicr,  id  est  affluentor  et  plenarie,  ut  et  ^ 
sciatis  et  loquamini  verbum  sacrae  aediUcationis. 
Dixi  ut  grati  sitis,  et  vet bum  Christi  habitans  in  vo- 
bis  habeatis,  doeeiitcs  vosipsos  invicein,  vcl  unus- 
quisque  seipsuin,  in  omni  patientia  divinoium.  H;cc 
est  abundantia  verbi  Christi  quas  debet  in  cordibus 
vestris  habitare,  videlicet  oinnis  sapieiitia,  ut  sen- 
sum  perfectum  hal)catis  in  cognitione  divinae  Trini- 
tatis  et  Unitatis,  et  quidquid  ad  cultum  ejus  pertinet 
noveritis,  atque  piis  desideriis  gaudia  regiii  ejus 
praegustctis,  et  bonis  operibus  incessanter  quaeratis. 
In  hujusmodi  rebus  est  oinnis  sapieniia,  quam  Chri- 
stianus  habere  debet  in  hac  vita.  Silis  ergo  ui  omni 
sapicntia  docentes,  ut  dixi,  vosinetipsos  invicem, 
id  est  unusquisque  seipsiim  ea  quae  nccdum  scieba- 


in  omnibus  nomen  Domini  invocantes  et  glorifi<^i- 

tes.  In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi  faeite  om- 

nia ,  per  quem  habctis  omnia  quae  vobis  a  Patre 

danlur,  vos  dico,   semper  ipsum  per  quero   omnia 

bona  accipitis,  agentes  gratias  de  omnibus  Deo,  qai 

vos  creavit,  et  Patri  qui  vos  in  filios  adopuviL  \ct 

Deo,    qui  secundum   humaniutem  ejus  Christora 

creavit;  etPatri,  qui  Christum  secundom  divinita- 

lem  ipsius  genuit. 

c  Mulieres,  subditae  estote  viris  sicut  oportet  in 

Domino.  Viri,  diligite  uxores  vestras,  et  ooiiie 

amari  esse  ad  illas.  Filii,  obeditc  parentibns  pcr 

omnia  {Ephes.  vi)  :  hoc  enim  placitum  est  in 

Domino.  Patres,  nolite  ad  indignalionem  provo- 

care  filios  vestros,  ut  non  pusillo  fiant  animo.  i 

Hucusque  generaliter  illos  instruxit  et  monuit. 

Nunc  vero  spccialiter  ad  familiarem  et  doroesticam 

conversationem  vertit  exhorUtionem  soara  et  roo- 

licres  viris,  atque  fibos  parentibus  subjicit.   Est 

eniro  etiam  nauiralis  ordo  in  bominibus,  scrviaiit 

fcminae  viris,  et  filii  parentibus,  quia  et  iilis  justitia 

haK;  est,ut  infinnior  ratio  serviat  fortiori.  Haeceiiim 

in  dominationibus  ct  servitutibus  clara  jusiitia  est, 

ut  qui  excelluiit  ratione,  excellant  et  doininatione. 

Unde  nunc  Apostolus  congrua  dat  praecepu.  Vos, 

inquit,  o  mulieres^  eslote  viris  vestris  subditm^d  om- 

nia  non  lamen  ad  male  agendum,  scd  sicui  opofiei 

vos  in  Domino  subdi,  id  est  sicut  vos  in  GbristiaDa 


1549 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EP13T.  AD  COLOSS. 


IdSe 


religione  vivcntes  decct  ad  omnia  illis  stibjici,  prae-  x  omnium  bonorum  operum «  accipUtis  retribulionem 


ter  quani  ad  transgressionem  mandatorum  Dci.  £t 
vos,  0  vin,  diligite  uxores  vestras.  Uxorum  limere 
est  et  cum  limore  diligere,  virorum  autem  tantum 
diligcre,  Quja  dilectio  perfcctorum  est.  Viri,  diligitc 
iixores  vestraSt  ^t  nolite  amari  ene  ad  itlns.  Licet 
ilh£  ad  iracuudiam  provocent,  et  talia  faciant  pec 
q^j»  mereantur  amaritudinem ,  vos  tamen  nolile  eis 
amaritudine  vicem  reddcre.  Vos  quoque  /i/it,  obe- 
dite  parentibus  vestris  per  omnta,  sive  carnaiibus, 
sive  spiritalibus.  Obedite  iilis  per  omnia,  sed  tamen 
in  Domino^  id  est  in  bis  tantummodo  quae  praece- 
plum  Domini  noii  exceduiit,  Iwc  emm  placitum  est 
Deo,  ut  illis  taliler  obcdiatis.  Et  vos,  o  patres,  nolite 
filios  vestros,  sive  carnales,  sivc  spirilales,  provocare 


xteniae  bxreditatis  cum  fUiis.  EC  ideo  servite  Do- 
mino  nostro  Christo  in  omnibus  qu»  faclelis.  Si 
enim  propier  prsceptum  bono  animo  servieritis  car- 
nalibus  domiuis,  Cbristo  potius  quam  illis  servietis, 
et  ab  eo  retributioiiem  percipietis,  licet  ab  iliis  nibil 
bonae  remunerationis  consequamini.  Vel  quamvis 
bominum  servitio  sitis  occupati,  Domino  tamen 
Cbristo  servite,  ut  propler  eorum  servitium  non 
omittatis  Cbristo  servire.  Nec  frangaiur  mens  vestra» 
si  vos  male  tractaverint ;  qui  injuriam  facil^  licet  sit 
!■  boc  mundo  potens  et  nobilis,  recipiet  a  mundi  ja- 
dice  Deo  id  quod  inique  gessit.  Ideo  melior  est  tristl- 
tia  patienlis  iniqua,  quam  laelitia  facientis  iniqua, 
quia  et  dc  malitia  mali  saepe  flagellatur  boiius.  Qui 


a(^  iVK^i^naf ioii^m,  nimisaspereillos  tractando,tfi  non  B  injuriam  facit,  recipiet  quod  gessit,  ut  ipse  juste 


fiant  pusillo  animOt  id  est  ut  non  deficiat  animus 

eoruni,  non  valens  sustincre  nimietatem  asperitatis 

vcstrae,  et  fugiant  a  vobis ,  vel  aliquid  mali  faciant 

per  defectuin  aniini.  Et  ideo  cavete  illis  occasioncm 

dare  inobedienliae,  ne  scilicet  peocent  per  iracun- 

diam,  et  frangatur  mens  eorum  iu  adversis  atque 

deflciat. 

<  Servi ,  obedite  per  omnia  dominis  carnalibus 

{Ephes,  \i;  I  Petr.  ii),  nonad  oculum  servientes, 

quasi  hominibus  placentes,  sed   in  simplicitatc 

cordis,  timentes  Dominura.  Quodcunque  facitis, 

ex  aiiimo  operamini,  sicut  Domiuo,  et  non  lionii- 

bus,  scientes  quod  a  Domino  accipietis  rctribu- 


crucietur,  qui  injuste  cruciavit  alium.  Et  hoc  idco, 
quia  non  apud  Deum  accepiio  personarum^  ut  nob'.- 
bilibus  parcat,  si  inique  egerint ,  cum  ignobiles  pu- 
niat,  qui  male  cgerunt.  Omnes  enim  aequo  judicio, 
sive  dominos,  sive  servos,  sive  divites,  sive  pauperes» 
iudicat,  et  unicuique  reddit  secuudum  quod  egiL 
CAPUT  IV. 
f  Domini,  quod  justuni  est  et  aequuni,  scrvis  prae- 

<  slate,  scientes  quoniam  et  vos  Dominum  babctis 

<  in  coelo.  i 

Ideo  vos  dominiy  prwstate,  id  est  largimini  servis 
vestris  illud  quodjustumest^  id  est  quod  suo  servitio 
promeruerunt ;  et  quod  est  aequiim,  id  est  quod  jus 


tioiiem  haereditatis  (Levit.  xix).  Domino  Christo  ^  naturae  vel  rationis  exigir,  eorum  scilicet  necessariA 


c  servilc.  Qui  enim  injuriam  facit,  recipiet  id  quod 
I  inique  gessit,  et  non  est  personarum  acceptio 

<  apud  Deum    (Deut,  i,  x,  xvi;  //  Par,  xix;  Job 

<  xxxii,  xxxiv;  Hom,  ii;  Ephes,  vi;  Act,  x).  i 
Vos,  inquit,  o  strvif  obedite  dominibus  carnalibus^ 

id  est  qui  vobis  secundum  corpus,  non  secundum 
spirilum  dominantur.  Obedite  iilis  in  bono  per  om- 
nia  non  ad  oculum  servienteSf  quasi  hominibus  placen" 
tes,  id  est  non  lunc  solummodo  bene  agentes,  quando 
videmini  ab  illis ;  et  quando  non  videmini,  negligen- 
ter  agentes.  Non  ita  subdole  agatis  cupientes  frau- 
dulenter  placere  illis  per  ea,  quae  coram  ipsis  positi 
Strenue  agere  videbimini,  sed  in  simplicitate  cordis^ 
non  in  duplicitate  servite  illis,  utquod  foris  in  opere 


dari  ipsis,  etiam  ultra  quod  servitium  eorum  pro- 
meruit.  Multi  enim  sunt  servi,  qui  vel  inflrmilatis, 
vel  alicujus  rci  causa  non  promerentur  suo  laborc 
ea  quae  sunt  illis  necessaria ;  et  tamen  debent  do- 
mini  illis  ea  quibus  indigent  retribiiere.  Haec  ita 
debetis  praebere  servis  vestris,  scientes  quoniam  et 
vos  habelis  Dominum  in  ccslo^  cujus  servi  estis,  et  a 
quo  bona  accipere  etiam  ultra  meritum  vestrum  in- 
digetis.  Contra  queni  ctiam  de  munere  ejus  super  • 
bitis,  si  illos,  quos  per  conditionem  tenetis  subdiloSy 
aequales  vobis  per  natune  consortium  non  cognosci- 
tis.  Nam  justi  etiam  qui  imperant,  serviunt  iilisqui- 
bus  videntur  imperare,  quia  non  domioaudi  cupidi- 
tate  impctrant,  sed  oflicio  consulendi ;  nec  princi- 


ostenderitis,  intus  in  corde  habeatis,  timehtes  Do-  D  P^ndi  superbia,  sed  providendi  beneOcentia.  Et  si 


minumy  qui  inspeclor  est  cordium,  et  damnator  do- 
losaruin  simulationuin.  £t  quodcunque  (acitis^  ope- 
ramini  illud  ex  animOf  id  est  ex  voluiitate.  Eam 
quippe  Deus  innocentiam  probat,  qua  homo  non 
mctu  lit  innocens,  sed  amore  justitise.  Nam  qui  li- 
more  non  peccat,  quamvis  ei  non  noceat  cui  vuit 
nocere,  ^ibi  tamcn  plurimum  nocet ;  et  abstineus 
ab  iniquo  opere,  sola  mentis  reus  est  voluntate.  Si- 
niulata  cnim  innoccnlia  non  esl  innoccntia,  cl  simu- 
laia  xquitas  non  cst  aequilas,  sed  duplicatur  pecca- 
tum  in  quo  cst  iniquitas  et  simulatio.  Propterea 
quidquid  boni  facitis,  facite  cx  animo,  non  ex  simu- 
latione,  sicut  Domino  facientes  illud,  non  hominibus : 
sciinlc^  quod  ex  hoc  a  Doniino,  qui  remuiieralor  cst 


sancti  Patres  nostri  babuerunt  servos,  sic  admiiii- 
strabant  domesticam  pacem,  ut  secundum  baec  tem- 
poralia  bona  iiliorum  sortem  a  servorum  conditione 
distinguerent ;  ad  Deum  autem  colendum,  in  quo 
aeleina  bona  speranda  sunt,  omnibus  domus  suae 
membris  pari  dilectione  consulerent. 
<  Oratioui  instale,  vigilantes  in  ea  in  gratiarum 

<  actione,  orantes  simul  et  pro  nobis,  ut  Deus  ape- 

<  riat  nobih  ostium  scrnionis  ad  loquendum  niystc- 

<  rium  Christi,  propter  quod  et  viiiclus  sum,  ut  iiia- 

<  nifestem  illud  ita  ut  oportet  me  loqui.  i 
Reddit  generalcm  cxhoVtalionem.  Hoc  eiiim  om- 

uibus  convcnit ,  ut  instent  orationi.  Et  lene  in  ca 
vigilarc  jubel ,  ut  cum  slainus  aJ  oralioucin  ,  co»i- 


f351  11EKVE1  BURGTDOLENSIS  MONx\Cni 

latioomniscarnalisetsaecuhirisabsccdat,  nec tanc  A  ditus ,  et  inte^iute  ?eriutis  incorraptas  , 


ism 


quidquam  animus  cogilct  pneler  id  soluni  quod 
preealur.  Subripit  enim  f^uenter  liostis»  ct  sub- 
tiliter  ftitlens,  preccs  nostras  a  Deo  vocal,  ul  alind 
habeamus  in  corde ,  et  aliud  proferamus  in  voce , 
cum  inientione  siuccra  Deum  de1)eat  non  sonus 
Tocis,  scd  animi  sciisus  orare.  Instate  orationi  \\t 
obnixe  et  indeftcientcr  orelis ,  vigilantes  vivaci 
stddio  mentis  in  ea.  Et  boc  ul  oratio  sit  in  gratiarum 
aclione ,  ut  rogantc3  a  Deo  l)eneflcia ,  gralias  illi 
referalis  pro  his  qux  jam  voliis  conlulit.  Ita  x>rate 
pro  vobis ,  orantes  simul  et  pro  nobi$^  ut  Deus  ape* 
rial  nobis  ostium  sennonis ,  id^est  aperiat  nobis  os , 
quo  scrmo  prsedicationis  cgrcdiatur  a  nobis  ad 
loquendum ,  id  esl  ad  disserendum  et  exponendum 
mysterium  Christi ,  id  est  occuUum  secretum  in-  B 
carnalionis  et  passionis  Chrisli,  ut  occulus  eorum 
causas  pandamus  audientii)us ,  et  in  his  rcsUura- 
tionem  salutis  humanse  consistere  doceamus.  Propter 
quod  mysteriuin,  quia  illud  praedio^bam,  et  tinctus 
suin,  id  est  detineor  in  vinculis  Romae,  nepossim 
ire  quo  voluero,  et  pluribus  evangelizare.  Oratc 
iit  Deus  det  mihi  ioqui  iliud  mysterium ,  ut  mant- 
festem  Hlud  et  declarem  aliis,  Ua  ut  oportet  et  con- 
venit  me  loqui  de  Unto  sacramcnto  qui  et  aoAun- 
tiare  illud  missus  sum. 


f  In  sapientia  ambulate  ad  eos  qui  foris  sunt , 
4  tempus  rediinentes.  Sermo  vester  semper  in 
<  gratia  sale  sit  condilus,  ut  sciatis  quo  modo 
c  oporieat  vos  unicuique  rcspondere.  ( 

Vos  ht  Ecclesia,  id  est  incorporati  membris 
Christi ,  simul  omnes  orationi ,  iit  expositum  est , 
instate«  sed  procedentes  ad  eos  qui  foris  sunt^  id  est 
venientes  ad  loca  ubi  vos  videbunt  illi,  qui  adhuc 
per  tidem  in  Ecclesiam  noii  intraverunt,  ambulate 
in  sapientia ,  id  cst  agite  sapienter ,  operamini 
pnideiitcr,  flgite  gressum  operis  caute,  ne  quid 
iiisipicnti» ,  ne  qiiid  rcprehensionis  ab  infldclibus 
aiotetur  iii  vobis,  ne  nomen  Domini  per  vos  blas- 
pliemetur  ab  eis  (Rom.  ii).  Vos  dico ,  tempus  te- 
dimentes,  idest  vitam  maleactam  poenitendo  et  bene 
iiRcndo  redimeiiles,  ut  traiisacta  dainna  quoli- 
diaiiis   meritorum    lucris  recompeiisetis.  Tempus 


odorem  coelestis  et  incorrnplibilis  deleclatiouit 
spirans.  Et  ila  condimentum  divini  salis  in  le 
habeat  sermo  vester ,  ut  sciatis  quomodo  oporteat 
ros  unicuique  respondere,  id  est,  per  prodeDtian 
nioderatae  discretionis  sciatis  quomodo  respomlen* 
dum  sit  fideli ,  quomodo  infideli ,  quomodo  diTiti , 
qaomodo  pauperi,  quomodo  seni,  quomodo  juveni, 
quomodo  viro,  quomodo  feminae,  et  quomodo  eae- 
leris  gradlbus  vel  conditionibus  ;  onnsquisqne 
enim  suo  modo  alloquendus  est,  et  unicuique  suo 
modo  respondendum  est :  Respondendnm  est  verbis 
ejus  ,  si  ipse  prior  loculus  fuerit ,  vei  responden- 
dum  facto  ejus,  si  verbis  tacuerit.  Uiiusquiaqae 
suo  modo  vel  corrigendus  est,  vet  admonendus. 
c  Quae  circa  me  sunt ,  omnia  vobis  nola  factel 

<  Tychicus  charissimus  frater  et  fldelis  minisler 
c  et  conscrvns  in  Doroino,  qucm  misi  ad  vos  ad 
c  hoc  ipsum,  ut  cognoscat  qtia;  circa  vos  sunl, 
c  et  consolctur  conla  veslra  cum  Onesimo  cha* 

<  rissimo  et  fiileli  fratre,  qui  ex  vubis  est,  qui 
c  omnia  quae  hic  aguntur  nota  facient  vobis.  • 

Quas  circa  me  sunt ,  omnia  vobis  nota  faeiet  7f- 
chicus.  Quia  dixerat  se  vinctum  causa  EvangeHi, 
ne  putarent  eum  graviora  pati,  dicit  Tjchieum 
omnia  sua  eis  et  adversa  et  prospera  dicturam. 
Cui  credendiim  est,  quia  est  frater,  id  esl,  ChHs- 
tianus ,  ct  pro  vitae  su%  mcrito  clarissimus  Deo  vtI 
sanctis  cjus ,  et  fidelis  minister ,  iJ  est,  fideliter 
ministrans  sine  fraudc  verbum  praedicationis.  Vel 
ministcr ,  id  cst ,  diaconus ,  et  conservus  ,  id  esl 
niccuni  servieiis  ,  in  Domino  ,  id  est ,  in  bis  qm 
Bomini  sunt ;  quem  ad  hoc  ipsum ,  id  est  ideo  ad 
vos  misi ,  ut  cognoscat  quce  circa  vos  sunt  et  mihi 
referat ,  et  idcirco  videte  ne  quid  niali  apud  vos 
inveniat  quod  niihi  rcnuntiet.  Ob  hoc  eliam  illum 
niisi,  ut  et  consoletur  corda  vestra^  ne  immo<lcraUm 
habcatis  tristitiam  de  his  quse  patiniini,  vcl  qiiae 
nic*  pati  audistis.  Misi  eum  cum  Ottesimo  charis^ 
shno  et  ffdcU  fratre,  non  vilissimo  et  fraaJulento 
servo ,  sicut  olim  f\iit.  Iste  est  enim  Onesiinus 
servus  Philemonis,  qui  peracto  furto  apiid  Phi- 
lemonem  dominum  suum  vel  postquam  consumpsil 
vel  dissipavit  illud ,    confugit  ad  aposlolum ,  el 


qiiippe  redimimiis,  quando  aiiteactam  vitam  quam  ^  aiidivit  ab  eo  vcrbura  salutis,  atque  conversns  est, 


lasciviendo  perdidimus ,  flendo  reparamus.  Dixi 
ut  In  vestra  ambulatioiie  et  in  vcstra  actione 
luceat  sapicntia,  et  nunc  addo  nt  et  in  scrmone 
veslro  senipcr  appareat,  scilicel  sermo  vester  in 
gratia^  id  est ,  in  dulcedine  cbariutis  semper  sit 
tonditus  sale  sapientix  ,  sicut  bonus  aniinse  cibus, 
ut  nihil  insipidum  ,  niliil  putidum  hab  at.  Nam 
cibus  cui  sal  inimiscctur,  flt  sapidus ;  et  caro  bene 
salita ,  non  putrescit  ncc  fctct.  Ita  sit  et  sermo 
vesler,  ut  quasi  cibus  sapidus  rccipialur  ab  ore 
cordis  audientium,  non  sit  insipidus  per  insipien- 
tiain  ,  nec  putidus  per  admonitioiiem  camalis  de- 
leclalionis ,  nec  corruplus  per  adinistioncm  falsi- 
latis ,  sed  seroper  ^sale  spiritualis  sapienlise  con« 


et  ideo  sic  commeudat  euin  Apostolus ,  ne  sit 
illis  in  aliqiio  suspectus.  Undc  liquido  demonstra- 
lur ,  quod  hanc  epistolain  a  Roma  de  carc(*re 
Apostolus  miserit  sicut  illam  ad  Philemonem  di- 
rexit.  Nam  eosdem  saluutores  in  isu  ponit,  et 
in  ilhi ,  quos  secum  esse  dedarat ,  et  adjutores 
suos  appellat ,  id  est ,  ArisUrchum  et  llarcvm  et 
Epaphram  et  Lucam  et  Demam.  Unde  palel  ntram- 
que  epistolam  ex  uno  eodemqiie  loco  missam ,  ubi 
vinctus  tenebatur  Apostolus.  Nam  Onesimnm  in 
vinculis  Chrislo  genuit  (P//i/em.,  i).  Vinculaautem 
eum  in  E^i^hcso  pertulisse  Ucet  omnino  liber  Ac- 
tuum  apostoloruni.  Et  ideo  probatur  uon  habere 
veriutein  sententiam  eoriim,  qui  dicunl  Aposloluni 


I5.V5 


(BOMMEM.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —    IN  EPIST.  AD  COLOSS. 


4314 


Ephesi  tanturo  in  vinculis  fuisse,  et  inde  hanc  epi-  A  <  quod   habet  multum  laborem  pro  vobis,  et  pro 


stolam  Colossensibus  misisse. 

<  Salutat  vos  Aristarchus  concapiivus  meus,  et 
c  Marcus  consobrinus  Barnabae  (de  quo  acce- 
<  pistismandata;  si  venerit  ad  vos,  eicipite  illum), 
«  et  Jesus  qui  dicitur  Justus,  qui  sunt  ex  circum- 
c  cisione.  Hi  soli  sunt  adjutores  mei  in  regno 
c  Dei,  qui  mihi  fuerunt  solatio.  i 

Aristarchus  iste  Thessalonicensis  erat,  et  Apo- 
stolum  secutus  essc  legitur.  Unde  et  ad  cumulum 
gloriae  cum  eodem  Apostolo  captus  teneri  mcruit 
pro  nomine  Christi.  Marcus  autem  consobrinus , 
id  est  cousangutiieus  Barnabae  aposloli ,  ipse  est 
Joanncs  cognomento  Marcus,  pro  quo  facta  esl 
dissensio  inter  Paulum  et  Barnabam  {Act.  xii) 


c  bis  qui  sunt  Laodiceae,  et  qui  Uierapoli.  > 

Iste  cst  sanctus  Epaphras ,  de  quo  in  principio 
epistol»  hujus  dictum  est.  c  Cognovislis  gratiam 
Dei  in  veritate ,  sicut  didicistis  ab  Epaphra  cha- 
rissimo  conservo  nostro ,  qui  est  fidelis  pro  vobis 
minister  Jesu  Christi  {supra  i).  i  Quia  ergo  pra> 
dicaveral  eis  gratiam  Dei,  idcirco  sollicitus  prc- 
cibus  Deum  semiier  exorabat,  ut  ipsi  in  eadum 
gratia  permanerent,  ne  labor  eju3  (ieret  vacuus. 
Corporali  enim  praBsentia  iliinc  abierat ,  er  prop- 
terea  Deo  qui  nusquam  deest,  illos  commendabat. 
Et  hoc  est :  Saluiat  vo$  Epapliras ,  qui  est  ex 
vobis  originem  ducens  ,  et  est  servus  Christi  Jesu  , 
id   est  serviens  mandatis  evangclicis,  ipse  dico. 


c  Barnabas  enim  volebat  secum  assumere  et  hunc      semper  sollicitus  pro  vobis  in  orationibus ,  id  est 


Marcum.  Paulus  autem  rogabat  euro,  ut  qui  dis- 
cessisset  ab  eis  de  Pamphyiia,  et  non  isset  cum 
eis  in  opus  Evangeiii ,  non  deberet  rccipi.  Sicque 
facta  est  inter  eos  dissensio  ,  ita  ut  discederent  ab 
invicem  :  et  Barnabns  quidem,  assumpto  Marco, 
navigaret  Cyprum.  Paulus  vero  electo  Sila ,  pro- 
fectus  est ,  traditus  gratia?  Doroini  a  fratribus 
( Act,  XV ).  I  Quoniam  Marcus  iste  in  ipsa  se 
aclei  fronte  constituens ,  nimis  tepide  stelerat ,  et 
insuper  ex  acie  socors  recesserat ,  mcrito  eum 
Paulus  abjecit ,  ne  illius  quasi  contagione  vires 
corrumperentur  aliorum.  Praedicator  enim  fortia 
debet  in  seipso  cxteris  exempla    monslrare",   et 


semper  sollicite  et  attente  orans  pro  vestra  saluie, 
ut  scilicet  stetis,  id  cst  perseveretis.  UndedicUuii 
est  de  diabolo  :  c  In  veritate  non  stetit  (Joan. 
viii),  I  quia  fuitibi,  sed  non  perstitit.  Et  vos  csiis  in 
religione  Christiana,  ideoque  precatur  Epaphras,  ut 
stetis,  id  est  permaneatis  in  ea.  Sietis  perfecti  boiia 
operatione,  el  pleni  honz  voluntate.  Perfccti  exta- 
rius,  et  pleni  interius,  ne  sit  mens  interius  va- 
cua  ,  cum  perfecta  foris  apparuerint  opera.  Tales , 
inquam  ,  stetis  tn  omni  voluntate  Dei ,  id  est  in 
observantia  omnis  divinae  voluntatis ,  ut  scilicct 
omnem  Dei  voluntatem  perseveranter  imploatis 
Hoc  ille  vobis  a  Deo  concedi  precatur ,  sine  cujus 


in   bonis  quae   coepit ,  virilitcr   perscvcrare.    Scd  p  gratia  nihil  potestis.  Nam  ego  tesiimonium  illi  per- 


qnia  Marcus  nec  fortiter  egerat,  nec  perseveraverat, 
morito  Paulus  eum  ultcrius  in  via  praedicationis 
socium  habere  noluit.  Timcns  ctiam  ne  alios  exeni  • 
plo  suo  vanos  ac  desidiosos  redderet ,  mandavit 
Ecclesiis  suis,  nc  reciperenl  euin.  Scd  postea  cor- 
I  epius  est  Marcus ,  atque  dignus  efifectus  ut  eum 
Paulus  adjutorem  habere  gauderet.  Et  hoc  est 
quod  dicit  :  Salutat  vos  Aristarchus  concaptivus 
mcus^  et  Marcus  consobrinus  BarnabtBf  de  quo  ac- 
cepisiis  mandaia^  ne  scilicet  eum  reciperelis,  scd 
nunc  si  venerit  ad  ros,  excipite  illum^  quia  vi- 
delicet  bene  correptus  est,  et  Jesus  vos  salutat, 
qui  dicitur  Jusius ,  id  est  cui  ab  eventu  sanctitalis 
su%  datum  cst  hoc  agnomen  quod  est  Justus  , 
qui  scilicet  Marcus  et  Justus,  sunt  ex  circumcisione^  D 
id  est  ex  genere  Judaeorum.  Hi  soti  sunt  adju- 
tores  mei  in  regno  Dei ,  id  est  in  pracdicatione 
Evangelii ,  de  qua  Dominus  Judaeis  ait :  c  Aufe- 
retur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti  facicnti 
fnictus  ejus  (Matth,  xxi) ,  i  vel  in  rcgno  Dei ,  id 
est  in  Ecclesia  aedificanda,  dc  qua  idem  Dominus 
ait :  c  Miltet  Filius  honiinis  angelos  suos  ,  et  col 
ligent  de  regno  ejus  omnia  scandala  {Matth.  xiii).  i 
Qiii  videlicet  adjutores  fuerunt  mihi  solatio  in  tri- 
bulalione  roea. 

c  Salulat  vos  Epaphras,  qui  ex  vobis  est,  servus 

c  Christi  Jesu ,  semper  sollicitus  pro  vobis  in  ora- 

c  tionibus  ut  stetis  perfecti  et  pleni  in  omni  vo- 

c  luutate  Dei.  Testimonium  enim   illi  perhibeo, 

Patrol.  CLXXXI. 


hibeo  ,  quod  mulium  laborat  orando  et  vigilaiid<* 
pro  vobis  ,  id  est  pro  vestra  salute,  et  pro  liis  qnl 
sunt  Laodiceee,  quae  est  urbs  vobis  proxima,  et  pro 
illis  qui  sunt  Hierapoli,  quae  et  ipsa  est  civitas  nou 
procul  a  vobis  posita. 

c  Salutat  vos  Lucas  medicus  charissimus  e< 
c  Demas.  i 

Lucas  iste  primo  fuit  medicus  corporum,  deinde 
conversus  ad  Christum ,  factus  est  medicus  ani- 
marum.  Inde  est  quod  plus  quam  alii  evaiigelistae , 
loquitur  de  misericordiis  Redemptoris ,  per  quai 
languores  peccatorum  ab  animalibus  pelluntur,  et 
sacerdotjs  personam  in  Christo  describit,  intcrve- 
nicntis  pro  peccatis  totius  mundi. 

c  SaluUte  fratres  qiii  sunt  Laodiceae ,  et  Nym- 
4  pham  ,  et  quae  in  domo  ejus  est  Ecclesiam.  Et 
c  cum  lecta  fuerit  apud  vos  epistola  haec ,  facita 
c  ut  in  Laodicensium  ecclesia  legatur ;  ct  ea  quae 
c  Laodicensium  est,  vobis  legatur.  i 

P^^dicti  sancti  vos  salutant.  Vos  aulem  salutatc 
vicinos  vobis  fralres  qui  sunl  Laodicece^  et  inlcr  eos 
specialiter  et  nominatim  salutate  Nympham  iliam 
matronam  religiosam,  et  Ecclesiam  quo:  est  in  do- 
mo  ejus,  id  est  familiam  cjus ,  \el  mullitudincm 
fidelium  apud  eam  congrcgniorum,  quos  ipsa  bospi* 
tatur  et  pascit.  Et  cum  apud  vos  leeia  fuerit  hcec 
epistola,  facite  ut  et  in  Laodicensium  ecctesia  leqatUTf 
id  est  curate  in  conventu  Laodicensium  recitari, 
quiaet  propler  eos  secundarie  scripta  cst,  sicut 

43 


4^55 


HEHVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


iZtb 


pjopter  vos  principalilcr,  et  ea  &iiniiiier  epislola,  A  aliquid  ei  largiatur,  in  ipsis  vinculis  minus  necessa- 


quce  Laodicensium  estj  id  est  quam  ego  Laodicensi- 
l)us  niisi,  legntur  vobis ,  quamvis  et  hanc  epistolam 
quintam  dccimam,  vel  seiiam  decimam  Apostolus 
scripscrit,  et  auctoritas  eam  apostolica  sicut  csele- 
rasfirmavit,  sancta  tamen  Ecciesia  non  amplius 
quam  qu^tuordccim  lenet,  ut  ex  ipso  epislolarum 
numcro  ostenderet,  quod  doctor  egregius  legis  et 
Evangelii  secreta  rimatus  esset.  Qualuordecim 
quippe,  quatuor  et  decem  sunl;  et  quatuor  signili- 
cant  Novum  Tcslamentum ,  propler  qualuor  iibros 
Evangclii;  dccem  autem  Velus  Instrumentum,  pro- 
pter  Decalogum  legis.  Ex  ipso  ilaque  numero  vo- 
luit  Ecciesia  sancla  domonstrare,  omnem  sapien- 
liam  vcl  perfectionem  Veteris  ac  Novi  Testamenti 
breviter    in    his  epistolis  compiehendi ;    ideoque  ^  et  Domino  Jesu  Christo.  Gratias  ago  Christo  per 


ria  procurare  valenti.  Deinde  :  Gralia,  inquii.  Do» 
mini  sit  vobiscum ,  ut  ea  cooperante  valeatts  opcra 
bona  facere.  Hucusque  protenditur  epistola,  qa« 
missa  est  ad  Colossenses.  Congruum  autein  vide- 
tur,  ut  propter  notitiam  legentium  subjiciamus 
eam  ,  quae  est  ad  Laodicenses  directa,  quam, 
ut  diximus,  in  usu  non  habet  Ecclesia.  Est  ergo 
talis  ' 

EPISTOLA  PAULI  AO  LAODICENSES ,   VT   NOXNVLU 
OPINANTDR. 

Paulus  Apostolus  non  ab  homimbus,  neque  per 
hominem,  sed  per  Jesum  Christum^  fratribus  qui  es- 
tis  Laodicem,  gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre  nostre 


r.umcrum  qui  haec  signiGcabat,  excedere  no- 
iuit. 

f  Et  dlcite  Archippo  :  Vide  ministerium  quod  ac- 
«  crpisti  in  Domino,  ut  iilud  impleas.  i 

Dicite,  inquit,  Archippo  episcopo  vestro  a  nostra 
parte  :  Vide  miuisterium  quod  accepisti,  id  est  at- 
lendeet  considera  qualeopus  suscepisfi,  in  Domt- 
no,  id  cst  in  Douiini  gralia,  vel  in  his  quae  Domini 
sunl.  Noli  caicus  esse,  noli  oculos  averlcre  ab  offi- 
clo  miiiistcrii  tui,  iil  cst  ab  aclione  cpiscopatus  tui, 
sed  vide  sollicita  consideratione  quale  ministerium 
stiscepisti,  ut  strenue  iUud  impleasy  iion  otiose  va- 
cuum  lencas.  Archippum  prsepositum  eorum  per 


omnem  orationem  meam,  quod  permanentes  estis  et 
perseverantes  in  operibus  bonis ,  promissionem  exspe- 
ctantes  in  die  judicii,  neque  dislurbent  vos  ^iconim- 
dam  vaniloquia  insimulantium  veritatem^  ui  vot 
avertant  a  veritate  Evangelii ,  quod  a  me  profdica" 
tur.  Et  nunc  faciet  Deus,  ut  qui  sunt  ex  me,  ad  per- 
fectum  veritatis  Evangelii  sint  deservientes ,  et  benh' 
gnitatem  operum  facientes ,  quai  sunt  salutis  vitm 
wternof.  Et  nunc  palam  sunt  vincula  mea  quae  patior 
in  ChristOf  in  quibus  lcetor  et  gaudeo,  et  hoe  mihi 
est  ad  salntem  perpetuam ,  quod  factum  est  oratio' 
nibus  vestris^  administrante  Spiritu  sancto,  Site  per 
vitam  sive  per  mortem,  est  mihi  vita  in   Christo,  ef 


cos  commonet,  ut  qui  regendam  Ecclesiam  eorum  q  mori  gandium ,  et  ipse  in  vobis  faciet  misericordiam 


accepit,  sit  sollicitus  de  eis.  Piebis  causa  scribitur 
epistola,  et  ideo  non  ad  rectorem  dirigitur.  Vel 
qnia  ipse  tepide  agebat  cum  pseudoapostolis,  idcirco 
Apostoius  non  per  se,  sed  ad  majorem  confusionem 
per  subditos  suos,  quasi  piuris  iilos  faciens,  admo- 
nct  eum. 

c  Saiutalio  mea  manii  Pauli.  Memores  estote 
f  vinculorum  meorum.  Gratia  vobiscum.  Amen.  i 

Salutalio ,  inquit,  scripta  mea  manu  Pau/t ,  id  est 
manu  propria,  ut  ex  subscriptione  mea  sciaiis  epi- 
stoiama  memissam.  Memores  estote  vinculorum  meo- 
rum.  Memoriam  vincuiorum  suorum  hortatur  eos 
hal)ere,  sive  ideo,  ut  ejusexeinplo  informati ,  patien- 
tiam  in  tribulationibus  habere  discant;  sive  ut  orent 


suam,  ut  eamdem  dilectionem  habeatis,  et  sitis  una- 
nimes.  Ergo,  dilectissimi ,  ut  audistis  prmsentiam 
Domini,  ita  semite,  et  facite  in  timore,  et  erit  vehis 
vita  in  (eternum.  Est  enim  Deus  qui  operaiur  in  ro- 
6ti,  et  facite  sine  peccato  qucecunque  facitis.  Ei 
quod  oplimum  est,  dilectissimi ,  gaudete  in  Domino 
Jesu  C/irtsro,  et  cavete  omnes  sordes  in  omni  luero. 
Omnes  petitiones  vestro!  sint  palam  apud  Deum. 
Estote  firmi  in  sensu  Christi,  et  quce  integra  et  vera 
et  pudica  et  casta  et  justa  et  amabilia  suni ,  facite. 
Et  qute  audistis  et  accepistis ,  in  corde  retinete  :  ei 
erit  vobis  pax.  Salutate  omnes  fratres  in  osculo  san^ 
cto.  Salutant  vos  omnes  sancti.  Gratia  Domini  no^ 
stri  Jesu  Christi  cum  spiritu  vestro.    Amen.   Uanc 


pro  eo,  ut  citius  absolvatur,  et  ad  praedicandum  li  •  D  facite  legi  Coiossensibus,  et  eam  qua  est  Colossen" 
ber  discurrat :  sive  (quod  minus  est  credendum)  ut      sium  vobis. 


IN  EPISTOLAM  I  AD  THESSALONICENSES 


ARGUMENTI3M. 

Thessatoniea  est  urbs  nobilis  in  Macedonia,  ad 
quam  cum  venissent  Paulus  et  SilaB,  quoniam  ibi 
erat  synagoga  Judworum,  secundum  consuetudinem 
suam  Pnulus  introivit  ad  eos,  et  per  Sabbata  tria 
disserebat  eis  de  Scripturis.  Et  quidam  ex  eis  credi- 
derunt,  et  adjuncti  sunt  Paulo  et  St/o?,  et  de  colen- 


tibus,  id  est  proselytis  gentilibusque  multitudo  iiia- 
gna,  et  mulieres  nobiles  non  paucte.  Zelantes  autem 
Judcsi,  assumentesque  de  vulgo  viros  quosdam  malos^ 
et  turba  facta,  concitaverunt  civilatem,  et  assistente* 
domui  Jasonis,  qucerebant  eos  producere  in  populum, 
Et  cum  non  invenissent  eos,  irahebant  Jasouem  et 
quosdam  fratres  ad  principes   civitaiis ,   dummiici^ 


i5o7  CQMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI. 

Quoniam  /it  sunt  qui  urbem  concitanl ,  et  huc  vene-  A  * 
ru/if,  quos  suscepit  Jason,  el  hi  omnescontra  decrela 
CiBsaris  faciunl,  regem  alium  dicentes  esse  Jesum. 
Concituverunt  autem  plebem ,  el  principes  civitatis 
audientes  ha^c,  Et  accepta  satisfactione  a  Jasone  et 
a  coileris,  dimiserunl  eos^  fratres  vero  confestim  per 
noclem  dimiserunt  Paulum  et  Silam  Derrhmam,  To' 
liter  conversi  sunt  Thessalonicenses,  el  latia  mox  pro 
fide  pali  ciBperunL  Nam  et  postquam  apostotos  di- 
nmerunt,  multa  pro  Christi  nomine  pertuterunt. 
Quorum  conslantiam  Apostotus  coltaudans  scribit 
iitis  ab  Alhenis,  et  intendit  exhortari  ittos,  ut  immo* 
bites  inler  adversa  permaneant^  ac  semper  in  metius 
proficiant,  Deinde  errorem  quorumdam  mortuot  suos 
inconsotabitiler  tugentiumj  quasi  non  amptius  resur- 


—  IW  EPIST.  1  AD  THESS.  135« 

nostris  sine  intermissione,   memores  operis  Odei 


vestrae  et  laboris  et  charitatis  et  suslinenti<e  spot 

Domini  nostri  Jesu  Christi,  ante  Deum  et  P«trem 

nostrum,scientes,  fratres  dilecti  a  Deo,  clect'oncm 

vestram,  quia  Evangelium  nostrum  non  fuit  ad 

vos  in  sermone  tantum,  sed  in  virtute  et  in  Spi- 

rilu  sancto,  et  in  plenitudine  multa.  sicut  scitis, 

quales  fuerimus  iu  vobis  propter  vos.  i 

Solito  more  incipit  a  gratianim   aclione ,  qiiia 

multam  Dei  gratiam  in  his  videt  refulgere.  Et  id- 

circo  Deum  primo  laudat,  qui  dcdit   eis  graiiam, 

deinde  ipsos,  qui  flde  et  operibus  secuti  sunt  eum. 

Ac  si  dicat :  Tenete  qu^  tenetis ,  agite  qu»  agitis, 

quoniam  talia  sunt,  ut  pro  eis  Deo  jrratias  agamus. 

Agimus  enim  gratias  et  laudes  Deo  non  ad  hornm. 


recturosy  corrigit;  docens  communem  resutrectionem  B  ged  semper  pro  omnibus  vobis,  majoribus  el  mediis 


leraciter  esse  futuram.  Sed  et  in  aliis  pturibus  vitam 
iltorum  atqae  mores  instruit,  El  quia  ipsi  ad  obe- 
diendum  proni  erant,  ideo  non  ponil  nomen  auctori- 
talis  sucB  vei  officii^  sed  ut  pares  ddmonet.  Sitvanum 
autem  {id  esl  Silam)  et  Timotheum  idcirco  secum 
ponit,  quia  in  eonversione  corum  fueranl  cum  itto 
participes  laboris^  vet  quia  lunc  erant  eum  ipso 
Athenis,  El  hanc  epistotam  (nisi  failor)  primam  om^ 
nium  scripsii.  Non  enim  aate  istam  invemo  ittum 
iitiquid  stripsisse.  Sie  aulem  inchoat : 

CAPUT  PRIMUM. 


f  Paulus  et  Silvanus  etTimotbeus,  Ecclesis  Thcs- 
i  salonicensium  in  Deo  Patre  et  Domino  Jesu  Chri- 
i  sto.  Gratia  vobis  etpax.  >  C 

Pautuselduo  socii  ejtis  Sitvanuset  Timotlteus  mit- 
tunt  hanc  epistolam  Ecctesim  Thessalonicensium. 
Judxorum  proprie  Synagoga  dici  solet,  quamvis  ei^ 
Ecclesia  dicta  sit.  Nostram  vero  apostoli  nunquam 
Synagogam  dixerunt,  sed  semper  Ecclesiam,  sive 
(\lscernendi  causa,  sive  quod  inter  congregationem, 
unde  Synagoga,  et  convocationem,  unde  Ecclesi^ 
nomen  acccpit,  distet  atiquid,  quod  scilicet  pecora 
congregari  solent,  quorum  et  greges  propric  dici- 
Bius;  convocari  autem  magis  est  utentium  ratione, 
sicut  hominum.  Paulus  et  socii  ejas  dirigunt  has 
liiteras  Ecclesiae  Thessalonicensium,  consistenti  in 
Deo  Patre  el  Domino  Jesu  Chrislo^  id  est  in  fide  et 


et  minoribus,  vel  viris  et  mulieribus,  quia  gratlam 
quam  vobis  primo  contulit ,  adhuc  in  vobis  cunser- 
vat  et  augmcntat.  Ab  ipso  cnim  sunt  omnia  bona 
qu:£  habetis,  et  ideo  gratias  illi  pro  his  rcfcrimus. 
Nos  dico,  faeientes  memoriam  vcstri  in  orationibus 
nostrisj  et  hoc  sine  intermissione ,  id  est  nunquam 
intermitltmus  facere  memoriam  vestri ,  quolicscun- 
que  oramus.  Nam  sumus  memores  operis  fidei  vc" 
strw,  id  est  quomodo  fidcs  vestra  non  est  otiosa, 
sed  semper  bonum  opiis  agit,  et  tdeo  libenter  pro 
vobis  oramus.  Memores,  inqiiain,  sumus  operis  vc" 
stri  et  laboris,  quem  in  ipso  opere  ducitis,  id  esc 
mentc  retinemus,  quomodo  bene  operantes  labora- 
tis,  et  charitatiSf  id  est  fraternae  dilectionis,  qiiam 
bonis  operibus  ostcnditis.  Tel  laboris  tolerantiae  ad- 
versitatum,  et  charitatis  qua  inimicos  diligitis,  et 
sustinentitef  id  est  exspectationis  spei  Domini  nostri 
Jesu  Chrisli,  quoniam  bona  facientes  et  mala  pa* 
tientes,  exspectatis  longanimiter  supernum  illud 
praemium,  quod  a  Christo  speralis  accipere  cum  vc- 
nerit.  £t  haec  omnia  facitis  ante  Deum^  quia  in  hifi 
non  humanos  favores  appeiitis ,  sed  omnipotcntis 
Dei  prxsentiae  intenditis.  Praescntem  enim  Domi- 
nutn  adesse  cogitatis,  et  vos  ante  conspectum  cjiis 
omnia  faccre  consideratis.  Yel  nos  sumus  memoreft 
vestri  in  orationibus  ante  Deum ;  ante  Dcum,  qui 
nos  creavit ;  et  Patrem  nostrum^  qui  nos  adopta- 
vit.  Ita  sumus  memores  vestri,  scientes  electionem 


charitate  Patris  et  Filii,  siibintelligitur  et  Spiritus  ^  vestram,  id  est  scientes  vos  esse  electos,  et  ad  leter- 

nam  vitam  praedestinatos,  o  fraires  ditecii  a  Deo. 
id  cst  quos  Deus  diligit,  quia  paternis  flagellis 
vos  ad  aeternam  haereditatem  enidit.  c  Quem  enim 
diligit  Dominus,  corripit;  et  flagellat  omnem  filiuni 
quem  rccipit  (Hebr.  xii ;  Prov.  iii).  i  Vel  memores 
sumus  vestri,  scientes  electionem  vesiram,  id  est 
scientes  quomodo  Deus  per  doctrinam  nostram  vos 
elegit  de  multitudine  c;eterorum,  qui  sunt  in  intide- 
litate  relicti.  Vere  Deus,  prsedicanlibus  nobis,  voi 
elegit,  tangens  interius  corda  vestra  dono  sancti 
Spiritus,  ^tija  Evangelium  nostrumf  id  est  praedicatio 
nostra  noit  fuit  ad  vos  in  sermone  tantummodo,  sed 
etiam  in  virlute  operis,  vel  in  virtutc  miraculorum, 
el  in  Spiritn  sanclo,  qnia  per  imposilionem  manuuoi 


sancti,  quo  unctus  est  Christus.  Vel  in  Deo  Patre 
et  Filio  mittit  Paulus  et  socii  ejus  hanc  epistolam» 
Gratia,  inquit,  et  pax  sit  vobis»  Bene  primo  gratiam 
dicit,  deinde  pacem  nominat ,  quia  sine  gratia  Dei 
ad  paccm  roconciliationis  pervenire  non  possumus, 
inio  nihil  pacificuin  nisi  per  gratiam  ejus  habere 
valcmus.  Gratia  enim  gratis  datur  sine  praecedenti- 
bus  meriiis,  et  pcr  hanc  dum  culpas  remittit,  acce- 
diinus  ad  pacem  reconciliationis.  Potest  et  ita  intd  * 
ligi  :  Gratia  et  pa\  a  Deo  sit  vobis,  ut  qui  humana 
gratia  ct  saeculari  pace  privati  cstis,  apud  Deum 
gratiam  ct  pacein  habeatis. 

c  Gratias  agimus  Deo  semper  pro  omnibus  vo- 
«  bis,  roeinoriam  vestri   facientcs  in  orationibus 


43K9 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACin 


1360 


nosiraruro  dabaiiir  vobis  Spirilus  sanclus;  el  in  pie-  A  troitum  habuerimus  aa  w$,  id  estquania  virtule  mi- 


miudine  muUa^  quia  plenarie  tos  instruximsu,  el 
spirilajibus  graliis,  auctore  Deo,  replevimus,  et  co- 
.  piose  in  vobis  lalia  operali  sumus ;  sicut  vosipsi 
sciiis  cl  tesies  estis,  quales,  id  est  quam  religiosi  et 
mirifici  fuerimus  in  vobis  propler  vos  converlcndos 
et  instruendos,  ut  non  soinm  ratione  verboruni, 
sed  et  exemplo  operum  nostrorum  vos  informa- 
remus. 

f  Et  vos  imitatores  noslri  facti  estis  et  Domini, 
excipientes  verbum  in  tribulatione  multa  cum 
gaudio  Spiritus  sancli,  ita  ut  facti  sitis  forma 
omnibus  credentibus  m  Macedonia  et  in  Achaia. 
A  vobis  enim  diffamatus  est  sermo  Domini,  non 
solum  in  Macedonia  et  in  Achaia,  sed  et  in  omnem 


raculorum  et  abundantia  spiritalium  bonorum  Jicoes- 
serimus  ad  vos  convertendos,  et  quomodo^  id  esl 
quam  facile,  aut  quam  devote  conversi  estis  ad  Ikum 
et  quam  facile  doctrina  nostra  introierit  ad  corda 
vestra.  Gonversi  estis  ad  Dcum  a  simulacris^  id  est 
ad  cultum  Dei  a  cuUura  idolorum,  servire^  id  est  ut 
serviatis  Deo,  non  mortuo  et  falso,  sicut  est  Jupiter 
vel  Hercules  et  cxteri,  quos  ei  mortuis  hominibus 
pagani  deos  constituerunt :  sed  vivo  et  vero^  quia 
naturaliter  Deus  est,  et  exspectare,  id  esc  ut  bene 
operantes  exspectetis  longanimiter  sine  murmura* 
tione  piis  desideriis  Filium  ejus  Jesum  de  etelis 
venturum  reddere  mercedem  ser\'is  suis,  quem  Pa- 
ter  suscitavit  ex  mortuis ;  et  qui  Filius  ideo  est  ex- 


locum  (ides  vestra,  quse  est  ad  Deum,  profecta  est,  B  spectandus  a  nobis  remunerator,  quia  dclendo  pec- 


ita  ut  non  sit  nobis  neccssc  quidqnam  loqui.  Ipsi 
enim  de  nobis  annuntiant,  qualem  introilum  ha- 
buerirous  ad  vos,  et  quomodo  conversi  estis  ad 
Dcum  a  simulacris,  servire  Deo  vivo  et  vero, 
ei  exspectare  Filium  ejus  de  coelis  (quem  susci- 
tavit  cx  mortuis)  Jesum,  qui  eripuit  nos  ab  ira 
ventura.  » 

Ipsi  scilis  quales  fuerimus  vobis  propter  vos  in- 
lormandos.  Fa  vos  facti  estis  imitatores  noslrt,  et 
quod  est  aroplius,  imilatores  Domini,  excipientes 
verbum  nostrse  praedicationis  in  multa  tributatione 
vestra  vel  nostra,  cum  gaudio  Spiritus  saiuti,  id  est 
quod  vobis  Spiritus  sanctus  de  spe  coelestis  merce- 
dis  inspiravit.  Et  propterea  non  immerito  supradixi- 
mus  nos  scire  electionem  vestram,  id  est  vos  esse 
de  electis  Dei,  quia  non  estis  paleae,  sed  grana.  Non 
solum  enim  nostri,  sed  et  Christi  imitatores  facti 
estis,  dum  nulla  vos  tribulatio  a  susceptione  verbi 
€oelestis  revocare  valeret,  scd  potius  gauderetis  in 
tribulationibns  pro  verbo.  Nam  excepistis  illud,  id 
esi  ex  omnibus,  vel  extra  omnis  reverenter  susce- 
ptis  in  tribulatione  multa,  quae  vobis  propter  ver])um 
est  iilata.  Et  iicet  tribuiationes  perferret  vestra  caro, 
animus  tamen  gaudcbal  in  Spiritu  sancto.  Et  in  his 
Dominum  atque  nos  imitati  estis,  ita  ut  facti  silis 
forma^  id  est  exeroplum  pcrmanendi  constanter  in 
fide  inter  adversa,  omnibus  credentibus  qui  sunt  in 
Macedonia  et  in  Achaia.  Et  ideo  vos  qui  tot  aliis 
exemplum  fldei  et  patienti»  facti  estis,  videte  ne  defl- 
ciatis,  sed  semper  robustiores  in  Christo  perduretis. 
Tere  forma  facti  estis  multis,  nam  eflectus  hoc  indi- 
cat.  Nam  sermo  Domini,  id  est  Dominicx  pra^dica- 
tionis,  egrediens  a  vobis^  di/famaluS  est  non  solum  in 
Macedonia  et  in  Achaia^  sed  et  in  omnem  locum  vobis 
airinem  in  circuitu  profecta  est^  id  est  transivii  audita 
fides  vestra  quce  est  ad  Deum  se  extendens.  Et  ita 
pervulgata  cst  apud  omnes,  ut  non  sit  nobis  necesse 
quidquam  bqui  de  vobis  ad  commendandum  aiiis 
bonam  vitam  vestram,  uteos  ad  fidem  et  religiosam 
convcrsationem  exeroplo  vestri  provoccmus.  Vere 
iion  est  necesse  nobis  ut  nos  loquamur,  nam  ipsi 
loquuntur.  Ipsi  enim  qui  in  circuitu  degunt,  annun- 
tiant  de  nobis.  id  est  narrant  alii  aliis,  quaiem  in- 


Ciita  nostra  eripuit  nos  ab  ira  ventura^  ah  aniroad- 
versione  futurae  uitionis.  Ira  enim  Dei  non  per- 
turbutio  est,  £ed  judicium  quo  irrogatur  poena  pro 
pcccatis. 

CAPUT  n. 

c  Nam  ipsi  scitis,  fraires,  introitum  nostrum  ad 
vos,  quia  non  inanis  fuit,  sed  ante  passi  multa 
et  contumeliis  afTecti  (Aci.  xvi,  xvii),  sicut  scitis, 
in  Philippis,  fiduciam  habuimus  in  Deo  nostro 
ioqui  ad  vos  Evangelium  Dei  in  multa  sollicito- 
diiie.  Exhortatio  enim  nostra  non  de  errore,  netioe 
de  immunditia,  neque  in  dolo;  sed  sicut  probati 
sumus  a  Deo,  ot  crederetur  nobis  Evangelium, 
ita  loquimur,  non  quasi  hominibus  placentes,  sed 
Deo  qui  probat  corda  nostra.  > 

Alii  nuntiant  qualem  introitum  habuerirous  ad 
vos,  nam  vos  ipsi  fratres  scitis  cuin  qualis  foerit» 
quia  scilicet  non  fuit  inanis,  id  est  infructuosus  ct 
levis;  sedante  quam  ad  vos  veniremus,  passi  sumus 
multa  et  contumeiiis  affecti  sumus  in  Philippis,  id 
est  in  urbe  Philippensium,  de  qua  migravirous  ad 
vos.  Ibi  enim  ego  et  Silas  ad  judices  contumeliose 
tracti  sumus,  ita  ut  tunicae  nostrae  scinderentur,  et 
publire  virgis  caesi  atque  in  carcerem  trusi,  et  in 
iigno  pedes  constricti.  Uaec  et  alia  passi  somus  in 
Philippis,  antequamadvos  accederemus,  sicutetvos 
tciiis.  Et  patientia  Ulium  afHictionum  vel  injuria- 
ruin  confortati,  habuimus  fiduciam  et  audaciam  nou 
D  in  viribus  nostris,  scd  in  Deo  nostro^  id  est  in  ejus 
virtutc  et  potentia  loqui  ad  vos^  id  est  pracdicaie 
Evangetium  Dei  in  muita  sollicitudinc,  ne  scilicct 
priusquam  vos  bene  instruerem,  ab  inQdelibus  ini- 
pedirer,  et  tamen  fiducialiter  et  audaeter  iocuti  su- 
mus  vobis,  quia  exhortatio  nostra  non  e$t  deeTTore^ 
ut  aliquem  errorem  cujuslibet  pravae  sectae  soade- 
mus :  neque  de  immunditiaj  ut  immundam  vitam  in 
carnis  poUutione  exhortemus ;  neque  in  dolo,  ut 
aliud  in  ore,  et  aliud  in  corde  habeamus.  Nam  etian 
veritatis  est  in  dolo,  quando  non  pro  amore  veritatis 
ctutiiitate  audientium  pnedicatur,  sed  ut  gloria  vel 
aliquod  lucrum  acquiratur.  Exhorutio  nostra  doo 
est  de  errore,  quia  non  exhorumur  aiiquein  ut  emi 
in  veritatCy  neque  de  immonditia,  quia  neioini  sua- 


45^1 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  THESS. 


i3Gl 


dcmus  ut  seipsuiT)   niaculel;  neque  iu  dolo,  quia  A  iuchoalionis  polavimus,  atque  blanditiis  promisso- 


fraudulentam  simulaliouem  in  vcibis  non  habemus; 

sed  sicut  probati,  id  est  probi  habiti   sumus  a  Deo 

ut  credereiur^  id  est  committeretur  nobis  Evangelium^ 

ita  loquimur,  hoc  est :  sicut  illi  quos  approbavit  et 

elegit  non  per  errorem,  vel  per  immundiliam,  vel 

per  dolum,  sed  per  veritatem  fidei  et  munditiam 

vit:^  ac  simplicitatem  cordis  :  sic  praedicamus  aliis 

Evangelium,  non  quasi  hominibus  ptacentes,  id  est 

non  sicut  illi  qui  favorem  hominum  appetunt,  sed 

l)eo  placere  studentes,  qui  probat^  id  est  scrutatyr 

ct  inspicit  corda   nostra  et  cogitationum  secreta. 

ipse  enim  qui  occulta  cordium  rimatur,  novit  quia 

non  hominibus,  sed  ilii  placere  quaerimus.  Et  si  h(h 

niinibus  placere  quaerimub,  hoc  non  propter  nos, 

6cd  propter  ipsorum  salutem  agimus. 

«  Neque  enim  aliquando  sumus  in  sermone  adu- 

lalionis,  sicut  sciiis;  nequcin  occasione  avaritiae, 

Dcus  teslis  est ;  nec  quaerentes  ab  hominibus  glo- 

riam,  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis,  cum  posse- 

nius  oneri  vobis  esse,  ul  Christi  apostoli;  sed  fa- 

cti  sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  tanquam  si 

nutrix  foveat  filios  suos.  Ita  desiderautes  vos 

cupide,  volebamus  tradere  vobis  non  solum  Evan- 

gelium  Dei,  sed  etiam  animas  nostras,  quonian 

c  ciiarissimi  nobis  facti  estis.  c 

Vere  non  sumusex  praedicatione  qua^rentes  placere 
liominibus,  sed  Deo;  neque  enim  fuimus  atiquando, 
id  est  unquam  in  sermone  adulationis,  ul  per  aduia- 
toria  verba  placeremus  hominibus,  palpando  vitia 
eorum  sive  laudando,  sicut  scitis;  neque  fuimus  t»  ^ 
occasione  avaritiw,  id  est  non  prsedicavimus  ea  in- 
t  ntione  vel  occasione,  ut  res  vestras  nobis  congre- 
garemus,  et  inde  nobis  Deus  est  testis^  qui  novit 
aicana  pectoris;  nec  fuimus  aiiqugjido  qumrentes  ab 


hominibus  gtoriam ;  et  hoe  ostendo  per  partes  homi 
num,  quia  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis.  Quas  vires 
nocendi  habeat  humanae  glorise  amor,  non  sentit, 
iiisi  qui  ei  beiium  indixerit.  Quia,  etsi  cuiquam  fa- 
ciie  est  laudem  non  cupere  dum  negatur,  diilicile 
tamen  est  in  ea  non  delectari  cum  offertur.  Justus 
autem  quisque  aut  tantum  temporalem  gloriam  non 
habet,  aut  hanc  sub  semetipso  frangit,  si  habet,  ut 
honori  suo  liber  emineat,  nec  ei  victus  delectatione 


rum  coelestinm  vos  consolati  sumus,  et  de  humani- 
tate  Christi  vohis  quasi  balbutivimus,  ut  ad  ioquen- 
dum  verbum  divinitatis  ejus  vos  instrueremus.  Sunt 
nutrices  foventes  quidem,  sed  non  filios  suos.  Et 
item  sunt  matres  nutricibus  dantes,  non  foventes 
filios  suos.  Apostolus  vero  germano  et  pingui  affe- 
ctu  charitatjs  et  nutricis  personam  suscipere  vide- 
tur,  dicendo  foveat,  et  matris,  addendo  filios  suos. 
Et  nutrici  ergo  se  comparavit,  quia  alebat;  ct 
fiiios  suos  addidit,  quia  pepererat,|dicens  :;c  Filioli 
mei,  quos  iterum  parturio  (C*itat.  iv).  >  Assimiiaii, 
inquit,  sumus  nutrici  proprios  natos  alenti,  quia  ita 
desiderantes  vos  cupide,  sicut  nutrix  desiderat  filios 
suos,  volebamus  tradere  vobis  non  sotum  Evangetium 
B  Deif  sed  etiam  animas  nostras^  id  est  non  solum 
praedicationem  veritatis,  sed  etiam  totam  vitam 
nostram  expendere  in  salute  vestra,  et  hoc  ideo, 
qnia  facti  estis  charissimi  nobis,  propter  meritum 
vestrae  sanctitatis,  quam  ab  exordio  vcstra!  conver- 
siouis  protinus  arripuistis. 

c  Memores  enim  estis,  fralres,  lal)oris  nostri  et 
fatigatiouis  :  nocte  et  die  operantes,  ne  quem  ve- 
strum  gravaremus,  praedicavimus  in  vobis  Evan- 
gelium  Dci.  Yos  lestes  estis  et  Dcus,  quam  sancte 
et  juste  et  sine  querela  vobis  qui  credidistis,  fui- 
nus;  sicut  scitis,  qualiter  unumquemque  vestrum 
tanquam  pater  filios  suos,  deprccantes  vos  et  con- 
solantes  testificati  sumus,  ut  ambularctis  digne 
Deo,  qui  vocavit  vos  in  suum  regnum  et  gloriam. 
Idco  et  nos  gratias  agimus  Deo  sine  intermissionct 
quoniam  cum  accepissetis  a  nobis  verbum  auditus 
Dei,  accepistis  illud  non  iit  verbum  hominum, 
sed  sicut  est  vere  verbum  Dei,  quia  operatur  in 
vobis,  qui  credidistis  in  ipsum.  » 
Yere  facti  sumus  parvuli  vobis  ut  nutrix,  qu:i 
bumiliati  sumus  in  labore,  sicut  nostis.  Yel  ita  : 
Yere  animas  nostras  parati  eramus  tradere  vobis, 
sicut  effectus  operum  nostrorum  indicabat,  quia  in- 
cessanter  laborabamus  pro  utilitate  vestra,  quem- 
admodum  recofdamini.  Memores  enim  estis^  o  fra* 
tres,  taboris  nostri^  quem  apud  vos  habuimus,  et 
faiigationis.  Est  plerumque  labor  sine  fatigatione, 
sed  labor  noster  non  fuit  talis,  et  non  fuit  levis  et 


succumbat.  A  vobis,  ioquam,  non  quaesivimus  ali-  p  momentaneus,   sed   gravis  et  continuus.  Assidue 


quid  terrenum,  cum  tamen  possemus  vobis  oneri  esse^ 
id  est  vos  gravare  exigendo  a  vobis  stipendia,  ut 
cacteri  apostoti  Christi  exigunt  vel  accipiuut  ab  au-» 
ditoribus  suis.  Nos  nee  rebus  vestris  pasci,  nec 
laudibus  veslris  magnificari  quaesivimus ;  sed  facti 
sumus  parvuti  t»  medio  vestrum^  id  est  apostolatus 
nostri  gloriam  ante  oculos  vestros  humiliavimus,  et 
magnitudinem  nostri  sensus  ad  parvitatem  vestrae 
capacitatis  inclinavimus,  tanquam  si  nutrix  foveat 
fitios  luoi,  quae  sedet  in  terra,  et  tenet  iu  gremio 
filios  ac  lacte  nutrit,  et  blandiens  consolatur,  atque 
balbutiendo  informat  ad  loquendum.  Sic  enim  pro- 
ptcr  vos  humillati  sumus,  et  roaterno  affectu  vos  in 
sinu  pietatis  patienter  fovcndo  portavimus,  et  lacte 


enim  et  in  praedicatione,  et  in  manuum  opere  labo- 
ravimus,  et  ideo  prae  nimietate  jugis  laboris  fatiga- 
bamur,  nec  tamen  defitiebamus.  Nam  nocte  ei  die 
operantes  manibus  nostris,  unde  victum  haberemus, 
ne  quem  vestrum^  id  est  ex  vobis  gravaremus^  acei- 
pientes  ab  eo  stipendium,  prmdicavimus  in  vcbis 
Evangetium  Dei^  ut  exemplo  nostro  vos  informare  • . 
mus  ad  laborandum  roanibus  propriis  unde  vivatis^ 
ct  indigentibus  ministretis,  atque  falsos  apostolds 
ventri  servientes  repellatis.  Nani  vos  estis  testes  no- 
bis  et  ipse  Deus,  qui  novit  omnia,  quam  sancte^ 
quantum  ad  puritatem  mundissimap  conversatiouis,^ 
fuerimus  vobis :  et  quam  juste,  quantum  ad  aequita- 
tcm  erga  proximos  servandam,,  faciendo  dcbita;  ei. 


<3«'D 


iJERYEI  B13RG1D0LE.NS1S  MONACHI 


1364 


qiiuin  sim  quereia,  id  est  quam  innocenter  et  irre-  A  «  siariun  Dei  quae  sunt  In  Judaea  in  Christo  iesv» 


preliensibiliter  vobis  fuimus  qui  credidistiSf  quia 
niliil  fecimns  \obis,  nnde  possetis  conqueri  de  no« 
bis;  sicut  scilis^  vel  sinequerela  fuimus  vobis,  quia 
iiunquam  quesli  sumus  de  vobis,  dum  imbeciilila- 
tem  vestram  portaremus.  taliter  fuimus  conTcrsan- 
lcs  vobis » id  est  ad  utilitatem  vestram.  Sicut  sci- 
tis,  id  cst  ita  bxc  scitis,  sicut  et  alia  quae  subjungi- 
iiius,  sciiicet  qualiter^  monebamus  amicabiliter 
unumquemque  vestrum  tanlo  affectu,  tanquam  si 
yater  filios  suos  instruat;  nos  dico,  deprecantes  vos^ 
ut  in  melius  proficeretis ,  et  consolantes  in  tribula- 
tionibus,  ne  deOceretis.  Et  haec  facicntes,  testificati 
sumus,  id  est  sub  testimonio  divinae  majeslatis  vel 
ftanctorum  vos  adjuravimus,  ut  ambutaretis  in  via 


quia  eadcm  passi  estis  et  vos  a  contribaiibns 
vestris,  sicut  et  ipsi  a  Judxis.  Qui  et  Dominiim 
occiderunt  Jesum  et  prophetas,  et  nos  persecBti 
sunt,  et  Deo  non  placent,  et  omuibas  bominibus 
adversantur,  prohibentes  nos  gentibus  loqui  ot 
salvae  fiant,  ut  impleant  peccata  sua  semper. 
Pervenit  enim  ira  Dei  super  illos  usque  io 
finem.  i 

Contra  falsos  apostolos  latenter  fuerat  locatus  ot 
eus  non  susciperent,  nunc  conira  Judaeos  manifeste 
loquitur,  ut  eos  non  metuant.  Yere,  ioquit,  in  ipsum 
credidistis,  quia  vos  estis  facti  imitatores  Ecclesia- 
rum  Dei,  qucs  sunt  in  Judasa^  id  est  in  terra  Judaeo- 
rum,  in  Christo  Jesu^  id  est  in  instructione  ipsini 


recta,  proficiendo  et  ad  coelestem  patriam  tendendo  B  Christi.  In  hoc  estis  imitatores,  quia  eadem  pasti 


ambuiaretis,  inquam,  digne  Deo^  id  est  pcr  viam 
quae  esset  digna  perducere  ad  Deum,  vel  sicut  di- 
gnum  est  electos  Dei  ambulare,  qui  vocavit  vos  in 
regnnm  suum  et  gloriam^  ut  per  iter  virtutum  fesli- 
nelis  ad  euro,  quatenus  in  regnoejusct  in  gloria 
ejus  perennitcr  cum  eo  maneatis.  Vel  in  regnum 
suum,  id  est  in  praesentem  Ecclesiam  vus  vocavit, 
et  post  in  gloriam  suam,  id  est  in  angclorum  socie- 
tatem.  Et  quia  vos  ad  tantam  beatitudinem  vocavit, 
vosque  llbenter  sequi  vocantem  ccepistis,  ideo  non 
solum  vos,  scd  et  nos  agimus  sine  intermissione  gra' 
tias  Deo^  qui  hoc  fecit  in  vobis  per  gratiam  suae 
aspirationis,  quoniam  cum  accepissetis  a  nobis  ver- 
bum  auditus  Dei,  id  est  Evangelium,  in  quo  audistis 
notitiam  Dei,  accepistis  illud  non  ut  verbum  homi* 
num,  id  est  non  inuliliter  et  negligenter,  sicut  verba 
hominum  solent  accipi,  vel  non  ut  verbum  homi- 
num,  id  est  quasi  a  sapientibus  esset,  sed  sicut  est 
tere  verbum  Dei^  id  est  ita  reverenter  et  honoriflce, 
sicut  illud  quod  revera  locutus  est  Deus.  Quod  ef- 
fectus  indicat,  quia  ipse  Deus  operatur  quolidie 
bona  opera  in  vobis^  qui  credidistis^  tcndentes  in 
ipsum  per  fidem  et  desideria.  Gratias^  inquit,  agi- 
mus  Deo  sineintermissione^  quoniam  cum  accepissetis^ 
etc.  Quid  est  quod  hic  Deo  gratias  agii?  Ifempe  va- 
num  est  atque  inane,  si  cui  gratias  agit  pro  hoc 
quod  ipse  non  fecit.  Sed  quia  hoc  vanum  et  inane 
non  est,  profecto  Deus,  cui  de  hoc  opere  gratias 


estis  et  vos,  quae  passae  sunt  et  illae  ecclesi».  Passi, 
inquam,  estis  a  contribulibus  vestris^  id  est  ab  illis, 
de  quorum  tribubus  originem  ducebatis»  sicut  et 
ipsi  a  Judceis.  Cives  enim  et  amici  vel  consanguinet 
vestri  vos  persecuti  sunt,  sicut  et  illos  sui.  Mec 
mirum  si  Judaei  more  suo  fideles  persequuntor, 
qui  et  ipsum  Satvatorem  Dominum  Jesum  occide- 
runt  et  prophetas  antea,  qui  praenuntiabant  euoi ; 
et  nos  apostolos  postea  persecuti  sunt^  qoi  praenuo- 
tiabanius  illis  eum  advenisse  {Act.  vii) ;  et  ideo  iie 
miremini,  sed  palienter  sustinete,  si  et  vos  perse- 
quuntur,  qui  scmper  persecnti  sunt,  et  Hcet  aeroola- 
tione  legis  haec  faccre  videantur,  Deo  tamen  nou 
placent,  cujus  gi  atiam  impngnant.  Nec  tantum  Deo 
rebelles  sunt,  sed  et  omnibus  hominibus,  id  est  saloti 
omnium  hominum  adversantur,  prohibentes^  inquan* 
tMn  praevalent,  nos  ioqui^  id  est  ne  loquamur  ver- 
bum  Dei  gentibus  ut  credant  et  salvce  flant;  et  ita 
hostes  sunt  omnibus,  dum  conantur  facere  ut  ver- 
bum  salntis  per  nos  ad  neminera  veniat,  sed  omnes 
in  perditione  relinquantur.  Et  hoc  ex  more  faciunt, 
ut  impleant  sua  peccala  semper,  id  cst  peccata  pec- 
catis  incessanter  accumulcnt  usque  ad  consomma- 
tam  pleniludinem,  quando  pro  his  mittentur  in  ge- 
hennam  (Matth.  xxiii).  Ideo  autem  sempcr  peccau 
sua  implent,  quia  ira  Dei,  ut  excaecarentur,  pervenit 
super  illos,  id  est  jain  olim  effusa  est  supcr  corda 
illorum,  ex  quo    reprobaverunt    Salvatorem   qiii 


agit,   ipse  fecit,  ut  qui  percepissent  ab  Apostolo  |^  missus  eis  fuerat.  Quando  eniro  patres  eorum  dixe- 

runl  :  i  Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios 
nostros  (Matth,  xxvii),  >  tunc  pervenit  ira  Dei  super 
illos,  et  durabit  usque  in  finem,  quando,  praedicante 
Elia,  recipient  gratiam.  Vel  ita  :  Ut  iinpleaut  pec- 
cata  sua  semper.  Qnadraginta  enim  annos  post  |)as- 
sionem  Domini  dedit  Deus  Judaeis  ad  poenitentiain  : 
illis  transactis,  cum  credcre  nollent,  completa  sunt 
peccata  eoriim,  ut  pro  his  perire  delierent.  Qoando 
auiem  hoc  dixit  Apostolus,  slabat  Jerusalem,  nec 
erant  peccata  eorum  adhuc  completa,  sed  completa 
sunl,  venientibus  Romanis,  unde  subdit :  Pervenit 
enim,  id  est  anlequam  resipiscerent  venit,  aotcqoam 
putarent  venit  ira  Dei  super  t//os,  opprimens  eos. 
1]  a  Dei  est  ultio  quae  per  Romanos  facti  est,  qiue 


verbum  auditus  Dei,  exciperent  illud  non  ut  verbum 
hominum,  sed  sicut  est  vere  verbum  Dei.  Dicit  igi- 
tur  :  Opcratur  in  cordibus  hominum  vocatione  illa 
secundum  propositum  suum,  ut  non  inaniter  audiaiit 
Evangelium,  sed  eo  audiio  convertantur  et  credant, 
excipientes  non  ut  verbum  hominum,  sed  ut  ver- 
bum  Dei  sicut  et  vere  est.  Hucusque  multa  dixit 
contra  pseudoapostolos,  significans  in  eis  esse  cun- 
cta  vitia,  quas  in  se  et  sociis  suis  esse  denegavit,  ac 
deesse  illis  omnia  vlrtutum  bona,  quae  in  se  et  co- 
initibus  suis  esse  demonstravit.  Jam  vero  ne  Thes- 
salonicenses  pro  sua  vel  apostolorum  tribulatione 
moveaniur,  subjungit. 
I  Yos  enim  imitatorcs  facti  estis,  fratres,  Eccle» 


I5>5 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  THES5. 


iZK 


ira   perdurat  super  illos  .captivoi  U9que  in  finem  A  Jesum  Christum,  id  est  ante  tribunal  summi  judiciii 


saeculi,  vei  haac  temporalis  ira  idcirco  dicitur  per- 
venisse  super  illos  captivos,  quia  sequitur  aeterna, 
cum  sine  flne  post  hanc  vitam  puniuntur  in  infemo. 
Pcrveuit  ira  praesentis  ullionis,  perdurans  super 
illos  usque  in  finem  ;  sequilur  ira  futurae  damaatio- 
iiis,  perdurans  sine  fine. 

c  Nos  autem,  fratres,  desolati  a  vobis  ad  tem- 
i  pus  horae,  aspectu,  non  corde,  abundantius  festi- 

<  iiavimus  faciem  vestram  videre  cum  multo  desi- 

<  derio,  quoniam   voluimus  venire   ad  vos,  ego 

<  quidem  Paulus  et  semei  et  iterum,  sed  impedivit 

<  nos  Satanas.  Quae  est  cnim  nostra  spes  aut 
gaudium,  aut  corona  gloriae?  Nonne  vos  ante 
Dominum   nostrum    Jesum   Ghristum   estis   in 


in  adventuejus?  Quia  ante  justumjudicem  nimirum 
gloriaui  tunc  inveniemus,  quam  nunc  in  vcstris 
inoribus  studio  praedicationis  exquirimus,  et  propter 
bonam  conversationem  vestram  nostro  labore  prae- 
paratam  coronabimur.  Yere  tunc  eritis  nobis  coroua 
gioriae,  quia  et  modo  estis  vos  gloria  nostra  apud 
ecclesiuSy  et  gaudium  apud  nos.  Gloriamur  enim 
apud  alios  de  profectu  vestra^  fidei  et  sanclitatis, 
et  gaudemus  in  cordibus  nostris.  Sed  et  in  futuro 
saeculo  eritis  nobis  xterna  gloria  ct  perenne  gao» 
dium. 

GAPUT  UL 
f  Propter  quod  non  sustinentes  amplius,  placuit 
<  iiobis  remanere  Athenis  solos,  et  misimus  Ti- 


adventu  ejus?  vos  enim  estis  gloria  nostra  et  ^  «  motheum,  fratrem  nostrum  et  ministrum  Dei  iu 

gaudium.  > 

Vos  multa  passi  estis  a  civibus  vestris,  sed  nos^ 
o  fratres,  desolati,  id  est  sine  consolatione  facti 
sumus  a  vobis,  Dcsolalos  non  fecistis  tristitia  quam 
habuimus  de  tribulationibus  vestris,  antequam 
sciremus  conslantiam  fidei  vestrae.  Desolati  sumus 
ad  tempus  horee  quoniam  horaria,  et  non  diuturna 
fuit  vel  crit  hasc  nostra  desolatio.  Desolati,  inquam, 
fiumus  ore,  quia  non  possumus  vobis  praesentialiter 
loqui ;  et  aspectu,  quia  non  videmus  faciem  vcstram; 
non  corde,  quia  cor  nostrum  vos  semper  inluctur  et 
est  vobiscum.  Os  ct  aspcctus  cessat,  sed  cor  etsol- 
liciludo  non  quicscit.  Nos  ila  desolati,  festinavimus 
abundantius,  id  est  muko  magis  acceleravimus  vl- 


<  Kvangelio  Ghristi,  ad  confirmandos  vos  et  exhor- 

<  tandos  pro  fide  vestra,  ut  nemo  moveatur  in  tri- 

<  bulationibus   istis.  Ipsi  enim  scilis  quod  in  hoc 

<  positi  sumus.   Nam  et  cum  apud  vos  essemus, 

<  praedicel)amus  vobis  passuros  nos  tribulationes, 

<  sicut  et  factum  est,  et  scitis.  Propterea  et  ego  am- 

<  plius  non  sustinens,  misi  ad  cognoscendam  fidem 

<  vestram,  ne  fortc  tentavcrit  vos  is  qui  tenlat,  et 

<  inanis  fiat  labor  noster.  > 

Dixi  quia  desolati  sunius  a  vobis,  qui  estis  glo- 
ria  nostra.  Propter  quod  cgo  et  Silvanus  non  susti- 
nenies  amptius^  quia  grave  pondus  erat  nobis,  dum 
nesciremus  quid  agcrctis,  placuii  nobis  duobus  re  - 
manere  sotos  Athenis^  et  misimus  ad  vos  Timo- 


dere  facicm  vestram,  ne  sit  immutata,  id  est  ne     theum,  qu*  vos  in  proposilo  vestro  confirmaret,  et 


forte  defeceritis  iu  tribulationibus,  quas  passi  cstis 
a  civibus  vestris,  Festinavimus,  inquam,  videre 
faciem  veslram,  id  est  vos  videre  facic  ad  faciem, 
vidcre  praesentiam  vestram,  cum  mutlo  desiderio 
exiiortandi  vos,  et  ad  constantiam  perseverantiae 
fcstinavimus  quidem,  sed  quod  festinabamus  implc- 
re  nequivimus.  Quoniam  voluimus  quidem  omnes 
venire  ad  vos,  sed  non  poluimus;  ego  quidem  Pau- 
lits,  qui  plus  aliis  curro  et  devotior  sum,  volui  el 
semet  et  ilerum  ad  vos  venirc,  sed  non  potui,  quia 
impedivit  nos  Satanas^  qui  interpretatur  adversarius^ 
id  cst  diabolus,  qui  saluti  semper  hominum  adver- 
satur,  opposuit  nobis  impedimenta.  Ideo  magis  evi- 


nobis  certitudinem  de  vobis  referret.  Non  modo 
cum  hac  epistola  miserunt  eum ,  sed  antea.  Alio- 
quin  nou  cum  cis  salutassct  eos  in  postremo.  Misi- 
mus  Timoiheum,  qui  veraciter  suscipiendus  cst  et 
audiendus,  quia  est  frater  noster,  id  est  habens  par-^ 
tem  in  coelis  nobiscum,  et  est  minister  Dei  in  Evan-» 
gelio,  id  est  ministrans  fidelibus  ea  quae  Dei  sunt 
in  praedicatione  Evangelii.  IIuiic  misimus  ad  con^ 
firmandos  vos,  ut  in  his  staretis  In  quibus  eratis , 
et  exhortandoSy  ut  ad  meliora  proficcretis.  Misimus 
eum  confortare  vos  e;  exhortari  pro  fide  ustra  te- 
nenda  et  defendenda,  ut  tiemo  vestrum  moveatur  a 
constantia  sincerae  fidei  in  tribulationibus  istis^  quaa 


gilate  adversus  insidias  ejus,  ne  et  iter  vestrum,  d  €t  nps  et  vos  ad  tempus  in  exsilio  praesentis  saeculi 


per  quod  ad  coelestem  patriam  tenditis,  impediat. 
Nequaquam  per  semetipsum  Satanas  praepedirc  vias 
tanti  Aposloli  potuit,  sed  occultae  dispensationis  nu- 
til)us  dum  adversaretur,  nesciens  dcservivit,  ut  ni- 
niiruin  Paulus  ad  alios  vellet  accedere  ncc  valeret, 
eis  a  quibus  reccdcre  non  poterat  prodesset.  Idco, 
inquit,  voluimus  ad  vos  venire,  et  ideo  Satanas 
obstitit>  quia  quw  est  spes  nostra  nisi  vos?  id  est  pro 
qua  re  nunc  speramus  quod  in  futuro  mercedem 
accepturi  sumus,  nisi  pro  vobis?  aut  quod  est  gau- 
dium  nostruml  id  estunde  nunc  et  in  futuro  gaude- 
nius,  nisi  de  sanctitate  veslra?  aut  quae  est  nostra 
corona  gtorice^  qu«  victoribus  dabitur,  nisi  vos? 
fsonne  vos  nobis  hoe  estis  ant$  Dominum  nostrum 


tolerainus.  Nec  debetis  in  his  ab  intentione  vestra 
moveri,  quia  vos  ipsi  scitis  quod  in  hoc  positi  su- 
mus,  ut  adversa  temporaliter  sustineamus.  Hinc  est 
quod  per  Jeremiam  de  antiquo  hoste  dicitelectorom 
populus  :  <  Posuit  me  quasi  signum  ad  sagittam 
( Thren.  iii).  >  Fidelis  enim  populus  quasi  signum 
ad  sagittam  hosti  suo  est  positus,  quia  semper  velut 
sagittis  impetitur,  dum  ejus  persecutionibus  alDigi- 
tur.  Qui  enim  in  hac  vita  assidua  mala  tolerat, 
quasi  in  siguum  positus,  sagittas  suscipit  ferientis. 
Unde  nunc  recte  praedicator  egregius  cum  persecu-* 
tionum  mala  toleraret,  atque  sub  persecutorc  de 
adversario  gemcret ,  teneram  discipulorum  mentem 
iuii  affli«tioNibiii  consolans  ait :  Jpsi  enim  scitit 


43G7  IIERYEI  UURGIOOLENSSS  MONACIIl  i3Ct 

quod  t»  hoc  po$iti  iumus,  Ac  si  aperle  dicat  :  Quid  A  coDSolali  gumus.  Nunc  autem^  venienU  Timoikeo  ai 


iii  hoc  tempore  vuincra  nostra  niiramini,  qui  si 
Kterna  gaudia  quaerirous,  huc  ad  hoc  veiiimus  ut  fe- 
riamur?  Hoc,  inquit,  scitis.  Sam  non  tantum  ab- 
sentes  hoc  dicimus,  sed  et  cum  esiemu$  prtB$ente$ 
apud  w)$f  pradicebamu$  et  praenuntiabamus  vobi$ 
pas$uro$  no$  tribulatione^^  id  est  quia  tribulationes 
passuri  eramus,  sicut  et  factum  e$t  postea,  el  vos- 
ipsi  $citi$^  quia  eiperimento  in  vobisipsis  hoc  pro- 
balis.  Et  sicut  nos  praescivimus  tribulationes  nos 
fore  passuros,  nec  fugimus,  ita  vos  qui  scitis  quod 
in  hoc  positi  sumus,  nolite  moveri,  sed  immobiles 
iii  proposito  veslro  perdurate,  palicnier  omnia  to- 
lcrantes.  Et  quia  nos  praedictas  iribulationes  jam 
j»assi  sumus,  propterea  ne  vos  pro  noslris  tribula- 


no$  a  vobi$,  et  annuntiunte  nobi$  fidem  et  ckaritatem 
ve^trantf  id  est  referente  nobis  quia  inter  Jidversa 
bene  permanetis  in  fide,  nec  deseniisUs  charita- 
tem,  qua  Denm  et  pro&imos  vel  etiam  inimicos  di- 
ligitis,  et  referenle  quia  memoriam  nostri  konam  A«- 
beti$,  id  est  nostri  memores  estis»  etnihil  nisi  boDaai 
de  Dobis  cogitatis,  umper  optante$  no$  videre^  ticMt 
et  no$  quoque  desideramus  vo$  ceniere,  ideo  quia 
hoc  de  vobis  audivimus,  con$olati  sumus ,  fraire$^ 
in  vobi$f  qui  prius  erarous  desolati.  Consolati,  in- 
quaro,  surous  per  fidem  ve$lram^  id  est  constantia 
lidei  vestrae  est  causa  at  nos  consolatiooem  babea- 
mus  tn  omnt  nece$$itaU^  id  est  penuriji,  qaam  pati- 
mur  in  victu  et  vestitu ,    et  in  omui  tribmlatione^ 


lioiiibus  terremini,  etiam  misi  ad  vos,  ego  amplim  ^  quae  nobis  exterius  ab  adversariis  infertur.  Et  vert 

no/i  $u$tinen$  me  esse  inceitum  de  vobis,  quia  in* 

certus  formidabam  tribuiationes  nostras  fore  causas 

defectus  vestrse  fidei,  rnisi  Timotheum  non  modo 

cum  liac  cpisloia,  sed  prius  ad  cogno$cendam  fidem 

ve$tram^  id  est  ut  cognosceret  et  renuntiaret  milii  si 

permanerelis  in  fide,  et  si  ipsa  fides  vestra  csset 

fortis  aii  infirma,  ne  forte  tentaverit  vo$  et  tenlando 

iuperaverit  i$  qui  tentat,  id  est  deecptor  antiquus, 

cujusodicium  esttentare  homines  et  seducere.  <  Deus 

iutemintentatormalorum(/aro6.  i)»  tentamentorum 

ist,  ipse  cnim  neminem  tentat,  secundum  eam  sd- 

licet  tentationem,  quae  dcccptionis  vel  seductionis 

^st.  Secundum  vero  eam  lentationem  quae  proba- 


consolati  sumus  auoniam  nunc  iii  hac  miseria  vivi- 
mu$  quasi  jam  iu  ccelo  essemus,  et  qaasi  jam  nes  a 
roortuis  resuscitatos  aestimamus,  $i  vo$  $tatit^  id  est 
si  statutu  rectiludinis  perseveranter  in  Domino  te- 
nelis.  Nolo  stetis  in  nobis,  sed  in  Domino,  ouia 
neque  qui  plantat  est  aiiquid ,  neque  qui  rigat,  sed 
qui  iDcrementum  dat,  Deus  (i  Cor.  iii).  0  quam 
moilia  viscera  gesiabat  Apostolus,  qoando  circa 
fiiius  suos  tanto  aestu  amoris  iDbiabal ,  al  diccret  : 
Nunc  vtvtmiM,  $i  vo$  $tati$  in  Domino.  Metaebat  ni- 
rois,  ne  ejus  discipuii  in  praBdicatore  sao  tot  per- 
secutionum  probra  cernentes,  fidem  in  eo  dcspice- 
rent,  contra  quam  imminentes  passionum  contuine- 


iionis  est,  tentavit  Deus  Abraham  {Gen,  xxii).  Sed  (^  liaepraevaierent.Etidcirconimisdolebat  intormentis, 

^go  limui  ne  vos  tentaret  is  decepior,  qui  tentat 

«d  decipiendum ;  et  inani$^  id  est  infriictuosus  fiat 

m  vobi$  iabor  nostcr,  quem  pro  vobis  pertulimus, 

iioc  est  ne  deceptori  succumberetis,  et  non  prodes- 

set  vobis  quidquid    in  conversione  et  cruditione 

vestra  laboravimus. 

<  Nunc  autem  veniente  Timotheo  ad  nos  a  yobis, 

etannuntiante  nobis  fidem  et  charitatem  vestram, 

et  quia  merooriam  nostri  habetis  bonam,  semper 

desiderantes  nos  videre,   sicut  nos  quoque  vos, 

ideo  consolali  sumus,  fratres,  in  vobis,  in  omni 

necessitate  el  Iribiilatione  nostra  per  fidem  ves  - 

tram,  quoniam  nanc  vivimus,  si  vos  stati»  in 

Doroino.  Quam  enim  gratiarum  actionem  possu- 


sed  inagis  filiis  de  tormentorum  suorum  lentalioDe 
metuebat;  parvipendebat  in  se  plagas  corporis, 
dum  formidaret  in  fiiiisplagas  cordis.  Ipse  patiendo 
suscipiebat  vulnera  tormentorum,  sed  fiiios  conso- 
lando  curabat  vulnera  cordium.  Pensemus  ergo  cu- 
jus  charilatis  fuit  filiorum  salutem  inter  sua  de- 
Irimenta  requirere,  inter  doiores  proprios  aliis 
limuisse,  et  sialuro  roentis  in  prirois  etiam  ex  sua 
dejeciione  cuitodire.  Qui  securus  erat  de  inerccde 
sua ,  etsi  discipuli  caderent,  et  tamcn  velut  si  in 
casu  illorum  mercedem  laboris  sui  perderel,  iii 
siatu  ipsorum  dixit  se  vivcre,  id  csl  vitae  prasmium 
babcrc.  Nolebat  enim  vivere  illis  cadentibus,  sed  ilUs 
stanlibus  in  Domino,  ut  fructus  ejus  essel  illis  inte- 


inus  Deo  retribuere  pro  vobis  in   omni  gaudio,  ^  ger,  et  merces  ejus  apud  Deuro    plena  gaudiorum. 


quo  gaudemus  proptervos  ante  Deum  nostrumt 
nocte  ac  die  abundantius  orantes,  ut  videamus 
faciem  vestram,  et  compiearous  ea  quae  dcsunl 
fidei  vestrae?  Ipse  autem  Deus  et  Pater  nostcr  el 
Dominus  Jesas  Christus  dirigat  viam  nostram  ad 
vos.  Vos  autem  Dominus  multiplicct,  et  abun- 
dare  faciai  charilatc  in  inviccm  et  in  omnes,  quero- 
admodum  et  nos  in  vos  ad  coufirmanda  corda 
vestra  sine  querela  in  sanclitate  antc  Deum  et 
Palrem  nostrum  in  adventu  Domini  nostri  Jesu 
Chrisli  cum  omnibus  sanctis  ejus.  Amen.  » 
Priiisquam  sciremus  quid  ageretis,  desolati  fui- 
mus  a  vobis.  Sed  nunc,  rcvertentc  Timotheo,  quem 
ad  vos  miseramus ,  et  renuniiante  bona  de  vobis, 


Consolati,  inquit,  sumus  per  fidem  veslram ,  nam 
Deo  non  possumiis  dignas  grates  ex  hcc  reddere. 
Quam  emm  gratiar^m  actionem  po$$umu$  Deo  retri- 
buere  pro  vobi$  bene  stantibus,  positi  tn  omfti  gau- 
dio,  quo  gaudemu$  propter  vo$  ante  Deum  no$trum, 
cujus  oculis  manife&ta  sunt  occulta  cordium  ?  Non 
enim  antc  hoinines  est  gaudium  nostruro»  qnia  fo- 
ris  apparerous  quasi  tristes  propter  adversa  quibut 
circumdamur,  seti  inlus  antn  Dominam  gaudemut 
semper  de  profcctu  vestro.  Nec  lantum  agimus 
illi  pro  vobis  quantascunque  gratias  possumuSy  sed 
et  nocte  ac  die  sumus  abundantiu$  orantes^  ut  ve- 
niamus  ad  vos  et  videamu$  faciem  ve$tram^  alque 
ore  ad  os  vobis  loquamur,  et  compleamu$  ea  quet 


1569- 


COMMENT.  IN  EPIRTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIIESS. 


1370 


desunt  fldei  vestrcB^  quae  olim  non  potuimus  coin-  A  ccre  admonet;  ct  qiiales  vel  iu  seipsis,  tcI  erga 


plere,  quia  eralis  parvuli,  et  quia  longo  teroporc 
Tobiscum  manere  nequivimus.  Quia  ergo  fiJem 
flrmilcr,  qui  jam  adhuc  lotam  perfecte  non  didici- 
slis,  retinere  inter  adversa  studuistis,  ideo  cupimus 
ad  vos  pervenire,  et  ea  qux  desunt  vestr»  lidei  sup- 
plere.  Ex  boc  loco  apparet,  quia  quod  superius  ait, 
I  ila  ut  non  sit  nobis  necesse  quidquam  loqui  (iti- 
pra  i),  >  non  idcirco  dixit  quod  ipsi  jam  omnia 
fidci  mysleria  sufficienter  scirent,  scd  ut  diximus, 
propterea  hoc  dicit,  quia  non  erat  necesse  ut  ipse 
de  illis  quidquam  loqucretur  aliis,  cum  illos  fama 
procui  celebraret.  Nos,  inquit,  oramus  faciem  ve- 
stiam  videre,  et  fidem  vestram  ad  plenuro  instruere, 
sod  Deus  faciat  quod  oramus.  Ip$e  autem  Deus^  Crca- 


fratres  essc  debeanl,  docet.  Magis  tamcn  congruunt 
perfectis  superiora,  in  quibus  mullifarie  palientiam 
suasit ;  et  sequentia  magis  aplantur  imperfectis,  ubi 
munditia  et  innocentia  suadelur.  Quia,  inquit,  huc- 
usque  bene  vixistis,  quemadmodum  superius  de- 
monstralum  est,  ergo  de  c(ctero  quod  superest,  vi- 
vendi  spalio,  rogainus  ut  illud  ita  ducatis,  ut  in 
bonis  opcribus  magis  abundctis,  el  hoc  cst :  de  cae- 
tero  quod  restat,  rogamus  vos,  fratres,  et  obsecra- 
mus^  id  est  por  sacra  adjuranins  in  DominoJcsu,  ut 
sicut  eum  timetis  et  amatis,  ita]  propter  reverentiam 
et  amorem  ejus  quod  obsccramus,  faciatis.  Obse- 
crauius  ut  quemadmodum  accepistis  a  nobis,  id  est 
sicut  didicistis  ex  doctrina  nostra  quoniodo  oporteat 


tor  noster,  qui  potest,  et  Pater  noster  coelestis,  qui  B  vos  ambuiare  si  vuitis  ad  patriam  pcrvenire,  id  est 


vull  bonuin,  et  paterno  affectu  nos  diligit  ac  regit, 
et  Dominus  Jesus  Chrislusy  qui  nos  ab  hosle  rede- 
iiiit,  et  suo  doininio  uiancipavit,  dirigat^  id  est  di« 
rectam,  ab  impedimentis  liberam  faciat  viam  nostram 
ad  vos.  Sed  vos  Dominus,  id  est  Spiritus  sanctus, 
muUiplicet  in  numero  iideliuui,  et  abundare  vos  fa- 
ci  n  charitate  in  invicem,  id  est  inter  vos  vicissim, 
et  tfi  omnes,  et  in  eos  qui  vobis  advcrsantur,  et  hf)C 
faciat  ita  perfecte,  quemadmodum  et  nos  abundare 
fccit  charitate  in  vo$.  Et  istam  charitatis  abundan- 
tiaro  det  vobis  ad  confirmanda  corda  vestra,  id  est 
a\  hoc  ut  per  ipsam  dilectioncm  conlirmcntur 
coida  vestra  in  sanctitate,  id  est  in  omni  puritate 
ntquc  munditia,  ct  bonorum  actuum  observatione, 
sine  qnereta,  id  est  sine  crimine,  ut  sitis  tam  in- 
iiocentcs ,  ut  nemo  de  vobis  possit  jure  coii- 
qneri.  Ki  tales  sitis  ante  Deum^  id  cst  in  oculis  Dei, 
qui  verilMtcm  inspicit,  nec  latet  eum  aliquid.  Sunt 
eiiim  qui  sancti  videntur  coram  hominibus,  sed  non 
coram  Deo  {Matth.  xxiii).  Vos  autemestote  veraciter 
saiicti  et  siiie  querela,  id  est  irreprehcnsihiles  ante 
ociilos  Dei,  qui  vos  cernit  ct  creavit,  et  Patris  qui 
lios  aJoptavit.  Tales  cssestudetc  anteDeumfl  Patrem 
uoslrum  in  adventu  Domini  nostri  Jesu  Christi^  cum 
omuibus  sanciis  ejus^  id  est  quando  Dominus  Jesus 
venict  ad  judicium  cum  omiiibus  sanctis  suis.  Qua- 
lis  cnim  quisque  prxsentem  vitain  flnierit,  talis  in 
diejudicii   apparebit.   Ilii  autem  non  sine  querela 


quomodo  per  viam  justiti.-c  debetis  incedcre,  et  in 

omnibus  Deo  placere,  sicut  et  ambulatiSy  quia  quod 

vobis  de  hac  ambulalione  tradidimus,  mox  agere 

coepistis ;  obsecramus,  inquam,  ut  abundetis  magis 

in  hac  bonorum  operum  ambulatioiie,  id  est  amodo 

propensius  quam  antea  tcndalis  ad  coelestem  pa- 

Iriam  per  exsecutionem  mandatorum  Dei.  Yei  se- 

cundum  aiios  codiccs  obsecramus,  ut  queniadmo- 

dum  accepistis  a  nobis,  quo  modo  vos  oporteat  am- 

bulare,  et  in  ipsa  ambulatione  Deo  placere,  sic  et 

ambuletis,  de  virtute  in  virtutcin  {Psat.  lxxxiii) 

proflciendo  ac  perseverando,  ita  ut  abundetis  magis 

ac  niagis  quotidie. 

I  Scitis  cnim  quae  praecx^pta  dcderiro  vcbis  pcr 

Dominuro  Jesum,  haec  cst  enim  voiuntas  Dei,  san^ 

ctiflcatio  vestra,  ut  abstineatis  vos  a  fornicatioiie, 

ut  sciat  unusquisque  vestruin  vas  suum  possidere 

iii  sanctificatione  et  honore,  non  iii  passione  dc- 

siderii,  sicut  et  gentes  qux  ignorant  Deum.  Et  n» 

quis  snpergrediatur,  neque  circumvcniat  in  ne 

gotio  fratrem  suum,  quoniam  vindex  est  Dominu» 

de  his  omnibus,  sicut  praediximus  vobis  et  testi* 

flcati  sumus.  Non  enim  vocavit  nos  Deus  in  im- 

munditiaro,  sed  in  sanctiflcationem.  Itaque  qui 

baec  spernit,  non  hoaiinem  spernit,  sed  Deum, 

qui  et  dedit  Spiritum  suum  sanctum  in  nobis.  » 

Propterea  moneo  ambulare  sicut   accepislis    a 

nobis,  quia  vos  scitis  quw  pracepta  arobulandi  et 


c>sc  apparcbunt,  de  quibus  judex  qucretur,  dicens  :  d  r^cte  vivendi  dederim  vobis  ferenda  et  cororoendan- 

da,  idquc  iion  per  me,  sed  per  Dominum  Jesum.  Et 
licei  sciatis,  taincn  ex  parte  replicabo.  Nam  hasc 
est  voluntas  Dei,  sanctificatio  vestra^  quas  vobis  pro" 
dest,  non  ipsi,  id  est  hoc  vuit  Deus,  et  exigit  a  vobis, 
ut  sanctiflcemini,  til  abstineatis  vos  a  fomicatione, 
id  estabomiii  iUicito  concubitu,  ne  toUentes  mcmhra 
Christi,  faciatis  roenibra  rocretricis  (/  Cor.  vi).  Vcl, 
ba^c  cst  voluntas  Dci  ct  sancliflcatio  vestra,  ut  al)S- 
tineatis  vos  longe  remoti  a  fomicatione,  quia  dum 
vos  abstinetis  ab  immundo  opere,  sanctiflcatur  in 
vobis  corpus  ei  anima  castitate.  Ita  vos  abstineatis 
a  fornicationc,  ut  unusquisque  vestrum  sciat  possi- 
dere^  et  dominio  mentis  subditum  tenere  suum  oai, 
id  est  suum  corpus  quod  est  vas  auimae.  Ille  enim 


c  Esiirivi,  ct  non  dedistis  mihi  manducare  (Matth. 
x\v).  >  Vel,  cuin  omnibus  sanclis  agite  quaedixi, 
qiiia  sic  agunt  omnes  saiicti.  Ad  conflrmationem 
omnium  quae  pnemissa  sunt,  sul)jungitur  :  Amen^ 
quod  interprclatur  vere  vel  fideliter. 

CAPUT  IV. 

I  De  caetero  ergo,  fratres,  rogamus  vos  et  obse- 
t  cramus  in  Doroino  Jcsu,  ut  quemadmodum  acce^ 
c  pistis  a  nobis,  quomodo  oporteat  vos  ambulare  et 
>*  placere  Dco,  sicut  ei  ambulatis,  ut  abundctis  ma- 
«  gis.  » 

llactenus  patientiaro  illam  in  sua  vel  aliorum 
^iibulatione  suasit,  nunc  eos  in  bonis  actibus  profl< 


i37l  lfr.IlVf:i  CURGinOLENSlS  MONACHI  13^ 

possidere  suum  tas  dicitur,  qui  in  poiesiaic  sua  A  sum  {Lev.  xi,  xix,  xi ;  /  Petr,  i).  •  Et  quiai  Deifo- 


suum  corpus  tencl,  ut  non  serviat  mens  desideriis 
camis,  sed  caro  rectis  voluntatlbus  mentis.  Ita  sciat 
ur.usqiHsque  veslruin  suum  vas  posbidere,  in  sancti- 
ficalione^ld  est  mundissima  purificatione ;  etkor^ore, 
ne  inbonorelur  opprolirio  turpitudinis.  Ex  conti- 
iientia  enim  fornicationis  nascitur  sanclincatio  ca- 
slitatis,  et  inde  est  honor  apud  homines.  Nam  etiam 
iu  hoc  sxculo  honoralur,  qui  mundam  et  caslam  vi- 
tam  ducit ;  sicut  ccoutra  qui  seipsum  qualibet  for- 
nicatione  coutaminat,  infamis  et  ignominiosus  ha- 
betur.  Ita  possidete  vestra  vasa  in  sanctiGcatione  et 
honore,  non  in  passione  desiderii,  id  est  quando  pec- 
catum  desideratur,  et  oon  perlicitur,  non  iii  pas- 
sione  desiderii,  id  est  nec  saltem  fornicandi  deside- 


luiitas  est  sanctificatio  vestra,  quae  lenenda  esc  ct 
ordine  quo  subjunximus ,  iiec  vocavit  nos  Deas  at 
immunde  viveremus,  sed  sancte ;  itaquequi  htec  fper- 
nir,  qu»  nunc  de  sanctitate  et  mundiiia  servanda 
diximus,  et  de  vitiis  exslirpandis,  iion  hominem  spet- 
nit,  sed  Deum,  id  est  non  roe  spernit,  sed  Deum,  cQr 
jiis  praecepta  loquor,  et  cujus  volunlatem  annanlio; 
^ttt  et  dedii  in  nobis,  id  est  in  cordibii»  nostris  Spi- 
ritum  suum  sanctum,  ut  omnia  per  spiritum  ejus  lo- 
queremur  et  facereiuus ;  et  idco  qui  dicta  nosUa 
quasi  verba  hominum  spernit,  Spiritum  sanctuiD 
per  quem  omnia  loquimur  spernit,  et  Deum  cojus 
cst  ille  spiritus  (Ltic.  x).  Erant  inler  Tbessaloni- 
censcs    nonnulii    in    supradictis  vitiin   maiicnlcs. 


riuni  habealis,  quod  est  passio  et  laesio  animae.  ^  ct  Apostoli  verba  spementes ;  propter  quos  ita  lo- 

Passio  enim  dcsiderii  est,  ut  non  patiamini  interius 

incentiva  carnis,  quae  proccdant  ex  desiderio  vestro. 

Non  praecipio  ut  non  patiamioi  incentiva  carnis, 

quia  hoc  est  inevitabile,  sed  vidcte  ut  non  proce- 

dant  ex  desiderio  vestro,  id  est  ne  praemeditando 

concupiscaiis  aliqucm  iliicitum  concubitum,  ut  non 

postea  patiamini  intrinseius  desiJerium,  ct  subjl- 

ciamini  pravis  suggestionibus  a  desiderio  orlis  sicut 

et  gentesy  id  est  gentiles  faciunt,  de  quibus  noii  est 

mirandum;  nec  vos  debetis  esse  similes  eis,  quia 

Ignorant  Deum^  ct  ideo  sine  respectu  divinac  fornii- 

dinis  aut  reverentiae  coeunt  nefaric,  non  solum  cum 

quibuslibet  mulieribus,  sed  etiam  cum  pecudibus. 

Et  li9RC  cst  voluntas  Dei,  ne  quis  ex  vobis  supergre-  p 

diatur  in  negotio,  id  est  mercatione  fratrem  suum^ 

id  est  alium  Christianum,  ut  mercaturam  centum 

solidorum  extorqueat  ab  eo  pro  quoiibet  minore 

protio ;  neque  circumveniet,  id  cst  ncque  fraudulen- 

tcr  decipiat,  ostendens  ilii  congeriem  pannorum  ex- 

terius  valde  ptilchram  et  quasi  inagni  pretii,  cum 

sit  inlerius  vilis;  aut  aes  deauratum  vendens  iili  pro 

anro,  vel  his  similia  facicns.  Siipergrcssio  eiiim  est, 

ubi  pro  minore  prctio  iliud  quod  niajoris  pretii  esl, 

elicitur;  circumventio  aulem,  ubi  pcr  dolum  fratcr 

in  ipsa  vcnditione  vel  emptione  decipitur.  Sed  vos 

ab  his  vitiis,  iJ  est  a  fornicatione  et  a  passione  de- 

siderii  atque  supergressione  ct  circumventioiie  fra- 

tris,  idcirco  vos  continete  quoniam  vindex  est  Domi- 


quitur,  ostcndens  quia  contcmpius  apostoliconim 
pt-xceptorum  in  Deum  potius  refunderetur  non  io 
Apostolum. 

I  De  charitate  autem  fraterniiatis  non  necesse 
liabemus  scribere  vobis.  Ipsi  enim  vos  a  Deo  di- 
dicistis,  ut  diligatis  invicem  (Joan,  xiii,  15; 
/  Joan,  xxiv).  Eteniin  illud  facitis  in  omnes  ira- 
trcs  in  univcrsa  Macedonla.  Hogamus  aalem  voS| 
fratres,  ut  abundetis  roagis,  et  operam  detis,  ut 
quielisitis,  et  ut  vestrum  negotiuro  agatis,  etope- 
remini  manibus  vestris,  sicut  praecepimus  voIhs, 
ct  ut  boncste  ambuletis  ad  cos  qtii  foris  sunt,  et 
nullius  aliquid  desideretis.  > 
De  supradictis  fuit  odus  scribere  vobis,  quia  qui- 
dam  vestrum  sunt  culpabiles  in  illis,  sed  de  chari' 
tale  fraternitatis,  id  est  de  diieclione  qua  fratres 
amare  dcbetis,  non  habemus  necesse  scribere  vobis, 
id  est  liou  cst  neccssarium  nobis  ut  per  epistokim 
vos  inslruamus.  Vcre  non  hal>emu3  tioc  neoesse. 
Num  vos  ipsi  didicistis  a  Deo^  id  est  docli  estis  ab 
Evaiigclio  Dci  ,  ut  vos  invicem  diligatisj  quia  Chri- 
stum  diccnicm  audistis  :  c  lloc  mando  vobis,  ut 
diligalis  invicem  {Joan,  xiii,  xv).  >  \el  pcr  intcrnam 
aspirationem  didicistis  boc  a  Deo,  quia  Spiritus 
saiictus  mox  ut  cor  hominis  repleverit,  addere  iilud 
cliarilate  facit ;  ncc  potcst  unquam  discere  charita- 
tem,  qui  Spiritum  sanctum  non  habel  intus  doccn- 
tcin.   Vos  hoc  didicisiis,   sicut  cfTectu  dcclaratis. 


nus  de  his  omnibus,  id  est  ipse  punit  hsec  omnia  in  D  Nani  fucitis  illud  in  omncs  fratres,  id  cst  dtligilis 


suo  judicio,  videlicet  non  soluin  opus  fornicationis, 
sed  et  dcsiderium  iiiiciti  operis,  atque  iniquitatem 
non  justx  mercationis.  Ipse  de  his  omnibus  uiiio- 
Dcm  sumet,  sicut  prfediximus^  id  est  sicut  ante  judi- 
citim  denunliavimus  vobis,  cum  essemus  apud  vos, 
et  testificati  sumus,  id  cst  testimoniis  Scripturarum 
probavimus.  Vel  testificati  sumus,  id  est  testes  di- 
vini  judicii  fortiler  hxc  asseruimus.  Ideo  etiam  ab 
his  est  abstincndum,  quia  non  vocavit  nos  Deus  in 
immundiiiam,  iJ  est  ut  immundam  et  sordidam  vi- 
tam  ducercmus ;  sed  in  sanclificalionem,  id  est  ut 
incontaminatissimam  alque  mundissimametvirtuti- 
bus  plenam  duceremus  convcrsationem.  Undectper 
legem  clamat  :  i  Sancii   eritis,  quia  ego  sanctui 


omncs  Ghristianos,  etopcribus  charitatis  vos  oslen- 
dilis  illos  diligere,  non  solum  in  urbe  vestra,  sed  et 
in  universa  Macedonia^  vos  iliud  facitis,  id  est  fra- 
trcs  diligitis;  sed  tamen  rogamus  vos^  fratres^  ut  ab- 
undetis  magis,  in  diiectionc  fratrum,  id  est  adhuc 
abundantiorem  erga  fratrcs  studeatis  habere  chari- 
tatem,  et  operam  detis  ut  quicti  sitis  a  curiosilate, 
quae  non  sinit  cor  curiosi  csse  quietum.  Operam 
detis.  Quasi  diceretur  :  Difliciie  est  dimittere  con- 
suetudincm,  sed  cogite  vos.  Studele  ne  curiositas 
vastet  quietcm  vestrae  mcntis  ut  antea.  Quae  sciiicel 
curiosilas,  cum  alienam  quaerit  vitam  discutere, 
sem|)er  sua  intima  nesciens,  studet  exteriora  cogi- 
tare.  Grave  namque  est  curiosilatis  vitium,  qu9 


1375  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  1  AD  THESS.  1574 

dum  cujusribct  nKntem  ad  invesiigandam  vjiam  A  tur,  quaedam  tristitia  quodammodo  naturalis.  Hor- 


proximi  exterius  ducit,  semper  ei  intima  sua  ab- 
scondit,  ut  aliena  sciens,  se  nesciat.  Et  curiosi  ani- 
nius  quanto  magis  peritus  fuerit  alieni  meriti,  tanto 
iit  magis  ignarus  sui.  Ideoque  quietem  habere  non 
putest,  dum  semper  laborat  aliorum  vitani  in.utiliter 
scire;  et  sxpevagatur  per  diversa  loca,  ut  discere 
possit  aliena  facta.  Sed  vos  saiagite  ut  quieti  sitis, 
et  ut  vestrum  negolium  agalis^  id  est  unusquisque  of- 
Ilcium  quod  ad  se  pertinet,  dimissis  alienis,  quia 
vobis  cst  utile  in  emendatione  vitx  vestrae  sic  agere, 
et  operemini  manibus  vestris,  unde  victum  habeatis, 
el  unde  Leneficia  tribuatis,  sicut  pracepimus  vobis 
dum  prxsenies  essemus,  quia  et  opus  manuum  ad- 
juvat  quielos  esse.  Iliud  enim  malum  ex  otio  venit. 


tem  quippe  horret  non  opinio,  sed  natupa;  nec 
mors  homini  accidet,  nisi  ex  poena  quam  prxccsse- 
rat  Gulpa.  Quapropter  si  animalia  quse  ita  creata 
sunt  ut  suo  quaique  tcmporc  moriantur,  mortem 
fugiunt  et  vitam  diligunt,  quanlo  magis  homo  qui 
sic  fucrat  creatus  ut,  si  sine  peccato  vtvere  vellet, 
sine  termino  viveret !  Itaque  necesse  est  ut  tristes 
simus,  quando  moriendo  nos  deserunt  ouos  ania* 
mus,  quia,  etsi  novimus  eos  non  in  xacrnum  nos 
rclinquere  hic  manentes,  sed  aliquantum  prxcedero 
secuturos,  tamen  mors  ipsa  quam  natura  refngit, 
cum  occupat  dileclum,  contrislal  in  nobis  dilcctio- 
nis  afiectum.  Ideo  non  admonuit  Apostolus  ut  nou 
contristemur,  sed  ut  non  contristemur  sicut  et  ca> 


Hincest  quod  Scriptura  dicil,  c  quia  multum  mali-  B  leri  qui  spem  non  habent.  Contristamur  ergo  in  no- 


tiam  docuit  otiositas  (Ecc/t.  xxxiii),  »  et  date  ope- 
rain  ut  honeste  ambuietiSy  id  est  irreprehensibiiiter 
agatis  ad  eos,  qui  forts  sunty  id  est  coram  infidelibus 
qui  sunt  extra  Ecclcsiam,  ut  exemplo  vestrae  hone- 
statis  convertantur  ad  honeslos  mores  et  ad  fideni. 
Non  ergo  sectandum  est  otium,  sed  opus  faciendum, 
quia  honeslum  est,  et  quasi  iux  ad  infideies,  et  ad- 
huc  date  operam,  ut  nuliius  aiiquidj  id  est  uullam 
rem  cujuscunque  fidelis  desideretiSf  nedum  rogetis 
vcl  tollatis ;  sed  sudiciit  vubis  quod  habetis,  vei  ex 
jiisto  laboie  vestro  quod  vobis  dcest,  acquiratis. 
Qui  cnim  in  otio  vivit,  rcs  aliorum  concupiscit.  Id- 
ciico  abjicite  otiuin,  ut  vincatis  alicniriHn  rerum 
appetituin. 


strorum  monibus  necessilate  amittendi,  sed  cuni 
spe  recipiendi.  Inde  angimur,  hinc  consolamur; 
iiide  infirmilas  afficit,  liinc  fides  rcficit ;  inde  dolet 
humana  conditio,  hiiic  sanat  divina  promissio.  Pcr- 
mitlantur  itaque  pia  corda  cliuroruni  de  suorum 
dolere  mortibus  tristitia  sanabili,  et  consolabiles 
lacrymas  fundant  conditionc  mortaii,  quns  tair.en 
reprimat  fidei  gaudiuin,  qua  creduntur  fidcies, 
quando  moriuntur,  aliquantulum  a  nob<&  abirc  ct  ad 
meliora  transire.  Verc,  inquit,  non  debclis  inconso* 
labiliter  contristari.  sicut  infidoles,  dc  morlc  charo- 
ruin  vcstrorum,  quasi  non  sint  amplius  victuri  el 
vobiscum  futuri,  quia  si  rredimns  quod  Jesus  mor* 
tuHs  est  et  resurrexilj  ita  pro  ccrto  ciedcrc  debcinus« 


f  Noluinus  autcm  vos  ignorare,  fratres,  de  dor-  ^  quia  et  Deiis  eos  qui  dorinierunt  |fcr  Jesuni,  id  cst 

niorlui  sunt  in  Cliristo,  adductt  ciim  ec  ad  judiciiiin 
in  die  rcsurrcctionis  oinniuin,  ut  cuin  CliriSto  judi« 
ccnt  inundum  ct  regncnt.  Lnde  et  Zacharias  ait : 
c  Et  vcnict  Doininus  Dciis  nicus,  ct  omiies  snncti 
cumeo  (Zacti.  xiv).»  Vel  |>cr  Jcsuni  incdiatorcni  ad- 
durcl  cos  Dcus  ciiin  co,  qiiia  qiiod  rcsurgcnt,  ct 
quod  cuin  Chrislo  judiccs  vcnicnt,  hoc  non  iiisi  pcr 
Christum  a  i)co  Patre  accipicnt.  Si  crcditms,  in- 
quit,  quod  Jesus  mortuus  cst,  ctc.  Qiiid  cst  quo<l 
pr»dicator  egrcgius  mortcni  Domiiii,  inortcm  vo- 
cat:  mortcm  vero  scrvorum  Domiiii,  iioii  inorlem, 
sed  somnum  nominat,  nisi  quia  intiina  corda  aiH 
dientium  respicieiis,  mcdicainciitum  piM^dicationis 


c  mienlibus,  ut  iion  contristemini  sicut  et  ca^teri, 
c  qui  spem  non  hai>ent.  Si  enim  credimus  Quod  Je- 
c  sus  mortuus  est  et  resurrexit,  ita  et  Deus  eos, 
t  (;ui  dormicrunt  per  Jesum,  adducct  cum  eo.  > 

Quia  quidam  illorum  inconsiderabiliter  dcfiebant 
stios  aniicos  morluos,  quasi  iion  amplius  resurre- 
eluros,  docet  eos  revera  fuluram  omnium  resurrectio- 
Dcm,  ct  idco  iion  dcbere  eos  immoderate  contristati 
de  morte  suorum.  Quasi  dicat :  De  charitate  non  iii- 
digcbatis  a  nobis  doceri,  sed  de  resurrectione  mor- 
tuorum  indigetis.  Et  ideo,  fratres,  noiumus  vos  igno- 
rare^  id  est  nolumus  ut  ignoretis,  sed  volumus  ut 
scialis  qux  scienda  suiit  de  dormientibus^  id  est  de 


mortuis,qui  quaside  somnofaciiesurgent,etintegro  ^  suse  mira  arte  apponit;  ct  illuin  quem  jain  rcsur- 

„_~      L?!^..i    ^...!_.    ^!.!..^   l.^.^*.^    ^    <....^«.>^  >v..!^!ln.     •  I  <v  «./wif  OA    n^arAMfkrtl       uto    m^nlii  ■•  *ii     •tiL?  ••>■■»  .«^k     ••/\ii    <l^ilki_ 


corpore.  Sicut  enim  cilius  homo  a  somnoevigilat,  ita 
concit^e  ad  couditoris  nulum  a  morte  corporis  sur- 
gcnt.  Ideo  nolumus  vos  haec  ijrnorare,  ut  non  con- 
tristemitii  de  morte  charorum  vestrorum,  sicut  el 
cateri,  id  est  infidclcs  contristanlur  de  morle  suo- 
rum,  qui  spem  non  iiabent,  spem  scilicet  rcsurrectio- 
nis  et  incorruptionis  aeternx.  Nam  et  ideo  etiam 
dormientes  eos  appellat  scripturse  veracissima  con- 
suetudo,  ut  cum  dormientes  audierimus,  evigilatu- 
ros  non  dubitcmus.  Unde  et  in  psalmo  dicitur  : 
c  Nunquid  qui  dormit,  non  adjiciet  ut  resurgat? 
(Psai.  XL.)  >  Ychemcnterenim  ab  infirmis  mentibus 
nomen  mortis  pertimescitur,  soinni  autem  vocaba- 
jum  non  timetur.  Est  autem  de  mortuis  qui  diliguu- 


rcxisse  noverant,  eis  mortuiim  insinuare  non  dubi- 
tal,  eos  vero  qui  necduiu  rcsurrexcrant,  ut  spcni 
resurrectionis  insinuet,  nou  morliios,  scd  dorriiicn- 
tes  vocai?  Non  enim  vercbatur  diccre  mortuuni, 
qucm  auditores  jam  resurrcxisse  cognoverani;  et 
vcrebatur  dicere  roortuos,  qiios  rcsurrccturos  vix 
crcdcbant. 

c  IIoc  enim  vobis  dicimus  in  verbo  Domini,  qiiia 
c  nos  qui  vivimus,  qui  residui  sumus,  in  advciitu 
c  Domini  non  praiveniemus  eos  qui  doruiicrunt 
c  (/  Cor.  xv).  Quoniam  ipse  Dominus  in  jussu  et  in 
c  voce  archangeli,  et  in  tuba  Dci,  descendet  de 
c  coelp,  et  mortui  qui  iii  Christo  sunt,  resurgent 
c  primi.  Deinde  nos  qui  vivimus,  qui   rtlinqui- 


1575 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


157« 


<  niur,  simul  rapiemiir  cum   illis  in  nubihus  ob- A  mox  Gant  quaerunque  jusserit,  e(  tn  oof«  archangeli^ 


c  viam  Christo  iu  aera,  et  sic  sem{)er  cum  Domino 
c  erimus.  Ilaqueconsoamini  invicem  in  verbisistis.» 
Vere  illi  qui  nunc  in  mortis  somno  dormiunt,  ve- 
nient  vivi  cum  Christo.  Nam  hoc  dicimui  vobis  non 
in  nostrOy  sed  in  Domini  verbo,  quia  non  noster,  sed 
Domini  est  sermo,  quem  de  hac  re  vobis  loquimur, 
quoniam,  ipso  doccnte  ac  jubente,  vcl  per  os  no- 
strum  loquente,  loquimur  vobis  talia.  Hoc  scilicet 
dicimus,  quia  nos  qui  lunc  temporis  in  carne  vivi" 
nius,  ^ttt  residui  sumtis,  omnibus  prsecedentibus 
sanctis,  id  est  quorum  vita  tunc  est  adhuc  in  cor- 
pore  residua,  non  prceveniemut  in  adventu  Domini 
eos  qui  dormierunt^  id  est  non  anticipahimus  eos  qui 
loiigc  ante  mortui  fuerant,  ut  primi  ante  illos  oc- 


quoniam  archangclus  voce  magna  clamabit,  anle 
eum  excilans  mortuos.  De  cujusmodi  voce  dicit  ipse: 
c  Media  autem  nocte  clamor  factus  est.  Ecce  spon- 
sus  venit,  exile  obviam  ei  (Matth.  xxy).  >  Et  tn  (ii^ 
Det^  id  est  in  aliquo  sono  magno  et  publico,  divini* 
tus  facto.  De  cujusmodi  luba  rursum  ipse  didt, 
c  quia  venit  hora  in  qua  omnes  qui  in  monumentis 
sunt  audient  vocem  Filii  Dei,  etprocedent  (/oaii.v).i 
Hapc  tuba  omnes  excitabit,  et  inimicos  terrebit,  soos 
ad  bellum  invitabit,  ut  expugnent  adversarios,  cl 
effugient  a  facie  Domini  atque  roittant  in  gehennaro. 
Et  iterum  sicut  tuba  quondam  in  festis  coiiTocabal 
populum  Haibraeorum  (Num,  x,  ixiXy  xxxi) :  sic  hxe 
tuba  convocabit  ad  solcmnitatem  aBternae  laelitiae  po- 


- — o ,  --  r r_ 

cuiTcmus  Domino,  sed  cum  illis   pariter   occur- **  pulum  sanctorum.  Deo,  inquit,  jubente  et  voce  a^ 


reinus.  Ilunc  modum  resurreclionis  ideo  docet 
Apostolus,  quia  viderentur  viventes  citius  posse  Do- 
mino  occurrere  quam  mortui.  Tam  velocilcr  enim 
ilet  umnium  resurrectio,  ut  viventes  nequeant  prao 
ccdcre  mortuos.  Nam  voce  justorum  qui  tunc  vi- 
vcnles  in  carne  sunt  invtniendi,  locutus  est  nunc 
Apostoliis,  quia  et  ipse  justus  erat,  atque  in  carne 
vivcbat,  et  novissimos  sanclos  fore  coromunionis 
6uae  prsevidcbiit,  ideoque  verbis  eorum  utebatur. 
Sed  Thessalonicenses  hoc  non  intelligentes,  puta- 
verunt  quod  Paulus  et  qui  cum  eo  scribebant  epi- 
slolam,  dicerent  sc  reperieudos  in  die  consumma- 
tionis  in  carne,  etconjecturisvariisfluctuabantatque 


changeli  atque  tuba  Dei  sonante  (Psal,  lxxx),  (fe- 
scendet  Dominus  Jesus  de  coelo  in  aera,  non  in  ter- 
ram.  Nam  quia  in  judicio  erunt,  et  qui  ad  coelaDi 
assumentur,  et  qui  in  terra  relinquentur,  idcirco 
Dominus  inter  coelum  et  terram,  id  est  io  aere  faciei 
de  ulriusque  judicium.  Et  ipso  descendente,  moniri 
qui  tfi  Christo  suntf  id  est  qui  in  fide  et  dileclioiie 
Christi  prsesentem  vitam  finierunt,  reiurgent  pn»i, 
id  cst  antequam  illi  qui  tunc  vivent,  occurrent  Chri- 
sto.  Deinde^  id  est  facta  illorum  resurreclione,  nos 
qui  vit^tmtii,  id  est  illi  de  nobis  qui  vivi  tunc  inve- 
nientur,  ^tit  relinquimur,  id  est  qui  tormentis  Aoti- 
christi  erunt  residui  ex  nobis,  simul  cum  iliis  rapie- 


dicebant  :  Si  Pauius  inveniendus  in  corpore  est,  q  mur  ah  angelis  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera. 


proximus  est  dies  judicii.  Unde  corrigit  eos  in  se- 
cunda  Epistola.  Putabant  enim  quod  in  diebus  eo- 
rum  futura  esset  generalis  resurrectio,  quoniani 
Apostolus  verbo  praesentis  temporis  dixerat,  nos  qui 
vivimus.  Qua  causa  praecipue  coactus  est  aliam  illls 
epistolam  scribere.  Viventcs  namque  et  residuos,  ul 
diximus,  nominavit,  non  quo  veilet  intelligi  se  cuoi 
sociis  suis  tempore  resurrectionis  in  corpore  repe- 
riendos,  sed  nos  dixit  pro  eo  quod  est,  justos,  de 
quorum  numero  et  ipse  erat.  Ipsi  enim  rapientur 
obviam  Christo,  et  non  peccatores.  Viventes  autem, 
non  juxta  tropologiam  sanctos  accipimus,  qui  pec- 
cato  mortui  non  sunt,  sed  omiies  quos  iii  corpore 
Invcniet  Chrislus  adveniens.  Quodque  sequitur:  non 


Ultimis  sanclis  se  continuat  Apostolus  propler  uni- 
tatcm  Ecclesiae,  cujus  roembra  sunt  et  primi  el  oo- 
vissimi  justi,  et  propler  similitudinem  passionum, 
quoniam  similes  apostolis  eruiit  iu  passionibus  illi 
novissimi,  propter  quod  et  dignisaimi  emnl.  Qui  ta- 
men  cum  vivi  repericntur  non  praevenient  moriuos. 
Adeo  velociler  fict  resurrectio  mortuorum.  S^  cmn 
illi  fueriiit  resuscitati,  occurrent  Domino  iu  suis 
corporibus  et  illi,  qiii  vivcntes  bi  corporibus  fiieriBl 
inventi,  ita  tamen,  ut  in  gloriam  et  corrupiivum,  el 
roortale,  gloria,  et  incorruptione,  el  immorialitzle 
mutetur,  ut  quaiia  corpora  surrectura  suni,  in  lalem 
substaiitiam  etiam  vivorum  corpora  transformentor. 
Revera  enim  quantum  ad  praesentia  verba  pertinec. 


praeveniemus  cos  qui  dormierunt,  non  ad  peccatores  D  videtur  Apostolus  asserere  quosdam  in  fine  saeculi. 


est  referenduin,  qui  somnb  negligentiae  sopiti  sunt, 
ncque  enim  peccatores  cum  justis  rapientur  obviam 
Christo,  sed  ad  eos  referendum  est  qiios  mors 
dissolverat.  Non  pneveniemus  ad  occurrendum  Do- 
mino  eos  qui  dormierunt,  sed  ipsi  prius  evigilabunt, 
id  est  resurgent,  quam  nos  incipiamus  occurrere 
Domino.  Quoniam  ipse  Dominus  in  propria  persona 
descendet  localiler  de  calo,  vel  de  coelo,  id  est  de 
occolto,  et  hoc  ti-t  jussu  Patris.  Desceudet  enim  mis- 
SU8  a  Patre,  non  diversitate  virtutis,  sed  dispensa- 
tione  judicis.  Vel  in  suo  jussu  descendet,  quia  jube- 
bit  resurgere  morluos  et  occurrere  sibi.  Non  enim 
veniet  humilis  et  occultus  ut  olim,  sed  excelsus  ct 
nianifestus  et  cum  iniperiosa  auctoritate  ut  omnia 


adveniente  Domino,  cum  futura  est  resurrectio 
mortuoruro,  non  esse  morituros,  sed  vivos  repertos 
iii  illain  immortalilatem,  quae  sanctis  eliam  caelerts 
dabitur,  repente  mutandos,  et  simul  cum  illis  ra- 
piendos  in  nubibus.  Sed  videamus  ne  huic  sensui 
sit  contrarium  quod  idem  Apostolus  scribil  ad  Co- 
rinthios  :  c  Omnes  quidem  resurgemus  vel  omnes 
quidem  dormiemus  (/  Cor.  xv).  »  Si  ergo  sanclos, 
qui  reperientur  Chrislo  veniente  viventes,  eique  ve- 
nienti  obviam  rapientur,  crediderimus  iu  eodem  ra- 
ptu  de  mortalibus  copporibus  esituros,  el  ad  eadem 
mox  immortalia  redituros,  nullas  in  verbis  Apostoli 
patiemur  angustias,  ubidicit :  c  Omnes  resurgwos, 
vd  omnes  dormiemus,  >  quia  n«c  illl  eruol  m  i 


17)77  COMMENT.  IN  fcPISTOLAS  PAULl 

rectione  alieni,  quam  dormitione  praecedent,  quam-  A 
vis  brevissima,  non  tamen  nulla.  Neque  enim  dicen- 
dnm  est,  fieri  non  posse  ut  dum  per  aera  in  sublime 
portantqr,  ct  moriantur  et  reviviscant.  Quod  autcm 
subjecit :  et  sic  $emper  cum  Domino  erimuSf  non  ita 
accipicndum  est,  tanquam  in  acre  nos  dixerit  cum 
Domino  semper  esse  mansoros,  quia  neque  ipse 
utique  ibi  manebit.  Venienti  quippe  ibitur  obviam, 
iion  nianenti.  Sed  ila  cum  Domino  erimus,  id  est 
sic  erimui  habentes  corpora  sempiterna,  ubicunque 
cum  ilio  fuerimus.  Omnes  sciiicet  eiecti,  et  qui  de 
somno  mortis  excitati,  et  qui  viventes  in  came  re- 
perti  fueriraus,  rapiemur  in  nubibus  obviam  Domino 
in  acra,  et  sic,  id  est  omnes  simui  immortales  eri- 
mus  semper  cum  Domino,  sicut  ipse  dixit :  c  Palcr, 
quos  dedisti  niihi,  volo  ut  ubi  ego  sum  et  ilii  sint  B 
niecum,  ut  videant  claritatem  meam  (Joan.  xvii).  i 
Quandoquidem  omnes  resurgemus,  et  cum  Domino 
Ecmper  erimus,  itaque  consolamini  invicem,  id  est 
consoletur  alter  alterum  de  morte  amicorum  suorum 
in  verbis  istis  quae  diximus  de  resurrectione  et  so- 
cietate  vel  gloria  perenni  omnium  justorum.  Pcreat 
contristalio,  ubi  tanta  est  consolatio.  Detergatur  iu- 
cius  ex  animo,  fides  expellat  dolorem  in  tanta  spe 
gloriae.  Omnes  enim  justi  cum  amicis  suis  sine  fine 
simul  manebunt  immortales  atque  t>eati  in  regno 
Christi.  El  ideo  non  debetis  amicos  vestros,  qui 
mortui  sur.t,  lugere  quasi  amissos»  quia  non  amisi* 
stis  eos,  sed  praemisislis. 

CAPUT  V.  ^ 

f  De  temporibus  autem  et  momentis,  fratres,  non 
c  indigetis  ut  scribamus  vobis.  Ipsi  enim  diligenter 
c  scitis  quia  dies  Domini  sicut  fur  in  noctc,  ita 
c  veniet  (//  Petr,  iii).  Cum  enim  dixerint,  pax 
c  ct  securitas,  tunc  rcpentinus  eis  superveniet  in- 
c  tcriius,  sicut  dolor  in  utero  habenti,  et  non  eiTu- 
c  gient.   I 

De  resurrectionc  indiguistis  per  epistolam  no- 
stram  doceri,  sed  de  temporibus  et  momentis  qui- 
bus  futura  est  ipsa  resurrectio,  non  indigetis  ut 
scriltamus  vobis.  De  temporibus  ^  id  est  utrum 
flBstate  au  hieme,  et  utrum  die  ac  nocte,  sive  quo 
mcnse  vel  post  quot  annos  venturus  sit  Christus ; 
et  momenti$,  id  est  qua  hora  diei  vel  noctis  veii- 
turus  sit  Ciiristus,  non  indigetis,  fratres,  id  esl  non  D 
cst  neccsse  ut  scribamus  vobis,  quia  non  prodesset 
vobis  lioc  scire.  Non  est  opus  ut  de  his  scribamus 
vobis.  quia  vos  ipsi  scrutando  Scripturas  vcl  docti 
a  nobis,  diligenter^  id  est  studiose  scitis  quia  dies 
Domini,  id  est  dies  judicii  vei  dies  mortis,  in  quo 
Dominus  unumquemque  judicabit,  ita  veniet  latenter 
incautis,  sicut  fur  in  nocte;  veniet  enirn  in  nocle, 
id  est  in  ignorantia,  hoc  est  venict  nuUo  scienle 
aut  spcTante,  veniet  subitaneus  et  improvisus  ( / 
Cor,  xv),  veniet  ut  fur,  qui  lalenter  venit  dum  dor- 
miunt  liomines,  et  omnia  subripit,  ut  qui  dives  ob- 
dormierat ,  evigilans  nihil  inveniat.  Sic  enim  con- 
tiiigct  sccuris  et  negligentibus  per  improvisum  ad- 
vciitum  diei  Domini.  Et  propterea  cospit  Apostolus 


.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIIESS.  1378 

loqui  de  temporibus,  ut  moneret  discipulos  cavcre 
sibi,  ne  ita  dcprchendantur.  IIoc  igitur  opus  est  scire, 
ut  curent  filii  lucis  esse,  et  parato  corde  vigilarc, 
qui  nolunt  ab  illa  die  sicut  a  nocturiio  fure  con  • 
prehendi.  Nam  si  ad  cavendum  hoc  malum,  id  est  ne 
dies  Domini  tanquam  fur  inveniat  imparatum,  opus 
esset  nosse  temporum  spatia ,  non  diceret  Aposto- 
lus,  non  opus  esse  ut  hoc  scriberct,  sed  hoc  potius 
esse  scribendum  tanquam  doctor  providenlissimus 
judicaret.  Nunc  autein  nec  opus  illis  esse  moiistra- 
vit,  quibus  sufTiciebat  ut  scirent,  imparatis  atque 
dormientibus  diem  Domini  sicut  furem  esse  ven- 
turam;  atque  sciendo  hoc,  essent  ipsi  vigilantes  et 
parati  post  quanta  libct  tempora  veniret;  et  suuni 
servavit  modum,  ut  scilicet  Apostolus  non  tantum 
praesumeret  alios  id  docere,  de  quo  apostolis  Do- 
minum  dixisse  cognoverat  :  c  Non  est  vcstrum 
iiosse  tempora  vel  momenta,  quse  Pater  posuit  in 
sua  potestate  (Act.  i) ;  >  de  his  enim  tcmporibus  ct 
momentis  non  erat  opus  ut  scribcret  eis.  Vere,  iii- 
quit,  ut  fur  veniet  amatoribus  sieculi  dies  illa.  Cum 
enim  dixerint ,  pax  est  nobis  et  in  ipsa  pacc  securitas 
de  futuro,  quia  nihil  molesliarum  amplius  cvenlu- 
rum  nobis  formidamus,  tunc  subito,  descendente  ju- 
dice,  repentinus  eis  superveniet  interituSf  id  est  mors 
aetcrna  corporis  et  anima;,  sicut  dolor  supervenit 
mulieri  liabenti  in  utero  prolem,  quia  malum  con- 
scientiae  ipsorum  incipiet  eos  subilo  lorquere,  cum 
per  judicis  adventuin  coeperit  urgeri  ut  ad  lucem 
prodeat,  id  est  omnibus  appareat.  Mulier  rnim  pra;- 
gnaiis  quod  in  utero  diu  portavit  cum  pondere,  tan- 
dem  ejicit  cum  dolore,  quia  et  reprobi  malum,  quod 
diu  latuit  intra  conscientiam  ipsorum  et  gravavit 
eam,  In  conspcctu  judicis  cum  gravi  tormento  cun- 
ctis  manifestabuiit.  Mulier  cum  voluptate  pondus  il« 
lud  concepit,  sed,  ut  dictum  est,  cum  dolore  ejicit, 
quia  et  rcprobi  culpam  cum  voluptate  libenter  com  • 
miserunt,  sed  aiite  districtum  judiccm  hanc  inviii 
roulta  cum  amaritudine  manifestabunt.  Rlulier  duia 
non  sperat,  subitis  doloribus  incipit  urgcri  ut  pariat» 
quia  et  reprobi  dum  non  praevident,  incipiunt  repen 
tinis  cruciatibus  compelli,  ut  latentia  niala  quae  inlus 
habeiit,  ante  tribunal  xtcrni  judicis  ad  publicum 
proferant.  Ita  ergo  subitis  doloribus  incipient  lor- 
queri  intrinsecus  instar  praegnantis,  et  non  effu^ 
gient.  Mulier  namque  evadit,  sed  illi  non  efTugicitt. 
Domiiius  circa  finem  sacculi  tribulationcm  maximam 
esse  denuntiat  futuram  (Luc,  xxi),  et  dicit,  arescen- 
ti£)us  hominibus  prae  timore  et  exspectatione,  qtiae 
supervcnient  universo  orbi.  Apostolus  vero  testatur, 
quia  dicent :  Pax  esl  et  securitas.  Sed  Dominus  Iioc 
dc  electis  loquitur,  Apostolus  vero  de  reprobis.  In- 
telligamus  ergo  non  ea  impieri  modo  qux  Dominus 
prxniintiavit,  sed  tunc  esse  potius  ventura,  quaiido 
sic  crit  tribulatio  universo  orbi ,  ut  ad  Ecclesiain 
perlineat  quae  in  universo  orbc  tribulabitur,  non 
ad  cos  qui  tribulabunt  eam.  Ipsi  enim  dicturi  sunt, 
pax  et  securilas,  ut  repentinus  illis  superveniat  in- 
teritus,  et  eos  advcntus  Domini  sicul  fur  in  nocto 


1579 

eoniprcliendat ,  quando  econtrario  gaudebit  et  ex-  A 
sulrabit,  qui  diligit  manifestationeni  Uomini.  Sed 
et  hoc  notandum,  quia  post  mortem  Anlichristi, 
quadraginta  quinque  dies  concpdentur  ad  emenda- 
lionem  bis,  qui  ad  vttam  prxdestinati  sunt,  et  in 
Aiiticliristi  persecutlone  ofTenderunt.  Scd  qui  ad 
^itam  prseordinati  non  sunt,  ncc  morte  principis 
sui  corrigcntur,  sed  toto  cordc  roundanis  inh»- 
rcnies,  gaudcbunt,  et  uxores  ducent,  atque  conTi- 
via  facient,  et  domos  .nedincabunt,  dicentes  :  Pax 
esl  nobis  et  securilas,  licct  princeps  nostcr  sit  mor- 
tuus.  Et  dum  ita  pacalos  et  sccuros  se  putaverint, 
subilo  judcx  npparcbit,  omncsque  tales  condcm- 
nabit. 
f  Yos  autem,  fratres,  uon  esiis  in  tcpebris  ut  vos 


IIEliVEl  DUUGIDOLENSIS  MONACIII    ,  i:^d 

c  strum  Jesura  Christum,  qui  mortuns  est  prt 
c  nobis,  ut  sive  vigiiemus,  siYC  dormiamus,  si- 
c  mul  cum  illo  vivamus.  Proptcr  quod  consola- 
c  mini  invicem  et  aediflcate  alterutrum ,  sicut  et 
<  fjicitis.  > 

Quan(foquidem  non  sumus  noctis,  igitur  non  dou 
miamus,  id  est  non  torpeamus  in  bonis  saccularibusi 
sicut  cceteri ,  id  est  sicut  inGdeles»  qui  ad  noctem 
pcrtinent ;  sed  vigilemtts,  id  cst  Tigili  corde  adven- 
tum  occulti  judicis  exspectemus,  attendeiites  onuiii 
hspc  esse  transitoria  ei  cito  peritura ;  el  sobni  si- 
mus,  id  cst  sobrie  his  utamur  non  quasi  bonis  no- 
stris,  sed  ad  sustentationem  datis.  Non  donniaoius, 
id  est  non  simus  securi  et  desidiosi,  quasi  boc  nolii 
sufliciat  quod  Christianitatis  religionem  suscepimiis» 


c  dies  illa  tanquam  fur  comprehendat.  Omnes  enim  B  et  ideo  negligenter  agamus ;  sed  vigilemus,  id  est 


<  vos  fliii  lucis  estis  et  filii  diei,non  estis  noctis  ne- 
c  quc  tenebrarum.  » 

Illis  erit  improvisus  dies  Domini,  ut  illaqueet 
eos  ad  mortem  propter  cordis  ipsorum  c^citatem. 
Scd  vos,  0  fratres^  non  esiis  in  tenebris  ignorantiie 
et  infldclitatis  vel  cupidilatum  sxcularium,  ila  ut  vos 
dies  illa  tanquam  fur  compreheadat  ad  mortem.  Illi 
inim  sunt  in  tenebris  et  non  vigilant  adversns  ad  - 
ventum  furis,  qui  praesumcntcs  de  cupidiiatibus 
suis,  et  in  deliciis  bujus  saeculi  diflluentes,  tumcnt 
et  criguntur  advcrsus  humiles,  et  insultant  sanctis 
intelligeutibus  atque  tenentibus  angustam  viam  , 
qux  ducit  ad  vilam  (Matth,  vii ;  Luc.  xiii).  Sed 
vos  non  estis  tales,  quia  non  cxcant  vos  sspculi 


corporis  et  negligentis  tencbras  a  nobis  repellamos» 
et  oculos  mentis  ad  aspcctum  veri  luminis  apertos 
leneamus;  et  sobrii  simus,  id  esl  ebrietatem  ss- 
cuiarium  cupiditatum  caveamus.  Et  justum  est  iit 
nos,  qui  ad  noctcm  non  pcrtiiieamus,  somnum  et 
ebrictatem  fugiamus,  quia  gui  dormiunt^  id  est  qci 
dalectabiliter  lorpent  et  quiescunt  in  prasentibos, 
nocte  dormiuniy  id  est  iniquitate  delectantur ;  tt  qn 
ebrii  sunt,  id  est  quos  inebriat  amor  saeculii  ot 
immoderate  utantur  his  rebus  transitoriis,  in  nocte 
cordis  sunt  ebrii,  Nox  enim  est  iniquitas,  in  qua  illi 
obdormierunt  et  inebriati  suut  cupiendo  ista  ter- 
rcna,  ct  omnes  isUe  fclicitates  quae  videntur  saKoli, 
somnia  sunt  dormientium  ;  el  quomodo  qui  videl 


cupiditates.  Nam  omnes  vos  estis  filii  lucis^  id  cst  ^  thesauros  in  somnis  dormiens  dives  esl,  sed 


Christi,quiail :  c  Ego  lux  in  mundum  vcni,  utom- 
nis  qui  credit  in  me,  intenebris  non  mancat  (Joan. 
XI i) ;  >  et  filii  Dei^  id  cst  ecclesiae  sanctorum  quam 
illuminat  sol  justitiseChristus.Yere  fllii  estisChristi 
et  Ecclesis,  quia  non  estis  fHii  noctis^  id  est  diaboli, 
qui  est  nox,  de  qua  sanctus  Job  dicit :  <  Noctcm  il- 
lain  tenebrosus  turbo  possideat(Jo6.iii),  inequeestis 
filii  tenebrarum^  id  est  infldelium  et  iniquorum,  qui 
si  convcrsi  fuerint,  audient :  c  Fuistis  aliquando  te- 
nebrae,  nunc  autem  lux  in  Domino  (Ephes,  v).>  Vcl 
omnes  \os  estis  fllii  lucis,  id  est  fldei ;  et  fllii  dlei , 
id  cst  sanctae  coiiversationis.  Et  ne  quis  pulct  par- 
lim  posse  csse  diei,  partimque  noctis,  addo  qula 
noii  estis  noclis,  id  est  ignorantise  vel  infldelilatis;  ^  versus  omnia  diaboli  jacula,  id  esl  conlra  universi 


en- 
gilans  patiper,  sic  omnia  vaua  isu  bujus  saeculi,  de 
quibus  homines  gandent,  in  somno  apparenl  et  in 
ebrietale  cernuntur.  Evigilabunt  el  sobrii  (ienl  ami- 
lores  talium  quando  nolent,  si  modo  quando  ulile 
est,  non  evigilaverint  et  sobrii  fuerinl ;  el  invenient 
somnia  fuisse  illa  et  transisse  sicut  umbrara.  iili 
qui  sunt  noctis,  dormiunt  et  inebriantur;  sed  iios 
qui  sumus  diei^  simus  sobrii^  id  est  moderate  utamor 
his  temporalibus,  el  propter  praesenlia  bona  non 
obliviscarour  quaerere  futura,  id  esl  aelerna.  Sobrii, 
iiiquam,  simus.  Quod  esse  poterimus,  si  fuerirous, 
induii  loricam  fidei  et  charitatis,  id  esl  si  fldes  et 
charitas  instar  loricae  nos  undique  munierinl  ad- 


ncque  tenebrarum,  id  est  malorum  operum.  Naro 

filii  noclis  et  tenehrarum ,  suiit  infldelcs  et  iniqui. 

Noctis,  inquam,  et  tenebraruro  fllii  sunt,  qui  oinnia 

mala  operantur;  et  usque  adeo  filii  noctis  sunt,  ut 

limeant  vidcri  quae  faciunt.  Qui  autem  publicc  talia 

operantur,  sunt  quidem  in  lucc  solis,  sed  in  tene- 

bris  cordis. 

c  Igitur  non  dormiamus  sicut  caeteri,  sed  vigi- 

lemus  et  sobrii  simus.  Qui  enim  dormiunt ,  no- 

cte  dormiunt ;  ct  qui  ebrii   sunt ,  nocte  ebrii 

sunt.  Nos  aulein  qui  diei  sumus,  sobrii  simus, 

induti  loricam  fldei  et  charitatis  et  galearo  spem 

salutis.  Quoniaro  nou  posuit  nos  Deus  in  iraro, 

sed  in  acquisitionem  salutis  pcr  Dominum  no- 


vitioruro  tentaroenta.  Sicut  eniro  lorica  munil  vita- 
lia,  sic  fldes  et  charitas  munit  cor  noslrum,  ne  be- 
datur  a  vitiis  irruentibus.  Et  quamvis  nunc  Apo- 
stolus  dicat  loricaro  fidei ,  alio  tamen  loco  dixit 
scutuin  fidei  (Ephes.  vi).  Scutum  ei^o  est  fidcs, 
quia  tela  iniroicorum  excipit  el  expellit.  Lorica  etiam 
est,  quia  interiora  nostra  transfigi  non  sinit.  Simi* 
liter  et  charitas  nobis  est  lorica,  qnia  malignoroiii 
spirituuro  jacula  non  sinit  ad  cor  noslrnm  interius 
penetrare.  Sirous  etiaro  induii  galeam,  scilicel  spem 
salutis  ut  spes  aeternae  salutis  ad  supenu  lendeus, 
obvolvat,  id  est  protegal  capul  inlerioris  boaiiniSv 
id  cst  mentem  nostraro,  ne  laedalur  ib  iclibas  ini- 
micorum,  id  cst  a  lenlamcnlis  daemonaa  in  boc 


iSS!  COMMENT.  IN  EP1ST0LA5  PAULI.  —  IN  EPiST.  I  AD  THESS.  i:83 

conflicCu  vUiorum.  Spes  emm  protegens  mentis  ca-  A  Ila  scilicet  noveritis  cos,  ut  habeatis  illos  abundan" 


puly  est  nobis  galea,  quae  scilicet  spes  dicitur  saiu- 
tis,  quia  per  spem  venimus  ad  salutem.  Et  recte 
dicitur  spcs  salutis,  quoniam  non  posuit  Deu$  no$  in 
iram ,  sed  in  acquisitionem  salutis^  id  est  non  posuit 
nos  ad  hoc  in  spe,  ut  eamus  in  iram  damnationis, 
sed  ut  acquiramus  salutem  bene  opcrando.Non  enim 
otiosis  datur  salus,  sed  his  qui  merito  bonorum  ope- 
rum  acquisicrint  eam.  Et  hoc  per  Dominum  nobtrum 
Jesum  Christum,  quia  nullum  justitiae  roeritum  sa- 
lutem  nobis  acquirere  posset,  nisi  pcr  mediatorero 
Dei  el  hominum.  Yel  ideo  sobrii  simus  et  armis 
Tirtutum  induamur,  quia  non  posuit  Deus  nos  in 
iram ,  sed  in  acquisitionem  salutis ,  id  est  non 
ordinavit  et  slatuit  nos  ad  hoc  ut  iram  exerceret 


tius  in  charitale,  id  est  magis  quam  caeteros  diliga- 
tis  et  honoretis  iilus,  ac  bonis  corporalibus  alatis. 
Volo  enim  ut  ex  chariiatc  presbyteros  honoretis,  ac 
revercntiam  illis  exhibeatis.  Et  propter  Hlorum  opus^ 
id  est  quia  incrcpant  vos  aut  ctiam  aliquando  pu- 
niunt  vos,  videntes  sic  opoi  tcre  fieri,  habete  pacem 
cum  m,  id  est  nolite  murmurare,  nolite  pacis  ami- 
ciliam  relinquere,  si  resccaverint  vestra  vitia,  sed 
ideo  magis  pacem  firmam  servate,  quia  ipsi  non  ex 
odio,  sed  ex  charitate  corripiunt  vos.  Pulchre  ob- 
viat  Apostolus  perversitati  eorum,  qui  dum  pro 
culpis  suis  incrcpantur  aut  verherantur  paccm, 
quam  cum  pra^latis  suis  habcbant,  abjiciMut,  ac 
discordias  ct  murmurationes  faciunt,  dum  cum  prae- 


in   nos ,   sed    ut  acquireret  nos  ad   salutem  per  ^  latis  suis  haberi  pacem  jubet  propter  opus  ipsorumi 


Christum  mediatorem  qui  mortuus  est  pro  nobiSf 
id  est  qui  nos  roorte  sua  redemii  ab  aeterna  morte, 
«1  sive  vigitemus,  id  cst  in  corpore  vivamus,  sive 
dormiamusy  id  est  in  somno  morlis  quicscamus, 
simul  cum  ilto  qui  est  vivamus,  id  est  semper  sit 
et  vivat  cum  ilio  mens  nostra,  sive  dnm  in  hoc  sae- 
culo  vivimus,  sive  dirm  in  scpulcro  dormimus. 
Propter  quod^  id  est  quia  haec  spes  est  nobis, 
quia  Chrislus  mortuus  est  ad  horam  pro  nobis, 
ut  nos  semper  cum  illo  vivamus,  consotamini 
invicem^  id  est  consoletur  ex  vobis  ailer  alterum 
in  adversis  prscsentium  tribulationum,  vel  in  obitu 
cbarorum.  Et  (Bdificate  atterutrum^  id  est  vicissim 
Vosmetipsos  per  bona  colioquia  et  per  bona  exem- 
pla  aedificate  in  virtutibus,  ut  et  singuli  et  simul 
omnes  aedificcmini  templum  Domino.  iEdificate, 
inquam,  sicut  et  facitis.  Coilaudat  eos,  ut  magis  ac 
magis  provocet  ad  studium  bene  agendi.  Huc  usque 
autem  generaliler  locutus  est  omnibus,  sed  nunc 
singuiariter  ad  subditos  admonendos,  ut  prxlalos 
Buos  lionorent  et  diiigant,  se  transfert ;  postca  mo- 
nebit  et  praelatos,  ut  corrigant  subdilos.  Quia  vero 
humiles  erant  et  ad  obediendum  prompti,  ideo  uon 
imperando,  sed  rogando  injungit  eis  ea  quae  vull  ut 
faciant.  Uiide  nec  apostolum  se  dixit  in  exordio 
epislolae,  quia  non  erat  ncccsse  ut  cogerentur  apo- 
gtolica  auctoritate.  Sic  ct  nunc  praelati  Ecclesiae 
bonos  subditos  humiliter  rogare  dcbent,  ut  in  me- 


Yel  ita  distiiigui  potest  :  habete  illos  abundantius 
in  diaritate  propier  opus  iilorum,  id  est  propterea 
magis  amate  illos,  qui  monent  vos  et  corrigunt, 
sicut  scriptum  est :  i  Argue  sapientem,  et  diliget  te 
{Prov.  ix),  I  et  habcte  pacem  cum  eis  ut  nunquam 
discordetis  abillis,  etiam  si  graviter  vos  increpa- 
verint  aut  verberaverint. 

f  Rogamus  autem  vos,  fratres,  corripite  iiiquietos, 
c  consolamini  pusillanimes,  suscipite  infirmos,  pa- 
€  tientes  estote  ad  omnes.  Videte  ne  qnis  malum 
c  pro  malo  alicui  reddat,  sed  semper  quod  bonuni 
c  est  sectamini  invicem  et  in  omnes.  > 

Nunc  ad  praeiatos  est  sermo.  SulMlitos  rogavimus 
ut  honorent  praeposilos  suos,  et  pacem  cum  cis 
'  halveant.  Sed  vos,  fratres  qui  prxestis,  rogamusy  cor* 
ripite  inquietos,  id  est  castigate  curiosos  et  pacis 
quietem  turbantes,  atque  indisciplinatos  ac  vagos. 
Corripite  illos,  ne  sitis  mercenarii,  quia  qui  ideo 
cessat  a  correptione  talium,  ne  perdat  munus  quod 
ab  his  accipere  solebat,  vel  ne  patiatur  ab  his  ad- 
versa,  mercenarius  est,  non  pastor.  Consotamini 
eliam  pusillanimeSf  id  est  eos  qui  pusiilum  habenl 
animum  ad  tolerantiam  praeseutium  adversitatum, 
et  contristantur  pro'malis  quae  sibi  accidunt,  sive 
illos  qai  a  spe  deficiunt  pro  magnitudine  peccato- 
rum  suorum.  Suscipite  infirmos,  id  est  nolite  abji- 
cere  eos  qui  in  conscientia  sua,  vel  in  actionibus 
suis  sunt  infirmi,  sed  suscipite  ilios  ad  sanandum 


iias  proficiant  non  imperiose  compellere,  ut  inviti  d  sicut  spiritales  medici.  Et  si  in  hoc  officio  ^vobis 


bona  faciaut.  Ecce  enim  subjungit  Aposlolus  : 

I  Rogamus  autem  vos,  fralres,  ut  noveritis  eos 
c  qui  laborant  inter  vos,  et  praesunt  vobis  in  Do- 
c  niino,  et  monent  vos,  ut  habeatis  illos  abundan- 
c  tius  in  charitale ;  et  propter  opus  illorum  pacem 
c  babete  cum  eis.  » 

Vos  omnes  consolamini  et  aedificatis  invicem  alii 
alios,  ut  monemus.  Sed  vos,  o  fratres,  qui  subditi 
estis,  rogamus  ut  noveritis^  id  est  ostendatis  nosse 
vos  per  reverentiam  et  honorcm  eos  qui  in  regimine 
ecclesiastico  laborant  inler  vos,  et  prcesunt  vobis  in 
Domino,  id  est  ordinalione  Domini,  \e\  in  his  quae 
ad  Dominum  pertinent  et  monent  vos  ut  mala  ca- 
veatis  et  bona  faciatis,  vel  ad   mcliora  prolicintis. 


aliquid  injuriae  a  subditis  illatum  fuerit,  estote  pa^ 
tientes  ad  omnes^  qui  vobis  molesti  fueiint.  Hoc 
etiam.videte,  id  est  diligenti  considcratione  attendite, 
ne  quis  aticui  reddat  matum  pro  mato^  id  est  non 
solummodo  vos  non  reddatis  malum  pro  malo,  sed 
etiam  videte  ne  alius  reddat.  Tunc  etiam  malum  pro 
mato  reddetis,  si  eos  qui  malum  vobis  irrogant,  ad 
poenitentiam  non  provocaveritis.  IIoc  namque  loco 
intelligendum  est  tunc  potius  malum  pro  rcalo  reddi, 
si  is  qui  corripiendus  est,  non  corripitur,  sed  prava 
dissimulatione  negligitur.  Aliquando  autem  homiiics 
correploies  suos  putant  ininiicos  suos.  Id^^o  cuin 
dixisset,  corripite  inquietos;  sultjecil,  consotamini 
pusittanimes,  Si  forte  enim  de  corrcptione  incip!t 


1579  IIEUVEI  OUUGIDOLENSiS  MONACIII    , 

eoniprcbendat ,  quando  cconlrario  gaudebit  et  ex-  A  <  stnim   Jesiira  Christum,  qui  mortuns 


i:>o 


sultabit,  qui  diiigit  manifeslationem  Uomini.  Sed 
et  lioc  noiandum,  quia  post  niorlem  Antichrisli, 
quadraginta  quinque  dies  concpdcntur  ad  emenda- 
tionem  his,  qui  ad  vtiam  prxdestinati  sunt,  et  in 
Anlichrisli  perseculione  oflcnderunt.  Sed  qui  ad 
Yilam  prxordinati  non  sunt,  ncc  mortc  principis 
sui  corrigcntur,  sed  toto  cordc  mundanis  inhx- 
rcnles,  gaiidebunt,  et  uxores  ducent,  alque  convi- 
via  facicnt,  et  domos  .nedincalnint,  dicentes  :  Pax 
est  nobis  et  securilas,  licct  princcps  noslcr  sit  mor- 
tuus.  Et  dum  iia  pacalos  et  sccuros  se  putaverint, 
subilo  judcx  apparebit,  omnesque  talcs  condem- 
nabit. 
<  Tos  autem,  fratres,  non  csiis  in  tcpebris  ut  vos 


est  prt 

<  nobiSy  ut  sive  vigilcmus,  sive  dormiamus,  »- 

<  mul  cum  iiio  vivamus.  Proptcr  quod   consola- 

<  mini  invicem  et  aediflcate  aitcnilrum,  sicut  et 

<  f»citis.  > 

Quanifoquidem  non  sumus  noctis,  igitur  non  dou 
miamus,  id  est  non  lorpeamus  in  bonis  sxcularibitti 
sicut  cceteri ,  id  est  sicut  inGdcies,  qui  ad  noclen 
pcrlinent ;  sed  vigilemuSf  id  cst  vigili  corde  adven* 
tum  occulti  judicis  exspecteinus,  altendentes  omnia 
bspc  esse  transiloria  et  cito  pcritura ;  el  sobrii  si* 
mus,  id  est  sobrie  his  utamur  non  quasi  bonis  no- 
siris,  sed  ad  sustentationem  datis.  Non  donniarousy 
id  est  non  simus  securi  et  desidiosi,  quasi  hoe  nd)is 
sufliciat  quod  Christianiiatis  reiigionem  suscepimns, 


dies  iiia  tanquam  fur  comprehendat.  Omnes  enim  B  et  ideo  negligenter  agamus ;  sed  vigilemus,  id  eU 


<  vosfllii  lucis  estisetfiiiidiei,nonestisnoctis  ne- 
c  que  lenebrarum.  » 

Illis  erit  improvisus  dics  Domini,  ut  illaqueet 
eos  ad  raortem  propter  cordis  ipsorum  caecitatem. 
Scd  vos,  0  fratres^  non  estis  in  tenebris  ignorantiie 
et  infidelitaiis  vcl  cupidiialum  saecuiarium,  ita  ut  vos 
dies  illa  tanquam  fur  comprehendat  ad  mortem.  Illi 
iniin  sunt  in  ienebris  et  non  vigiiant  adversus  ad* 
ventum  furis ,  qui  praesumentes  de  cupidilaiiims 
suis,  et  in  deliciis  hujus  saecuii  diflluentes,  tument 
et  enguntur  adversus  humiles,  et  insultant  sanciis 
inteiligeniibus  atqiie  tenentibus  angusiam  viam  , 
quae  ducit  ad  vilam  {Matth,  vii ;  Luc,  xin).  Sod 
vos  non  estis  taies,  quia  non  cxcant  vos  sxculi 


corporis  et  negiigentise  tenebras  a  nobis  repellamas» 
et  oculos  meniis  ad  aspcctum  veri  luminis  apertos 
teneamus ;  et  sobrii  simus,  id  est  ebrietatem  sa^ 
cuiarium  cupiditatum  caveamus.  Et  justum  est  m 
nos,  qui  ad  nocicm  non  pcrtineamus,  somnum  el 
ebrictatem  fugiamus,  quia  ^tit  dormiunt^  id  est  qui 
dabiciabiiitcr  torpent  et  quiescunt  in  praesenlibos, 
nocte  dormiuni,  id  est  iniquitate  delectantur ;  et  qm 
ebrii  sunt^  id  est  quos  inebriat  amor  saeculii  ot 
immoderate  utanlur  his  rebus  transitoriis,  in  nocte 
cordis  sunt  ebrii.  Nox  enim  est  iniquitas»  in  qua  iili 
obdormierunt  ci  inebriaii  sunt  cupiendo  isla  ler- 
rena,  ct  omnes  isUe  fciicitates  quae  videntur  saecuii« 
somnia  sunt  dormientium  ;  et  quomodo  qui  videt 


cupiditates.  Nam  omnes  vos  estis  filii  lucis^  id  cst  ^  thesauros  in  somnis  dormiens  dives  est,  sed  evi 


Chrisii,quiaii :  <  Ego  iux  in  mundum  vcni,  iiiom- 
nis  qui  credit  in  me,  intenebris  non  mancat  ijoan. 
xii) ;  >  et  filii  Dei,  id  cst  ecciesiae  sanctorum  quam 
illuminat  sol  jusiiiiaeChristus.Vere  filii  estisChrisii 
et  Ecciesix,  quia  non  estis  filii  noctis,  id  est  diaboii, 
qui  est  nox,  de  qua  sanctus  Job  dicit :  <  Nociem  il- 
lam  ienebrosus  turbo  possideat(Jo6.iii),  ^nequeestis 
/!/tt  tenehrarum,  id  est  inndelium  et  iniquorum,  qui 
si  coiiverbi  fuerini,  audient :  <  Fuistis  aliquando  ie* 
nebrae,  nunc  autem  iux  in  Domino  {Ephes.  v).  i  Vcl 
omnes  vos  esiis  fllii  iucis,  id  est  iidei ;  et  fllii  diei , 
id  cst  sanctae  coiiversationis.  Et  ne  quis  pulet  par- 
tim  posse  esse  diei,  partimque  nociis,  addo  qula 


giians  pauper,  sic  omnia  vana  ista  hujus  saeculi,  de 
quibus  homines  gaudent,  in  somno  apparent  et  in 
ebrieiaie  cernuntur.  Evigiiabunt  et  sobrii  fient  ami- 
tores  talium  quando  nolent,  si  modo  quando  ulile 
est,  non  evigilaverint  et  sobrii  fuerint ;  et  invenienl 
somnia  fuisse  illa  et  transisse  sicut  umbram.  Ilii 
qui  sunt  nociis,  dormiunt  et  inebriantur;  sed  nos 
qui  sumus  diei,  simus  sobrii^  id  est  moderate  utamur 
his  temporaiibus,  et  propier  praesentia  bona  non 
obiiviscamur  quaerere  futura,  id  est  aeterna.  Sobrii, 
inquam,  simus.  Quod  esse  poierimus,  si  fuerimus, 
induli  loricam  fidei  et  charitatis,  id  est  si  fides  et 
charitas  instar  loricae  nos  undique  munierint  ad- 


noii  estis  nociis,  id  est  ignorantiae  vel  inndeiiiaiis;  ^)  versus  omnia  diaboli  jacula,  id  est  contra  universa 


neque  tenebrarum,  id  est  maiorum  operum.  Nam 
(iiii  nociis  et  tencbrarum ,  suiit  iniideics  et  iniqui. 
Nociis,  inquam,  et  tenetirarum  fiiii  sunt,  qui  oinnia 
maia  operantiir;  ei  usque  adeo  iiiii  noctis  sunt,  ut 
timeant  videri  quae  faciunt.  Qui  auteni  publice  ialia 
operaniur,  suut  quidem  in  luce  soiis,  sed  in  tene- 
bris  cordis. 
<  Igitur  non  dormiamus  sicut  caeteri,  scd  vigi- 

<  lemus  et  sobrii  simus.  Qui  enim  doimiunt,  no- 

<  cte  dormiunt ;  et   qui  ebrii  sunt ,  nocic  cbrii 

<  suni.  Nos  autein  qui  diei  sumus,  sobrii  simus, 

<  induti  loricam  fidei  et  chariiaiis  et  gaicam  spem 

<  salutis.  Quoniam  non  posuit  nos  Deus  in  iram, 
#  saJ  in  acquisitionem  salutis  pcr  Dominum  no- 


viiiorum  tcniamenta.  Sicut  enim  lorica  manit  vita- 
lia,  sic  fides  et  charitas  munit  cor  nostrum,  ne  lae- 
datur  a  viiiis  irruentibus.  Et  quamvis  nunc  Apo- 
stolus  dicat  loricam  fidei ,  alio  tamen  loco  dixit 
scutum  fidei  {Ephes,  vi).  Scutum  ergo  est  fidcs, 
quia  teia  inimicorum  excipit  ei  expeiiit.  Lorica  etiam 
est,  quia  intcriora  nostra  transfigi  non  sinit.  Simi- 
liier  et  ciiariias  nobis  cst  lorica,  quia  malignoruni 
spirituum  jacula  non  sinit  ad  cor  nostrum  inieriui 
peneirarc.  Simus  eiiam  induti  galeam,  scilicet  sptm 
siduiis  ut  spes  acicrnae  saluiis  ad  supema  tendens, 
obvolvat,  id  est  protcgat  caput  intcrioris  hominis, 
id  cst  meniem  nosiram,  ne  laedatur  ab  ictibus  ini- 
micorum,  id  cst  a  tentamcntis  dxmonum  in  bot 


iSSt 


COMMENT.  LN  EP1ST0LA5  PADLL  —  IN  EPiST.  I  AD  TIIESS. 


i:83 


conflictu  vitiorum.  Spes  enim  protegens  mentis  ca-  A  Ila  sciiicet  novcrilis  cos,  ut  habeatis  iilos  abundan- 


put,  est  nobis  galea,  quae  scilicet  spes  dicitur  salu- 
tis,  quia  per  spem  venimus  ad  salutem.  Et  recte 
dicitur  spcs  saiutis,  quoniam  non  posuit  Deus  nos  tn 
iram ,  sed  in  acquisitionem  salutis^  id  est  non  posuit 
nos  ad  lioc  in  spe,  ut  eamus  in  iram  damnationis, 
sed  ut  acquiramus  salutem  bene  operando.Non  enim 
otiosis  dalur  salus,  sed  bis  qui  merito  bonorum  ope- 
rum  acquisierint  eam.  Et  hoc  per  Dominum  nostrum 
Jesum  Christumf  quia  nullum  justitiae  meritum  sa- 
lulem  not)is  acquirere  posset,  nisi  per  mediatorem 
Dei  et  hominum.  Yel  ideo  sobrii  simus  et  armis 
virtutum  induamur,  quia  non  posuit  Deus  nos  in 
iram,  sed  in  acquisitionem  salulis,  id  est  non 
ordinavit  et  slatuit  uos  ad  hoc  ut  iram  exerceret 


tius  in  charitate^  id  cst  magis  quam  c«neteros  diiiga- 
tis  et  honoretis  ilios,  ac  bonis  corporalibus  aialis. 
Yolo  eiiim  ut  ex  charitatt*.  presbyteros  honoretis,  ac 
reverentiam  illisexhibeatis.  Et  propter  iilorum  opus^ 
id  est  quia  increpant  vos  aul  ctiam  aliquando  pu- 
niunt  vos,  videntcs  sic  oportcre  fieri,  habete  pacem 
eum  eis,  id  est  nolite  murmurare,  nolile  pacis  ami« 
citiam  relinquere,  si  resccaverint  vestra  vilia,  sed 
ideo  magis  pacem  (irmam  servate,  quia  ipsi  non  ex 
odio,  sed  ex  charitate  corripiunt  vos.  Pulchre  ob- 
viat  Apostolus  perversitati  eornm,  qui  dum  pro 
culpis  suis  increpantur  aut  verberantur  pacem, 
quam  cum  pr;jplatis  suis  babebant,  abjiciMnt,  ac 
discordias  et  murmurationes  faciunt,  dum  cum  prae- 


in   nos ,   sed    ut  acquireret  nos  ad   salutcm  per  ^  latis  suis  haberi  pacera  jubet  propter  opus  ipsoruroi 

Yel  ita  distingui  potest  :  habete  illos  abundaiitius 
in  diaritate  propier  opus  iilorum,  id  est  propterea 
magis  amate  illos,  qui  monent  vos  et  corrigunt» 
sicut  scriptum  est :  c  Argue  sapientem,  et  diliget  te 
{Prov.  ix),  >  et  habete  pacem  cum  eis  ut  nunquam 
discordetis  ab  illis,  etiam  si  graviter  vos  increpa- 
verint  aut  verberaverint. 

c  Rogamus  autem  vos,  fratres,  corripitc  iiiquietos, 
c  consolamini  pusillanimes,  suscipite  intirmos,  pa- 
c  tientes  estote  ad  omnes.  Videte  ne  qnis  malum 
c  pro  malo  alicui  reddat,  sed  semper  quod  bonuni 
c  est  sectamini  invicem  et  in  omnes.  > 

Nunc  ad  prxlatos  cst  sermo.  Subditos  rogavimus 
ut  honorent  prsepositos  suos,  et  pacem  cum  eis 
halveant.  Sed  vox,  fratres  qui  pncestis,  rogamus,  cor* 
ripite  inquietos^  id  est  castigate  curiosos  et  pacis 
quietem  turbantes,  atque  indisciplinatos  ac  vagos. 
Corripite  ilios,  iie  sitis  mercenarii,  quia  qui  ideo 
cessat  a  correptione  talium,  ne  perdat  munus  quod 
ab  his  accipere  solebat,  vel  ne  patiatur  ab  his  ad- 
versa,  mercenarius  est,  non  pastor.  Consolamini 
etiam  pusillanimest  id  est  eos  qui  pusiilum  habenl 
animum  ad  tolerantiam  praeseutium  adversitatum, 
et  contristantur  pro*malis  quae  sibi  acciduul,  sive 
illos  qai  a  spe  deflciunt  pro  magnitudine  peccato- 
rum  suorum.  Suscipite  infirmos,  id  est  nolite  abji- 
cere  eos  qui  in  conscientia  sua,  vcl  in  actionibus 
suis  sunt  inflrmi,  sed  suscipite  ilios  ad  sananduni 


Christum  mediatorem  qui  mortuus  est  pro  nobis, 
id  est  qui  nos  morte  sua  redemit  ab  aeterna  morte, 
ut  sive  vigilemus,  id  est  in  corpore  vivamus,  sive 
dormiamus,  id  est  in  somno  mortis  quicscamus, 
simul  cum  illo  qui  est  vivamus,  id  est  semper  sit 
et  vivat  cum  illo  mens  nostra,  sive  dum  iu  hoc  sae- 
culo  vivimus,  sive  dum  in  sepulcro  dormimus. 
Propter  quod^  id  est  quia  haec  spes  est  nobis, 
qtiia  Christus  mortuus  est  ad  horam  pro  nobls, 
ut  nos  sempcr  cum  illo  vivamus,  consolamini 
invicem,  id  est  consoletur  ex  vobis  alter  alterum 
in  advcrsis  praesentium  tribulationum,  vel  in  obitu 
charorum.  Et  tedificate  alterutrum,  id  est  vicissim 
vosmctipsos  per  bona  coUoquia  et  per  bona  exem- 
pla  aediflcate  in  virtutibus,  ut  et  singuli  et  siiuul 
oinncs  aediflccinini  templum  Doraino.  iEdiflcate, 
inquam,  sicut  el  facitis.  Collaudat  eos,  ut  magis  ac 
niagis  provocet  ad  studium  bene  ageudi.  Huc  usque 
autcm  generaliler  locutus  esl  omnibus,  sed  nunc 
singulariler  ad  subditos  admonendos,  ut  praeialos 
suos  honorent  et  diligant,  se  transfert ;  postea  mo- 
nebit  et  praelatos,  ut  corrigant  subditos.  Qtiia  vero 
humiies  erant  et  ad  obediendum  prompti,  ideo  uon 
imperaiido,  sed  rogando  injungit  eis  ea  quae  vult  ut 
faciant.  Uiide  nec  apostolum  se  dixit  in  exordio 
epislolae,  quia  non  erat  necesse  ut  cogerentur  apo- 
stolica  auctoritate.  Sic  et  nunc  praelati  Ecclesiae. 
bonos  subditos  humiliter  rogare  debent,  ut  in  me- 


lius  proficiant  non  imperiose  compellcre,  ut  inviti  D  ^^^"^  spiritales  medici.  Et  si  in  hoc  oflicio  ^vobis 


bona  faciant.  Ecce  enim  subjungit  Apostolus  : 

c  Rogamus  autem  vos,  fratres,  ut  noveritis  eos 
c  qui  laborant  inter  vos,  et  praesunt  vobis  in  Do- 
c  niino,  et  monent  vos,  ut  habeatis  illos  abundan- 
c  tius  in  cbaritate ;  et  propter  opus  iliorum  pacem 
c  habete  cum  eis.  » 

Vos  omnes  consolamiui  et  aedificatis  invicem  alii 
alios,  ut  moncmus.  Sed  oo<,  o  fratres,  qui  subditi 
estis,  rogamus  ut  noverilis^  id  est  ostendatis  nosse 
vos  per  rcvereiitiam  et  honorem  eos  qui  in  regimine 
ecclesiastico  laborant  inter  vos,  et  prcesunt  vobis  in 
DominOy  id  est  ordinatione  Domini,  vel  in  his  quae 
ad  Dominuni  pertinent  et  monent  vos  ut  mala  ca- 
vcatis  et  bona  faclatis,  vcl  ad   mcliora  pioli<  ialis. 


aliquid  injuriae  a  subdilis  illatum  fuerit,  estote  pa-» 
tientes  ad  omnes,  qui  vobis  molesti  fueiint.  Hoc 
eliam.videte,  idest  diligenti  consideratione  attenditCt 
ne  quis  aticui  reddat  malum  pro  maio^  id  est  non 
solummodo  vos  non  reddatis  malum  pro  malo,  sed 
etiam  videte  ne  alius  reddat.  Tunc  etiam  matum  pro 
malo  reddetis,  si  eos  qui  malum  vobis  irrogaut,  ad 
poenitentiam  non  provocaveritis.  Hoc  namque  ioco 
intelligendum  est  tunc  potius  malum  pro  malo  reddi, 
si  is  qui  corripiendus  esl,  non  corripitur,  sed  prava 
dissimulatione  negligitur.  Aliquaiido  autem  homiiics 
correplores  suos  putant  ininiicos  suos.  Id^o  cum 
dixisset,  corripite  inquietos;  subjecil,  consolamini 
pusiilanimes,  Si  forte  enim  de  corrcption«  incipft 


1383 


HEKYEI  BURGIDOLENSIS  MONACni 


I3s; 


dcficere,  ct  perlurbalur,  tunc  oportet  consolari.  Su-  A  gunt  ergo  quantum  ad  eos,  spiritum,  qni  proplKHiai 

spernunt,  quoniam  ignem  Spiritus  sancti,  qui  pra> 
plietas  ad  loquendum  illaroinat  ei  inflammal,  cx- 
stinguere  el  annuUare  conantur.  Noltte  spiriiuro  ex- 
stinguere,  id  est  si  Spirilus  sanctus  aliciii  revdat 
allquid,  nolite  prohibere  quod  senlit  loqui.  Lt  pro- 
phetias  nolitc  spernere,  id  est  quae  sancli  p^r  Spiritua 
sanctum  prsedixerint,  nolite  putare  falsa  esse  fd 
negligcre,  scd  credite  Tcra  esse,  et  reTcrcnter  susct- 
pite;  sed  tamen  juxta  Joannem  :  c  Nolite  omni  spi- 
rilui  credere,  sed  probate  spiritus  si  ex  Deo  snnc 
(/  Joan.  iv).  I  Uiide  et  hic  subditur  :  OnuUa  auUm 
probate^  quod  bonum  est  tenete.  Honorate  propbe- 
tias,  sed  tamen  non  omnium  dicta  indiscrete  reci- 
pialis,  scd  probatc,  id  est  ratione  disculite  omnia» 


scipite  innrmos,  ne  per  infirmiiatcm  cadant.  Si  titu- 
barc  eum  fccit  inrirmitas,  sinu  (uo  su3cipiat  charitas. 
Ac  deinde  :  Yidete  ne  quis  alicui  malum  pro  maio 
reddat,  Ergo  non  est  mahim,  correptio  si  ftt.  Ilie 
autem  malum  pro  malo  ci  reddit,  cui  correplionem 
subtrahit.  Videte  nc  quis  aliquando  cuiquain  id  fa- 
ciat,  sed  semper  sectamini  omnes  quod  bonum  ct  re- 
ctum  est  invicem^  id  cst  ^icissim  inter  vos,  et  t»,  id 
est  crga  omncs  alios. 

I  Seinper  gaudele  in  Domino,  sine  intcrmissione 
I  oratc,  in  omnibus  gratias  agite  :  ba^c  cst  entm 
c  voluntas  Dei  in  Christo  Jesu  in  omnibus  vo- 
c  bis.  > 

Hxc  communiter  omnibus  dicuntur.  Licet  fre- 


quenter  adversa  patiamini,  tamen  nolite  contristari,  B  utriim  liona  an  mala  sint ;  quod  bonum  invenietar. 


sed  scmper  et  in  prosperis  ct  in  adversis  gaiidete. 
Sod  quia  maium  est  saeculari  gaudio  gaudere,  pro- 
pterea  subjungo  ut  gaudeatis  in  Domino,  non  in  sae- 
culo  ncc  in  vobisipsis.  In  Domino  gaudete,  ut  inlus 
apud  eum  sit  gaudium  vcsirum  et  gioriatio^vestra. 
Sine  intermissione  orate,  id  cst  ut  nullo  die  intcr- 
mitutis  certa  tcmpora  craiidi.  Sed  et  continuum 
cordis  desiderium,  contiiiua  oratio  est.  Nunquid 
enim  sine  intermissioiie  possumus  genu  flcctere» 
corpus  proslernere,  vel  manus  levare,  ut  de  hoc 
Dobis  dicatur  :  Sine  intermissione  orate.  Sed  qui 
nunc  vult  intermiltere  orare,  non  intermiitat  desi- 
derare.  Sic  enim  orabat  Moyses,  cui  tareiiti  dixit 
Dominus  :  i  Quid  clainas  ad  me?  (Exod.  xiv.)  » 
Clamabat  enim  corde,  quamvis  diceret  ore.  Ita  ju- 
ge  dcsiderium  et  incessabiiis  amor,  assidua  est  ora- 
t-O  sanctorum.  In  omnibus  Deo  gratias  agite,  Vera 
fldelium  humilitas  est,  in  nullo  supcrbire,  in  nullo 
murmurare,  nec  ingratum  esse,  nec  querulum ;  sed 
in  omnibus  Dei  judiciis  Deo  gratias  agere,  Deumqut 
laudare,  cujus  omnia  opera  aut  justa  sunt,  aut  bc- 
nigna.  in  oronibus  ergo  quae  vobis  acciderint,  agite 
Deo  gralias.  Et  debetis  ba^c  non  inviti  facere,  id  est 
gaudere  semper  et  orare  et  gratias  agere,  quia  liac 
est  votuntas  Dei,  id  est  hoc  vult  Deus  ut  ista  facia- 
tis.  Quae  volunUs  est  in  Christo  Jesu,  quia  in  Chri- 
sli  beneflcio  coiicessil  Dei  voluntas  hominibus,  ut 
isia  possint  facere.  Ei  est  in  omnibus  vobis  hac  Dei 
vt.iuntas,  id  est  Deus  hoc  vult  ut  omnes  vos  majo- 
res  atque  minores  ista  faciatis. 

€  Spiritum  nolite  exstinguere,  prophetias  nolite 
c  spernere.  Omnia  autcm  probate,  quod  bonum  est 
c  tencte,  ab  omni  spccic  mala  absiinete  vos.  > 

Quia  quidam  intcr  cos  halHjbaiit  spirilalia  dona, 
sed  ab  aliis  propter  invidiam  prohibcbantur  cxerce- 
re  illa,  nec  prophciarc  sinebantur,  sed  prophetiaB 
ipsorum  ab  aemulis  contemnebaiitur,  ideo  nunc  per 
Aposlolum  dicitur  :  Spiritum  nolite,  etc.  Non  quia 
Spiritus  sanctus  exstingui  possit,  sed  quia  quantum 
in  ipsis  cst,  exstinctores  ejus  merito  vocantitr,  qui 
sic  agunt  ut  cxstinctum  veliul.  Spiritum,  inquit, 
notiie  exstinguere.  Et  tanquam  exponens  quid  di- 
ceict,  adjecit :  Prophetias   nclite  spernere.  Exslin- 


tenete.  Poslquam  singula  quaeque  discusseritis,  et 
certa  probalione  quale  sit  unumquodquc  noveritis, 
quod  bonum  csse  noveritis  tenete;  et  econtra  ab  om" 
ni  spccie  maia  abstinete  vos^  id  cst  non  solum  ab  eo 
quod  veraciter  malum  est,  sed  etiam  ab  ipsa  simi- 
lltudine  mali,  boc  est :  si  quid  mala  specic  malum 
aliquid  pra^tendit,  etsi  malum  non  sit,  vos  tamcp 
abstinentes  sitis  ab  eo,  ne  mala  specic  maluro  exeni- 
plum  detis  hominibus.  Non  enim  occasioneni  mahe 
suspicionis  de  vobis  dare  hominibus  debctis,  cum 
vos  malam  conscientiam  non  babeatis. 

c  Ipse  autem  Deus  pacis  sanctificet  vos  peroronia, 

c  ut  integer  spiritus  vestcr  et  aniina  et  corpiis  sine 

£^  I  querela  in  adventum  Domini   nostri  Jesu  Cbristi 

c  servetur.  Fidelis  est  Deus  qui   vocavit  vos,  qui 

c  etiam  faciet.  > 

Ego  quidem  vos  moneo  ita  vivere  et  sanctit.i(i 
operam  dare,  sed  ipse  Deus  faciat  in  vobis  quod  mo- 
neo.  Deus  pacis,  id  est,  Deus  cui  per  Christum  qiii 
pax  nosira  esi,  reconciliati  sumus,  et  qui  potest  in- 
quietudinem  praesentium  tribulationom  removerr, 
sanctificet  vos  interius  extcriusque  per  omnta,  ut 
nitlla  pars  vestri  absque  sanctificalione  sil.  Ita  vos 
sanctiOcet,  ut  integer  servetur  vester  spiritus^  id  est 
iilud  quo  intelligitis ;  et  anima,  id  cst  illud  qno  vivi- 
tis ;  et  corpus,  id  est  illud  quo  visibiles  atque  contre- 
ctabiles  estis.  Tria  sunt  enim  quibus  homo  coiistal, 
id  cst  spiritus  et  anima  et  corpus.  Qu.^e  rursus  duo 
^  diflerunt,  quia  saepe  aninia  simul  cum  spiriiu  nonii- 
nalur.  Pars  enim  quaedam  ejiis  ralionalis,  qna  c.i- 
rent  bestiae,  spiritus  dicitur.  Principalc  itaqtie  no- 
slrum,  spiritus  est.  Deiiide  vita  qii»  conjungii  hunc 
corpori  anima  vocatur.  Postremo  ipsum  corpns, 
quoniam  visibile  est,  ullimum  nostrum  est.  llIuJ 
enim  quo  ratiocinamur  et  intelligimus  atque  sapi- 
mus,  ita  proprie  spiritus  nuncupatur,  ut  non  sit  uni- 
versa  anima,  scd  aliquid  ejus,  id  est  ratiottale  no- 
strum,  1U0  sentit  et  intelligit  ipsa  anima,  non  scn- 
titur  corporis  sensibus,  sed  sicut  ille  esl  intinius 
sensus,  ex  quo  est  appellata  sentcntia.  Hinc  autcm 
pccoribiis  sine  dubiiatione  praeponimor,  eo  quod 
sint  illa  rationis  expertia.  Non  enim  spirtlnm  ha- 
bcnt,  id  cst  inlcllcclum  et  rationis  ac  sapieciiai 


1335  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAL-IJ. 

'  sensiim,  setl  animam  tantum.  Ec  si  spiritus  po-  A 
corum  in  Scrlpturis  appellatur,  spiritus  pro  ani- 
ina  nominatur.  Sit  ergo  vester  spiritus  integer, 
iil  est  nuUo  consensu  peccati  Tulncratus;  et  ani- 
ma  vestra  integra,  id  est  delectationibus  carnis 
iion  sauciala;  et  corpus  integrum,  id  cst  peccati 
perpclratione  non  l;£sitm.  Et  ila  servetur  inlegra 
oninis  vcstraj  subslanlia  naturae  in  adventum  Do- 
mini  nostri  Jesu  Chmtif  ut  cum  venerit  Dominus, 
non  invcniat  in  vobis  peccatorum  vulnera,  Usqnc 
iu  adventum  Domini,  id  est  osque  in  Gnem  vit» 
prsesenlis  servetur  intcgra;quia  qualis  quisque  de 
hac  vita  exierit,  talis  apparebit  in  adventum  judicis. 
Et  servetur  sine  querela,  id  est  tam  innocens  ul 
nemo  possit  de  ea  juste  conqueri.  Aliud  namqnc 
est,  esse  sine  pcccato,  quod  de  solo  in  bnc  vita  Uni- 
genito  dictum  est  {l  Petr,  ii ;  Luc.  i;  Philip,  ni); 
aliud  est,  esse  sine  querela,  quod  de  niuUis  saii- 
ctis  ctiam  in  bac  vita  dici  potuit.  Quoniam  cst  qi.i- 
dam  modus  bona;  vitne,  de  quo  ctiain  in  istn  liUinnKa 
conversatione  jusla  quercla  essc  non  possit.  Quis 
enim  juste  qiientur  de  bomine  qui  ncmini  male 
vult,  et  quibus  potest  fideliter  consulit,  nec  contra 
cujusquam  injurias  teiiet  libidinem  vindicandi,  ut 
vei  aciter  dicat  :  <  Sicut  et  nos  dimittimus  debitori- 
bus  nostris?  (Matth,  vi;  Luc.  xi.)  >  et  tamenex  eo 
quod  iterum  dicit :  Dimilte  sicut  et  nos  dimittimus, 
sine  pcccato  sc  non  esse  declarat.  Itaque  sine  que- 


-  !N  EPIST,  It  AD  THESS.  \m 

rela  conser^cmini  usque  in  adventum  Doroini,  ii( 
tst  usque  ad  terminum  vitae  hujus,  ut  nemo  pos* 
sit  de  vobis  querelam  facere.  Et  vore  ii;tt>gri  sine 
querela  conservabimini,  quia  fidelis  est  Deus^  iJ 
est  verus  in  promissis,  qui  vos  vocavit  ad  vitam,  qui 
etiam  faciet  ut  integri  perveniatis  ad  cain. 

€  Fralrcs,  orale  i^ro  nobis.  Salutnte  fratres  ora- 
f  ncs  in  osculo  sancto.  Adjuro  vos  per  Dominum, 
c  ut  legatur  epistola  haec  omnibus  sanctis  fratri- 
f  bus.  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  vobiscuuu 
c  Amen.  » 

Orate,  inquit,  fratresy  pro  nobis^  ut  auxilio  vestiae 
orntionis  libereinur  a  malis,  et  bona  quae  cupimus 
assnqiiamur,  et  ex  nostra  parte  salutale  fratres  om* 
ncs,  ut  per  banc  saliitationem  impleantur  majori 
gratia,ct  magisaccendantur  in  amorem  nostri.  Sa- 
lulate  illos  in  osculo  non  lascivo  ncc  ficto,  sed  san* 
cto,  id  est  casto  et  vera  dilectione  plcno.  Adjuro 
cliam  vos  per  Dominuniy  ut  si  propter  simplicem  jus- 
sionem  neglexeritis  facere,  vel  saltem  propter  sn- 
cramentum  adjurationis  haec  faciatis.  Adjuro  vos 
tf^  ha!c  epistola  quam  mitto  vobis,  legatur  omnibus 
fratribus  sanctis,  id  est  baptismo  sanctiGcatis,  ut 
omnes  aediGcentur  per  eam  et  conGrmentur;  vel 
sanctis,  id  est  perfectis,  ut  et  ipsi  proGciant.  Et  ut 
haec  omnia  facere  valeatis,  gratia  Domini  nostri 
Jesu  Christi  vobiscum^  cujus  auxilio  complcatis* 
Amen. 


IN   EPISTOLAM   II    AD  THESSALONICENSES. 


ARGUMENTUM. 

Perseverantibus  vel  exercentibus  se  magnis  tribula^ 
tionibus,  aliam  scribit  Apostolus  ad  Thessalonicenses 
cpistolam,  ilerum  monens  eos  ad  patientiam,  et  oslen" 
dens  fierijusto  Dei  judicio,  ut  boni  per  prcesentes  (n- 
bulationes  ud  gloriam  perpetua:  quielis  perveniant,  et 
mali  propter  injurias  quas  sanctis  inferunt,  pcenai 
aternas  subeant,  Osltndit  etiam  non  instare  tempo^ 
ribus  eorum  diem  Domini^  sicut  ipsi  putabant  propter 
qucedam  ejus  verba^  qua:  de  resurrectione  posuerat  in 
prceceden*e  epistola,  Nam  quod  dixerat  :  c  Morlui 
qui  in  Christo  sunt,  resurgent  primi ;  deinde  nos  qui 
vivimus,  qui  relinquimur^  simul  rapiemur  cum  iltis 
in  nubibus  obviam  Christo  in  aera  (/  Thes,  iv),  » 
hoc  ipsi  non  intelligentes^  conturbati  sunt,  wstiman- 
tes  quod  in  diebus  eorum  qui  tune  vivebant,  venturus 
essef  Dominus,  Qua  de  causa  pracipue  secundam 
hane  Apostolus  scribens  eis  ab  Athenis  epistolam^  in* 
tendit  hujusmodi  opinionem  destruere;  ne  cum 
transiret  tempuSf  quo  Dominum  crediderant  esse  ven» 
turum^  et  venisse  non  cemerent^  etiam  ccetera  falla^ 
citer  sibi  promitti  arbitrantes ,  de  ipsa  mereede  fidei 
desperarent,  Nam  si  Apostolus  in  boe  mentitus  puta^ 
reltir,  per  omnia  reprobaretur ;  et  ita  diabotus  taii 
Patbol,  CLXXXI, 


C  opinione  deluderet  eos  ae  deciperei.  PropHrea  corri- 
git  Apostolus  hunc  eorum  errorem^  et  ostendit  qum- 
dam  certa  signa  demonstrari  antequam  dies  ju-^ 
dicii  veniat^  scilicet  primo  venturam  disceisionerj 
et  revelandum  hominem  peccati^  qui  est  AnlichTt- 
stus,  Remotione  autcm  erroris  hujus  facta  suo  more 
transit  ad  moralem  exhortationem^  ubi  et  aspere 
corripit  quorumdam  inquietudinem,  Sic  autem  t»* 
cipit. 

CAPUT  PRIMUM 

<  Paulus  et    Silvanus  et  Timotheus    Ecclesias 

<  Thessalonicensium  iu  Deo  Patrc  uostro  et  Doroi- 

<  no   Jesu  Christo,  gratia  vobis  et  pax  Deo  Patre 

<  nostro  et  Domino  Jesu  Christo.  > 

Ha^c  superius  exposita  sunt.  Post  salatationem 
'^  sic  inchoatur  : 

<  Gratias  agere  deberoas  semper  Deo  pro  vobis. 

<  fratres,  ita  ut  dignuro  est,  quoniam  supercrescit 

<  fides  vestra,  ut  ahundat  charitas  uniuscujusque 

<  vestnim  invicem,  ita  ut  uos  ipsi  in  vobis  glorie» 
c  mur  in  Ecclesiis  Dei,  pro  patientia  vestra  et  GJe 
c  iii  omnibus  persecutionibus  vestris  et  trihulatio- 
c  nibus,  quas  sustinetis  in  exempluro  justi  judicTi 
c  Dei,  ut  digni  habeamini  in  regna  Qei,  vi>>  q^  * 


1S87 


HERVEI  DURGIDOLENSIS  MONACIII 


I3S8 


paliniini ;  si  lamen  justum  esi  apud  Deum  rclri-  \  pnssiones  crriciamini  digni  iHo  regno,  pro  qu6  et  pa- 


huore  tribulationem  his  qui  vos  tribulant,  et  vobis 
qui  tribulamini,  rcquiem  nobiscum  iii  rcvciatio- 
ne  Domini  Jesu  de  coelo  cum  angclis  virtutis 
ejus  in  flarama  ignis  dantis  vindictara  bis  qui 
non  novcrunt  Deum,  ct  qui  non  obedicrunt  Evan- 
4  gelio  Domini  nostri  Jesu  Christi.  > 

A  magna  laudc  eorum  inchoat,  ut  laudando  eos 
roboret  et  nutriat,  sed  de  oronibus  quse  in  eis  lau> 
dat  prxmittit  Deo  gratias,  significans  eos  a  Deo 
balicre  omnia  quae  loudat,  vel  pro  quibus  laudat 
eos,  ne  forte  ex  his  quae  divinitus  acccperant,  ex- 
loilerentur  quasi  ex  seipsls  hxc  habentes.  Superbia 
enim  plerumque  nascilur  ex  bene  gestis.  Debemus, 
inquit,  o  fratres,  agere  semper  DeO  gratias  pre  vo- 


timini,  non  pro  humano  favore,  ncc  pro  aliquo  cn- 
mine.  Nibil  aliud  enim  quserit  roens  vestra  pro  his 
passionibus,  nisi  regnum  Dei ,  nihilquc  criminis  ad- 
misistis,  pro  quo  talia  patercmini.  Dixi  quia  susti- 
netis  in  exemplum  jiisti  jodicii  Dei,  quo  puniumur 
adversarii  vestri,  ul  babcamini  digni  in  regno  Dei ; 
lamen  hac  conditione  fict  istud,  si  est  justum  apud 
Deum^  his  daii  p<enam«t  vobis  quietem,  id  est  si 
opera  corum  tam  pe^sima  sunt,  ut  Deusjudicet 
justum  esse  pro  his  rctribui  cruciatus  a:teTnos,et 
si  opera  vestra  adeo  vere  bona  coram  co  suni,  ut 
ipse  justum  ducat  pro  his  recompensare  qiiielcm 
perpetuam.  Aliter  enim  judicat  Deus  et  aliter  homo, 
quia  ssepe  quod  nos  improbamus,  ipse  approba! , 


bis^  ita  magnifice  ut  dignum  es(,  quia  pro  magnis  B  et  quod  nos  laudamus,  ipse  condeinnat.   Suittii!a 


inagRae  gratise  sunt  agendx,  quoniam  fides  vestra 

iion  decrcscil  in  Iribulalionibus,  «ed  supercrescit, 

.Silest  quotidie  major  eflicitur  et  superat  adversitates, 

\el  adeo  proficii,  ut  opcretur  supra  qiiam  praeccpi- 

mus,  et  siinUiter  chariias   uniu&cujusque  vestrum 

4ibundat,  id  cst  abundanter  cxuberat  invicem,  id 

est  inter  vos,  et  quia  ita  supercrescit  fides  vestra  et 

abundat  charilas,  inde  gratias  agere  debemus  Deo 

pro  vobis,  non  ita  vos  laudare  tanquam  hoc  habea- 

iis  ex  vobis.  Ua  supcrcrescit  et  abundat  fides  et  cha- 

ritas  vestra,  ut  nosipsi  qui  non  de  parvo  gloriare- 

mur,  in  vobis  gloriemur  in  Ecclesiis  Dei^  id  est  apud 

Ecclesias  fidelium,  quibus  exeinplum  de  vobis  da- 

uius.  Yidete  ergo  ne  sitis  exemplum  defectus,  glo- 

riainur  apud  sanclorum  Ecclcsias  in  vobis,id  estde 

bonis  qui  »uiit  et  augentur  in  yobis.  Gloriarour  sci- 

licet  pro  palientia  et  fide  vestra,  id  est  quia  non  de- 

ficitis  nec  murmuratis/,iied  paticntes  esUs  et  lidem 

scrvalis  in  omnibus  persecutionibus  vestris  de  loco 

ad  locum,  et  tribuiationibus,  id  est  tormentis  et  af- 

flictionibus,  quse  vobis  in  uno  ioco  fiunt,  quas  susti" 

netis  in  exemplum  justijudicii  Dei.  Ac.si  diceret : 

Dum  tani  dura  toleratis,  qui  tam  recta  agttis,  quid 

aliud  qiiam  justi  judicii  Dei  exeroplum  datis?  Quia 

ez   vestra  pcena    coUigeuduni  est  quomodo  feriat 

quibus  irascitur,  si  sic  vos  alfiigi  palitur,  in  quibus 

Isetatur;  aut  quomodo  illus  percussurus  est,  quibus 

justum  jiidicium  cxhibet,  si  etiam  vos  sic  cruciat , 

quos  pie  redargueus  fovet.  Ilinc  enim  inteliigitur  ^  las  quippe  arguitur  in  eo,  de  quo  dicitur 

quomodo  non  parcat  impiis,  tanquam  sarmcntis 

praecisis  ad  combustionem,  quando  justis  non  par- 

cit  propter  perficiendam  purgationero.  Unde  et  Pc- 

trus  ait  :  <  Teropus  est  ut  incipiat  judicium  de  do- 

mo  Domini  (/  Petr,  iv).  i  Si  autem  primum  a  no- 

bis,  quis  finis  eorum  qui  non  crediderunt  Dei  Evan- 

g('lio?Hoc  estexemplum  fuluri  Judicii*  quod  nunc 

cernitur  in  afllictione  piorum,  sed  si  illi  modo  pro 

levibus  peccatis  suis  graviter  judicantur,  multo  gra- 

vius  impii  pro  suis  criminibus  in  fine  jiidicabuntur. 

Ideo  sustineti«  flagella  praesentium  tribulationuin, 

ut  per  hoc  purgali  hab^amini  digni  in  regno  Dd,  id 

cst  in  a^terna  beatitudine,  ad  quam  nuUus  intrabit 

kMOunduSf  quia  uon  est  dignut.  Sed  vos  per  Ims 


enim  et  justa  sunt  judicia  Dei.  Elt  ideo  ne  isti  ni- 
mium  sccuri  fiant  de  fulura  salvatione  sua,  et  inri- 
piant  negligenter  agere,  ac  nimium  certi  de  danii:»- 
tionc  suorum  adversariorum»  incipiant  despenrd 
conversionem  illorum,  pulchre  temperatain  deuit 
Apostolus  de  utrisque  sententiain.  Sustinelis,  inquii, 
in  exemplum  justi  judicii  Dei,  ut  digni  hab.^amini  iii 
regnoejus;  si  lainen  justum  est  apud  Deutn,  retri- 
buere  tribulationem  osternam  his  qui  vo^  ad  tcropas 
tribulant^  et  vobis  qui  temporaliter  tribulcmini^  re- 
quiem  nobiscum  senipiternam,  non  in  praesenti  vita, 
sedtn  revelatione  Domini  Jesu^  id  est  quan<lo  reve- 
labilur  et  palam  coraro  omnibus  apparebit  Doini- 
nus ,  ut  reddat  unicuique  secundum  epus  eju» 
{Matth.  xix).  Domini  dico,  venientis  de  coth  cum 
angelis  virtutis  ejus^  id  est  per  quorum  miiiisterium 
ostendct  ipse  virtutero  suam ,  duro  bonos  per  eos 
clegerit,  et  nialos  foras  miscrit,  et  venientis  tJi 
flamma  ignis^  non  quod  sit  flamma  circumdatus,  sed 
per  efit>ctum,  quia  inimicos  exuret.  Ignis  dico,  dan- 
tis,  id  est  inferentis  vindictam  his  qui  non  nocerunt 
Deum^  id  est  infidelibus ;  et  qui  non  obedierunt  Evan- 
gelio  Domini  nostri  Jesu  Christi,  id  est  illis  qui  fidein 
habuerunt,  sed  mandata  Domini  servare  uegleie- 
runt.  Gravius  peccat  sciens,  quam  nesciens.  Nec 
lamen  ideo  confugiendum  est  ad  ignorantiae  tene- 
bras,  ut  in  eis  quisque  requirat  excusationem. 
Aliud  cnim  est  nescire,  aliud  scire  noluisse.  Volun- 

4  NoIuU 
inteiligere  ut  bene  ageret  (PsaL  xxxv).  >  Sed  ilU 
ignorantia  quae  non  est  eorum  qui  scire  nolunl,  sed 
eorum  qui  tanquam  simpliciter  nesciunt  nemineiD 
sic  excusat,  ut  sempiierno  igne  uon  ardeat,  si  pro- 
pterea  non  credUlit  quia  non  audivii  quod  crede- 
ret,  sed  fortasse  ut  roitius  ardeat.  Et  si  illi  derao 
igni  cremandi  sunt,  qui  Deum  nescierunt»  quid  de 
illis  fietf  qui  praedicaiores  Dei  vel  serros  ejus  causa 
nominis  ejus  persecuti  sunt?  Aut  si  ilti  prrpe- 
tuo  passuri  sunt,  qui  Evangelio  quod  acccperantt 
non  obedierunt,  quid  illi  patientur,  qui  pracepu 
ipsius  Evaiigelii  scienter  et  voluntaric  praevaricati 
sunt? 
c  Qui  pccRas  dabunt  iu  iuteritu  sclcrDas  3  C^^ 


ISK9 


GOMMENT.  IN  LTISTOLAS  PADLI.  —  IN  EPIST.  11  AD  THESS. 


1590 


Domini  et  a  gloria  virtutis  ejus,  cum  vcnerit  glo-  A  id  csl  plene  vos  faciat  velle  omne  bonum,  ct  impleit 


rificari  in  sanclis  suis,  et  admirabilis  fieri  in  om- 
nibus  qui  crediderunt,  quia  credilum  est  testimo- 
nium  nostrum  super  vos  in  die  illo.  In  quo  etiam 
oramus  semper  pro  vobis,  ut  dignetur  vos  voca- 
tione  sua  Deus  noster,  et  impleat  omnem  volun- 
tatem  bonitalis  et  opus  lidei  in  virtute,  ut  clarifi- 
cetur  nomen  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  in  vobis, 
ei  vos  in  iilo,  secundum  gratiam  Dei  nostri  et 
Doniini  Jesu  Christi.  i 
Ignis  ille  dabit  vindictam,  id  est  inferet  pro  culpis 
poenam  infidelibus,  qui  non  noverunt  Deum ;  etvanis 
lldelil>us,  qui  non  obedierunt  Evangelio  Domini.  Qui 
utrique  dabunlf  id  est  luent  pcenas  non  horarias  sed 
aternas ;  nec  immodico  dolore,  sed  in  interitUy  id  est 
in  morte  perpetua,  longe  remoti  a  facie^  id  est  a  ^ 
prsesentia  visionis  Domini  et  a  gloria  virtulis  ejus, 
ne  eam  videant  gloriam,  quam  virtus  ejus  ostendet 
in  se  et  dabit  sanctis,  sicut  scriptum  est :  Tollatur 
impius  ne  videat  gloriam  Dei.  Nam  in  judicio  vide- 
bunt  boni  et  mali  formam  servi,  ac  demde  cum  mali 
in  gehennam  pra^xipilali  fuerint,  boni  sublevabun- 
tur  ad  videndum  clarilatem  divinitatis  ejus.  Tunc 
pro  ignoraiitia  et  inobedientia  sua  dabunt  mali  poe- 
iias  xternas,  projecti  a  facie  Domini,  ut  cum  venerit 
glorificari  in  sanciis  suis^  id  est  replere  et  iliustrare 
sanctos  suos  gloria  sua  ut  vidcntes  euin  siculi  est 
(/  Joan,  111),  similes  ei  fiant,  et  ipse  gloriosus  in  eis 
appareat;  et  admirabilis  fieri^  id  est  admiratioiic  et 


in  vobis  opus  fidei^  id  est  omne  bonum  opus  quud 
fides  exigit,  et  hoc  in  virtute  potentis  actionis.  Vel 
confessio  est  proprie  opus  fidei,  ut  quod  mens  credit, 
iingua  fateatur.  Impleat  in  vobis  opus  fidei,  id  est 
confessionem,  et  hoc  in  virtute  constantia*,  ut  nullo 
modo  flccti  possitis  a  fidei  ctinfessione.  Ita  videlicet 
impleat  hoc  in  vobis,  ut  in  praesenii  vita  nomen 
Domini  nostri  Jesu  Christi  clarificelur  in  vobis^  id  est 
clarum  et  gloriosum  appareat  in  bonis  operibus 
vestris ;  et  vos  in  alia  vita  clarificcmini  in  illo,  et  hoc 
secundum  gratiam  Dei  nostri  Patris,  et  Domini  Jesu 
Christi,  id  est  secundum  quod  Pater  et  Filius  per 
gratiam  sancti  Spiritus  electis  suis  gratuita  bonitate 
tribuunt  supra  quam  mereri  possunt. 
CAPCT  II. 

c  Rogamus  autem  vos  ,  fratres  per  adventum 
c  Domini  oostri  Jesu  Christi,  et  nosti»  congrcga- 
c  tionis  in  ipsum,  ut  non  cito  moveaminia  vestro 
c  sensu,  neque  terreamini,  neque  per  spiritum» 
c  neque  per  sermonem,  neque  per  epistolam  tan« 
c  quam  per  nos  missam,  quasi  instet  dies  Domini. » 

Captala  illorum  benevolentia ,  illisque  laudatis» 
secure  descendit  ad  priiicipalem  inteiitionem,  id  est 
ad  remotionem  erroris,  quo  maxime  turbati  fuerant. 
Quasi  dicat :  Yos  quidcm,  fratres,  patienter  omiiia 
sustinetis,  propter  remiineralionem  quam  a  Deo 
speratis:  sed  rogamus  vos,  ut  a  sensu  catholic» 
fidei  nullalenus  moveamiiii.  Rogamus  autem  vos^ 


laude  dignus  ostendi  in  omnihus  etiam  minoribus,  q  fratres^  non  pcr  leve  aliquid,  sed  per  adventum  Do^ 


qui  crediderunt  ea  fidc,  quae  per  dilectionem  opera- 
tur  (Calat,  v).  Admirabilis  tunc  fiet  in  his  qui  credi- 
derunt,  impiis  admirantibus  tantam  salutcm  justo- 
rum,  quos  hic  despiciebant,  et  ipsis  justis  suam 
salutem  mirantibus  ( Sap.  v ).  Ideo  autem,  sicut 
dictum  est,  dabit  tunc  vobis  requiem  nobiscum, 
guia  lestimon.um  nostrum,  id  est  quidquid  tcslificati 
sumus  vobis  dc  his  quae  fierent  in  illo  die,  id  est  de 
gloria  bonorum  ct  poena  malorum  creditum  est  a 
vobis,  quamvis  csset  super  vos,  id  est  superans  ve- 
strum  intellectum.  Quanivis  enim  supra  sensum 
esset  quod  dicebamus,  nec  posset  iliud  intelligentia 
vestra  capere,  tamen  vos  nostro  testimonio  fidem 
accommodatis.  Vel  super  vos  fuit,  id  est  vobis  domi- 


mini  nostri  Jesu  Chiisti,  si  vuitis  ut  vobis  prosit,  et 
per  adventuin  nostne  congregationis  in  ipsum  Chri- 
stum,  si  vultis  esse  in  ea,  quando  onines  qui  electi 
fuerimus,  conveniemus  et  congregabimur  in  ipsum 
Salvatorem,  ut  non  cito  moveamim^  id  est  non  cito 
titubetis  a  vestro  sensu,  id  esl  a  sensu  catholicae  ve- 
ritatis,  vel  a  puro  intellectu  quem  hactenus  habui- 
stis.  Non  cito  moveamlui.  Si  cnim  movemini,  cito 
est,  quia  nihil  vobis  infertur  quod  diu  duret,  neque 
terreamini  quasi  de  vicino  pericolo  imminentib  ju- 
dicii,  neque  per  spiritum  moveamini  aut  terreaminif 
id  est  si  malignus  Spiritus  quasi  angelus  lucis  ap- 
parens  in  visione  (//  Cor.  xi),  persuadeat  vobis 
diem  Domioi  vestris  diebus  imminere,  vel  si  quis 


naus,  non  quaerentibus  rationes.  Vel  quasi  de  loco  D  dicat  se  per  Spiritum  sanctum  hoc  cognovisse,  non 


sublimiori  loquentes,  super  vos  testimonium  protu- 
lliLus,  quod  credilum  est  a  vobis  de  his  quae  fient  in 
die  illo.  In  quo  die  ut  dignetur  vos,  id  est  dignos 
iKibeat  vocatione  sua  Deus  noster^  nos  etiam  oramu$ 
semper  pro  vobis,  id  est  non  solum  instruximus  vos 
de  illa  justorum  glorificatione  vel  impiorum  damna- 
tione,  sed  etiam  oramus  assidue  pro  vobis,  ut  ad 
iflam  gloriam  pertingatis,  ut  scilicet  dignetur  vos  sua 
vocatione  Deus  noster,  id  est  dignos  vos  judicet  quos 
aJ  regnum  vocet,  diceii^  :  c  Venite,  benedicti  Patris 
mei,  percipite  regnum  {Matth.  xxv),  >  et  impleat  om- 
nem  vestram  voluntatem  bonitatis^  id  est  plenaris 
f;4ci.it  quidquid  bene  vultis.  Vel  interim  in  hoc  sae- 
cuio  impleat  omiiem  voluntatem  bonitatis  in  vobis, 


credatis  ei ;  neque  per  sermonem^  id  esl  si  quis  prae- 
sentialiter  apud  vos  publicot  sermone  et  inter  alia 
voiuerit  hoc  astruere,  uolite  unquam  credere ;  neque 
per  epistolam  aiicujus  absentis  tanquam  per  nos,  id 
est  jussu  noslro  missam  vel  sub  nomine  nostro, 
nolite  seduci.  Sive  per  epistolam  quam  vobis  ante 
misimus,  noiite  lurbari,  id  est  nolite  putare  quod 
epis|ola  nostra  dicat  vestris  diebus  Christum  esse 
venturum.  Nolite  his  omnibus  terreri,  quasi  instet 
dies  Domini,  id  est  quasi  vicinus  immineat  dies,  ia 
quo  Dominus  potentiam  suam  ostendei,  piiuieiido 
malos  et  saivando  bonos.  Non  ideo  dicit  hoc  Apo- 
stolus,  ut  velit  illos  securilate  torpere  ac  negligenter 
agere  et  inperatos  esse,  sed  ne  in  \^%^  ^T\si»\S)i^\% 


4591  .  IIEKTEI  UUUGIDOLENSIS  HONACllI  1392 

cxftpeelitionis  celerriini  adJTentus  Dominici  possenl  A  <  giis  nicndacibus,  ct  in  omni  scductione  iniquilatis 


seduci,  ad  suscipicndum  pro  Chrislo  dialiolum,  qni 
lioc  agebat,  ut  sub  nomiue  Christi  se  facerct  ado- 
rari,  sicut  et  bcalo  Martino  suadere  voluit.  Quod  ut 
non  possit,  tempus  et  signa  Dominici  advenlus  de- 
scribit  Aposlolus.  Nam  animos  eorum  vcl  occasio 
non  intellccbB  epislolae,  quam  ipse  eis  miserat,  vel 
ficta  revclatio  qu:c  per  somnium  deceperat,  vel  ali- 
quorum  conjectiira,  Isaix  et  Danielis  evangeliorum- 
{lue  verba  dc  Antichristo  praenuntiantia,  in  illud 
tempus  interprclantiummoverat  atque  turbaverat, 
ut  in  majestale  sua  tunc  Christum  sperarent  esse 
venturum.  Cui  erruri  medelur  Apostolus,  et  ciponit 
quae  ante  adventum  Christi  debeant  praestolari,  ut 
^eum  ilia  facta  fuerint ,  tunc  exspectetur  Christus. 


his  qui  ]»ereunt,  eo  quod  charitatem  veritatis  non 
receperunt,  ut  salvi  fiercnt.  Ideo  mittct  iins  Deiis 
operationem  erroris,  ut  credant  inendacic»,  ut  ju- 
diccnlur  omnes  qui  non  crediderunt  vcritaii,  scd 
consenserunt  iniquitati. 

Vidcte,  inquit,  ne  quis  vos  seducat  uHo  niodo,  id 
est  ne  quis  errorem  Irahal  vos,  aut  per  spiriluni, 
aut  per  scrrooncm,  aiU  per  cpistolam,  aut  per  aliua 
quenilibct  scduclionis  modum,  ut  crcilatis  instire 
diein  Domiiii.  Quoniam  non  instabit,  iitst  prtmiini 
veuerit  discessio,  ul  omncs  gcntes  quae  Romano  im- 
pcrio  subjaccnt,  dlscedant,  ab  eo;  sive  utmuItituJo 
Ecclesiarum  discedat  a  ponlilice  Romano,  aut  muT- 
titudo  hominuin  discedat  a  fide,  et  nisi  revelaius^  Id 


Parcens  lamen  eorum  verecundise  vel  teneritudini,  B  est  manifcslatus  ei  ostcnsus  fuerit,  qui  omnium 


ncqiiaquam  eos  aperte  reprehendit,  quia  commoti 
fuerant,  sed  nemoveantur  rogat,  et  prius  etiammul- 
tum  eos  laudat.  Plerumque  enim  pusillanimes  ufi- 
lius  emendamus,  si  el  eorum  bene  gesta  memoramus 
'Ct  si  qua  ab  eis  Inordinate  gesta  sunt,  non  jam  tan* 
'quam  perpctrata  corripimus,  sed  quasi  adhuc  ne 
"perpetrari  debeant  proliibemus,  ut  et  illa  qua*  ap- 
'probamus,  illatus  tavor  augeat ;  et  contra  ea  qux 
Teprehendimus,  magis  apud  pusillanimes  exhortatio 
Terecunda  convalescat.  Unde  nunc  magister  cgre- 
gius,  ut  dictum  est,  cum  Thessalonicenses  in  accepta 
proedicatione  perdurantes,  quasi  de  vicino  niundi 
termino  quadam  cognosceret  pusillaniniitate  turbari, 
prius  in  iis  quae  fortia  prospicit,  laudal;  el  caute 


prophetarum  verbis  prxnuntiatur,  homo  peccati,  id 
est  Antichristus,  qui  non  est  Deus  justitiae,  ut  fiii- 
get,  sed  honio  pcccati,  in  quo  fons  omnium  pccca- 
lorum  cst ;  et  filius  perditionis^  id  est  diaboli,  qui 
est  universorum  perditio,  vel  filius  perditionis,  id 
est  natus  ad  hoc  ut  perdat  alios,  et  tandem  ipse 
perdatur,  qui  scilicet  homo  peslifer,  adversatur 
Christo,  idco  vocatur  AiilicIirisUis,  id  est  contrarios 
Cliristo.  Vel  omnium  saluli  adversalur,  et  extollitur^ 
id  est  cflert  se  supra  omiie  ifuod  dicitur  Deus,  aut 
quod  coliiur,  id  est  super  iilos  qiii  iiuncupative,  non 
essentialiter  sunt  dii,  ct  supcr  illum  qui  naturalilcr 
est  Deus.  Dcus  ciiim  dici  nruiuando  ci  homo  polest, 
quod  juxla  Moyscn  dicitiir :  i  Eccc  coustitui  te  Dcuni 


monendo  postmoduni  quae  infirma  sunt,  roborat.  ^  l-haraonis  (Exod,  vii).   >  Deus  vcro  coli ,  purus 


Cum  enim  i^ulta  laude  digna  dixisset,  subjunxit  hoc 
de  quo  loquimur  :  Hogamus  autem  voSy  fratres,  per 
adventum  Domini,  etc.  Egit  enim  veriis  doctor,  ut 
prius  audirent  laudari  quod  recognoscerent,  etpost- 
modum  quod  exhorlati  sequerentur,  qualenus  eo- 
rum  mentem,  ne  admoniiio  subsequens  concuteret, 
laus  praemissa  soiidaret.  Et  qui  commotos  eos  vicini 
finis  suspicione  cognoverat,  non  jam  redarguebat 
commotos,  sed  quasi  iransacta  nesciens,adhuc  com- 
moTeri  prohibebat,  ut  dum  se  de  ipsa  levitate  mo- 
tionis  praedicatori  suo  incognitos  crederent,  lanto 
reprehensibiliores  essent,  quanto  magis  ab  iilo  se 
cognosci  formidarent. 


homo  non  potest.  Quia  vcro  se  Aiilichrislns  et  su- 
per  sancios  quosquc  hoinines,  cl  su|>er  ipsius  po- 
tentiam  divinitalis  cxlollit  pcr  oxactiiin  sibi  iiv- 
meii  gloriae,  et  hoc  quod  Dciis  dicilur,  ct  hoc  quod 
Dcus  colilur,  transire  coiinliir.  Et  itn  crigctur,  ut 
sedeat  et  se  adorari  jubcal  in  icniplo  Dei  (II  Cur. 
\i),  fortassc  quod  est  iii  Jerusnlcin.  Vel  potitis 
iu  templo  Dei  sedebit,  id  est  in  incntibus  Cbri- 
slianorum  quos  seducet,  qui  fucraiit  teniplum  Di*i. 
Nam  juxta  hunc  scnsuin  dicilur  in  Pbalnio  :  c  Dcus, 
vcnerunt  geiites  in  ha;reditalcm  tuam,  polluerunt 
teinpliim  sanclum  tuiini  (Psal,  lxxviii)^  »  Gentcs 
enim  lemplum  Dci  polliicruiit,  quando  pagani  quos- 


c  Ne  quis  vos  seducat  ullo  modo  (Matth.  xxiv  ;  ^  dam  Chi-istiaiios  iii  pcrscctilioiie    idolis  sacrificare 
c  Ephes.  y).Qnoaiam  nisiveneritdiscessioprimum,      cocgerunt.  In  hujusmodi  igitiir  tcmplo  sedebit  An-' 

tichiistus,  ostendcns  se  tanquam  sit  Deus^  id  est,  su- 
p  r  eorum  mentes  quos  seduccre  poterit  fastu  glo- 
ri:e  sxcularis,  erigctur,  ita  ut  cum  sit  honio  pecca- 
tor,  homo  taincn  existimari  despicicns,  Deum  se 
super  homines  menlialur.  Nisi  ila  fucrit  Romanum 
iinpcriuni  aiitea  dosolatum,  et  Anlichrislus  iu  ma- 
nifeslus  prxcesserit,  Christus  non  vcniet,  qui  idco 
vcnlurus  est,  ut  Antichrislum  deslrunt.  JVoit  rettne- 
tis  in  cordc  quod  hac  ipsa  qux  nunc  scribo  per 
cpislolam  cum  adhuc  apud  vos  essem,  praesenti  ser- 
monc  narrabam  et  dicebam  vobis^  Christum  scilicet 
non  csse  venturum,  nisi  pra^cesserit  Antichristos? 
IIoc  debuissctis  firmiter  retinere,  nec  de  SQSpldoiie 


c  et  revelatus  fuerit  homopeccati,  filius  perditionis, 
c  qui  adversatur  ct  extollitur  supra  omne  quod  di- 
c  citur  Deus,  aiit  quod  colitur,  ita  ut  in  tcmplo  Dei 
<  sedeat,  ostendens  se  tanquam  sit  Deus.  Non  rcti- 
c  neils  quod  cum  adhuc  essem  apudvos,  haec  dice- 
€  bam  vobis  ?  Et  nunc  quid  dctineat  scitis,  ut  rcve- 
c  letur  in  suo  tempore.  Nam  mysterium  jam  ope- 
c  ratur  iniquttatis,  tantum  ut  qui  tenet,  nunc  teneat, 
c  donec  de  medio  fiat.  Et  tunc  revelabilur  ille  ini- 
c  quus,  quem  Dominus  Jesus  interficiet  spiritu  oris 
4  8ui  (Jsa,  xi),  et  dcstruet  illustratione  advenlus 
c  sui  eum,  cujus  est  adventus  secundum  operatio- 
ttem  Safanae  in  omni  virtute  et  in  signis  et  prodi- 


1391 


COMMENT.  m  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  II  AD  THESS. 


im> 


proxiiui  advcnlus  Domlni  fluctuare.  Kgopraesens  di-  A  renl  illum,  ut  rcvelclur  in  suo  lenipore,  qiaQJo  pa^^ 


cebaiii  Antichristum  prius  venturum.  Et  nunc  quid 
deiineat  scitiSj  id  est  quae  causa  sit  quod  Antichri- 
stus  modonon  vcnial,  oplime  noslis.  Quoniam  scire 
illos  dixit,  aperle  hic  diccre  nohjil ;  el  ideo  nos  qui 
Hescimus  quod  illi  sciehant,  aut  vix  aut  nequaquam 
pervenire  valcmus  ad  id  quod  ipse  in  hoc  loco  sen- 
sit.  Dt^  Romano  tnmen  inipcrio  inlelligilur,  qui  et 
ideo  videlur  apiM  le  noluissc  dicere  illud  csse  de- 
struendum,  quod  ipsi  qui  imperabant aeteruum  pu* 
tnbant,  nc  eos  iu  odium  Christiani  nominisexcitarct. 
Si  enim  aperte  et  audactcr  dixisset :  Non  veniet  An- 
ticliristus,  nisi  prius  Romanum  deleatur  imperium, 
}'.istacausa  perdillonisadversus  nascentem  tunc  Ec- 
eleslam    consurgcre   viderelur.  Vclavil  ergo  qua- 


raii  crunthomines  illum  suscipere.  Nani  mysleriuui 
jamopcralur  iniquitatii.  Ac  si  dicalur:  Tuuc  Anli* 
chrislus  nianireslus  vidcbilur,  nam  in  cordibus  ini- 
qiiorum  secrcta  sua  jam  nunc  occullus  operatur. 
Jam  in  malis  ct  fictis  qui  sunt  in  ecclesia,  operatur 
myslerium  iniquitalis.  Quodideo  dicitur  niystcriuro» 
quia  videturoccultum,  quia  tales  operarii  ostciidunt, 
se  velut  ministros  aut  famulos  Clirisli,  cum  reverk 
ministri  sint  Anlichrisli.  Nam  iniquilas  eorum  esi 
niyslica,  id  est  pietalis  nomine  palliata  et  sub  specia 
Loni  perpeU*at  malum.  Tantumest,ut  qui  teuet  nuuc 
fidcm  Christiaux  religiouis,  teneat  illam,  id  cst  te-^ 
naciter  pcrseverct  in  ca,  doiiec  de  medio  fiat,  id  esi 
donec  de  medio  Ecclesis  exeat  mystcriuni  iniqaita- 


dam  obscuriute  quod  dicebat,  ne  Komanos  iiicitaret  B  ijs,  quod  nunc  occultum  est,^  cum  mauifeslum  crit,. 

ad  persccuilonem  Ecclcsi2e,.vcl   impediret  a  susci- 

pienda  fide.  Scitis,  inquit,  quid  cum  nufic  detineat, 

ut  modo  non  vcniat,  hoc  scilicet  detlnet  eum,  qnia 

ca  quae  fieri  debct  ante  adventum  ejus,   prius  fa- 

intMid^a  erit  discessio,  ut  gentes  discedant  a  Romano 

imporio,  sicutjam  factum  cernimus.  Etadhucprius 

est  facienda  gravior  disccssio,  ut  ingens  multiludo 

corum  qui  Christianitatis  vocabulum  portant,  di- 

sccdat  a  religione,  vel  ab  ipsa    fide  Christiana,  in 

tantum  ut  cum  venerit  Antichristus,  facile  suscipiat 

cuni.  lloc  et  his  simUia  sunt  qure  adhuc  dotinent  et 

retardant  eum.  Non  enim  debct  aut  potest  venirc, 

nisi  quandoita  depravatum  fuciit  geiius  humaniim 

!it  cum  venerit,  mox  suscipiat  eum.  Scitis  quid  eum 

nunc  detincat,  id  est  quae  causa  sit  dilationis  ejtis, 

ut  reveletur,  id  est  manifestius  cunctis  appareat  f» 

tempore  suo,  id  est  sibi  congrtio  i  quando  videlicct 

Satanas  solvetur  el  adversus  Ecclesiam  lotis  viribus 

rclaxabitur.  Tunc  namf|ue  erit  teropus  Antichristi, 

qiiia  Innc  rcgnabit,  cum  quod  voluerit  faciet,  ideo- 

que  tiinc  aporte  revelabitur.  Nam  in  membris  suis 

jam  opcralur  mysterium  iniquitatis,  Quod  est  diccre 

tmiltis  malis  atque  pcccatis  quibus  Nero  impurissi- 

musCa^sarum  miindum  preinit,  Antichristi  parturitur 

ndvcnttts;  et  quod  ille  opcraturus  est  postea,  in  isto 

ox  parte  completur.  Sic  ergo  in  Nerone,  cujus  opera 

velut  Antichrisli  vidcbandir,  et  iii  caeteris  similibus 

t)p«'raUir  adversQrins  ille  jain  ab  ipsotempore  apo- 


quaudo  omnes  de  Ecclesia  palam  exibunt,  qui  aoa 
ad  Christum,  sed  ad  Antichristum  pertincbunt.  Et 
tunc  revelabitur  iniquus,  Vel  Romanas  ponlifex,  qui 
VcnctnuncEccIosias  teneat  illas  donec  dc  mcdio  fiat» 
id  est  donec  ab  ipsa  Romana  Ecclesia,  quae  est  me- 
diumctcor  Ecclesiarum,  fiat  iniquitas,  ob  quaiu  ab 
ea  mulue  disccdaiit  Ecclesiac.  Variis  modis  inteiii- 
guntur  hiec  Aposloli  obscurissima  verba,  ubi  tamcu 
nullum  temporis  spatium  aperuit.  Ait  enim  ut.  re- 
velelur  in  suo  temporc,  nec  dixit  post  quantum 
temporis  id  futurum  sit.  Et  subjunxit,  nam  myste- 
rium  operatur  iniquitatls,  nec  expressit  quandiu 
hoc  opcretur.  hem  quod  sequilur,  tantum  qui  tenet 
uunc^  teneat  donec  de  medio  fiat,  et  tunc  revtlabitur 
illeiniquus,  docct  nos  Antichristum  manifcstuni  fu- 
turuui ;  sed  post  quantuni  temporis  reveiandus  sit, 
necsaltcm  obscure  locutus  est  Apostolus.  Quid  euini 
sit,  qui  modo  tenet  tcncat;  vcl  quid  sibi  velit,  doiica 
de  medio  fiat,  potest  quisque  sie  coaptare,  ut  intd- 
ligat  vcl  aliquatcnus  sivspicetur,  quia  quoquo  mod^ 
scriplumlegit,  quafidiu  tcncat,  aui  posl  quanta  lem- 
porum  spatia  dcmcdio  iiat,  Iiic  tacctur  omr.ino.  Sei 
quantumcunquc  longum  ac  brcre  sit  hoc  intervai- 
luni,  omnia  tamen  in  eo  fient,  qu»  prius  fieri  de- 
bent;  et  tunc  Antichristus  manifeste  revelabitur 
fons  totius  iniquitatis.  Qui  nec  modo  in  membrla 
suis,  nec  tuiic  in  seipso  timendus  est,  quia  ipsunt 
Domittus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sutf  id  est  in- 


stolorum  inystcrium  iniquilatis,  quia  Nero  et  caeteri  0  visibili  virtute  spiritus  sui,  procedentis  a  se  sicut  a 


tales  praengurant  eum,  sicut  Abei  et  Isaac  et  David 
pi':c(iguravcruntChristum,tantumhoc  restat,u(  qui 
vunc  iniperati  imperet  donec  in  medio  fial,  id  est 
doncc  de  medio  tollatur.  Tantum  ut  Romanum  im- 
perium,  quod  nunc  fere  universas  gcntes,  tenet,  tc- 
iicat  eas  doncc  de  medh  fiaty  id  cst  donec  illa  pote- 
stas  aurcratnr  de  incdio  munili,  quia  omnes  undi- 
qtic  Romam  confluehant  vcUit  ad  caput.  Yel  dc  mc- 
dio  fiat,  i(l  cst  de  comniuni  iMllatur  il!a  potrstas.  De 
iiicdio  oniin  fieri,  cst  dc  communibominum  aspeclu 
anf"  rri.  Et  lunc  rcvclubitur  ille  iniquus,  ^uf m  signf- 
llcare  Antichristum  nullus  ambigit.  Vel  ita  :  Scitis 
quid  nuiic  detineat  cum,  hoc  fortasse,  quia  non- 
'dnm  sic  depr  avati  sunt  omncs,  ut  statim  sascipe'* 


Patrc,  divina  scilicet  potestate  et  imperio  majcstatis 
Buae,  cujus  jussisse  fecisse  cst,  non  in  cxercitus 
multitudiue,  non  in  robore  militum.  non  in  auxiliu  . 
angelorum.  Sed  quomodo  tenebne  solis  fugantur 
advcntu,  sic  etillnHralione  adventus  $ui  eum  Domi- 
nus  destruet  atqtte  delebit.  Occidetur  autem  sicute 
Tolumine  Daniclis  intelligimus  {Dan,  xi),  in  mout» 
Oliveti  in  papilione  in  solio  suo,  illo  videiieet  loce^. 
quo  Dominus  in  coelum  ascendit  (Act*  1).  Post  eu- 
Jus  interfectionem  concedentur  ad  pcenitentiam  qua- 
draginta  quinque  dies  bis,  qui  ad  vitam  praeordiuati 
sunt,  ct  persecutioncm  illam  non  sine  ofiensionit 
transierunt.  Utrum  vero  completis  iliis  quadraginu 
qutnque  diebut,  mox  ad?eniai  DomVBM.%^  vcw  ^^i&i»^ 


tm 


HEHYEI  BURGIDOLENSIS  M0N4GBI 


iV^ 


supersit  aliquantulum  temporis,  omiijno  nescimus.  A  l^eruDt  ut  salvi  fierent^  ideo  sedueentur  ut  pereant. 


Quod  ergo  dicitur :  Quia  Dominus  Jetu»  interficiet 
eum  in  spiritu  oris  sut,  et  destruet  illustratione 
adventus  sui  non  ita  intelligendum  est,  quasi  in  ipso 
jiidicis  advenlu  sit  inteHiciendus  atque  destruen- 
dus,  scd  antea.  Illustratio  enim  adventus  ejus  non 
inconvenientcr  intelligitur  aliqua  claritas  prxnun- 
tians  adventum  ejus,  quse  tanta  sit,  ut  visa  ea,  rooi 
prae  timore  moriatur  iilepestirer.  Destruet  itaque 
oum  Dominus,  cujus  est  adventus  secundum  opera- 
tionem  Sutamg,  id  est  qui  cum  venerit  faciet  omnia 
diaboio  instigaute,  non  lanicu  sine  seusu,  ut  phrc- 
iietici,  qui  culpam  non  lial>ent  de  malis  quxfaciunt. 
Nam  sicut  Deus  erat  in  Cliristo  mundum  recoiici- 
tians  sibi  (//  Cor.  v);  ita  diabolus  erit  in  AntLckri- 


Tel  cliaritatem  Yeritatis  non  receperunt,  ot  non  bona 
spiritalia  concupiscerent,  sed  carnaUa.  Et  quia  spa 
invisibilium  bonorum  gaudcre  non  nonint»  in  la- 
queos  Antichristi  ruituri  sunt,  ut  credant  niendacia, 
quod  illo  duce  velut  in  conspcctu  inimicorum  suo- 
rum  visibiHum,  qui  eos  visibiljtercaptivaverant,|it« 
bituri  ftint  visibilem  gloriam.  Quia  ergo  veritateu 
charitatis  non  rcceperunt,  ut  invisibilia  bona,  qu« 
80la  sunt  Ycra,  diligerent,  et  SaWatore  soscepto 
salvi  Qerei^t,  ideo  mittet,  id  esl  venire  permittet  Ulii 
Deus  non  operatorem,  sed  ipsani  operalionem^  id  esl 
fontein  erroris,  ut  credant  mendacio  quia  c  roendaK 
esl  iUeipse  etpatcrejus(Joan.  Yui).  i  V t  judicentur^ 
id  est  in  adventu  judicls  condemnentur  omne$  ^m 


fito,  mundum  seducens.  Et  sicut  Cbristus  ait :  c  Pa-  y  non  crediderunt  veritati  Christi^  sed  con$en$erwitim' 


ter  in  me  manens,  ipse  facit  opera  (Joan.  xiv) ;  » 
aicdiabolus  in  Antichristo  manens,  faciet  omnia 
qux  illi  videbitur  facere.  Ejus  itaque  adventus  erit 
:iecuiidum  operationem  Satanae  in  omni  virtute,  quia 
tuiic  Salauas  relaxabitur,  ut  in  omjii  virtute  sua 
percum  operctur;  et  operabilur  si^nts,  quae  in  quo- 
cunquetemporesigiiincentaliquid;  et  prodiyiis,  qu;e 
Lu  futuro  tanluin  aHquid  significent.  Vel  signis  minor 
ribus  el  prodigiis  majoribus.  Quae  scilicet  signa  et 
prodigia  crunt  mendacia,  id  est  falsa ;  sive  quia 
niorlales  sensus  pcr  magica  phantasmata  deceptu- 
rus  est,  ut  quod  non  faciet,  facerc  videatur ;  sive 
quiaiila  ipsa  etiamsi  erunt  prodigia,  ad  mendaciuip 
perlrahent  credituros.  Opcrabilur  ergo  per  eum  et 


quitaii  Antichristi.  D/eus  ilHs  operationero  erroria 
ntiuet,  quia  diabolum  facere  ista  permijEtet  joat 
ipscjudicio,  quamvis  faciat  ille  iniquo  malignoruui 
concilio.  iJt  judicentur,  inquit,  omnes  et  caetera, 
Proinde  judicandi  s^ducenhir,  ct  seducti  etiani 
judicabttiitur.  Sed  judicaiidi  seducuntur  illis  judi* 
ciis  Dei,  occulte  justis,  juste  occultis,  quibif^  ab  ini- 
tio  peccati  rationalis  crcatur»  nunquaro  judieart 
cessavit,  seducti  autem  judicabuntur  noyissinio, 
manifestissimoque  judicio.  Et  quidem  si  Anti* 
christus  de  Yirgine  natus  esset,  et  prior  venisset  in 
mundura,  |K>terai(t  Jud;ei  habcre  excusationem 
et  dicerc  quod  posica  venerit  veiitas,  ci  ideo  prinii- 
tns  mendacium  poterant  pro  vcritate  suscipere,  sed 


per  scquaces  ejujs  Satanas  iu  oinni  virtute  fortitu-  ^  cum  non  ita  sit,ideojujdicandi  sunt,  imo  proculdu- 


dinis  coiitrari»,  ct  in  signis  atque  prodigiis  falso- 
rum  miraculorum  vel  ad  falsitatem  duccnlium ;  ei 
in  omni  seductione  iniquitatiSt  quia  simulabit  se  re- 
ligiosum,  ut  sub  specie  decipial  picta^is,  irao.  se 
Deum  esse  dicet,  et  se  adorari  facict,  atque  regna 
coelorum  promittct.  Alios  quoque  donis  tempora- 
lium  divitiarum  corrumpet,  alio$  ajutem  cruciatibus 
ct  miuis  atque  lerroribus  franget ;  et  iu  omni  arte^ 
seductionis  fraudes  suas  exercebit  his  qui  pereuni^ 
id  est  qui  ad  vitam  piaedestiuati  non  sunt,  sed  ad 
pcrditioncm  vadunt.  IJla  crgo  Antichristi  tentatio 
cunctis  prxterilis  inajor  apparebit,  quando  pius 
martyr  corpus  Siuum  tormentis  subjiciet,  et  taineu 


bio  condemnandi,  quia  Christi  Yerilale.  conlempU^ 
pp^tca  mendacium,  id  c^  Antichristuin  S|iscepturi 
sunl. 

c  Nos  autem  gratias  agcre  debemus  Deo  semper 
c  pro  vobis ,  fcatres  dilecti  a  Deo ,  quod  ^legerit  not 
c  Deus  primilias  iu  salutem,  in  sanctificatione  spi- 
c  ritus  ct  in  Hde  vcritalis ,  in  quain  et  vocavit  ves 
c  per  Evangeljum  nost^rum,  in  aequisiUqfiero  gloris 
c  Domini  uostri  Jesu  Christi.  » 

Illi  condemnabunlur,  qui  vcritatc  rcprobata  mea- 
dacium  suscipient ;  sed  nos  et  vos  salvabimur,  qui 
Ycritatem  suscepiinus,  updc  et  gralias  agere  debe- 
mus.  £t  hoc  est  :  Nos  ai^tem  debemus  semper  gratias 


ante  ejus  oeuios  miracula  tcn-tor  facict.    Quis  cnim  ^  agere  Deo  pro  vobis^   quos  ad  suam  notitiaro  voca- 


ad  fidem  converlatur  incredulus,  cujus  jam  credeii- 
tis  non  paveat,  et  concutiatur  lides,  quando  perse- 
cutor  pietatis  iiet  etiam  operator  virlutis,  idemque. 
ipse  qui  tormentis  sxYiet  ut  Ghristus  negetur,  roi- 
raculis  provocabit  ut  Antichrislo  credatur?  Sed  po^ 
tens  est  spiritus  Dei,  corda  suorum  etiam  inter  tam 
gravia  tentamenta  custodire.  Nam  his  signis  atque 
prodigiis  scducentur,  qui  seduci  merebiintur,  eo 
quod  charitatem  veritatis  non  receperunt^  Judaei  sci- 
iicet  vel  alii  inlideles,  qui  noluerunt  recipere  chari- 
talcm  veritatis,  id  est  spiritum  Ghristi.  Dicitur  cnini 
Sptritus  sanctus  charitas,  et  Ghristus  est  veritas 
{ibid.).  Gharitas  ergo  veritatis,  ut  diximus,  est  spi- 
litus  Ghristi.  SeU  hanc  charitalom  J.udaei  iion  rece- 


Yit,  0  fratres  dilecti  a  Deo,  pro  incrito  Yestne  sao- 
(^litatis,  vel  dilccti  abco  gratis  priusquam  aliqtiid 
boni  mcruissctis,  et  sic  per  praevenientero  diliHiio- 
uem  vocati,  quouiam  ipse  prior  diiexil.nos.  Gratias, 
inquam ,  Deo  agerc  debemus,  co  quod  ab  aetenio 
elegerit  nos  aposlolos  Deus  in  consilio  proYidentis 
vel  sapienliae  suae,  et  clj&geriL  ngs  primilias^  id  est 
primos  et  praecipuos,  non  ultimo  tempQre  pericu- 
loso,  sed  iii  exordiis  cvangelicae  grati^e  et  boc  ra 
<a/u(em  xternam,  ut  in  cam  nos  perducai»  positoi 
in  sancti/icatione  spifitus,  qui  in  baptisroo  saiictifi-^ 
cat  et  in  /ide  veritatis,  non  erroris,  quia  quiJquid 
nosira  iides  credit ,  verum  est,  nec  failitur  o^nioo) 
alicujus  crrorii,   sicut  ilii  qui  sequunUir  Antiduv 


4397  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  II  AD  TRfiSS:  tm 

£tum  :  In  quam  fidem  el  vos  vocavit^  id  esl  nofi  solum  A  tantur.  Gurrat,   id  est  sine  obslaculo  fetlinanter  ait 


nos  primitns  \ocaWt,  sed  ctiam  deinde  vns  per 
Evangelium  nostrum  qtiod  vobis  praedicavimus,  in 
acquisilionem  glorics  Dwnini  no$tri  Jesu  Chri$ti ,  id 
est  ut  pcr  lidcm  acqniratis  gloriam  quam  habet  Je- 
sus.  Vel  in  acquisilionera  gloriie  Christi,  id  est  ut 
yos  srbi-  Ciirislus  aequlrerct ,  ad  glorificandum  se, 
iit  essetis  populus  acquisitionis,  et  beiie  vivendo 
gloriHcaretis  (/  Petr.  u). 

c  Itaque,  fratres,  state  et  teuete  traditiones  quas 
f  didicistis,  sive  per  sermonem,  sive  per  epistolam 

<  nostram.  Ipse  autem  Dominus  nostcr  iesus  Chri- 

<  slus,  et  Deus  el  Paier  noster  qui  dilexit  nos,  et 
€  dedit  consolalionem  a^ternam  et  spem  bonam  iii 

<  gralia,  exhorteiur  corda  vcstra,  ct  confinnet  iu 

<  omni  opcre  et  sermone  bono.  >  ^ 
Quandoquidem  vos  Deus  ad   lidcm  convertit,  ut 

per  hanc  ad  gloriam  perlingatis,  nec  instat  adhuc 
liies  Domini. //a^uf, /'rafres,  sfafe  in  lMe,et nolite  mo- 
vei  i  a  vcslro  seiisii,  ut  slare  iirmiter  in  fide  valeatis, 
at(|iie  stalum  rectitudinis  in  operibus  bonis  ser- 
veli.s,  tenete  in  corde  et  operibus  tradiliones  quat 
didicistis^  sive  per  sermonem  nostrum,  dum  essemus 
pr.esciites ;  sive  per  epislolam,  quam  vobis  misimirs 
ahsentes.  Et  nos  quidem  sermonibus  et  epistolis 
vos  admoncmus,  ut  in  bonostetis;  sed  ipse  Deus 
per  internam  graliam  suam  exhortetur  interius 
corda  vestra.  Nos  enim  foris  in  vacuum  iaboramus, 
6i  ipse  intus  non  fuerit  opcralus.  Ct  ideo  ipse  Domi- 


omnes  perveniat ;  et  clarificetur,  id  ett  clftras  c» 
intelligibiiis  fiat  audientibus,  sieut  et  apud  vos  cu- 
currit  et  clarificatus  est ;  et  orate  ut  liberemur^  i;e 
delineamur  ah  importunis  et  malis  hominibus  ,  i«l 
est  infidelibus,  qui  resislunt  itobis,  sedubiqueli- 
beri  discurrenius  ad  prxdicandum.  Liberemur  ab 
importunis,  id  est  infidelibus,  qui  resistunt  veritati; 
disputando  verbis  contra  eain,  et  inalitia  nos  per- 
sequuntur,  et  tormenlis  crticianL  Idco  dico  libere- 
mur,  quia  non  omnium  est  fides^  id  est  non  ail 
omnes  pertinet  fides,  id  est  non  adhuc  omnes  fiden^ 
acccperunt,  qui  accepturi  sunt.  Yel  orate  at  libe- 
r«iiiur,  quia  non  omnium  est  fides,  id  cst  non  ad 
omnes  perlinet  fides,  non  omnes  credituri  tuat 
etiam  orantibiis  vobis,  sed  tantum  qui  praeordinati 
suiiL  Nam  posse  habere  fidem ,  sicut  posse  haberc 
charitatem,  natura  est  bominum ,  babere  autcui 
fidera,  sicuthabere  charitatero,  gratia  est  fidelium. 
Ideo  autem  Deus  per  orationes  fidelium  iion  creden  - 
tes  credere  facit,  ut  ostendat  quia^ipse  faciL  Nem* 
est  enim  tam  imperitus,  tam  carnalis ,  tani  tardu» 
ingenio,  qui  non  videat  Deura  facere,  quod  ic  ro- 
gari  prxcepit  ut  faciat.  Non  omnium  est  fides,  ted 
tamen  nolite  eos  timcre  qui  sine  fide  suut,  quin 
Dominus  est  lideiis,  id  est  verai  in  promissis,  qus: 
poliicitus  est  electis  suis,  dicens  :  <  Ecce  ego  vo- 
biscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consumma- 
tionem  sxculi  {Matth.  xxviii).  >  Fidelis  cst,  id  cst 


ftus  noster  Jesus  Christus,  qui  nos  suo  dominio  pie  n  fidcliler  adimplens  quae  promisit,  qui  confirmabiL 


inancipavit ;  et  Deus  qui  nos  creavit,  et  Pater  no 
sier,  f|ui  nos  in  filios  adoplavit ,  et  paterno  aflectu 
wos  dilexit,  daiis  Unigenitum  pro  nobis,  et  per  Spi- 
riluni  Paracletum  ,  qui  interpretalur  consolator,  de- 
dit  iio!)is  consolationem  asternam,  cum  jam  inter 
advcisa  piicseiitis  miserise  incipimus  sclerna  gau  lia 
praiguslare  ;  et  spem  bonam,  qiia  de  cxsiKo  ad  pa- 
kriam  exspeclamus  rediro  in  gralia,  id  esl  in  ejiis 
gratuitomunerc,  quia  hoc  non  mcrueramus;  ipse, 
inquam,  Filius  et  Pater,  qui  jam  tot  ct  tanta  nobis 
krgitus  esl,  exhertetur  corda  vestra,  id  est  incilet 
ad  meliora  voluntatcs  vestras,  et  confirmet  contra 
iropugnaiites  in  omni  opere  bono,  et  in  omni  scr- 
tnone  bono, 

CAPUT  111. 
t  De  caelero,   fratres,  oraie  pro  vobis,  ut  senno 

<  Dei  curral'  et  clarificetur,  sicut  et  apud  vos,  et 

<  iil  liberemur  ab  importunis  el  malis  hominibus. 

<  Non  eniin  omnium  est  fides.  Fidclis  autcm  Domi- 

<  iius  cst,  qui  confirmabit  vos,  et  custodiet  a  malo. 
I  ConfiJimus  autem  de  vobis,  fralres,   in  Domino, 

<  quoniam  qu;e  prsecipimus  vobis,  ci  facilis  et  fa- 
4  cietis.  Doniiiius  aiiloin  dirigat  corda  vcstra  in 
«  charitatc  Dci  ct  pntienlia  Clirisli.  • 

De  Iiisqiia;  ad  vos  pi^rliiienl,  diximus  ct  monui- 
niiis  quomodo  agere  deboalis ;  sed  de  cwtero^  id  est 
(le  eo  quod  ad  alios  perlincl,  fratres,  orate  pro  nobis, 
ui  sermo  Dci  qncm  loquimur,  currat  siiie  iinpedi- 
MieLto  ad  omnes  genloSt  ut  iniilii  vclociler  conver- 


vos  in  bono,  et  custodiet  a  malo.  Confirmabit,  idett 
firmos  et  stabiles  faciet^  ue  sitis  <  fluctuantes,  et 
circumferamini  omni  vento  doctrinse  in  nequitia 
hominuni  (lCphes,  iv),  >  et  custodiet  a  nialo,  non  ut 
nihil  adversitatis  patiamini^  sed  ut  nihil  possit  no- 
cere  vobis.  Diximus  ut  tenealis  traditiones  nostras, 
ct  cxtera  qu»  jussimus  iropleatis ;  nec  puto  fru  • 
stra,  sed  confidimus  de  vobis,  fratreSf  in  Domino. 
qui  iu  vobis  operatur,  quoniam  ea  quce  prcecipimus 
vobis,  et  nunc  facitis,  et  semper  facietis.  Sed  no 
fru.ttra  haec  de  vobis  confidamus,  Dominus,  id  est 
Spiritus  sanctus  dirigat  eorda  vestra,  id  est  reetas 
faciat  voluntates  vestras,  existentes  in  charitau 
Dei  Patris,  ut  eum  toto  corde  diligatis;  ei  in  patien- 
D  tia  Christi,  ut  parati  sitis  libenter  pati  pro  Christo, 
sicut  ille  passus  cst  pro  vobis.  Tota  Trinitas  in  hac 
breyi  sententia  declaratur.  Dominus  enim  prxmit- 
titur,  ipse,  ut  diximus,  est  Spiritus  sanctus.  Qui 
recte  Dominus  appeilatur,  sicut  Pater  et  Filius, 
quia  ubi  vult  spirat  (Joan,  ni),  et  quidquid  vulL. 
facit,  alque  regit  universa,  nec  rcgitur,  ut  omnia 
illi  serviunt.  Unde  et  iii  snperiori  etiaro  epistola  si- 
militer  Dominum  Apostolus  eum  vocavit ,  dioens  : 
I  Yos  autem  Dominus  roultiplicet  (/  Thess,  iii),  > 
eic.  Post  hoc  autero  de  curiosis  agitur,  cum  sub- 
ditnr  : 

4  Dcnuntlamus  autem  vobis,  fratres,  in  nouiii.c 

<  Doinini  nostri  Jesu  Christi,  ut  subtrahatis  vos  atj^ 

<  omni  fraiFe  ambulaute  inordiDaue,  et  nou  i 


••3^  HEliVBC  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1400 

€  <li»ra  treditioneiD  quam  acceperunt  a  nobis.  Ipsi  A  idco  victum  proprio  labore  quaesivimus,  qnod  non 


«  enim  scitis  quemadroodum  oporteat  imitari  nos 

f  (//  Cor,  xi).  Quoniam  non  inquieti  fuirous  inter 

vos,  neque  gratis  panem  manducavimus  ab  aii- 

quo,  sed  in  labore  et  fatigatione,  nocte  et  diei 

operantcs,  ne  qucm  vestrum  gr:^varemus.    Non 

quasi   non  habuerimus  poteslatem,  sed  ut  nos- 

nietipsos  formam  daremus  vobis  ad  imitandum 

4  nos.  Nam  et  cum  essemus  apud  vos,  lioc  denun- 

*■  liabamus  vobis,  quoniani  si  quis  noii  vult  ope- 

«  rari,  ncc  manducct.  Audivimus  eniin   inter  vos 

«  quosdam  ambulare  inquietc,  nibil  operantes,  sed 

«  curiose  agentes.  llisautciii  quiejusmodi  sunt,  de- 

«  huiitiamus  et  ol)secrainus  in  DominoJesuCbristo, 

«  uiciiinsilenlioQperantes,suumpauemmanducent.  > 


possemus  a  vobis  9ccipere .  sumptus,  sed  ideo  «f 
nosmetipios  ^ormam  daremus  vobis^  id  est  exero- 
plum  ad  imitandum  nos,  id  est  ut  vos  olinm  di- 
mitteretis,  et  in  opere  nos  imitareminl.  Si 
enim  nos  cum  possemus  e\  pnedicalione  Tt- 
ctum  babere ,  maiuimus  ex  labore  Dostre  vi- 
vere,  multo  magis  vos  debetis  in  sudore  vultus 
panem  vestrum  praeparare  (Gen,  v).  Propier  al.ato 
causam  apud  justos  in  opere  iaboravit  Apostolus, 
et  propter  aliam  apud  Corinlliios.  Corinthii  e- 
nim  tenaces  erant,  et  inuUis  v>tiis  occupali;  et 
si  quid  Apostolo  dcdissent,  videretiir  eis  qtiod 
Apostoius  deberet  levius  erga  eos  agere,  nec  as|ere 
hicrcpare,  sed  eis  blandiri  proptcr  dona  ipsoruro. 


Vos  qiiidem  praecepta  nostra  sicut  confidimus  fa-      'i^li  ^ero  solebant  in  otio    vivere,  et  idcirco  dedit 


cilis  et  facietis,  sed  quicunque  ea  non  feceriut,  sub- 
trahite  vos  ab  illis.  Ethoc  vobis  dennnliamus^  fralres, 
id  est  de  hac  re  nuntium  vobis  divinum  afferimus 
in  nomine  Damim  nostri  JesuClirisli^  id  est  in  aucto- 
•J  itate  nominis  ejus,  vel  in  gloria  cjus,  ut  propter 
icvereiUiam  noroinis  ejus,  vel  propter  gloriam  nomi- 
nis  ejus  faciatis  qua;  dicimus,  ut  scilicel  SH6ira/ui/ts 
vos  et  separetis  ab  omni  fratre^  id  est  ab  oroni  Chri- 
siiano  ambulante  inordinate^  id  est  viventc  non  sicut 
«iido  nalurx,  vel  ordo  Christiaiise  religionis  exlgit, 
ct  ambulante  non  secundum  traditionem  ambulaudi, 
id  est  viveiidi  vcl  operandi  quam  acceperunt  a  nobis. 
Ab  omni  fratre  qui  sic  ambulat,  vos  subtrahite,  id 


illis  Apostolus  in  seip60  exeinpluin  operandi  mani- 
bus  propriis,  ut  iude  haberent  unde  possent  vivere, 
et  indigentibus  elecmosynam  pnebere.  Scicndum 
itaque  beatum  Apostolum  opera  corporalia  senut» 
Dei  operari  voluisse,  quae  Qnem  haberent  in  ma- 
giiam  spiritalem  roeroedem,  ad  hoc  ul  et  ipsi  victa 
ac  teguroento  nulio  indigerent,  et  manil>us  suis  boc 
sibi  procurarent.  Neque  huic  apostolico  praecepto  e; 
exemplo  contrarium  esl  quod  Dominus  ait :  t  No- 
lite  soUiciti  esse,  dicentes  quid  manducabimus,  aut 
quod  biberous,  aut  quo  operiemur?  &  {Matth.  vi.) 
NoB  eniro  Doroiuus  probibuit  servis  suis  ul  ista  non 
procurent,  quantum  necessitati  sat  est,  onde  ho- 


est  iion  coniinunicetis  ei  in  cibo,  vel  in  potu,  vel  in  q  neste  vivere  possint,  sed  superfluilatem  nimix  soj- 


rocrcalura,  sive  in  colloquio,  vei  in  alia  re,  nisi 
causa  corrigendi  eum,ne  partiripes  sitis  delictorum 
ejus ;  scd  vitate  euin,  ne  videamini  fovere  pravita- 
tem  ejus  ut  eiiibcscat  et  corrigatur,  cum  se  viderit 
ab  omnibus  caveri.  Ab  eis  quinon  secundum  tra- 
dilionem  noslram  arobulant,  vos  subtrahite ;  nam 
\os  ipsi  sciiis  quemadmodum  oporteal  imitari  nos, 
id  est  non  est  opus  ut  exponaro  vobis  earo  traditio- 
nem,  quia  scitis  cam.  Scitis  videlicel  quomodo» 
qui  recle  volunt  ambulare,  debent  ambulare  per 
viain,  pcr  quain  iios  aiiibuiamus,  id  estexempla  n^ 
«itra  scqiii.  Qiioni4im  ncn  inquieli  fuimus  inter  vos^  ul 
iili  qui  ahena  ncgolla  cuiaiit  otiosc  vagantcs  liuc 
«'tilluc,  ac  divinuni  oillcium  relinquentes ,  et  vi- 


licitudinis  dciiciosarum  escaruro  cl  vestium  iiiter  • 
di\it.  Non  ehim  ait :  Ne  soilicili  sitis  animae  vestrj! 
u(  manducetis,  sed  quid  manducetis ;  ncque  corpori 
vestro  ut  induamini,  sedquid  induaroini:  probibeus 
scilicet  nimiam  accuraiionem  in  eligendis  vestibui 
et  cibis,  nop  laborero  operis,  aut  rooderatam  coraui 
^n  rebus  necessariis.  Nos  ipsos,  inquit ,  fonnam  de- 
dirous  vobis,  ut  nos  imitareroini  in  labore  operis, 
naro  et  hoc  dicebarous  vobis..  Qui  videlicet  non  so* 
iuro  ouuc  dura  sumus  absentes,  hoc  vobis  dicirous ; 
sed  etiaro  Qum  essemus  praesenles  apud  vos  denuniia- 
bamus  ac  praecipiebarous  vobis,  quoniam  $i  quis  non 
vult  operari,  nec  manduce\,  Non  diximus,  si  quis 
non  operatur,  uon  manducet,  sed,  si  quis  non  vult 


tam  singulorum   supiTfliie  scrutantes,   ac  fratribus  ^  operari,  quia  sunt  nonnulli  qui  vellent ,    sed  non 


dtHrahentes,  et  muriiiurationes  uc  disseiisiones,  vcl 
bcandala  nutrientes.  Dum  eiiiin  vacant  ct  nihii  ope- 
rantur,  callidus  hostis  vanam  mentem  eorum  occu- 
pat  talibus,  quia  sicut  scriptum  est,  c  roultani  maii- 
t.am  docuit  otiositas  (Eccli.  xxxiii).  i  Sed  iios 
non  ita  fuimus  inquieti.  Neque  gratiSy  id  est,  sine 
prctiojuati  laboris  manducavimus ,  non  dico  deli- 
ciosas  escas,  sed  ncc  ipsum  panem  sumptum  ab  a/t- 
quoj  sed  in  labotf  inanuum  et  faiigatione,  quia  la- 
boramus  usque  ad  fatigationera ;  nocte  et  die  ope- 
rantes  unde  victum  haberemus  ne  quem  veitrum 
gravaremusy  id  est  ne  alicui  vestrum  essemus  oneri 
stipendia  suniendo.  Et  non  laboravirous  quaii  non 
kfibuerimui  potestatem  sumtndi  vestra ,  id  cst  iion 


possunl,  el  ideo  licet  noii  operentur,  inculpabiles 
taroen  sunt,  quia  in  terra  pax  hominibus  bonae  vo- 
luntatis  (Luc.  ii).  Qui  vero  possuiit ,  sed  noluot,  ilii 
merito  culpautur,  el  iilis  etiam  corporeus  cibos 
interdicitur.  idcirco  autem  et  laboris  nostri  mentio- 
uein  fecirous,  et  ul  simiLiler  agatis  pracipimus,  al- 
que  superius,  ut  ab  omni  fratre  ambulante  inordi- 
nalevos  sublrahatis,  admonuimus,  quiaatuftviiiiiSy 
id  est  relatum  est  nobis,  quosdam  inler  90$  etmbmUre' 
inquiete,  id  est  de  loco  ad  locum  tota  die  lagari,  et 
nihit  operantes  nianibus  suis,  quod  ulile  sit  illis  vel 
aliis,  sed  curiose  agentes,  id  esl  curo  quadam  super- 
flua  et  inutili  sollicitudine  et  studio,  quaerentes  ab 
aliii  quid  agat  rex  Fiaiicoriim^  aut  i^uanti  sit.^iK 


1401  COMMENT.  IN  £P1ST0LAS  PADLI.  —  IN  EPIST.  II  AD  THESa  f4M 

uona,  seu  quale  tempus  iu  boc  anno  sit  futuniin,  A  pci*  boc  ad  aniorem  noslrae  reHgionts  atlrahanlur. 


vel  his  similia.  Hulla  enim  breviter  hic  reprehendit 
\ilia,  id  cst  inquieludinem  et  otiosilatem  et  curiosi- 
tateui  et  uiulliloquium,  in  quo  non  decrit  peccatnm 
(VtQ^.  x).  Nam  inquietudo,  dum  sollicite  domus 
aiiurum  circuit,  \v\  alicna  acia  curiose  perquirit, 
iii  mullis  oiTtMidit.  Cuiiosi^  enim  agunt,  qui  ad  hoc 
vacant,  ut  diccre  aui  audirc  aliquid  novi  possint. 
Sed  /its  qux  e]uvi\odi  suut  denunliamus^  et  insuper 
obsecramus ,  id  est  por  sacraadjurantes  eosrogamus, 
tfi  Domino  Jesu  Christo,  ut  sallem  propler  ejus  reve- 
rcnliain  faciant  quod  dicimus ,  ut  scilicet  non  cu- 
riobc  loquantur,  vel  intcrrogcnl  quid  agat  ille  vol 
i  ks  licc  oliosi  manentes  vivanl  ex  alieno  laborc,  sed 
cum  sileulio  operanteSj  id  est  linguam  refrenantes, 


cum  fratribus  tamen  aliquotics  non  atint  ageiida,  u| 
corrigantnr.  Extranei  enm  blandimentis  ad  bene 
agendum  sunt  alliciendi :  fratrcs  vero ,  si  spontft 
peccaverunt ,  asperitale  moderata  sunt  corri« 
gendi. 

c  Ipse  autem  Tominus  pacis  det  vobis  pacem 
c  seiiipiternam  in  omni  ioco.  Dominus  sit  cum  om« 
f  uibus  vobis.  Saliitatio  mea  manu  Pauii,  quod  est 
f  signum  in  omni  epistola.  Ila  scribo.  Gratia  Do- 
f  miiii  nostri  Jcsu  Christi  cuiu  omiiibus  vobis. 
f  Amen.» 

Monui  ut  inobedientem  fratrcm  exterius  corripia- 
tis,  et  tamen  inlerius  apud  vosmetipsos  pacem  erga 
eum  teneatis ;  sed  quia   hoc  non  nisi  pcr  donum 


t.l  niaiius  iii  opcrc  cxerccntcs,  manduceni  non  alic-  "  giati»  coelcslis  faccre  valetis,  ipse  Dominns  qui  est 


j.uin  panem,  scd  suum^  id  est  proprio  labore  pra>- 
puralum,  iioii  ab  aliis  sibi  datuni. 

f  Vos  aulem,  fratres,  nolite  dclicere  beneracicn- 
f  lcs.  Quod  si  quis  non  ol  edierit  vcrbo  nostro  per 
f  cpistolam,  huiic  nolatc,ct  iie  comniisccamini  cum 
«  illo,  ut  confundatur.  Et  nolite  quasi  inimicum 
f  exisliniare,  sed  corripile  ut  fratrem.  > 

Propter  nccessitales  sanctorum  qui ,  quamvis 
obtcinperent  pra.*cepiis  Apostoli,  ut  cum  silentio 
opcrantes  panein  suum  manducent,  possunt  tamen 
iiiuliis  ex  causis  indigere  supplemento  aliquo  talium 
sustcntationnin,  ne  iili  qui  habel>ant  unde  servis 
suis  neccssjjria  praeberent,  liac  oceasione  pigresce- 


pacis  et  concordise  dator  et  amator,  det  vobis  paeetn 
iion  Iiorariam,  sed  sempiternam,  id  est  quae  fineui 
non  habeat.  Pacem,  id  est  fratcrnam  concordiain^ 
vel  sedationem  tribulationum,  quas  ab  adversariis 
patiuiini,  sive  quietem  ab  impugiiationc  vitiorum» 
vel  pacem  cum  Deo  et  sanctis  aiigelis,  qiiae  nun- 
quam  finiatur  vel  interrumpalur,  det  ipse  vobis  iK 
omni  locOy  id  est  et  apud  domesticos  et  apud  ex^ 
traneos,  et  in  hoc  sxculo,  et  in  futuro.  Et  ut  pacem 
habeatis,  Dominus  sil  cum  omnibus  vobis,  qui  vos  et 
a  malo  defendat,  et  in  l)ono  custodiat.  Salutatio  mea 
suhjiingitur ,  scripta  manu  Pauli ,  id  esl  propria 
manu  mea,  non  manu  nolarii,  quod  est  signuni  in 


rent,  prajvidens  continuo  suhjunxit  :   Vos  autem,  q  omni  epistola ,  ut  per  hoc  cognoscatur  esse  mea 

fralres,  noltte  deficere  benefacientes,  Monuimus,  in- 

quit,  loquaces  et  otiosos,  ut  silentium   tencant,  et 

iiiaiiibus  suis  opereiiiur,  nnde  victum  habeant.  Sed 

vos  fratres,  qui    habctis  hnjus  mundi  substantiam, 

iii)iite  propter  hoc  quod  diximus,  defiecre  benefa- 

eictitrs  illis ,  seil  suslcnlale  illos  de  bonis  vestris 

quia,  clsi  opercntur,  possunt  tamen  nonnuIMs,  imo 

pluribus  indigerc,  cuin  siiit  forsitan  infirmae  et  deli- 

catx  naturse.  Pra?cipiniys  ut  operentur  quantum  po- 

tuTUiit.  Quod^  id  est  scd  si  quis  non  obedierit  verbo 

uostroy  id  est  huic  pncccpto,   sive  etiam  cuilibet 

alii  mandato,  quod  vobis  damus  per  epiitolam^  liunc 

ttotaie,  id  est  nolam  repreliensionis  huic  iinponite. 

Vcl  per  cpistolam  Iiunc  noiale,   id  est  per  titteras 


ita  enim  seribo.  Ne  qiiis  pseudo  poncret  noi»cii 
suum  in  principio  pro  Panli  noinine,  et  diceret  suatu 
esse  epistolam,  ideo  Paulus  in  fiiie  consueverat  hoe 
signum  ponere,  per  quod  ab  eo  recognoscerelur. 
Non  tainen  in  unaquatiue  *  pislolaiiim  ejus  hoc  iii- 
venitur,  sed  in  ista,  et  in  ilia,  qua;  est  ad  Colossen- 
ses ,  et  in  prima  ad  Corinlhios.  Galatis  hoc  idem 
sic  dicilur  :  f  Videte  qualibus  liltoris  scripsi  vobis 
mca  manu  (Calat.  vi).»  £t  Philemoni :  i  Ego  Paulus 
scripsi  manii  mea  (Phllem.  xix).»  Quod  ergo  dicit» 
qiiia  lioc  signum  est  in  omni  epistoia ,  non  sic  in- 
tclligcnduni  est,  ut  prorsus  iii  unaquaque  sit  hoc 
ila  scriptum,  scd  in  niullis,  quia  omne  non  semper 
plcnariam  universitatem   significat,  sed   aliquandi* 


quis  sit  niihi  notificale;  et  ne  commifsceamini  cum  d  qitaindam  multitudincm.  Nam  quod  diclam  esl  ad 


t7/o,  id  cst  nc  communrceirs  illi,  se;l  excommunicate 
illuin,  cl  a  vohis  separalc,  ut  a  vobrs  abjcctus  ron- 
fundulur,  id  cst  erubcscat,  cuin  se  Yi<lerit  a  cunctis 
abhorrcri,  ct  sic  vel  propler  verecundiam  corriga- 
tur  ct  obcdiat.  Et  Hcct  prxcipiam  non  commiscerr, 
tunicn  nolite  iliuin  existimare  quaii  inimicHm^  id  cst 
noliie  tllum  odio  Iiaberc,  pu:antcs((tiod  sit  initnicus, 
st'd  alfoclu  dilcctionis  corripite  illum  vt  fratrem^ 
quia  itnum  habct  vobiscum  Patrein.  Ac  si  dicat :  Pa- 
<  cni  cuni  co  exteriorcm  solvite,  scd  interiorem  circa 
illuni  niedullitus  ciistodite,  ut  incntein  pcccantis  sic 
vestra  discordia  ferial,  quatenus  pax  a  vestris  cor- 
dibus  ncc  abnegata  discedat.  Nam,  licet  cuni  extra- 
VciSi  xnl  etiam  paganU  commMoia  nint  agenda,  lU 


Corinthios  :  f  Salulant  vos  omncs  sancli  (//  Cor, 
xiu),  »  nequaquam  pulandum  est  quod  omnes  san- 
cti  qui  erant  in  universo  inundo,  tunc  per  iliaiii 
cpislolam  salutarent  cos,  cum  plurcs  esscnt  qiii 
scriplioncm  illius  cpistohe  ignorarent.  Similiter  et 
quod  Romanis  diclum  est  :  f  Salutaiit  vos  omnes 
Ecclesias  Chrisii  (liom.  xvi),  >  non  de  omnibus  Ec- 
clesiis,  qiia!  erant  in  orbe,  intclligiinr.  Sic  ubilegi- 
mus,  quia  f  oinnes  gentes  narrabant  dc  prxliis.Jud» 
(/  Mach.  iii),  >  nequaquam  credimns  quod  onincs 
gcntcs  quse  erant  in  Scythia,  vel  in  India,  vel  in  re- 
iiioiis  insulis,  tunc  Ioi|uerentur  de  Machabsei  praeliis. 
Muita  quoque  similia  in  Scripturis  sanctis  reperiun- 
tur,  iu  quibus  omne»  non  univttrsilaUem  iigiMficat. 


iita  RERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  I4M 

Non  ergo  mcntitiis  est  Apostolus,  qui  ditit  lioc  si-  A  <licit  nunc  :  Gratia  Domini  nostri  Jetu  Chritii  cum 


gnum  essc  in  omni  epislola  sua,  quod  tamen  non 
per  singuias  quasque  posuit,  quia  secundum  usita- 
tam  Scripturarum  sanctarum  locutionem  hoc  dixit. 
Deinde  gratia  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  inquil, 
hoc  est  gencrale  aiixilium  Clii  isli  ad  omnia,  et  do- 
Dum  sit  ctun  omnibus^  tam  majoi  ibiis  quam  minori- 
bus,  lam  viris  quam  mulieribus    Vel  si  boc  quod 


omnibus  vobiSy  esl  illa  salutalio  quam  sua  nana  ia 
oinni  epistola  pro  signo  se  testatur  scribere,  Ume 
Teraciter  omne  potest  intelligi  universilaCeni  ple- 
iiarie  significare,  quia  hoc  reperitur  in  fine  uniuscu- 
jusque  epistoiac.  Omnes  eiiim  quas  scripsit  finiunf-^ 
tur  iu  precatione  gratiae.  Amen, 


IN    EPISTOLAM   I  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM. 
Sicut  Lucas  refert,  cum  discessissct  Paulus  a  hM- 
tsaoa  peramoulabat  Syriam  et  Ciliciam^  confirmant 
Ecclesias  pervenilque  Derbem  ct  Lystram  (Act,  xv,  ei 
ivi).  Et  ecce  discipulus  quidam  erat  ibi  nomine  Ti- 
motheus  ,  filius  mulieris  vidua*  fidclis,  patre  gentdi, 
Huic  testimonium  bonum  reddebant  qui  in  Lystris 
erant  et  lconio  fralres.  Uunc  voluit  secum  proficisci, 
et  assumens,  circumcidit  eum  propter  Judepos ,  qH% 
erant  in  iliis  loci$.  Sciebaut  cnim  omnes  quod  pater 
ejus  gentilis  essel,  Non  proplerea  circumcidit  eum 
Pau(us,  quoa  putaret  aliquid  justificationis  illi  tam 
ex  circumcisione  pervemre;  sed  ne  Judcei  propter  eum^ 
si  esset  incircumcisus^  retardarent  fidem  suscipere. 
auem  cum  poslea  Pauius  in  Asia  pontificem  Ephesio- 
Tum  reiiquisset,  pseudoaposioii^  qui  carnaies  obser- 
vantias  inducere  nitebanlur,  propter  hanc  ejus  cfr» 
eumcisionem  vires  in  eum  assumebant.  Ipse  minus 
fortiter  quam  oportcret  resistebal  eis.  Et  ideo  scribit 
ei  Apostolus,  ostendens  quodammodo  rationeSf  quas 
iiii  objiciat,  Scribit  eliam  de  episcopaii  officioy  quo- 
tnodo  sciiicet  Eceiesiam  iHstruat^  quales  presbyteros 
vei  diaconos  ordinet^  quaies  viduas  Itonoret;  quo^ 
modo  seipsum  in  Ecciesia  Itabeut^  et  quomodo  eam 
regat :  Sicque  incipit : 

CAPUT  PKIMUM. 
i  Paulus  Apostolus  Jesu  Christi  secundum  impe- 
rium  Oei  Salvaloris  nostri ,  et  Christi  Jesu  spei 
nostra>.,  Timotheo  dilecto  fiiio  in  fide  :  rcratia  et 
misericordia  ct  pax  a  Deo  Patre  iiostro  et  Jesu 
Christo  Domiiio  nostio. i 
Timotlief)  scribit  Pauius ,  cui  credeiidiim  est, 
4|uia  est  Apostolus  Christi  Jesu,  id  cst  lcgatus  regis 
Saivatoris ;  et  hac  auctoritate  uiunilus,  rcsistil  pscu^ 
doapostolis.  Et  esl  Apostolus  non  sccuiidum  suam 
prsesumptionem,  sed  secundum  imperium  Dei.  Et  id- 
circoqui  ei  resistit,  irapcrio  Dci  resistit(/{om.  xiii). 
Spirilus  sanctus  pnccepit  :  c  Segregaie  mihi  Darna- 
liain  ct  Pauiuin  in  opus  ad  quod  assuinpsi  cos  (Act. 
xiii) ;  I  ct  nunc  ipse  Paulus  dicil  se  aposloluni  cssc 
juxta  imperium  Dci,  quia  impcrium  Spiritus  saticli 
estimperium  Dei  Patris,  cum  inseparabilis  sil  vo- 
luntas  et  operatio  Triniiatis  :  Paulus  est  aposlolus 
ftccundum  imoerium  Dei  Saivatoris  nostri^  n  Jesu 


B  Christi  spei  nestrof,  id  est  juxta  prsccepluni  sumiBl 
Patris,  qui  nossalvat,  et  Fiiii  in  quo  esl  spes  salutii 
el  gloria^  iiostra;,  non  in  carnali  observalione.  Pau- 
lus,  qui  tanlae  auctoritatis  est,^  mittit  hanc  ep«8toUi<ii 
Timotheo  diiecto  filio  in  fide^  id  est  quero  ip»c  ^e- 
iiuit  non  in  carne,  sed  in  fide.  Licetenim  jko«  lide- 
lis  cssct,  et  bonum  teslimonium  haberet,  quando 
Pauius  cum  invenit,  tamcn  per  euro  in  eadem  fidc  ct 
rcligioiic  sic  inslructut  est^  ut  recte  dicatur  ab  eo 
gCMtus  in  fide.  Vcl  in  fide  sciibitei  centra  comH 
plores  fidei.  Et  hunc  Filiuni  salutat,  diceiis:  Sittibi 
f/ra<t«,  id  est  doiiatio  Spiritiis  sancli,  qiia  miiiistri 
Dci,  id  cst  episcopi  armaiitur;  et  miseri^ordta,  per 
quQra  divinitus  a  miseria  hujus  sxcuii^  veLomnium 
»aloru4n  libcreris  (/  Petr.  iv) ;  et  pax^  id  cst  tran- 
C  qvtlita^  aninii  et  prxiibalio  aelern»c  pacis,  ut,  vitiis 
et  hostibus  superatis,  in  pacata  quiescas  Ecclesia.. 
El  hoc  sit  tibi  a  Deo  Patre  nostro^  qui  uos  creavit^ 
atquc  pateriio  aiTeclu  nos  diligit ;  et  a  Cltristo  Je«» 
Domino  noslro,  n\  cst  ab  co  quem  unxit  deiis,  et 
Salvatorem  coustituit,  qui  ct  nos  suo  dominio  de- 
mcnler  mancipavit. 

c  Sicut  roj;avi  le  ut  rcmaneres  Eplicsi,  cum  iiem 
i<i  Macedoniain,  iit  denuiitiares  quibusdam,  ne 
'A.lcr  doccreiit,  neque  inlcndcrcnt  fabulis  ctgc- 
nealogiis  inleiminalis,  qu;e  quu^stiones  prxstaut 
niagis  quam  sedilicationem,  qux  esl  iii  fide.  » 
lla  sit  tibi  gralia,  misericordia  et  pax,  «iVul  rogavi 
te  ut  remaneres  Epliesi,  id  cst  rcsideres  poutifex 
apud  Ephesios.  Vei  subauditur,  i(a  fac,  si«iit  rogaii 
tc  faccre  cum  ircm  in  Maccdoniain,  ul  sciiicet  re- 
inancrcs  Ephcsi,  id  esl  vice  niea  prxsens  ageres,  et 
ordinares  Ecciesiam  Ephesi,  quani  e^o  absens  nen 
poterain  sufricicntcr  gubcrnare,  ut  denunliares^  )d 
est  cx  parte  Dei  iiuntius  esscs  quibusdam^  quonim 
noinina  Spirilus  saiictus,  qui  in  me  ioquilur,  igno- 
rat,  ne  aiiter  qiiani  nos  docerent^  ncque  auditores 
corum  inlenderent  eorum  fabulis  et  geneaiogiii  inler- 
minatis^  id  est  locutionibus  gencratiouum  et  compo- 
tationibus,  quse  sine  termino  sunt  pra;  lougitiidine, 
qiiia  fiiiis  eai  um  non  potest  inveniri ;  qu»  ideo  sunt 
ri>spuenda.',  quia  prastunt  quastioties  dispvtatioitun^ 
id  cst  generant  iites  magis,  id  est  potius,  qmmmetdi^ 
ficationem  morum  et  justitiae,  quetesl  in  fUte,  immi  im 


1405  COMMEHT.  IN  EPISTOLAS  PALLi.  --  LN  EPIST.  r  AD  TM.  UM 

carnali  obsemtioue.  Prius  praecipitur  de  pseudo  j^  dem  liabent  lictam  et  ideo  non  possunt  habere  cha« 

riiatem,  quae  complet  mandatum 


repellendis,  tam  doitoribus  quam  auditoribus,  ut 
iUis  primo  repulsis,  deinde  valeat  puritas  catholicae 
Teritatis  prxdicari  et  audiri.  Fabulas  vocat,  quas 
alibi  Iraditiones  dicit,  quas  praeter  legitimaset  pro- 
pheticas  Scripturas  Judaei  tenent,  quas  non  scriptas 
habent,  sed  memoriter  retinent,  et  alter  iu  alteruni 
loquendo  transfundit,  quas  deuterosim  vocant.  Ubi 
etiam  dicere  audent  et  credere,  Deum  homini  duas 
creasse  mulieres,  ex  quibus  texunt  genealogias  vere, 
sicut  tunc  dicit  Apostolus  inlinitas,  parientes  infni- 
ctuosissimas  quxstiones.  Et  pseudoapostoli,  qui  vo- 
lebant  esse  partim  Judaei,  parlim  Christiani,  erant 
autem  haeretici,  doccbant  apud  Ephesios  non  solum 
carnales  obser\'antias  legis,  sed  etiam  has  Judaeo- 


lUe  etiam  fidem 
habet  fictam,  qui  bene  quidem  credit,  ^ed  propter 
inetum  aut  verecundiam,  seu  propter  quamlibet 
aliam  causam  non  couliteturquod  credit,  sed  quodam* 
modo  fingit  se  non  credere.j  Sed  iila  charitas  con- 
summat  omne  praeceptum,  quae  est  de  corde  pnro, 
quae  niliil  diligit,  nisi  quod  debet  dillgi ;  et  de  con- 
scientia  bona,  id  est  de  bona  spe  quam  gerit  con- 
scientia  bene  operantis ;  et  de  fide  non  licta,  id  est 
non  ab  hominibus  iuvenla,  scd  a  divinis  eloquiis 
sumpta ;  vel  non  ficla,  id  est  non  propter  metum  in 
corde  celala,  sed  oris  confessione  libere  prolata.  A 
quibus  \irtutibus,  id  est  a  charitate  de  corde  puro, 
ct  a  spe  bonae  conscientiae,  et  a  fide  vera  quidani 


rum  tradiiiones  a  libris  propheticis  et  legitimis  alie-  B  procul  aberraverunt,putantes  se  Deum  et  proximuni 


nas,  et  nonnuUi  Epbesiorum  intendebant  verbis  eo- 
rum.  Sed  Timotheus  ad  hoc  relictus  est  Ephesi,  ui 
auditores  et  doctores  hujusmodi  corrigeret  aut  cx- 
pellerel. 

f  Finis  autem  praecepti  est  charitas  de  corde  puro 
i  et  conscientia  bona  et  ftde  non  ficta.  A  quibua 
«  quidam  aberranies,  conversi  suot  in  vaniloquium, 
t  volentes  esse  legis  doctores,  non  intelligentes 
i  nequc  quae  loquuntur,  neque  de  quibus  affir- 
<  mant.  > 

Ipsi  docent  fab^las  et  legen  carnaliter  implen- 
dam,  sed  finis  prcecepti^  hoc  esl  plenitudo  legis  ett 
charitaa.  Finis  enim  nou  consumptiouem  pneccpti, 
sed  consummationem  hoc  loco  significat.  Omnis  ita- 
(]ue  praccepti  finis  est  charitas,  id  est  ad  chariratem 
^eferiur  onme  praeceptum,  et  per  charitatem  imple- 
tur.  Tolam  eniija  m^gnitudin^i  et  amplitudinem 
divinoruni  eloquiorum  secura  possidet  charijas,.qua 
|)eum  proximumque  diligimus.  Finis  igitur,  id  est 
consumma^tio  omnis  praecepti,  quod  vel  inYeteri, 
vcl  in  Novo  Testamento  legitur,  charitas  est  non 
qualiscunque,  sed  ea^  qu»  est  de  pnre  cordfi,  Naun 
et  male  viventcs  irretiuatur  aibi  socictate  pcrditae 
eonscientix,  et  dicuntur  se  amare,  nolle  discedere 
ab  invicem,  suis  collocutionibus  concijiari,  deside-i 
rarc  se  absenles,  gaudere  ad  mutuam  sibi  praesen- 
tiam.  Scd  amor  iste  tarlareus  est.  Qnapiobrem  ut  a^ 
tali  amore  vcra  charitas  Cbristianorun^  distinguar 


puro  corde  diligere,  cum  non  pure  diligerent ;  pu- 
tantes  se  spem  bonae  conscieniiae  habere  sine  merito 
actionis  religiosae,  et  putantes  se  non  fictam  fideiii 
habere,  cum  haberent  fiduciam,  sed  fallebantur. 
Tales  erant  qui  carnales  observautias  praedicabant, 
quia  Deum  se  diligere  putabant,  cum  non  diligereut 
eum,  sicut  in  actione  eorum  declarabatur,  dum  ou- 
tarent  se  praecepta  ejus  adimplere,  sed  magis  ea 
transgrederentur ;  et  putabant  se  bonam  habere  con- 
scientiam,  quasi  de  observatione  legis,  et  aestima- 
bant  se  fidem  non  fictam  habere,  sed  a  divinis  elo- 
quiis  sumptam,  cum  magis  haberent  fictitiaiu,  cre- 
dentes  Deum  hircorum  atque  taurorum  sanguine 
,  delectari  et  odore  thymiamatis,  quein  nos  homines 
'  saepe  declinamus.  Et  hoc  est  quod  dicitur«  quia  qui- 
dam  a  charitate  et  a  bona  conscientia  et  a  iide  non 
iicta  aberranteif  conveni  $unt  in  vamloquium^iii\me 
loquantur  de  lege,  volentes  esse  doctores  iegis^  dum 
carnaliter  eam  docent  observari  debere ;  non  intel- 
ligentes  verba  quae  docent,  videlicct  neque  ea  qu<t 
ipsi  loquuntur^  id  est  verba  quae  doccnt  ct  maudala; 
carnalium  caeremoniarum  quae  ipsi  docent,  qui» 
non  inleliigunt  quid  sit  Sabbatum  vel  circumcisio^ 
vel  hirci  seu  tauri  immolatio  vel  aliquid  hujusmodi, 
ijd  est  uesciunt  quid  iii  his  significetur,  neque  ea  in- 
telliguntde  quibut  affirmant^  id  est  auctoritates ,  et 
quibus  assumunt  quaedani  testimonia,  per  quae  co- 
^  nantur  asserere  caeremonias  illas  juxta  lilteram  car- 


tur,  de  corde  puro  esse  dicitur.  Latrunes  enim  in-  0  naliter  esse  complendas,  quia  non  auimadvertunt 


ter  se  et  caeteri  tales,  charitatem  de  corde  puronon 
habcnt,  quia  purum  cor  in  chai-itate  est,  quando. 
diligitur  homo  scrundum  Deum,,et  nihik  aliud  quam. 
id  quod  diligendum  est,  diligitur,  et  conscientia  bo^ 
na  subjungiiur  propter  spem,  et  conscientiam  ponit 
pro  spe.  lUe  enim  sperat,  qui  conscientiam  bonam 
gerit ;  qucm  vero  pungii  conscientia  mala,  retrahit 
se  a  se,  et  non  sibi  exspectat  nisi  damnationem*. 
Teriio  ei  fide,  inquit,  non  ficta*  Si  enim  fides  nostra 
incndacio  carucrit^  lunc  et  non  diligimus,  quod  non 
est  diligendum,  ct  recte  id  credimus  quod  spera- 
mus,  et  speramus  quod  crediinus,  ut  in  nullo  sp^s 
iiostra  fallatur.  Qui  vero  lingunt  sibi  quod  credant 
fltS^rent  sicut  haeretici  et  Judaei  sive  geiitiles,  fi- 


Scripturarum  intentionem,  et  scnsum  spirilalem^ 
ideoque  vana  Ioquuntur,voIentes  esse  magistri  alio- 
rum,  cum  ipsi  niliil  sciant.  Yel  nequc  ea  quae  lo- 
quuntur,  neque  ea  de  quibus  affirmant,  inteliigunt» 
id  est  neque  quaestiones  quas  proponunt,  neque  ra-^ 
tiones  quibus  eas  probant.  Similiter  faciunt  haeretici, 
velquilibet  temerarii  praesumptores,  cum,  si  quando 
de  prava  et  falsa  opinione  sua  rcprchcndi  ct  con- 
vinci  coepcrint  ad  defei^  iendum  id  qnod  levi^MHia 
temeritate  et  apertissima  lalsitate  dixerunt,  libros 
sanctos  unde  id  probent  proferre  conaiitur,  v«l 
etiam  memoriter,  quae  ad  testimonium  valere  arbi* 
trantur,  luulu  inde  verba  pronuntiant,  non  intelii 
geutes  nequc  quae  loquuntur»  neque  de  quibiis  afiUr 


«a7  HERVEI  BURGIDOLENSIS  SlQ.NACm  f  VOS 

mant.    Postquam  liis  ▼erbis  Apostohis  improba-  A  uon  absohiUon.Si  ailjiilorlum,  sed  crrminis  ▼iuculum 
vit  advcrsaiios,  mox  suani  partem  approbat,  sub- 
deiis : 

c  Scimus  autem  quia  bona  cst  lex,  si  quis  ea  le- 

gitime  utatur,  s(  iens  noc  quia  lcx  justo  non  est 

posita,  sed  iujusiis  ei  non  snbditis,  impiis  et  pec- 

catoribus,   scelcratis  et  eontaminatis,  parricidis 

et  matricidis,  homicidis,  fornicariis,  masculorum 
t  coiicubiioribus,  pbgiariis,  mendacibus  et  perj]u- 
c  ris,  et  si  quid  aliud  sanae  doctrin»  adversatur, 
«  qu;B  esi  secundum  Evangelium  gloriae  beati  Dei» 
c  quod  creditum  est  mihi.  > 

Ipsi  non  intelligunt  legem  quam  doccre  vohinl.  et 
idco  vane  de  eo  k)quunlur;  sed  nos  inlelligimus 
ram.  et  ideo  vere  de  ea  loquimur.  Nam  scimus  quia 
bona,  id  est  utilis  est  leXy  st  quis  ea  legitime  utatur^ 
id  est  ^icut  intendit  ipsa  lex,  ut  scilicet  per  eam 
confugiat  ad  gratiam,  sciens  quia  justo  lex  non  est 
posita,  sed  injustis.  Justo  non  est  lex  posita,  qux  ta- 
men  bona  est,  si  quis  ea  legitime  uUtur.  Hajc  au- 
tem  duo  Apostolus  velut  inter  se  contraria  conne- 
ctens,  monet  lectorem  ad  scrutandam  quaestiouem 
atque  soiveiidam.  Quo  modo  enim  bona  est  lex,  si 
quis  ea  iegitime  utatur,  si  justo  non  est  posita?  Nam 
quis  legitime  utitur  lege,  nisi  justus?  At  justo  non 
est  icx  posita,  sed  injusto.  Annon  etiam  injustus,  ut 
justus  fiat,  Icgitime  uti  lege  debet,  qua  tanquam  pae- 
dagogo  perducatur  ad  gratiam  (Gal,  iii),  per  quam 
solam  quod  lex  jubet,  possit  implcre?  Per  ipsam 


ideoque  non  est  ei  ]l';'i)a,  non  qui?  malua  sit  iex, 
sed  quia  pcccalum  per  boniitn  talibus  operatiiT 
mortcm  (/Tom.  vii).  Per  mandatum  enim  gravios 
dclinquit,  qui  per  mandalum  scit  quain  malum  sit 
quod  admittit.  Juslo  autem  non  esl  lex  posita,  id  est 
imposita  ut  siiprn  illum  sit.  In  ilia  enim  est  poCius 
qunm  sub  illa,  ^iuia  non  sua  vita  vivit  cui  coerceodi 
lex  imponilur.  Injustus  vero.  sub  illa  cst,  quia  su:i 
vita  vivit,  cui  coerccndi  lex  impeuitur.  Ul  enim  sic 
dicam,  ipsam  quodammodo  fegem  vivit,  qui  cum  de- 
lectatione  justiliae  ju$te  vivit,  non  proprio  aut  traiw 
sitorio,  sed  CQmrouni  ac  slabili  gaudcns  bono.  Sub 
legc  autem  quisque  vivit,  in  quantum  peccator  est^ 
id  est  in  quantum  a  veleri  hoinine  non  est  immu  • 
^  tatus.  Suam  enim  vilam  vivit  et  ideo  lex  supra  il- 
lum  est,  quia  qui  eam  non  implet,.  infra  illaro  est. 
Sed  pseudoapostoli  haec  non  intelligentcs,  non  legi- 
tirae  utebantur  lege,  et  idee  volcbant  eam  imponcr» 
juslis,  id  est  Christianis  per  gratiam  justc  vivemibus.' 
Ncc  contrariura  est  huic  sentcntiae  Aposloli,  quoJ 
Psalmisla  utique  juslus  precatur:  c  Legem  pone 
mibi,  Domine,  viam  justiGcationum  tuarum  (Psal. 
cxviii),  »  quia  de  Novi  Testamenti  gratia  id  postulat^ 
cuin  de  duritia  litter.e  Yeteris  Instriiiiicnti  dicat 
Apostolus,  legcm  non  esse  justo  ppsilam,  sed  ia- 
justo.  Qui  enim  sponte  facit  ea,  qii^e  lcx  nioralhcr 
jubctvcl  amplius,  curei  necessitas  legis  iinponere* 
tur?  Libertate  enim  f^it,  non  nccessitate,  quoif 
quippe  justilicatur  gratis,  id  est  nuilis  suorum  ope-  q  facit.  Injustus  vero,  qui  sponte  noluit  bonum  facere,. 


riim  praecedentibus  meritis.  i  Aiioquin  gratia  jam 
non  est  gratia  (Rom.  ii) ;  >  quando  quidem  ideo  da- 
tur,  non  quia  boni  opera  fecimns,  sed  ut  ea  facere 
valeamus,  id  est  nen  qiiia  legem  implcvimus,  sed 
ut  lcgem  implere  posslmus.  Injustiis  ergo  legitime 
lege  utitur,  ut  justus  fiat.  Quod  cum  factum  fUerit, 
ea  jamjam  non  utitur  tanquam  paedagogo,  cum  eru- 
ditus  fuerit.  Quomodoenim  justo  lex  non  est  pesita, 
$i  et  injusto  est  necessaria,  non  qiia  injustus  ad  ju- 
stificantein  gratiam  perducatur,  sed  qua  legitime 
jam  justus  utatur?  Vcl  legilime  ulilur  lege  jam  ju- 
stus,  cum  eam  lerrendo  imponit  iiijustis,  ut  cum 
et  in  ipsis  cuepciit  inolltae  concupiscenliae  mor- 
bus  ilKJCUtivo    prohibiiionis  et  cumulo  praevarica- 


cogendus  est  Icgis  necessitate.  Apostoliis  itaque,  ne 
videretur  legem  culpare,  dicit  quia  bona  est,  si  quis. 
ca  legitime  utatur.  Et  rursus,  ne  videretur  eaui  Indu- 
cere,  dicit  quia  non  est  posita  justo  utei  domiuetur» 
sed  injustis,  id  est  eis  qui  legem  naturaiem  uou 
servabant ;  et  non  subditis,  id  est  contumacibus,  quf 
cum  eis  aliquid  prohibetur,  tunc  illud  magis  ei 
quadam  superbia  faciunt.  Impiis  quoque  posita  est,. 
id  est  pietalem  reclae  fidei  non  haheiitibus  ;  et  /vc- 
catoribus,  id  cst  sub  ipsa  fide  gravitcr  peccantibus. 
£t  subsequcnter  exponitur  per  parles  quibus  pec- 
c^atoribus  videlicet  sceleratis^  sicut  suiit  raptores  et 
fiircs  ac  sanguinis  effusores  ;  et  contaminatis,  sicot 
qui  seipsos  libidine  polluunt,  vel  etiam  turpiloqoiis. 


tionis  augeri ,    (iwilu^a,nt   per  fidein    ad   justifi-  I>  vel  cbrielatibus,  inhonestisquc  conviviis  sordidanL 


cantem  gratiain,  et  pcr  doniuin  8piritus  suavitate 
justiliaedelectali,  pcfciiam  liiterae  minantis  eradaut. 
lla  iion  eruiit  'coniraria,  nec  pugnabunt  inter  sc 
diio  ista,  ut  etiain  justus  bona  lege  lcgitime  uta* 
lur,  et  tanien  justo  lex  posita  non  slt.  Non  enim 
cx  ea  justificatus  cst,  sed  ex  lege  fidei  qua  cre- 
diiiit.  Legitiine  utilur  lege,  qui  intulligcns  quare  sit 
data,  per  ejus  comminationeni  confugil  ad  giatiain 
hberantcin.  Et  ideo  boiia  esl  ei  lex,  quia  pluriinuni 
proilesl  ei,  duiii  perdiicit  illuiii  ad  graliani.  At  huic 
^rntia?  qua  ju^iilicytiir  inipius,  quisquis  ingratus 
v«'lul ad  Icmni  iinpl«nd.nni  de  ^uis viribus fidit,  igno- 
fShN  IVi  jii^ttifiaii},  vi  biiain  vidoiis  roiistiluerc  jusli- 
iiA*  Do-  nori  ksi  bul*;riias  [tlom.  \).  El  iJco  lit  ei  lcx 


parricidis  quoque  et  matricidis  lex  ponitur,  id  est  iis 
qui  patrem  vel  matrem  occiduut,  ut  quia  lcx  natune 
in  eis  est  soluta,  reformetur  per  lcgem  litteris  scri- 
ptam  :  homicidis  etiam,  id  esthominum  occisoribii4« 
et  fornicarijs,  id  est  illis  qui  miscentiir  cum  mcr^ 
tricibus,  masculorum  conezbitoribus^  id  esl  Sodonii-^ 
ticam  abominationem  agentibus;  et  plagiariis ^idefl 
sicariis,  vel  quolibet  gladio  plagas  facientibus  men- 
dacibusy  qui  falsa  loquiintur;  ct  perjuris,  qui  falso 
jurant.  Ilis  qui  talia  faciunt  est  lex  imposita ,  et  qoi 
aliud  quid  tale  perpetrant :  si  quid  aliud  adversatwr 
snna:  doctnnas,  id  cst  morali  doctrin.T  legis  iiaturalis 
vcl  scripUB,  quae  sensum  mentis  sanat,  ftrie  sdlleet 
doctrina  eslsecundum  Evangelium^  id  Wl  concimlilF 


U09 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


ii;o 


Evangelio  glorias  beati  DM,  id  cst  quod  praedicat  tcI  a  cceleslis  gratix,  ui  divinis  charismalibus  exubc^ 
dal  gloriam  Deo,  qui  ex  seipso  naluraliter  esl  bca-     rarcm. 


lus,  cum  ipse  sit  xlcrna  bealitudo,  quod  Evange- 
lium  est  mihi  creditum  a  Deo,  sicut  fldcii  dispensa- 
tori. 

<  Gralias  ago  ei,  qui  mc  confortavit  in  Christo 
Jcsu  Domino  nostro,  quia  lidelem  me  existimnvit 
ponens  in  ministerio,  qui  prius  blasphemus  fui  et 
persecutor  et  contumeliosus  ;  sed  misericordiam 
Dei  consecutus  sum,  quia  ignorans  feci  in  incre- 
dulitate.   Supcrabundavit   autem   graiia   Domini 

<  nostri,  cum  lide  et  dilectione,  qux  esl  in  Chrislo 

<  JesM.  » 

Dcus  mihi  credidit  Evangelium,  id  est  commisit 
pr<edicalionem  Evangelii.  Unde  gratias  illi  ago,  id 


<  l^idelis  sermo  et  omni  acccptionc  dignus,  quia 
Christus  Jesus  venit  in  hunc  mundum  peccatorcff 
salvos  facerc,  quoruni  primiis  ego  sum.  Sed  ideo 
misericordiam  con^ccutus  sum.  ut  in  mc  prinio 
ostenderct  Chrislus  Jesus  omnem  paiientiaiu  ad 
informationcm  eorum  qui  crcdituri  sunt  ilii  iu 
vitam  aelernam.  Regi  aulem  saeculorum  inunor- 
tali,  invisibili  soli  Deo  hoiior  el  gloria  iu  saccula 
saeculorum.  Amen.  > 

Gratia  Christi  superabundavit  in  me.  Nam  sermo 
quem  de  hac  rc  loquor,  cst  fidelis,  id  est  vcrus  ;  et 
est  dignus  omni  acceplioue  cordis  et  operis,  quia 
corpus  et  animam   salval,  ideoque  dignus  est,  ut 


est  laudes  ei  devolus  offero  de  hoc  ejus  gratuito  do-  B  omnibus  modis  accipiatur  a  cunctis  hominibus,  tam 


no,  quia  lex  nullum  mcrilum  bonum  in  mc  posuerat. 
Oslendit  se  multis  pcccalis  plenum  fuisse  sub  Icge, 
justiOcatum  vero  poslquam  reccssil  ab  ca.  Gratias, 
inquit,  ago  et,  id  est  Dco  Palri,  qui  me  confortavit, 
id  cst  mentem  roboravit  in  Chrislo  Jesu  Domino 
nostroj  sicquc  fortem  rcddidil,  ut  ncc  mors,  nec  vila 
mc  possit  a  Christo  separarc;  sed  forlis  sim  ct  ad 
agcnda  bona,  et  ad  tulcranda  mala.  Ita  me  confor- 
ta\il,  et  indc  gratias  illi  ago.  Et  justum  est  ut  iili 
grales  lefcram,  ^tita  fidelem  me  ^a;is/tman(,  id  esl 
prxvidit,  cum  sub  lege  fuissem  inGdclis.  Fidelem, 
iu«(uam,  me  exislimavit,  ponens  in  ministerio  pra^di- 
caiionis,  quia  prxscivit  me  fidelitcr  dispcnsalurum 
Evangelium,  ita  ut  nihil  subtrahercui,  nihilque  pc- 
regrinum  adderem,  qui  prius  sub  lege  [ui  btasphemus, 
id  est  malc  ioquens  de  Jesu  Nazareno ;  et  perstcutor 
{Act.  ix)  sanclorum  ejns ;  et  contumetiosus,  id  est 
cunlumeiias  mulias  vcrbis  el  operibus  faciens  Cliri- 
siianis,  sed  misericordiam  Dei,  id  cst  remissionem 
peccalorum  a  Deo  consecutus  sum  quia  non  malignae 
Hicntis  stisdio  id  feciy  sed  ignorans,  id  est  ncsciens 
me  male  agerc,  quia  zclo  legis  fervens,  persequebar 
praedicatorcs  gratiae  et  inde  putabam  me  Deo  pla  • 
cere;  sicut  Dominus  praedixerat :  <  Venit,  inquit, 
hora,  ut  oninis  qui  interficit  vos  arbitrctur  obse- 
quium  se  prxstare  Deo  {Joan,  xvi).  >  Quamvis  enim 
et  iliis  s«pe  venia  concedatur,  qui  scienter  pccca- 
verunt,  ego  tamcn  inullo  facilius  idco  sum  miseri- 


Judseis  quam  gcntilibus.  Et  q\iis  cst  illc  seriiio  ?  ^taa 
scilicei  Chrislus  Jesus,  id  cst  rex  salvator  venit  in 
hunc  muudum  peccatores  salvos  facere^  id  est  a  pcc- 
catis  salvare ,  vel  a  pcccalis  libcrare.  Nulla  enira 
causa  fuit  ei  ad  nos  vcmcndi,  nisi  ut  peccaturcs 
salvos  faccret.  Omnes  autein  peccaverunt,  vcl  ia 
seipsis,  vel  in  primo  parentc.  Sed  venit  uiius  sine 
peccato,  qui  salvos  faceret  a  pcccatis.  Venit  pecca- 
tores  salvare,  quorum  primus  ego  sum^  non  temporc, 
sed  culparum  magnituiline,  qua  omnibus  pejor  sunu 
Pejorem  enim  voluit  intclligi  primum.  quomodo  iu 
artiflcibus  quicutique  vult  aedificarc,  dicit:  Quis  cst 
hic  primus  slructor?quiscst  primus  faber?Aulsi 
curari  vult,  dicit :  Quis  esi  primus  medicus?  Non 
utique  interrogat  quis  prior  sit  selaie ,  aut  quis 
prior  sit  professione,  scd  quis  prior  sit  arte.  Quo- 
modo  illi  in  arte  primi  siinl,  sic  iste  in  iniquiiate 
primus,  et  in  peccatis  cxcellcns.  Sed  cum,  ijiquit, 
in  malis  actibus  cxteros  pra^isscm,  diim  priiiceps 
persecutorum  essem,  ideo  misericordiam  consecutns 
sum,  ut  in  me  primOy  id  est  maximo  pcccatoie  mi- 
sericordiam  consecuto  ,  ostenderet  Christus  Jesus 
omnem  palientiamy  qua  diu  suslinct  peccanles,  ut 
tandem  converlantur  ;  et  ostcndcret  eam  ad  infor- 
mationem  eorum  qui  credituri  sunt  ilU  ut  eant  in 
pitam  aternam,  id  est  ut  informaret  cos  ad  poeni- 
tentiam  exemplo  me^  conversionis,  dum  viderent 
quanta  patientia  ipse  me  exspectavii  ut  cunvcrterct, 


cordiam  consccutus,  quia  non  per  malitiam,  sed  per  d  taiidemque  conversum  quanta  graiia  donavit,  ut  nc- 


iguorantiam  peccavi,  degens  in  tncredulitate,  quia 
ignorabam  maium  esse  perscqui  Christianos,  nec 
^redebam  Jesum  esse  Christum.  Nec  tantum  mi- 
sericordiain  sum  consccutus,  qua  mihi  peccata  di- 
niitterentur ;  sed  etiam  superabundavity  id  est  supcr 
omuem  peccatorum  meorum  enormitatem  abunda- 
vit,  gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quia  supcrve- 
niens  nova  gralia  major  fuit  in  me  quain  fuerat 
culpa,  ut  sanctitas  vinccrct  peccata  pra^cedeiitia. 
Gratia,  inqiiam,  superabundavit  in  me  cum  fide  et 
dileciione,  quos  est  in  Christo  Jesu^  id  est  ciim  fide 
qua  in  Christum  credidi,  et  charitale  qua  dilexi 
Christum,  vel  in  Christo  proxmum.  Cum  hac  enim 
li  Jc  cl  diicctionc  superabundavit  in  me  magnitudo 


mo  jam  desperare  posset  remitti  sibi  qu;ccunque 
pcccata,  cum  ego  tantorum  sceleruni  indulgentiani 
accepissem,  sed  unusquisque  peccator  sibi  diccret : 
Si  Saulus  sanctus  est,  ego  quare  despero?  Sia  tanlo 
mcdico  lara  desperatus  aiger  sanalns  est,  ego  vulne- 
ribus  roeis  illas  manus  non  optabo  ?  ad  illas  manus 
non  foslinabo?Uthoc  dicercnt  homincs,  ideo  Sau- 
lus  factus  est  ex  perseculore  apostolus.  Quia  cuin 
venit  medicus  volens  sibi  famaiii  comparare.  infir- 
mum  qlixrit  aliquem  desperatum,  et  ipsum  sanai.' 
Et  si  pauperrimum  inveniat,  non  ibi  quairit  mercc- 
dem,  sed  commendat  artem.  lla  et  Christus  poten- 
tiam  specialis  medicinae  spiritualis  su;e  ostendit  in 
Saulo,  ut  omnes  deinceps  nossent  eura  sanare  posse 


Ull  HCRVEl  BURGIDOLENSIS  5fONACHI  iil^ 

ouncUs  innrmiuites  omnium  confugienlium  ad  se.  A  ostendit  mihi  de  te.  Hoc  Tidclicet  pnc  cxtcris  i 

Demde,  ego,  inquit,  propter  hujusmodi  causam  con- 

secutus  sum  misericordiam.  Sed  inde  sit  honor  et 

gloria  regi  sneculorum,  id   cst  Patri  et  Filio  el  Spi- 

ritui  sancto,  qui  regnat  ab  aelcrno  in  xlernum  pcr 

omnia  saecula,  et  Dominus  atquc  Rex  est  omnium 

rerum,  utpote  Creator.  Rcgi  dico,  immortali,  id  cst 

incommutabiii.  Nam   ubi   invenis  aliter  et  alitcr, 

facta  est  ibi  quaedam  mors.  Mors  cnim  est,  non  esse 

quod  fuit.  Et  idcirco  Deus  cst  vere  immortalis,  quia 

nunquam  mutatur,  sed  semper  idem  ipse  permanet 

(PsaL  cO.  Et  est  invisibiiis  in  sua  substanlia,  quia 

videri   divinitas  humano  visu  nequaquam   potest. 

lAeo  enim  dicitur  invisibiiis,  quia  hoc  videri  ab  bo- 

mine  non  potest,  per  quod  videt  homo  corpora,  non 

quia  mentes  piorum  visione  sua  fraudentur,  cum  ^  dam  repellentes,  ct  consentire  peccatis  eligentes,  ut 

scriptum  sit :  c  Beati  mundo   corde,  quoniam  ipsi 

Deum  videbunt  (Malth,  v).  i  Yei  idcirco  Deus  in- 

visibilis  csl,  quia  ejus  magnitudinem  nemo  saltem 

vaiet  mente  compreliendere,  cum  et  pax  ejus  exsu- 

perct  omnem  iniellecium.  Et  iste  est  solus  Deus, 

quia  prxter  eum  nullus  alius.  Sed  movere  quemquam 

potest,  quomodo  de  hoc  solo  Deo  qui  est  ipsa  Tri- 

nitas,  dictum  sit,  invisibtli  soli  Deo^  cum  sint  etiam 

quasdam  creaiurae  invisibiles,  quia  et  a  Chrislo  con- 

dita  suiU  oninia  visibilia  et  invisibilia.  Sed  quia  sunt 

dii  falsi  visibiles,  ideodictum  est,  invisibili  Deo  soli 

honor  et  gioria,  Nam  est  et  crealura  invisil>ilis,  qux 

tamen  non  est  nobis  Deus.  Honor  ergo  et  gloria  soli 

Dco,  qui  est  Deus  invisibilis.  Honor  sit  ei  a  creatu- 

ris,  el  gioria  in  essentia  sua.   Vel  honor  in  bona  ^ 

conversalione  sanctorum,  et  gloria  in  multiplicatione 

eorum,  perdurans   in  scccula    sccculorum^  id  est  in 

longitudinem  omnium  temporum,  vel  potius  in  im- 

mensitulem  spatiorum  aeternitatis.  Amen. 

c  Hoc  praiceplum  tibi  commendo,  fili  Timothee, 
c  secundum  praecedentes  in  te  prophetias,  ut  milites 

<  in  illis  bonam  militiam,  habens  fideni  et  bonam 
c  conscientiam ;  quam  quidam  repellentes,  circa 
c  fidem  naufragaverunt.  Ex  quibus  est  Hymenaeus 
c  et  Alexaiider,  quos  tradidi   Satanae,  ut  discant 

<  non  biasphemare.  » 
Poslquam   commemoravit  quae  et  quanta  sunt 

benelicia   Palris  et  Christi  circa  peccalorcs,  vult 


datis  dommendo,  ut  in  illis,  hoc  est  inter  alios  qui 
tibi  sunl  comniissi,  milites  bonam  miiitiam^  id  est 
in  castris  Dei  sicut  slrenuus  miles  praelicris  contra 
universos  hostes  populi  Dei,  et  spiritualiLus  armit 
eos  expugnes,  ut  nec  falsi  doctores.  nec  maligni  spi- 
ritus,  nec  vitia  libi  vel  populo  qucm  regis,  praeva- 
leant.  Boiiam  excrce  mililiam,  habens  fidem  rectam 
el  bonam  conscienliam^  ut  nullius  pravi  consensus 
tibi  sis  conscius,  sed  cor  tuum  videat  te  in  omnibos 
bene  velle  agere.  Ideo  enim  potest  iniplere  quod 
dico,  ut  bene  milites,  quia  fidem  habes  et  bonani 
conscientiam,  per  quas  agitur  Dei  militia.  Et  idcir- 
co  semper  has  habere  studeto.  Quam  puritaiis  ae 
bonae  voluntalis   et  bumilitatis  conscientiam  ^t- 


c  qui  in  sordibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc.  xxu),» 
dum  venlo  superbiae  impellcrentur,  naufragaverunt, 
id  est  navem  animae  scopulis  erroruni  frcgenint, 
alque  se  ct  alios  in  mare  hujus  sxculi  demerseruDL 
Et  ila  naulragium  pertuierunt  circa  fidem  quasi  per 
circuitum  veritatis  euntes,  et  non  ex  toto  a  fidc  re- 
cedentes,  nec  tamen  intra  eam  nianentes.  Ex  qui- 
bus  est  Uymena:us  et  Aiexander,  qui  idcirco  fidem 
perdideriint,  ct  naufragiuni  errorispertuIerunt«  qnia 
coascientiain  bonx  huinilitalis  habere  noluenut* 
Superbia  enim  demersit  eos  in  pcricula  errorani« 
dum  doclores  videri  voluerunt.  Quos  tradidi  Satatue^ 
id  e.>t  excominunicationi  et  diabolo  vexandos  per- 
misi,  ut  vel  cruciatibus  eruditi  discant  non  bia$jdu* 
mare^  id  est  corrijrantur,  et  ad  salutem  reverUntor. 
Licet  enim  prima  peccati  persuasio  venerit  a  Satana, 
et  ipse  sit  auctor  omnium  pcccatorum,  quidam  ta- 
men  ei  traduntur  ad  correctionem,  ut  opus  Satanx 
excludalur  opere  Satanae.  NuIIa  enim  creatura  est, 
sive  qux  in  veritate  manet  dans  gloriam  Deo,  si\e 
quae  in  veritale  non  stetit  qiiaereus  gloriam  suani, 
quse  aut  volens  aut  nolens  divinae  providenliae  ooo 
serviat.  Sed  volens  servil,  quae  hoc  sponte  lacit 
quod  bonum  est.  De  illa  vero  quae  Iioc  non  vult,  fit 
quod  justum  est.  Nain  si  eliam  ipsi  pnevaricatores 
angeli  cum  principe  suo  diabolo  uon  recte  dice- 
renlur  procuratorcs  vel  actores  providentiae  diviiue, 
non  Dominus  principem  hujus  mundi  diaboluro  di- 


animare  Timotheum  ad  bene  agendum,  ut  scilicet  ^  ceret  (Joan.  xii,  xiv,  xvi),  nec  apostolica  po:e- 


sicut  bonus  miles  pugnet  contra  vitia,  et  contra 
falsos  aposlolos,  et  populum  sihi  commissum  de- 
fendal  et  doceat.  Hoc,  inquit,  priBceptum  commendo 
tibi ,  fiii  Timothee,  Cum  filium  vocat ,  osten- 
dit  quia  patri  praecipienti  debet  libenter  obtempe- 
rare.  Ciim  nomen  ejus  ponit,  attentiorem  reddit,  et 
ad  magnum  sui  desiderium  excitat.  Recte^etiam  Ti- 
luotlieuin  nominat,  quem  ad  beiie  agendum  provo- 
cat,  quia  Timotheus  inlerpretatur  beneficus,  Hoc 
pr;£cepiuin  commendo,  id  est  omnibus  modis  qui- 
bus  possuin  mando,  et  atlentius  injungo  tibi  secun- 
du:n  prascedentes  in  te  prophetias,  id  est  secundum 
scientiam  Scripturae  prophelarum,  quae  jam  diu  iu 
te  est,  vel  secundum  quod   spiriius  propbeticus 


slas  ei  blasphematores  traderet,  ut  a  blaspbematioo^ 
corrigerentur.  Sed  princeps  istc  sub  tanto  impeni- 
tore  non  facit,  nisi  quantum  illi  perinittitur,  et  pro- 
curatores  isti  nihil  faciunt,  nisi  quantum  Dominus 
sinit.  Non  enim  latet  eum  sicut  hominem  aliquid, 
aut  in  aliquo  cst  miniis  potens,  ut  procuratores  et 
aclores,  qui  suiit  in  ejus  potestate,  aliquid  ipso  sive 
non  pcrmittente,  sive  nescienle,  in  subjcct*8  sibi 
pro  suo  gradu  rebus  efliciant.  Non  tamen  eis  repen- 
diiur  quod  de  ipsis  juslc  sit,  sed  quo  animo  ipsi 
faciuiit,  quia  quo  animo  faciunt,  ipse  considerat 
Quia  neque  liboram  voluntatem  rationsli  creaturs 
suae  Deus  negavit,  et  tamen  poteslatem  qna  etiam 
injustos  juste  ordinat,  sibi  retinuit.  Recte  ergo  uoo- 


^iiS 


COMMENT.  IN  EPlSTOfJiS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


Ull 


nuHi  traduntur  Satanxul  corrig3nlur,quia  non  po- X  ")i^^^^  sxcularium  digMMMi  positi  sunl;  sicut 


test  eis  Satanas  /acere,  nisi  quod  divinirus  ordina  • 
tur.  Ilactenus  de  pseudoprxdicatoribus  egit  Aposto- 
lus,  nunc  de  cunctis  hominibus  subjungit. 
CAPUTII. 
c  Obsecro,  igitur  primum  omnium  fieri  obsccra- 

<  tiones»  orationes,  postulationes,  grutiarum  aclio- 

<  nes  pro  oninibus  hominibus,  pro  rcgibus  et  om- 

<  nibus  qui  in  sublimitate  constituti  sunt,  ut  quie- 
€  lam  et  tranquillam  vitam  agamus  in  omni  piclate 
•  et  caslitate.  Hoc  enim  bonum  est  et  accepium 

<  coram  Salvatore  nostro  Deo,  qui  omnes  homincx 

<  vult  salvos    fieri,    et   ad    agnitionem   veritatis 

<  venire.  > 
Ilic  monet  orandum  pro  omnibus.  Quia,  inquit. 


consuies  et  doees,  quia  de  omni  genere  homlnuui 
coQvertaiitiir  ad  religionem,  et  perveniunt  ad  salu*- 
tem,  et  de  his  qui  fastu  et  elaiione  sa^cularis  poteu* 
tix  iidem  et  humilitatcjn  videnlur  abhorrere,  sicut 
cernimus  quod  etiam  ipsi  reges,  descrtis  idolis,  pro 
quibus  persequebantur  Christianos,  unum  verum 
Deum  cognoverunt  et  colunt ;  et  ideo  pro  iliis  oran- 
dum  fuit,  cum  etiam  persequerentur  Ecciesiam.  Ob 
hoc  etiam  orandum  est  pro  principibus,  ut  nos,  qui 
sub  ipsis  sumus,  vilam  agamus  quielam  a  persecu- 
tione  et  iranquillam  in  pace,  et  hoc  in  omni  pietate 
divini  cultus,  et  castitate  fidi^i,  ut  conversis  princi- 
pibus,  gentiles  non  audeant  inquietare  nos,  mo- 
vendo  persecutiones  pro  impietate  idololatriae ;  nec 


Christus  venit  peccatores  salvare,  et  tu  in  hoc  mi-  B  hseretici    tranquillitatem   nostram    turbare  pnesu- 


lilare  debes,  igitur  doce  orare,  ut  impetretur  quod 
faciendum  est.  Obsecro,  id  est  per  sacra  adjurans 
rogo,  primum  omwum^  id  est  maxime  prae  omnibus 
fieri  a  te  ?ei  a  subjectis  tuis,  sive  ab  oronibus  san- 
ctis,  obsecrationes^  id  est  rogaliones  cum  adjura- 
tione  sacrorum,  ad  majorem  expressionem  rogandi ; 
et  oraliones^  id  cst  preces  simpliciler  fusas,  atque 
postulationes,  quibus  petantur  Dei  beneficia  generi 
humaiio  tribuenda,  et  gratiarum  aciiones^  quibus 
de  jam  perceptis  beneficiis  Deo  referantur  gratiae. 
\el  ordo  missas  in  his  verbis  ostenditur,  ut  obse* 
crationes  sint,  quas  facimus  in  celebratione  sacra- 
mentorum,  commemoratione  sacrorum,  antequam 
iilud  quod  est  in  Domini  nostri  mensa,  incipiat 


mant,  volentes  corrurapere  castitatem  fidei  quo- 
rumdam.  In  pace  principum,  quies  et  regnum  ser^ 
vatur  Ecclesiarum.  Nam  in  beHis  et  discordiis  eo- 
rum  dissipatur  tranquillitas,  tepescit  pietas,  soivi- 
tur  disciplina  vei  districtio,  Qua  soluta,  infirmoruoi 
castitas  violatur.  Et  ideo  pro  his  orandum  est,  iia 
eveniant  h£c  per  dissensionem  priucipum.  Unde 
et  per  Jeremiam  Dominus  Judsis,  qui  in  Babylone 
captivi  tenebanlur,  praecepit,  dicens ;  «  Quaerite  pa- 
cem  civitatis,  ad  quam  transmigrare  vos  feci,  et 
orate  pro  ca  ad  Dominum,  quia  in  pace  illius  eril 
pax  vobis  (Jer,  sxix).  >  Babylon  vero  (quae  dicitur 
confusio)  societatem  iniquorum  signittcat.  Judaei 
autem  cives  supernae  Jerusaiem,  qui  in  hoc  saecula 


., —  _^. ___„__,      .^„ ^ ,  ^_ 

benedici ;  orationes  vero,  cum  l)enedicitur  et  san-     peregrlnantur  inter  malos,  et  rcgibus  atque  princi 


ctificatur,  et  ad  distribuendum  comminuitur ;  po- 
stulationes  autem  cum  populus  ab  episcopo  i)enedici- 
tur.  Postulationes  enim  quasi  ex  debito  petivit,  ve- 
lut  cum  quadam  fiducia,  vel  adnisu,  sic  postulatio 
iti  fit  cnm  fiducia,  ut  quod  hic  geritur,  in  seterna 
vila  perlicialur.  Quibus  peractis,  et  participato  toto 
sacramento.  gratiarum  actio  cuncta  concludit.  Haec 
autem  causa  praecipua  fuit  Apostolo  ista  dicendi, 
ut  his  brevitcr  praescriptis  atque  significatis,  non 
putaretur  negligendum  esse  quod  sequitur,  pro  om" 
nibus  hominibus^  pro  regibus  et  omnibus  qui  in  su- 
blimitute  sunt  conslituti,  ne  quis  (sicut  se  habet 
humanae  cogitationis  infirmitas)  aestiniaret  haec  non 


pibus  tribula  reddunt,  et  caetera  quae  snlvo  Dei 
cuUu  constitutio  saecularis  exigit.  Idcirco  debenl 
orare  pro  pace  eoruin,  quia  in  pace  eorum  erit  iilis 
pax,  utique  interim  temporalis,  quae  bonis  malisque 
communis  est.  Utimur  ergo  et  nos  pace  Babylonis, 
ex  qua  per  fidem  et  eoelestis  patriae  desiderium  ita 
populus  Dei  laelabitur,  ut  apud  hanc  interim  pere- 
grinetur.  Pax  aulem  nostra  propria  et  hic  cum  Deo 
est  per  fideni,  el  in  aeternum  cum  illc  per  speciem. 
Orate,  inquit,  pro  pace  principum,  et  pro  salutf^ 
omnium,  quia  hoc  agere  est  bonum^  id  est  ul.ie  Ec- 
clesae^l  acceptum^  id  est  gratum  atque  placiluni 
coram  Deo  Salvutore  nostro,   qui  sicut  nos  salval. 


csse  fucienda  pro  illis,  a  quibus  persccutionem  pa-  0  ita  et  omnes  homines  vnlt  salvos  /Sert,  et  ad  agnitio- 


tiebalur  Ecclcsia,  cum  membra  Christi  ex  omni 
cssent  hominum  genere  coiligenda.  Unde  et  adjun- 
git :  Uoc  enim  bonum  est^  etc.  Yei  obsecrationes,  id 
est  cum  adjuratione  pro  rebus  difliciiibus,  ut  pro 
conversione  impiorum,  vel  pro  rcmovendis  malis 
orationes,  ut  quando  jam  conversis  virtutes  et  bona 
orantur.  Postulationes,  ut  quando  gloria  coelestis 
illis  petitur.  Cratiarum  actiones  de  perceptis  seo 
peractis  bonis.  Et  hujusmodi  preces  fiant  pro  om- 
nibus  hominibus,  ut  nulius  sit  tam  peccator,  pro 
quo  non  oreiur,  cum  et  Saulus  precibus  Stephani 
sit  coiiversus  (Aci.  vii).  Et  pro  illis  eliam,  de  qui- 
Lus  minus  videbatur,  id  est  pro  regibus,  licet  sint 
niili  et  sanctis  infesti,  et  pro  omnibus  qui  in  subli- 


nem  veritatis  venire^  sicut  jam  venimus.  Quamvis 
certum  sit  uobis,  non  orones  salvos  ileri,  non  ta- 
men  ideo  debemus  omnipolentissiroa:  Dei  voiunlati 
aliquid  derogare ;  sed  ita  inteliigere  quod  dictum 
est,  ^tit  oftiites  homines  vult  salvos  fieri^  tanquam  si 
diceret  nulium  homiuem  fieri  saivum,  nisi  qucm 
saivum  fieri  velit ;  seu  quod  nuilus  fiat  saivus,  nisi 
quem  velit.  Et  ideo  rogandus  est,  ut  velit,  quia  ne- 
cesse  est  fieri  si  voluerit.  De  urando  quippe  Deo 
agebat  Apostolus  ut  hoc  diceret.  Sic  enim  inlelligi- 
mus  quod  in  Evangelio  scriptum  ost :  •  Qui  iiiumi- 
nat  omnem  hominem  (Joan.  v),  >  noii  quia  nullus 
bominum  sit  qui  non  illuminetur,  sed  quia  nisi  ab 
ipso  DOD  illuminetur.  Valt  itaque  omnes  saivos  fieri 


1415 


IIEUVE!  DUUGIDOLENSIS  MONACHI 


1116 


qul  salvi  fiunt,  et  omncs  ad  agniiioncm  Ycritalis  ve-  A  res  et  immorlalem  justum,  apparult  roortalis  Gum 


uire  qui  veniunt,  quia  nisi  ipso  volente  nullus  salva- 
tur,  vel  ad  aguiiionem  veritatis  accedil.  Aut  certe 
ftlc  diclum  cst,  qui  vult  omnes  homincs  salvos  ficri, 
non  quod  nulliis  hominum  essct,  quem  salviim  lieri 
nollet,  qui  virliiles  miraculorum  facere  noluil  apiid 
eos,  quos  dicit  acturos  tiiisse  poenitentiam,  si  f(V 
cisset  (Matth,  xi ;  Luc.  x),  sed  ul  omnes  hoinincs, 
omne  genus  hominum  intelligamus,  per  quascunque 
difflbrentias  distributum,  reges,  privatos,  nobiles, 
ignobiles,  sublimcs,  humiles,  doctos,  indoctos,  in- 
tegri  corporis,  debiles,  ingeniosos,  tardi  cordis,  sa- 
picntcs,  faiuos,  divitcs,  pauperes,  mediocres,  ma- 
rcs ,  feminas ,  infantesi  pueros,  ado\escentes,  ju- 
venes,  senes,  decrepitos,  in  linguis  omnibus,  in  mo- 


homiiiibus,  jiistus  cum  Dco,  ut,  quoniam  vitse  sti- 
pendium  pax  cst,  per  justiliam  conjunctam  Deo  eva- 
cuarct  mortcm  justincatorum  impiorum,  quam  cum 
illis  iioluit  haberc  communem.  Et  quia  omnes  ho- 
mines,  qiiandiu  mortales  sunt,  etiam  ir.iseri  sint  ne- 
cesse  est,  qun^iendus  fuit  medius  qiii  non  sohim 
homo,  sed  et  Dous  cssel,  ut  homines  ez  monali  mi- 
seria  ad  beatam  immortalitatem  hujus  medii  leata 
mortalitas  interveniendo  perduceret.  Proinde  inler 
nos  et  Deum  mediatorem,  mortalitatem  habere  opor- 
tuit  traiiseuntem  et  beatitudinem  permanentem  ,  at 
per  id  quod  transit  cougnieret  moriluris  ad  id  quod 
permaneret,  transferret  ex  mortuis.  Boiii  autem  aii- 
geli  inter  miseros  mortales  et  beatos  immorules 


ribus  omnibus,  in  arlibus  omnibus,  iii  professioni-  ^  medii  esse  non  possunt,  quia  ipsi  quoque  et  beati 


bus  omnibus,  in  voluntatibus,  etin  conscientiarum 
varietale  innuiiierabili  constilutos,  et  si  quid  diffe- 
rentiaruin  aliiid  est  in  hominibus.  Quid  est  enim, 
oro,  eorum,  unde  non  Deus  per  unigenilum  suuin 
in  omnibus  genlibus  salvos  homines  fieri  velit,  et 
ideo  faciat,  quia  omnipotens  velle  inaniter  non  po- 
test  quodcunque  voluerit?  Praeceperat  Apostolus  ut 
oraretur  pro  omnibus  hominihus,  et  specialiter  ad- 
diderat  pro  regibus,  el  bis  qui  in  sublimitate  sui.t 
constituli^qui  putari  poterant  fastu  etsuperbia  saecu- 
lari  huniiiitatein  Christianae  fidei  abhorrere.  Proiiidc 
dicens  :  Hoc  enim  bonum  ett  coram  Salvatore^  id  est 
ut  etiam  pro  talibus  orelur,  stalim  ut  desperationeiu 
lolleret,  addidit :  Qui  omnes  homines  vult  salvos 
fieri^  et  ad  agnitionem  veriiati$  venire.  Hoc  quippe 
Deus  bonum  judieavit,  ul  oratione  humilium  digna- 
retur  salulein  prxstare  sublimibus. 

c  Unus  enim  Deus,  unus  et  mediator  Dci  et  ho- 
c  minum,  homo  Christus  Jesus,  qui  dedit  redeia- 
c  ptionem  semetipsum  pro  omnibus  testimonium 
c  temporibus  suis  (//  Tim.  i),  in  quo  positus 
c  suin  ego  praedicator  et  apostolus.  Veritatem 
c  dico,  non  mentior,  doclor  gentium  in  fide  et  ve* 
c  ritate.  i 

Quia  dictum  erat  quod  Deus  omnes  homines  vult 
salvos  ficri,  ne  quisquam  diceretposse  essesalutis 
Tiam  in  bona  conversatione,  et  unius  Dei  omnipo- 
tentiscultu,  sine  pariicipatione  corporis  et  sangui* 


et  iminortalcs  sunt.  Possunt  autem  medii  esse  an- 
geli  mali,  quia  immortales  sunt  cum  iilis,  et  miseri 
ciim  istis.  His  contrarius  est  mediator  bonus,  qal 
adversus  eorum  immortalitatcm  et  miseriam,  cC 
mortalis  esse  ad  tempus  voluit,  et  beatus  in  aeterai- 
tate  persistere  poluit.  Ac  sic  eos  et  immortales  so- 
perbos,  et  miseros  noxios ,  ne  immortalitalis  jactaii- 
tia  homines  seducerent  ad  immortalem  mi»eriam,  et 
suae  mortis  humilitate,  el  suae  I)ealitudinis  iienigni- 
tale  destruxil  in  eis,  quoruro  corda  per  suam  fideni 
luundans,  ab  illorum  immundissima  dominatione 
liberavil.  Ad  hoc  enim  se  interponit  m^ius  Immor- 
talis  et  miser,  ut  ad  iinmortalilatem  beatam  transire 
non  sinal,  quoniam  pcrsistit  quod  impcdit,  sclUcf  t 
ipsa  miseria.  Ad  hoc  autem  se  interposuit  mortaUs 
et  beatus,  ut,  mortalitate  transacta,  et  ex  morlBls 
faceret  imroortales,  quod  in  se  resurgendo  monstra- 
vit ,  et  ex  roiseris  beatos,  unde  ipse  nunquam  disces- 
sit.  Alius  ergo  roedius  malus,  qui  scparat  amlcos ; 
alius  bonus,  qui  reconciliat  inimicos.  Et  ideo  mulll 
sunt  medii  separatores,  unus  vero  bonus,  quia  mol- 
tiludo  quae  l)eata  est,  unius  Dei  pariicipatlone  it 
bcata.  Cujus  participalionis  privatione,  misera  roul- 
titudo  malorum  angelorum,  quae  se  opponit  potins 
ad  impedimentum ,  quam  interponit  ad  beatitudlnis 
adjutorium,  et  ipsa  multitudine  olistrepit  quodaro- 
modo,  ne  possit  ad  illud  unum  bealificum  pervcntre, 
ad  quod  ut  perduceremur,  non  roultis,  sed  ano  nie- 


nis  Chrisli,  utms  enim  Deus^  inquit,  unus  et  media»  j^  diatore  opus  erat;  et  hoc  tali,  ut  ejus  dlvinitalls 


tor  Dei  ei  hominum  homo  Christus  Jesus,  ut  illud 
quod  dixeral,  oinnes  homincs  vult  salvos  fieri,  nullo 
alio  modo  intelligalur  praestari,  nisi  pcr  mediato- 
reni,  noii  Deum,  quod  scmper  erat  Verbum ;  sed  ho- 
minein  Cbrisium  Jesum,  cum  c  Verbum  caro  factum 
est,  et  babitavit  in  nobis  (Joan,  i).  i  Erant  enim 
mortales  et  peccatores ;  Deus  vero,  cui  erant  recon- 
ciliandi,  ut  possent  salvari,  inimortalis  crat,  et  sine 
peccato.  Mediator  autcm  iiiler  Deum  et  hoinines 
oportebat  ut  haberet  aliquid  simile  Dco,  et  ali- 
quid  simile  hoininibus,  ne  in  utroque  esset  lio- 
nnnihus  similis  longe  a  Dco ;  aut  in  utroquc  Deo 
siinilis  ,  longe  esset  ab  hominibus  ,  et  ita  me- 
dialor  non  esset.  Et  ideo  iuler  mortales  peccato- 


participalione  efficeremur  beati.  Neque  enim  nos  a 
mortalitate  et  miseria  liberans,  ad  angelos  Immorta- 
les  beatosque  perduxit,  ut  eorum  parlicipalloM 
etiam  nos  immortales  el  beati  esse  possimus,  sed  ad 
illam  trinitatem,  cujus  participalione  ci  angelt  sunl 
beati.  Mcdiator  enim  est  non  inter  Patrem  et  boroi- 
nem,  sed  solum  inter  Denm  et  homines.  Deas  cst, 
Pater  ct  Filius  et  Spiritus  sanctus;  homtnes  sonl, 
pcccatores  et  mortales.  Inter  illam  trinitatem  et  ho- 
niinum  infirmitalem  atque  iniquitatem,  mediator  fa- 
ctiis  est  homo  non  iniqiin^,  sed  infirmas,  ul  ex  eo 
quod  non  est  iniquus  jungeretur  Dco ;  et  ex  eo  quoJ 
innrmus,  propinquaret  nobis,  atquc  ita  inter  Deimi 
ct  homines  mediator  cxisteret.  Sed  A  •osioli  verba 


Un  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL— IN  EPIST,  I  AD  TIM.  1413 

vidcamiis.  Vere,  inquit,  omnes  vullsalvos  Heri,  quia  A  Deum  orent,  non  solum  in  Ecclesia,  sed  ettn  cmni 


unus  est  Deus  creator  omniiim,  cujus  participalionc 
fient  salvi  omnes  qiii  salvabuntur;  et  unus  cst  me- 
diator  Dei  et  hominum,  qni  omnes  uni  Deo  conjun- 
gat,  ut  fiant  salvi.  Chrislns  Jesus  Cbt  iste  mediator, 
non  secundum  quod  ipseest  Deus,  sed  secundum  iJ 
qiioJ  est  homo;  tfut  dedit  seMctipsum  in  cruce  redem" 
plionem  pro  omnibus^  nullum  excipiens,  qui  vellet 
i\dimi  ad  salvandum.  In  hocenim  patel  quantum 
Deus  homincsdiligat,  et  eos  velit  omnes  salvos  licil, 
si  perversitas  eorum  non  obstiterit,  quia  mediator 
Deus,  quem  Dcus  Inter  se  et  homines  posuit,  mor- 
tem  pro  omnibus  susilnuit,  ut  omnes  a  moi  te  redi- 
meret.  Et  ideo  qui  non  salvantur,  non  csl  quod  de 
Deo,  vel  de  mediatore  f  ossint  conqiteri,  sed  dc  se^ 


loco,  qiiia  Deus  ubique  cst,  et  orent  levantes  ad  cqb- 
leslia,  non  deprimentes  ad  terrena  manus  puras  a 
peccatoium  sordibus.  Nc  enini  confundantur  ma- 
niis  ad  Deuiu  Lvat^T,  dcl)ent  et  a  peccatis  esse  purXp 
rt  in  bonis  opetibus  e&erritata'.  Manus  puias  l.vare 
jubemnr,  ut  cuin  levas  manus  ad  Deum,  veniantttbl 
in  mentcm  opci  a  tua.  Quia  enim  manus  istae  I  ?an- 
tur  ut  iinpctres  quod  vis,  ipsas  nianiis  cogita  in 
l>onis  opcribus  exercere,  ne  erubcscant  ad  Deum 
levari.  Et  levpnlur  sine  iVfl,  ut  ne  retineas  iram  in 
corde  tuo  adversus  proximum,  Sed  libera  conscien* 
tia  dicas  :  c  Dimitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos 
dimillimus  debitoribus  nosiris  (Affl«/i.  vi;  Lue.  ii).> 
Et  sinedisceptatione,  id  eslsine  litigio  causarum,  ue 


ipsis,  qui  nec  redemplionem,  qiiain  mediator  dedit,  ^  adhuc  in  corde  relineas  voluntatem  contendendi  ju- 


nec  saliitem,  quam  Dcus  obtiilit,  voluerunt  accipere. 
Sed  ipsiim  (leiiit  rcdeniptioncm,  ct  dcdit  sc  teAtimO' 
nium  salutis  oninium  clectorum  temporibus  suis^ 
quia  rtsurgrns  ex  niorleet  ascendens  in  coelum  tem- 
pore  resiirrectionis,  ct  tempore  ascensionis  seipsum 
p  aebult  cxemplum,  et  confii  matioiicm  secuturseno- 
stnc  salvationis.  Nain  in  eo  quod  resurrexit  ct  ascen« 
dit,  testatusestquoJainniOtlo  quia  membra  ejus  re- 
surgentclaicendent.  iinoipse  fuillpsum  tcslimonitim. 
Sed  et  futumsdamnalioniseorum  qui  nolent  salvari, 
dedit  se  testimonium,  quando  persecutores  suos  una 
voce  prostravit  {Joan,  xviii).  Adventus  cniin  cjus  et 
quidquid  in  cariie  gessit  vcl  peitulit,  rep  obis est 
test.monium  dainnalionis ,  electis  vero  testimoniura 


dicio  adversus  fratrem  tuum,  sed  remitte  quidquid 
illiid  cst,  ut  ct  tibi  oranti  remittantur  peccaU  divi* 
nitus.  Vel  bino  disceptatione  apud  Ikum,  ut  non 
dispules  in  corde  luo,  et  judices  de  inscrutabilibii» 
arcanissecretoruni  Dei,  vel  haesites  in  «Je.  SimiliUr 
et  mulieres  orcnt  in  habitu  ornato^  ut  vestes  earura 
religionem  praetendanl,  non  libidinem  provocet  ipsa- 
ruin  indisciplinata  nudatio.  Etsint  cum  verecundia, 
ut  sic  humilcs  cxaudiantur  dum  orant;  et  cum  <o- 
brietate,  ut  in  cibo  et  potu  modum  teneant.  Ips» 
dico,  ornantes  se  non  in  crinibus  toriis,  id  est  arte 
crispantibus,  aut  auro,  aut  margaritis,  vel  veste  pre- 
tiosa,  quia  talibus  ornamenlis  concilant  aspicicntes 
ad  luxuriam  ;  sed  sint  promittentes  pietatem  non  per 


salvationis.  In   quibusdam  codicibus  legitur,  cujus  ^  verba  jaclanlix,  sed  per  opera  bona,  quod  decet 


mti- 


testiroonium  temporibus  suisconUrmatuin  cst.  Quod 
ita  intclligitur  :  Teslimonium  qiiod  prophetiB  dixe- 
runt  de  Christo,  vel  quod  ipse  Christus  de  se  protu- 
lit,  Yidelicet  quando  vel  qualiter  passurus  esset;  vel 
resurrecturus,  et  cxteris  congruis  temporibus  revera 
et  eventu  contirnialum  est.  In  quo  testimonio  coii- 
lirmandoet  annuntiando,  positus  a  Dco  «um  ego  prm" 
dicator  et  apostolus,  id  est  praeco  et  legatus,  ut  om- 
nibus  testiticer,  quia  ipse  vult  omnes  salvos  fieri* 
PraBdicator,  estnoinen  auctoritatis;  apost;  lus,  no- 
men  digniutis  vei  potestatis,  quod  plus  esL  Et  in 
pr^dicatione  tcstimonii  biijus  est  mihi  credendum, 
quia  veritatem  dc  boc  dico^  ct  non  mentior  in  hac 
parte.  El  idcirco  omnes  mihi  debent  crederc,  quia  d  ne  vox  ejus  audientes  moveat  ad  libidinem.  Et  discat 


lieres.  Sic  cnim  congruum  esl,  ut  111«  non  verbis, 

sed  operibus  ostendant  pieiatem  suae  mentis,  et  noa 

induant  se  luxuriosis  ornamcntis. 

k;  c  Mulier  in  silentio  discat  cum  omni  sobjectione» 
Docere  autem  mulieri  non  nermitto,  neque  domi- 
nari  in  virum,  scd  essc  in  sileiitio  (/  Cor.  xiv). 
Adam  enirn  primus  formatus  est,  deinde  Eva  (Gen. 
I,  II,  iii).  Et  Adam  iion  cst  seduclus,  miilier  au- 
tem  seducta  in  pnevahcatione  fuit.  Salvabitnr  au- 
tcm  per  tiiiorum  generationcm,  si  permanserit  in 
fide  et  dilectione  et  sauctificalione  cum  omni  so- 
brieiate.  > 
MuUer  non  in  clamosa  vocc,  sedin  silentio  diseat^ 


oinnes  docere  studeo  fidem  ct  veritatcm ,  utpotc  do^ 
ctoT  in  pde  et  veritate.  Fides  est,  quod  non  viJes  cre- 
dcre;  verilas,  quod  credidislis  videre.  Fides  ducit  ad 
\erilatem.  Si  maneatur  in  coquod  credilur,  perveni- 
tur  et  ad  id  quod  videatur. 

c  Volo  crgo  \iros  orare  in  omni  loco,  levanies 
puras  manus  sineiraet  disceptatione.  Similileret 
mulieres  in  babilu  ornato,  cuin  vereciindia  ct  so* 
brietate,  ornantes  sc  non  in  tortis  crinibus  (/ 
Petr.  iii),  aut  auro,  aut  margaritis,  vel  veste  pre- 
ttosa,  sed  quod  decet  niuliercs,  proniitteutes  pie- 
taicni  per  opcra  bona.  i 
Qtiandoquidem  sum  doclor  gentium  et  magister 
eccicsiarum,  ergo  volo  viros  orare,  id  est  ut  virl 
Patrol.  CLXXXI. 


non  erecta,  scd  cum  omni  subjectione,  qiiia  propier 
culpain  priniae  Iransgressionis  subjecta  est  viro  ser- 
vitute  conditionis  potius  quam  dilectionis  {Cen.  iii). 
Sed  docere  non  perwitio  mulieri^  quia  nimirum  ali- 
qiiando  cum  docuit,  a  sapientiae  aiterniiate  separa- 
vit,  neque  eiiimpermitto  eam  dominari  in  virum,  elsi 
dominetur  in  aliam  muliercm ;  quia  vir  fortioris  na- 
tura;  est,  et  doininiumdebet  haberesupermuiieiem; 
sed  voio  cam  esse  in  silentio,  ut  neque  cum  vicina 
fabuletur.  Silentium  teneat,  quia  duin  loquitur,  ina- 
gis  ad  luxuriam  irritat  et  irritattir.  Et  ne  viderctur 
muiieris  dura  conditio,  qu!C  tam  in  mariti  redigcre- 
tur  serviiutem,  ad  anliquum  et  originale  excmplura 
redit  Apostolus  ,  quod  Adam  primus  factus  ^>^% 

4& 


Utf  BERTEI  BCItGtDOLENSIS  HONAGHI 

deinde  Eva  ex  costa  e]iis;  et  quod  diabolus  Adam  A  penset  et  pomis ; 


filios'  religtone  niitriaC  el  ir 


seducere  non  potuerit«  Sed  Evam ;  et  quod  post 
offensam  I>ei  stalim  viro  subjccta  sit.  Uli  anlcm 
seducuntur,  qui  quod  faciunt,  non  putant  esse  pec- 
catum.  Adam  vero  scivit  esse  malum  quod  fociebat, 
sed  incx|>ertus  divinae  screritatis,  in  eo  fulii  potuit, 
ut  veniale  crederet  esse  commissum.  Ac  per  hoc 
quidcm  in  eo  quod  mulier  seducta  est,  non  est  illc 
leductus ;  sed  eum  fefellit  quomo^lo  fuerat  judican- 
dum  quod  erat  dicturus  .  c  Mulier  quam  dedisti 
mihi  sociam,  ipsa  dedit  mihi  et  comedi  (ibid,).  i 
Sicut  enim  Aaron  erranti  populo  ad  idolum  fabri- 
candum  non  consensit  inductus,  sed  cessit  ob^tri- 
ctus  (Exod,  xxiii);  ncc  Salomoncm  crcdibile  est^ 
putasse  errorem  non  esse  idolis  servirc,  scd  blandi- 


struat,  ut  teneant  Adem,  ut  non  deserant  ebariti* 
tem,  ut  sanctiticationem  quaiii  in  baptismo  peree» 
perunt,  servent  cum  omni  castitate  mentis  et  cm^ 
ris.  Vel  juxta  Latinos  codices,  eum  omni  sobrieiiili^ 
id  est  cum  temperantia  contra  aBstum  Titioram. 
Quamvis  cnim  in  publico  non  permittatur  malier 
prxdicare,  tilios  tamen  et  fiamiliam  vcl  adolescenta* 
las  domi  debct  instruere.  Potest  rir  in  boc  loco  n- 
tionalem  spiritum,  mulicr  vero  carnem  vd  sensoa- 
litatem  designare.  Adam  primus  fdrmatus  est^dehuU 
Eva,  Quia  rationalis  sensus  principaliter  in  homiDe 
factus  cst,  et  secundario  caro.  Quod  Adam  noa  est 
seductus,  sedEva,  iddcsignat  quia  quoties  peccavi- 
raus,  rationalis  sonsus  non  est  Ita  seductus  in  nobis^ 


tiis  fcmincis  ad  illa  sacrilcgia  fuisse   compulsum  b  ut  non  putaret  malum  esse  peccatum,  cui  oonseii- 


(///  Reg.  xi);  ila  credcndum  est,  illum  virum  su^ 
femina;  ad  Dei  lcgem  transgrcdiendam,  non  tan- 
quam  vcrum  loqucnti  crcdidisse  scductum,  sed  so- 
ciali  neccssitudinc  paruissc.  Mulier  enim  qqod  ei 
serpens  locuttis  erat,  tamiuam  verum  csset  accepit ; 
ille  autem  ab  unico  noluit  consonio  dirimi,  noc  in 
communione  peccali.  Ncc  ideo  minus  rcus,  si 
sciens  prudensque  pcccavit.  Noluit  enim  conjugem 
conlristare,  quam  credebat  possc  sine  suo  soIaMo 
contabescere,  si  ab  ejus  alienarctur  animo,  etomnino 
illa  interire  discordia,  non  quidcm  carnis  victus 
concupiscentia,  quam  nondum  scnscrat  in  rcsistcn- 
te  lege  membrorum  Icgi  mcntis  sux,  sed  amicabili 
quadam  benevolentia,  qua  plerumquc  fit  ut  offenda- 


tlebat  propter  amicabilem  camis  societatcm ;  sed 
caro  in  delcctaiioncm  ita  est  seducta,  ut  neque  ma- 
lum  esse  putaret ,  quod  deleclabiliter  committebat 
Sed  per  generationem  filiorum  salvabitar,  qaia  per 
elfoctum  bonorum  operum  perpetuae  saluti  sociabi- 
tur.  Et  ha!c  opera  bona  maxime  in  oflBciis  miseri- 
cordioc  frequentari  solent.  Opera  vero  roisericoniis 
nihil  prosunt  paganls  sive  iudneis,  qui  Christo  ooB 
creduiit,  sive  hderelicis,  sive  S(:hismat!cis,  obl  fldes 
el  dilectio  non  invcnitur.  £t  idco  tantum  salvabitur 
hxc  mulier,  id  est  caro  per  filiorum  generationem, 
et  per  opcrum  bonorum  actionem,  si  ipsa  opera 
permanserint  in  fide  calhollca  dilectione  geraltfa, 
et  in  sanclificatione  cum  om,ni  castitate  corporis  et 


tur  Deus,  ne  homo  ex  amico  flat  inimicus.  Ergo  alio  ^  animae  vel  sobrietate.  Nam  c  sine  fide  impossibile 


modo  quodam  ct  ipse  deceptus  cst,  sed  dolo  illo 
serpentino,  quo  mulier  seducta  cst,  nulio  modo  se- 
duci  potuit,  ut  qui  spirituali  mcnte  prxdltqs  orat, 
crederet  quod  ei  Deus  ab  esca  illius  ligni  invidendo 
vetuisset.  Hanc  enim  seductionem  propric  appdtavit 
Apostolus,  quia  id  quod  suadebatur,  cum  falsum 
csset,  verum  putatum  est,  id  est  quod  Deus  ideo  li- 
gnum  illud  tangere  prohibueril,  quia  sciret  cos  si 
tctigfssent,  velutdeos  fuluros,  tanquam  eisdivinita- 
tem  invideret,  qui  eos  homincs  fecerat.  Adam  ita- 
que  non  est  seductus^  sed  muiier  seducta  fiilt  in  pnB- 
varicatione,  ut  per  illam  et  vir  praevaricaretur.  $ed 
salvabiiwr  pBt  generationem  fitiorum^  ctc.  Hoc  est, 
illa  quae  connubio  copulata  cst  et  redacta  semel  in 
conditioncm  Evae,  dclcbit  crrorem  veterem  procrea-  I^ 
tione  filiorum;  ita  tamen,  si  ipsos  filios  erudierlt  In 
fide  ctdilectionc  Christi,  et  sanctificatione  et  pudl- 
cilia.  Non  enim  (ut  malc  habeiur  in  Latinis  codici- 
bus)  sobrictas  est  legcnda,  sed  castitas,  sicut  testa- 
tur  Hieronymus.  Ubi  crgo  nupti.ie  viclebantur  prae- 
dicari  ad  conferendam  salutcm,  ibi  praedicatur  vir- 
ginitas.  Nam  si  salvatur  mulier  in  filiorum  genera- 
tione,et  liberorum  nuinerus  salus  matrum  est,  cur 
additum  cst,  si  permanserint  fllii  in  fide  ct  dilectione 
[et  sanctificqtione  cum  omni  casiilate?  Tunc  crgo 
aalvabitur  mulier,  si  illos  genufi-it  fllios,  qui  virgi- 
iies  permaneant ;  si  quod  ipsa  pcrdidit,  acuiuirat  in 
li^ris,  atque  damnum  et  cariem  radicis  flore  com- 


est  pbcere  Deo  {Hebr,  xi),  i  ncc  habpt  aliqald  viridi- 
tatis  ramus  boni  operis,  si  maneat  in  radice  dfle- 
clionis;  nec  prodest  quidqul^  agiiur  sine  sanctiilca- 
tione,  nec  opus  bonum  est  aliquid  sine  castltate. 
CAPUt  UI. 

c  Fidelis  serm.9  :  Si  quis  episcopatum  desidkrat, 
f  bonum  opus  dcsiderat.  Oportet  crjo  episcopom 
c  irreprehensibilem  esse,  unius  uxoris  yirum,  so- 
c  brium,  jjrudenlem,  ornatum,  pudicnm,  hospita- 
c  lcm,  doctor^m,  non  vinolentum,  non  percussorem, 
c  scd  modestum;  non  Iiiij[iosum^  non  cupidom, 
c  scd  sux  domui  bene  praepositum,  fllios  habentem 
c  subditos  cum  omni  c^^titate.  Si  quis  autem  do- 
c  mui  sUcT  nescit  praeesse,  quomodo  Ecclesix  M 
c  diligcntiam  habebit  ?  Non  neophytura ,  ne  in  sn- 
c  perbiam  elatus  in  judiciqm  incidat  diaboti.  Opor- 
c  tet  autem  illum  et  lestimonium  habere  bonam  ab 
c  his  qui  foris  sunt,  ut  iion  in  opprobrium  incidat  et 
c  in  laqueum  diaboli.  > 

Fidetis,  xi  est  verax  est  nunc  sermo,  quem  loquor, 
videlicet,  si  quis  episcopatum  desiderqt  bonum  opws 
desiderat,  Opus,  non  dignitatem ;  laborem,  non  de- 
licias.  Opus  pcr  quod  in  humilitate  crescaC,  ne  in- 
tumcscat  fastigio.  Episcopatus,  quid  sit,  m^nit  ei- 
ponerc,  quia  nonien  est  operis,  non  hcmoris.  Gr«- 
cum  cst  cnim  alquc  indc  ductum  vocabiiliin.  quoi 
ille  qui  prseficitur,  iliis  quibus  prseflcitor,  snperia- 
tendit,  curam  eorum  scilicet  gerens,  hcunmt^  ntV' 


1  Wl "  CO.UMEi\T.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  TIM.  mi 

qwe  superintendere  esl.  Ergo  nrtoTcoTroc  superinten-  A  ril,  omnia  membia  in  Tilio  enint ;  ornatum  bonis 


den$  interpretaiur,  ut  intelligat  se  noii  esse  episco- 
pum,  qui  prxcsse  dilexerit,  non  prodesse.  Nee  desi- 
dcrare  episcopatum  xstimandus  est,  qui  suum  de- 
siJcrat  lucrum  vel  lionorcm,  non  plebis  sahitem. 
Non  enim  dicitur,  qul  episcopatum  desiderat  bo- 
num  gradum  desiderat,  scd  bonum  opus  destderat ; 
quod  in  majori  ordinc  constitutus  possit,  st  ve- 
lit,  occasionem  exercendarum  habere  virtutum. 
Ipse  ergo  sibi  testis  est,  quia  episcopatum  non  ap- 
petil,  qui  non  boni  operis  ministerium,  sedhonoris 
gloriani  quaerit.  Bene  facit  qui  episcopatum  deside- 
rat,  id  est  superintendere  aliis  et  soUicitudinem 
gcrere  pro  multorum  salute.  Oportet  ergo  episcopum 
esse  irreprehensibilem,  ut  nulli  vilio  mancipatus  sit, 


operibus  et  honestis  inoriwis,  ut  in  bis  sapiens  de- 
prehendatur.  Sunt  ^nim  qyidam  ignorantes  mensu- 
ram  suam  et  tanUv^  stoliditatis  ac  irreverenti»,  ut  m 
motu  et  m  incessu  et  in  serinoBe  communi  risnia 
spectantibus  tribuant ;  pudieum,  id  est  vereoiuuliini 
vel  castara,  ne  iropudens  sit  vei  cattitatem  violet  $ 
hospilalem^  ut  imitemur  Abraham  IGen.  xvm,  xix), 
et  cum  peregrinis,  imo  in  peregrinis  Christuni  sus- 
cipiat,  et  hoc  ante  episcopalura  quoqne  solitui  ait 
agere ;  doeiorem^  id  est  qui  habet  gratiam  deeendi. 
Nihil  enim  prodest  consoientia  virtutum  fnii,  lu  ei 
creditum  sibi  populum  pessit  instruepe,  et  eae  qiit 
contradicunt,  redarguere.  InnoccRS  enim  abaqv^ 
sermone  conversalio  quantum   exemplo   prodesl, 


ct  ex  subjuncta  virtutujfn  enumeratione  manifesLi-  ^  tantum  silentio  nocet.  Et  latratu  canum  ae  bacula 


tur,  quse  sit  illa  irreprehensibililas.  Ac  si  talibus 
appeiiioribus  dicalur :  Laudo  quod  quxritis,  sed 
prius  discitc  quid  quxratis,  ne  dum  vosmetipsos 
mcntiri  negligitis,  tanto  foedior  reprehensibilitas 
\cstra  pateat.  quanlo  et  a  cunctis  conspici  iu  hono- 
ris  arce  festinalis.  Notandum  etiam,  quia  quando 
Apostolus  hoc  dixit,  plebibus  qiiicunque  praeerat, 
primus  ad  martyril  tormenta  ducebalur.  Tunc  ergo 
laudabile  fiii^  episcopatum  quaerere,  quando  per 
hunc  quasi  ad  martyrium  festinaretur,  neque  du- 
Liiim  esset,  si  non  ad  mortem,  saltcm  ad  supplicia 
graviora  vcniri.  Nunc  autem  locus  superior,  sine 
quo  populus  regi  noii  potest,  etsi  ita  teneatur  et 


pastorls,  luporum  rabies  deterrenda  est ;  non  vina- 
lentum^  non  percussorem,  Vitia  virtulibus  opponlt. 
Bixit  qualis  esse  debeat  sacerdos,  dicit  et  qoalis  noi^ 
csse  debeat.  Non  sit  vinolentus,  sed  sic  bibat,  ui 
ignoretur  an  biberit.  Yinolenlia  enim  sciirponu» 
est,  etcommessatorum,  venterque  mero  «stuans  ei- 
to  despumat  in  libidinem.  Non  sic  percussor,  id  est 
ila  irascibilis  et  perturbati  sensus,  ut  percutiat,  qui 
del>et  paticns  essc  et  eum  imitari,  qui  dorsmn 
suum  posuit  ad  flagella,  et  maledfcentes  noii  remt» 
ledixit  (/  Petr.  ii^.Yel  non  sit  percussor,  id  est  nen* 
percutiat  vcrbo  vel  exemplo  pravo  conseientias  iii- 
firmorum.  Non  convenit  eum  essc  vinolentnm  ae 


administretur  ul,  decet,  tamen  indecenter  appetitur.  p  percussorem,  sed  modestum,  ut  temulentiam  ei  irani' 


Si  autcm  sarcina  haec  imponitur,  suscipicnda  cst 
propter  carnis  necessitatem  {Eccli.  xxxiii).  In  actio- 
nc  ciiim  non  amandus  est  honor  vel  potentia,  in 
hac  viia,  quoniam  omnia  vana  sub  sole,  sed  opus 
ipsum,  quod  per  eomdem  honorem  vel  potcntiam 
fit,  si  recte  atque  utiliter  tit,  id  est  ut  valeat  ad  eam 
salutem  subdilorum  qua;  secundum  Dcum  est.  E( 
quandoquidem  tale  est  officium  episcopi,  ergo  opor- 
tct  esse  irreprehensibilem,  id  est  talem,  ut  nullum 
in  eo  vitium  notelur  quod  reprehendi  possit,  quae 
res  pene  conlra  naturam  est.  Omne  enim  vitium» 
etiam  in  otioso  verbo,  reprehensione  dignum  cst 
{Mattli.  xii ;  Jacob.  iii).  Et  quis  est,  qui  nec  in  his 
qu;e  loquilur,  reprehendi  queat  ?  Sed  futurus  pastor 


modestia  refreiiet,  et  modesle  agat  in  omnibus; 
nofi  litigiosum^  id  est  qui  litigare  soleat,  Nihil  enim 
imprudentius  arrogantia  quoromdam,  qui  garruiita* 
tem  auctoritatem  putant ;  et  parati  semper  ad  litef» 
in  subjectura  sibi  gregem  tnmidis  sermonibus  !»• 
nant;  non  cupidum^  quia  cito  devtaret  a  juslo  pre- 
pter  cupiditatem  munerum,  sicut  filii  Samuelif 
(/  Reg.  viii).  Avaritiam  enim  vel  cupidilatem  eese 
vitandam  sacerdoti,  etipse  Samuel  exemple  8a# 
docet  (/ Ae(jf.  xii),  nihil  se  cuiquam  rapuisseconm 
populo  probans ;  et  apostoiorum  paupertas,  qul  re*' 
frigerla  sumptuum  a  fratribus  accipiebant,  et  praeter 
victum  atque  vestitum  nihil  aliud  volebant  (infra 
vi) ;  sica;  domui  bene  prwpositumy  non  ut  opes  au ' 


Ecclesiai  talis  debet  eligi,  ad  cujus  comparalionem  B  gcat,  sed  ut  ea  qu»  populis  pnEceptorus  est,  prius 


recte  grex  caeteri  nominentur,  ut  cum  reprehenderit 
alios,  ipse  a  nemiiie  reprebendi  possit.  Perdit  enim 
auclorilatcm  arguendi,  cui  possunt  ab  eo  quem  ar- 
guil,  propria  delicla  improperari.  Oportet  eum  esse 
nnius  uxoris  virum,  id  est  qui  unam  uxorem  habue- 
rit,  non  Iiabeat  secundam,  sicut  beatus  Hilarius, 
vcl  Antisiodorensis  Gernvaous,  sobriuni  sive  vi^ilan- 
tein.  Sacerdotes  enim  qui  ministrant  in  templo  Dei, 
prohibenlur  vinum  ct  siceram  bibere,  ne  lo  crs^pula 
ct  cbrietaic  gravcnlur  corda  eorum  {Judic.  xiii; 
Luc.  xxi),  et  ut  sensus  oflicium  Deo  eif^hibens  vi- 
geat  sempcr  et  tcnuis  sit,  prudentem^  ut  excludau- 
tur  illi,  qui  sub  iiominc  simplicitatis  excusent  stul- 
titiam  sacerdotum.  Nisi  enim  cerebrum  sanumfue- 


a  domesticls  exigat,  filios  habentem  subdttos  eum 
omni  castitate.  In  (itiis  ejus  probatur  disciplina,  si 
bene  fuerint  subditi  ct  obedientes  patrt.  Et  tanta  ab 
eo  castitas  exigitur,  at  si  (Hii  ejus  casti  non  fuerint, 
ipse  episcopos  esse  non  possit,  ct  eodem  vitio  offen- 
dat  Deum,  quo  offendit  et  Heli  ponlifex,  qui  eorpi- 
pueral  quidepn  flNos  suos,  quoniam  in  vestibola 
templi  cum  mulleribus  dormiebant;  sed  quia  nen 
al^ecerat  dclinquentes,  retForsun  cecidit  et  mortiius 
est  (/  Beg.  iv).  Doinni  suse,  sicut  diclum  est,  debel 
esse  bene  prsepositns^ut  regat  cain  secundum  Deum. 
Sed  si  quis  nescit  praaesse  domui  sum^  quae  parva  esl 
respectu  Ecclcsiae,  quomodo  habebit  diligentiam  Ec* 
clesio!  Dei  ?  id  est  quomodo  sciet  soUicitudltdeo^  W* 


!i23  HERVEl  liUIlGIDOLENSIS  RIONACIU.  4ill 

Lere,  ul  diligentcr  rcgat  ccclcsiam,  quac  mulio  ina-  A  cl»?s!aD  quani  rcgit.  Sed  ilb  esl  fnajor  cp:scopus,  iste 


}0T  cst  quam  domus  ojus,  ct  innjori  prudi  nlia  cst 
rcgenda?  Non  neopftylu.n,  id  csl  ru  .'em  cnnvcnit 
cum  osiC.Non  sit  iicoi)liylus,  id  esl  novil.:r  ad  li  Icm 
conve.  sus,  qiii  ordinalur  cpiscopus,  ne  in  superbiam 
elalut^  iil  cst  prx  cxtsris  (ligniorcm  se  pulaii»,quasi 
eo  indigcat  Cliristiana  rcligio,  incidal  in  judicium 
ffiaboti,  id  cst  damnctur  proplcr  superbia.n  ut  dia- 
Lolus  qui  ss  cunctis  mcliorcm  juJica\il,  rt  facius 
est  cunctis  posterio:'(/sa.  xiv).  Ncc  niipcr  baptizatns, 
nec  nupcr  a  s.TCularibus  neguliis  vcl  a  mal.tia  scpa- 
ratus  fieri  debet  cpiscopus,  quia  unusquis  |ue  lalis 
est  neopliylus.  Nec  congruit  ut  hen  catcchumcnus, 
bodie  sil  pontifcx ;  heri  in  ampliilhcalro,  hodie  in 
ccclesia ;  vespere  in  circo,  mane  in  allari;  dudum 


minor.  Et  queinadmoJum  p  a;missum  esl  op.nere 
cpiscopum  cssc  pudicum,  similiier  diacones^  op.irte- 
rei  cssc  puditos,  id  esl  castos;  non  bilingues^  id  e&t 
noii  dupllciter  lo^.uenles,  ut  in  praeseiilia  ciijusdam 
loquantiir  de  eo  bcne;  et  cuni  abscns  rueril,  i'K|uaih 
tur  de  00  male ;  non  mutto  vino  deditos^  ne  i:iebneii- 
tur;  quia  qui  inebriatur,  et  moituus  et  scpiillusest, 
neciue  cbriosi  rcgnum  Dci  po^sideLunt  (/  Cor,  ti), 
non  lurpe  Incrum  seclantcs^  sicut  avaii  oni  cmuntd 
pluris  vondiint,  td  usuras  accipiur.t;  /labentes  ti 
conscientia,  a  sordilius  viiiorum  yura^  fnyilerium 
fidei^  id  cst  tcnentcs  m  co:'de  tnunJo  quod  de  fide 
cst  aliis  occultuui,  sicut  est  qiiod  Cbi  islus  de  rirgine 
natus  cst,  ct  quoJ  peccalum  noa  fecit,  et  quoJ  oio- 


fauturhislrionum,  nunc  consecralor  virginum.lgno-  "  riendo  mortcin  destruxit,  ct  quoJ  vcre  corpusrjos 

rat  momenlaneus  saccrdos  humililalcm  ct  mansue- 

ludinem,  nescit  seipsum  conlemnere.  De  dignitalc 

transfertur  ad  dignilatem.  Non  jejunavit,  non  flevit, 

non  mores  suos  sajpe  reprehendit,  et  assidua  medi- 

talione  correxit,  non  substanliam  pauperibuseroga* 

vit.  Judicium  autem  diaboli  et  ruina  arrogautia  est. 

Incidunl  in  cam,  qui  in  pu:icto  honc  necdum  disci- 

puli  jam  magislri  sunt.  Njn  solum  pra;diclas  vir- 

tutes  habere  qui  ordiiiatur,pra?dictis(iuc  \iiiiscarere, 

ftcd  et  oportet  illum  bonum  tettimonium  habere  ab 

his  qui  foris  $unt.  Qualc  prtncipium,  talis  ct  clausula 

sermoiiis.  Qui  irrepreheftsibilis  csl,  non   soluin  a 

domesticis,  vcrum  et  ab  alienis  consono  ore  lauda- 

tur.  Alieni  extra  Ecclesiam  Judaei,  gei.tllcs  et  Inere- 

tici.  Talis  ergo  sit  pontlfex  Chrisli,  ut  ncc  lii  qui  fnris 

sunt,   religioni  vil»  ejus  dclrahere  audcanl,  ne  si 

rcprehensibilis  fueril ,  incidat  in  opprobrium,   ut 

cxprobrentur  itli  vilia  sua ;  et  ila  conlemplus  inci- 

dat  in  laqueum  diaboli,  oJio  habeiis  ill:)S  a  quibiis  se 

coutemni  viderit.   Sjlet  namquc  evenire  his,  qui 

tb  aliis  despiciunliir,  ut  dcspeclorcs  suos  et  ipsi 

despiciaiit;  sitqiie  ia  i^am  (t  odium,  et  c;eteios 

diaboli  la.iucos  incidan:.  IJeoque  poiit.fcx  sit  talis, 

iit  ncino  possit  ci   cxprobraic  aliquam  pristinaui 

sordcni.  Si  ve:  o  post  liJem  assumpla  conlraria  vir- 

tutibus,  qu£  nunc  descripUc  suut  habuit    non  ad 

pontilicatiim  csl  rccipiendus. 

c  Dlacones  similiter  pudicos,  non  Lilingues,  non 


fil  panis  qui  in  allari  consecralur,  et  csclera  fidd 
arcana.  Tales  siiit  diacones.  Sed  et  hi  primum  prO' 
bentur,  Ilic  innuitur,  quia  et  cpisc  >pi  stiiil  pro!  andi. 
Priinum  prolienlur, «(  si  stc,  id  cst  tales  inicnti  fiie* 
rint,  quales  dcscripsimus,  niini$trent  sacris  altaii- 
Lus,  nullum  habentes^  non  dico  peccalum,  sed  rri- 
mcn^  quia  nullus  homo  sine  peccato  cst,  sed  inulli 
sinc  criniine.  Crinien  namque  c^st  pcccaluni  grave, 
acrusatione  ct  ('amnalione  dignissimum,  sii.ot  ho- 
niicidium,adulterium,  furtnm,sacrilcgiiim«  et  aliqoa 
iminunditia  fornicationis  (llebr.  xi).  Mlulieres,  lil 
cst  diaconissas,  timiliter  ul  diaconcs,  oporlet  esse 
pudicaSf  ut  inu*idilia  castitatis  in  cis  regiium  ts- 
,  iieat,  tion  detrJienicSy  il  cst  non  quacrenlcs  lo- 
'  quendo  minuere  Lonam  fainam  aliciijus,  seJ  so- 
brias,  id  est  ab  omni  ebriitue  iinmuncs,  et  fideies 
in  omnibuSf  dictis  et  factis  suis,  nt  fiJeni  Deo  ser» 
vent  it  hominibiis.  Diacones  sint  unins  uxoris  nrj, 
IJ  esi  non  ordinctur  diaconus  qiii  duas  aut  plures 
habuerit  uxorcs,  scd  qui  lantuin  unam  habult;etei 
noii  niisc  atur,  postquam  ordinatus  rueril.  Ita  siit 
diacones  viri  singula  'ium  nxorum,  7111  bene  preesiM 
fitiis  iuis,  si  quos  priiis  genuerunt,  erudientes  eos 
in  discipl.na  doinini ;  et  suis  domibus^  bcne  pndali, 
ut  cas  bene  reganl.  Et  justuni  est  ut  fil.os  suos  alqos 
domos  bciio  guberneiil ;  quia  qui  bene  minisirateriai 
in  parvis  rebus,  acquirent  sibi  bonum  gradum,  id  est 
aUiorcm   graduin  iu   Ijoiio,  ct  acqiiirent  pduciam 


c  mulio  vino  deditos,  non  turpe  lucruin  secUntcs,  ^  multam  in  fide  quee  est  in  Christo  Jesu^  id  est  rerti- 

tudineni  sunient  vrl  dabiini,  se  bene  coiirersaturos 


c  habeiites  niysterium  fidci  in  coi.scicntia  pura.  £t 
c  hi  autem  prolientur  primum,  ct  sic  ministrcnt, 
c  nuUum  crimeii  habentes.  Mulicres  similiter  pudi- 
c  cas,  non  detrahcntcs,  sobrias,  fiJcles  in  omnibus. 
c  Diacones  sint  unius  uxo.is  viri, qui  fiiiis  suis  bene 
c  p:'aesint,  et  >uis  domibus.  Qiii  enim  bene  miiiistra- 
c  verinl,  gradum  bonuni  siLi  acquirei:t  ct  mullam 
c  fiJuciani  in  fiJc,  qua^  cst  in  Christo  Josu.  > 

Ubi  pnctermissis  prcsbytcris,  niox  post  cpisc^pi 
descriptionein  subjuiigit  de  diaconihns,  dat  intelligi 
quia  nominc  cpiscopi  ct  pontificcm  designavit  et 
presbyterum;  alque  oinnia  quae  dc  episcopo  dixit, 
dc  presbytero  secundarie  sunt  observanda.  Nam  ct 
presbyicr  cst  episcopus,  id  est  supcrintendens  £c- 


fidclitcr  in  majori,  ct  instructuros  alios  in  Qit 
Christiana.  Vcl  hene  pneesse  filiis  et  doi.lLussiiis 
dcbent,  ut  his  ]irius  assueti,  bcnc  postea  sriantmi- 
nist  are  in  cciljsia,  quoniam  qiii  in  diaconatas 
onrKio  le.ie  ministravennt,  gradum  sibi  l>onaia 
acquirenl,  ut  promoveri  mereanlur  ad  eplscopaleia 
giadum,  et  inuUain  sibi  fiduciam  sctenue  reniane- 
rutionis  acquirent  in  file,  qu.c  cst  in  Ch  isto,  qai 
pcr  huuiililatem  obediHntiae  meruit  exalt^n  (Pid" 
tip.  ii). 

c  llxc  tibi  scribo,  fili  Timothee,  spcrans  OM  ad 
c  te  venire  cito.  Si  antem  tardavcro,  ut  scias  qvo- 
c  modo  oporteat  to  in  domo  Dci  couversari,  qam 


im  COMMENT.  IN  KPISTOLAS  PAULI.  —  IN  LPIST.  I  AD  TIM.  m$ 

€  esl  Ecclesia  Dei  \ivi,  colunina  et  firiuamenluni  A  s^^plcin  angclis  scribii,  'h\  esl  episcopis  seplem  Eccle- 

siarum  Asiae.  £t  per  linjusmodi  angelos,  id  est  per 
vcritatis  nuiilios,  prcedicatum  est  lioc  sacramentum 
gentibus,  ac  per  eorum  prxilicatiunem  ereditum  e$t 
in  mutido.  Q\\o4  aulcm  sequitu**,  assumptum  est  in 
gloria/in  nostroquidem  caplte  perfecie  jam  coniple- 
tum  est,  s:!d  in  membris  ejus  complcium  ex  toto 
non  erit,  donec  omncs  electi  receptis  corpoiibus» 
in  regnum  coelorum  simul  sint  ingressi, 
CAPUT  IV. 
c Spiritus  autem  manif.ste  dicit,  quia  in  novissi- 
c  mis  temporibus  disccdent  qiiidam  a  fide  (i/  Tim. 
« 111 ;  llPetr,  ui;  Jud,  i;  Ecdi,  xxxvi),  atlendentes 
cspiritilms  erroris  etdoctriiiis  dxinoniorum,in  hy- 
c  pocrisi  loquentium  mendacium  ct  cauleriatam  ha« 
c  bentium  suam  conscientiam,prohibentium  nubere, 
c  abstinerca  cibis  quos  Deus  creavitad  pcrcipiendum 
c  cum  gratiarum  actionc  ildelibus,  el  his  qui  cogiio- 
c  verunt  verilatem,  quiaomnis  creatuvaDei  honaest, 
c  ct  nihil  rejiciendiim  quod  cum  gratiarum  actiont 
c  percipitur.  Sanctillcatur  euim  per  verbum  Dci  et 
c  orationeni.i 

Ecclesia  quidem  est  columna  et  firmamentum 
verilalis,  sed  tamen  Spiritus  sanctus  mtnifesta 
in  mc  vel  per  me  dicit,  quia  in  nomsimis  tem" 
poribus^  id  e^i  regnante  Antechristo,  vel  antea, 
discedmt  a  pde  quidam  notahiles,  propler  ctijas* 
moJi  discessionem  diclum  est :  c  Nisi  venerit  discessio 
primum  (//  The$$,  u).  i  Et  qiiia  tales  surrecturi  sunt, 


c  veritatis.  Et  manift^stt*  ningnum  ost  pletat:s  sacra- 
t  mf^i.tum,  qiiod  mai  ifesiatum  est  iii  cafue,  justi- 
c  ncaliiiii  est  ia  spiritn,  a;  paruit  aiigelis,  prsedica* 
c  tum  est  genlibus,  creditum  cst  in  mundo,  assum- 
c  ptuin  est  in  gleria.  i 

H;ec  omiiia  tlrmiter  retinc  et  citstodi,  quoniim 
ea  $crio  tibiyfiHTimotliee,  $peran$  me  ad  te  ciio  ve- 
nire,  ut  te  pnese.ns  instruain  ndhiic  plenius.  Et  iJeo 
studiosius  iiiterim  observaredebes,qu%tibiadjiin^o, 
ut  non  erul)escas  cum  te  viJero.  Veniain,  iit  sp-»ro, 
veld<riter.  Sed  $i  tardatero^  scribo  tibi  h.-ec,  ut  inte- 
rim  $cia$  quomodo  concer$ari  te  in  domo  Dei  oporteat^ 
ut  proJesse  possis  omnihus  qiii  in  ea  sunt,  et  scias 
qualitcr  tiiiuinquemque  delieas  instruere.  Quw  do- 
mus  in  qua  Dcus  hahilat  Eccle$ia  e$t,  ex  multis  coU  ^ 
lecta  Hdelibus,  qui  variis  moJis  suiit  docendi.  Eccle- 
sia,  l>ei  xternatiter  vioi,  et  ideo  seternalitcr  henc 
facientis  eis,  qui  voluntatem  ejus  cnslodiiint;  et 
econtra  .'eternaliter  pui.ientis  illos,  qui  pnecepta 
ejus  contemnunt.  Et  ipsa  ejiis  Ecclesia  estin  perfe- 
ctis,  columna^  i  i  est  suhlimis  et  recta  et  inconcussi- 
bitis,  et  sustentnns  juiiiores  atque  sustollens,  et  in 
eisdem  perfcclis  est  ipsa,  ftrmamentum  veritati$^ 
quia  verbis  et  exf*mp!is  firmat  in  curdibus  infirmo- 
rum  veritatcin  fidei  et  maiidatorum  Dei.  Et  mant- 
feste  magnum  e$t  in  ea  pietati$  $acrumentum,  in  qiio 
saljs  humaiia  consistit.  Sacramentum  est  resoccul- 
ta,  id  est  mysticum  sive  aliquid.  £t  in  hoc  recte 

poicst  int(4ltgi  sacramentum,  dc  qtio  dictum  estCo-  q  idco  vigllandum  est,  ne  noslris  temporibus  surgant; 
lossensihus  :  c  Nysterium  quod  absconditum   fuil 
a  sreculis  el  gcneralionibus,  nunc  aiitem  manifesta- 
lum  est  sanctis  ejus,  quibus  voluit  Djiis  notas  (a« 


cere  divilias  gioriae  .sacramenti  htijiis  in  gentlbus, 
quol  estChristus  in  vohis  spes  g!ori;c  (Colo$$.  i).  i 
Sacramentum  enim  pietatis  est,  quia  Dei  Filids  pcr 
viscera  miscricordiae  sua;  visilavit  nos  oriens  ex  al.o, 
illumiiiare  his  qui  in  tenehris  ct  in  umbra  mortis 
scdebant  (Luc.  i).  Sacramenlum  pietalis  in  eo  est, 
quod  Unigenitus  Dei  misericorditer  homo  fieri  di- 
gnatiis  est  per  gratiam  iit  sibi  fiatrcs  acqiiircrct, 
qui  ciim  eo  possiderent  hxreditatem  regni  cceloruni. 
£t  hoc  sncramentum  manifeste  magnum  cst,  quia 
cuncli  tlJcles  noverunt  hoc  ita  magnum  esse,  tU 


vel  si  resurrexeriiit,  nc  alios  seducant.  Discedent 
enim  a  fiJe  vcritalis,  attendente$  $piritibu$  errori$^ 
kl  cst  diemonihus,  qui  per  artem  failacix  I  qtientur 
eis  vel  apparebuiit,  et  aliqua  velut  bona  dabunt,  ut 
eos  errare  faci:»iil,  vcl  in  errore  detineant,  sicut 
Agimnensihus  hxreticis  novimus  rontigisse,  quoa 
d%mo:.cs  in  equorum  spccic  noctibus  apparentca 
po.  tant  pcr  acra  iibiciinque  volucrint,  ct  copiam  cis 
temporalium  rcriim  ministrant,  atque  pravis  dogma- 
tibus  imbuunf.  Yel  attendentes  spirili!)us  erroris,  id 
esthxicaiarchis,  in  quiLus  maligni  spiritusloqicniur 
et  errorcm  doccbunl.  Et  attendcntes  doctrini*  doB'^ 
mofifortfm,  id  est  homiiium  daiiiionia  liabentLim, 
loqueiitium  meiiducium  in  hijpoaiJ,  iJ  cst  simulata 


nemo  sufliciat  raagnittKli.icm  ejus  excogitare,  quod  D  religiono,  ut  magib  dccipiani,  et  habeiitinm  coimini^ 


riObis  manife$tatum  e$t  in  came,  Christi,  qiiia  in  eo 
quod  ipse  carnem  assumpsii,  int.^lligimus  omnes 
electos  esse  membra  ejus  vei  fratres,  iJeoqiic  simui 
regnaluros;  )t«ff/?ra/um  e$t  in  8;7trtftf,  quia  homo 
ille  singularis  quem  virgo  genuit,  factus  est  per  Spi- 
ritum  sanctum  jtistus  in  ulcro  matris,  iJ  cst  in  ipsa 
conceptione  et  creatione  fecit  eum  Spirittis  sanctus 
juslum,  ac  deinde  iii  prasscnti  vita  servavit  eiim  sit:e 
peccalo.  Nos  quoqiie  dum  mcmbra  efiicimtir,  in 
Spiriiu  sancto  pcr  baplismum  jiistificamiir.  Et  hoc 
taiitiC  pielatis  sacramentum  apparuit  augHi$t  id  est 
iiiiioiuil  apostolis  et  prsedicatoribus,  qiii  pro  eo  quod 
gloriam  regni  coeicstis  annuntiant,  angelorum  no- 
piiiie  desigoantur.  Unde  et  Joannet  in  Apocalyi^i 


tiam$uam  cauteriaiam,  id  est  coriuptam  cl  piilrc- 
factain,  aitpie  piiircdinem  cnm  fetorc  semp^r  ouril- 
tenteni.  Duimo::iorum  dico,  proUibentium  nnbrre,  et 
ab$tinere  nubentiiim  a  cili$  quo$  Deu$  creavit,  IIoc 
Agiinnenses  fuciunt  ct  Maiiich:ci,  noiiiiulliquc  alil 
focerunt.  Ille  enim  prohibet  nubciv,  qiii  hoc  essa 
maluin  dicit.  non  qui  huic  bono  aliquid  melius  an* 
teponit.  Multiim  crgo  interest  inter  hortantes  ad 
virginit:a.*in,  liono  ininori  bonum  aniplius  proppncn» 
do;  et  p  ohibenles  nubere,  concubitum  propagatio- 
nis,  qui  solus  proprie  nuplialis  en  vehcmcnlius  ac- 
cusando.  Ilem  multum  interest  inter  al>stiiientes  t 
cibis  propter  sacratain  significaiionetu^  n^V  \x^^\«t 
corporis  casUgationem,  et  ab»tiiienue:i&  v5a&i\%  ^»8^ 


U-27 

Deus  crcavit,  diccndo  quod  cos  Deus  noo  creavit.  A  < 
Nam  et  primi  patres  nostri  a  quibusdam  cibis  abs-  < 
tinucrunt,  non  lamen  cos  damnandi,  sed  signifi- 
candi  gratia ;  ct  nunc  fideles,  non  quia  cibos  pu- 
tent  immundos,  sed  edomandi  corporis  causa,  pro- 
ptcr  animam  in  orationibus  amplius  bumiliandam, 
Don  solum  a  carnibus,  sed  a  quibusdani  terrae  fru- 
clibus  abstinent,  vel  semper  sicut  pauci ;  tcI  certis 
diebus  atque  temporibus,  sicul  per  quadragesimam 
fere  omnes.  Manichxi  vero  ipsam  creaturam  nega- 
bant  esse  bonam,  el  dicebant  esse  immundam,  eo 
quod  cames  diabolus  operaretur.  Et  ab  escis  bu- 
jusmodi  temperabant  quod  non  significatione,  sed 
natura  malas  et  immundae  essent.  Qua  in  re  Creato- 
rem  earum  sine  dubio  blaspbemabant,  quod  pertl- 
nebat  ad  doctrinam  dicmoniorum.  Deus  enim  crea- 
vit  escas  ad  percipiendum  cum  gratiarum  actfone  /!- 
delibuSf  id  est  ut  cum  gratiarum  actione  percipe- 
rentur  a  fidelibus,  qui  bene  credunt  de  ipsis  escis^ 
licet  necdum  intcHigant  quod  credunt;  et  his  qui 
eognoverunt  veritatem,  id  est  qui  intelligunt  quod  de 
eisdeni  escis  credunt.  Ilanc  scilicct  veritatem  cx)- 
gnovere,  quia  omni$  creatura  Dei  b$na  est  in  nalura 
sua,  et  nihil  cilionim  est  rejiciendum,  id  est  abhor* 
rcndum  et  respuendum  quasi  naturaiiter  malum  vel 
immundum,  quod  percipiturf  id  percipi  solet,  cum 
gratiarum  actione,  id  est  ut  agantur  Deo  gratiae  a 
percipiente.  Omnia  quippe  quas  naturaliter  sunt,  in 
ordine  suo  bona  sunt;  ct  ncmo  in  eis  peccat,  nisi 
qui  ordinem  suum  In  Dei  obedientia  non  custodiens. 


nERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  im 

utilis  est.  Pietas  autem  ad  omnia  utilis  est,  pro- 

missionem  babens  vilae  qu£  nanc  esl  el  fatanr. 

Fidelis  scrmo  et  omni  acceptione  dignus.  Id  hoc 

euiro  laboramns  et  maledicimur,  qiitt  speremiis 

in  Deum  vivum,  qui  est  salvaior  omniBm  honi- 

num,  maxime  fidelium.  > 

Hac  de  cibis  el  creaturis  qaft  dixi,  pnp9ne7a  frt- 

tribus  ad  tenendam,  bwut  eris  mtiKsfer  Chrisii  Jesn; 

ta  dico,  enutritus  vel  a  matre  tua  vel  ab  aliis  fide- 

Ub«s,  ttrbis  fidei^  id  est  verbis  quae  fldem  doeent  et 

verbis  bona  doctrintgj  qaantum  ad  bonos  mores, 

^umm  assecutus  es  ab  infontia,  et  tunc  cum  stadio 

perquirens  eam  et  inveniens.  Ronam  quidem  doctri- 

nam  tene  et  doce  quam  assecutus  es ;  sed  imeptm 

et  aniles  fabulas^  id  est  Jadseorum  trtditlones  rfrrtft, 

B  quia  sunt  inepls,  id  est  sine  aptitadibe ;  el  anilei, 

id  est  vetulanim  sermonibas  infufce  juniorttm  eor- 

dibus;  et  sunt  fabuUe,  id  est  intnfa  terfoa  sine  veri- 

tale  et  utilitate.  Hoc  non  de  divinis  elequiis  didldr, 

0ed«  ut  dixi,  de  traditionibos,  quas  ludei  t  M4iiorK 

bus  suis  tcceperuut  praeter  legtles  el  fiHlpbetifN 

libros,  et  de  stuUiloquiis  bmreticoniin,  qni  probi> 

bcnt  nuptias  et  interdicunt  clbos  quos  Deus  creatit 

ut  cum  giatiarnm  actione  snmerentar.  Ptbults qni- 

dcm  devitt,  sed  teipsum  eserci  md  pielmtem^  boc  esl, 

ftbulas  impiorum  cave,  et  td  pietttem  tetAetipsim 

eierce,  id  est  boc  sit  studium  tuum»  nt  roente  sis 

religiosus,  et  erga  Dei  cultum  devotus,  ttqae  fidei 

piclate  sincerus.  Idcirco  moneo  ut  etse  studeas 

mente  pius  erga  Deum  et  proximum,  quit  ^orp$rM 


,      .   ^  „_     „      ^  __   -_    ,^ ^ 

eoruni  quoque  ordt/.em  male  uiendo  perturbat.  Pa-     exercitatio^  quae  est  in  jejuniis  et  vigiliis  tc  libert 


tros  autem  nostri  qu^  Dco  placuerunt,  tcnuerunt  or- 
dinem  suum  in  ipsa  obedientia,  ut  quidquid  Deus 
tcmporibus  congruis  jubendo  distribuit,  sic  obser- 
varent  quomodo  ille  dislribuit.  Itaque  iion  solura 
carnes  ad  cibos  datas,  cum  omnes  natura  mundae 
sint  vel  cssent,  quasdam  tamen  nonnulla  siguifict- 
tione  immundas  illo  lempore  non  ederunt,  quo  eas 
non  edi  praeceplum  eral,  ut  talibus  significationibus 
lutura  rcrum  manifoslatio  praefiguraretur ,  sed 
et  azymum  pancm,  ct  cxlera  cjusmodi  in  quibus 
fuit  umbra  fuiurorum.  Qui  tam  rei  esseut  iHius  lcm- 
poris  et  illius  populi  bomines,  si  observare  eontem- 
nerent  (quando  iiia  sic  fieri,  et  ista  qu»  nunc  reve- 


manuumy  atqce  muitimodt  corporia  tfllicllone,  iil 
qua  te  fatigas,  ad  modicum  utilis  esi^  id  est  pahiB 
utililatis  babet  respectu  magnae  utililttis,  qatm  ka* 
bet  pietas  reiigios»  mentis.  Nam  ilit  corportlii 
exercitatio  et  in  bypocritis  vel  ha*reticit  Inveiiltor, 
pietas  autem  devoti  ac  bcnevoli  cordis,  tion  nisi  ia 
electis  reperitur.  llla  corporalis  exercitatio  td  hmh 
dicum;  utilis  est,  pietus  antim  ad  omnim  ntilis  fil» 
quia  omni  bono  studet,  habens  promissionm  tHHt 
qum  nunc  esi  et  futuree,  quia  Deus  piis  pfdmisil  ^ 
ttm  quam  babent  in  hoc  saeculo  animse  justorum, 
vel  subsidit  temporaiia,  et  vitam  futurae  beatitudi* 
nis,  dicens :  f  Quaerlte  primum  regnum  Dei  el  jo* 


lata  sunt,  sic  praenuntiari  opurtebat),  quam  nos  de-  D  stitiam  ejus  et  baec  omnia  adjicientur  vobls  {Mettk, 


sipicnles  essemus,  si  nunc  jam  roanifestalo  Novo 
Testamculo,  illas  pr»nuntiativas  observationes  ali- 
quid  nobis  prodesse  putaremus.  Nihil  ergo  ciborum 
est  rejicicndum,  quod  curo  gratiarum  actiooe  perei- 
pilur.  Sanctificalur  enim  cibus  ipse  per  verbum  Dei^ 
quod  est  in  actione  gratiarum,  et  orationem^  quft 
adjungilur  ne  diabolus  per  eum  noceat.  Verbum 
enim  sanctifictti  oratio  tutem  impetrat,  ditboius 
vero  per  cibum  tentat. 

c  ll;ec  proponens  fratribus^  bonus  eris  minister 
c  Christi  Jesu,  enutriius  verbis  fidci  et  bonas  do- 
c  ctrin»,  quam  assecutus  es.  Ineptas  autem  ct  ani- 
c  lcs  fabulas  devita,  exerce  autem  teipsum  ad 
I  pleuim»  jNtm  eorportlis  eierciutio  «d  modicum 


vi;  Luc.  xii).  >  Et  per  Salomonem,  dicens  de  sa- 
pientia  :  c  Loiigitudo  dierum  in  dextert  ejns,  et  ia 
sinistra  ejus  diviti»  ct  glorit  (Pftt.  iii).  i  Deilefi 
enim  vitam  perenncm,  sinistra  vero  vitam  pHesen^ 
terti,  designat.  Vcl  exerce  te  ad  ptetttem,  id  est  a< 
compassioncm  proiimorum,  et  ad  opert  roiserieo^ 
dite.  Pictas  esi  ad  omnia  utiiia,  quit  et  in  futoro  el 
praesenti  saeculo  prodest,  dtns  teinportlit  et  aetema 
remedia.  Habens  promissidnem  vit«  qutt  nunc  esl 
et  futur;e,  quia  qui  pielalis  iieneficit  pauperilnis  ioh 
pendit,  et  in  pr^eseitti  datei  Deus  unde  temportliic^ 
vivat,et  in  futuro  viiam  sempiterntm.  Et  fidelis  esl 
iste  sermo  dc  pictale/id  est  verax,quia  teiUcet  pielii 
•st  utiiis  td  omnia,  et  Hdelilfr  tdimptotw  qued  i 


im 


COMMENT.  Va  BPlStOLAS  PAULl.  — IIN  EPlSt.  I  AD  TIM. 


11:^0 


prt^miisuiii  *st,  til  habeat  vildni  pnfesfcntem  el  futn-  A  tftrruat,  sludere  IhccSsJinler  debel,  «t  per  erudiiicH 


rarti.  Iste  seriho  est  flJblis,  ncmiueiii  falleni,  tt  esk 
digHUB  omi  accipUehe,  ut  a  ctmetii  hdttiinibai 
otHhino  abbipialur.  Ver^  pictas  habet  proinissionM 
Vit^  pr«$entiii  et  ruttirae,  nam  in  Hbe  laboramtii,  tll 
prohiissionem  hane  tonseqnamiir ;  ei  in»f^(ilkltftiif 
ab  iibpiis  H  bl^sphematoribtis.  In  hoe  labdramtt^; 
tinia  BperHiHus  in  Dtuni  tttmm,  id  ^st  ih  ht>c  insiid^- 
nius  pietalis  ac  jusiitift  operibu^,  qui:l  speraithus  vi- 
taiit  quam  Detis  vivehs  promisii  ^16  ageniibti^.  Q^i 
esl  Salbator  omhiUm  hominnih,  ijuia  sdlbm  siilitn 
fdbit  oriri  super  bdhos  et  iiialds,  ^t  pliiit  stipet  ]ii- 
stos  et  ihjusto^  {Mttitfi.  yj,  atti^e  saluilsm  ctJrpbrii 
iii  hae  vita  tommuniiet  jiarat  bonts  ct  malis,  mnxi- 
mn  t^meti  ipslf  fcst  Siiltator  fidennm,  quia  ))r^tef 


ni^  studiilm  resurgat.  Altvihae;  inqiiam,  iectioni,  et 
jWt  lectionem,  altcnde  esthoHdtioni  jam  volentium, 
et  dbtttintk  nesciehtium.  Sib  fetiim  debes  agere,  ul 
iJdtHl  Ifectio  faciclidtiiii  doctictit,  fiicirt;  et  subdiloi 
tuos;  itt  hoc  iHcm  rttHatit;  ^dmoneds;  atquc  il- 
lo§  i}tii  b#c  ignbrani,  ddceai.  Slc  agc  et  noti  neglt- 
igM  tjrrtif f ctfh  cpiscbpaliS  offllii ,  qiiOi:  est  in  te , 
qiiik  M  hbc  gnitis  Deus  te  prsetuilt  illi  popuio , 
tt  t\c  aga^ ,  qute  gralia  ht  tibi  data  per  prophe* 
iihm  ,  Mh  iinpoMbnB  manuum  presbyterii.  Vi- 
dbiui*  Apostblus  propliciiahi  vocarti  iiispiiatio* 
nem  sancti  Spiritug,  per  (juam  prx^cicbat  quid 
de  hoc  ct  db  cs&teris  cssfet  acturus.  Vel  certe 
dti  faoc  iiuod  ilerl  debcrct ,  episcnpus  specialiter 


t^mporsilera  s^ilUtemj  411»  lilis  est  comhjuhik  cutii  ^  prbpliciavii,  sive  ipse  Apostolus,  sivc  quilibct  alius 

sahctus.  linposiiionem  vCro  inanuum  eam  dicii,  quae 
Ifl  orditiaiibnc  cjus  facta  est.  Qua;  raanuum  impb- 
Silio  fiiit  prcMt^ttirii,  qiild  pi^r  hdhc  impbsitionem 
attcpit  presbj-lciiuih,  Id  feSt  tpisfcdpiilum.  Episco* 
pus  chini  tocsilur  feDPJtc  itb  aposlblis  prcsbyler,  el 
pi-cSbyier  cpiscotiuS.  tcl  li*c  Ihiposilio  manuum 
fuii  prc^bytori ,  qui  Laiihc  dlcltur  senior ,  quia  ipse 
A}3Ds*lDltis  qui  ju!tia  hiiiffc  sciisuin  prcsbyter  inteili- 
giHtt-,  Ihijtdsuit  raaiius  suas  capili  cjus,  dura  ilhmi 
cdhSecrarel  tpijjfcopum.  Naih  ct  Pct^uS  {/  Petr.  v) 
aiqtlc  Joahhfc^  in  tlpistoiis  Siils  sfcipsos  vocant  se* 
hiblcs  (/]  Joan,  1 ;  ///  JoaiL  1),  id  est  prcsbyleros, 
propicr  graven)  maturitatcm  inorum  et  sapicntiai^ 


reprbbis,  dat  els  iSetemam  ^aiiiteiii,  ^ham  pdsside^ht 
ciitu  ilhg^lls; 

t  Prseclpe  h*fc  et  dbce.  Neido  adoleSc^hiiam  tuahi 
«  ebtuemnai,  sftd  ^xempIUm  esto  fldelium  in  vei-bb, 
f  Irt  converSatione,  ih  charitate,  in  llde,  ih  caslita- 
I  le.  Dttln  venldi  dltehdfe  IcCtloni,  exhdt-tationi  ^l 
I  dofcirinae.  Noli  totigHgcre  gfalidih  qu*  est  in  te, 
4  quie  data  tjst  tibl  ]^t  pt-ophetiam,  cUhi  impnsl^ 
lione  manUiim  t)rc%ierii.  HdEib  Wedllar^,  in  hii 
cstoi  ut  profeclUS  tuus  ihahlfcstU?  sit  omnibus. 
AttendiJ  libi,  fct  doclHn»,  Insta  In  illis.  Hoc  ehiift 
faciens  i  H  teipsUm  s^lVum  facle§ ,  ^t  cos  tiUI 
te  audlunt.  1 


Hojc  quse  dixl  de  fiabtilis  vitandis  et  pietate  Se-  ^.  ^^^  i:i\^\n  pruptcr  seiatem.  Deinde,  /<(rc,  inquit,  me- 


cianda  prtecipe  Scieiitibus  tt  doee  nescientcs.  Prre- 
cipe  hsec  ut  Uant,  et  doce  quomodD  fldnt.  Ct  ut  prx- 
cepium  tuuin  alque  doctriiia  snscipidturj  nemo  ado^ 
iescentiani  tunm  eontehtnutt  id  est  lla  tire,  et  matu- 
rum  te  inoribus  osiehde,  ut  nemo  te  qUasi  adolc- 
scenlem  possit  cbhtemhere,  hee  vlta  xtatem  tuaifl 
faciat  repreliensibilem,  quanivis  corporc  sis  ado- 
iescens,  si  quld  reprehensibile  feccris,  atidacius  re- 
preliehdliur  et  quaM  cdntemnitur.  Potest  ctiam  ad 
sUlijeclos  tefefrl  Ui  dicatur,  iicmo  cbrum  quitms 
prtedpies  et  (Jubs  docebl^  cohtefaihat  adoiesceniiam 
tnatn  ,  qui^  iii  Stfcro  eloqnio  nonnUnqtiam  a^d* 
lescenliajuveritus  tocatut',  Salomone  testante,  qul 
ait :  c  Lseiarc,  Jhvents,  in  adoleSfcentia  tua  (Eccte. 


ditare,  id  est  hxc  pertracia  ct  volve  in  aiiiino  luo 
quse  injungo  libi,  quia  idcircd  cohstitutus  cs  ponti- 
fex ;  et  in  his  aclionibus  atque  iheditatiouibus  jugi- 
ter  esto,  ut  dum  ila  vixeris  et  docueris ,  ut  dixi, 
profectus  iuus  sii  manlfestus  onlnibus^  id  cst  cuncti 
te  (mtenter  sciani  omnibu^  proflcere^.  Et  ut  tibi  aliis- 
que  proflcias,  attehde  tibi ,  id  est  mentis  intuitum 
frequenter  reduc  ad  tcipsum^  ct  diligcnter  attehda 
quatiier  vivds  ;  ac  si  qiiid  Iri  tt^  corrigenduin  inve- 
ncris,  statira  cdrrigc,  ei  sehipct*  ad  meliora  nitere ; 
et  doctrinoi  insta  in  illis  ,  id  est  instanter  doce  illos 
qul  sunt  commissi  libi.  El  libehler  debes  utrumque 
facere,  quia  lioc  iia  faciehs,  duplicem  fruclum  aff^e* 
res,  quoniani  et  teipsiim  salvum  facies^  et  eos  qui 


XI).  I  Si  enim  nnom  (tssc  ulraquc  non  decerneiet,  D  te  atldiunt,  Tc  enlm  salvabis ,  si  tlbl  altenderis  ;  et 


qucm  thonebat  in  addicsrentia ,  jUtenem  ndh  Vbca- 
rct.  Sic  ct  in  hoc  Idco  dddieScehtia  pro  juvehtule 
iutelligitur,  ut  sahfctus  tiiholhfcuS  iii  auctbrltate  prsR' 
dicalionis  Slt  ciiani  solid^e  i^talis.  NtMho  sciatfcni 
tunin  contcinnat,  sed  tu  exehtplum  eito  fidelium  in 
vcrbo,  ul  ipsi  exdmplo  tud  bonii  Idquahtur;  ct  1» 
convcrsationef  ul  exchiplo  luo  behe  et  Jiorieste  con- 
vcrseniur;  atque  fii  charitate  Dei  ct  proximi,  ct  in 
iiiicgrilate  fldei,  et  munditilia  caslitaiis.  Et  ut  ita 
possis  lcxcmplum  bonoruin  operum  aliis  priBbere, 
allende  lectioni  divinarum  Scriplurarum  inlerim 
dum  renio,  Valde  enim  inter  humana  vcrba  cor  dc- 
iluil.  Ciiinqiie  indubilanler  consiet,  quod  exlernis 
«K^upatloQum  turaultibus  impulsum    a  «^metipso 


aUdilores  tubs,  sl  dociMnac  Institcris.  Sic  enim  de- 
hci  rector  prbpriain  salulem  qUacrere,  ut  cominuncin 
non  dcscral;  ct  sic  coramuncin  prorectnm  quaerere, 
ut  pi-bpriuin  non  iiegligal.  Nara  Ui  dc  subjectis  suis 
ratioiicm  Clitisto  judici  rcddet,  ut  fct  de  seipso  i-cd* 
dere  cdgdlur. 

CAPtJT  V. 

•  Seniorcm  ne  increpaveris  ,  sed  bbsccra  ut 
c  patrera  ,  juvcncs  ,  ut  fralrcs ;  anus  ,  ut  ma« 
c  tres,  jiivenculas,  ut  sororcs  in  orani  castitate.  • 

Dixi  ut  insles  doctrinoe ,  scd  lainen  boc  age  cuiv 
discrelione,  ui  unuraqucraque  doceas  vel  admoneas. 
prout  congruum  fueiit.  Aliier  namquc  admoucndi 
sunt  juvenes,  et  aliler  senes.  fto\a.  '^^'^  ijv^^^Ma^- 


|£51  HERVEl  BURGID0LENS1S  MONACHI  t43) 

sevcritas  admonitionis  ad  profectum  dirigit,  islos  A  renli  per  gradum  et  parentelam  soccedere  Jabetor. 


vero  ad  meliora  deprccalio  blanda  componit.  Et  id- 
eo  seniorem  ne  mcrepaveri$,  $ed  pro  pietatis  lionore 
cbsecra  eum  reverenter  ut  patrem,  quatenus  per 
l>cnignam  obsecrationcm ,  facilius  tuam  suscipiat 
adnioniiionem.  Indignatur  enim  et  erubescit,  si  fu&- 
rit  aspere  correptus ;  juvene$  vero  admone  cum  af- 
fecludilectionis,  ut  fratres.  Senes  et  in  Scriptura 
sacra  vocantur,  non  aui  sola  quantiiate  lemporum » 
8ed  qui  morum  grandxvitate  maturi  sunt.  Juvencs 
autem,  qui  nulla  consilii  gravilate  deprimuntur.  £t 
Ideo  lalcs  etiam  lioc  loco  possunt  intelligi.  Seniorem 
ergo  qui  maliirilate  provectus  est,  si  in  aliquo  alitcr 
qvam  oportet  egerit,  ne  increpaveris,  sed  blaiide 
obsccra  ut  se  cmendet,  et  de  caetero  in  melius  pro- 


Mutuam  ergo  viccm,  ut  dictum  est,  reddit  parenti* 
bus  ,  qui  nutrilus  a  majorilus,  nutrit  minores;  et 
quod  a  pi-xccdentibus  accepil,  subsequentibiis  im- 
pendit.  Vcl  mutuam  vicem  parentibua  reddit,  qai 
iiliis  et  propinquis  sibi  servilia  impendeiilibas  sub- 
sidia  rependit.  Iloc  agat  liona  vidua ,  quia  koc  e$t 
aceeptum  coram  Deo;  et  Iitc  tamen  nondum  eU 
verc  vidua ,  quae  parentes  haliet  qui  illi  sanl  sola- 
tio.  Sed  illa  quie  vere  vidua  e$t,  id  est  ab  omni  ao- 
xilio  mundano  destituta ,  et  ab  omni  terreno  solatio 
de$olata,  sperat  in  Deum^  id  cst  videns  cx  nuila 
parle  se  babere  suflTiigium,  toto  animo  adhspiel  Deo» 
a  qiio  solo  sperat  auxilium  vitae  et  salutis;  cl  Idco 
nocte  ac  die  instat  ob$ecrationibu$  pro  remolioiie  so- 


flciai ;  juvenes  vero,  quos  morum  leviias  agit,  in-  ''  iius  mali ,  et  orationibus  pro  adeptione  lionoram. 

Talis  erat  sancta  Anna,  quae  non  discedebat  de  teoi- 
plo,  jejuniis  et  obsecrationibus  serviens  die  ac  do- 
cte  {Luc.  ii).  Prae  caeleris  enim  viduae  debeni  vacaro 
orationilius  quia  ct  Dominus  cum  ad  seinper  oraii» 
dnm  horurctur,  viduain  commemoiavii,  qiisevide» 
licet  iniquum  judicem  ad  audieiidaro  causam  as- 
sidue  iiilerpollando  commovit  {Luc.  xviii).  Qiiapro- 
pter  cum  in  viJiiisdestitutio  etdcsolatio  notetur,  sie 
se  oninis  anima  inteiligat  in  hoc  saeculo  destitutain 
et  desolalam,  quamliu  peregriuatur  a  Domis^o,  pro- 
fecto  quanidam  vi  luilatem  suain  De:)  defensori  as- 
sidua  et  iinpensissima  precalionc  conimendat.  Mj- 
stice  cniin  vel  Ecclesia  vei  omiiis  anima  qiiae  intcU 


crepa  benigne  (si  deliqucrint)  utfratres;  anu$  simi* 
litcr  quue  vel  aelate  vel  bonis  moribus  sunt  prove- 
clag,  adnione  cum  revcrentia  ut  matre$ ;  juvencutas 
aulcni  a*late  vel  moribus  admone  ut  sorores^  et  hoc 
tfi  omni  casiitateAw  alloquiojuvencularum  reclissimo 
juvcnis  de  omni  caslilate  admonctur,  ut  nccsaltcm 
minima  carnis  titiilatione  circa  eas  moveatur. 

c  Viduas  honora  quae  vere  vidux  suni  si  qua  au- 
c  lcm  vidua  lllios  aiit  nopotes  habet  discat  primum 
c  domum  suam  pie  rcgcre,  et  muluam  vicem  red- 
c  dere  parentibus.  Hoc  enim  accepium  est  coram 
c  Ddo,  quae  aulem  vere  vidua  est  et  desolaia,  spc- 
c  rat  in  Deuin,  et  instat  obsecralionibus  et  oralio- 


c  nibus  nocte  ac  die.  Nam  qux  in  dcliciis  est,  vi-  ^  Hgit  sedcrclictam  oniiii  auxilio,  nisi  sollus  Dei,  ?i- 


c  vcns  inortua  cst.  £t  hoc  prxcipe,  ut  irreprehen 
c  sibilessint.Si  quisautcm  suoruni,  et  inaxiiiie  do- 
c  mesiicorum  ciiram  non  habct,  lidem  negavit,  ct  est 
c  iiindeli  detcrior.  > 

\idua$,  inquit,  honora  quos  vere  vidua:  $unt,  id 
est  quae  omni  auxilio  suorum  sunt  destituUc ,  quae 
roanibus  suis  lahorare  non  possunt,  qu:i$  pau- 
pertas  debilitat,  aeiasque  conficit,  quibus  Dcus  S}ics 
esl  et  omnc  opus  oratio.  Ex  qiio  datur  inteliigi  ailo- 
I<  sceululas  viduas  exceptis  qiias  cxcusat  innrinitas, 
vel  suo  labori ,  vcl  libei  orum,  vcl  pt  opiiuiuoHim 
minisieiio  delegari.  Hoit«>r  auicm  iii  pnesenli,  pro 
f  leemosyna  vel  pro  inunere  accipilur.  Nain  et  quod 
alibi  iliciliir  :  c  Honora  patrein  ct  niatrcm  (Exod. 
XX,  Ephes.  vi),  I  non  in  verborum  soiio,  qui  ino- 
piam  parentum  cnssa  polost  adulaiioiic  fiuslrari, 
sod  in  victus  ncccssariis  ministrandis  debct  inttl- 
ligi.  liaqiic  viduas  honora,  id  est  sumptibus  ecclc- 
siasticis  ab,  non  tamen  omnes ,  sed  qua  vere  viducB 
iuht,  iJ  est  quae  iion  habeiit  aux  lium  nisi  sollus 
Dei.  Sed  si  qua  vidua  habet  filios  vil  ncpotcs^  discat 
prtmum  pie  regere  domum  suam,  iii  quo  proljnbilur. 
Uoc  discat  priinum ,  id  cst  aiitcquam  ad  cccicsiam 
veniat  stipcndiisccclesiaehonoramia.Discat  doinum 
regcrc,  et  parentibus  qui  eam  aluerunt ,  mutuam 
vicem  reddere^  ut  ct  pari  legc  alios  nutriat.  Nec 
solum  genitorcs,  sed  et  filii,  vel  nepotos ,  caelerique 
propinqui  dicuntur  parentcs,  unde  et  tola  progenies 
pareniola  vocatur.  Et  in  muiidana  leffo  parens  p«- 


dua  est.  Unde  cniin  mulier  est  vidua?  Quiai  iion  ha- 
bct  auxiliuiu  aliunde,  nisi  sol  us  Doi.  llle  vero  qoa 
liabeitt  viros,  quasi  siiperbiunt  de  auxilio  Tirorum. 
Vidontur  autein  vidu;c  desert;e,sed  robasti.is fsl 
auxilium  eariim.  E<go  tota  ecclesia  una  Tidiia  est, 
sive  in  viris ,  sive  in  feininis ,  sivc  in  conjugatis» 
sive  in  marilalis  ferninis,  sive  in  adolescentibus,  si* 
ve  in  senibus»  sive  in  virgiuibus.  Omnis  ccilesia 
uiia  vidua  cst ,  dcserta  in  hoc  saM:uIo  *  si  sentit  il- 
lud,  si  novit  viduilalcm  suam ,  lunc  enim  auxillHm 
prxslo  osl  illi.  Sed  siinpr.clter  vivluam  mulierem  ile- 
ricni  sicut  siiperius  iiitt  lligamus.  Quae  enim  vcre  vi* 
dua  ost  ( t  desolala,  |>ersislit  in  precibus,  et  fit  DtO 
proxiina.  Nam  e  iontrario  illa  qucc  in  deliciis  esf,  id 
D  cst  quae  carncin  siiam  deliciose  fovel,  et  in  prtcibtts 
ct  jojuniis  nuilatenus  afOigit  viven$  communi  vita, 
morffia  est  in  anima ,  quoniam  Deus  ab  :;a  recessity 
qui  cst  vita  aniiine.  (Jnde  et  beatus  Job  de  sapientia 
qu»  Deus  cst,  dicit,  quia  c  nou  invei.itur  in  terra 
suaviter  vivenliuin  (Jo6  xxviii),  i  id  est  in  mcnle 
eoruin  qui  voluplalibus  hiijus  viue  seniunt.  lioc 
est  cniiii  viventem  morluuin  esse  non  habcre  Deum 
mancntcm  in  sua  nieiiti^  Nc  ergo  vivoub  sil  morlua 
deliciae  spiritualcs  dcliciis  carnalibus  in  sancta  ca- 
stiiale  succedanl,  id  est  oratio,  jejunium»  bona  co- 
gitalio,  bonorum  opcrum  frequentatio.  Nam  quando 
vidua  pro  deliciis  nuptiarum  quasin  c:inie  vui  ba« 
bere  solcbat ,  aiiarum  et  carnalium  deliciarum  lan* 
quam  in  solatio  usum  sssumit,  tonc  vivens  i 


UoS 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.   -  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


U34 


est  Nam  slcut  in  ipsis  sciisibus  corporalibus  acu-  A  lur  accipere.  Dixi  superius  ut  vcras  viduas  houoret 


tius  audiui.t  qui  non  ^iileiit,  et  tangeiido  multa  di- 
scernunt,  nec  lanta  \ivacitale  tangunt  qui  oculis 
utunlur ,  non  intelligitur  ex  uiio  auditu  ncmpe  ex 
sensu  au.iiius  (ii5),  lijminum  repressa  intenlione 
sentlendi,  eain  se  in  alios  scnsus  proinptiori  digno- 
scendi  acomine  exercerc,  tanquain  ex  altero  c6netur 
implere  quod  negatur  ex  altero;  ita  ct  saepe  carnis 
cupiditas  a  concubendi  voluptate  cohiiita  ,  majori 
voliiplate  in  pecuiiiae  se  porrigit  appctitum ;  et  il- 
linc  aversa,  liuc  se  impetitu  ardentiori  conv^rlit. 
Morsauteni  est  ipsa  laetitia  in  perfruendo,  cum  quis- 
que  adipiscilur  qno4l  perdite  conrupivit.  Et  ideo 
mortua  est  vidua  qux  in  deliciis  vivit,  ad  quas  deli- 
cias  per  cupidilates  tanquam  portas  moitis  perve- 


suniptibus  ccelesix.  Et  vidua  qtiae  sic  est  honoianda» 
eligatur  haliens  non  minu*  sexaginta  annorum^  nigi 
jain  est  ex^ilinctuH  fonies  liLidinis,  qute  fuerit  unius 
viri  uxor^  id  ost  nna:  non  habuit  nisi  uiium  niarU 
tum,  post  mortcin  cjtis  habens  testimonium  in  boiiii 
operibuSf  scilicet  $i  filios  enntrivit  quos  liaLueril;  si 
pauper<is  hospitio  recepit^  si  sanctorum  praedicato- 
rum  pedes  lavit,  quos  tunc  recipere  peiiculosum  fiiit. 
Cuin  fratres  hospitio  suscipiuniur ,  inos  iiioh  vit 
apud  plerosqoe  sanctos,  ut  pedcs  lorum  iaventur; 
et  magna  in  hoc  facto  coininendatio  cst  huniililatis, 
ne  dedignelur  facere  Christianus  quod  prior  fecit 
Christus  (Joan.  xiii;.  Cum  eiiini  ad  peJes  fratrif 
indiiiatur  corpus,  etiam  in  corde  ipso  excitatur; 


Ditur.  Et  idcirco  praecipe.  vidnis  ne  deliciose  vivant.  B  vel  si  jam   ineiat,  conliniiatur  ipsius  huinililalis 

Et  hoc  est,  pracipe  illis,  ut  irreprehensibiles  sint ,  id 

est  ut  caveant  facere  ea  qnae  suiit  digna  reprehen* 

•ione.  Dixi  superius ,  ut  vidua  si  filios  vel  nepotei 

kabet^  discat  regere  domum.  Si  auteni  hoc  agere  ne- 

glexerit ,  fidem  perdiJit ,  quia  si  quis  non  habet  cti- 

ram  siionim,  el  maxime  domesticorum,  ut  quantiim 

potest  procuret  illis  nece^saria ,  fidem  negatit  ope- 

rU>us ,  etsi  non  verbis ,  quia  proxiinuin  non  diligit, 

ct  inliJeliter  erga  euiu  agil.  Vel  viJuae  non  stiideant 

congregare  dcliclas ,  sed  vel  (Ilii ,  vel  caie  i   pro- 

pinqui  impendant  iliis  qtiod  necessarium  est.  Sed 

si  quis  estqui  nolit,  fldem  nrgavitquam  in  hapti- 

snio  p:omisit,  ()u:indo  diaboli  operiLus  abrcnunlia- 

Tit«  et  esl  deterior  infitleli,  qui  nunquam  fiJem  ha-  ^ 

luit.  Ilic  eniin  veritatem  novit,  tt  sc  benc  aclurum 

promisit;  iiifidelis  autem  nec  no\it  aiil.uc  iiec  pro- 

misit.  Sed  i»te  promisit,  et  iniplere  iioluil ,  ideo  de- 

terior  est  illo  qui  lidcm  nondum  percepit.  Multo 

cnim  gravius  delii.quitur  scienter  quam  ignorantery 

ct  multo  pejus  cst  Lona  opera  promittere  et  non  fa« 

cere,  quam  nec  promiltcre  iiec  facere.Curain  ergo 

suis,  et  maxime  doineslicis  quisque  debet  iinpen* 

dere,  qiiia  cum  coeperit  velie  proJesse  q*iibus  pote- 

rit  primitus  iiieht  ei  cura  suoruni.   Ad  eos  quippe 

halM^t  oppoi  tunioreni    facilioremque   aditum   coii- 

fvuLiidi  vei    naturse  ordine  ,  vel  ipsius   societaiis 

Lutiianae.    Nam    infidetis  curara    suoruin   habet , 

et  ideo  deterior  est  iiifideli,  qui    hanc  uon  habet. 


affertus.  Et  vidua  est  eligenda  qtiae  testiniouium 
liabet  b;ec  oniiiia  fecisse,  et  si  tribulationem  patien* 
tibus^  iJ  est  incarceratis  vel  qiiiLublibet  afilictif 
bonaquae  potuitsu6iiif>fts<rfirfi,atquc  ut breviitr con- 
cludain,  <t  Cfii.*{e  optis  ^oiittffi  hubsecuta  est,  Et  liaec 
talis  pascaiur  al.mentis  ecdesiae,  ct  si  vires  habue* 
rit,  serviat  sacerdoti. 
c  Adolescentiores  autem  viduas  devita.  Cum  enira 
luxuriaUtt  fueriiit,  iu  Christo  i.ubere  volunt,  ha« 
bentes  daranationem,  quia  primam  tidein  irrilam 
feceruuL  Siinul  auteni  ct  uiioue  diacuKt  circuira 
domus,  liOn  solum  otiosXy  sed  et  verbos»  et  cu- 
rios£,  loqiieiites  quae  nou  oportel.  Volo  ergo  ju- 
niores  nubere,  lilius  procrearc.  matreofainiliaa 
esse,  nullam  occasionem  dare  adverbario  iiiale- 
dicti  gratia.  Jaiii  eniin  quaedain  convcrsae  6unt 
letro  piist  Satanam.  Si  quis  (idelis  vel  si  qua 
c  lideiishabet  viduas  submin  stret  lilis,  et  noii  gra- 
c  vetur  £cclesia,ut  hisqu;e  veieviduaesuiit,suQic.ai.i 
Dixi  ut  vidua  eligatur  nun  minus  sexaginla  aa- 
norum,  iiisi  compressa  est  oinnis  lascivia.  Sed  adO" 
lescentiores  viduaSf  quaruin  adhuc  sanguis  fervet, 
devita  ad  ro.nisteriuui  ccciesiae.  Et  qua.c?  Qaia 
cum  luxuriatm  fuerint^  voiunt  nubere  in  Chri^to^  id 
cst  qiiia  saepe  contingit  ui  relicto  proposito  caifli-* 
tatis,  per  niulios  aniatores  iuxuiienlur,  vel  in  luxa 
ciboruiu  et  ddiciarura  versentur  ct  post  mullain 
luxuriani  veliiit  nuberc,  id  est  copulari  viris  in 


c  Vidua  eligatur  non  initius  sexaginU  anuoruin ,  ^  Chrislu,  id  cst  per  iegitinias  nuplias,  qiiabi  tuiic 

non  sit  peccatum  nubere.  Ipsae  dico  habentes  dam* 
nationem  aetciiiaui,  ^tiia  prtffiam  fidem  irritam  fece^ 
runty  id  cst  quia  castitaleni  Doniiiio  voveruiit  et  non 
reddiderunt ;  vovcutibus  viielicetvirginilateiu  vci  vi- 
duilatem,  non  sulum  nuL»ere,  sed  eliain  velle  nubcre 
est  dainitabile :  ideo  vidclicet  habciit  damnationem, 
quia  priniaiu  lidein  irritam  feceruiit,et  si  r.on  nuUu-i 
do,  tainenvolendo.Nunquiaipssenuptiaevelut  inalura 
dainnandaijudicanlur,  beddaninaturpiopositi  fraus, 
daninatur  fiacla  voti  liiles;  noii  dainiiatur  susceptid 
de  Lo.io  iiifcriore,  sed  ruiiia  a  bono  superiore.  Pust* 
rcmo  dutnnantur  taies    nou  quia  coDJugalem  fidem 


c  qu:c!uetitunius  viii  uxor,  in  upeiilius  Lonis  te- 
c  stiinoiiiiim  huliens,  si  Qlios  educavit,  si  hospitio 
c  recepit,  si  peJes  sanclorum  lavit,  si  tribulatioiiem 
c  pat.eiitiLus  subininislravit ,  si  omne  opus  bonuiu 
c  subsecuta  c^t.  > 

Ilic  coniintiiie  dat  pra^ceplum  de  his  viduis,  quae 
ecclesiie  pascuittur  aliinonis ;  ct  idcirco  aetas  prae- 
sciibitur,  ut  iliae  lantuni  accipiant  paupcrum  cibos, 
quae  jam  laborare  i:on  possuiii,  alque  maturitalera 
habent  inoruni  (priter  etaetalis.  Siniulquc  considcra 
qitoJ  illa  qua:  duos  habuit  virus,  etsi  anus,  elsi  de- 
crepita,  etsi  cgens  est,  ecclesiae  stipes  itou  inere- 


(2  5}  Locus  oLscurus. 


U55 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  NONAGHI 


14M 


posterius  iniere»  sed  quia  conlinentiac  primam  fidcm  A  generis  ad  eum  pertineant,  iubmimstnt  Ulis  neen» 

irritam  fecerunl,  volenles  nubere.  Volunias  enim 

quai  a  proposito  cecidit,  damnatur,  sive  subsequan- 

tur  nuptiap,  sive  dcsint.  £t  ideo  lenenda  est  in  corde 

perscveraiiter  voluutas  boni  proposili,  ne  quis  vel 

qus  retro  aspiciat  (Luc,  ix,  xiii),  et  uxori  Lot  si- 

milis  iiat.  Quidenim  fccil  uxori  Loi?  Liberata  est 

a  Sodomis,  el  iji  via  posita,  rctro  rcspexit  (Gen,  xix). 

libi  respexit,  ibi  permansit,  facta  est  stalua  salis, 

ut  illitts  contompiatione  cundiantur  hominos,  cor  ba- 

beant,  et  non  siut  fatui»  non  retro  respiciant,  ne 

malum  cxemplum  dautes,  ipsi  remaneant  et  alios 

condiant.   Simul  aulem  et  otiosce^  etc.  (Nec  soluui 

qua^  diximus,  faciunl  prap.dicts  mulieres ;  sed  cum 

Uiis  malis  addunt,  quod  sunt  otiosae,  nihil  manibus 

operantes,  el  fiuut  propter  mentis  vagatiouem  etiam  ' 

corpore  instabiles,  quia  non  stant  in  domibus  suis» 

sed  discunt,  id  est  assuescunt  circuire  sine  rationa- 

bili  causa  domos  alieoas,  quod  religioui  inimicum 

est.  Nec  solum  oliosa  sunt,  sed  et  verbosmt  id  est 

abundantes  multiloquio  fabulanim  et  inutilium  ser>- 

monum.  Nec  solum  verbosae,  sed  et  cnriosas,  id  esl 

Investigantcs  aliorum  facta,  ct  negligeutes  sna,  et 

studentes  aliquid  temper  audire.  Et  iunt  ioquentes 

$a  qum  non  oportet,  id  est  turpia  et  ad  libidinem 

pertinentia,  tel  quolibet  ilio  modo  religioni  contra-^ 

rii,  £t  quia  quaedam  viduae  postquam  Dco  conti^ 

nentiam  et  religiosam  ctnTersationem  promiserunti 

talia  mala  faciunt,  erg9  voio  juniorei  Tiduas  lion 


sariot  et  uon  gravetur  ab  eis  ecelesiat  ut  ttis  quee  ren 
vidua*  sunt^  id  est  omni  auxilio  destitutae  swgicitt 
alimenta  prxbere.  Hic  ostendit  Apostolus  qnia  et 
fideles  sibi  et  aliis  in  posleruni  necessaria  proTidere 
dei)ent,  ut  inteiligerenius  quod  |»raecipit  Dominus 
non  cogilandum  esse  de  crastino  (HnrrA.  ti),  ood 
ad  boc  fuisse  praeceptum,  ut  nihii  pecunlae  senretar 
a  sauctis,  scd  ne  Deo  p^opter  ista  serviatur.  et  pro- 
ptcr  inopiae  timorem  justitia  deseraiur. 

c  Qui  bene  pncsuut  presbyteri  dupHci  hbnm 
c  digni  habeantur,  maxime  qui  iaborant  in  Tcrto 
c  et  doctrina.  Dicit  cnim  Scriptura  :  Non  iurrtnaMs 
c  os  bovi  trituranti  (D^l.  ixt;  1  Cor.  ii),  el  di- 
c  gnusest  operarius  mercede  sua  (JfariA.x ;  Luc.  x). 
^  c  AdTersus  presbytemm  accusationetn  uoli  Rci- 
<  pere,  nisi  sub  duobus  aut  tribuB  tcitibus.  I 

De  Tiduis  ita  fiat,  ut  hactenui  Ostendi.  Sed  de 
bonis  presbyteris  ililer,  scilicet  Ut  qui  bene  prenufH 
Ecciesiae^  habeantur  di^ni  dnpiici  honore^  Hi  in  prc» 
«enti  aecipiant  hoiiorem  siipendlOrutn  a  subditis 
Buis,  et  in  futuro  a  Deo  honorem  glorius  perennis, 
maxime  qui  (aborant  in  verbo  scientibHs^  et  in  doclrinu 
uescieutifousi  id  est  qui  monere  siudehl  eos  qtn 
sciuni,  et  doccre  feos  qhi  neBclunt ;  el  eiim  duplel 
honor,  id  est  gemina  retributio  talibtis  debeitur,  de 
tino  honore  probo,  quem  illld  debfenl  ftttbjeeli  ili  oUi- 
tione  sumpturum.  Nain  l^gi»  ScHptnrtk  dicit :  Kok 
infrenabis  es  bovi  tritnranii,  Id  eit  non  pfohibebis 


eontinentiam  voTeret  quam  ser^are  non  possnnt)  q  pr»dicaiorcni  cibos  ex  ecclesia  suttiere.  Et  Evange- 


sed*nubereiet  filios  proereare  legitimos,  ne  si  quos 
ex  fornicatiooe  genuerint,  exstinguant  eos  propter 
metum  el  Terecundiam,  et  volo  eas  esse  matresfa' 
milias.  Nubaiit,  ne  Tageniur  per  alienasttdes;  sed 
Bub  viris  posit»,  babeant  fk-enum  quo  reg^ntilr. 
Procreenl  filios,  et  Bint  matres  familiarom,  ut  non 
Bint  oliosae,  sed  in  nutritura  fllioruta  ^t  gubem^-^ 
lione  famiiiamm  utiiibuB  octnpentur  actionibus. 
llonum  esi  enim  nubere,  bunum  fllioB  prdcreare, 
bonum  matreBdnmiliaruro  esse,  et  ide6  faciartt  haec 
bona,  ne  forie  committant  supra  dicla  mala.  Hoe 
Tolo  eas  faccre,  et  nii//am  occa$ionem  dare  adtersa-^ 
riOf  id  cst  infideli,  gratia  maiedicti^  id  est  causa 
male  locutiohls.  Hoc  est,  nolo  ut  infldcli  qui  nobis 


lii  Scriptura  secundum  Lucam  dicil  quia,  dignus 
est  operariHs  mercede  sua  (ibid,),  Id  cst  digniis  est 
praedicator  receptionc  sumptuum.  Ex  Evangclio 
enitn  Lucse  sumpsit  Apostolus  hanc  sehlenliam, 
probans  auctoritatc  Sua.  Dignus  est  opetarius  mT- 
cede  suA,  quia  jatti  de  merccde  sunt  oi>crls  ipsa  ali- 
melita  sustentationls,  ut  hic  nierces  dc  laliore  pr^i- 
cationis  inchoetur,  qtise  illic  dc  veritatis  visione 
perflcitur.  Qua  in  re  considerandtim,  quod  uni  no- 
stro  operi  duae  mcrccdes  debcantur,  ufia  in  via, 
altera  in  patria  :  una  qux  nos  in  laborc  susicntat, 
altera  quae  nos  in  resurrcctionc  remuneral,  quo- 
niam  digni  honore  duplici  botii  prosbyteri  sunt. 
Merces  ilaquc  quae  in  praescnti  reclpittir,  hoc  in 


adTcrsaluri  et  cui  niagtium  est  de  iiobis  malc  loqui,  B  nobis  debet  agcrc,  ut  ad  seqtientcm  mercedem  ro* 


deni  ullain  occasionem,  ut  possit  aliquid  malcdicerc 
de  eis;  et  fortasse  darent  occasioncm,  sictit  jam 
nonnuilse  dedercy  quia  jam  eonversa;  sunt  qu(td(iin 
retro  a  liono  continenlise,  qliod  propostieriint,  cim- 
les  post  Satanam  qui  retro  cessit  et  pcriit.  IIoc  Apo- 
stolus  addidit,  ut  in  his  Tcrbis  ejiis  intclligercmus 
cas  quas  hubere  Toluit,  nielius  potuisse  ContinCi^ 
quam  iiubere,  sed  melius  nubcre  quam  rctroirc  post 
Saianain,  id  est  ab  excellenti  illo  Tlrginali  tcI  Tiduali 
castitatis  proposito,  in  posterlora  rcspiciendo  cadcre 
et  interiref  Dixi  ut  juniorcs  nubant.  Sed  si  aliquae 
nubere  Tolunr,  procurent  cas  sul.  Et  hoc  est :  Si 
quis  fideiis,  vei  si  qua  fidelis  iiabet  viduas,  id  cst  viris 
arhalsts  $Qrore»  aut  consanguiueas,  qu«  aliqua  linea 


buslius  lciidamus,  quia  unusquisque  verus  pnedi- 
cator  non  ideo  priedicarc  debct,  ut  iti  hoc  tcmpore 
mcrccdcm  rcttipiat,  sed  idco  raerccdcni  rccipere,  ut 
prsedicarc  subsistat.  Quisquis  cnim  Ideo  pnedicat, 
ut  hic  vcl  laudis  vol  inuncris  inctcedem  rccipiat, 
xtcrna  procul  dubio  mcrccdc  se  prival.  Quisiiuis 
vcro  sc  vcl  ea  quse  dicit,  ideo  ptace^e  hominibas 
appetit,  ut  dum  placct  quod  dicltur,  noh  ipse,  sed 
Dominus  ametur,  vcl  idcirco  teriena  stipciidla  io 
pracdicatione  conscquitur,  ne  a  pnedicationis  voce 
pcr  indigcntiam  lassetur,  huic  procul  diibio  ad  re- 
cipicndam  mcrccdoin  nihil  obstal  in  patrla,  quii 
suniplus  sumpsil  in  \ia.  Nam  ot  hoino  dal  in  labore 
cibum  operario  suo,  ut  laborare  sulDclal,  el  pesl 


1437  COMMENT.  IN  EP18T0LA8  PAULI.  -  IN  EPIST.  IJAD  TM.  J434 

laborcm  reddit  ci  mcrcclem.    Mullo  magis  ergo  A  dum,</ec/tnan(/oina/ierampar/em,i)igiineamquam 


Beus  operariiiui  suum  ilupliciter  lionorabil,  id  esl 
rcmuiierabit.Et  ideonon  fQcile  recipias  accusationem 
adversus  presbylerum,  quia  non  facile  est  accusanda 
tam  alti  nominis  persona»  noli  contra  eum  accusa- 
tionem  recipere,  nisi  tub  duobus  aut  tribns  testibui^ 
id  est  nisi  accusator  duos  vel  tres  produxerit  testes 
tam  idoneos,  ul  accusatio  sit  sub  eis,  id  est  ut  ipsi 
testes  sint  accusatorc  superiores,  ut  \ita  corum 
non  sit  inferior  vita  accusanlis.  Testcs  enim,  ut  ait 
Isidorus,  considerantur  conditione,  natura  ct  ^ita. 
Conditione,  si  lil^er^  non  servus.  Nam  saepe  servtis 
melu  dominantis  teslimonium  suppriniil  veritatis. 
Natura,  si  vir,  non  fcmina.  Nam  varium  et  mula- 
bile  semper  femina  (^nei,  nr).  Yila,  si  innocent  et 


praemediiando  cognoveris  justam.  Vel  bsec  custo- 
dias  sine  praejudicio,  id  est  sine  reprehensione,  n\r 
hil  faciens  declinando  in  aiteram  partem  quam  non 
jussi,  id  est  in  parlem  sinistrae  actionis.  Vei  ha>c 
quse  dixi  de  accusatione  presbyteri,  custodias,  nihil 
faciens  sine  praejudicio,  id  est  sine  prseexaminatio- 
ne,  et  ab  cxaminatione  noii  deciines  in  aliud  quam 
examinatio  invenit. 

c  Manus  cito  nemini  imposueris,  neque  commu* 
c  nicaveris  peccatis  alieuis.  Tcipsum  castum  cu- 
c  stoiti.  Noli  adhuc  aquam  bibere,  sed  modico 
c  vino  utere,  propter  slomachum  tuum  et  frcquen* 
c  tes  tual  inCrmitates.  Quorumdam  hominum  pec- 
c  cata  manifesta  sunt,  prscedentia  ad  judiciuro. 


integcr  actu.  Nam  si  viia  bona  defuerit,  iide  care-  ^  c  quosdam  autem  et  subsequuntur.  Similiter  et 


bit.  Non  enim  polest  justitia  cum  scelerato  homino 
societatem  habere.  Duo  autem  sunt  genera  testium*: 
aut  dicenlium  id  quod  viderunt,  aut  proferentiaili 
id  quod  audierunt.  Duobus  autem  modis  testes 
delinquunt,  cum  aut  falsa  promunr,  aut  rera  silen- 
tio  obtegunt.  Nam  apud  veteres  non  Ininoris  erat 
culp»  veritatem  taccre,  quam  mendacium  dicere. 

c  PecGantes  adtem  coram  oronibus  argue^  ut  et 
c  ceeteri  tlmorem  habeant.  Testor  coram  Deo  et 
c  Jesu  Cbristo  et  electis  angelia,  ut  hsec  cuslodias, 
c  sine  prflejudicio  nihil  faciens,  in  altertm  partem 
c  declinando.  i 

Bfc  age  erga  presbyteruro,  utdixi.  8ed  peecdnten 


c  facta  bona  manifesta  sunt,  et  quse  aliter  se  ha« 
c  i>ent,  abseondi  non  possunt.  > 

Quia  tam  graviter  tractanda  elt  causa  presbyteri, 
et  ideo  prius  diligenter  cOnsidera,  quis  sit  ille  quem 
ordinaveris  presbyterum.  Non  enim  facile  debet 
ordinari,  qui  non  facile  potest  ab  ordine  deponi ; 
et  ideirco  nemini  dto  imposuerii  mMus  ordinando 
illum»  sed  diu  proba  illum  antea^  quia  In  morando 
poteris  vilani  ejus  cognosoere;  neque  eommunieave' 
rii  consentiendo  peceati$  alienitf  li  inconiiderate 
peccatorem  ordinaverisi  Qui  enim  indignum  ordi- 
nai  peccatis  cjus  commUnicat.  £t  ut  vilei  ab  ordi- 
natione  poasis  expeilere,  ieipsum  eaitnm  eustvdif  ac 


urgue  cerMm  omnibus  utet  tirffriquipeccarevolebiltit  t^  si  dicatur  :  Qui  indignos  vis  repellere,  teipsum  de- 


iimorem  habeant^  ne  talia  facere  prsesumant.  Domi 
niis  dicit :  t  81  pcccaveHt  in  te  frater  tuUs,  corripe 
illum  inter  te  et  ipsnm  solum  {Matth,  xviii),  i  et 
nunc  Apostolus  peccantes  coram  omnlbus  jobet  af- 
gni.  Sed  nulla  contrarieias  est  in  his  duobus  pm- 
ceptis,  quia  aliquando  corripiendus  est  intcr  te  et 
ipsum  sotum,  aliquamlo  coram  otnnibus  arghendas. 
Tuuc  enim  sccreto  monendus  elt,  quando  peccavit 
in  te,  id  est  quando  tu  scis  quia  peccavit.  Ouist 
eiiim  sccretum  fuit  quando  in  te  peccavit,  sfecretum 
quxre  cum  corrigis  quod  peccavit.  Naiti  si  solus  nosti 
quia  pcccavit  in  te,  et  eum  Vls  toram  omnibus  COi-ri- 
gere,  non  es  eorrector,  sed  pt-odilor.  Ergo  illa  cofri- 
picmla  sunt  secretius,  quae  peccantur  secretius ;  illa 


bes  in  vitse  inunditia  custodire^  Et  qui  alios  jadicas, 
▼ide  ne  possis  ab  aliii  ile  pravo  actti  judicari :  qu»s- 
quis  peccata  caves  aliena,  cave  propria.  Dico  ut 
t«  custodias  casturo,  etjaro  tamen  neli  adhueaquam 
Merei  sicut  priui  toniueveras,  IH  modieo  vtna 
utert^  quia  MMic^  siltnptain  non  nocet  castltati. 
fet  hdc  praecipio  propter  doltutetn  et  loiiga  abstinen- 
tii  iiomachum  fmim^in  quo  sedes  est  inflrmllatis; 
ef  propter  Ifi/irmtfa/ei  tuai  frequente^,  id  eit  fre- 
quentcr  tibi  ▼enienteii  Qui£i  de  castitate  admonuit, 
bac  occasione  immoderatara  abstinetitiam  prohibel 
qnam  Timotheus  inierat,  et  modieum  vinum  prseci- 
pit  ob  inllrmitates  sumendum,  met?ici  consilio  ma- 
gis  quaro  apostoli,  licet  apcstolos  slt  medicus  spi- 


veroai-guendacoramomnlbu8,qusepeccimUrcoraiti  DHtalis,  et  ne  TimotheUs  irtibeeillitate  superatas,  non 


omiiibus.  Demum  ad  conffrmationem  oblehraH- 
tiae  cunctorum  praeceptorum  subitur  :  Jestot  coram 
DeOf  ac  si  dicatur  :  Deus  eit  mihi  testis  qUod  anl- 
mam  meam  liberavi,  dicendo  qme  dlcere  dcbui,  tu 
tibi  cave  ne  per^as  transgrediendo  quse  jassi,  et 
corain  CHristo  Jesu  testdr,  qui  judicabit ;  et  (K>ram 
eUctis  angelii,  qui  separabnnt  malos  a  iKinis  {Matth, 
XIII,  xxiii).  Testor  ut  eustodias  hme  quae  nanc  prse- 
ccpi  dc  accusatione  presbyteri  non  letiter  lusci- 
pionda,  et  de  manifcsta  correctione  peccantium,  vel 
etiam  cetcra  prseccpta  per  totam  sUperias  Episto- 
lam  data,  et  infcrius  adhuc  danda.  Haec  custodias, 
nihil  uiiquam  faciem  sine  prKjudicio,  id  cst  sine 
prxmeditationcj  an  sit  faciendum   au  hoii  facien- 


posset  impiere  praedicitionis  opus.  Yix  tamcn  etiam 
propter  has  necessitates  Tini  potio  conceditur,  qnia 
vinum  et  adolescentia  duplex  ini^ndium  voluptatis 
{Prov.  xx).  Sed  stomaclii  dolor  et  frcqaens  infirmi- 
tas  lu  sandto  Timotheo  fomeiita  libidlnum  reprime- 
bat.  Apostolus  itaque  cum  ditecium  discipulum  dc 
instituendis  ecclcsiae  oflTiciis  admoneret,  ne  quos 
forte  ad  sacros  ordines  inordinite  provehferet  dixll: 
If  aiius  eito  nemini  imposueris ,  ne^tie  communkaveiii 
peccatii  atienis,  Teipsum  castum  cuitodi,  Qui  ad 
infirmilatcm  ejus  corporis  protinus  se  convertens, 
ait :  Noli  adhuc^  etc,  usque,  tuas  in/irmitatei.  Sta- 
tiinque  subjunxit,  dleens  :  Quorumdam  hominum 
peecata  mamf€it4  $unti  firceetjiwc^  «4  \«Ai0i«M.% 


U:»  nERVEI  nURGIDOLGNSlS  MONACHI  WA 

cuosdam  et  snbseqttvntur.  Et  qiittl  nd  liluil  pertinet,  A  «  niini  et  dtictrina  Llasphemetur.  Qai  aiiiteni  fidetoi 
qood  ab  infi:  mo  bil)i  aquam  proliibrt,  hoc  quoJ  dc 


pcccatis  quo  ii!n 'ani  boif.inum  mar.ifestisque  sub- 
Jiinxit,  nisi  qr.c.l  iwtprposita  de  ejus  infirinitate  sen- 
lentia  ai  boc  in  extretno  rcdiit  quod  superiusdixit, 
manus  cito  nemini  impoiue:is,  elc*  Ut  enim  bscc 
eadem  peccata  quanta  sollicitudine  refellenda  cssent 
ostenderet,  interposita  co:itra  infirm.tatisinolestiain 
discretionis  a  Imonit.one,  p:  otinas  iutulit  qiiod  iu 
aiiis  paleseen^i.t,  et  in  aliis  latcreut  dicens  :  Qiio- 
rumdam  hominum^  etc.  Similis  intei  positio  reperi* 
tur  iu  libro  Doiiiini  Juh,  ubi  de  reprobis  dicitur  : 
€  Oe  maiie  usque  aJ  vesperaiu  succiJeiitur,  itquia 
iiullus  intelligit,  in  aiternuiu  peribunt  (Job  iv),  i 
statimque  de  elertis  addilur,  c  quia  auleui   reliqui 


c  babent  dominos,  non  contemianl,  quia  fralrci 
c  suni,  scd  magis  ser\iant,  quia  fldeles  suiit;  el  di* 
c  lecti,  quia  l.encficii  part.cipes  sunt.   » 

Quod  de  servo  Hebrseo  pnecipilur,  ut  sex  anou 
serviat ,  srplimo  ilimiualur  liber  gmtis,  ne  seni 
Cbristiani  b«)C  fla;^itarcnl  a  dominii  suis,  apostoliet 
iiunc  auctorilas  jubel  servos  dominis  suis  esse  snb' 
ditos,  ne  nomen  Domini  et  doctrina  tlanphemetv, 
Pseudo  enim  dicebant,  non  licere  servos  teneri  m^ 
•ex  annis,  vel  putitis  nemiiiem  debere  esse  servan 
alterius,  scd  omiies  asqtiailter  esse  lilieros,  quiaen- 
nes  ox  uno  patre  Adani  descenderant ,  et  omoei 
Cbristus  redimendo  liberaverat.  Kt  lioriim  pravs 
persuasioiii  contradicit  Aposlolns,  diiH^ns  Cbristla» 


fuerinl,  auferentur  ex  eis  (ibid.),  i  iterumque  mox  ^  nosservosdel)ercquibuscunque  dominis,sive  pa|i« 

de  rep  obis  subjunjrilur  :  c  Moiijutur,   et  noa  iu 

I9pic;itia  {ibid.^.  i  ^ed  in  ali.s  Scr.plurarum  san- 

ctarum  locis.inveniunlur  f.Tquentor  bujusmoJi  in- 

terpo^sitioiies.  Cum   er;(o  Tiinutiieus ,    vel  quiliLet 

episc  pus  nemini  debcat  c.to  niaiius  impontre,  iie 

peccaiis alieiiis  co:nmuniCi t,  hi  peicatoreni  ordina- 

verlt,  sub>ngitur  causa,  cum  dicitur  :  Quorumdam 

hominum  peccaia  manifesta  sunt^  profcedentia  ad  ju^ 

dicium,  id  est  quorumdam  peccata  ita  sunl  apcrtay 

ut  eorum  fania  Vrl  nottia  prius  vcuiat  ad  judicium, 

id  est  locuin  in  quo  fit  discussio  personarum,  quain 

ipsi  infsmes  qui  veniunt  ad  ordinandum.  Quosdam 

autem  et  hubsequuntur  aJ  ju Jicium  peccala  su  ,  quia 

tunr  primum  mauifesta  Uunt,  cum  ordinamli  discu* 

tiuiitiir.  De  quibus.lain  p.^ccatis   boc  intcHigendum 

esl.  Non  euiiii  omnia  pandunlur  iii  illa  discussioue, 

sed  aliquando  lateiit   pluriina.  Nec  solum  peccata 

quaedam  ita  manifosta  sunt,  ct  quaHlatii  in  discus- 

sioiie  vel  in  conversationc  paiilatim  deteguntur,  sed 

cliam  qujeJam  bona  facta  simititer  mani^esta   suni^ 

priecedenlia  aJ  judicium,  ut  nua  slt  opus  probaudi 

ea  esse  boiia;  et  quaeJam  iterum  csse  bona,  quai  <i/t- 

ter  ie  habent,  id  esl  quae  non  ila   suut  manifestata, 

non  possunt  abscondi  vcl  iii  ipsa  d.scussionc,  et  ideo 

pro!ianda.  Ilierrjiymus.  Quod  dic  t  istiusmodi  est. 

Qjiitam  tam  libcre  ct  palam  peccant,  ut  priusquam 

eos  viJeris,  statini  intelligas  peccalcres;  allos  autem 

qui  callide  occultant  vitia  sua,  e\  consequenti  coii- 

versatione  cogiioscimus.  Similiter  ct  bona  apud  ali-  [> 

quo8  in  p.opattilo  sunt,  in  aliis  longo  usu  discimus. 

Augustinits  :  Mauifesta  ea  dicit,   de  qtiibus  clarum 

€81  qui)  aninio  fiant.  lixc  praeccdunt    aJ  judicium,  ^ 

quia  si  fuerint  ista  stibsecutum  judicium,  non   est 

tememrium.  Subsequimtur  autem  illa  quae  occulia 

8unt,  quia  nec  illa  lateb;tnt  tea  pore  sr.o.  Sic  ct  de 

bonis  factis  iiitelligeiidum  cst.  De   manifestis  ergo 

JuJicemus,  dc  occultis  vero  jiidicium   Dco  rclin- 

quauius,  quia  ct  ipsa  abscondi   iion  possunt,  sive 

ma'a,  sive  Loiia,  cu.u  tempus  advcneiitquo  mani- 

festcutur. 

CAPUT  Yl. 
f  Quicunque  sunt  sub  jugo  servi,  dominos  suos 
.  0  «MAiii  uonoie  diguoii  arbitr8otur«  ne  uomea  Do- 


nis,  siveCbrislianis  b.ne  s?rvire,  quia  lioc  praeoyit 
Christus,  cum  dicrret :  «  Rrdditi*  quie  sunl  Cspsarii 
Csesari,  et  qu»  suht  Dei  Deo  (Luc.  xx).  t  Et  hoe 
est  :  Serti  Cbrisliani  qui  siin(  gravali  sub  jugo  inl- 
delium  douiinorum.  qmcnuqne  siiit  illi  servi ,  id  p« 
etsi  jusii,  ctsi  sapient«*s  sint,  dominos   taiiien  swos 
arbitrentnr  dianos  omni  honore^  Wne  servieudo  illis, 
ne  si  servire  conteuipserint,  btasphemetur  9l  domin:i 
eorum  propt**r  eos  nomen  Domini  qtiasi  al.ona  itvi- 
dentis,  et  doclrina Cluistiana  quasi  |ir%d!can8  i.ja- 
8ta,  el  cont  a  iegem  uiundaitam  decerneus.  S  cafaot 
qui  doniiiios  babcnt  infi.lclfs.  Sed  illi  ^nt  habent  )§• 
detes  dominos,  non  idco  quidcm  contemnant  seivlre; 
sicut  psru.lonpostoli  dogmatizabant,  ^ni  sunt  f  arm, 
id  est  d(  mii.is  suis  in  Cbristo  pares ,  quoiijani  ati- 
que  Cbristiani;  sed  maqis^  id  est  majori  aflectioae 
serriant  eis^  quia   fidetes  sunt,    Id  est   parlicipn 
sacramentorum  Eciksio!  ;  et  dilecti  sunt  a  Dre, 
^iita  participes  sunt  ejus  beneficii  pracseutii  el  fo- 
turi. 
c  H;ec  doce  et  exhortare.  Si  quis  alller  docft  H 
non  arquiescit  sanis  sermonibus  Doiiiini  nostri 
Jesu  Cbristi,  et  ei  qiiae  secundum    pictatem  ett 
doctrin»,  superbus  cst,  nibil  scicns,  sed  langaeii 
circa  qu:esliones  et  pugnas  verboruin  :  cx  quibof 
oriuiitur  invidise,  contentiones,  blasplicniije ,  to- 
splciones  mal;e,  conflictationes    liominum   menli 
corruptorum,  et  aui  a  verilate  prlvati  sunt,  eii- 
stiinantium  qua»stum  esse  pietatcm.  » 
llasc  qu£  dixi  de  servis,  doce  ignorant08««f  exAer- 
tare  scientes.  Kt  hoc  n^^e,  si  quis  nliter  docet^  id  est 
si  quis  pnedicaverit  communem  omuihus  in   Cbri- 
sio  libertatem,  diccns  oinnes  debere  liLeros  etse^ 
lu  e  contrario  tunc  prsecipe,  id  est  praHlica,  ut  scr^ 
dominos  stios  omni   honore  dignos   arbitrentur,  d 
noii  contomnant  eis  servire.  Nam   semper  expedit 
quidem  ista  docere,  sed  lunc  maxime  quando  p^fr- 
vtTsus  quis  aliter  docet,  prjeJicans   ut    omnes  sint 
libcri ;  et   non  acquiescit   sanis  sermofiitmi    Dowiwi 
nostri  Jesu  Chrisli,  duin  ei  ob^citur  Christum  disis- 
se  :  c  Reddite  qiix  suiit  Ca^ris  Ccsari,  et  qjm 
suiit  Dci  Deo  (Luc.  xx);  >  et  pnecepisse  Felro  ot 
pro  se  ct  pro  ipso  Cbristo  sialerem  rq»ertam4a  on 


iUT 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAULI,  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


Vii^ 


pisrisdaretliisqui  tribuli)mfxigcLant(JifaflA.xvii),  A  sed  mngmus,  id  est  aetrrna  rorprtris  rC  animse  lor.a 


ct  ilom  dixisse  :  i  Discitc  a  lue  quia  iiiilis  sum 
(Matth.  \i);  i  et  non  arqiiiescit  ct  doctrin(e  nosine, 
quas  ett  teeuudum  pietatew^  id  cst  qii:e  non  farit 
odiosam  Clirislianilatem ,  doceniio  iiisolesccrc.  lile 
([uibisct  hujusmodi  sernouibus  Doniini  rt  hiiie 
doctrinx  non  acquiescil,  S(h1  aliter  docct  $mperbu$ 
iil^  id  esl  superLia ,  noii  ralio  ducit  euni.  Superbus 
est,  iJ  esl  non  pati(*ns  tiiici,  et  a  scntentia  biia  de- 
flocli.  Et  quamvis  se  sciolum  pulcl,  laraen  niliH 
Mcicns  csl,  sed  est  semper  circa  quasstiones  lan§uens^ 
id  cst  iiH  flicnx  et  im}H'ditus  ad  solvenilum,  et  ad 
veritalis  indagiuem  pcrveiiire  non  vaLms  ;  et  siini* 
liter  est  languens  circa  pugnas  verborum.  id  csft 
circa  repu^iiaiit.am  qiise  videlur  esse  in  quibusdam 


conquireKS.  Mngniis  qua^ius  rst  pietas  cnm  sufi* 
cieatia^  id  est  pielas  cui  siia  parva  sufliciunt,  nee 
desideral  plus  habere  qu^m  nccesse  esi.  Ilanc  aii- 
tein  sufllcieiitiam  iiou  iiidecenter  vutt,  quisqus  ram 
vult,  tiec  amplius  vult.  Alioquiu  iioii  ipsam  vu!t,  el 
ideo  nec  decei.ter  vult.  Ilar.c  opial.at  qui  precaLa 
tur,  dicens  :  c  Meiidiciialem  ct  divii.as  iie  dedcri% 
niihi;  tribiic  tantuin  victui  iiieo  iiecessa'ia  {Pro9, 
xxx).  I  Haec  necessaria  debeiit  uobis  siiflic*ere,  quit 
]i:coiigruum  est,  ut  qui  i  ihii  huc  attiilimus,  et  nihil 
hinc  poi  labiniiis,  mului  hic  habore  qiixrnmiis.  Mhil 
videlicet  intutimus  in  hunc  mundum  qiiaiido  nati 
sumus;  ct  haud.iil  est  iion  est  dnbium  quia  nec  au^ 
ferre  hiiic  aliquid  possumus,  quaiido  moricntes  de 


Scripturarum  verbis,  licet  scnsus  concordet,  sicut  "  mundo  cximu.s.  Nudus  eniui  egrediti.r  dc  matris 


est :  4  Si  vos  filius  liberaverit,  vere  iibeii  eritis 
(Joan.  viii);  >  ct  iteruin  :  i  Quicunque  voluerit  in 
vobls  primusesse,  eiit  otnnium  servus  (i/<irc.  ix; 
Mlatth,  \\).  I  ViJonlur  cnim  h.nec  vcrba  huic  stullo 
repugnare,  iit  nos  (lliuh  liberos  faciat,  et  iterum  fit 
scrviis (|ui  vnliieril  esse  priuius,  ciini  primiis  intir 
nos  maxiiue  sii  I.Inm*,  si  nos  lilieri  suinus.  Vel  circa 
pu^iias  vcrLoriim  laiigucl ,  iJ  est  riica  dihputatio- 
iies,  in  quibtis  dispiilatores  pugnant  verLi.s  invicem. 
Fx  qulbuz  qu^estionibus  et '  crborum  pugnisortufifiir 
inridiiv  et  contentione*  blasphemite  t* t  suspiciones  mo- 
/<F,quiapropter  verba  pseu.lonptistolo  uui  lilieitatcm 
Lujusiiio  i  p.iedicautiiim,  lii  qui smos  halenl, i.,vi- 
denlCh  istiaiioiiom.iiit*iciHitenduiitaJv(*rsu*fidrleH,  r 
ct  Lia^pli  iitaiil  Dcuiii  iiua^i  qui  aliciia  sibi  to.lii,  et 
suspicaiitur  uiale  de  iiobis,  quasi  hai;c  libeilateni 
lliiiissemus  ad  l.icruiu  Et  coutta  iUos  or.untur  i..de 
conflictationes  hominum  menie  corruptorum,  i.i  est 
pscu  !o  pi-asJicatoriiiii^qtiorum  intelligentia  vcl  ralio 
er.orc  corriipta  esl,  ne  possit  iiivioUu»  veritalii 
coguitioncm  liabcre  in  veia  rcruin  iiotitia,  vel 
incnlc  corrupioriim,  quia,  ctsi  caro  eorum  proptr 
Aimulaiioiiem  snuclitatis  cst  iiilegra,  niens  tamen 
Interius  dcLctatur  iuimunditiis  libidinum,  et  tur- 
pitu.iiiiibiis  vel  amore  pecuiiiarum.  Et  qui  privati 
iunt  a  veritatc,  quia,  etsi  aliquando  verita:em  ca- 
tholicx  do:  iriii;e  ali()uateiius  cognovcruiit,  propter 
eiTon^s,  quos  meiiti  sii»    iiiserueruiit,  iogniiionero 


utero,  et  nudus  niigrat  de  niuiiilo  {Job  i).  Uiius 
ergo  introiliis  cst  omnibus  aJ  viuini,  et  siniilis  exi« 
tus.  Cur  itaquc  aiius  in  hac  vi  a  qiia;  it  lieri  ditor 
alio?  vel  cur  dives  coiiira  paupercm  inflatur,  cum 
uterqiie  si.ie  diviiiis  veneril.  el  siiie  diviijs  abiliirus 
slt?  Non  igitiir  di^itias  miiltiplicarc  (iiia*ianius,  quas 
hinc  nobiscum  poiiare  iioii  piissumus;  s^id  habentes 
aUmenla  (|uiLus  pascamyr,  ei  iiiduinenta  quibus  te* 
gamur,  his  conienli  simus,  iiihil  uilra  qu;ei(  nles  in 
hoc  sneciilo,  qiiia  frigus  ct  ranics  siniplici  vest.tu  et 
ciLo  cxpclli  potfst. 

c  Nam  qui  volunt  div  tes  lieri,  imi  luut  In  tei;ta*- 
r.oiieui  ei  laqjeum  diaLoli,  ct  desLie  ia  niulla 
inu.il  a  et  no(iva.  quic  uiergu  t  h(miiiies  iii  iiiti> 
rilum  et  perdit.onem.  Ua  .ix  ciiiiii  oniiiiuui  inalo- 
lum  est  cupidilas.  Quam  quidam  appcteiit  s,  rr* 
ra  irui.t  a  fiJe,  et  inscriterui.t  se  doioribiis  iiibl- 
tis.  Tii  autem,  o  lioiiio  De ,  hac  fuge.  Seclare 
verii  justitiam,  pielau>m,  Udeni,  charitati^m,  pa- 
tienliam,  maiisuetudiiiem.  G  rta  bui.uin  cet  lanicn 
liJei,  appreheiide  vitani  a  ternam,  in  quam  \ora- 
tus  es,  et  conressus  boiiam  confcdsioneiu  coiam 
mullis  testibus.  > 

Nobis  apostolls  quos  cxteri  debent  imilari,  suffi* 
ciunt  alimenta  et  tegiimcnla,  omi.ihus(|iie  Christia- 
nis  suflicere  debeiit.  Nam  qui  volunt  divites  fieii,  in 
tentationem  iucidunt,  N.in  liico  qui  divitcs  suni,  sed 
qiii  volunl  fleri  divites.  Aliiid  ciiini  est  cs&e  divitem» 


illnm  peuitiis  aiiiiserunt.  Ilominuin  dico  existiman"  D  ^'i"^  ^^*^^''^  ^*^^^^  divilein.  Ilic  cupiditas  accusntur, 


iium  pietatem,  id  est  Dei  ciillum,  esse  quastum  teiii- 
poralium  rerum,  qiiia  pscudo  puUbant  quod  Chri- 
stus  cssct  colendus  propter  comnio.la  pnesemis 
vilae,  iioii  fulune,  quoiiiam  et  ipsi  propter  acquisi- 
tioneni  praescniium  lucroriim  pnc.licabaut. 

c  Est  autem  qusestus  magnus,  pielas,  cum  sufll- 

cientia.  Nihil  enim  intulimus  in  bunc  muiiduiny 

haud  dubium  quia  iiec  auferre  quid  possumus. 

liabeiites  autein  alimeuu  el  quibus  teganiur,  his 

coiitenti  suinus.  > 

Ipsi  putant  pietatem  nostrac  rcligionis  css6  qme- 

stuin  emolumenti  carnalis,  et  veruin  qu  deiu  est 

quod  Christiana  pielas  est  qumsius,  non  tainen  exi- 

guus  ut  teroporalia  tanturo  acquijat,  ut  ipsi  palant, 


non  auiuin,  uon  argcntum*  non  divitia;.  Diviti  p.aD» 
cipilur  ut  croget  pnuperi,  ne  desiderct.  Nam  qul 
volint  divites  flcri,(tsi  non  fiant,  ipsa  tamen  volun* 
tate  incidunt  In  tentaiionem,  et  in  kqutum  diaboU^ 
iJ  est  in  hoc  ut  consentiant  suggi  stioni  diab(  li; 
amando  divitias  qtiarum  amoreni  itle  suggerit,  el 
illa  queanlur  nb  eo  per  conseiisum  iniqux  persua- 
sioiiis,  et  pcr  actionctti  pravitatis,  ct  (*a:lunt  iii  dehi» 
deria  muita  inutilia  ei  nociva^  qiiia  nihil  piosunt« 
scd  vaLle  iiocent,  qu»  ita  nocenl,  ul  mergani  Acmt- 
nes  in  inteiitum  corporum  et  per(/i(toitem,aiiiniarum. 
Et  recte  dixi  quia  per  cupidiiatem  divitiarum  rt- 
duut  in  multa  desideria ;  nam  cupidiias  esc  v«i<A 
omittirm  mahrum^  id  est  noD  «sXT^^QiMkt^^^M^^&s^ 


m5 


ilERVEI  BUKGIDOLENSIS  MONAGHI 


uu 


qoae  non  es  aliqoa  eupiditate  aliquando  procedat.  A  mordcaris  inlrinsccus  ullo  dolorc  indignaiionis  ad« 


Hac  enim  et  primus  angelus  cecidU  {I$a.  xiv),  qui 
utique  non  amat  pccuniam,  sed  propriam  ))Otosta- 
tem.  Hac  et  primi  homincs  dejccli  sunt  {Gen,  iii), 
qui  non  aurum,  scd  inconcessam  sibi  divinitaleni 
superbe  cupierunt.  Plus  eniin  volcntes  haoerc  quam 
accepcrant,  ct  quod  acceperant,  amiserunt.  Nam 
eum  initium  omnis  peccati  sit  superbia  {Eccii,  k), 
rccte  inalorum  omnium  radix  esse  dicitur  cupidi- 
tas.  Vel  avarilia  hoc  loco  gcneralis  intclligilur,  qua 
quisque  appctit  aliquid  amplius  quam  oportel,  pro- 
ptcr  cxcellenliam  suam  et  quemdam  propriae  rei 
amorem.  Talis  cnim  pcrversitas  mentis,  competen- 
tcr  vocatur  superbia  vel  cupiditas.  Gum  sit  ergo 
specialis  quaedam  cupiditas,  quae  usitatius  amor 


versus  eos  qui  tibi  haec  inferent,  sed  sGrenura  et 
tranquillum  ror  crga  cos  scrves.  Alulta  eninn  opnr^ 
tet  te  aequanimilcr  a  proximis  iolorare,  si  cluint4e 
teiQ  non  vis  freqiienlcr  aiuittcre.  Et  erga  eos  praeei- 
pue  a  quibus  adversa  pcrfcres,  soctare  mamuciuH* 
nem  ut  nihil  aspcritatis,  nihil  aniaritudinis  illis  re- 
pendas,  sod  mitis  et  tractabilis  orga  eos  maneas. 
Gupidus  autem  ncquc  paticnter  adversa  toleral,  ne» 
que  mansuctudinem  erga  quempiani  |servat.  Gerta 
quoque,  id  est  pugna  pro  aniina  tua  in  agone  prse* 
sentis  vitae,  et  coronam  percipias  in  fine.  Cerla  noo 
mahim  certamcn,  sicut  avari,  qui  certanl  alios  sh- 
perarc  divitiis  ;  vcl  sicut  hxretici,  qui  cerlant  ideles 
a  lide  scpararc;  scd  certa  bonum  cerlaiuenfideifVX 


pccuniae  dici  potest,  Apostolus  nunc  cupiditalem  ^  benigne  contendas  fido  et  bonitale  alios  siiperave,  H 


nominans,  por  speeiem  genus  significavit,  et  uni- 
versalem  cupiditatem  intolligi  voluit,  dicens :  Radix 
oninium  maiorum  est  cupidilas,  Ipsa  quippe  latenler 
or.tur  in  mente,  sed  pcccatorum  omnium  punctio* 
nes  palenter  producit  in  opere.  Quas  videlicet  pun- 
ciionos  ab  ha^:  radice  sorgcntes,  statim  pnedicator 
egregius  insinuavit,  subdcns  :  Quam  quidam  appc" 
tenkSy  erraverunt  a  fide^  ct  inseruerunt  se  doioribus 
muitis.Qui  enim  multos  dolorcs  dixit,  quasi  nasccn- 
tes  ex  bac  radice  puncliones  vel  spinas  innotuit. 
Quidani  per  cupidilalem  crraverunt  a  fide,  ct  inso- 
rucrunt  so  doloribus  miiltis,  sicut  illi  qui  proplcr 
ilona  pi  iiicipum  adoravernnt  idola,  e(  post  ecium  in 
hoc  sxculo  vilcs  omnibus  cfFecli,  mullas  miscrias 
pcrtulerunt.  Nunc  qnoque  mulli  pcr  cupiditalcm  cr- 
rant  a  fide,  quoniam  avarilia  cst  idolorum  scrvilus 
(Eplies.  v;  Coi.  iii),  ctinserunt  se  dolorlbus  mullis, 
quoniam  mens  eorum  assidne  pungitur  spinis  sol- 
liciiudinum  pro  acquisitionc  vcl  conservatione  di- 
vitiarum,  et  mulliplici  laborc  corpus  illorum  alieri- 
tur.  Illi  pcr  cupiditatcm  irralionabilem  in  tot  niala 
decidunt.  Sed  /u,  o  liomo  rationc  utcns,  qula  es  Dei 
non  cupiditalis,  fuge  liwc  ma)a,  si  quando  per  ali- 
quam  delectationcm  huinana}  fragilitatis  apprehcn- 
dere  te  voluerint.  Hjec  quidem  fuge,  scd  juslitiam  se- 
etare  ul  nunquam  obscrvatio  justitiae  (c  possit  cffii- 
gere,  sed  scmpcr  pcr  omnes  vias  acilonum  cjus  se- 
quere.  Scctare  jiistiliam ;  facicndo  unicuiquc  quod 


inHdelesfldci subjicere.  Vei  certamen  fldei,  iil  esl  quad 

fldcs  exigit,  ccrla  ut  vel  in  mariyrio,  vel  in  agont 

justUi»,  vcl  contra  hostes  fldei  vel  contra  qiiaeiibet 

vilia  pugnes  assidue.  £t  per  vietoriam  hujus  certa* 

minis  apprehende,  id  est  vi  quadam  ad  le  preudt 

titam  eeternam,  quam  debes  virililer  apprebenderc, 

quia  in  eam  vocatus  esa  Deo  per  evangelicam  prjy 

dicatioaem,  vel  pcr  proposilum  divinae  yoiuniaUs,  et 

tu  eonfessns  es  bonam  confessienem  fldei  el  jostilix 

coram  muiUs  tesribus  quando  baptizatus  es,  si?6 

quando  in  episcopum  (onsecratus;  ideoque  fruelniii 

hujus  confessionis,  id  est  vitam  aeternam,  nilere 

apprehendere. 

€  Prccdpio  iiVi  cwitim  Deo  qul  vi^Hlcae  mm, 

ct  Ghristo  Jcsu,  qui  testimonium  rcddidit  sub 

Pontio  Pilato  bonam  confessionem ,    ut    serrcs 

mandatum  sinc  macula  irreprehensibile,  usque  in 

advenlum  Domini  nostri  Jesu  Christi,  queni  suis 

tcmporlbus  ostcndet  bcatus  et  solus  potens  Rex 

regum  ei  Dominus  domtnantium  [Apec.  xvii,  \i\\ 

qui  solus  habct  immortalilatem,  ei  iucem  hahitat 

Inaccessibilem,  quom  nullus  homiiium  vidit,  sed 

ncc  videre  potcst  {Joan,  i ;  /  Joan,  iv),  cui  gloria, 

honor  ct  imperium  scmplternum.  Amen. » 

Ut  viiam  aeternam  possis  apprehendere,  et  bonam 

confcssionem  luam  servarc,  pra:cipio  tibi  coram  Des 

qui  vivificat  omnia  quae  viviflcantur ;  et  coram  Gbd* 

sto,  qui  in  passione  sua  bonam  confessionem  red- 


jus  cxigit,  non  quod  cupidilas.  Et  seclare  pietatsm  j)  dldit,  ut  serves  mandatuni.  Non  eium  vitam  conse- 


ut  cgenii  vel  afllicto  condesccndas  per  compassio- 
nem,  et  ci  clementcr  subvenias,  prout  hccesse  ha- 
buerit,  ct  sine  avaritia  tribuas  quod  opus  fuerit.  Et 
aeciare  fidem,  ul  credendo  bona  invisibilia,  contera- 
nas  visibilia,  quia  qui  veram  fidem  de  Deo  et  futura 
beatitudine  habet  non  curat  hic  cum  impiis  In  cx- 
silio  fieri  divcs,  nec  pluris  cst  ci  mundus  quam 
Deus.  Sectare  charitatem  crga  Deum  ei  proximum, 
qua  penitus  carct  avarus,  quia  nec  Dcum  diligit, 
cujus  inandatum  de  dandis  cleomosynis  conlemnit 
{Luc,  XI,  xii; ;  nec  proximum  diligcre  probalur,  cul 
de  suisoperibusnihilimpartiiur.  Tu  vero  ul  charita- 
tem  sectari  possis,  adde  pa/tV/i/tam,  qua  pcrfcras 
^uanimiter,  quae  tibi  a  proximis  lufercntur,  ne 


queris  seternam,  nisl  per  eum  qui  vivificat  uninia, 
ct  ideo  nunc  illum  pra^ccptionis  meap  testem  adbi- 
bco,  ut  ipse  libi  vitam  tribual,  si  obedieris ;  ncc  bo- 
iiam  confessionem  tuam  scrvabis,  nisi  imitando 
Ghristum,  qui  sicut  subPilato  bonam  confessiQnem 
dedit,  Ita  ei  tu  coram  potestaiibus  hujus  saccniii  non 
timeas  vcritatcm  confiteri ,  ct  proptcrea  cor^m 
Ghrislo  tibi  pnecptum  trado.  Deus  Pater  vi\Ui' 
cat  omnia,  non  tamen  slne  Filio,  qula  quaecua- 
quc  iUe  facit,  hsec  et  Filius  simlliter  facit.  c  Elsicut 
Patcr  suscitat  roortuos  ct  vivificat,  sic  el  Fifius 
quos  vult  et  vivificat  {Joan,  v).  i  Ncc  sine  Sifmin 
sancto  aKitur  ista  vivificatio,  quia  sicut  idem  Filias 
ait :  c  Spiritus  est  qui  vivifical  (Joan.  xi).  »  Noi 


iM 


COMMENT.  iN  EPISTOLAS  PAULI,  —  IN  EPI9T.  AD  I  TIM; 


iM 


solus  Pater,  sed  tota  Trinilas  qihx  unns  Drus  cst,  A  tuit,  quia  pcccare  potuit.  Nam  et  angel!  peccave- 


viviiicat  oninia.  Quodautcm  sequilur^/ C/iris/o  Jesu, 
qui  teHmomum  reddidit  sub  Pontio  Pilato  bonam 
confessionem  de  Filio  propric  intelligitur,  quia  sub 
Pilalo  in  fornia  servi  soluip  Filium  novimus  pas- 
supi  esse,  non  cliam  Patrcm,  vci  Spiriium  sanclum^ 
Tunc  cnim  ipse  Filius  bonum  rcddidit  tcslirnoniuni, 
quiadixit  se  regcm  esse,  quamvis  sciret  sc  inde  mo- 
riturum  cssc;  el  illud  teslimopium  fuit  bona  confcs- 
siovcriialis.  Hoc  testimpuiura  et  lianc  cpnfessionem 
rcddidil  ipse,  quando  rcspondit  Pilato  :  c  Tu  dicis 
qiiia  rex  sum  cgo.  Ego  in  lioc  n:^tus  sum,  et  ad  lioc 
vcni  in  niundum,  ut  lcslimonium  pcrbibcam  veritali. 
Omnis  qui  est  cx  vcritalc,  audit  meam  vocem  {Joan, 
xvni).  I  Sic  ct  lu  DuUo  mctu  lyrannorum  debcs  a 


runt,  atquc  daemones  facti  sunt ;  et  qui  non  peccaTe- 
runt ,  peccare  potuerunt.  Et  cuicunquc  rationaH 
creatura;  praestatur  ut  peccare  non  possit,  non  est 
crealurae  proprium,  scd  Dci  gratia?.  Ac  per  hoc  so- 
lus  Deus  habet  inimortalitatcm,  qui  non  alicujus 
gratia,  sed  natura  sua  ncc  potuit,  nec  potest  aliqua 
conversionc  mulari ;  nec  poluit,  nec  poterit  aliqua 
mutatione  peccare.  Qui  et  iucem  habitat  inaccessibi- 
lem.  Scd  si  inaccessibilis  est  hix,  in  qua  ipse  manet, 
quomodo  nobis  dicitur  :  c  Acccdite  ad  cum  et  illu- 
minamini?!  (Psul,  xxxiii.)  Sed  inacccssibilis  cst 
viribus  nostris,  acc^ditur  autem  ad  eum  mnneri- 
bus  suis.  Moyses  cnim  acccssit  ad  caliginem  in  qua 
eratDcus(£j:o(/.  xix).  Illa  cnim  caiigo  lux  ista  cstqus 


confcssione  veritalis  relicere.  Itaque  pnccipio  tibi  ^  hicdiciturinacccstsibilis,  quia[ctomiiisetiamcorporea 


coram  Dco  qui  csl  Trinilas,  ct  coram  Chrislo,  qui 
cst  incdialor  Dei  cl  hominum  homo  Christus  Jcsius 
(supra  ii),  ut  mandatum.  bene  agendi  ct  bcne  doceii- 
di,  quod  tibi  trado,  serves  sine  viacula  criminalis 
pcccali,  ct  scrves  illud  irrcprelicnsibile^  id  cst  ul  non 
sit  habile  ad  reprchcndendum  propter  aliquam  simi- 
litudincm  i)ihonC3tatis.  Et  ita  scrvos  illud  usquc  in 
adventum  Bomiiii  nostri  Jisu  Christi,  de  quo  ipse 
dicit  :  c  Yigilate,  quia  pcscilis  qua  hora  Dominus 
vesler  veulurus  sit  (Matth,  xxiv),  •  id  cst  usquc  ad 
obitiiqi  tuum.  Vcl  in  Timothco  prxcipitur  unicuique 
rcctori  Ccclesioe,  quia  succcssurus  cst  alius  post 
alium  usquc  in  novissimum  Domini  advenlum*  Ut 
servct  sine  macula  chininis,  ^t  siiie  rcprclicnsione 


lux  qux  pne  niiniclale  claritalis  non  potest  aspici, 
rectc  caligo  ct  inacccssibilis  potest  appellari.  De  hac 
caligine  ail  qiiam  Moyses  acccssit,  Dionysius  Ita 
scripsit  :  Divina  caligo  cst  inacessibile  lumen,  In 
quP  habilare  Deus  dicitur,  ct  invisibili  co  existcnte 
proplcr  supercminenlem  claritalem,  et  inaccessibili 
cpdcm  per  supercxccllentiam  superessentialis  lumi- 
num  manationis.  In  hoc  flt  omnis  scire  Dcum  et  yi* 
dcre  digiius,  eiim  non  vivcndo  neque  cognosceado 
vcrc  supcr  visioncm  et  cogiiiiionem  factus,  hoc 
ipsum  cognosccns,  quia  post  omnia  est  sensibilia 
et  inlelligibilia,  cl  quia  pioplielice  videns  :  <  Mii-a« 
bilis  facla  est  scicnlia  tua  cx  mc,  confortata  est,  et 
non  potcro  ad  cam  (Psal,  xiii).  i  Inaccessibilis  er» 


inhonestse  similitudiois  hoc  mandatum.  Quem  Do-     go  dicitur  lux  ista,  sivc  caligo  quam  Deus  inhabilat» 


mlnum  Cbrislum,  vel  quem  adventum  Domini,  suis^ 
id  csl  congruis  ct  dispositis  temporibus  ostendei 
(ibid.)^  id  cst  palam  omnibus  vi^ibilem  ponct  Dcus 
Trinitas,  qui  naturariler  in  scipso,  ct  ci  seip$o 
bcalus  est,  quod  nuiii  crcatur.ne  congruit.  Nulla  enim 
creatuia  po^obt  cssc  beata,  uisi  participatione  be^ti- 
tudinis  suiCreatoris  (Roni,  xiii).  Qui  et  solus^poteus 
e<it,  quia  pcr  scipsum  uaturaliter  oniuia  piotesU 
Cn  aturx  vero  si  qu:^  liahcnt  potestatcm,  al)  illp. 
hanc  accipiiint.  Non  cst  cniqi  pote^las  nlsi  a  Dep. 
Ei  ipse  esl  Rcj;  regum,  quia  sub  e]us  imperio  regnaiiyt 
onmcs  quicunq^Uje  regnan^ ;  et  est  Dominus,  dominan-' 
tium,  quia  illi  scrviunt  aut  volentes,  aut  inviti,  qui- 


propter  supercxcellentiain  splcndoris,  in  cujus  vi- 
sionc  caligat  interior  oculus  ralionalis  creatnr$y 
quia  sicul  idein  Dionysius  alibi  dc  eo  loquitur,  edu- 
cit  super  ct  verbum  et  intellecium,  in  obscuritate^i 
su^r  omne  ct  verbuin  ct.  intellcctum  supercs.sen^p 
tiaUler  supcressenlialis  superdiviuitatis,  nequ.e  np- 
n^en  cjus,  neque  vcrbum,  s.ed  supcrcxaltatur  (226). 
Ista  exaitatio  cst  illa  lucis  inaccessio.  Quem  nuUu$ 
hominum  vidit^  sed  nec  videre  potesl  (Joan,  i),  pro« 
pter  supcremincntem  claritatem,  qua;  e]($upera^  cf' 
reverbcrat  humanum  visum.  Yidcri  cnim  diviuicas^ 
humano  visu  nullo  modo  potcst,  sed  eo  visu  vide- 
tur,  quo  jam  qui  viderint,  npn  homiiics,  sed  ultr^ 


cunque  aliis  dominaniur.  H;£C,  ut  diximus,  dc  toj^a  d  homines  sunl.  Scrijplura  quippe  sacra  onines  carn%- 


Trinitale  dicuntiir,  qna;  unqs  est  Deus.  Qt{i  solus, 
habct  immortalilatem  quia  solus  est  immuMibiU$.  In 
omni  enim  mutabili  natiira,  nonnulla  mors  est  ip^a 
muiatio,  quia  facit  aliquid  in  ea  npn  esse  quod  erat. 
Proindc  ct  ipsa  anima  humana,  qwa^  propterea  4*- 
cilur  immortalis,  quia  qualitcrcunquc  secundum 
modum  suunx  nunqiiam  dcsinit  vivere,  habet  tan^en 
pro  ipso  sup  modo  quamdam  mortem  suam.  Quia 
si  justc  vivcbat  ct  peccat,  morilur  jusilitijae.  Si  pec- 
catrix  erat  ct  jusiiflcaiur,  moriiur  pcccaio.  Ut  al.i;i^ 
ejus  mutaiiones  taceam,  dc  qqibus  Ipngum  cst  di^- 
putare,  et  crcaturarum  n.alvUra  coplestium  mori  po- 


lium  sectatores,  humanilatis  nomine  solet  notare. 
Unde  Corinthiis  diclum  est :  c  Cum  sit  int^r  vos 
zelus  et  couten^io,  nonne  carnales  estis,  et  secuA- 
dum  homiaem  ambulatis  ?  (/  Cor.  iii.)  n  Et  paulQ. 
post :  c  Nonne  homines  cstis?  (ibid,)  >  More  enim 
sua  Apostolus  et  hic  ct  ibi  homines  vocavit,  humana 
sapicntes,  quia  qui  divina  sapiunt,  supra  hominea 
sunt.  Videbimus  igitur  ])cum,  si  per  coclestem  cop- 
vcrsationem  ^upra  hpmipes  esse  niereamur.  Ctft\U( 
gloria  in  a^mplificalione  fidclium,  ct  honor  in  assi- 
duitate  bon;]e  convcrsationis,  et  imperium  ui  pleqa- 
ria  humililate  cordis  corum.  Imperium  dico  sempi^ 


(S26)  Locus  obscurus. 


IU7  nERVEI  DORGIDOLENSIS  MONACHI  tU^ 

urnum  n*t  fpsc  perenniier  in  bono  corde  eorum  re-  A  aUen<lcrel,  nunquani  superbiret,  sed  seroper  tiroerct; 
gnel.  Vel  sine  iniiio  et  sine  lliie,  et  sine  mutahil.tate 


esl  ei  psrii  anens  in  seipso  natuinlitcr  gloria  el  bo« 
nor,  nec  non  et  imperiuni  sempiteniuni,  quo  volun- 
tas  ejus  seternaliler  a.iimpiului*.  Non  enini  coep  t  im- 
periuiii  liabere,  quan  lo  coepit  cicaluras  facere,  scd 
ab  xtcriio  possidet  imperium  sempiternum.  Ametif 
iJ  esl  (IJeliler  dicta  suiil  liu:c  omnia. 

f  Divitiluis  liujus  sxculi  pnecipe  non  sublime  sa- 
pere,  nc(|ue  sperare  iii  iiicerto  diviiiarum,  sed  in 
Deo  vivo,  qui  pra!slat  nohis  oiunia  abiinde  ad 
fruenJuin,  bene  agere,  divites  lieri  in  operibus 
Loiiis,  lacile  iriliuere,  communicare,  thesaurizare 
sii  i  fundamenUim  bonum  iu  fuluium,  utappreben- 
dant  vcram  vit;iin.  i 


et  quanto  esset  dit  or,  taiito  Qerei  soHicit.or,  etum 
secundum  banc  vitam.  MuUi  euim  raupcrrs  in  islif 
saeculi  pcrtiirbalionilus  securiorefi  fuere.  Mulii  an- 
tem  propler  suas  divitias  quaesiti  et  comprebeiisl. 
alqiie  cruciati  vel  inteifccti  suiit.  Multi  cranl  be- 
ri  divites,  ct  venientibus  latroiiibus  atiue  cunda 
auferenlibus ,  evigilai.t  pauperes  :  ergo  iioo  rst 
speraudum  in  iiicerto  divitiarum,  ted  in  Deo  rtM. 
Ne  ei.im  se  speni  perdldisse  arbiti-arentur,  subjun- 
ctiim  est,  sed  in  Deo.  lii  Deo  t^perei.t»  qui  priFsiai 
nobU  abunde  omnia  ad  fruendum  temporalia  el  xUr* 
na.  Sed  niagis  ad  fruendiiin  a*tema,  ad  i:t  ndniB 
temporalia.  Tomporar.a  laiiquam  vialoribus,  a^enia 
taiiquam     habitatoribus.   Tenipo:alin,   iinde    lona 


SupvM'ius  ostendit  pericula,  qiiae  conlingunt  bis '^  faciamus;  a:tcri;a,  u..dt)boni  cfliciainur.  IIoc  ila  de- 


qui  volunt  lieri  divites,  et  ideo  ne  Tiuiolbeus  dc  sa- 
lute  diilum  desperaret,  ips  ^sque  devilarel,  docct 
etfin  qualiler  cis  viam  saliiiii  ostendal.  Diviiihut^ 
inquit,  hujus  twcuU,  iJ  est  qui  saei^utarcs  halent 
diviiias,  prwcipe  non  iublime^  iJ  e  t  iioii  siip  rbe 
aap^re»  Ubi  nolandum  vahle  cst,  quod  humiruatis 
doclor  memoriam  divitiim  facieiis,  i.on  ail  :  Ho^a, 
Bcd  praecipe,  qula  etsi  iiii|)eiideiidu  cst  cliarit  s  \cl 
pietas  i..nrinitali,  honor  tamcn  noii  dcbclur  claiioiii. 
Talijus  cigo  recluin  qund  diciiur,  lanto  rectius  ju» 
belur,  qiiauto  et  in  rebiis  traiisiloriisallitudjK' co- 
gitationis  intumesiunl.  Nihil  cnim  tam  tiiiie:i<!nm 
in  divitiis  quam  superbia.  N(m  ei.iui  diviiias  expavit 
Apostolus,  sed  iiiorbuin  divitiariim.  Morbus  aiitrm 
divitiarum  esl  superbia.  Nain  giaiidis  cst  animus, 
qui  iiiter  divilias  islo  morho  i;Dii  teiilatur.  Magnus 
ergo  est  dives,  qui  non  se  ideo  magiium  putat,  qiiia 
dives  est.  Qui  autein  ideo  se  nia^iium  puial,  super 
bus  el  egenus  c.  t*  Prtecipe^  inquit,  divitibus  livjut 
iweuli»  Non  addeie:.  bujus  saiculi,  nisi  essent  ct  alii 
divites»  qui  noii  suut  hujus  saeculi.  ipsi  suiit  enim, 
quoruni  priiiceps  el  capui  ille,  de  quo  diclum  est  : 
f  Propter  vos  egeiius  faclus  es(  cuin  dives  esset,  ut 
iilius  iiHipia  divites  essetis  (i/  Cor.  viii).  >  Pauper- 
tas  enim  Christi  non  pecuiiiam  nobis  atiulit,  scd 
justitiauh  Paupertas  illias  unde?  Quia  mortalis  ef- 
fectus  est.  Ergo  veras  diviti;e  immurtalilas  est.  Ibi 
euim  vera  copia,  ubi  nulla  indi^entia.  Qui  ergo  has 


benl  faccre  diviies  et  beiie  agere,  id  cst  bonis  ope- 
r'd)us  iiisu  lai  e,  et  divites  fieri  in  bonit  operibus,  at 
repl  antur  (iivitiis  hono.um  operum.  Sperent  in  Dj« 
miiio,  qui  dat  oninia  atundar.tcr  a  I  friicndum,  id  ett 
qui  iiobis  erit  oiniiia  ad  fiuendum.  Nani  non  mibi 
videtiir  dictum,  qui  dat  nohis  abuni!e  omnia  ai 
fruen v!uin  nisi  s:>i|:suni*  V.dctrr  euim  aliiid  esse 
nti,  aiiud  fiui.  U;imur  cnim  pro  necessit;:l\  fnii- 
mur  pro  jiicundiiaie.  E  go  isia  lemporaiia  dal  uiej- 
dum,  se  aulnn  dal  ad  fruendum.  Si  igiiiir  se,  quare 
dictiimcstonini^.iiisijuxla  illuJquoddiciuinest, « u! 
sil  Deusomuia  in  omn  bus  (/  Cor,  w)  ?  Divit  ;,  in? 
qu  1,  Hcri  iu  opei  ILus  bouis,  facile  Inbuere.  lloc  pro- 
sint  illis  diviti:c,  iic  ^it  eis  dilTicul:as  tribueiidi.  Volt 
enim  pauper,  et  non  poiest.  Vult  dives,  el  potest. 
Er^o  qiiia  facile  polest,  facile  tribuat  indigentibus. 
Divites  enim  debeiit  communicare^  id  est  bona  sua 
sanctis  pauperihus  communia  secum  facere,  ct  tht" 
taurizare  libi  fundamentum  bonum^  id  est  firmitateoi 
perpetua;  stahilitatis  in  futurum  ubi  sunt  vere  di- 
viies,  sed  non  hiijus  saeculi.  Non  enim,  quia  dico, 
ut  facile  tribuant  et  communiceiU,  exspoliare  eos 
volo  et  inanes  relinquere.  Nou  doceo  lucruin,  cum 
dico  ut  thesaurizeiit  sibi.  Non  ul  divitias  perdant, 
moneo;  scd  quo  eas  praemiitant,  doceo.  Praeniitunt 
thcsauros  suos  in  locum  ubi  est  vera  vita,  tif  ipsi 
postmodum  seqnentes,  apprehend^nt  eam,  ne  si  bie 
thesaurizaveriiit,  dccipianlur  a  faUitate  hujus  vitae, 


babct  diviiias,  divcs  est,  sed  non  hujus  lueculi.  Nec  D  siciit  ille  dives  purpuratus,  qui  Lazaro  niicas  dare 


taroen  et  divites  bujiis  sa:culi  contempti  sunt,  sed 
eis  ostenditur,  quoiiiod j  veras  possint  habere  divi- 
tias.  Prwcipe,  inquit,  divitibut  hujut  taculi,  non 
iublime  tapere,  id  est  ut  subliniilas  noii  sit  eis  sapida 
et  dulcis  ,  neque  sperare  in  incerto  dtvitiarum^  'id  est 
ut  non  spereiit  iii  diviti.s,  de  quibus  incertum  ha- 
bcnt  quandiu  illas  possideant,  et  quid  sihi  pro  illis 
veiiturum  sit.  Sicut  ponia  vel  arborcs  babeiit  suos 
veruies,  ita  diviti;e  suum  vermem  habeiit.  Vcrmis 
divitiarum  est  superbia.  Ergo  prascipitur  divitibus, 
non  ut  divitias  abjiciaiit,  sed  ul  siipcrlie  r.on  sapiant. 
Vermis  enim  excluditur,  usus  divitiarum  permiiti- 
'tur.  Indc  autem  superbit  divcs,  q\m  sperat  in  incer- 
10  divitjarum.  Nain  si  incerta  Uiviiiarum  prudciiter 


noluit;et  ideo  flammis  fiostea  traditus,  impetrare 
guttam  aquae  non  potuit  {Luc.  xvi). 

c  0  Timothee,  depositum  ciistodi,  deviuns  pro« 
c  fanas  vocuin  novitates,  et  opposiliones  falsi  uonu- 
c  iiis  sciimtix;  quam  quidam  promiltenles,  ciica 
c  fldem  exciderunt.  Gratia  tecum.  Amen.  > 

Cuni  pluriina  Timothco  Apostolus  injunxisse:, 
post  oiiinia  Jubet  ut  depositum,  id  est  commenda- 
tiim  s  bi  thesaurum  scientiae,  vidcl  cet  acceptuin  a 
Doiuino  talentum  bene  ciistodiat,  ut  multiplicatnm 
illud  reddal ;  ct  idcirco  imniine  proprio  ilhira  voral, 
ut  vigilantiorem  ct  altcntiorem  reddat  ad  servaii- 
diim  qiiod  admonet.  0»  inquit,  7fiiuMAee»  d^pogUam^ 
id  est  tlicsaurum  sapienli;e,  euttodi^  quem  iht$M  d 


H49 


COMMEXT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM. 


im 


ego  libi  commcndamus,  nequis  illum  libi  furctur  per  A  culari,  quae  falso  nomiue  voealur  scientia,  cum  no- 


novas  inductioncs  verborum.  Elideo  custodi  illum. 
devUans  novitatei  vorum  profanas,  id  est  qux  suiit 
exlra  religionem.  Aliae  enim  non  sunl  vitand»  quae 
congruunt  d(K;trina!  religionis  sicut  ipsum  nomen 
Christianorum,  quod  post  ascensionem  Domini  coe- 
pit,  quando  priinum  in  Antioctiia  discipuii  sunt  ap- 
peilati  Christiani  {Act,  xi),  res  tamen  ipsa  et  antc 
nomen  erat.  Et  adversus  impietatem  Arianorum  no  • 
vum  nomen  Patres  addiderunt,  o/xoouo-iov,  sed  non 
rem  novam  tali  nomine  signavcrunt.  Hoc  enim  vo- 
calur  6fAoou(rtov,  qund  cst :  c  Ego  et  pater  unum  sumus 
(Joan,  x),  >  tinius  ivideiicet  ejusdemque  substantiae. 
Nam  si  omnis  novitas  profana  esset ,  neca  Domino 
diceretur  :  c  Mandatum  novum  do  vobis,  nec  tesla- 


roen  ejus  vcrum  sit  ignorantia,  sive  error  vel  impe- 
ritia.  Ex  qua  praedicationi  evangclicae  mulla  oppo^ 
nuntur,  siouti  est  non  potuisse  Virginem  parere,  nec 
Dcum  potuisse  mori,  ncc  mortuum  resuscitare  se- 
ipsum  potuisse,  ct  bis  simiiia,  qu»  nobis  ab  impru- 
dcntia  physicorum  vei  hxreticorum  opponuntar. 
Scd  hujusmodi  oppositioues  devita,  quse  veniunt  e& 
scieuiia,  quae  falso  nominatur  scienlia,  quia  non  es( 
scientia,  sed  inscientia,  quam  scientiam  quidam  pro- 
mittentes  aliis  se  daluros,  exciderunt,  id  est  cx  toto 
ceciderunt  in  crrores,  cundo  circa  fidem  semper,  et 
nunquam  intus  intraiido.  Nihii  enim  sic  amant  isti 
quam  scicntiam  promittere,  et  ndem  rerum  verarum 
quas  crcdere  parvuii  praccipiuntur,  velut  imperitiam 


mentum  appellaictur  novum  (ioan.  xiii).  >  Sed  pro-  B  deridere.  Gratia  tecum;ac  si  dicalur  :  Multa  tibi 


fanae  sunt  vocum  novitates,  quoties  hacrctici  novum 
quemlibct  errorcin  inveniunt,  et  loqui  caeteris  prae- 
uumunL  Et  hujusmodi  novitates  devita,  si  depositum 
vis  custodire,  et  opposiliones  scientiw  falsi  nominis 
cave,  id  est  oppositiones  qux  Christianae  doctrinae 
possunt  objici  ex  scicntia  hacrcticorum,  qui  se  scien- 
tes  essc  jactant,  cum  sint  inscii,  vei  ex  scientia  sx- 


per  hujus  epislolae  textum  injunxi,  sed  ut  hxc  om- 
uia  custodire  vaieas,  gratia  Dei  sit  lecum,  id  esticum 
viribus  arbitrii  tui  mancns  et  cooperans.  Amen^  id 
est  iideliier  dicta  sunt  univcrsa  quae  continentur  iu 
haccpistola.  Nam  sicut  amen,  quod  in  fiuc  orationit 
respondetur,  totam  conflrmat  orationein :  sic  amen, 
quod  in  flne  cpistohe  scribitur,  confirmat  epistolam. 


IN  EPISTOLAM  II  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM.  C 

Vaulus  Romce  vmculis  tentus^  el  jam  de  mundo 
transiturus,  scribit  iterum  Timotheo  infirmitatibus  et 
adversis  fatigato^  ut  constanter  taboret  in  gratia  Dei 
sibi  credita^  exhortans  multis  modis  eum  ad  marty- 
rium,  Roborat  eum  contra  falsos  prtBdicatores^  et  in- 
struit  de  regula  omnis  veritatis,  et  de  his  qum  fntura 
sunt  temporibus  novissimis,  et  de  sua  passione.  Sic^^ 
que  incipit : 

CAPUT  PRIMUM. 

<  Paulus  Apostolus  Jcsu  Christi  per  voluntatem  Dei, 
c  secundum  promissionem  vitae  qus  est  in  Christo 
c  Jcsu, Timolheo  charissimo  filio :  graiia,  misericor- 
c  dia,et  pax  a  Deo  Patre  et  Christo  Jesu  Domino  no-  D 
<  stro.  > 

Timotheo  scribit  Paulus  qui  est  apostolus^  id  est 
legatus  Christi  Jesu,  quem  misit  Salvator  rex  praedi- 
care  viam  salutis,  et  est  apostolus  non  pcr  suam 
usurpationem,  sed  per  Dci  Patris  votuntatem.  Est, 
inquam,  apostolus,  id  est  praedicare  missus,  secun- 
dum  promissionem  vitc^  qua:  est  in  Christo  Jesu^  id 
Pateol.  CLXXXL 


est  ut  annuntiet  credentibus  factam  a  Deo  promis- 
sionem  illius  incorruptionit,  quae  jam  in  Chrislo  a 
mortuis  resuscitato,  quod  scilicet  Deus  promisit 
membris  eam  vitam,  quae  jam  est  iu  capite.  Et  iile 
qui  taiiter  esl  apostoius,  scribit  Timotlieo  non  vili, 
sed  charissimo  fiiio  in  sanctitate  et  sapientia  genito. 
Et  huic  filio  sit  gratia,  id  est  donum  Spiritus  san- 
cti,  per  quod  sanctificetur  quidquid  gerit ;  et  mtjeri- 
cordia^  qua  misericorditer  a  peccatis  et  hostibus, 
cunctisque  miseriis  liberetur;  et  pax^  quam  suis 
Christus  reliquit  in  oliservatione  fraternae  charita- 
tis,  quamque  daturus  est  illis  in  requie  beatae  pe. 
rennitatis.  Et  haec  sint  illi  a  Deo  Patre^  qui  nos  crea- 
vit,  ct  in  filios  adoptavit,  et  a  Christo  Jesu  Domin9 
nostro,  qui  est  rex  et  salvator  et  dominator  nottri. 
<  Gratias  ago  Deo  meo,  cui  servio  a  progenitori- 
bus  meis  in  conscientia  pura,  quam  sine  inter- 
missioue  habeam  tui  memoriam  in  orationibot 
meis  nocte  ac  die  desiderans  le  videre,  memor 
lacrymarum  tuarum,  ut  gaudio  implear,  recor«lar- 
tionem  accipiens  ejus  fidei,  quae  est  in  te  non  fl- 
cta,  quae  et  habitavit  prlmum  in  avia  tua  Loide, 
ct  matre  tua  Eunice.  Ge.rt.\s.^  s>ycdl  v^\i^«sk^  ^ 


U:i  HERVFJ  BURGlDOLE!tSlS  MONACH!  1159 

I  in  le.  Propter  quam  causam  admoneo  te,  ut  re- A  manus  io  ordinalioiie  lua   imposui ,  qiiod   quaii 


c  suscites  gratiam  Dei,  qux  est  In  te  per  impositio- 
4  nem  manuum  mearum.  Non  euim  dedit  nobis 
i  Deus  spiritom  timoris,  sed  ▼irtulis  et  dtlectionis 
c  et  sobrietatis.  t 

Cralias  ago  de  te  Deo  meo^  cui  ego  in  conscienlia 
pura  sertio  a  ftrogenitoribut  meit^  id  est  ab  Abra- 
ham,  Isaac  et  Jacob,  cxterisque  sanctis  palribus 
Hebraeis,  a  quibus  ezemplum  accipio  divinae  servitu- 
lis,  vel  si  de  carnali  patre  et  matre  boc  inteliigitur, 
cx  quo  ab  his,  processi  et  intclligere  coepi,  semper 
Deo  servivi  in  eonscientia  pura  ab  intentione  mala. 
Nam  etiam  in  persecutione  quam  zclo  lcgis  Gbrislia- 
Aos  eiercui,  puram  conscienliam  habui,  quia  inde 
multum  Deo  meplacere  putavi,  sicut  ipse  Ghristus 


mortuum  est  iu  te  timore  martyriL  Gratia  enim  epi- 
scopatus  admonet  euni  resuscitare,  ut  conOdentiut 
praedicet  verbum  Dei ,  non  timens  terrenas  potesta- 
tcs,  nec  erubescens  se  dicere  servum  Cmcifixi,  et 
discipulum  vincli.  Aliquanlulum  enim  in  hoc  negli- 
gens  et  timidus  fucrat  factus,  quoniam  adversis  eral 
fatigatus.  Sed  aviae  et  matris  ejus  mentio  praemitti- 
tur,  quae  mulieres  fueruiit,  et  fidem  constanter  le- 
nuerunt,  cum  adbuc  recentior  esset,  pauciqoe  flde- 
les  essent,  ut  cogitet  quia  ipse  qui  vir  est,  et  sob 
eis  nulritus ,  multo  magis  nunc  cum  jam  muititude 
fldelium  abundet,  fidem  et  gratiam  viriliter  tenere 
et  praedicare  debet.  Moneo ,  inquit,  ut  resusciies 
gratiam  Dei,  quae  meta  tribulatiouum  qnodammodo 


eis  prohlixerat.  c  Venit,  inquit,  hora,  ut  omnis  qui  B  cccidit  in  te.  Quod  potes  et  debes  agere,  qula  Ikai 


interflcit  vos»  arbitretur  obsequium  se  praestare  I>eo 
{Joan.  xvi).  I  Itaque  semper  conscientiae  puritatem, 
id  est  cordis  mundam.  intentionem  habens  ab  infa- 
mia,  non  cesso  servire  Deo.  Gui  nunc  gratias  ago 
quam,  id  est  quantum  kabeam  tui  memoriam  sine 
iHUrmissione,  Uoc  est  perpendens  assidue  quantum 
•im  tui  memor,  gralias  Deo  refero  qui  te  talem  fecit, 
ut  sis  dignus  semper  io  memoria  meae  mentis  per- 
znanere.  Vel  secundum  alios  codices  faciiius  legitur 
ita  :  Gratias  ago  Deo^  cui  servio  a  progenitoribus  in 
eorucientia  pura,  quod  habeam  sine  intermissione  me- 
moriam  /ui,  quod  scilicet  sis  dignus  propter  meri- 
tum  tuae  sanctiutis  in  corde  meo  semper  esse.  Haec 


non  dedii  nobis  tniritum  timoris^  sed  spiriium  tirHh 
IM,  Id  est  non  dedit  nobis  spiritum»  qoi  Caciat  ooi 
toere  adversilates  hujos  saeculi,  sed  qui  nc»  fiidat 
fortes  contra  adversa  omnia,  ut  per  virtolem  tanh 
stantiae  semper  vincamos  timoris  adversilateni.  Ils» 
accepimus  spiritum  timorls  iliius,de  quo  dicitDoiii- 
nns :  c  Nolite  limere  eos  qui  occidunt  corpus  (Mattk 
x),  f  ne  scilicet  negemus  eum  iilo  timore,  quo  t«r- 
batus  est  Petrus  {Joan.  xviii) ;  sed  accepimus  spiri- 
tum  illius  timoris,  de  quo  snbjungit  :  c  Tiraels 
enm,  qui  habet  poteslatem  et  corpus  et  tnimaffl 
perdere  lu  gehennam  (Matth.  x).  i  Major  qoippe  li- 
bertas  est  necessaria  adversus  tot  et  tantas  leiita- 


est  sapiens  exhortatio  ad  meliora.  Memoriam  tol  r  tiones,  ot  cum  omnibus  amoribus,  terroribus, 


babeo  sine  intermissione  in  orationibus  meis^  id  est 
■unquam  interroltto  tui  meroor  esse,  quotiescunque 
oro,  ut  pro  te  orem  nocte  ac  die,  Et  ideo  te  sic  pre- 
cibus  meis  sic  intermisceo,  quia  sum  desiderans  te 
tfidere^  ot  aliquod  solalium  habeam  in  conspcctu 
praesentiae  tuae,  qui  tot  malis  afficior  in  hoc  carcere. 
Videre,  inquam,  te  desidero,  memor  laerymarum  tua- 
mm,  qoas  oberes  fudisti,  cum  tcEphesi  relinquerem, 
quia  nimis  erat  tibi  durum  non  semper  esse  mecum. 
Et  propterea  te  desidcro  videre ,  ut  videns  te  quem 
tantum  diligo,  implear  gaudio.  Magnum  enim  mihi 
gaudium  erit,  si  te  adhuc  videre  potero  priosquam 
moriar.  Diii  quia  sum  memor  lacrymarum  tuaruro. 
£t  sum  memor  earum,  accipiens  recordationem  ejus 
fidei,  qua est  in  te  non  ficta^  non  simulata,  necficti- 
tia,  sed  vcra,  et  bonis  operibus  ornata,  quae  te  mo- 
■et  ut  fortiter  agas,  cum  eliam  in  femiiiis  firma 
fuerit,  quoniam  et  habitavit  primum  in  avia  tua 
Loide,  et  in  matre  tua  Eunice^  pater  enim  tuus  fuit 
gentilis  (Act.  xvi).  In  illis  habitavit  fidcs,  scd  et  ego 
eertus  nim,  id  est  pro  certo  novi  quod  et  in  te  habi- 
tet  eadem  fides,  cujus  exemplum  ab  illis  accepisti, 
et  ideo  serva  diligenter  eam ;  propter  quam  causam^ 
•  id  est  qnia  fidem  a  bonis  parentibus  velut  haeredita- 
rio  jure  possides,  et  tam  bonus  hucusque  fuisti,  ut 
non  possis  auferri  de  memoria  cordis  mei,  admoneo 
fe,  «1  resuscites  gratiam  Deif  quw  est  in  te  per  impo» 
•itionem  manuum  mearum^  id  est  praedicando  exer- 
t  oOicium  episcopalCi  quod  acoepisti,  qoando  tibi 


erro- 

ribus  sois  vincatur  hic  mundus.  Hoc  sanctoniB 
martyria  docuerunt,  donante  illo  a  quo  peroepenut 
spiritum  non  timoris,  quo  persequentibus  cederent; 
sed  virtuiis  et  dilectionis  et  sobrietatis ,  quo  concta 
minanlia,  cuncta  mutantia,  crucianiia  coocta  sope- 
i*arenC.  Virtutis,  ut  contra  adversa  forte»  essent; 
dilectionis,  ut  Deum  super  omoia  diligerenr;  sobrie- 
tatis,  ot  saeculi  cupiditatibus  inebriari  fugerent 

c  Noli  itaque  erubescere  testimonlum  Domini 
c  nostri,  neque  me  vinctum  ejus,  sed  csollabora  C- 
c  vangelio  secundum  virtutem  Dei,  qui  nos  libera- 
c  vit,  tt  vocavit  vocatione  sua  sancta,  non  secun- 
c  dum  opera  nostra,  sed  secundum  propositoir 
c  suum  et  gratiam,  quae  data  est  nobis  In  Ghrislo 
,  c  Jesu  aiite  tempora  saecularia,  manifestata  est  au- 
c  tem  nunc  per  illuminationem  Salvatoris  nostri 
c  Jesu  Ghristi,  qui  destnixit  qoidem  mortem,  lUu- 
c  minavit  autem  vilam  et  incorruptionem  per  Evan- 
c  gelium,  in  quo  positus  sum  ego  praedicator  ct 
c  apostolus  et  magister  gentium.  Ob  quam  caosam 
c  etiam  haec  patior,  sed  non  confondor.  Sdo enim  cul 
c  credidi,  et  cerius  sum,  quia  potens  est  depositoa 
c  meum  servare  in  illum  diem.  i 

Quoniam  spiritum  tinioris  non  acoepisti,  sed  vir- 
tutis  et  cbaritatis,  itaque  noli  erubescere  iesiiwnomam 
Domini  nostri  Jew  Christi^  id  est  non  sofom  nos  li- 
meas,  sed  etiam  non  erubescas  prcdicare  ChriHW 
crucifixum,  quia  surrexlty  et  ideo  glorift 
ctionis  penitus  exclodlt  oonfttsioneoi 


4ib3  COMMENT.  IN  EPISTOUS  PA13LI 

ipse  sit  Dominut  noster,  cui  omnes  servire  debe-  A 
rous,  noli  erubescerelesiimonium  ejus,  id  esl  non  sit 
tibi  verecundia  hunc  praedicare  Deum  immorlalem, 
qui  pro  omnibus  in  assumpla  carne  dignatus  esl  ad 
horam  gustare  mortcm,  ne  incidas  iu  illam  com- 
minationem  qua  dixit :  c  Qui  mc  erubuerit,  et  meos 
sermones,  hunc  Filius  bominis  erubescet,  cum  ve- 
nerit  in  majestate  sua  (Luc.  ix).  i  iV^^tie-enibescas 
me  vinctum  ejus,  quia  non  est  rubor  confusionis  pro 
justitia  pati  vincula.  Non  est  in  hac  re  quidquam 
verecundiae,  et  ideo  noli  propter  insuUationes  inlide- 
lium  erubescere  me  vinctum  esse  pro  Christo»  hed 
coUaboray  id  est  mecum  labora,  Evangelio^  id  est 
profectui  Evangelii  tecundum  viriutem  Dei^  id  est  a 
Deo  nobis  datani,  qui  nos  sauguine  Christi  liberavit 
a  jugo  diaboli,  sicut  antea  sanguine  agni  filios  Israei  B 
a  potestate  Pharaonis,  et  per  evangelicam  prxdica- 
cionem,  vocavit  nos,  qui  eramus  aversi.  Yocaiit  nos 
vocatione  $ua,  id  est  sibi  soU  congrua ;  vocatione 
dico,  sancta,  id  est  ad  hoc  spectante^  ut  not  sauctos 
faciat.  Vocationem  Apostolus  duplicat,  ut  insinuet 
nos  a  Deo  vocatos*per  Filium  et  apostolos.  Tocavit, 
inquam,  nos,  et  hoc  non  ucundum  opera  noitra, 
quia  non  fcceramus  opera,  proquibus  digni  essemus 
ab  eo  vocari,  sed  potius  damnari,  ied  ipse,  sine  pra&- 
cedentibus  bonisoperibus  nostris,  misericorditer  vo- 
cavit  nos  tecundum  propoiitum  itttim,  id  est  secun^ 
dum  quod  proposuerat  nos  per  misericordiam  sal- 
vare  quos  possct,  per  justitiam  daronare,  et  tecun- 
dum  gratiam  suam  vocavit  nos,  id  est  secundum 
gratuitam  Dei  donationem  qua  data  est,  id  est  prae- 
visa  dari  nobis  in  Chriito  Jesu  ante  tempora  saculor^ 
rta»  id  ett  anteqnam  coepitsent  cum  saeculo  ista 
tempora,  quae  suis  spatiis  volvuntur  et  transeunt. 
Nam  ante  saeculum  nou  erat  tempus,  sed  aevum ;  sed 
cum  taecuio,  sicut  diximut»  exordium  habuit  tem- 
pus,  quando  coepit  mutabilitas  et  vicissitudo  diei  et 
uoctis.  Et  in  illo  aetatis  aevo,  postquam  mundus  fie- 
rel,  data  est  nobis  in  consiiio  divinae  Providentiae 
pcr  Chrislum  ista  gratia,  sed  nunc  manifestata  est  in 
nostrae  vocatioiiis  et  salvationis  completione  per 
illuminationem  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi,  id  est 
por  illuminationem  novae  scientiae  quam  Salvator 
attulit,  et  qua  nos  illuminavit,  aperiens  nobis  sen« 
sum  ut  intelligeremus  Scripluras  (Luc.  xxiv).  Qui  ^^ 
desiruxit,  etc.  Ilaec  est  illa  gratia,  quod  scilicet  Sal- 
valor  morrem  quidem  nostram  destruxit,  vitam  autem 
et  incorruptionem  sua  resurrectione  illuminavitf  id 
est  clara  luce  manifesiavit,  ut  sit  viu  et  incorruptjo 
animae  ct  corporis,  ad  quam  nos  tendere  voluit.  Et 
hanc  iiluminationem  fecit  per  Evangelium^  id  est 
per  manifestationem  Evangeiii,  in  qua  denudantur 
ea,  quae  in  lege  velabantur.  /n  quo  Evangelio  ku- 
mobilis  posiius  sum  ego  pnsdicator^  id  est  praeco 
clamans,  et  apostolus,  id  est  legatus  potestatem  ha* 
bens,  et  magister  gentium^  id  est  quotidie  gentes 
docens.  Ob  quam  causam^  id  est  quia  Evangelium 
praedico,  etiam  hcec  adversa  nunc  Romae  tanta  pa^ 
lioT^  sed  non  confnndor,  id  est  non  erube^co  in  om- 


.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM.  I&54 

nibus  contumeliis  et  tormentis  quae  perfero,  scieiis 
quia  per  haec  gloriam  acquiro.  Nam  scio  cui  credidi, 
id  est  scio  quis  sit  cui  fidem  meam  commisi,  et 
certus  sum  quia  omnia  potest,  et  quia  potens  est  de". 
positum  meum  servare,  id  est  thesaurum  meritorum 
meorum  quem  illi  occulte  servandum  commendavi. 
Ipse  potens  est  et  hoc  pretiosum  justitiae  meae  da- 
positum  servare,  diflerendo  in  illum  notabiiem  judi- 
cii  diem^  ut  tunc  illud  mihi  restiluat,  et  divitias 
justitiae,  quas  ilii  commendavi,  reddat.  Usque  in 
ilium  judicii  diem,de  quo  frequenter  loquor  etco- 
gito,  potest  ille  ihesaurum  spiritualium  divitiarum 
mearum  sibi  commissum  cuslodire,  ut  tunc  illum 
mihi  copiosius  reddat,  et  magnit  me  divitiis  re- 
pieat. 

c  Formam  habeus  sanonim  verborum,  quae  a 
c  me  audisti  in  fide  et  dilectione  in  Christo  Jetu, 
c  bonum  depositum  custodi  per  Spiritum  sanctum, 
c  qui  habiut  in  vobis.  > 

Christus  servabit  depositum,  quod  ego  illi  com- 
mendavi^  et  tu  serva  depositum,  quod  Christus  tibi 
commendavit.  Tu  habens  formam  verborum  sanorum^ 
id  est  regulam  verborum,  in  quibus  nihil  est  insa- 
niae,  sed  pura  cordis  sanitas»  quiB  non  a  quocunque 
magistro,  sed  a  me  audisti  in  fide  et  dilectione  qua 
est  in  Christo  Jesu,  id  est  sicut  Christus  Jetut 
instituit,  custodi  bonum  depositum,  id  est  thesaurum 
tcientiae  a  Christo  tibi  commendatum,  vel  ofiicium 
tibi  commissum,  et  eustodi  illud  non  per  tuam  in- 
dustriam»  sed  per  Spiritum  sanctum  qui  habitat  in 
nobis^  id  est  in  te  sicut  in  me. 

c  Scis  hoc  quod  aversi  sunt  a  me  omnet  qui 
c  sunt  in  Asia,  ex  quibus  est  Phygelus  et  Hernioge* 
c  nes.  Det  misericordiam  Dominus  Onesiphori  do- 
c  mui,  quia  saepe  me  refrigeravit,  et  catenam  meam 
c  non  erubuit ;  sed  cum  Romam  venisset,  soUicite 
c  me  quaesivit  et  invenii.  Det  illi  Dominus  invenire 
c  misericordiam  a  Diomino  in  iila  die.  Et  quanu 
c  Ephesi  ministravit  mihi,  tu  melius  nosti.  > 

Idcirco  opus  est  ut  tu  bonum  depositum  a  Deo 
tibi  vel  a  me  commendatum  diligenter  custodias, 
quia  scis  qnod  aversi  sunt^  id  est  recesserunt  a  me 
omnes  qui  in  Asia  sunt  ficli,  a  quibus  maxime  est 
tibi  cavendum,  ne  furenlur  dcpositum  tuum.  lUi  de 
Asia  qui  fictocorde  fuerant  cum  Apostoio,  simulaji- 
tes  se  ejus  amicos,  reliquerunt  eum,  cum  viderent 
ipsum  in  arcto  constiCutum.  Et  istos  ad  hoc  nunc 
commemorat,  ut  Timotheus  sibi  caveat,  ne  et  ipse 
similiter  ab  eo  se  avertat.  Omn^i,  inquit,  aver&i 
sunt^  a  me,  non  quidem  omnes  qui  sunt  in  A«ta,  sed 
omnes  Uli  Asiani,  ex  quibus  esl  Phygelu»  et  Hermo- 
genest  id  est  qui  ulet  sunt  in  Asia,  quales  itti  duo. 
lUi  simulatores  undem  te  qui  essent  detegentes, 
terga  mihi  dedere  in  faciem  sed.non  ita  fecit  One- 
siphorus,  vel  famiiia  ejus.  Ouesiphori  beneficia 
commemorantur,  ut  etTimotheus  hunc  imitrtur, 
ipsique  gratiam  reddat,  et  in  eo  confidat,  quoniam 
Ephesianut  vel  Asianix^  ^<&\.«  ^v  ^^^^sl  v^ Nsfi^^^^Ns^- 
rcm,  uipote  qui  noVuVvl^m>i\  «A%  Tfia^j^sw^  ^ 


i;;>5 


IIRRVEI  liURGIDOLENSIS  MONACIIl 


!4r>6 


gniiatis,  8CU  pro  qunlibct  alia  causa  Romain  venis-  A  fidelibus.   Et  in  hujusmodi  excrcitiis  iabora  %\au 


get,  requisivit  ubi  csset  Aposlolus  ;  ct  cum  didicis* 
ict  illura  esse  in  carcere,  non  est  dedignatus  venire 
ad  ilhim,  sed  consolalus  cst  illum,  et  prxbuit  ilii 
quas  nccessaria  eraiit.  Ei  boc  estiquod  Apostolus 
pro  magno  commemorat.  Et  quia  miscricordes  mi  • 
sericordiam  conscquentur,  misericordiam  ilii  a  Do- 
mino  retribui  prccatur  (Matth.  v).  Det,  inquit,  mi- 
sericordiam  Dominus  domuit  id  est  familiae  Onesi- 
phori,  quia  non  solum  ipse,  scd  et  familia  qux  cum 
ipso  vcnil,  sa^pe  me  refrigcravil  suo  colloquio  el 
consolatione,  ac  poDnarum  mearum  mitigatione,  et 
bonorum  suorum  ministratione ;  et  catenam  meam 
non  erubuitf  sicut  prxdicti  simulatores,  qui  avcrsi 
riunt  a  me,  sed  cum  venisset  Romam  soUicitc  mc 


bonus  miles  Christi  Jesu.  Et,  ul  more  strenui  militis 
Cbristi  possis  agere,  audi  qualiter  agat  quis  talit 
milcs  :  Nemo  militans  Deo,  implicat  se  negotiis  sm* 
cularibusj  c  quia  nemo  potest  duobus  domiuis  servire 
(Matth.  vi;  Luc.  xvi),  i  id  estDeo  et  saeculo.  Clcri- 
cus  hac  scntentia  tenetur.  Si  enim  non  contentas 
stipendiis  quae  de  altari,  Domino  jubente,  consequl- 
tur,  exercet  mcrcimonia,  intercessiones  vendit,  vi- 
duarum  muncra  libenter  accipit :  hic  ncgoiiator  nia- 
gis  potest  videri  quam  clericus.  Multo  miuus  auteni 
licct  monacho,  ut  sit  negotiator  ssecularium  merci- 
moniorum,  vel  implicatu?  curis  saecularibus.  Itaqoe 
definitio  boni  mililis  Christt  est,  quia  soli  Deo  qoi 
dividi  non  potest,  totus  militans,  non  implicat  se 


qaxsivit,  ut  opcm  mihi  fcrret,  et  invenit.  Ilic  osten-  ^  ncgotiis  sxcularibus,  id  est  nun  se  involvit  propter 


ditur  quia  fideles  qui  sunt  in  carcere  vel  in  infirmi- 
tate,  vel  alicubi  in  aflOictione  tenentur  aliqua  neces- 
sitate,  soliicite  debent  ab  his  qui  misericordiam  a 
Dco  exspectant,  inquiri  et  refrigerari.  Det  i7/t,  id 
cst  Oncsiphoro  qui  tam  miscricors  in  me  fuit,  Do- 
minus  Christus  invenire  misericordiam  a  Deo  Patre 
in  illa  die  judicii  dc  qua  saepius  cogito.  Det  illi  Do- 
minus  invenire  miscricordiam  a  Domino.  Tale  esl 
illud  quod  in  Genesi  legitur  :  c  Pluit  Dominus  super 
Sodomam  ignem  et  sulphur  a  Domino  (Gen.  xix).  i 
llxc  qux  dixi,  fecit  mihi  Romsc  Onesiphorus.  Et 
(juanta  ipse  mihi  Ephesi  ministravit,  tu  melius  nostif 
(p:um  ista  quae  scribo,  qiioniam  illa  vidisti. 

CAPUT  II.  ^ 

c  Tu  crgo,  fili  ini,  conforlarc  in  gratia  quac  est 
in  Christo  Jesu  ;  et  quse  audisti  a  me  pcr  multos 
testcs,  hxc  commenda  ildelibus  boniinibus,  qui 
idonei  erunt  et  alios  doccre.  Labora  sicut  bonus 
milcs  Christi  Jcsu.  Nemo  miiitans  Deo  iinplicat 
sc  negotiis  saicularibus,  ut  ei  piaceat  cui  se  pro- 
bavit.  Nam  qui  certat  in  agone,  non  coronatur 
nisi  qui  legitime  certaveiit.  Laboraiitcm  agricp- 
lam  oportct  priinum  dc  fruclibus  acciperc.  Intel- 
ligc  quae  dico.  Dabit  enim  tibi  Dominus  in  onuii- 
bus  intcllcctum.   i 

Quandoquidem  Onesiphorus  aliis  recedcntibus 
me  quaesivit,  et  multa  mihi  non  solum  Romae,  scd 
Ephesi  ministravit,   ergo  /ti,  /i/t  mi,  exempto  illius 


terrena  lucra  curis  et  actionibus  saeculi,  scieus  ifai 
multos  pcccatorum  laqueos  abscondi,  ut  solis  divi- 
nis  libere  vacans,  ei  placeat  cui  se  probavit^  id  esl 
devovit.  Et  vcre  bonus  miles  praeter  regis  sui  mili- 
tiam  nihil  dcbct  agere,  si  eidcm  regi  vull  placere, 
sub  cujus  signis  decrevit  militare,  quia  agonistaqui 
coronam  appetit,  agonem  suum  debet  legitime  per- 
ficere.  £t  hoc  est :  Nam  qui  certat  in  agone^  id  est 
qui  cum  adversario  confiigit  in  certaniine,  non  co- 
ronatur,  id  est  non  consequitur  victoris  prxmium, 
nlsi  legitime,  id  est  prout  lex  agonis  postulat,  cer- 
tavcrit.  Sic  ct  athlela  Chrisli  qui  cuni  diabolo  pa- 
gnat  in  agone  prxsentis  vita;,  non  percipiet  coro- 
nam  aetcrnae  glorix,  nisi  victor  fucrit  sccunduoi 
lcgem  Christianae  pugnx.  Delectet  igitur  meateni 
magnitudo  praiiniorum,  sed  non  dcterrcat  certamen 
laborum,  quia  ad  magna  pracmia  perveniri  nt*n  po- 
tcst,  nisi  pcr  magnos  labores.  Et  profcctus  Cdelium 
sine  tcntatione  non  provenit,  uec  sibi  quidquam  io- 
notcscit  nisi  probationis  examine.  Nec  coronabitor 
nisi  vicerit,  neque  vincct  nisi  certaverit,  nec  certi- 
bit  nisi  inimicum  habcns  et  teiitationi  resistens. 
Prosunt  ergojustls  laborcs  certaminum,  quiaper 
hos  merentur  coronari.  Dixi  quia  miles  Dci  non  im- 
plicalur  ncgoiiis  saecularibus,  nec  jostus  certaior 
transgrediluriegeraccriaminis,sed  tamen  iabonnttm 
agricolam,  id  est  praedicalorem  oporiet  primum,  id  est 
ante  aiios  accipere  de  fructibus  agri  in  quo  laborat, 


confortare.  Tu,  quasi  dicatur  :  Tu  conforlare  quo-  D  id  est  de  carnalibus  bonis  Ecclcsiae.  Timotheus  isle 


iiiam  alii  dcfecerunt.  Confortare  in  gratia  quce  in 
Christo^  ut  non  soluin  in  ea  maueas,  sed  eiiam  ro- 
bustior  fias  in  ipsa  quotidie  ad  bona  facienda  et 
pnedicanda,  ct  inala  pcr  paticiitiam  supcranda.  Et 
\erba  quce  audisti  a  me  per  mullos  te>tes,  id  est  per 
niultorum  teslimonia  prophctarum  confirmata,  hxc 
commcnda  fidelibus.  Vel  per  mullos  testes  hcec 
{ommenda  fidelibus,  id  cst  coadjutores  tibi  consti- 
(uc,  per  quos  ista  quae  te  docui  commcndc3  fidcli- 
bus,  id  est  saiiae  fidei  hominibus^  id  cst  slnc  fraude 
fiJelilcr  agentibus,  qui  vita  ct  scicntia  et  facundia 
eruni  idonei  etiam  alios  docere^  sicut  ipsi  docentur  a 
te  vel  a  tuis  adjutoribus.  Ila  eniin  mul  iplicabitur 
ductnnat  virtutis,  et  crcscct  religio.  Commenda  hsec 


exempio  Apostoli  labore  manuum  suarum  volebat 
vivere,  et  ab  eis  quibus  verbum  salutis  praedicabat, 
nihil  accipere.  Unde  et  penuriam  multam  patieba- 
tur,  quia  infirmus  erat,  et  labori  manuum  vacars 
non  poterat.  Admonet  erj^o  eum  sub  specie  agrico- 
las,  ut  de  agro  qtiem  colit,  fructum  quo  susleotetor 
non  spernat  accipere.  Itaque  quoniam  sciebat  ill^ra 
corpore  infirmura,  nec  in  opere  corporali  posse  la- 
bnrarc,  dicit  iiii  quod  miles  Dei  so^cularibus  nego- 
tiis  se  non  implicat,  ne  forte  cum  mdigeret  victa 
quotidiano,  vellet  ab  eis,  quibus  Evangelium  rouii- 
strabat,  aliqua  sibi  negoiia  quaDrere,  quibus  aoini 
ejus  implicarctur  intentio.  Aliud  est  eniro,  cofpon 
laborare  animo  libero,  sicut  oplfex  poieot,  si  non  sil 


U57 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  LN  EPIST.  11  AD  TjM. 


US3 


fraudUiCnlus,  aulavanis.elprivaUcrei  avidus;  aliud  A  sllrpe  Davld  incarnaius  esse  cl  posl  morlem  resur- 


aulem  ipsum  animum  occupare  curis  colligendx 
sine  corporis  labore  pecunise,  sicut  \ei  negotiatores, 
Tcl  procuratores,  vel  conductores  faciunt.  Cura  vi- 
delicet  prsesunt,  non  manibus  operantur;  ideoque 
^psum  animum  occupant  liabendi  sollicitudine.  Ti- 
Diotheum  ergo  ne  in  talia  incideret,  quia  per  inflr- 
mitatem  corporis  operari  manibus  non  poterat,  sic 
exhortatur  ct  consolatur  :  Labora,  inquit,  sicut  60- 
tms  miles,  elc,  usque,  nisi  legitime  certaverit,  Hic, 
ne  ilie  angustias  pateretur,  dicens  :  c  Fodcre  non  va- 
Ico,  roendicare  erubesco  (Luc,  xvi),  >  adjunxit  sta- 
lim  :  Laborantem  agricolam  oporlet  primum  de  fru- 
ciibus  percipere,  secundum  id  quod  ad  Corintbios 
dixcrat  :  c  Quis  planlatvineam,  et  de  frucUbus  ejus 
iion  edit?  »  (/  Cor.  ix.)  Fccit  ilaque  securum,  non  B 
:)il  hoc  ut  Evangelium  venderet,  sed  tamen  ut  ab  eis 
quibus  Evangciium  ministrabat,  et  quos  tanquam 
vineam  vel  agrum  excolebat,  hiiic  vilae  nccessaria 
(qune  sibi  suis  manibus  exhiberenonyalebat)  sumerct. 
Laborantem  agricolam  oportet  primum  de  fructi- 
bus,  ctc,  id  est,  illequi  laborat  in  verbo  praedicatio- 
iiis  et  regimine  Ecclesisc,  debet,  sicut  primus  est,ex 
l)0i)is  ccclesiae  primus  sumere,  et  sic  caeteris  distri- 
buere.  Inlellige,  id  est  discerne,^«<p  dico.eisi  vidcar 
rontrarius  esse,  ct  contra  id  quod  ipse  facio,  dicere. 
Tu  enim  infirmus  es,  ideo  debes  accipere ;  ego  vcro 
si  accipercm,  scandalum  gencrarem.  Et  bene  pole- 
rishacc  ita  inlcliigere,  quia  Dominus  tibi  imellectum 
dubit  noii  soium  in  his,  scd  et  in  omnibus. 

c  Menior  csto  Jesum  Christuni  rcsurrexisse  a 
<  inortuis  ex  scmine  David  scciindum  Evangelium 
(  meum,  iu  quo  laboro  usque  ad  vincula  quasi 
c  malc  operans:  sed  verbum  Dei  nou  est  alliga* 
4  tuin.  > 

Ut  Icgitinie  ccrlando  lendas  ad  coronam,  memor 
fito  Jesum  Christnm  resurrexisse  a  mortuis,  id  cst 
beilula  meditalione  in  animo  tuo  revolve  Christum 
per  laborem  passionis  pervenisse  ad  gloiiam  resur- 
rcctionis,  teque  similiter  opportuno  tempore  ad  glo- 
riam  resurrccturum,  si  nunc  pro  ejus  nomine  non 
lespueris  amaritudines  passionum.  Fidcs  resurre- 
ctionis  Chrisli  eos  distinguct  a  paganis  ct  Jadxis, 
<|uia  illi  credunt  esse  eum  crucillxum,  nos  autem 


rexisse,  licet  perversi  negent.  In  quo  Evangelio  /a- 
boro  usque  ad  vincula^  et  tu  siniiliter  agere  debes. 
Laboro  usque  ad  vincula  in  Evangelio,  quohiam 
uiiiversos  praecedentes  labores,  et  ad  ultimum  \in- 
cula  patior  in  evangelica  pra^dicatione,  habitus  quasi 
male  operans,  Et  cgo  quidem  in  corpore  meo  viucuia 
porto,  sed  verbum  Dei  non  aHigatum,  quoniam  libere 
proceditex  ore  meo;  uec  solum  pnesentes  sermoni- 
bus  instruo,  sed  ct  absentes  epistolis  conflrmo.  Quia' 
ego  iigari  possum  ab  cis  qui  voritati  contradi-' 
cunt,  non  ipsa  veritns  quam  loquor.  Sic  et  tu  iii 
illis  poenis  non  debes  a  prasdicalionc  veiilalis  ces- 
sare. 
<  Ideo  omnia  susiineo  propter  electos,  ut  et  ipsi 

<  salutem  conscquantur,  qu»  cst  in  Cliristo  Jesu, 

<  curo  gloria  coslesli.  Fidelis  sermo.  Nain  si  com- 

<  inortui  sumus,  et  convivemus;  si  siisiincmus,  ct 

<  conregnabimus  :  si   negaverinius,  ct  ille  negabit 

<  nos ;  si  non  credimus,  ille  ndcHs  permanet,  110- 

<  gare  seipsum  non  potest.  Iluic  eonunane,  testifl- 

<  cans  coram  Domino.  1 

Dixi  quia  verbum  Dei  non  polest  alligari.  Et  ideo, 
id  est  quia  cohiberi  non  possum  a  prjndicatione  vc- 
ritatis,  snstineo  iibenter  omnia  mala,  quae  mihi  pro 
hac  re  infemntur,  et  hoc  facio  propter  electos,  quia 
his  qui  ad  vitani  pra>dcstinati  sunt,  valde  prondt 
quod  nulla  me  poenarum  acerbitas  ab  inslantia  prae- 
dicationis  frangit.  Vel  quia  sum  memor  rcsurrc- 
xisse,  ideo  siistineo  patienter  oninia  proptcr  clecios 


cxcmplo  mci  informandos,  ut  et  ipsi  quemadmo^ 
duin  ego  siistinentes,  consequantur  veram  saiutem^ 
qum  est  in  Cliristo  Jesu^  ct  conscquantur  eam  cuiti 
gloria  eo^lesti^  ut  siniul  accipiant  ct  saliitem  a^ter  • 
nam,  et  coelestem  gloriam.  Et  iste  sermo  de  conse- 
culiene  salutis  et  glorise  conim,  qiios  Deus  iii  prx- 
destinatione  sua  jam  elegil,  (idelis  est,  id  est  vci*ax 
ei  nihil  fallaciae  habens.  Et  vcro  fldelitcr  iste  scriiio 
complebitur.  Nam  si  commortui  sumns^  id  cst  si 
cum  Christo  mortui  siimus,  hoc  est,  si  imitntione 
mortis  ejus  mortiflcali.  sumus  in  baplisnio  vitiis,  ut 
ultra  jam  non  vivamus  in  eis,  et  convivcmus,  id  est 
eiiam  cum  illo  vivemus  in  seterna  bealiluJine.  Fa 
si  sustinemus  advorsa  pio  ejus  nomiiie,  sicut  iih 


crcdimus  eum  die  terlia  reiurrexisse.  Libeiiter  enim  [)  sustinuit  pro  nostra  saltiie,  tuiic  et  conregnalimus^ 


crcdunt  crticis  conlumeliam,  sed  confileri  noiunt 
resurrcctionis  gloriani,  idcoque  perpetuam  sustinc- 
bunt  ignominiain.  Nos  vero  posl  crucem  etsepultu- 
ram  alacritor  confitemur  rcsurrectionis  gloriam,  ut 
cjus  exemplo  pcr  certamiiia  spiritunlium  bellorum 
accipere  mcicaniur  pcrennem  victoriae  coronam. 
Qui  est  cx  semine  David,  quia  ineorrupta  cjus  Geni- 
irix  vcram  dc  stirpe  David  duxil  cnrnis  origii:em. 
Nam  Filius  Dei ,  per  qticm  facli  sunius ,  et  filiusi 
hominis  per  assumptioncm  cnrnis  faclus  est,  ut  mo- 
rcrctur  propier  delicta  nostrn,  et  resingeret  propler 
justificationcm  nostram  {Rom.  iv).  Et  hoc  secnndum 
Kvangelium  metim,  quia  sccundum  authenticam  ve- 
rilatem  mea^  pra?dicalionrs  isscrilur  Cbristus,  et  cx 


id  est  cum  ilio  regnabimus  participes  regni  cjtis.  Si 
vero  negaverimus  illum  metu  passionum,  et  ille  ne- 
gabitnos  in  futurojudicio,  dicens:  <  Nescio  vos  undo 
sitis,  receditc  a  me^  operarii  iniquitatis  {Matth,  vii, 
XXV).  I  IfDcest  enim  quod  ipse  minaiusest,  diccns: 
<  Qui  negaverit  me  coram  hominibus,  negabo  et  ego 
euin  coramPatre  meo(Matth.  x ;  Luc.  xii). »  Et  si  non 
crcdimus  de  iiio  qwe  credenda  sunt,  ille  permanet 
fidfilis,  id  est  verax  in  bis  quae  de  seipso  iociitus  cst, 
et  non  potest  negare  seipsum,  De  qua  re  Dionysius 
Arcopagita  sic  argumentalur  :  Suimet  negatio  ca- 
sus  veritatis  est.  Vcritas  autcm  ov  est,  et  vcritatis 
casus  non  ov.  "Ov  vcro  inicr^irclaWw  e«\\tr^\^  x^tjj». 
est.  Si  igitur  veritas  8m  evy.^xv^i^^xx^x^^^'^^^^^!^^^ 


BERYEl  fiURGlDOLEMSlS  MONACni 


0«,  ovToc  casut,  ei  oote  OBdere. 
poiesl,  et  non  esse  non  S».  Tanqnam  ti  quU  dixe- 
ril,  non  posse  non  potesl,  et  nescire  secundum  pri- 
Tationem  nescit.  Haec  ei  dictis  Dionysii.  Si  ergo 
Deus  non  potest  negare  se,  et  non  potest  mentiri  Tel 
aliquid  injustum  facere,  quomodo  est  omnipotens, 
nlsi  qnia  haec  vel  liis  similia  poste  non  est  poten- 
tia,  sed  impotentia?  Nam  qui  taiia  potest,  qaod 
sibi  non  expedit  potest,  et  quod  non  debet  potest. 
Qus  quanto  magis  potest,  tanlo  magis  adversitas 
et  pcrversitas  possunt  in  illuro,  et  ipse  minus  con« 
tra  illas.  Qui  ergo  sic  potest,  noii  potentia  potest, 
aed  impotentia.  Sed  Deus  inde  vere  est  omnipotens, 
quia  nihil  potest  per  impotentiam,  et  nihil  potest 
contra  eum  aliquid.  Recte  itaque  de  omnipiitente 
dictum  est,  quia  negare  seipsum  non  potest.  Nam  B 
et  de  Judaeis  legimut,  quod  propterea  non  poterant 
credere,  quia  dixit  Isaias  :  f  ExcaecaTit  oculos  eo- 
rum  et  induravit  cor  eorum  {ha.  vi;  Joan.  xii).  > 
Sic  autem  dictum  est,  non  polerant,  ubi  iutelligen^ 
dom  est  qiiod  nolebant,  sicut  et  de  Deo  nuno  dici^ 
tur,  quia  negare  seipsum  non  potest.  Sicut  ergo 
qood  Dominus  seipsum  negare  non  potest,  laus  est 
▼oluntatis  divinae,  ita  qnod  illi  non  poterant  credere, 
culpa  est  voluntatis  humana^.  Bac  eommone  atten- 
dere  et  servare,  tetlificans^  id  est  ut  idoneus  testis 
affirmans,  ea  coram  Domino^  id  est  iii  oculis  Dei  qui 
iios  praesens  aspicit. 

c  Noii  conteiidere  verbis.  Ad  nihil  enim  otile  est, 
c 

c  cura  teipsum  probabilein  exhibere  Deo,  opera- 
c  rium  inconfusibilem ,  recle  tractantem  verbum 
c  veritatis.  t 

Bucusque  dedit  ratiooes  eur  esse  debeat  constans 
ki  predicatione.  Et  ne  ipse  studio  constantiae  vellet 
contentionibns  more  garrulorum  deservire,  no/t, 
inquit,  verbis  contendere.  Non  ait,  noli  rationibus 
contendere,  quia  hoc  bonum  est,  sed,  noli  conlen- 
dere  verbis,  ubi  procax  garruiitas  est.  Ideo  noli 
verbiscontendere,  quia  ad  nihil  est  ntHe  sic  conten- 
dere,  id  est  ad  nihil  valet  hujusmodi  conientio,  nisi 
ad  subversionem  audientium.  Auditores  enim  per 
banc  sul)vertuntur,  putantes  adversarios  habere  aii- 
quam  rationabilem  causam,  dum  sic  eos  clamantes 


1460 


Deus  cadere  noo  A  u^  neque  sanctum  aes  canibus,  nee  margarita^  por- 
ds  (Mattk.  VII),  sed,  prout  oportoerit,  aecundom 
qualitatem  uniuscujosque  personaD  verbam  dei  ao- 
nunties,  et  nihil  pravae  ioteliigentiae  admisceat.  Ba^ 
retici  enim  non  recte,  sed  perverse  tractant  verbom 
veritatis,  quia  conantur  illud  ad  pravitatem  toi 
sensos  inflectere.  De  qoonim  doctrioa  subdilar: 
c  Profana  autem  et  vaniloquia  devita.  Mukom 
c  enim  proficiunt  ad  impietatem,  et  sermo  eomm  ot 
c  cancer  serpit.  Ex  quibus  est  Hymenaeos  et  Phik- 
c  tus,  qui  a  veritate  exciderunt,  dicentea  resorre- 
c  ctiouem  jam  factam,  et  subvertont  quoninidaDi 
c  fidem.  Sed  firmum  fundamentum  Dei  stat,  hahcDs 
c  signaculum  hoc :  Cognovit  Dominus  qui  sont  ejus, 
c  et  discedat  ab  iniquitate  omnis  qui  noniiiiat  no- 
c  men  Domini.  » 

Yerbum  verilatis,  ut  dixi,  recte  tracu.  Sed  pr»- 
fana^  id  est  verba  haereticorum  aiiena  a  pietaUiare- 
ligione,  el  vaniloqma  eorum,  id  est  dlcta  ipsoron 
quae  vacua  sont  ab  omni  otiiitate,  denia,  Et  qoare? 
Quia,  si  aodita  fuerint,  proficieta  muUum  ad  Io^mm- 
tem  perfidiae  roborandam  et  augmentaiidom,  dom 
destrount  fidei  pietatem,  et  serma  eoncm  $erpii  wi 
cancer^  id  est  magis  ac  roagis  occopat  et  devorat  ac 
maculat  mentes,  in  quibus  radicare  coeperit,  aicut 
morbua  qoi  dicitor  cancer,  latios  semper  oecopat, 
et  fcedat  ac  devorat  illam  pariem  corporia  in  qua 
nascitur;  vel,  sicot  piscis  qui  dicitur  cancer,  noo  io 
anle,  sed  retro  tendit,  sic  sermo  eomm  nou  aodito- 
nisi  ad  subversionem  audieiitium.  Solilcite  autem  ^  res  suos  ad  Deuro  ducit,  sed  a  Deo  retrahit,  et 
... v.,..! ..fL__-  .V.-     apostatare    facit    Ex  quibus    sie  loqoentibas  eet 

Hymenteus  et  sodus  ejus  PhHetus^  qui  a  oertlatt 
fidci,  in  qoa  posiii  fuerant,  excideruni ,  inutanies 
diabolum,  qui  in  veriute  non  stetit  (Jooii.  viu), 
dicentes  jam  esse  factam  resurreciionem  in  eo- 
rum  cordibus,  qui  crediderunt,  nec  aliam  an- 
plius  fuluram ;  et  talibus  dictis  subveriuni  qmorum' 
dam  fidem^  ut  non  credant  corporum  resurrectio- 
nem.  Omnes  enim  sectae,  quae  se  aliquam  religio- 
nem  hominibus  inserere  praesompserunt,  non  o^ 
gaverunt  isum  mentium  resurrectioneHH,  ne  dieere- 
tur  eis  :  Si  non  resurgit  anima,  quare  mihi  loque- 
ristQuid  in  mefacerevis!  Si  non  facia  ex  dett- 
riore  meliorem,  quare  mibi  loqueris?  Si  uon  (ads 
attendunt.  Liiigiosa  verba  desere,  et  adversarios  d  ex  iniquo  justuin,  quare  mihi  loqueris?  Si  auieiD 


tuos  boiiis  operibus  vince.  £t  hoc  est :  SoUicite 
cura  teipsum  exhibere  Deo  probabilem,  id  est  iauda- 
bilem,  ut  sciiicet  te  talem  Dei  oculis  exhibeas,  qua- 
tenus  ipse  te  approbet.  Et  exhibe  te  operarium  tit- 
eonfusibilemf  vei  secundum  aiios  codices  irrepre- 
hensibilem,  quod  idem  significat.  Ex  reprehensione 
enim  nascitur  confusio  illi  qui  reprehenditur ;  et 
qui  non  polcst  reprehendi,  non  confunditur.  Exhibe 
te  ergo  operarium  inconfusibilem,  id  est  irrepre- 
hensibilem,  id  est  talem  te  fac  in  cunctis  operibus 
tuis,  ut  in  nullo  eorum  sustiueas  confusionem  vere- 
cundiae,  nec  reprehendi  possis  in  aliquo,  nec  quis- 
quam  improperare  tibi  valeat  quid  dignum  confu- 
fione,  Ei  eibibc  te  recte  tractaniem  verbum  veritatis^ 


facis  ex  iniquo  justum,  ex  iropio  pium,  ex  stalto 
sapientem,  fateris  resurgere  auimam  meam,  si  libi 
obtemperavero,  si  tibi  credidero.  Yolentes  ergo 
credi  sibi  omnes  qui  institueront  alicujos  etisB 
falsae  religioiiis  securo,  negare  isUm  resurrectio» 
uem  mendacio  non  potoerunt.  Omnes  de  iau  eoa- 1 
senserunt,  sed  multi  carnis  resurrectionem  negav»- 
runt.  Dixerunt  in  fide  jam  facum  esae  resurreelia- 
nem.  Attendentes  enim  verba  qu»  aoaidoe  dicil 
Apostolus,  quia  et  mortui  sumos  cum  Gbri8lo,tf 
resurreximus  cum  eo,  nec  inteliigenles  qnare  iitt 
dicantur,  arbitrati  sunt  iam  facloimesae 
ctionem,  nec  uUam  ultcrius  in  fiiie 
sperandam.  Ct  ulibus  nunc  resiatii  idem  Sj 


U6I 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  -•  IN  EPIST.  11  AD  TIM. 


U» 


Ex  (|ulbus,  inquii,  est  llymenaus  el  Philelus,  qul  A  slras  fidel  apparebil  impressum,  ti  propria  sponi« 


a  Teritate  ezcideruni.  dicentes  resurrectionem  Jam 
factam  essc,  et  subvertunt  quorumdam  fidero.  Jam 
factam  esse  resurrectionem  dicebanl,  sed  eo  modo, 
ut  non  speraretur  alia ;  et  reprehendebani  homines, 
qui  sperabant  resurrectionem  carnis,  Telut  jam  ro- 
surrectio  quae  promissa  erat,  credendo  impleretur 
in  menle.  SubTerterunt,  inquit,  fidem  quorumdam. 
Et  quasi  diceretur  ei,  et  quis  eis  potest  resistere, 
subjecit  stalim  :  Sed  firmum  fundumenium  Det  ttat. 
Fides  quorunidam  infirmantium,  et  ad  electorum 
sortem  non  pertinentium  subTcrtitur  ab  hsereticis, 
sed  firrouro  fundamentum  Del,  Id  est  firma  fidCM, 
quam  Deus  per  Spiritum  sanctum  in  cordibus  ele- 
ctoruro  snorum  fundaTil  [at.  solidaTit],  stat,  id  est 


recesserimus  ab  iniquitate.  Ab  iniquis  enim  recc* 
dere  non  possumus,  quia  mista  est  palea  tritico 
donec  area  Tentiletur.  Mira  comparalio.  Nam  ecc« 
in  ipsa  area  iriticum  recedit  a  paiea  cum  exspolia«> 
tur,  et  non  recedit  ab  area  cum  trituratur.  Quando 
autem  oronino  separabitur  ?  curo  Tenerit  Tentilator, 
Ergo  modo  area  in  orbe  terrarum  est.  Nccesse  esl 
ut  si  proficis,  inter  iniquos  TiTas,  quia  Abel  esse 
non  potest,  quem  Cain  roalitia  non  exercet.  Ab  ini- 
quis  recedere  non  potes,  ab  iniquitate  potes.  Satis 
eniro  fixum  atque  immobile  Tclut  sigilli  impressiono 
debet  corde  retineri  Jerusalem  captaro  ab  hiyus 
sxculi  Babylonia,  decursis  temporibus  liberandam 
esse,  nullumque  ex  illa  fore  periturum,  quia  qul 


^ — j,  — ^ , ,-, _  ^ ,  , —  ,^- 

nuUatenus  subTerti  Tel  inclinari  potest,  habem  hoe  "  peribit,  uon  ex  illa  erat.  Recedat  ergo  ab  iniquitata 


tignaculum^  id  est  hano  Tolut  sigilli  iropresaionem, 
quia  scillcet  cognotnt  Dominu$  qui  $unt  e/ui ,  et  di^ee» 
dat  ab  iniquitate  quicunque  nomen  Domini  nominat. 
Hoc  signaculum  cordi  suo  Impressum  bonus  babet, 
id  est  hano  cogiutioDem  susementi  firmiter  inflxam, 
ut^apud  se  dicat :  Quid  mihi  prodesset,  si  exterius 
slmularem  esse  Justum  tcI  fideiem,  et  Inlerius  ne- 
quaro  essem  !  Nihil.  Qula  qui  corda  omnium  inspi- 
clt,  ipse  iiOTit  qui  sunt  ejus.  Ideoque  Teraciter  in 
(iculis  ^us  studeo  fidelis  tcI  Justus  apparere,  ut 
possiro  ad  eorum  sortem  qul  sunt  ejus,  pertinere. 
Taiis  cogitatio  est  dlTlni  sigilli  Impressio.  Per  hoc 
etiam  hareses  et  omnia  saluti  contraria  dcTitat,  quia 


umnis  qui  nominat  nomen  Domiiii,  quia  nisi  ab 
Ula  recesserit,  non  ei  profid^t  nominalio  Domi* 
nici  nomiuis,  quoniam  c  non  omnis  qui  dicit  Chrl- 
sto,  Domine,  Domine,  iutrabit  in  regnum  cobIo* 
ruB,  sed  qul  facit  Toluntatem  Patris  ejus  {Matth, 

TIl).    I 

c  In  magna  autem  domo  non  solum  sunt  Tasa 
c  aurea  et  argentea,  sed  et  iignea  et  fictilia,  et 
c  qusdaro  quidero  in  honorero,  quaedaro  autero  in 
c  eonturoeliam.  Si  quis  ergo  emundaTerit  se  ab 
c  istis,  erit  Tas  in  honorem,  sanctilicaturo  et  utile 
c  Domino  ad  omne  opus  bonuro  paratuin.  i 

Ab  iniquitate  recedat,  qui  nomcn  Domini  noini- 


scit  debere  discedere  ab  Iniqultate  omnes  qui  Domi-  q  uat.  Scd  ab  iniquis,  ut  diximus,  non  poiest  rece- 


iium  ioTocant.  Hac  Itaque  sigilll  Impresslo,  qua  dl 
stinguuntur  a  caeteris  qui  subTcrtuntur,  est  In  fun- 
damento  Dei  firmo,  id  est  in  robusta  fide  electorum 
Dei,  quia  noTit  Dominus  qui  ad  ejus  baereditatcm 
pertineant ;  et  aliis  recedentibus  a  fide,  ilii  qui  pras- 
destinati  sunt,  non  possunl  recedere,  Tel  sl  reeesse- 
rlnt,  iiccesse  est  eos  redire.  Nec  moTeal  quod  saepe 
diabolus  seducit  etiaro  illos,  qul  regeneratl,  in  Chri- 
slo  jaro  Tias  ingrediuntur  Del,  qula  noTil  Dorolnus 
qui  sunt  ejus.  £x  his  in  seternaro  damnationem 
neroiiiero  ille  sediicit.  Slc  eos  noTit  Dorolnus,  ut 
quero  nihll  latet,  etiam  futurorum.  Nam  sunt  etiam 
quidam  ex  eorum  nuroero,  qul  adbuc  nequiter  tI- 
Tunt,  aut  etiam  in  haeresibus,  tcI  in  gentiliuro  sii- 


dere,  quia  in  magna  domo^  in  Ecclesia  toto  orbe 
dilatata,  non  $olum  $unt  aurea  et  argentea  vaia^  id 
est  justi  sapientia  et  eloquentia  praediti,  $ed  et  lignea 
ei  lictUia^  id  est  peccatores  comburendi  et  confrin« 
gendl.  Cum  enim  auro  sapientia  tcI  charitas,  el 
argento  eloquentia  designari  soleat,  per  aurum  quod 
preltosius  est  meullis  omnibus,  inteiliguntur  nunc 
llli,  quos  charitas,  quae  eaeteris  Tirtutibus  pra*fer- 
tur,  Tcl  sapientia  decoral ;  per  argcntum  tcto  quod 
iiira  daritate  micat,  illi  qui  nitore  acris  eloquenluB 
resplendent  in  eruditione  multorum.  Ul  enim  me- 
rito  Tocantur  aurea  et  argentea  Tasa  mlnisterio 
sumni  Rcgis  apta  in  ejus  ^mo  magna.  Lignea  Tcro 
et  fictilia  Tasa  camales  dfsignant,  quos  ignis  Tltio- 


perstitionibus  Jacent,  et  lamen  etiam  illic  noTit  Do-  D  ''um  facAe  incendit,  et  impetus  adTcrsitatis  frangit. 


minus  qui  sunt  ejus.  Namque  in  illa  IneiKibili  prs^ 
scientia  Dei,  multl  qui  foris  Tidentur,  intus  sunt';  et 
inulti  qul  intus  Tidentur,  foris  swit.  Et  ne  quls  dl- 
ceret,  non  curo  amplius  quid  faciam,  quia  securus 
sum  quod  si  Dominus  me  noTit  esse  suum,  non 
potero  perire,  et  econtrario,  si  noTit  roe  suum  non 
esse,  non  |K>tero  ad  salutcro  perTenire,  subjungitur 
utilis  admonitio,  ut  discedat  ab  iniqultaie  omnis  qui 
noTlt  nomen  Domini.  Liberum  enim  arbitriuro  dedil 
nobis  Dominus,  ut  arbitrio  propriae  Toluntatis  rece- 
damus  ab  inlquitate,  et  simus  ex  Ulis  quos  ipse  no- 
▼it  suos  esse,  Tei  permaneamus  in  iniquilale,  et 
timus  ex  illis  quos  noTit  ad  se  non  pertinere.  Nani 
ei  hoc  esl  illud  signaculum,  quod  fundamento  no- 


Sed  et  in  die  Domini  lignea  haec  Tasa  pcenalis  ignis 
incendio  concremabunlur ;  et  fictilia  ab  eo  cui  data 
est  ferrea  Tirga,  frangentur»  H^ec  tamen  Tasa  suni 
nunc  cum  Tasis  aurds  et  argentds  in  domo  magna, 
quia  cum  electis  admisti  sunt  reprobi  nunc  in  Ec- 
desia.  Et  quadam  quidem  Tasa  sunt  ibi  in  honorem 
aeternum  constituta,  sicut  aurea  et  argentea;  qute- 
dam  autem  fn  eontumeliam  opprobril  sempiterni 
eongrua,  sicut  lignea  et  fictiiia.  Ei  quandoquidera 
In  hac  doroo  sunt  etiam  Tasa  in  honestis  usibus 
deputata  :  ergo  $i  qui$  u  emundaverit  ab  i$ti$  contu- 
mdiae  Tasis,  ut  se  reddat  immunem  a  contami»^'' 
tione  eoruin,  erit  va$  in  honorem  deputatuni  ei  %^b^ 
ctificatum^  id  esl  Vit>ak\%«Sk*^\\^\!Ck\\k^*v^         ^ 


4465  nERTEI  BURGIDOLENSIS  MONACni  \m 

mo.  Nnm  gicut  in  magna  homlnis  domo,  non  in  A  sed  iitigare.  Sed  hujusmodi  quaesliones  deviia^  ut 


qualicunque  loco  ejus  reqniescit  Dominus  ejus,  sed 
fn  aliqno  utique  secretiori  et  lionoraliori  loco  :  sic 
Dominus  noster  non  in  omnibus,  qui  in  domo  ejus 
sunt,  habitat.  Non  cnim  habitat  in  vasis  contume- 
lise,  id  est  in  illis  qui  turprludini  Titiomm  dcser- 
viunt,  sed  in  Tasis  honoris,  id  est  in  illis  qni  hono- 
rabilem  coram  Deo  ct  hominibus  Titam  ducunt.  Qui 
emundaTcrit  se  ab  his  conlumcliae  Tasis,  ut  non  sit 
particeps  corum  coinquinationis,  erit  Tas  in  hono- 
rem,  sanctificatum  in  honorabilem  honcstae  actionis 
usum,  et  utile  Domtno,  id  est  utilitatcm  confcrens 
domui  Domini,  paratum  ad  omne  cpus  bonum,  ut 
non  respuat  agcre  quidquid  boni  operis  ci  fnerit 
injunctum  Tel  qualibet  graTe  [uL  quolii)Ct  gcncrc] 


non  respundeas  eis  seiens  quia  ^erant  iites.  Sed 
servnm  Domini  non  oportet  litigare^  quia  Ils  generat 
odium;  sed  oportet  enm  esse  mansuetum.  id  est 
quasi  manu  assuetum,  hoc  est  contractahiiem,  id 
i^st  mitem  tcI  lenem  ad  omnes^  ut  nemini  sit  asper, 
id  est  quasi  ferus;  et  docibilem,  id  est  habilem,  vt 
facile  doceator.  Hoc  enim  distat  inter  docilem  et 
docibilem,  quod  docilis  est  qui  alios  potest  docere ; 
docibilis  autem  qui  facile  potest  doceri.  Unde  dici- 
tur  :  f  Erunt  omncs  docib^lcs  Dei  (Joan.  ti),  i  id  est 
facile  docebuntur  a  Deo.  "Non  oportet  senrum  Do- 
mini  litigare,  quia  mundo  et  simplici  oculo  opusest, 
ut  iuTeniatur  Tia  sapientiae,  cui  tantae  malorum  et 
perTcrsorum  hominum  deccpliones  et  errores  obstr»- 


sacrde  aclionis  Tel  Terbo  pra^dicationis   idoneum ;  ^  punt,  quos  omncs  CTadere  conTcnit,  lioc  est  Tenire 


et   hoc   erit  tam  sibi    quam    aliis  prodesse,  seu 
quslibct  gradum  sacrorum  ordinum  tenere. 

c  JuTenilia  aulem  desidcria  fuge,  .scclare  Tcro 
c  Justitiam,  Odcm,  charitatem,  pacem  cum  his  qui 
c  invocant  Dominum  de  corde  puro.  Slultas  aulem 
fl  ct  sine  disciplina  quxstiones  devila,  sciens  quia 
ff  generant  lites.  SerTum  autem  Domini  non  oportet 
«  litigare,  sed  mansuetum  esse  ad  omnes,  docibilem 
patientem,  cum  modestia  corripieniem  eos  qui  re- 
sistunt  Teritali,  nequando  det  ilfis  Deus  poeniten- 
tiam  ad  cognoscendam  Tcritatcm,  et  resipiscant  a 
diaboli  laqueis,  a  quo  capti  tcncnlur  ad  ipsius 
Toluntalem.  » 


ad  certissimam  paccm  ot  immobilem  siabirtiateiD 
sapientise.  Vehcmenter  enim  metuendum  est,  ne 
sludio  altercaiidi  tcI  contendendi  quisque  non 
Tideat  quod  a  paucis  Tideri  potest,  ut  parrus  sic 
strepitus  contradiccntium,  nisi  et  sibiipsi  obstre- 
pant.  Recte  ergo  dicitur,  quia  senram  Domini  ^on 
oportet  litigare,  scd  mitem  esse  ad  omnes,  et  doci- 
biiem  alque  patientem,  Et  ne  quisquam  ei  eo  potft 
cessandum  esse  a  correptione  erroris  alterias,  ad- 
jungitur  quia  oportet  eum  esse  cum  modestta  torri- 
pientem  eos  qui  resistunt,  Ila  nos  nec  deesse  coBTe- 
nit  fratrum  correptioni,  nec  studere  certamini.  Quo- 
modo  cum  modcstia  corripimus,  uisi  cum  lenitatem 


Dixi  quia  in  doino  Dei  sunt  vasa  honoris  et  vasa      cordis  retinemus,  et  aliquam  medicamenti 

1.-    o-j    ..^  i* i-i *: -     A._.  •.    C  _  . .  ^  ^ .:^..!» ^ : «    n 


contumcliic.  Scd,  ne  fias  Tas  inhonesti  usus,  fugeju 

venilia  desideria,  quae  tc  juvcnem  proscquuntur,  iie 

ad  consensum  praTX  delectaiionis  tc  possint  appre* 

hcndcre.  Hxc,  inquain,  fuge,  scd  justitiam  sectare, 

ne  te  possit  eflTugere.  Sectare,  id  est  frequcnicr  se- 

quere  eam  pcr  vias  justarum  actionum,  in  quibus 

te  pra^ccdit,  ut  possis  eam  apprchenderc.  Similiter 

ct  fidem  sectare,  ne  le  io  aliqua  parte  regula  fidci 

latere  possit  vcl  cOugcre.  Sed  quoniam  operalio 

justitiae  et  Tcritas  iidci  non  prodest  sine  cliarilate, 

scctare  et  charitatemf  ut  pcr  cam  operetur  tua  fides 

opus  Justiliae.  llla  cnim  fidcs  cst  salutifcra,  qux  per 

charilatem  opcratur.  Et  scctarc  paccin  cum  bonist 

ut  nunquam  discordcs  ab  eis  vel  inquietes  cos.  Sive 

ita  :  Sectare  justitiam,  faciendo  unicuiquc  quotl  jus  D  Hi<^  sermo  quo  dicilur,  nequando;  pro,  si  forte,  po- 


acnino- 
niam  Tcrbo  corrcptionis  aspergimus?  Pax  igituret 
dilectio  in  corde  retinenda.  cst,  modus  autem  ser- 
monis,  siTe  acrius,  sive  blandius  proferatur,  sicot 
salus  cjus  qui  corripilur,  postularc  videtur,  mode- 
randiis  esL  Modeste  sunt  corripiendi  iili,  qui  adbue 
procaciter  resistunt,  nequando  det  iitis  Deus  pend- 
tentiam,  Nam  correptionis  utilitas,  quae  nunc  major, 
nunc  minor  pro  pcccatorum  diTersitate  salutriter 
adhibetur,  tunc  est  salubris,  quando  supernus  mc* 
dicus  respicit.  Non  cnim  aliquid  proficit,  nisi  coai 
facit,  ut  peccati  sui  quemcunque  poeniteat;  et  qais 
hoc  dat,  nisi  qui  respcxit  Pctrum  negantem*  et  fectt 
flentem?  Ideo  non  solum  cum  agitur  poenileDtia» 
Tcnim  et  ut  agaiur  necessaria  est  ejus  misericordia. 


exigil;  et  fidem  invisibilium  bonorum,  iion  invisi- 
biles  honores,  quos  juvcnlus  desiderare  solet,  id 
cst  chariotem,  ut  diligas  Deum  plusquam  te  et 
proximum  .'lanquam  tc,  quod  Juvciitus  saepc  negli- 
git,  id  est  paccm  cui  maiiifeste  rcpugnat  desiderium 
juventutis.  Paccm,  inquain,  sectare  non  cum  pcr- 
>ersis,  scd  cum  liis  qui  invoeant  Dominum  de  corde 
puro,  id  est  qui  cor  suum  purificaverunt,  id  est 
Deum  in  illud  Tenire  piis  orationibus  pctunt. 
H.TC,  ut  dixi,  sectarc,  sed  stultas  et  sine  disciplina 
qucestiones  caTe.  SluIUe  quxstiones  sunt,  insolubiles 
et  secrcta  bumaiio  generi  probibita  quaerentes.  Sine 
disciplina  Tcro  quaestiones,  quae  non  humiliter  ac 
MJodeste  fiunt,  et  quas  qui  facit,  non  disccrcTuU, 


nebatur  antiquitus,  sed  modo  inusitatus  habelur. 
Corripientem,  inquit,  eos  qui  resistunt^  nequando,  id 
est  si  quando,  vel  si  forte  det  illis  Deus  pocniien- 
tiam.  Tel  ctiain  ita  potest  han;  sententia  concor- 
dare.  Non  dcsperemus  de  eoruro  salate  qui  adhnc 
rcsistunt,  sed  corripiamus  eos,  ne  nobis  eos  oon 
corripientibus,  Deus  aliquaiido  per  seipsom  det  eis 
pofiiitentiam,  et  erubescamus  qui  de  salute  eomm 
dcsperabainus.  Ob  hoc  enim  studere  deIiemos,vt 
cos  ad  piBnitentiam  convertamus ,  at  mercedeni 
iiobis  inde  conquiramus,  nequando  sine  nobi^  per 
internam  aspirationem  det  Htis  Deu*  pmitentiam^  ct 
nos  mercedem  inde  non  habeamus.  I>et  iliis  pami^ 
tentiam  erroris  sui  ad  cognoscendam  feeritettem  ca« 


U65  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.II  AD  TIM.  140* 

tholici  dogmatis,  qood  Ignorantcs  impugnabant;  et  x  gusliniis  lixc  a  pastoribus  Ecclesix  specialins  remo- 


r$$tpiscant  a  laqueis  diaboii,  a  quo  eapti  tenentur  ad 
voluntatem  ipsius  implendam.  Resipisccre  est  quasl 
resaperc,  cum  quis  ab  eo  quod  male  sapuit  reTcrtitur 
ad  illud  quod  antearecte  sapuit,  vel  sapere  de- 
buit. 

CAPUT  III 
f  Hoc  autcm  scito,  quod  in  novissimis  dicbiis 
f  instabiint  tempora  periculosa,  et  erunt  homines 
c  seipsos  amantes,  cupidi,  clati,  superbi,  blasphemi, 
parentibus  iion  obedientes,  ingrati,  scclesti  sine 
affectione,  sine  pace,  criminatores,  incontinentes, 
immites  sine  benignitate,  prodilores,  protervi, 
tumidi,  voluptatum  amatorcs  magis  quam  Dei, 
habeiites  quidcra  speciem  pictatis,  virtutem  au-' 
tem  ejus  abneganles.  i 
Qui  tenentur  illaqueati  a  diabolo,  resipiscent  for- 
tassis  aliquando ;  scd  tamen  hoc  scito  quod  talcs 
abundabunt  in  novissimis  diebus^  id  est  in  novissima 
Klate.  Tunc  enim  instabunt  tempora  periculosa^  in 
quibus  multx  periclitabuntur  animae,  et  deinde  pe- 
riculosa,  quia  tnnc  erunt  homines  seipsos  amantes. 
Nescio  enim  quo  inexplicabili  modo  quisquis  sei- 
psum,  non  Deum  amat,  non  se  amat ;  et  quisquis 
Deum,  non  seipsum  amat,  ipse  se  amat.  Qui  enim 
noii  potest  vivcre,  de  se  moritur  utique  amando  se. 
Non  ergo  se  amat,  qui  ne  vivat,  se  amat.  Cum 
autcm  ille  diligitur  de  quo  vivitur,  non  se  diligendo 
inagis  diligit,  qui  propterea  se  non  diligil,  ut  cum 
diligat  de  quo  vivit.  Quia  vero  circa  iinem  saecuii 


vere  studens,  loquitur :  Non  sint  seipsos  amantes, 
qui  pascunt  ovcs  Christi,  ne  tanquam  suas,  non  tan* 
quam  ipsius  pascant  eas,  et  velut  ex  illis  sua  lucra 
quaercre  vidcantur,  sicut  amatores  pecuniae ;  vel  eis 
dominari,  sictit  elati ;  vel  gloriari  de  honoribus,  quos 
ab  els  sumunt,  sicul  supcrbi ;  vel  intanttim  pro- 
gredi,  ut  etiam  bxreses  faciant,  sicut  blasphemi, 
nec  cedant  sanctis  patribus,  sicut  parenlibus  non 
obedientes ;  et  eis  qui  illos  corrigere  volunt,  quia 
perire  nolunt,  mahi  pro  bonis  reddant,  sicut  ingrati; 
interficiant  animas  suas  et  alienas,  sicut  scelesti, 
materna  Ecclesix  visceradirumpant,  sicut  irreligiosi, 
non  compatientur  iiifirmis,  sicut  sine  aflectione; 
alios  quiescere  non  sinant  sicut  sine  pace;  famam 
B  sanctorum  maculare  conentur,  sicut  criminalores ; 
cupiditates  pessimas  non  refrenent  sicut  iiiconti- 
nentes ;  exerceaiit  lites,  siciit  immites ;  nescianl  sub- 
venire,  sicut  sine  benignilale;  indicent  inimicis  pio- 
riim  qux  occultanda  cogiioverint,  sicut  proditores; 
humanam  verecundiam  inverccunda  excogitatione 
piTlurbent,  sicut  procaces;  siiperba  scieiitia  iiiflen- 
tur,  sicut  tumidi ;  Iselitias  carnales  spiritualibus 
gaudiis  anteponant ,  sicut  voluptalum  amatores 
magis  quam  Dei ;  simulent  rcligionem,  sed  hanc  in 
vcritate  non  teneant,  sicul  habentes  quidcm  speciem 
pietatis,  virtutem  aulem  ejus  abncgantcs.  Uxc  enim 
alque  hajusmodi  vitia  sive  iini  homini  accidant  om- 
iiia,  sive  his  alia,  et  aliis  atia  doniineiitur,  cx  illa 
radice  quodammodo  pullulant,  cum  sint  homincs 
maxime  abundabunt,  qui  neglecto  Dei  ac  fratrum  ^  seipsos  amantes,  qiiod   vilium  maxime  cavendum 


amore,  seipsos  maie  amahunt,  et  sic  amando  se 
peribunt,  ideo  tempora  periculosa  tunc  insUbunt. 
Krunt  homincs  seipsos  aniantes,  quia  non  curabunt 
nisi  de  seipsis ;  nec  quaerent  nisi  propria  locra, 
propria  commoda,  proprios  honores,  proprias  glO' 
rias.  Et  ab  hoc  velut  fonte,  quod  scilicct  erunt  se- 
ipsos  amantes,  manabunt  multi  vitiorum  rivi.  Nam 
qtiia  secundum  pr^scntem  vilam  seipsos  male  dili- 
gent,  ideo  erunt  cupidi  pecuniae,  elati  corpore,  sk- 
perbi  mente,  blasphemi,  id  est  falsa  et  impia  de  Deo 
loqiientes ;  parentibus,  sive  carnalibus,  sive  spiri- 
tualibus,  non  obedientes;  ingrati  i)enefacloribus ; 
scelesti,  id  est  transceiidentes  domum  peccati,  et  in 


est  eis  qui  pascunt  oves  Chrisli,  ne  sua  qurerant, 
non  quae  Jesu  Christi,  et  in  usum  cupiditalom  sua- 
rum  conferant ,  pro  quibus  sanguis  fusus  est 
Christi. 

f  Et  hos  devita.  Ex  his  enim  sunt  qui  penotrant 
f  domos,  ct  captivas  ducunt  mulierculas  oiieratas 
f  peccatis,  quae  ducuntur  vaiiis  desideriis,  seinper 
t  discentes,  et  nunquam  ad  scientiain  veritatis  per- 
f  venientes.  > 

In  novissimis  diebns  tales  erunt  homines,  quales 
descripsi,  et  hos  devita,  quia  jain  mulii  ex  liis  appa- 
ruerurit.  Ex  his  enim  snnt,  qui  penelranl  domoSy  etc. 
Non  ait,  penetrabuiit,  tanquam   fulurum  prxnun- 


atrocia  graviter  delapsi ;  sine  a/fectione,  id  est  sine  i>  tians,  sicut  supra  dixerat,  instabunt  tempora  peri- 


visceribus  compassionis;  sine  pace^  id  est  discordes 
et  inquieli ;  eriminatores,  id  esl  crimen  l>onis  impin-. 
genles ;  incontinentes^  id  est  libidinem  non  cohi- 
bentes ;  et  immites^  id  est  asperi  et  iitigiosi,  sine 
bemgnitate^  id  est  immisericordes ;  proditores^  id  est 
secreta  bonorum  adversariis  eorum  dctegentes ; 
protervi^  id  est  procaces;  tumidi,  id  cst  vento  su- 
perl)iaeinflati;  volnptatum  c^kvnsAmm  amatores  magis 
quam  Dei,  sicut  ipsc  dixit,  quia  f  lux  venit  in  hunc 
roundum,  et  dilexerunt  homines  magis  tenebras 
quam  luccm  (Joan,  tii).  >  Ilabentei  quidem  in  habitu 
ct  verbis,  sicut  falsi  monachi  speciem  pietatiSf  id  est 
similitudinein  rcligionis ;  sed  viriutem  ejus,  id  est 
rem  factis  et  moribus  abnegantes,  Sed  beatus  Au- 


culosa^  sed  ait,  penetrant  domos,  et  captivas  ducuni 
muUerculas,  Non  ait,  ducent  vel  ducturi  sunt ;  sed, 
jam  ducunt.  Nec  putandus  est  hoc  ioco  pro  teinpo- 
ris  futuri  verbis  praesentis  temporis  verha  posuisse, 
quandoquidem  iilos  ab  eo  cni  scripsit  eviiari  admo- 
nebat.  Nec  tamcn  frustra  dixit,  in  novissimis  diebus 
instabunt  tempora  periculosa;  et  hinc  ca  periculosa 
fuiura  demonstrans,  tales  homines  futuros  esse  pr»- 
dixtt,  quia  tanlo  plures  crunt  et  magis  abundabunt, 
quanto  magis  appropinquabilur  ad  iinem.  Videmus 
ergo  tales  nunc  abundare.  Sed  quid  si  ahundantio- 
res  eruni  post  nos,  el  oroiiino  abundahlissin.i  • 
quando  jam  jamque  ipse  fiiiis  instabit  ?  Ex  his  1^^^ 
sunt  haeretici,  qv\\  v^vyR\x^w\  ^^xw»^  \^  ^s^  Sw^sr*^ 


IIG7 


HERTEl  BURGlDOLCilSIS  MONACm 


lifiH 


iit  secrete  loqiiantur  UUs  qui  sunt  intus.  Vel  domos,  a  magorum  Pharaonis  habere  conatum  dedant  nuue 


id  e9t  oonscientias  audientium  verbis  seductoriis 
male  penetraiit,  et  capiiTas  ducunt  roulicrculas,  id 
est  in  captiviialem  errorum  trahunt  insipientes  et 
inOrmas  ac  viles  ct  inconstantes,  seu  virorum^  seu 
niulierum  aniroas.  Animas  dico,  peccatii  oneratai^ 
ct  ideo  dignae  trant  seduci  quas  ducuntur  variU  desi- 
deriis,  id  est  nunc  tsta,  nunc  ilia  cupiunt,  et  ea  qua 
jam  teiieut  fastidientcs,  alia  semper  appelunt,  ac 
iiovis  dtlectantur.  Tales  cnim  facile  deserunt  veri- 
tatem  calholicam,  et  scrmonibus  novorum  errorum 
libenter  aurera  accomroodaiit ;  umper  discentet,  et 
nunquam  ad  icientiam  veritatis  perveniente$.  Semper 
discunt,  et  iiunquam  ad  scientiam  veritatis  perve- 
niuul,  qui  sludium  in  discendo  vidcntur  habere,  sed 


Ap<l^toIus,  dicens:  Quemadmadum  Jannet^  etc. 
usque.  ticut  e%  illorum  fuit.  Quia  enim  per  ipsam 
corruptionem  mentis  inquietissimi  fueruni,  in  lertio 
signo  defeccrunt,  fatentes  adversum  se  esse  Spiritnm 
sanctum,  qui  erat  in  Moyse.  Nam  deflcienies  diie- 
mnt.  <  Digitus  Dei  hic  est  {Exod.  tiii).  »  Sicat 
autem  conciiiatus  Spiritus  sanctus,  requiem  prsstat 
mitibus  et  humilibus  corde  :  iu  contrarius  el  »d- 
Tcrsus  malignus  spiritus  immites  et  superbot  in- 
quieludineexagitat.  Qoam  inquietudinem  muscae  UJ« 
brevissimae  significaverunt,  sub  quibus  ipsi  Dsagi, 
sicut  diclum  est,  defccerunt,  dicenles :  c  Digitus 
Pei  est.  >  Quorum  insipientia  fit  omnibus  nianifesu, 
cum  ostenduntur  palam  omnibus  esse  intipienles. 


non  veniuiit  ad  hoc,  ut  discemant  inter  veritalem  ^  ne  jam  aliquos  seducere  valeant,  qui  primo  un- 


et  mendacium,  inter  bonum  et  malum.  Tales  sunt 
discipuli  hacrcticorum  atque  Judaei  {Rom.  i).  In  htc 
enim  vita  semper  sunt  discentest  et  ad  notitiam  ve- 
riutis  non  pertinguni.  Cum  vero  de  bac  viu  ciie- 
rini,  jam  non  erunt  discentes,  sed  erroris  sui  mer- 
cedem  recipientes.  Sic  enim  dictum  est,  semper  di- 
tcentes,  d  ad  veriutis  scientiaip  non  pervenientes; 
ac  si  dioerctur :  Semper  tmbalantes,  et  ad  viam  uon 
pervenientes.  Non  solum  cnim  iUuc  non  perveniunt, 
quo  ducit  .via,  sed  nec  ad  ipsam  viam  pervenientes. 
Nos  tutem  semper  ambuiemus  in  via,  donec  eo  ve- 
niamus  quo  ducit  via.  Nunquam  in  iUa  remtneamus» 
doncc  perducat  ubi  mancamut. 
<  Quemadmodum  autem  Jannes  el  Mambres  re- 


quam  per  polliciutionem  ei  ostenttiionem  exod- 

kntis  sapientiae  seducebani. 

.    <  Tu  autem  tssecutus  cs  metm  doctrio^«  Insii- 

<  ttttionem«  propositum»  fidem,  longtofmiutem* 
•  dileciionem,  patientiam»  persecuiioDes,  ptsiio* 

<  nes;  qutUt  mihi  ftcU  suni  Aniiochiae,  leoaii, 

<  Lytirit ;  quales  persecutiones  susiinul,  ei  exo»- 

<  nibus  eripuit  me  Dominus.  Et  omnes  qui  vokul 

<  pie  vivere  in  Chribto  Josu,  persecoiioneai  ptliet- 
4  tur.  > 

H«retici  resistunt  verittti  et  suni  clrcak  fidem  rt- 
probi.  Sed  tu  a$iecutus  meam  doctrinam,  id  esi  et 
quae  doceo  didicisti,  et  scis  aliis  tradere,  ei  tssecu- 
tus  es  iuttitutionem  meam,  id  cst  quomodo  iBStititf 


stitenint  Moysi,  ita  et  hi  resistuni  veriuti,  homi-  ^  tjiam  ducere,  vel  alios  instruere  ;  ei  propostfiMi 


nes  corrupti  menle,  reprobi  circt  fidemi  sed  ultra 
non  proficieni.  Insipientit  enim  eorum  mtnifesu 
erit  omnibus,  sicut  ci  illorum  fuil.  i 
Tales  non  perveniunt  ad  scientiam  veriiaiis,  sed 
potius  resistont  veriuti,  quae  a  cathoticis  doctoribus 
praedicaiur,  sicut  Jaiines  ei  Mambres  restiteruni 
Moysi  veriutem  praedictnti  {Exod.  vii).  Ui  enim 
fueruni  magi  Pharaonis«  quorum  nomina  iiunc  dicii 
Apostolus,  sed  in  Exodo  non  leguntur.  Et  hoc  est ; 
Quemadmodum  autem  Jannes  et  Mambres  sub  Pha- 
raone  restiterunt  Moysi,  ne  de  iEgyptia  servituU 
educerei  populum  Dei :  ita  et  hi  baeretici  resistunt 
veritati  praedicatonim,  ne  per  eam  fideles  ab  igno- 


meum  tssecutus  es,  quia  proposuisti  vivere  sictt 
ego  proposueram,  ut  sciUcet  eodein  modo  vel  eo- 
dem  teinpore  jejunes  et  vigiies,  quo  tgo«  ci  caem 
timUiter  facits ;  ei  fidem  meam,  quit  simiUter  cre- 
dUs  ut  ego;  et  longanimitatem,  quia  didicisii  longati- 
miter,  sicut  ego,  inter  adverst  non  mumnarans,  ei- 
spectare  divina  promissa ;  et  dileclionem^  quit  didid 
et  tdvertarios  sicut  ego,  diligere ;  ei  patientim^ 
qua  toleres  aequo  animo  aUena  niala,  sicut  ego,  nee 
tdversus  eum  doleas  qui  iibi  haec  iiitulent;  et  per- 
ucutiones  meas  de  civiute  in  civiutem,  quia  u 
mecum  nonnunquam  has  sustinuisti ;  ci  pauiones^ 
id  est  ainicliones  meas  et  torroenu  quia  iu  facUs 


rantiae  tenebris  et  a  servitute  peccati  liberentur,  Ipsl  |^  es  earuro  particeps  et  nosti  eas;  ei  qualia  miki  ad 


dico  homines  corrupti  mente^  quia  mens  eoram  vi- 
iiaU  esl  ab  adullero  diabolo,  amisst  castiute,  qua 
est  in  Christo.  Et  suni  reprobi  circa  fidem^  id  esi 
retro  a  probiute  conversi,  circumeuntes  exteriora 
lidei,  sed  intus  non  rotnentes.  Ipsi  UUter  capiivani 
mulierculas,  id  est  roisellas  et  bebetes  aniroas,  ei 
resistuni  veritati,  sed  ultra  non  proficient  i\\  sedu- 
Gtione  hominum.  Nam  tii«tpi«nita  eamiN  qu;e  nunc 
latei,  dum  ipsi  puUntur  csse  sapientes,  ertt  omnibtu 
manifesta  per  Joannem  apustolum,  sicut  et  iUorum 
/Vitf  per  Moysen.  Per  Joannem  enim  in  Asia  dete* 
getor  ei  destrueiur  insipienUa  erroris  eoram,  sicui 
per  Moyseii  mtnifesuta  esl  illorum  in  iEgypto.  Ani- 
flMMtt  bapreticorum  semper  inquieia  est ,  quos 


versa  sunt  Antiochice  et  Jconii^  et  LystrU^  ei  quaUs 
persecutioneSf  vel  ibi  vel  aliis  locis  sitsfitiiii,  f»  asse- 
cutus  es,  id  esi  nosti  et  participasti ;  ei  in  nuUt  re- 
licius  sum  ut  deficerem,  sed  ex  omnibus  me  eripuit 
Dominus^  ei  te  similitcr  non  desereiy  scd  eripieL 
Aiitiochiae  et  Pisidix  exciUveruni  Jud^  persecn- 
iioiiem  in  Paulum  et  Bamabaro,  ei  ejceenini  eos  de 
finibus  suis  {Act,  xiii).  At  illi  excusso  pulvere  pe- 
dum  in  eos  veuerant  lconium.  Ubi  cum  Caciut  etsei 
iropetus  gentilium  et  JudaKiram  ciim  principibus 
suis,  ui  conturodiis  alBcerent  ct  lapidareni  cot,  in* 
telligenies  confugerant  ad  civiutet  Lyctonlas  Ly- 
stram  et  Derbem.  Superrenerant  totem  qQidaai  tb 
Antiochia  ei  Iconio  Judaei ;  et  pertuasit  lorbit  kpi- 


im  COMMENT.  Ui  EPlSmASPAUU.--lN  EPIST.  11  KSf  tlU.  U70 

danies  Paulun^  traierant  tun  civiuteiD,  «pstlman-  A  lUieniin  peju$^ IdestauccesiiusbabebiuitlneiToribus^ 


tes  eum  moriuum  esse  {AeU  xiv).  Et  hoc  nauc  eom'» 
nemorat  Antiochiai  et  Iconii  et  Lystrisse  pertoUflae. 
E(*ne  quis  puiaret  se  sine  tribulationum  tolerantia 
posse  Deo  placere,  adjungit :  £f  omne$  qui  vo/ual, 
etc.  Ego,  inquit,  sustinui  persecutioues,  ef  omnet  qui 
volunt  ,pie  vivere  in  Ckristo  Je$u,  id  est  qui  Tolunt 
religiose  et  devote  vitam  ducere  in  Cbristi  flde,  po- 
tientur  per$ecutionem,  Nunquam  deest  pie  vivenlibua 
liersecutio,  quia  cum  et  ab  eis  qui  foris  sunt«  non 
s;fvieniibus  videtur  esse  trauquillitas,  multi  sunt 
iiilus  qui  corda  pie  vivcntium  suis  perdilis  moribus 
ciuciantquoniam  pereos  blaspliematur  Cbristianum 
namen.  Qnod  quanto  est  cbarius  eis  qui  volunt  pie 
vi?cre  in  Cbristo,  tanto  magis  dolcnt  quod  per  malot 
intus  posilos  fit,  minus  quam  piorum  mentesdesi- 
derant,  diligatur.  Hsretici  quoque  cum  conantur 
habcrc  nomen  el  sacramenta  Cbristianorum  et  Scri- 
pturas  et  professionem,  Bagnum  dolorem  faciunl 
in  cordibus  piorum  quia  multi  volentes  esse  Cbhri* 
stiani,  propter  eorum  disseusiones  haesitare  cogun- 
tur;et  multi  maledici  in  bisetiam  inveniuntHnate- 
rlam  blaspfaemandi  nomeu  Chrl«tianoruro,  quia  el 
ipsi  quoquo  modo  Christtani  appeliantur.  His  et  hu- 
jnsmodi  pravia  moribus  el  erroribus  horoioum  ner- 
secutionem  patientur,  qui  volunt  in  Christo  pie  vi- 
vere  etiam  nullo  infestante,  nulloque  vexante  corpus 
iiiorum.  Patiuntur  quippe  hanc  persecutionem  noo 
in  corporibos,  sed  in  cordibus.  Pia  tristitia  est,  vi- 
His  alienis  tribulari,  non  implicarif  moBrere,  non 
hxrere,  dolore  conlrahi,  non  amore  attrahi.  Hjec 
est  illa  persecutio,  quam  patiuntur  omnes  qui  in 
Cbristo  pie  volunt  vivere.  Quid  enlm  hic  tam  per- 
seqnitur  vitam  bonorum,  quara  vita  iniquorum? 
Nec  cogil  piuni  imitari  quod  displicel,  sed  cogit  do* 
lcre  quod  videu  Quoniam  vivens  impie  etsi  nonob- 
ligat  consentientem,  cruciat  sentieniem.  Sed  el  dia- 
hoius  incessanter  pios  perscquitur,  et  tauto  pericu- 
lasius  quanto  occuilius.  Persequitur,  Inquam,  eos 
liostis,  coi  nomina  sunt  mille  el  mille  nocendi  ar- 
tcs  (ViRG.).  Perscquitur  eos  et  hic  mundus  illece*' 
hris  suis,  persequilur  eos  innumerabilium  exercitua 
viticrum,  perscquitur  eos  caro  ipsorum,  persequun- 
tm-  eos  iliicitx  cogitationcs  sua. 


et  ad  graviora  pervenient,  f  rrmiles  ipsi  etallos  in  er- 
rorem  mittente$.  Mon  tamen  diu  proflcienl,  quod  a 
Paulo  auperius  dictum  esi,  sed  ultra  non  proflcient. 
Talea  errabunt  el  successum  habebunt,  aliosque 
trahenl  post  se.  Sed  tu  noli  post  eos  in  errorem  ire» 
sed  permane  umper  in  hi$  boni$  qum  didici$ti  a  me, 
et  credita  svnf,  id  esl  commissa  sunt  tibi  a  Deo^ 
$cien$  a  quo  magistro  didieeri$,id  est  quam  veraz  et 
quantae  auctoritatis,  el  quantum  te  diligens  sim  ego 
qui  te  docui,  et  ob  hoc  etiam  in  his  permane,  ^icla 
$a£ra$  littera$  nosrt,  id  est  sacris  litteris,  legis  vide- 
licel  el  prophetarum  scriptis,  eruditus  es  ab  infan- 
tia^  quae  litterae  po$$unt  te  in$truere^  \d  est  sufiicien- 
ter  doctum  reddere,  ad  aeternam  $alutem  conse- 
B  quendam,  et  hoc  per  fidem  qum  e$t  in  Chri$to  Je$u^ 
quia  Yeteris  Instrumenti  dicta  non  instruunl  ad  sa- 
lutero,  aed  ad  mortcm,  si  Christus  in  eis  non  ihtel- 
ligihir  el  fides  ejus  tenelur.  Re«;te  dixi  quia  sacr» 
liuene  le  possunt  instruere  ad  salutem,  libi  et  aliis 
conquirendam.  Nam  omni$  Scripiura  divinitu$  ln- 
9pirata^  Id  est  divino  Spiritu  Caicta,  utm$  e$t  ad  hoc. 
Ulae  enim  Scriptur»  arcem  auctoritatis  obtinent,  qu» 
per  Spiritum  Dei  prolats  suut,  quae  el  canonicaa 
nuncupantur.  Omnis  Scriptum  quam  Dcus  aspira- 
vit«  id  esl  quae  per  diviuam  aspirationem  est  com- 
posita»  utilis  esl  ad  docendum  ignaros^  et  ad  arguen- 
dum^  id  esl  ad  convincendum  eos  qui  resistunl ;  el 
ad  corripiendum,  id  esl  ad  increpandum,  vel  secun- 
dnm  alios  codices,  ad  corrigendum,  id  est  emendan- 
dinn  eos  qui  peccant ;  et  ad  erudiendum  rudes,  ut  ad 
perfectum  aensum  proficiant  in  ju$titia^  id  est  in 
observatione  Justitiae»  ut  homo  Dei  qui  sic  eruditur, 
ajf  perfectu$  in  conversationCy  tnt f mef n<  per  Scriptu- 
ras  ad  omne  opu$  bonum  agendum^  id  est  diligenter 
sciens  qualiter  agendum  sit  unumquo<Jque  opus  bo- 
num.  Talis  enim  vir  merito  homo  Dei  dicitur,  quia 
aequestratus  a  nequitiis  eorum  qui  viliis  serviunl, 
possessio  factus  est  Creatoris  sui. 
CAPUT  IV. 
c  Testificor  corani  Deo  el  Cbristo  Jeso,  quijudi- 

<  caturus  est  vivos  et  morluos,  ct  adventum  ipsius 
c  et  regnum  ejus,  praedica  verbum,  insta  opportu- 

<  ne,  importune,  argue«  obsecra,  increpa  iu  omni 


<  Mali  autem  homines  et  seductores  proficient  in  D  «  patientia  ei  doctrina.  i 


pejus,  errantes  et  in  crrorem  mittentes.  To  vero 
permane  in  his  quae  didicisti  et  credita  sunt  tibi, 
sciens  a  quo  didiceris,  el  quia  ab  infantia  sacras 
lilteras  nostl,  quas  te  possunt  instruere  ad  salo- 
tem  per  fidem  quae  est  in  Christo  Jesu.  Omnia 
Scriptura  divinitus  inspirata»  utilia  esl  ad  docen- 
dum,  ad  arguendnm,  ad  corripiendum,  ad  eru- 
diendum  in  justitia,  ut  perfectus  ait  homo  Dei,  ad 
<  omne  opus  bonum  instructu$.  t 

Pii  patientur  persecutioncs,  mati  auUm  hominee 
et  $eductore$  habebunt  prosperitates.  Mall,  quanlum 
ad  se;  seductorcs,  quantum  ad  alios.  Seductores 
dicuntur,  qui  quasi  sub  specie  dulcedinis  infunduiil 
tirus  pestifene  persuasionis.  Mali  et  seductores  pro- 


Quoniam  sacris  litteris  es  instructus,  ideo  leif i- 
/icor,  id  est  adjuro  te  ut  praedicare  non  cessea.  Te- 
stificari  enim  est  adjurare,  quia  qui  adjurat,  tes* 
lem  ponit  in  Ipsa  adjuratione.  Testificur  coram  Deo 
Patre,  id  esl  in  praesentia  Dei,  qui  ubique  est  el 
omnia  videi»  te  adjuro  et  ipsum  testem  adliibeo  el 
coraro  Cbristo  Jesu,  id  est  coram  Mediatore  Dei  ol 
hominom,  qui  sicut  Pater  divioilate  coelum  el  ter- 
rain  implet,  te  obtestor  ot  praedices.  Cujus  Mediato- 
ris  lestimonium  spernere  non  debes,  quia  ipse  judi* 
eaturu$  €$i  omnea.  c  Neque  enim  Pater  judical 
quemquam»  sed  judicinm  omne  dedil  Filio»  ^v^^ 
nes  honorificenl  Filium,  sicul  honoriflean^  ^ 
{Joan.  v).  •  l^  yoAlx^^t^^  ^  xAVi%    ^^ 


liTl  IILRTD  ]irRGII>OL£.NSlS  MONACni 

qit  tD  carne  yivi  reperieoUir  oim  Teoeril  (i  Tkes.  A  plu$  justo  mscere  coBspidt,  rcsaraA»  i 


flTi 


t)  ;  rl  moriuos^  id  est  illos  qnoniai  aDinue  jam  a 
eorporibo»  fuerant  e^ressc;  et  leslifieor,  id  est  tes- 
lefn  facio  et  iu  l<rstimo»iuin  bujos  meae  adjaratio&is 
erga  le  aJliil«o  odtentum  ipsims^  in  quo  recipiet 
anosquiw«ue  prout  gessit  (//  Cor.  t),  el  regmum  ejus^ 
n  qiio  ju^ti  perpetualiti^r  regnabunL  Et  quid  fst 
quod  sub  tnm  niagnis  ct  timendis  testibus  lam  for- 
titfT  testifirrir?  llfiC  scilicF-i,  pradica  terbum  Evan- 
(.elii,  et  iu  boc  iiod  sis  boraiius,  sed  insia^  id  est  in 
pr^^dicatioiK;  a^siduus  esto.  Ki  hoc  fac  apportune  \o- 
leiilibus,  et  imporiune  nok^ntibus.  Opportanc,  com 
inv^npris  audiloi es  qui  verba  lua  libenler  excipiaDt; 
iinportunc,  cum  inTencris  qui  monita  tua  fasti- 
(iiaiit.  Vel  r»p|M>rtuDe  importune,  id  est  opportune 


cresoPBdo  fmctus  ooo  ferant^  aal  iniBKMlenle  cie- 
ictmiu  quos  protoleriol,  amiilanL  Seqidfsr  : 
c  Erit  eoim  tempos,  cam  saiiam  docuiBafli  ooa 
sustinebaDt,  sed  ad  saa  desideria  eoacervabnt 
sibi  magislros,  prorieotei  aaribtis.  El  a  Tentala 
quidem  audilom  aTerlent,  ad  fabolas  aiiieai  eoo- 
Terteotur.  > 

IJeo,  inquil,  lanta  iiistanlia  debes  prvlicaboni 
insJstere.quiaerif  tempus  io  qoo  Terilatis  pmlicMio 
noii  suscipielur,  et  idcirco  fe&tina  lempos  iiiad  prx- 
Tenirc,  dum  tua  praMicatio  potesl  eflectom  kaberr. 
Noo  ante  finietur  tempos  quam  ea  [qiur]  dico  fiait; 
sed  erit  adhuc  tempos  cum  sanam  doctrimaMm^  id  csl 
ad  sanitatem  animx  pertinentem  mom  susiimebnu 


iuipoilunil.i;cin  exbibe,  quia  apud  auditoris  mentem  ^  bomiiies,  sed  Tciut  ofius  graTC  rejicienl  eaai  ab  ha- 

meris  suis.  ilanc  non  sustinebuDl,  sed  ad  sma  ded- 
deria  compienda  coacerrabunt  sibi  wuigisiros^  ii  est 
acenram  sibi  congregabunt  magislrorum,  qoi  do- 
ccaut  eos  ea  qux  dcsiderant,  ipsi  dioo  prsriflucs 
auribus^  id  est  pruritum  hal)entes  in  aunlMs  spiri- 
taliter  fornicantibus,  sicut  quodam  pmrila  libidiais 
eliam  in  carne  cormmpitur  inlegritascastitatis.  Nan 
sicut  caro  qux  prurit,  semper  Tult  fricari.  »c  aaics 
eorum  semper  copient  audire  Terba,  qiue  erroici 
doceant  et  ad  delectationes  iUicbDl,  ef  m  tmtaH 
quidem  averlent  audifttm,  id  est  fugienl  aodire  scr- 
monem  Teritalis  quae  iiiis  erit  aspera ,  quia  nmi 
uulceS>U  eos  in  nequitiis  suis,  ad  fabulas 


ipsa  sua  vilitate  destruit  se.  si  babere  importunitas 
opportunitatem  nesciL  iir^ae  resistentes,  utratio- 
nibos  convirli  cedant ;  obsecra  liene  agentes,  ot  in 
mdius  proridanl;  increpa  deiinquentes,  ut  coiifusi 
se  corrigant.  £t  hoc  age  tit  omni  patientia^  id  est 
patieitter  eifpectando  emeudalionem  eorum,  iion 
iiios  ipsos  repellondo,  si  fuerint  inobedienles,  et  in 
omni  doctrina,  id  eat  docendo  eos  atlente,  non  ira« 
rcendo  iilisvel  iudignando.  Vel  ita  distingui  pol- 
cst.  Iiista  opportiine,  ut  alius  sit  sensus  :  Importane 
argue,  deinde  c;i*tera  contexantor,  cbsccra,  increpa 
in  oiuni  palientia  et  doclriiia,  ut  tunc  opportunus 
senUaris,  cum  instas  sditicando ;  cum  autem  de- 
«^ruis   irgucndo,  non  culperis,  etsi  importunus  vi-  ^  conrerientur^  utaudiaiit  ens,  id  est  allocuiioiies  £il- 


dearis.  Ila  duo  qua*.  sequuntur.  ad  duo  sopcriora 
possunt  sigillalim  referri;  obsecra,  cum  opportune 
iiistas ;  iucrcpa,  cum  iroporlune  arguis.  Deinde  cx- 
lera  duo  similiter,  sed  converso  ordine  referuntur ; 
in  oiuiti  palientia,  ad  sustinendas  indignationes  co- 
lum,  quos  dcstruis ;  et  doctrina,  ad  instruenda  eo- 
rum  studia  quos  aedificas.  I^ensandum  nobis  est 
qualitiT  loquaniur,  quia  sxpe  verba  qux  hunc  ad 
saliitf-m  rcvocant,  alium  vuincrant  Uude  nunc  Apo- 
slolus  qui  Titnm  ^dmonct,  dicens  :  c  Argue  cum 
omni  iuifierio  (Tii.  ii),  i  Tiinotbeum  cxbortatur, 
iic^ns  :  Argue^  obsecra^  increpa  cum  omni  patientia. 
Quid  cst  quod  uiii  impcrium,  alii  patientiam  prxce- 
pit«  nisi  qiiod  unum  lenioris,  alterum  vero  fcrveii- 


sas  et  otiosas.  Nec  solum  ad  lales  fabulas,  quales  ia 
tbealris  recilantur,  vel  quales  a  Tanis  bonMDibas 
saepe  dicuntur ;  sed  etiam  ad  tales,  quales  ooalia 
IkMBiiium  baeresiarcbae  poterunt  fingere.  De  his  qaos 
Dunc  Apostolus  praenuntiat,  locutus  esl  el  Isaias : 
c  Populus  enim  ad  iracundiam  proTOcans  esl,  ei  fitti 
mendaces,  nolentes  audire  legem  Dei.  Qui  dicaot  vi- 
denlibus  :  Nolile  videre ;  el  aspicieniibus  :  Nolile 
aspicere  nobis  ea  quae  recia  sunt.  Loquimini  nnbis 
placcntia,  videte  nobis  errores,  auferte  a  me  Tian, 
declinate  a  me  semitam,  cesset  a  faci«  nostra  saii- 
ctus  Israel  (ha.  xxx).  >  Sic  autem  ilii  maxiroe  lo- 
quentur,  qui  relinqucnt  Ecclesiam,  el  scqiiMlv 
Anticbristum  cum  regiiaveriL  Et  sanam  Cbnstianc 


lioiis  spiritus  essc  conspcxit?  Leni  per  auctoritatcm  D  praedicationis  doclrinam  non  susliiiebunt.  Sed  avcr- 


imperii  injungenda  crat  severitas  verbi ;  is  aulem 
qui  spirilu  fervebat,  per  patientiam  tcmperandus 
fuerat,  nc  plus  justo  iiifervescens,  non  ad  salulem 
vulnerata  rediiceret,  scd  sana  vulnerarcL  Ob  hxc 
ergo  doctriiiain  suam  Apostolus  tanta  arte  dispeusat, 
ut  exbilicndo  baiic  alleri  imperium  ct  alteri  paiien- 
tiam  proponat,  quia,  ut  dictuin  est,  mansuetioris 
spiritus  Tituro,  ct  paulo  fcrvenlioris  vidit  esse  Ti- 
motheum.  Illum  per  aeinulationis  studium  inflam- 
mat,  bunc  per  lcnitatem  palicntiae  tempcrat ;  illi 
quod  dcest  jungit,  huic  quod  supercst  subtrahit; 
llium  stiinulo  impellcre  nilitur,  hunc  freno  modc- 
ratur.  Magnus  quippe  susccpiae  Ecclcsiae  colonus, 
alios  palmitts  ut  crescere  debcant,  rigat ;  alios»  cum 


tcnt  auditum  ab  ea,  et  convertentur  ad  Auticbristi 
fabulas.  Sed  ct  olim  tcniporibus  haereticonim  fere 
bxc  omnia  facta  suot.  Nunc  quoque  mulli  suntqni 
uolunt  susiiuere  doclrinani  sanae  mortaiitatis,  ct 
vcritatcni  quae  in  Ecclesia  pnedicatur,  audire  h 
slidiunl,  fabulas  autero  histrionum  libenter  audiant. 
c  Tu  vcro  vigila,  in  omnibus  lai>ora,  opos  lae 
c  evangclistac ,  ministerium  tuum  imple,  sobrias 
c  csto ;  ego  cnim  jam  delibor  et  tempus  resoliitioBis 
c  mex  inslaL  Itonum  certamen  certavi»  corsaia 
c  consuinmavi,  iidem  scrvavi.  In  reliquo  reposita 
«  est  niihi  corona  justiliae,  quam  reddei  mihi  Doflu- 
c  nus  in  illa  dic  justus  judcx.  Non  solum 
c  inihi,  sed  et  his  qui  diligunt  adTenloiQ  ejas.  » 


447 


COMMKNT.  IN  EPISTOLAS  PAILI.  -  LN  EPIST.  II  AD  TIM. 


1474 


Uli  rcspuont  vcrilalcm  catholici  (logmalis,  cl  su-  A  gil,  sc<l  meluii  advenlum  cjus,  corrigal  Yitam  suain. 


scipicnt  fahulas  crrornm ;  scd  lu  rigila  pruiienter 
ailendendo  veritatcmctrcpcllendoomncm  errorein,er 
in  omnibus  aciibus  labora  et  opus  fac  evangelista, 
id  est  evangeiici  prxdicalorls.  Opus  enim  cvangc- 
list»  esl,  bcne  vivcre  et  bcnc  doccrc,  moribus  et 
vcrbis  subdilos  inslruere.  Miuislerium  tuunij  id  esl, 
tui  oQicii  imple  ut  non  sit  vacuuni  a  bona  actionc 
lua,  scd  quid(|uid  in  co  dcbcs  agcre,  plenarie  pcrli- 
cias,  et  sobrius  esto^  id  est,  non  inebriet  mcntem 
luam  ullus  crror,  aut  sa^culi  anior  vel  avaritia,  scu 
quodlibel  allud  viiium.  Idcirco  lc  moneo  vigilare 
advcrsus  insidias  dtnemonum  et  ba^rclicorum  et  erro* 
rum  at(|ue  viliorum,  et  bene  laborare,  et  opus  evan- 
gelistae  facere,  quia  ego  qui  hucusque  vigiiavi  et  opus 
evangelistsc  implevi,  jam  delibor^  vel  secundum 
alios  codiccs,  immolor,  quod  idem  significat.  Nam 
delibatio  quae  est  sacrificiorum  dcgus(atio,  sacrifi- 
€a:ioncm,  id  cst  immolationeni  propiii  corporis  hoc 
loco  dcsigiiat.  Jam  dclibor,  id  cst  jam  immolari 
coepi,  et  liostia  Deo  grala  pro  populo  mibi  commisso 
p€fr  passionem  oiTen-i,  et  tempus  mcas  resolutionis 
instat,  id  est  jam  vicinum  imminet  lempus,  in  quo 
resolvar  a  vinculis  islius  corivoris,  ut  liber  jn  coc- 
lum  evolcm.  Bonum  certamen  ccrtavi^  hoc  secundum 
Graecam  locutionem  dicitur,  velut  sidicerctur,  stre- 
iiuam  militiain  mililavi,  fidelem  servitutcm  servivi. 
Nam  Latinus  serino  diceret,  bono  certamine  cer- 
tavi.  Bonum^  inquit,  certamen  certavi^  id  est  liene 


ul  bonam  habcns  causam  possit  ut  veniat  «leside- 
rare ;  ct  coronam  ab  eo ,  iion  damualionem  spe- 
rarc. 

c  Festina  ad  me  venire  cilo.  Demas  enim  me  de* 
f  reliquU,  diligcns  hoc  sxculum,  ct  abiit  Thessa- 
c  ionicam.  Cresccns  in  Galaliam,  Tilus  in  Dalma- 
c  liam,  Lucas  est  mecum  soius.  Marcum  assunie  et 
c  adhuc  tecum  :  est  enim  niiiii  utilis  in  ministeiio 
I  (Colos,  iv).  Tychicum  autcm  inisi  Ephesiuni.  Pc« 
c  iiulam  quam  reliqui  Troade  apud  Carpum,  v(  niiMis 
c  afler  tecum,  ct  iibros,  maxime  auieiu  et  me.n* 
c  branas.  i 

Quia  tempus  meae  resolutionis  instat,  festina  ad 
me  venire  cito^  id  est  festiiianter  anlequani  morto 
rcsolvar,  ut  lc  plenius  adhuc  instruam,  vel  ut  sis 
mihi  solalio,  quoniam  soius  remansi,  Nam  Demas 
qui  interpretatur  silens^  quoniam  a  pra)dicati(me 
yel  confcssione  veritalis  obmutuit  formidine  mortis» 
dereltquit  me  in  adversis,  diligcns  hoc  swculum  cuiu 
suis  illecebris,  et  dimittens  Romam  ubi  timebat 
mori,  abiit  Thessalonicam  ut  ubi  possct  vivere. 
Crescens,  id  est  ille  alius  discipulus,  abiit  Calatiam, 
non  me  deserens,  sed  a  me  missus  aliqua  raliona- 
bili  causa  exigcnte.  Siraiiiter  et  Titus  a  me  missus 
esl  in  Dalmatiam,  Lucas  evangelisla  est  mecum  so- 
/us,  qui  sempcr  mihi  adhxrere  consuevit.  Dixi  ut 
cito  venias  ad  me,  ct  cum  veneris,  assume  Marcum 
et  adhuc  tecum.  Istc  est  Marcus  Evangelii  scriptor. 


pugnavi,  bene  contra  impngiiatorcs  fidei  et  contra  p  vel  sicut  magis  credimus,  iste  csl  Marciis  consobri- 


inala  transcunlia  sine  defectu  cerlavi,  cursum  Lonae 
aclionis  mcae  quo  ad  bravium  coelcste  festinabam, 
consummavi,  fidem  inviolabiicm  servavi,  Quomodo 
potuit  hoc  dicere,  cui  adbuc  restabat  ipsiiis  passio- 
nis,  quam  sibi  impendere  jam  dixcrat,  (am  magna 
conflictatio,  tam  inolestum  atqiie  grande  certamen? 
an  ad  ejus  consuminandum  cursum  parum  adhuc 
deeral,  quando  iliud  deerat,  ubi  ernt  fulurus  acrior 
el  crudelior  inimicus?  Quod  si  ideo  talibus  verbis 
certus  sccurusque  gaudebat,  quia  de  vicloria  futuri 
certaminis  certum  cum  securumque  jam  fecerat,  qui 
camdem  passioncm  jam  illi  ^revelaverat  imminere, 
iion  re  plenissima,  sed  spe  Urmissima  hoc  dicit;  ct 
ciuod  futurum  esse  praesumpsit,  tanquam  factum 


nus  Barnabre  [Colos,  iv),  qucm  nuiic  correctum  ju- 
bet  Apostolus  addtici,  quia  quondam  abjecerat  cum^ 
ciun  esset  negligens  ac  tepidus.  Est  enim,  inquity 
nitVfi  !<ff7f«  in  ministerio  prxdicationis,  qui  quondam 
ad  hoc  fuit  inutilis.  Titus  abiit,  ut  dicliim  est,  in 
Dalmatiam,  sed  Tychicum  misi  Ephesum^  forlasse 
cum  cpistola  qux  ad  Ephcsios  est  directa.  Penuiam 
quoque,  id  est  vestem  iilam  quae  sic  vocatur,  qucm 
reliqui  Troade  apud  Carpum  discipiilum  meum,  qui 
ibi  manet,  veniens  a/fer  tecum,  Diramus  de  hac  pe- 
nula,  qux  ab  aliis  dicta  reperimus.  Penula  vestis 
erat  consularis,  qua  induebantur  Romani  consulcs 
in  curiam  intrantes.  Sed  foridsse  qu.^erit  aliquis, 
unde  hoc  geuus  vcslimenti  bealo  Paulo  accidcrit. 


fuerit  indicavit.  Cursum,  iiiquit,  peregi.  Et  in  reli"  D  cui  respondcndum  est,  Romanos  ante  incarnatio** 


quo,  id  est  in  eo  spatio  quod  restat  amodo  et  usque 
iii  aeternum,  reposita  est  mm  corona  jtistitice^  id  est 
secreto  tutoque  loco,  servatur  mihi  corona  quam 
juste  meriii,  quam  non  dabit,  sed  reddet  mihi  quasi 
debitam  Dominus  Jcsus  in  illa  notabili  die  commu- 
nis  judicii,  de  qua  scdule  cogito;  vel  in  illa  optata 
die  resolutionis  meae,  et  ideo  reddet  eam  mihi,  quia 
justusjudex  est,  reddens  unicuique  secundum  opus 
ejus  {Matth.  xvi;  Rom,  ii).  ^cd  non  solum  mihi 
reddet  coronam  hujusmodi  ipse,  sed  et  his  qui  dili" 
gunt  adventum  ejus,  id  cst  etiam  omnibus  qui  sibi 
de  bona  operatioue  suntconscii.  Adventum  eniin 
judicis  non  diligunt,  nisi  qui  in  causa  sua  habere  se 
iustilia:  ineritum  sciunl.  Et  ideo  quisquis  noii  dili- 


nem  Chrisli  hunc  habuissc  morem,  ([uando  sibi 
monarchiam  lotius  orbis  acquirebanl,  ut  quxcunqiie 
gens  illis  cum  pace  et  coronis  occurrisset,  ejusroodi 
libertatem  eis  concederent,  ut  fralres  illorum  dice- 
renlur,  civesque  Romani  appellarentur,  dabantque 
eis  potestatem,  ut  curiam  aediflcarent  ct  consules 
haberent,  sicut  illi  habebant.  Pater  igitur  beati  PanK 
de  Giscali  oppido  Galila^e,  unde  indigena  erat,  mi- 
gravil  Tharsum  Cilicix,  cum  Romani  ceplssent  illod 
oppidum.  Quodam  vero  tenipore  vcnientibus  Roma 
nis  per  Ciliciam,  occurrit  eis  cum  aliis  transeunli- 
bus,  utpote  qui  nobilis  inter  illos  habebatnr,  et 
excepit  eos  cum  pace.  Tunc  Romanl  dedere  eis  su* 
pradictam  libertatem,  scillcet  potesUtcm  nt  curlam 


inS  HERVEI   BURGIDOLENSIS  MONACni  U7( 

ediflcirent  et  eonsules  haberent«  sicut  ipsi,  Testes-  A  «  Domiuus  ab  omni  opere  malo,  et  salTQm  facicl 


que  coDSuiares  iHduerent,  et  penulati  more  Roma- 
nonim  curiam  intrarent.  Ibique  data  est  insigne 
l»enula  a  Romauis  patri  beati  Pauli,  quando  susce* 
ptus  est  in  socium  et  civem  Romanum.  Haec  ante 
nos  scripta  sunt,  etfides  veritatis  borum  apud  eos  sit 
qui  scripserunt.  Non  enim  omnia  quse  facta  sunt, 
legimus  in  nostris  historiis ;  multaeque  noscuntur 
esse  historix  quas  non  novimus.  Nam  et  his  quse 
dicta  sunt,  valde  consonat  quod  Paulus  frequcnter 
in  apostoloruro  Actibus  legitur  se  Romanum  appei- 
lasse,  et  maxime  ubi  tribunus  interrogavit  eum  : 
c  Dic  mihi  si  tu  Romanus  es,  et  ille  dixit :  Etiam. 
£t  respoudit  tribunus  :  Ego  mulla  summa  civitatem 
hanc  consecutus  sum^  et  Paulus  ait :  Ego  aulem  et 


I  in  regnum  suum  coeleste,  cui  gloria  in  sascaU  »- 
f  culonim.  Amen.  i 

Multotics,  inquit,  ductus  sum  ante  Neroncm  pre 
defensione  fidei,  sed  in  prima  mea  defentione^  Id  mi 
qrando  aute  tyrannum  illum  prima  vice  defendll 
Evangelium,  nemo,  id  est  nullus  ex  discipolis  meii 
adfuit  mihi^  ut  me  adjuvaret  corani  Ncrone  ad  de- 
fendendum  dogma  Christianorum;  sed  omnei  mede- 
relifjuerunt  mctu  supplicioruni  :  non  Hlit  impuuiv 
hoc  a  Deo,  sed  ignoscatur.  Non  orabat  pro  Aiexas* 
dro,  qui  invidentia  fraterniutem  oppugDando  pee- 
caverat  ;'pro  his  aulemqui  non  obruperant  amorea, 
sed  timore  succubuerunt,  orat,  ut  eis  ignoscatvr. 
Mukum  enim  interest,  cum  post  agfnitionem  Dd  per 


natus  sum  (Aci.  xvi,  xxii,  xxiii).  i  Quomodo  enim  '^  gratiam  Domini  noslri  Jesu  Christi  qaisquam 


juxta  litteram  verum  potest  csse,  quod  Paulus  ei 
civitate  Romana  sit  natus,  nisi  quia  ex  cive  Romano 
natus  est  ?  Absit  autero  ut  putcmus  enm  in  hoc  ser- 
mone  mendacem.  Natus  ergo  cst  in  civitate  Ro« 
mana,  id  est  in  domo  parenturo»  qul  erant  cites 
Romani.  Sed  et  juxta  spiritalem  intelligentiam,  in 
eo  quo<i  se  dixit  natum  in  urbe  Roma,  prophetico 
spiritu  prasnantiavit,  natalitium  suae  passiouis  in 
illa  civitate  futurum,  et  verbum  pmrteriti  temporis 
pro  verbo  futuro  posuit.  Si  ergo  vera  sunt  quae  de 
penula  praemisimus,  facile  est  animadvertere  quod 
Apostolus  hanc  idcirco  aflerri  jusserit,  ut  per  eam 
apud  Romanos  licet  pauco  tempore,  libertatem  sibl 
vindicaret,  quatenus  ad  praedicandum  libtre  quo  q  roget  qois  (/  Joan.  t);  »  sed  pro  hla  qnl  noa 


oppa- 
gnat  fratemitatem  et  adversus  ipsam  gratiaro  qoa 
rcconciliatus  est  Deo,  sicut  intelligitur  Alexandcr 
fuisse,  invidentis  facibus  agitur;  et  cam  qats  a 
ft-atre  amorem  noo  alienavit,  sed  oflBcia  fraternitaii 
debita  per  aliquam  infirmilatem  animl  non  exbihef, 
sieut  nunc  discipuli  timore  Paulum  deseraenat  in 
prima  defensione,  vei  ipsl  apostoli  Christum  in  pat- 
sione  (Matth.  xxvi ;  Mare.  xiv),  quem  iameB  noa 
destiterunt  amare.  Quapropter  non  orat  pro  Ale- 
xandro,  qai  gratiae  Dei  ingratus  exiatena,  ipsaa 
gratiam  impugnando,  et  charitatem  fratemam  pei^ 
sequendo  peccabat  ad  mortem,  qaia  Joannes  dldC : 
<  Est  peccatum  ad  mortem,  non  pro  illo  dieo  M 


veiiet,  ire  posset,  et  multos  ad  fidem  per  dhrersa 
loca  converteret.  Ait  itaque  :  Penulam  quam  reliqtU 
Troade  apud  Carpum^  venien$  affer  tecum.  Hunc 
Carp«ini  Dionysius  multam  in  Epistola  ad  Demophi* 
lura  laudat,  referens  quamdam  vakle  mirabilem  ejus 
visionem.  Penulam,  iuqu  t,  afler  et  libros  quos  ipse 
forsilan  ibidem  reliquerat,  maxime  autem  et  membra- 
naSf  id  est  pelies  ad  scribendum  (quas  tamen  Hie- 
ronynius  aliter  interpretatur)  aptas. 

I  Alcxander  aerarius  multa  mala  mihi  ostendit; 
c  reddet  ei  Dominus  secundum  opera  ejus  :  Quem 
I  ct  tu  dcviia ;  valde  cniro  restitit  verbis  nostris.  i 

Scias  quod  Alexander  wrarius,  id  est  faber  aeris 
vcl  custos  aerarii,  osUndit^  id  est  fecit,  mihi  multa 


(tia,  sad  timore  ab  eo  recesserunt,  orat ;  qala  Um 
Joannes  ait :  i  Qul  sclt  fratrem  saum  peccare  peeci- 
tum  non  ad  mortem,  petat,  et  dahltur  ei  vifa  pee- 
canti  non  ad  mortem  (ibid.),  i  Omnes,  inqait,  m 
dereliquerunt,  sed  Dominus  astitit  mihi  dereliclo  sk 
hominibus,  consolando  me  per  Intemani  asplratia- 
nem  suam  et.loquendo  per  os  meam,  et  mitigaiMio 
furorem  tyranni,  et  confortavit  me,  id  est  constanM 
me  fecit,  ut  non  cessarem  a  doctrina  Teritatis,  sed 
rationibus  tyrannum  polenter  superarem,  ut  ntedi- 
mitleret,  ut  per  me  impleretur  evangelica  pregdtce- 
It6|  et  audirent  omnes  gentes  non  solum  in  Italia,  sed 
et  usque  in  Hispanlam.  £t  ita  per  Dominam  qai  mi- 
hi  adfuit,  liberatus  sum  de  ore  leoms^  id  est  a  rabit 


mala  sed  iion  impune,  quia  Dominus  reddet  ei  secun-  ^  leonis,  qul  me  devorare  voluit,  id  est  a  rabie  Nero- 


ffant  opera  ejus  quas  in  me  operatus  esl,  quem  et  tu 
devita,  ne  tibi  fiat  impedimentum,  quia  valde  resti- 
tit  verbis  nostris^  et  multo  magis  poterit  resistere 
tuis.  Non  ait,  valde  restitit  nobis,  sed,  verbis  no- 
stris,  id  ctit  evangelic»  praedicationi  quod  mullo 
graviiis  est,  quia  non  hoininibus  restitit,  sed  Evan- 
gelio  Dei.  Nec  ait,  reddat  ei  Dominus  secuudum 
opera  ejus,  sed  reddct,  quod  verbum  pronuntiantis 
est,  non  imprecantis. 

I  In  prima  mea  defcnsiooe  nemo  mihi  adfuit,  sed 

<  omncs  me  dereliquerunt,  non  illis  imputetur.  Do* 

<  minus  autem  mihi  astititet  conforlavit  me,  ut  per 
«  me  praedicatio  impleretur,  et  audirent  omnes  gen- 

<  tes,  et  liberatus  sum  de  ore  leonis  ;  liberabil  me 


nis,  ne  me  mox  inlerficeret.  Et  adhuc  likerakU 
Dominus  ab  omni  opere  malo  ut  nullius  tonnealii 
possim  compelli  ad  perpetratlonem  mali  operis  ;etiic 
martyrio  consummatum  salvum  faeiei  me,  perdoew 
in  regnum  suum  cmleste^  cui  Domino  pro  bis  oani* 
bus  sit  gloria  in  scBCula  saculorum^  id  est  in  «tem 
saecula.  Amen.  Eusebius  (in  historia  llcclesiastira 
scribit  :  Festus  a  Nerone  in  Judasam  miMas  en 
succcdere  Felici,  apud  quem  dicla  causa,  Paolas 
cum  Luca  et  Aristarcho ,  quem  concaptiTum  appel- 
lat,  vinctus  Romam  mitiitur  (Act.  xxiv,  xxtiii).  Obi 
biennio  positus,  verbum  Dei  prsdicahat, 
prohibente.  Quem  tamen  adfuisse  ibi  et 
se  apud  Ncroncui,  et  rursum  profectom  eaia  ad 


U77  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI,  — '  IN  EP:ST.  AD  TITUM.  UTJ 

praedicatlonia  offlclum,  sermo  coniirmal«  et  post  A  ma,  inquiens,  mea  df/enitone,  ete.,  osque  <fe  or^ 


bxc  denuo  redisse  ad  supra  dictam  urbem,  ubi  et 
martyrio  consummatus  est ;  et  tunc  in  vinculis  po- 
•itus,  secundam  ad  Thimotheum  scribit  epistolam, 
in  qua  et  de  prima  defensionc,  et  de  praesenti  simul 
indicat  passione  ita  :  In  prima  mea  defemione  nemo 
mihi  adfuitf  sed  omnes  me  dereliquerunt^  non  illis 
imputetur.  Domiuut  antem  mihi  attitit,  et  confortavit 
me,  ut  per  me  prwdicatio  impieretur,  et  audirent  om* 
nes  genteSf  et  liberatus  sum  de  ore  leonis  :  manifeslis* 
sime  pcr  ha^c  designans,  quia  primo  quidem  ut  pcr 
ipsum  coepia  praedicatio  compleretur,  liberatus  est 
de  ore  leonis.  Neronem  scilicet  in  ieone  pro  crude» 
litate  significans.  Praevidens  auteni  iii  spiritu  con- 
summationem  suam,  adjecit  -  Liberabit  me  Dominus 


leonis  manifeslissime  propter  crudelitatem  Neronem 
leonem  esse  signilicans.  £t  in  consequentibus,  ef 
salvabit  me,  et  salvum  faciet  in  regnum  suum  ccel§» 
ste^  quod  scilicet  praesens  sibi  sentiret  imminere 
martyrium. 
€  Saluta  PrisciUam  et  Aqnilam,  et  Onesiphori 

<  domum,  Erastus  remansit  Gorinthi.  Trophimum 
c  autem  reliqui  inlirmum  Mileti.  Festina  ante  hie- 
c  mem  venire.  Salutant  te  Eubulus  et  Pudens  eC 

<  Linus,  et  Claudia  et  omnes  fratres.  Dominus  Je- 

<  sus  Ghristus  cum  spiritu  luo.  Gralia  vobiscum. 

<  Amcn.  > 

Saluta^  inquit,   Priscillam  et  Aquilam   amicos 
meos,  apud  quos  frequenter  hospitari  consuevi. 


ab  omni  opere  malo^  et  sabum  faciet,  in  regnum  ^uum  ^  Priscilla  ef  Aquila  uxor  et  maritus  erant ;  et  Umen 

Priscilla  saepe  nominatur  prior.  Unde  patet  quod 
ipsa  virum  suum  meritis  optimis  pra*cesserit,  licet 
uterque  apud  Deum  magni  meriti  fuerint.  Salula 
et  Onesiphori  domum^  quae  mihi  tantam  eihibuit 
humaniutem.  Quod  si  de  Erasto  scire  volueris  nbi 
sit,  ipse  remansit  Corinthi,  Trophimum  reliqui  aegro- 
Untem  Jit7e/t,  qui  postca  factus  est  Arelatensium 
episcopus.  Dixi  ot  cito  ad  me  venias,  et  nunc  dico» 
ut  ante  hiemem  venire  festines,  ne  rem  difficuICa» 
hiemis  reUrdet,  quia  forsitan  me  in  corpore  non 
invenires.  Romae  vero  morantes  te  saluunt  Eubulus 
et  Pudens  et  Linus  (iste  Linus  fuit  primus  Romanafe 
sedis  episcopus);  «I  G/anifta;  neque  solum  isli  td 


cctUsie;  significans  perliaecquod  esset  confestim 
martyrio  coronandus.  Non  igitur  eo  tempore  quo 
Pauli  actus  in  urbe  Roma  conscripsit  Lucas,  mar- 
tyrio  perfunctus  est  Paulus,  potuit  enim  fieri,  ut 
inimicus  adhuc  lenior  esset  Nero,  et  defensionem 
Pauli  pro  noslro  dograate  iion  aspernenter  accipe- 
ret.  fieda  quoque  in  novissimo  versu  Actuuui  apo- 
^tolorum,  tiuo  dicitur  quia  Pauius  biennio  docebat 
8ine  prohibitione,  subjecit  :  Non  solum  Romae  pro- 
Iiihitus  non  est,  sed  necdum,  Neronis  imperio  robo- 
rato,  nec  in  Unu  erumpente  scelcra,  quanta  de  e<i 
ntrrant  historiae,  dimissus  est  ut  Evaogelium  Ghri- 
«U  in  occidentis  quoque  partibus  praedicaret,  sicut 


et  ipse  Romanis  ait :  <  Nuncigitur  proficiscar  Jeru-  p  salutant,  sed  etomii«s  fratres.  Donunus  Jesus  Chri-- 


salem  ministrare  sanctis  {Rom,  xv) ;  i  et  paulo  post 
€|Hocigiturcum  consummavero,  proficiscar  per  vos 
in  Hispaniam  (ibid.).  i  Postea  vero,  id  est  ultimo 
Neronis  anno,  retenlus  ab  eo,  martyrio  coronatus 
est*  Quod  utrunque  iii  secunda  ad  Timotheum  Epi- 
stola»  passurus  de  vinculis  dicUns,  expoiiit :  /n  prt- 


iltis  sit  cum  spiritu  tuo^  ut  per  praesentiam  deitati» 
suae  custodiat  roentis  tuae  co^iutiones,  etbonam  to- 
iunutem  tuam  ad  omne  bonum  opus  admitut.  Ei 
^raita  ejusdem  Domini  sit  volnicum^  ut  ejus  auxiiio 
mala  cavere  et  bona  facere  vakttis,  Um  tu  quani 
subdili 


IN  EPISTOLAM  AD  TITUM. 


ARGUMENTUM. 

Titum  apud  Cretenses  episcopum  rehquerat  Apo^ 
BtoluSf  ut  universam  Cretam  regeret  et  doceret,  ideo 
nmnc  per  epistolam  instruit  eunt,  quales  episeopot 
debeat  ordinare^  ei  qualiter  faisos  prmdicatores  re- 
pellere^  qui  legales  cceremonias  voiebant  inducere. 
Docet  enim  quaiiter  unumquemque  debeat  admonere^ 
tt  instruit  de  spiritali  conversatione,  scribens  et  a 
Hicopoii^  quee  situ  est  in  Actiaco  iitlore, 
CAPUT  PRIMUM. 

<^Paulus,  servys  Dei,  apostolus  Mttem  Jesu  Chri- 

<  sti  secundum  fidem  eleciorum  Dei  et  agnitionem 
t  veritatis,  quae  secundum  pietatem  est,  in  spe  vitse 

<  aeternae,  quam  promisit  qui  non  mentitur  Deus, 
4  ante  tcmpora  sxcularia,  manifestavit  autem  tem- 


D  <  poribus  suis  verbum  suum  iu  praedicatione,  qum 
I  crediu  esl  mibi  secundum  praeceptum  Salvatori» 
I  nostri  Dei,  Tito  diieao  filio  secundum  commi^ 

<  nem  fidem,  gratia  et  pax  a  Deo  Patre  et  Ghristo 

<  Jesu  Salvatore  nostro.  » 

Pauius  servu$  Dei  tcribit  Tito,  non  tamen  servus 
ea  servitule  quae  est  ex  servili  timore,  sed  illa  potius, 
quae  fit  ex  amore  et  casto  timore.  Servns  Dei  est, 
qui  peccati  servus  non  esL  <  Omnis  enim  qui  facit 
peccatum,  servus  est  peccati  {Joan.  viii),  i  elc. 
t  Nemo  potest  duobus  idomiiiis  ser^ire  {Mattk.  vi; 
Luc.  vi).  I  Pnulus  igilur  qui  peccati  servss  non  erat, 
recte  Dei  servus  cst  dictiis.  Deus  autem  boe  loca 
Pater  intelligitur,  vel  etiam  tou  Trinitas.  Ptulnn 
est  quidem  servus  Dei,  sed  apostoius  Jesu  Christw^ 


U79  IIRHVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACni  1480 

id  est  icgatus  et  princops  Mediatoris.  Nam  quod  di-  A  Paler  sit  verilatis,  nnllum  in  se  mcndacium  habeat; 
cllur  Aposlolus  Jesu  Clirisli,  tale  est  ac  si  diceretur,      et  quia  nunquara  raentiri  potest, 


prxfecius  pra;torii  Augusti  Caesaris,  magister  exer- 
citus  Tiberii  imperatoris.  Ut  enim  judices  s.-eculi 
hujus,  quo  nobiliores  esse  videanturyCX  regibus  qui- 
bus  scrviunt,  et  ex  dignilate  qua  intumescunt,  vo- 
rabula  sorliunlur,  :  ita  et  Aposlolus  grandem  inter 
Christianos  sibi  vindicans  dignitatcm,  apostoium 
se  Christi  in  tilulo  prxnolavit,  ut  ex  ipsa  nomiuis 
auctoritale  lecturos  terrcret,  indicans  omnes  qui  in 
Chrislum  crederent  del>ero  sibi  esse  subjectos.  Apo- 
stolus»  inquil,  sum  secundum  fidem  clectorum  Dei^ 
id  est  non  dissensio  in  apostolatu  raeo  a  fide  illo- 
rum,  qui  sunt  a  Deo  non  lanlum  vocati,  sed  elecli. 
Aposlolns,  inquam,  sum  secunJum  fidem  eleclorum 


idco  sine  ambi- 
guilate  credamus  vera  esse  quae  promisit;  et  lales 
nos  studeamus  praeparare,  ut  digni  simus  ea  perci- 
pere.  Promisil  quidem  ante  saecularia  vel  aelema 
tempora  vitam  aetcrnam,  sed  temporibus  siiti,  id  est 
congruis  manifestavil  eam,  scilicet  verbum  suum  in 
prcedicatloiie.  Vilam  quam  promisit,  rnanifestavi: 
Tcrbum  suura.  Ergo  vitam  quam  promisit,  ipsa  est 
Verbum  quod  c  in  principio  erat  apiid  Patrem,  et 
Deus  crat  Verbum,  et  Vcrbum  caro  faclum  cst,  et 
hahilavit  in  nobis  (Joan.  i) ;  >  dixitque  :  c  Ego  snm 
resurrectioet  viia. — Ego  sura  via,veritasclvita  {Joan. 
xi»  xiv).  >  Ilanc  vitara  et  hoc  verbum  manifestaTtt 
Dcus  mundo  lcraporibus  congruis  in  praedicalione 


Dei,  etsecundura  fiJem  quaehabet  agnitionem  verita-  ^  Evangelii  qua  credita  est  mihi,  ut  eam  fideliter  aa- 

nuntiarem  gentibus,  et  secundum  prcecept^m  Sal- 
vatoris  nostri  Dei^  qui  nos  salvos  esse  Toluit,  im- 
plendo  quod  proraiserat.  Paulus  qui  taliler  esl  apo- 
stolus,  et  tantae  salutisannuntiator,  scribit  Tito  di- 
lectOy  id  est  cxleris  meliori  ei  germaniori  filio. 
Sermo  quippe  et  sapientia  et  doctrina»  qua  Titus 
Christi  Ecclesias  instruebat,  efBciebat  eum  egregiom 
Apostoli  filium ,  non  secundum  camem,  sed  stcun- 
dum  fidem  illi  et  Apostolo  communem^  ye\  omnibas 
qui  recte  credunt  comraunem,  quae  Graece  didtiir 
eatholica^  quia  sicut  unum  baptlsma  est,  sic  et  aoi 
fides.  Ab  hac  comrauni,  id  cst  catholica  lide  sepa- 
rati  sunt  haeretid,  qui  in  varios  errores  dedinave- 
p  runt.  Titus  vero  non  secundum  prlvaiam  sectam 
quorumlibettaliura  sedsecundum  fidcm  commDnem 
omniura  electorum  filius  est  Apostoli,  qiiiarecte  do- 
cet  catholicam  veriialem,  quam  ab  Apostolo  didi- 
cit.  Cui  Tito  sit  gratia  Spiritus  sahcti,  quae  conse- 
cret  omnia  opera  sacerdolalis  oflicii  ejus,  ef  pas,  qox 
eum  repressis  hostibus  et  vitiis  requiescere  fadat, 
seraperque  cura  Deo  et  sanctis  angelis  concordem 
pernianere,  et  hoc  a  Deo  Patr$  et  Fiiio  ojas  Christo 
Jesu  Salvatore  nostro. 

c  Hujus  rei  gratia  rcliqui  te.  Cretae,  ut  ea  qoae  d^ 
sunt  corrigas,  et  consliluas  per  civitates  presbj- 
leros,  sicut  et  ego  disposui  tibi.  Si  quis  sinecri- 
raine  est,  uuius  uxoris  vir,  filios  habens  fiddes, 
non  in  accusationc  luxuriae,  aut  non  subditns 
Oportet  cnim  episcopum  sine  criroine  esse,  siciu 
Dei  dispensatorem,  non  superbum,  non  incua- 
dum,  non  vinolcntum,  non  percuesoremy  m 
turpis  lucri  cupidum;  sed  hospitalem,  benigiHiBi 
sobrium,  justum,  castum,  sancturo,  continenlfli^ 
et  amplectcntem  eum  qui  secundum  doctriniB 
est,  fidelem  sermonem,  ut  potens  sit  exhoriari 
in  doctrina  saiia,  et  eos  qui  contradicuDt,  i^ 
guere.  i 

Posiquara  dura  Cretensium  corda  Paulus  ad  Glirirti 
fidem  mollierat,  et  tam  sermoiie  quam  signis  eib- 
rauerat  eos  non  jara  in  Jovem,  sed  in  Christunci^ 
dere,  reliquit  Tituni  discipulum  suum  Grelae»  vtit- 
dimenta  nascentis  Ecclesiae  confirroaret ;  ecstfnA 
videreturdeesse,  corrigeret ;  ipse  pergens  ad  Ai 


tis.  Nam  Sulvator  ad  Judacos  qui  in  eum  crcdiderant 
Cal  locutus  :  c  Si  permanserilis  in  verbo  raeo,  cogno- 
scetisverilatcra(/oan.viii).  >  lli  ergo  fidem  habebanl, 
sed  agnilionem  vcritaiis  consecutinon  fucrant.Agni- 
tionem  dico  verilatis  quce  secundum  pietutem  est^ 
id  csl  secundura  piam  religionem,  velut  si  quis 
gramraalicara  artera  noverit  vci  dialecticara,  ul  ra- 
tionem  recte  loquendi  habeat,  ct  inter  falsa  et  vera 
dijudicct.  Sed  agnilio  veritatis  secuniluni  pictatem, 
cst  nosse  legem,  intelligereprophetas,  Evangelio  cre- 
dere,  apostolos  non  ignorare.  Et  haec  vcritas,  cujus 
agnitio  sccundum  pietatcmest,  in  spe  vitce  ceternas 
posita  est,  qiiia  statim  ei  qui  se  cognoverit  spem 
tribuit  imraorlalitatis.  Quam  promisit  ante  tempora 
sacularia  Deus,  qui  non  mentitur.  Quomodo  promi- 
sit,  cum  hominibus  ulique  promiserit,  qui  nonduro 
erant  antc  teraporasaecularia,  nisi  quia  inejus  aetcr- 
Ritate  attjue  in  ejus  verbo  sibi  coaeterno,  jam  prsede- 
slinatione  fixum  erat,  quod  suo  tempore  futurum 
erat?  vclcui  promisit  nisi  sapientiaesuae,  promitiens 
omncs  quiiii  iilam  credituri  essent,  habituros  csse 
\ilam  aeternam  ?  Et  proroisit  anie  terapora  saecula- 
ria,  vcl  secundura  aliain  trauslalionein,  ante  tera- 
pora  seterna.  Ex  quo  juxta  historiara  Geneseos  (Gen. 
i),  factus  est  raundus,  et  per  vices  noctiura  et  die- 
rura,  raensium  pariter  et  annorum,  tempora  con- 
stiluta  sunt,  in  hoc  curriculo  et  rota  labuntur  sac- 
cuiaria  terapora  qux  cum  saeculo  coeperunt;  el  anlo 
lisec,  id  est  antcquam  mundus  coepisset,  promisit  ^ 
vitam  aeternam  eiectis  quos  noverat  futuros.  Sed  ante 
h.i*c  mundi  tempora  aeternitatera  quaradara  tempo- 
rum  fuisse  credendum  est,  quae  vocatur  aevum  quia 
non  variabatur  rautalionibus.  Nam  inter  aevum  et 
tempus  hoc  distat,  quod  aevum  quidem  stabiie  est, 
tempus  vero  mulabile.  Et  ante  aeterna  tempora,  id 
est  ante  aevum  promisit  Deus  interminabiiem  vitam 
electis  suis.  Nam  sicut  legimus :  <  Omnis  sapientia 
a  Domino  Deoesi,  et  cum  ilio  fuitsemper  et  estante 
levum  (Eccii.  i).  i  Inhac  ergo  sapientiaqua!  curo  illo 
est  ante  aevum,  id  est  ante  aeterna  tempora,  pro- 
roisit  ipse  electis  vitam  ante  aeterna  tempora.  Pro- 
misit  qui  non  mentitur,  non  quia  possit  mentiri,  et 
ooi/f  infalsilatis  verba  proruropere;  sed  quia   qui 


iiSl  COMMENT.  IN  EPISTOLAS   PAIJLI.  —  IN  EPIST.  AD  TITUM.  \m 

nationes,  ul  d  in  eis  fundamentum  Chrisli  poneret.  A  criininibus.  MuUi  quippe  fideles  sunt  sine  crimine, 


Et  boc  est  quod  dicil :  Gratia,  id  est  causa  hujus  rei 
r$liqui  te^  Crela:,  ut  ea  qu<s  desunt  corrigas.  Cuin 
enim  dicit,  ut  ea  quce  deiunt  corrigas,  ostendil  nec- 
dum  eos  ad  plenam  venisse  scientiam  veritatis;  et 
licetab  Apostolo  correcti  fuissent,  tamen  adhuc  in- 
digere  correctione.  Omne  enim  quod  corrigitur  im- 
perfectum  est.  Vt  ea,  inquit,  qum  de$unt  corrigas, 
id  est  nt  ea  quae  a  me  correcta  sunt,  et  necdum  ad 
plenam  veri  lineam  sunt  redacta,  a  te  corrigantur, 
et  normam  aequalitatis  recipiant ;  etquia  solusnon 
sudiceres  hoc  facere,  conslituas  per  civitales  presby- 
terosy  id  est  episcopos,  sicut  et  ego  tibi  dtsposui^  id 
est  tales  quales  tibi  designavi,  non  quales  forte  ani- 
mus  carnaliter  voluerit,  aut  homines  tibi  persuase- 


sine  peccato  autem  nullus  est  in  hac  viia.  Et  ideo 
Apostolusdesignans  quis  sit  ordinandus,  non  ait :  Si 
quis  sine  peccato  est  hoc  enim  si  diceret,  omnis 
homo  reprobaretur,  nullus  ordinaretur.  Sed  ait :  Si 
quis  sine  criminc  est,  sicuti  est  homicidium,  adulte- 
rium,  aliqua  imraundilia  fornicationis,  furium,  T  aus, 
sacrilegium  etcxterabujusmodi.  Cum  ca  homo  non 
habei,  debet  autem  omnis  Christianushomo  non  ha- 
bere,  incipit  caput  erigere  in  libertatem.  Et  Idcii  co 
qui  ordinatur,  careat  omni crimine,  ut  libera  ftojite 
possitaiiorum  crimina  redargucre,  et  ncmo  valjat 
iili  sua  objicere.  Et  sit  unius  uxoris  vir^  quam  lia- 
buerit,  non  habeaL  Multi  superstitiosius  magis  quam 
verius,  etiameos  qui  cum  gentiles  fucrint,  et  unam 


rint.  l/l  cons<i(tia»,inquil,  prei6|^leroi,  etpostpauca  B  uxorem  habucrint,  qua  amissa,    post  baptismum 


subjungil,  quod  oporteat  episcopumsine  crimine  esse, 
ostendens  quia  idem  est  presbyter  qui  episcopus.* 
Nam  antequam  diaboli  instinctu  studia  in  religione 
fierent,  et  diceretur  in  populis :  c  Ego  sum  Pauli, 
cgo  ApoUo,  ego  autem  Cephx,  communi  presbyte- 
rorum  consiUo  gubernabanlur  ecclesiae  (/  Cor,  i).  i 
Poslquam  vero  unusquisque  eos  quos  baptizaverat, 
putabat  suos  esse  non  Cbristi,  in  toto  orbe  decre- 
tum  cst,  ut  unus  dc  presbyteris  electus  super|K>iie- 
relur  caeteris,  ad  quem  omnis  cura  ecclesiae  perti- 
neret,  et  scbismatum  semina  tollerentur.  Nam  et 
alibi  scriptum  est ;  c  Pauluset  Timotheus  servi  Jesu 
Christi,  omnibus  sanctis  in  Chrislo  Jesu  qui  sunt 
Philippis,  cum  episcopis  et  diaconibus  {Philip.  i).  > 


Chrisii  alleram  duxerint,  putant  in  sacerdolium  non 
eligendus,  cum  utique  si  hoc  observandum  sil,  Hli 
niagis  ab  episcopatu  arceri  debeant,  qui  vagain  pcr 
meretrices  prius  exercentes  Ubidinem,  unam  rege- 
nerati  uxorem  acceperint;  et  muUodetestabiliussity 
fornicalum  esse  cum  pluribus  quam  unam  uxorem 
habuisse.  Haec  Hieronymus.  Augustinus  autem  ait: 
Unius  uxoris  virum  acutius  intellexrrunt,  qui  nec 
eum,  qui  catechumenus  vel  paganus  habuerit  alte- 
ram,  ordinandum  esse  censuerunt.  De  sacramento 
videlicet  agitur,  non  de  peccalo.  Nam  in  baptismo 
dimittuntur.  Propter  sacramenli  autem  sanctiiatem, 
sicut  femina  (etiamsi  catcchuracna)  vitiata,  non  po- 
test  post  baplismum  inter  Dei  virgines  cunsecrari. 


rr-»  -  -r r  ,  .        ,  ^ r -  o      —    -» 

Philippi  una  est  uibs  Macedoniae,  et  certe  in  una  ci-  ^  ita  non  absurde  visum  est,  eum  qui  excessituxorum 


vitate  plures  episcopi  esse  non  poterant.  Sed  quia 
cosdem  episcopos  illo  in  tempore,  quos  presbyteros 
appellabanl,  propterea  indiffbrenter  de  episcopis  quasi 
de  presbyteris  locutus  est.  Et  in  Actibiis  aposlolo- 
rumad  uniusecclesixsacerdotesait:  c  Aitendite  vo- 
bis  et  cuncto  gregi,  in  quo  vos  Spiritus  sanclus  po~ 
suit  episcopos  {Act.  xx).  »  Hae  idcirco  diximus,  ut 
ostenderemus  apud  veleres  eosdem  fuisse  prcsby- 
teros  quos  episcopos ;  paulatim  vero,  ul  dissensio- 
num  plantarla  eveUerentur,  ad  unum  omnem  soUi- 
citudincmesse  delatam.  Sicut  ergo prcsbyteri  sciunt 
se  ex  ecclesiae  consuctudine  ei  qui  sibi  praeposilus 
fucrit,  esse  subjectos,  ila  episcopi  noverint  magis 


numerum  singularem,  non  peccatum  aliquod  cora-' 
misisse,  scd  normam  quam^am  sacramenti  amisis- 
se,  non  ad  vitae  bonae  roeritum,  sed  ad  ordinationis 
ecclesiasiicae  signaculum  necessariam.  Ac  per  hoc, 
sicut  plures  antiquorum  patrum  uxores,  signitica- 
verunt  futuras  ex  omnibus  gentibus  ecclesias  uiii 
viro  subditas  Chiistu;  ita  noslcrantistes  unius  uxo- 
ris  vir,  significat  cx  omnibus  genlibus  unitatein,  uni 
virosubditamChristo.  Sit  eliam /i/io«  habens  ftdelet^ 
non  in  accusatione  luxurias,  aut  non  subditos,  hoc  est 
non  in  patris  potestaie  :  Ponamus  enim  aliquam 
bene  instituisse  liberos  suos,  et  a  parva  aetaie  sem* 
per  Dominicis  erudisse  praeceplis,   hi  si  postca  se 


se  consuctudine,  quam  dispositionis  Dominicae  ve-  [)  Uixuriae  dederint,etsuperantibusvitiis,lubidini  frena 


rilate  presbyteris  esse  majores.  Et  in  communi  de- 
bere  ecciesiam  regere  imitantes  Moysen,  qui  cum 
haberet  in  potcstate  solus  praeesse  populo  Israel, 
septuaginta  elegit,  cum  quibus  populum  judicarct 
{Exod.  xviii).  Videamus  igitur  qualis  presbytcr  vel 
episcopus  ordinahdus  sit.  Constiluas,  inquit,  per  ci- 
vitates  presbyteros,  sicut  et  ego  tibi  disposui.  Si  quis 
sine  crimine  est,  illum  subaudi  constituas.  Non  ut 
eo  tempore  quo  ordinandus  est,  sine  uUo  crimine 
sit,  et  praeteritas  maculas  nova  conversatione  dele- 
verit,  sed  ut  ex  eo  tempore  quo  in  Christum  renatus 
est,  nulla  criminis  conscientia  mordeatur.  Crimen 
autem  est  grave  peccatum,  accusatione  et  damna- 
iiatjone  dignissimum.  Et  prima  liberUs  est  carerc 
PATnoL.  CLXXXI. 


remiserint,  nunquid  culpa  eorum  in  patrem  redun- 
dabit,  et  sanctitatem  patris  filiorum  ncqiiilia  macu- 
labiL  Nam  et  Isaac  credendus  est  bene  insiruxisse 
filium  suum  Esau  qui  tamen  post  fornicarius  et  pro- 
fanus  exslitit  (Gen.xxv-xxvin)  .Samuel  quoque  filios 
habuit,  qui  decUnaveruut  post  avaritiam,  et  propter 
munera  perverterunt  judicium  (/  Rey.  viii).  Ergo 
si  tunc  electio  fiiTct  sacerdotum,  et  Isaac  propler 
Esau,  et  Samuei  propter  filios  suos  iudigni  sa- 
cerdotio  putarcntur.  Sed  sciendum  qui  lam  saii- 
clum  est  nomen  sacerdotii,  ut  nobis  etiam  ea  qyae 
exlra  nos  sunt  posita,  repulentur,  noii  quo  proptcr 
vitia  nostra  episcopi  non  fiamus,  scd  quo  propter 
filiorum  incontinentiam  ab  hoc  gradu  arguendi  [a/. 

47 


\m  IIEnVEI  BURGID0L£N5IS  MONAClIl  1481 

arccndi]  6umus.  Quaeniinlil)ertate  alienos  filioscor-  A  etpaliens,  sit  in  tempore  quid  loqueDdum  sit,  quid 


ripere  etdocere  possumus  quae  recia  sunt,  cum 
nobis  stalim  possil,  qui  fueril  correplus,  inge- 
rere :  Antedoce  filios  tuos?  autqua  fronteextraneum 
corripio  fornicantem,  cummilii  conscientiameaipsa 
respondeaty  exhaereda  ergo  filium  fornicantem  ab- 
jice  Itlios  tuos  vitiis  servientes?  Cum  autcm  nequam 
lilius  in  una  tecum  domo  maneat,  tu  audes  de  alte- 
rius  oculo  feslucam  detrahere,  in  tuo  trabem  non 
videns?  (Matth,  vii.)  Non  itaque  justus  polluitur  ox 
vitiis  fillorum,  sed  libertas  ab  Apostolo  ecclcsix 
principi  reservatur,  ut  talis  fiat,  qui  non  timeat 
propter  vitia  liberorum  exlrancos  repreheiidorc. 
Uiide  et  considerandum  advcrsus  eos  qui  de  epi- 
scopatu  intumescunt,  quia  non  stalim  omnibus  his 


taceiidum,  oec  sermone  inutili  conscientiam  percu- 
tit  infirmorum.  Non  enim  Apostoius  ecclesi»  prin- 
cipem  formans,  vetat  esse  pugilem,  et  corporeis 
ictibus  alios  corporaliter  la;deulem,  quod  eliam  in 
plebeio  et  quocunque  gentili  si  fuerit,  reprehenditur; 
sed  hxc,  ut  diximus,  ne  coiitumeliosus  et  garralas 
perdat  eum,  quem  potuit  modestia  el  lenitate  corri* 
gere.  Oportct  etiam  hunc  esse  non  tuqfi$  lucri  cupi 
dum^  ut  non  cupiat  aggregare  pecuuiam;  sed  babeof 
victum  alque  veslitum,  his  contcntus  sit.  Uucusque, 
qualis  non  debeat  esse  episcopus  vel  prcsbyter, 
Apostoli  sermo  descripsit;  et  nunc  econtrario» 
qual^m  oporteat  eum  esse  ostendil.  Sed  hosjntaUm^ 
inquit,  benignum,  sobrium^juslum,  castum^  sanctum^ 


meliores  sunt,  quicunque  cpiscopi  ngn  fuerint  ordi-  "  continenlem^  et  amplectenteniy  elc.  Ante  omnia  liospi- 


iiati,  cum  nonnulli  idcirco  ad  sacerdotium  non  pcr- 
venerint,  quia  eos  liberorum  vitia  inipedierint.  Si 
autem  peccala  filiorum  ab  episcopalu  justum  prohi- 
bent,  quanlo  magis  se  unusquisque  considerans, 
debet  retrahere  ab  hoc  non  tam  honore  quam  onere, 
eMion  ambire  alionum  Focum,  qucm  magis  digni 
debent  occupare  ?  Solent  el  per  filios  opcra  desi- 
guari,  ut  ille  intelligatur  debere  ordinari,  qui  in 
propria  potestatc  habet  opera  sua,  ut  nulla  subre- 
pentium  vitionim  labe  sinat  ea  maculari.  Ideo,  in- 
quit,  dixi  ut  ordinetur,  si  quis  sine  crimitie  est,  quia 
oportet  epiuopum  esse  sine  crimiue,  sicut  dispensa- 
torem  Deiy  qui  esl  sine  peccato,  ut  Domini  sui  puri- 
ritafcm  in  aliquo  imitelur,  quoniam  non  sua  sunt 
quse  praeslat,  sed  Dei  qui  dispensat.  Et  oporlet  euni 
esse  non  superbum^  id  est  non  tumcntem  vel  placeii- 
tem  sibi  quod  episcopus  sit ,  sed  quasi  bonum  villi- 
cum,  id  rcquirentom  quod  plui  ibus  prosil ;  oporlct 
essc  ct  non  iracundum  :  iracundus  est,  qui  scinper 
irascitur,  ct  ad  levein  responsionis  aurain  qiiasi  a 
vento  folium  movelur.  Et  revera  nihil  est  foedius 
prxcoptore  furioso,  ut  cum  debcat  esse  mansuelus, 
patiens  ct  sapiens,  torvo  viillu  et  Ircmentibus  labiis, 
raguta  fronte,  effrenatis  convitiis,  facie  inier  pallo- 
reiu  el  ruborcm  variata,  clamore  perstrepat ;  et  or- 
rantes  non  tam  ad  bonuni  relrahat,  quam  ad  malum 
sua  ssevilia  prxcipltet.  Ncquc  vcro  qui  aliquando 
irascitur,  iracundus  est,  sed  qui  crebro  hac  pabsiunc 


talitas  futuro  episcopo  denuntiatur.  Si  enim  omnis 
homo  audii  e  dcsidcrat :  c  llospes  fui  et  suscepistis 
me  {Matth.  xxv),  >  quanto  niagis  episcopas  cujus 
domus  omnium  commune  esst  debet  hospitium? 
Laicus  enim  vel  duos  aut  paucos  recipiens,  Impievit 
hospitalilatis  officium ;  episcopus  vero  iiisi  omnet 
recopcrit,  inhumanus  est.  Si  ctiam  benignus,  at 
bonigne  diligat  omnes;  et  quidquid  boni  potest  lani 
corpoialitcr  quam  spiritalitor ,  impendat.  ^t  el 
sobrius,  ut  corporalis  ebrietas  longe  sit  ab  eo,  oec 
sensum  ejus  mundana  cupiditas,  vci  ira,  seo  qttod« 
libit  aliud  viiium  inebriet,  sed  acuto  sensu  dijadicei 
oninia,  .sicut  vir  spirilalis  (/  Cor.  ii).  Justus  quoque 
sit,  ul  jiistiliam  in  populis  qulbus  praeest  exerceat, 
reddens  unicuique  quod  nieretur,  nec  accipial  per- 
sonam  in  judicio.  Inter  laici  autcm  et  episcopi  justl* 
tiam  hoc  iiiterest ,  quod  laicus  potest  apparen 
justus  in  paucis ;  episcopus  vero  in  loi  debel  exer- 
cerc  justitiam,  quot  sulxiitos  habet.  Sit  etiam  castiu 
(i  Cor.  vii).  Si  enim  laicis  imperatur  ut  propier 
orationcm  abslineant  ab  uxorum  coitu,  quid  de 
episcopo  sentieiidum  esl,  qui  pro  suis  populique 
peccatis  illibatas  Deo  oblaturus  est  victimas?  Qao- 
niodo  igilur  hospitaiitas  et  bcnignilas  atque  justitii 
pixcipua  esse  debet  in  episcopo,  ct  inter  concios 
laicos  emiiiens,  sic  et  castitas  propria  et  ut  ita  dixe- 
rim,  pudicitia  sacerdolalis,  ut  non  soium  ab  opei« 
immundo  se  abstineat,  sed  eliam  a  jaciu  oculi  et 


superatur.  Oportet  et  non  vinolentum  esse.  Quale  D  cogitationis  errore,  mens  confectura  Christi  corpus, 


enim  est,  episcopuin  videre  vinolentum,  ut  sensu 
occupato  vel  exaltet  risum  contra  gravilatis  doco- 
rem,  vel  labiis  dissolutis  cachinnet,  vel  paululum 
tristis  quasi  cujusdam  rei  fuerit  recordalus,  inlcr 
pocula  in  singultus  prorunipat,  ct  lacrymas  seu 
qiiid  aliud  amcntius  faciat?  Ubicunqiie  saturitas  et 
ebrielas  fucrint,  ibi  libido  dominalur.  Specta  ven- 
trein  ct  genitalia,  nam  juxta  ordincm  membrorum 
esl  et  ordo  vitiorum.  Dehinc  addilur,  non  percusso- 
rem  oporlere  esse  sacerdotem.  Quod  quidem  et 
simplicitcr  inlcllectum,  aKlificat  audienlem,  ne  facilc 
nianum  porrignt  ad  cxdendum,  ne  in  os  altcrius 
vcrberandum  insanus  erumpat.  Mclius  ost  aulcm 
ut  iiOD  percussorcm  illum  dicamus,  qui  mansuetus 


sit  libera.  Unde  et  additur,  ut  sit  sanctus.  Sanctitas 
enim  quantum  secundum  nos,  et  dicenda  ab  onuii 
inquinatione  libera  et  pei  fcctissima  et  incontamioa* 
tissima  puritas.  Sit  ctiam  continens  non  solamab 
uxoris  amplexu,  sed  ab  oinnibus  animi  perlurbttio- 
nibus,  ne  ad  iracundiam  concitetur,  ne  illum  tristi 
tia  dejiciat,  ne  terror  agitet,  ne  laetitia  immodenu 
sustollat.  Conllnentia  enim  noii  solum  in  camis 
opere  et  in  animi  concupiscenlia,  sed  in  omnilMS 
rebus  est  necessaria,  ne  honores  indebitos  apfieti- 
mus,  ne  accendamur  avaritia,  ne  ulla  passiooeii* 
peremur.  Ad  extremum  sit  amplectens  em  fv 
secundum  doctrinam  est,  fidelem  urmonem^  ol  fM- 
modo  sermo  Dei  fidelisest  et  omoi  acoepcioi^^ 


1485 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  W  EPIST.  AD  TIT. 


il86 


giius,  stc  et  ille  talem  se  praebeat,  ut  omne  quod  A  introduccrc  legalia  praecepta.  Nam  sinc  Scriptur» 


toquitur,  fide  dignum  existimetur,  et  verba  ipsius 
sint  regula  veritalis,  ac  desiderio  cbaritatis  aniple- 
etalUr  bujusmodi  scrmonem,  quo  possint  audientes 
doceri,  ut  polens  $it  in  doclrina  sana  exhortari  eot 
ad  i>ene  agendum.  Sana  doctrina  dicitur,  ad  distin- 
ctioncm  languidse  infirmaeque  doctrinse.  Potens  sit 
et  arguere  eos  qui  contradicunt^  id  est  hasrelicos  \el 
Judaeos  et  sseculi  islius  sapicnles,  sive  etiam  malos 
catbolicos,  qui  moribus  contradicunt,  id  est  non 
loquendo,  sed  male  vivendo.  Nam  pra^cipitur  iliis 
ut  non  fornicentur,  et  fornicantur;  praecipitur  illis 
ut  non  rapiant,  et  rapiunt;  sicquae  caetera  mala  a 
quibus  probibentur,  faciunt :  et  ita  non  lingua,  sed 
vita  semper  doctrinaesanctaecontradicunt.  Superiora 


auctoritate  garrulitas  corum  non  haberet  fidem,  ubi 
vidercnlur  perversara  doctrinam  suam  divinis  lesti- 
moniis  roborare,  quos  oportet  redargui,  id  est  tales 
homines  doclores  ccclcsiae  debcnt  ratione  Scriptura- 
rum  superare,  et  siientium  iiiis  imponere  ponderc 
testimoniorum,  qui  non  unam  tcI  paucas  domos^ 
sed  universas  cum  dominis  familiisque  subvertunt, 
id  est  a  statu  fidei  subruunt,  docentes  ea  quce  non 
oportet  ob  gratiam  turpis  lucri^  id  cst  quasi  sub 
spccie  consulendi,  agentes  negolium  dccipicndi  pro- 
ptcr  pccuniap  qUtXSlum,  doconl  ea  quic  non  oportet, 
id  est  ciborum  diiTercnlias,  et  otium  Subbali  jam- 
dudum  aboliti,  atque  circumcisionis  injuriam,  et 
utinam  zelo  fidei  talia  doccrent ,  ex  parte  enim 


quidem  quae  inepiscopi  virtutibus  posuit,  ad  vitam  B  aliqua  posset  eis  ignosci,  atque  dici  quod  a^muialio- 


pertinent :  hoc  vero  quod  ait,  ut  potens  sit  exhortari 
in  doctrina  sana,  et  eos  qui  contradicunt  arguere,  ad 
opus  praedicalionis  refertur.  Quia  si  episcopi  tantum 
sancia  sit  vita,  sibi  potest  prodesse  sic  vivens; 
porro  si  doctrina  et  sermone  fuerit  eruditus,  potest 
caeleros  quoque  inslruere ;  nec  solum  suos  instruerc, 
sed  adversarios  repercutere ;  qui  nisi  refutali  fucrinl 
atque  convicti ,  facile  quaerunt  simplicium  corda 
pervertere.  Ilic  locus  adversus  eos  facit,  qui  incrtiae 
60  et  otio  ac  somno  danies,  putant  pcccatum  csse 
si  Scripturas  legerint,  vel  negligunt  eas  legere;  et 
eos  qiii  in  lege  Domini  medilanlur  die  ac  nocte 
{Psal.  i),  quasi  garrulos  inutilesque  contcmiiunl. 


nem  Dei  haberent,  scd  non  secundum  scientiam 
(Rom.  xv).  Sed  qiiia  venter  est  Dcus  ipsorum  (Phi- 
lipp,  iii),  turpis  lucri  gratia  voluiit  proprios  faccre 
discipulos,  ut  quasi  magistri  a  scctaloribus  alantur 
sive  pcciinias  accipiant.  Possumus  (t  aliicr  inteHl- 
gerc  turpe  lucruin,  quia  omncs  baeietici  dum  per* 
vcrsa  docent,  luciatores  bominum  sc  solcnlassmie, 
cum  non  lucium,  lucrum  sit,  sed  perditio,  animas 
intcrficere  dcceptorum.  Econtra  qui  erranlcm  fia- 
trem  suum  juxta  Evangelium  corripuerit  (Malth, 
xviii),  si  fuerit  ille  conversus  lucratus  est  cum. 
Quod  enim  majus  vel  pretiosius  lucrum  esse  potest, 
quam  si  humanam  animam  quis  lucretur?  Omnii 


non    animadvertcntes   Apostoluro   post  catalogum  ^  igitur  doctor  ecclcsiae,  qui  ad  Chrisli  fidem  recta 
conversationis  cpiscopi,  etiam  doctrinam  simititer      ralione  persuadet,  honesliis  lucrator  cst.  Et  omnis 

haereticus  qui  fraudulentis  sermonibus  liomincs  fal- 
lit,  loquitur  quse  non  oportet  turpis  lucri  grali:i. 
Sequitur :  Dixit  quidam  ex  t7/ts,  etc.  Quantum  nd 
textum  sermonis  et  continentiam  loci  perlinet  b.oc 
quod  ait :  Dixit  quidnm  ex  illis  proprius  eorum  p  o- 
pheta,  videlur  ad  eos  referri,  de  quibus  pra^missum 
est :  Maxime  qui  de  circumcisione  sunt^  quos  oportet 
redarguij  qui  universas  domos  subvertunt^  docentct 
quos  non  oportet  turpis  lucri  gralia ;  ut  scquatur, 
dixit  quidam  ex  illis  proprius  eorum  propheta:  Cre- 
tenses  semper  mendaces^  etc.  Scd  quia  in  illo  propbc- 
tarum  qui  apud  Judaeam  vaticinati  suut  (227),  bic 
hcxameter  versus  reperitur  : 

fipWC  oiti  ^sxtaxou,  xaxa  Gijpta,   yaariptg  OLcyui^ 


pra»cepissc. 
c  Sunt  enim  multi  et  inobedientes,  yaniloqui  et 

<  seductores ,  maxime  autem  qui  de  circumcisione 
I  sunt,  quos  oportet  redargui,  qui  universas  doroos 
f  subvertunt,  docentes  quae  nou  oportet  turpis  lu- 
c  cri  gratia.  Dixit  quidam  ex  illis  proprius  eoruro 
c  propbeta  .  Greten.'es  semper  mendaces,  malae 
!  bestiae,  ventres  pigri.  Testimonium  hoc  vcruro 
c  est.  Quam  ob  causam  increpa  illos  dure,  ut  sani 

<  sint  in  fide,  non  intendentcs  Judaicis  fabulis,  et 
c  mandatis  hominum  avcrsantiuro  se  a  veritate.  » 

Idco  qui  ordinatur  episcopus,  debet  esse  potens 
arguere  cos  qui  contradicunt,  quia  sunt  multi, 
ialam  viam  qux  ducit  ad  perditioncm  ambulantes,  D 
et  divinis  mandatis  inobedientes,  Qui  ergo  futurus 
est  ccclesiue  princeps,  habeat  eloquentiam  cum  vitae 
integrilatc  sociatam  ,  ne  opera  absque  sermone  sint 
tacita,  vcl  dicta  factis  deficientilHis  erubescant, 
niaxime  quia  sunt  non  pauc*,  sed  inulti,  nec  acquie- 
scentes,  scd  inobedientcs;  vaniloqui,  idcstvanasfac- 
tas[fabulas?]  prsedicantes ;  et  seductoresy  idestalios 
a  veritateinerrorem  poslsctrabcntcs,  sedilli  maxtme 
sic  agunt,  qui  sunt  de  circumcisionet  id  est  qui  ex 
Judaeis  ad  baptismum  yenerunt,  nec  carnales  obser- 
vanlias  lcgis  deserucrunt,  hi  tunc  temporis  nascen- 
tcm  Christi  ecciesiani  subvertere  nitebantur,   et 


refcratur  (si  placet)  ad  superiora,  ubi  diclum  esl : 
c  Rcliqui  te  Creta,  ut  ea  quae  dcsunt  corrigas,  »  ut 
seq'jatur,  dixit  quidam  ex  illis  proprius  eorum  pro" 
pheta^  id  est  Cretensium.  Quia  vero  mulla  in  medio 
sunt,  et  hoc  absurdum  fortasse  videtur,  ideo  cum 
his  superioribus,  quae  minora  sunt,  aliter  aplandum 
est,  ut  legamus :  Sunt  enim  multi  et  inobedientes, 
vaniloqui  et  seductores ,  maxime  autcm  qui  de 
circumcisione  sunt;  quos,  scilicet  multos  et  ino- 
bedientes,  vaniloquos  et  seductorcs,  cum  his  qui 
de  circumcisione  sunt  oportet  redarguit  qui  universai 
domos  subvertunt^  docentes  qum  non  oportet ,  turpis 


C^^S)  Epiinciiides. 


1487 


HERVEI  fiURGlDOLENSIS  MONACHl 


«m 


iucrigiatia.  Dixit  quidam  ex  illis  proprius  eorum  A  Quam  ob  causam,  idest  quia  Ules  tanl»  incnpaU^ 


propheta ;  Cretenses  semper  mendaces,  ul  id  quod 
dictum  est,  proprius  eorum  proptieta,  non  specialiter 
ad  Juda^os,  et  eos  qni  de  circumcisione  sunt^  refera- 
tur  :  sed  ad  multos  et  iiiobediciites ,  vaniloquos  et 
seductores;  qui  utiquequia  in  Greta  erant,  Greten- 
ses  fuisse  credendi  sunt.  Qui  quod  vaniloqui  sunt, 
quidam  proprius  eorum  propliela  sic  prsenuntiavit, 
Cretenses  semper  mendaces.  Et  quod  sint  sediictores, 
atque  domos  subvertant,  ita  subneiuit  malos  bestim. 
Et  quod  temporalis  lucri  gratia  doceant  ea  quae  non 
oportet,  ita  subjecit,  ventres  pigri.  Mendaces  quippe 
suntet  malx  bestiae  et  ventres  pigri ,  quia  falsa  per- 
suadeni,  et  feraniin  ritu  sanguinem  sitiunt  dece- 
ptorum,  ct  non  cum  silentio  opcrantes  suum  paucm 


los  non  molliter,  ut  soles,  sed  dure^  id  esi  dara  eo- 
rum  corda  penetret  iiicrepatio  dura,  ut  tani  iniiii 
fide^  id  est  ut  mens  eonim  non  inlirmetur  in  fide, 
sed  convalescat,  el  omnem  languorero  perfidiae  pr»> 
cul  repellat  a  sua  fide.  Sani,  inquam,  sint  in  idd 
puritate,  qusB  nullo  tabescit  languore  perlidis, 
non  intendentes  Judaicis  fabulis^  quasi  magistri  Jt- 
daeorum  sine  auctoriiate  Scripturarumy  et  sine  «Ila 
assertione  rationis  docent,  et  mandatis  non  Dei,  Md 
bominum,  id  est  Judaeorum,  humana  tantum  elcar- 
nalia  sapientum,  aversantium  se  a  veritate  spiritoaEs 
inteiligentiae.  Si  quis  post  adventum  Gbristi  conci- 
ditur,  non  circumciditur,  sed  Judaicis  servit  fabolis, 
et  mandatis  hominum  adversantium  se  a  veritaie. 


'manducant,  quorum  Deus  vcnter  est  {Philip.  iii),  et  ^  Non  enim  qui  in  manifeslo  Judseus  est,  neque  qua 


gloria  in  confusione  ipsorum.  Dicitur  autem  iste 
▼ersus  in  Epimenidis  Cretensis  poetae  oraculis  re- 
periri,  quem  nunc  Apostolus  sive  alludens  prophe- 
tam  vocat,  quod  scilicet  tales  Ghristiani  tales  meren- 
tur  habere  prophetas,  quomodo  prophetas  Baal,  et 
q*joscunque  otiosos  prophetas  Scriplura  commemo- 
rat  (Jer,  ii,  xxiii),  sive  vere,  quia  de  oraculis  scri- 
pserat  atque  rcsponsis,  quae  et  ipsa  futura  praenun- 
tient,  etea  quae  ventura  sunt,  multo  ante  ppsedi- 
cant.  Denique  tempore  ex  illo  exstabat  oraculorum 
tilulo  prsnotatus  liber  quidam  Epimenidis,  quem, 
quia  videbatur  divinum  aliquid  repromittere,  pro- 
pterea  Apostolum   arbitror  inspexisse,  ut  videret 


in  manifesto  in  carne  circumrisio ,  sed  qui  in  oe- 
ciilto  Judaeus  est ,  et  circumcisio  cordis  in  spiritii 
non  littera  {Rom,  u).  Si  quis  pascba  a<;it,  non  ii 
azymis  sinceritatis  et  veritatis,  ut  exlerminet  ei 
anima  sua  omne  vetus  fermentum  malitiae  et  nequi* 
tiae  (/  Cor.  v),  iste  attendit  fabulis,  et  sequitur  um- 
bras  veritate  neglecta.  Si  quis  non  resurgens  cun 
Ghristo,  nec  quxrens  ea  quae  sursum  sunt,  sed  qua 
super  terram  sunt  {Colos.  iii),  dicit :  t  Ne  teiigeriiis, 
neque  gustaveritis,  neque  aUractaveritis,  quae  suot 
omnia  in  interitu  ipso  usu ,  secnndum  praecepU  et 
doctrinas  hominum  {Colos.  ii),  >  iste  fabulis  est  iiH 
teiitus,  et  observat  mandaia  hominum,  uinbram 


quid  iii  eo  promitleretur,  et  in  tempore  usum  versi-  ^  tenentium  et  verilati  terga  verlciitium.  Unde  et  sub- 

ci:lo  scribentem  ad  Tilum,  quia  erat  Gretas,  ut  falsos      ditur  : 

doctorcs  Grctensiuin   proprio  insulae  suse  auctore 

contercret.  Non  tameii  totum  opus  Epimenidis,  quod 

de  oraculis  scripserat,  per  unum   versiculum  con- 

firmavit ;  sed  Grctenses  tantum  mendaces  viiio  men- 

tis  increpavit  ob  ingenitam  mentiendi  facilitatem, 

de  propri^e  gentis  eos  auctore  confutaiis.  Nam  nemo 

est  tam  sicarius,  lam  parricida,  tani  veneficus ,  qui 

non  aliquid  boni  aliquando  fecerit.  Ergo  si  unum 

bonum  iilius  videntes  laudaverimus,  necesse  erit  ut 

etcaiteraqux  male  agit,  laudemus?  absit!  Et  si 

inimicus  adversum  nos  jurgitet  et  clamitet,  noniie 

inter  verba  simultatis  et  rixae  aliquid  loquitur  veri- 

tatis,  quod  et  a  nobis  quoque  adversum   quos  lo- 


c  Omnia  munda  mundis,  coinquinatis  autem  et 
infidelibus  nihil  est  mundum,  sed  inquinatje  suot 
eorum  et  mens  et  conscientia.  Confitentur  se 
nosse  Deum,  factis  autem  negant ,  cum  sint  abo- 
minali  et  incrcdibiles,  et  ad  omne  opus  bonum 
repiobi.  i 

Quia  superius,  dixerat,  sunt  enim  multi  et  inobe- 
dientes,  vaniloqui  et  seduclorcs,  maxime  quida 
rircumcisione  sunl, .  ct  de  his  qui  ab  eis  seducti 
fuerant,  consequeiiter  addiderat,  increpa  illos  dure, 
ut  sani  sint  in  fide ,  non  inlendeiites  Judaicis  fabu- 
lis,  et  mandatis  hominum  avcrsantium  se  a  verilale, 
et  putabant  inter  cibos  esse  distantiam ,    ut  aliqui 


quitur,  non  usquequaque  reprehendltur  ?  Sic  et  Epi-  D  mundi  et  aliqui  esscnt  immundi,   propterea  nunc 


menides  non  ideo  vera  dixit  omnia,  qux  iii  carmi- 
uibus  ejus  continenlur ,  quia  caMcre  rcs  fallaces 
sunt,  sed  in  eo  laniunimodo  vcrum  locutus  csse 
probatur,  quia  ingenili  Gretensium  mendacii  vilium 
cxpressit,  et  eos  malas  bestias  pio  crudelitate,  et 
ventres  pigros  pro  commessatione  et  oiiositate  vo- 
cavit.  Unde  Apostolus  considerate  et  circumspectc 
loquens,  adjunxit :  Testimonium  hoc  verum  est.  Non 
totum  carmeu  dequotestimonium  sumptum  esl,  non 
universum  opus,  sed  tantum  hoc  testimonium,  hic 
Tcrsiculus.  Nam  qui  in  una  tantum  poematis  parte 
consensit,  caetcra  confutasse  credendus  est.  Verum 
est,  inquit,  testimonium  hoc^  quia  tales  sunt  Gre- 
tenses,  quales  illos  esset  testatur,  licet  non  omnes. 


subjungit  :  Omnia  munda  mundis,  id  est  omnia 
ciborum  gencra  secunduin  naturam  sunt  munda, 
et  apu^i  illos  nihil  babcnt  iiumundliia!,  qui  in  Gbri* 
stiim  crcdunt,  ct  sciunt  omnem  crcaturam  Dei  bo- 
nain  esse,  et  nihil  abjiciendum,  quod  cum  gratiarum 
actione  percipitur.  Mundis  quidein  munda  sunt  om- 
nia,  sed  coinquinatis,  id  cst  canialiter  legcm  intel- 
ligcntibus  et  infidelibus,  id  est  teinpus  gratias  a  legis 
temporc  non  discerncntibus,  nihil  ciborum  cst  mim- 
dum,  quia  et  his  qua;  respuunt,  ot  liis  quae  snmunt, 
non  sancte  nec  juste  utuntur;  sed  inquinatce  sunt 
fetore  infidelitatis ;  et  mens,  id  est  ratio  eortiiM  el 
conscientia^  id  est  cordis  arcanum.  Propterea  etiam 
qusB  munda  sunt  per  naturam ,  eis  immunda  fiunt. 


1489  COftfMENT.  IN  EPISTOLAS 

qula  pro  qualitate  vesccnrium  el  munduin  mundis, 
et  immundum  contaminalis  (it.  In  nobis  itaque  est 
▼el  munda  comedere  vel  immunda.  Si  enim  mundi 
snmus,  munda  nobis  est  creatura.  Si  autcm  immundi 
et  inGdcIes,  Gunt  nobis  universa  iniraunda,  vcl  pro- 
pter  inhabitantem  in  rocnte  nostra  hceresim ,  vel 
propter  conscientiam  delictorum.  Nihil  est  talibus 
inundum,qui  tantum  tocc  confitenlur  $e  nosseDeum^ 
6ed  factis  negant  eum,  cum  sint  abominati,  id  est 
ab  humaniiate  destituii  bestiaiiter  vivendo ;  et  incre- 
dibiles,  id  esl  indigni  quibus  debeat  credi,  quia  to- 
ties  sunt  in  mcndacio  dcprchcnsi.  Ili,  quorum  poU 
luta  esl  mens  et  conscientia,  Deum  verbis  conGten- 
tur,  factis  autcm  ncgant,  juxta  illud  Isaix  :  c  Popu- 
lus  hic  iabiis  me  honorat,  cor  eorum  longc  est  a  me 
{Jsa.  xsix).  I  Quomodo  cnim  quis  labiis  honorat 
et  cordc  reccdit,  ita  sermonc  Deum  quis  conGtens, 
operibus  negat.  Talis  quisque  merito  dicitur  abo- 
mfnatus,  id  est  nulla  veritatis  ralione  persuasus ; 
et  incrcdibilis,  id  cst  nolcns  crcdere  divinis  praece- 
ptis,  ut  eis  obediat ;  et  ad  omne  opus  bonum  repro- 
bus,  quo  scilicet  ctiam  ea  quae  naturali  bonitate  su- 
peratus  fortc  bona  fecerit,  non  sint  bona,  dum  men- 
tjsperversilate  sunt  reproba.  Tales  enim  aut  prava 
iunt  quae  faciunt,  aut  recta  opera  non  recto  eorde 
ftcctantur.  Non  enim  de  suis  operibus  retributiones 
perpetuas,  sed  transitorios  favores  quaerunt,  vel  hae- 
retico  scnsu  quse  operantur  faciunt.  iEstimant  qui- 
dam  in  eo  tantum  negari  Dcum,  si  in  pcrsccutione 
quis  a  gcntilibus  comprehensus,  se  negaverit  esse 
Christianum.  Ecce  Apostolus  omnibus  factis  quae 
perrersa  sunt,  Deum,  asserit  denegari.  Deus  cha- 
riUs  est  (/  Joan.  iv),  et  per  odium  negalur  chari- 
tas.  Christus  sapicntia  est,  Justitia,  veritas,  san- 
ctitas,  fortitudo ,  et  his  similia ;  per  insipientiam 
negatur  sapientia,  per  iniquitatem  justiiia,  per  men- 
dacium  veritas,  per  turpitudinem  sanctitas,  pcr  im- 
becillilatem  animi  fortitudo.  Et  quotiescunque  vin- 
cimur  viiiis  atque  peccatis,  toties  Deum  negamus  ; 
sicut  econtrario  quoties  boni  quid  agimus,  toties 
Deum  confltemur.  Nec  arbitrandum  est,  in  die  ju- 
dicii  illos  tantum  a  Dei  Filio  denegandos,  qui  in 
martyrio  Christum  negavenint,  sed  per  omnia  opera 
et  sermones  aique  cogiutiones,  Ghristus  vel  nega- 
tu8  negat,  vel  confessus  contttetur. 
CAPUTn. 
«  Tu  autem  loquere  quae  decenl  sanam  doctri- 
«  nam.  Senes  ut  sdbrii  sint ,  pudici ,  prudentes, 
c  sani  in  Gde,  in  dilectione,  in  paticntia.  Anus  si- 
«  militer  in  habitu  sanclo,  non  criminatriccs,  non 
«  mulio  vino  servientes,  bene  docentes,  ut  proden- 
«  tiam  doccant  adolescentulas,  ut  viros  suos  ament, 
«  fllios  suos  diligant;  prudcnles,  castas,  sobrias, 
«  domus  curam  habentes ,  benignas,  subditas  viris 
<  suis,  ut  non  blasphemetur  verbum  Dei.  Juvenes 
«  similitcrexhortare,  ut  sobrii  sint  in  omnibus. 
«  Teipsum  praebe  excmplum  bonorum  operum  in 
•  doctrina,  in  integrilate,  in  castitate,  in  gravitate, 
c  verburo  ianuroi   irreprehensibile,  at  is  qui  ex 


PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  TIT.  1490 

A  (  adverso  cst,  vcrcatur,  nihil  habens  malum  dicere 
«  de  nobis.  Servos  dominis  suis  subditos  esse  iu 
c  omnibus  (Ephes,  vi ;  Colos,  iii ;  i  Petr,  ii),  pla- 
«  ccntcs,  non  conlrndicenles ,  non  fraudentes,  sed 
«  in  omnibus  Gdem  bonam  ostendentes,  ut  doctri- 
c  nam  Salvaloris  nostri  Dci  ornent  in  omni- 
c  bus.  > 

Illi  doccnt,  ut  supradictum  est ,  quse  non  oportct, 
scd  tu  loqucrc  ca  quse  dccet  ut  luquaris,  id  est  sa- 
nam  doctrinam,  quse  nuUum  crroris  aut  vitiorum  iu 
se  languorcm  habcat,  sicut  hxreticorum  vel  philoso- 
pborum  doctrina,  quse  dum  ab  aliis  viliis  relrahit, 
saepe  ad  alia  impellit.  Soia  enim  Chrisliana  doctrina 
ab  oinni  languore  viliorum  ct  crrorum  sanat.  Ge- 
neraliter  Apostolus  Tilo  pncccporat,   quld  ipse  de- 

^  berct  loqui  ad  cunctos,  in  eo  quod  ait :  Tu  autem 
loquere  qua:  decent  sanam  doctrinanif  et  nunc  per 
singulas  speciesquid  unamquafnque  xtalein  deccat, 
exponit.  Primum  scnibus  viris  convenicntia  de- 
monstrat,  deinde  anus  quid  deccat,  tertio  quae  ado- 
lcscentibus  apta  sint,  tam  majoribus  quam  fcminis, 
licet  in  prxccpto  muiierum  vetularum  de  adolescen- 
ttbus  feminis  mandala  subjecerit,  ut  non  tam  ipse 
doceret  adolescentulas,  quam  quid  a  vetulis  doco  • 
rentur,  exponeret ,  extremo  de  servis  praecipit.  Et 
per  singulas  aetates  atque  condiliones  sie  deccnter 
praecepta  constituit,  ut  sermo  ejus  vitse  morumque 
sit  regula.  Loquere,  inquit,  ea  quae  dccet  ut  tu  lo- 
quaris,  qui  doctor  ecclesiae  Christi  constitutus  cs, 
videlicet  ut  senes  sint  sobrii ,  id  est  in  cibo  et  potu 
tempcrati,  ut  aelatis  gravitas  morum  gravitatcm  ha- 
beat,  ct  modum  servare  sciat ,  et  sint  pudici,  ne  in 
ultima  aetate  luxurient,  ne  jam  frigido  ad  libidineni 
sanguine,  cxemplo  sint  adolesccntibus  ad  niinam» 
et  sint  prudentes  in  rcspuendis  vei  cavendis  malis, 
et  eligendis  alque  faciendis  bonis,  ut  cum  solerti 
discretione  faciant  omnia.  Sint  etiam  sani  in  fide^ 
ut  nullo  infldelitatis  ivel  perGdiae  languore  inflr- 
mciitur ,  scd  sint  valentes  in  fide,  sicut  « justus 
qui  cz  fide  vivit  (Habac.  it ;  Bom.  i ;  Hebr.  x ; 
Rom.  IV),  >  et  sicut  Abraham  qui  non  infirmatus  est 
fide,  ncc  in  repromissione  haesitavit  difiidentia, 
sed  confortalus  est  fide,  dans  gloriam  Deo,  ple- 
nissime  sciens,  quia  quaecuoque  promisit,  potens 

D  est  et  facere,  et  sint  sani  in  dilectione.  Sanus  est  in 
dilectione,  qui  Deum  diligitex  toto  corde,'et  ex  tota 
anima,  et  ex  tota  mente,  et  proximum  tanquam  se- 
ipsum  (Deut.  vi).  Qui  sanus  est  in  dilectione,  «.non 
smulatur,  non  inflatur,  nonagit  perperam^  non  in- 
honeste,  non  ad  iracundiam  concitatur,  non  cogitat 
malum,  non  gaudct  super  iniquitate;  congaudct  au- 
tem  veritati,  omnia  sustinct,  omnia  credit.  omnia 
sperat,  omnia  praestolatur  (/  Cor.  xiii).  i  Languor 
autem  dilectioiis  est,  quando  abundante  iniquitate 
refrigescit  charitas  (Matth.  xxiv).  Hoc  frigore  cha- 
litatis  et  Amnon  in  sorore  sua  Thamar  obriguit 
(//  Reg.  xiii).  Timendum  ergo,  ne  forte  et  nos  hac 
infirmitate  charitatis  aliquando  tabcscamus.  Non- 
nunqutm  enim  evenit,  ut  primum  a  nobis  in  virgi- 


ii91 


HERVEl  BUUGIDOLENSIS  MOINACIII 


14» 


nein,  aut  in  qiicinlibet  feminam  sit  sancta  dilectio,  A  tiam,  id  est  diseretionem  boui  ei  ina>i,  at 


et  cum  roollita  mens  fuerit  in  afTcclHs,  pauialim  sa-^ 
nitas  cliarilali^  languore  pallescal  et  inOrmari  inci- 
^iat,  et  diligenlom  ad  extrcuiam  mortem  ferat.  Unde 
Timotheo  caule  prxcepit  Aposlolus,  ut  eihortetur 
adolesccntulas  in  omni  casiitate.  Omnis  enim  ca- 
stitas  in  carne  et  spiritu  ct  anima  est,  ne  scandali- 
zetur  oculus,  ne  in  pulchritudine  vultus  feminei 
pendeamus,  ne  blanda  nos  audire  verba  delectet,  ne 
ad  singulos  sermones  mens  prius  dura  marcescat. 
Caveant  ergo  non  solum  juvenes,  sed  et  senes,  ne 
per  saiiitalem  dilectionis  introcat  morbus  charitatis; 
et  per  amorem  sanctum  Hat  non  sancla  dilcctio, 
quse  illos  pertrahat  ad  gehennam.  Sint  et  sani  in 
patienlia,  ut  nuUo  languore  impatientiae  vel  murmu- 


fiat,  el  malum  caveatur,  et  banc  prudentiao  di» 
ceant  adelescentulas ;  licet  enim  alio  loco  dixeil: 
f  Docere  aulem  muiieribus  non  permilto  (/  Tm. 
ii),  i  sic  intciligcndum  esl,  ut  in  viris  sit  ilJis  <)•- 
ctrina  sublata.  Caeterum  adoiesccntulas  doceail 
quasi  filias  suas,  ut  ament  riros  suos^  et  diiifot 
(ilios  suos.  Quae  doctrina  est  amare  viros,  cum  hae 
non  in  eloquio  docentis,  sed  in  corde  amantis  sit 
constitulum  ?  Vult  ergo  eas  amare  viros  suos  asle, 
vult  inter  virum  et  mulierem  essepudicam  dileeii*> 
nem,  ut  cum  pudore  et  verecundia  et  quasi  necfssi* 
tale  sexus  reddat  potius  debitum  viro,  quam  ipsa 
exigat  ab  eo,  et  operara  liberorum  ante  ocolos  Dd 
et  angelorum  perpetrare  se  credal.  Filios  auten  ib 


rationis  infirmentur,  cum  perlulerint  adversa ;  sed  B  diligunt,  si  cos  in  Dei  discipliua  erudiant.  Caclenui 


glorientur  in  tribulalionibus ,  et  orone  gaudiuro 
existiment,  cum  in  tribulationes  varias  inciderint 
(/  Cor,  xii).  Anus  similiter  doce.  Quamvis  apostolus 
Petrus  moneat,  ut  viri  uxoribus  suis  tanquam  infir» 
miori  vasculo  honorem  tribuant,  non  tamen  arbi* 
trandum  est,  quod  uxor  quse  corporis  vasculum  ha- 
bet  infirmum,  slatim  et  anima  infirmior  sit.  Dnde 
et  nunc  praecipitur  eis,  ut  in  ipsis  quoque  iilud  Apo- 
stoli  complealur  :  i  Virtus  in  infirmitate  perficitur 
(//  Cvr.  xii),  >  et  dicitur  ut  etomnia  habeant,  qu;B 
senibus  viris  sunl  prsecepla  communilery  in  co  sci* 
licel  quod  ail :  Anus  similiter,  hoc  cst  ila  ut  viri  se- 
nes,  in  omuiluis  sobrix  sint  ct  pudic^ne  atque  pru- 
dentes  ct  sano;  iii  fide  et  dileclione  et  palienlia.  £t 
pro  sev.u  suo  hoc  habeantproprium,  ut  siiit  in  ha- 
bitu  sancio,  ul  ipse  quoqueearum  habitus  et  vesli- 
tus  et  incessus  alque  niotus  el  vullus  ac  seroio  et 
silenlium,  quaindam  sacri  decoris  prseferant  digui  • 
tatem.  Et  quia  hoc  genus  rouliercularum  solet  esse 
garrulum,  ideo  subditur  non  sint  criminatrices,  id 
est  aliis  male  loquentes,  ne  ipss  quae  adolescentiam 
jam  transgressx  sunl,  de  adolescentularum  aetati- 
bus  disputem,  et  dicant,  illa  sic  ornalur,  illa  sic  co- 
milur,  sic  procedit,  amat  illum,  amatur  ab  illo, 
cum  elsi  haec  vera  sint,  non  tam  apud  caeleros  de- 
bent  infamare,  quam  ipsam  secrele  Christi  chari- 
tate  conipere ;  el  magis  docere  ne  faciat,  quam  in 
publico  accusare  quod   fecerit.    Solenl  autem   hx 


■olle  eos  eontristare  docendo  quae  bona  sont,  et  ii- 
bertaiem  tribuere  peccandi,  non  est  amare  filios, 
sed  odisse.  Doceant  et  vetul»  juvencuias  esse  fn- 
dentes,  ut  liccl  corpore  sint  adolescentes,  menle  b* 
men  per  prudcntix  acumen  sint  bene  caUeDles,tt 
doccant  eas  esse  castas^  quia  adTersus  eastitata 
magisin  setale  florenti  pugnat  inimicus,  etfiitis 
ejus  omnis  contra  (eminas  in  umbilico  YeDths  eH 
{Job  xl),  et  sobrias,  ue  per  immoderatam  potati»- 
neiu  magis  incalcscant  ad  libidiaem.  Et  kabenta  o- 
ram  domus,  et  diligenter  omnia  procurent  que  siut 
in  domo ;  et  benignas,  id  est  mitcs  et  cleffleioa, 
quia  poterat  evenire  ut  diligentia  domus  aosteritite 
regeretur,  et  per  boc  apostoli  pneceptum  sevefiar 
matrona  fleret  in  servulos,  ideo  copulavit  bemfut, 
ut  tunc  so  crederet  mariti  domum  bene  rcgere,  si 
boc  benigniute  impetraret  a  servulis,  non  terrore. 
Doceant  eas  et  subditas  esse  virit  suit^  ne  forte  &• 
vitiis  et  nobilitate  tumentes,  Dei  senientiae  ooo  bm- 
roinerint,  per  quam  subjectae  sunt  viris,  ait  eoiii 
mulieri  *  c  Sub  viri  potestate  eris,  et  ipse  domiBi- 
bitur  tui  {Gen,  iii).  >  In  quo  consideranda  est  Soi- 
ptur^  sanctse  prudentia,  quia  non  viro  Domims 
ait :  Dominaberis  uxori  tuas,  sed  ipsi  raulieri  diii, 
quia  c  vir  dominabitur  tui,  >  ut  illi  pracmium  relii- 
queret  obsequelae,  dum  in  potesute  ejus  est,  si  Dn 
velit  obedire  praecepto,  ut  serviat  viro,  et  subdita 
sit  marito,  ut  scilicet  et  quodammodo  essel  liboa 


xtales,  quia  corporis  frixere  luxuria,  licet  quaHiam  0  servitus,  et  dilectionis  plena,  ideo    servicDi  it^ 


nec  pudic;e  fiant,  vino  sedare  pro  libidine.  Unde  a 
nimio  potu  vini  prohibentur,  quia  quod  in  adole- 
scentibus  libido,  boc  in  senibus  ebrietas  est,  et  ex- 
presse  dicitur,  iion  vino  multo  servientes.  Servitus 
enim  quaedam  est  et  extrema  condilio,  vino  sensus 
hominis  occupari,  et  suum  non  esse,  sed  viiii.  Quia 
igitur  docuit  quales  primo  anus  esse  deberent,  et 
post  illas,  quae  cum  senibus  viris  habent  communia, 
et  propria  eorum  exposuit,  ut  in  habitu  honesto  et 
sancto  sint,  nec  aliarum  criroinatrices,  nec  vino 
proprios  sensus  occupantes,  nunc  consequenter  do- 
ctrinac  ejus  frena  permittit,  ut  cum  tales  fuerint, 
docendi  habeant  libertatem,  ut  scilicet  sint  bene  do- 
antes^  id  estea  quae  bona  sunt,  ut  doceant  pruden* 


quia  metuit  eum  oflendere.  Cum  vero  caput  ni- 
lieris  vir  sit,  caput  autem  viri  Christus  (/  C^r,  u; 
Ephes.  v),  quxcunque  uxor  non  subditur  viro,  4 
est  capiti  suo,  ejusdem  criminis  rea  est,  cujus  et^ir 
si  non  subjiciatur  Christo  capiti  suo,  ideo  siot  si^ 
ditae  viris,  ut  non  propter  eas  blasphemeiur  ftrbsB 
Dei.  Verbum  enim  Dei  blasphematur,  vel  dum  coi- 
teronitur,  et  pro  nihilo  ducitur  priroa  Dei  senieotia, 
vel  duro  infaroatur  Christi  Evangelium,  qai  c$9ir§ 
iegem  fidemque  naturoe  est,  si  ea  quae  ChristiaDi  e$t, 
et  ex  Dei  iege  subjecta  viro,  imperare  ei  desideniv 
cum  et  gentiles  feminae  yiris  suis  serfiaDt  cts 
communi  lege  naturae.  Juvenes  simiHigr  gxkiutt, 
Sicui  in  eo  quod  supra  praBceperat,  dteen^ :  kM^ 


I 


m  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  TiT.  U94 

sancto  eimililuirincm  anmim  dkimus  ad  sencs  esse  A  quo  nihil  dignum  repreliensionc  dioat  vol  faciat, 


rcfiTcndam,  ila  nunc  in  eo  quod  dicii,  juvenes  simi' 
liter  exhortare,  similitudinem  juvcnum  ad  anus  ct 
p?r  anus  ad  senes  arbitramur  npiandam,  ut  scnum 
habeant  sqbriclatem,  et  sint  pudici  ut  illi,  atque 
prudentcs  et  sani  in  fide  et  dilectionc  ct  patientia, 
anuum  autem  sanclitalcm  habeant,  neque  crimina- 
lores  sint,  nec  vino  mullo  servicntcs,  sed  bene  do- 
centes.  Proprium  autem  liabeant,  ut  sint  in  omnibus 
lo6rtt,  id  est  modum  tenentes,  et  nuUam  superflui- 
latem  sectantes,  sicut  saepe  coHsuevcrunt  juvenes. 
Vel  sccundum  alios  codices,  pudici  sint  in  omnibus, 
tam  scilicet  mentc  quam  corpore,  tam  opere  quam 
cogilatione,  ut  nulla  sit  in  adolescente  suspicio  tur- 
pitudinis.  Haec  sicut  hactenus  digesta   sunt,  docc ; 


licet  advcrsarii  sint  ad  reprehendendum  parati.  Vcl 
secundum  alios  codices,  verbo  sano  et  irreprehen- 
sibili  prxbe  te  exemplum  fidclibus,  ct  hoc  ita  fac, 
ut  is  qui  ex  adverso  est^  id  est  quilibet  infidelis  ac 
lividus,  vereatur  in  nos  dcntem  injicere,  nihil  habent 
malum  dicere  de  nobis^  id  est  nihil  mali  inveniens 
quod  de  nobis  dicat,  id  est  vit^c  et  doctrinae  nostrae 
saniiatc  perterritus,  non  audeat  nos  accusare  ,  hoc 
est,  nihil  verisimile  in  accusatione  confingere,  et 
revera  usquc  hodie  quidam  in  nonnullis  ecclesiis, 
quanquam  rarins  inveniantur,  tant^  sunt  gravitatis 
et'Contincntiic,  ut  et  ab  adversariis  habeant  tesli- 
monium.  Nemo  enim  est  tam  immoderatx  impuden- 
tiae,  ui  solis  radios  possit  accusare  tcncbrosos,  e| 


et  ut  doctrina  tua  sit  efllcax,  prwbe  teipsum  exem-  B  clarum  lumen  caligine  noctis  offundere.   Potest  is 


plum  bonorum  operum,  id  cst  ita  vive,  ut  sis  omni- 
bus  forma  bene  vivendi,  et  qui  te  viderint,  legant 
in  operibus  tuis  velut  in  libro  quid  agcre  debeant. 
Nihil  enim  prodest,  aliquem  eiercitatum  esse  in  di- 
cendo,  et  ad  loquendum  trivisse  linguam,  nisi  plus 
doceat  exemplo  doctrinse  quam  verbo.  Denique  qui 
Impudicus  cst,  quamvis  disertus  sit,  ad  castitatem 
audientcs  cohortctur,  sermo  cjus  cst  infirmus  ac 
auctoritatcm  non  habelcohorlandi ;  sicut  econtrario, 
quamvis  &it  rusticanus  et  tardus  ad  loquendum,  si 
caslus  fuerit,  exemplo  suo  homincs  potest  ad  vitx 
simililudinem  inipcllere.  Praebe,  inquit,  teipsum 
exemplum  in  doctrina^  ut  alii  exeniplo  tuo   quos 


qui  ex  adverso  est,  ct  diabolus  inlelligi,  qui  est  ac- 
cusator  fratrum  nostrorum,  ut  in  Apocalypsi  Joan- 
nis  legimus  {Apoc,  xii).  Qui  cum  nihil  invcncril 
mali  quod  objiciat  nobis,  erubescet  criminator,  ct 
non  poterit  criminari.  Diabolus  enim  criminator 
interpretatur.  Servos  etiam  doce  dominis  suis  sub- 
ditos  esscy  ne  occasione  spiritualis  libertatis  quaro 
in  Christo  consecuti  sunt,  erigantur  contra  carna- 
les  dominos  suos,  sed  humililer  eis  subjiciantur  in 
omm6ui.  Quoniam  Salvator  qui  ait :  c  Yenilc  ad  me 
omnes  qui  laboralis  ct  onerati  estis,  et  ego  rcficiam 
vos  (Matth.  n), »  nullam  conditionem  vcl  a:tateni  aut 
sexum  a  beatitudinis  acci^ssu  repelIit,idconunc  apo- 


rccla  sunt  doccant;  et  in  integritate,  ut  integritas  p  stolus  eis  et  scrvis  prxccpla  constiluit,  scilicct  ut 


animi  tui  nec  amore  laudis  hominis  corrumpatur, 
nec  acceptlone  pecuniarum,  nec  qualibet  alia  re, 
similitorque  ca^leri  exemplo  tuo  serveni  incon  uplam 
mentis  integritatem.  Et  in  castitate,  ut  alii  exemplo 
tuo  castitatem  custodiant.  Vel  in  integritate  inteme- 
rati  corporis,  ut  et  alii  exemplo  tuo  virginitalis  in- 
tegritatcm  perpeiuo  senent,  et  in  casiitate  c«leri 
qui  virgines  non  sunt,  ut  vel  post  amissionem  in- 
tegritatis ,  servent  munditiam  caslitalis.  Ex  hoc 
Titum  aistimo,  priusquam  carnis  opere  occuparctur 
Evangelio  credentem  accepisse  baptisma,  et  virgi- 
nem  permansisse;  et  idco  nunc  ab  Apostolo,  ut  in 
intcgritale  formam  sui  prxbcat,  commoneri.  Quam 
quidem  integrilatcm  in  Timothco   non  viderous. 


parti  Ecclesiae  membrisque  Christi;  ct  quomodo 
superius  quid  Tilus  senes  et  anus  et  adolescentu- 
las  ac  juvenes  docere  deberet^  exposuit,  ita  nunc 
quje  pra^cepla  servis  tradat,  0:»tendit.  Primum,  ul 
subditi  sint  dominis  suisin  omnibus,in  his  vidclictt 
quae  non  sunt  contraria,  ut  si  carnali^  dominus  ea 
jul)et  qux  non  sunt  Deo  contraria,  subjiciatur  ser- 
vus  domino ;  si  autem  contraria  prsecipit,  magis 
obediat  spiritus  quam  corporis  domino,  el  sint 
placentesj  quod  ex  Graeco  significai  ut  complaceanl 
sUu,  ne  videlicct  super  conditione  3ua  videalur  m 
Dei  iniqua  sentenlia.  Sed  quomodo  pauper  juxta 
mcnsuram  su  m  salvari  potest,  et  mulier  in  sexus 
infirmilate  a  regno  non  excluditur,  et  omnis  condi- 


Nam  cum  ei  diceret:    i  Nemo  adolcsccntiaro  tuam  D  ^^^  secundum  ordincm  suum  beatitudinem  adipisci 


contcmnat,  scd  exemplum  csto  fidelium  in  verbo, 
in  conversatione,  in  charilate,  in  fide,  in  castitate 
(/  7im.  iv),  >  de  integritate  tacuit,  et  tantum  posuit 
castitatem.  Castitas  autem  et  in  ca*libatu  absque 
Tirginitatis  integrilate  potest  intelligi,  et  in  gravitate 
sis  exemplum  cxteris,  ut  gravitas  maturitatis  in 
sermone  in  incessu  tuo  atque  in  moribus  semper 
tuis  apparcat,  et  verbum  tuum  pi*sebe  sanum  irre^ 
prehensibile^  ut  sermo  tuse  pra^dicationis,  vel  etiam 
coromunis  locuiionis,  ncc  ullum  habeat  in  se  lan- 
guorem  vitiorum,  nec  possit  ab  aliquo  reprehendi. 
Non  quo  ullus  tantse  facundiae  ct  prudentiae  sit,  ut 
a  nemine  reprchendatur;  reprchenduntur  enim  apo- 
stoli  et  Evangelistse  ab  hxreticis  et  gentilibus,  sed 


potcst,  ila  et  servi  complaceant  sibi  quod  servi  sunt, 
el  non  idcirco  pulcnt  se  Deo  servire  non  posse,  quia 
subjecti  sunl  bominibus  ;  sed  in  eo  placere  se  cre-^ 
dant  volunlali  Dei,  si  et  dominis  suis  subdili  fuerint 
in  omnibus,  et  complacuerint  sibi  in  conditione  sua. 
Et  non  sint  contradicentes  mandatis  doroinoruoi 
suorum,  quia  solet  esse  maxiroum  servoruro  vitiuro 
doroinis  contradicere,  et  curo  aliquid  jusserint,  mus- 
sitare.  Scd  a  Christianis  servis  auferenda  est  hu- 
jusroodi  passio.  Si  enim  qux  Dpminus  iroperat,  ne- 
cesse  habet  servus  implere,  cur  hoc  ipsuro  non 
curo  bona  faciat  voluntate,  sed  et  Domlnuro  ofien- 
dal,  ei  tamen  faciat  quod  jubetur.  Neque  sint  frau- 
dantesy  quia  et  hoc  vitiuro  solet  esse  servorum,  ut 


ii95  IIEKVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  1196 

dominis  Bui^  fraudes  faciasit,  furaiido  res  corum,  el  a  uHtus  Iioininibus,    iiullum  excipiens,    ntiUoiii   qui 


infideliter  illis  serviendo.  Non  sinl  ergo  fraudanles, 
id  est  fraudulcnler  ex  rebus  dominoruin  aliqua  ini- 
nuentes,  sed  in  omnibus  fidcm  bonam  ostendentes, 
ut  apparcat  eos  fideliter  in  omnibus  agcre.  Ei  hoc 
ideo,  ul  doctrinam  Salvatoris  nostri  Dei  ornent  in 
omnibus.  Si  enim  apud  carnales  dominos  in  mini- 
ino  fidcles  fuoi  inl,  iiicipient  eis  apud  Deum  majora 
committi.  Ornat  autem  doclrinara  Dei,  qui  ea  quae 
condilioni  suae  apta  sunt,  facit ;  e  diverso  confundit 
eam,  qui  non  cst  sul.jeclus  hominibus,  cui  condilio 
sua  displicet  qui  contradictor  atque  fraudator  in 
nullo  fidem  bonam  ostendil.  Quomodo  eniro  potest 
fidelis  esse  in  substantia  Dei,  id  est  in  doctrina  ejus, 
qui  carnali  dominotidcmexhiberenonpotuit?velIioc 


cordis  oculos  aperire  velit,  prxteriens.  Gratia  dici 
erudiens  nos,  id  cst  ex  radibus  provcctos  facieiis, 
et  perfecle  instruens  nos,  ut  abnegemus  impietatero, 
id  ost  infidelitatem  paganorum  ct  pcrfidiam  liapreli- 
corum,  et  siecularia  dcsideria,  id  est  cupiditatesvo- 
luplatum  hujus  sseculi.  quse  decipiunt  multos  ca- 
tholicorum.  Impietas  enim  est,  ubi  tidei  pietasnon 
est,  saecularia  vero  desideria  sunt,  quae  a  mundi 
istius  principe  suggcruntur ;  et  cum  sint  saeculi,  cuui 
6£culi  hujus  nube  pertranscunt.  Qui  impius  aniea 
fuit.  si  conversus  ad  Christum  factus  est  pius,  iste 
impietatera  abnegavit.  Si  luxuriosusquisqueadcon- 
tinentiam  vitam  mulavit,  abnegavit  sseculi  desideria. 
Si  avarus  quisque  ambire  jam  desiit,  et  largiri  di- 


quod  addilur,  ut  doctrinam  Dei  ornent  in  omnibus,  ^  dicit  propria,  qui  aliena  rapiebat,  abnegavit  deside- 


non  solum  ad  servos  referendum  est,  sed  et  ad  om- 
nos  superius  nominatos,  ab  eo  loco  ubi  dictum  cst, 
senes  ui  sobrii  sint,  quatenus  scilicet  ut  senes  et 
anus  et  adolescentulx  et  juvcnes  atque  servi,  ornent 
quasi  margaritis  operibus  bonis  doctrinam  Dei 
nostri. 

c  Apparuitenim  gratia  Dei  Salvatoris  nostri  om- 
nibus  homiuibus,  erudicns  nos,  ut  abnegantes 
impietatem  et  sxcularia  desidcria,  sobrie  et  juste 
ct  pie  vivamus  in*hoc  saeculo,  exspectantes  bca- 
tam  spem  et  adventum  gloriae  magni  Dci  et  Sal- 
vatoris  uostri  Jesu  Ghristi,  qui  dedit  semetipsum 
pro  nobis,  iit  uos  rediraeret  ab  omni  iniquitate, 
€  et  mundaret  sibi  populum  acceptabilem  sectato  • 
€  rem  bonorum  operum.  > 

Post  cataloguro  doctrinae  ad  Titum,  ubi  descri- 
pserat,  quid  senes,  quid  anus,  quid  adolescentulas, 
quid  juvenes,  quid  ad  extremuro  servos  admonerc 
deberet,  recte  nunc  addit,  quia  apparuit  vcl  illuxit 
gratia  Dei  Salvaloris  omnibus  hominibus.  Non  est 
enim  aliqua  diflerentia  liberi  et  servi ,  graeci  et 
barbari ,  circumcisi  et  praeputium  habentis,  viri  et 
mulieris ;  sed  cuiicti  in  Christo  uuum  sumus,  uni- 
versi  ad  regnum  Dei  vocamur,  omnes  post  offensam 
patri  nostro  reconciliandi  sumus  iiou  per  menta  no- 
8tra,  sed  per  gratiam  Saivatoris,  vel  quod  Dei  Patris 
vivens  ct  subsistens  gralia  ipse  sit  Christus,  vel 
quod  Christi  Dei  Salvatoris  haec   sit  gratia,  et  non 


ria  saeculi.  Nam  qui  esuriunt  et  sitiunt  juslitiam 
(Matth,  v),  quia  gaudia  patriae  coelestis  appctunt, 
isti  videlicet  illecebrosa  desideria  pncsciitis  saeculi 
quae  asscquebaiitur,  jam  abnegaverunt,  abneganies 
ergo  impietctem  et  sacularia  desideria,  vivamus  i» 
hoc  swculo  tam  fragili  sobrie  etjuste  contra  saeculi 
dcsideria,  ct  pie  contra  impietatem.  Sobrie  autem 
quantum  ad  nos,  et  jusle  erga  proximum,  et  pie 
crga  Deum.  Sobrie,  id  est  temperanter  vivamus,  ot 
modum  servemus,  et  a  vitiis  nos  absUneamus  ;  el 
juste,  ut  opora  justitiae  per  observantiam  mandato- 
rum  Dei  faciamus  ;  et  pie,  ut  in  fidei  pietate  perseve- 
reinus,  sive  pium  cor  erga  coropassionem  afHictionis 
proximorum  habeamus  ;  qos  dico  exspectantes  pro 
his  beatam  spein  supernae  retributionis,  id  cst  exspe- 
ctantes  beatitudincm,  quam  pro  bonis  speramus. 
Hanc  abstinentiam  in  tempore  praesentis  vitae  velut 
in  quadragesima  debemus  omnes  observare.  Jeju- 
nium  enim  magnum  ct  generale  est,  abstincre  ab 
erroribus  et  illiciiis  saeculi  voluptatibus,  ut  abne- 
gantes  impietatem  et  saccularia  desideria,  sobrie« 
juste,  et  pie  vivamus  in  hoc  saeculo.  Huic  jojunio 
subncctitur  inerces,  dum  ait :  simus  exspeclanles 
beatam  spem.  In  hoc  igitur  saecuJo  quasi  quadrage- 
simam  abstiiientiae  celebramus,  cum  ab  impieiale  el 
illicitis  voluptatibus  abstinomus,  et  bene  vivimus. 
Sed  quia  hic  abstinentia  siiie  mercede  non  crit, 
exspectamus  iUam  spem  beatitudinls.  Non  ergo  in 


nostro  inerito  salvali  sumus,  secundum  quod  alihi  ^  praesenti  vila  retributioncm    quaeramus,  sed    toto 


diclum  est :  c  Pro  nihito  salvos  facies  illos  (Psal, 
Lv).  >  Ideo  servi  bene  vivendo  debcnt  ornare  doctri- 
nam  Dei,  quia  gratia  Dei  per  quam  doctriua  possit 
iinplcri,  apparuit  omnibus  horoinibus.  Et  cum  om- 
nibus,  utique  servis.  Vel  ideo  debes  omnis  aetatis  et 
sexus  et  conditioiiis  homines  ad  beiie  vivendum 
moncre,  quia  gratia  Dei  Salvatoris,  id  est  gratis  da- 
tus  nobis  Filius  Patris,  humanum  genus  salvarc  vo- 
leniis,  apparuit  per  fidem  omnibus  hominibus,  seni- 
bus  ct  juvenibus,  maribus  et  feminis,  liberis  el  ser- 
vis,  nullumque  a  sua  cognitione  cxclusit.  Vel  gra- 
tia  Dei  Salvatoris,  id  cst  gratia  Domini  Jesu  Christf, 
genus  humaiium  gralis  per  baptismum  salvare  cu- 
pientis,  appaniit  per  illuminationem  Evangelii  om- 


corJc  simus  exspoctantcs  bcatain  spem  aeternae  re- 
munerationis,  etadventum  ijlorice  magni  Dei^  quando 
veniet  in  nubibus  cum  virtute  magna  et  gloria 
(Mutth,  xxv),  ct  cognoscetur  magiius  Deus,  qui  in 
primo  adveiitu  visus  est  panus  homo.  Exspecte- 
mus  adventum  Iiujus  magni  Dei,  el  Salvatori$  nostri 
Jesu  Christi^  (|uia  qui  magnus  Deus  rcprobis  sen- 
tietur,  nobis  Salvator  esse  dignabitur.  Est  et  ordo 
sensuum.  Exspoctemus  adventum  gloriae  Jesu  Chri« 
sti  inagni  Dei,  ot  Salvatoris  nostri.  Quem  idcirco 
debemus  exspectare  et  salutem  ab  co  sperare,  quia 
non  aliud  pretium  dedit  pro  nobis  qui  tenebarour  a 
diabolo  capti,  sod  semctipsum  qui  tantus  est,  ol 
pretioso  sanguine  nos  redimeret^  quia  ejos  eramtis. 


1497  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 

Nam  aliena  dicimur  emerc,  nostra  vero  redimere.  /^ 
Hedimeret  nos  ab  omni  iniquitate,  ut  nuUa  jam  ini- 
quitas  nobis  dominarelur,  id  est  nuUum  peccatum, 
sicut  Joannes  ait :  c  Omnis  qui  facit  peccatum,  et 
iniquitatero  facil,  et  pecoatum  est  iniquitas  (/  Joan. 
iii),  >  et  mundarei  sibi  populum^  id  est  ut  nou  soliim 
a  jugo  diaboli  et  iniqiiitatis  nps  redimeret,  sed  et 
mundarct  nos,  abluendo  sordes  peccalorum  nostro- 
rum  in  baptismo,  et  sic  faceiet  nos  populuin  sibi 
acceptabilem  \c\  (sicul  in  graco  habetur)  peculia- 
rem,  populum  dico,  sectatorem  sive  ut  Grxcus  ha- 
bet,  a^mulatorein  bonorum  operum.  Redemit  ergo 
nos  sanguine  suo,  ut  sibi  Chrislianumpopuliim  pe- 
culiarem  et  acceptum  faceret,  et  horum  sectator 
esset,  ut  in  his  perseverarcL 


IN  EPIST.  AD  TIT. 
CAPUT  111. 


Ii08 


c  Admone  illos  principibus  et  putestatibus  subdi* 
tos  esse,  dicto  obedire,  ad  omne  opus  bonum  pa- 
ratos  esse,  neminem  blasphemara,  non  litigiosos 
esse,  sed  modestos,  omnem  ostendentes  mansue- 
tudinem  ad  omnes  hoinines.  i 

Quia  superius  dixeral,  tantum  servos  dominis 
suis  subdilos  esse  debere,  putaret  forsilan  aliquis, 
quod  illi  qui  non  essent  dc  servili  conditione,  ne- 
mini  deberent  csse  subdili,  ct  ideo  nunc  dicit : 
Admone  illos^  licct  a  scrvili  conditione  sint  alie- 
ni,  tamcn  subditos  esse,  id  cst  ut.sint  subditi  princi- 
pibbs,  id  cst  regibus,  quia,  prima  cl  maxima  sunt 
populi  capita;  c/  poiestatibus,  id  cstducibus,  consuli- 


c  Haec  loquere,  et  exhortare,  et  argue  cum  omni 
f  imperio.  Nemo  te  contemnat.  > 

Ila^c  qujc  dicta  sunt  dc  apparilione  gratiae  et  abne- 
gatioiie  impietatis,  et  quod  Dominus  seipsum  dedit 
redemplionem  pro  nobis,  ut  nos  liberaret  ab  iniqui- 
late,  et  mundaret  sibi  populum  peculiarem  sectato- 
rein  bonorum  operum ,  loquere  ignorantibiis,  et 
exhortare  scientcs  ut  ita  vivant,  et  argue,  id  est  con- 
vince  contemplores  vel  resistentes.  Et  hcec  age  cum 
omni  imperio,  id  est  cum  imperiosa  auctorilate. 
Iniperii  nomine  non  dominationem  poientiae,  sed 
auctoritatem  suadet  vitae.  Cum  imperio  quippc  do- 
cetur,  quo.I  prius  agitur  quam  dicalur.  Nam  do* 
clrin%  fiduciam  subtrahit,  quando  conscientia  prae- 


.  6  bus,  tribunis  et  similibus,  quipoteslatcm  super  alios 


habent.  Ob  hoceliam  fortassis  ista  jubet,  quia  Judae 
Galilaei  per  illud  tempus  adhuc  dogma  vigebat,  et 
habebatpluvimos  sectatores,  cujiis  ot  in  Actibus  apo- 
stolorum  fit  mentio  {Act,  v).  Qui  inlcr  caetera  hoc 
quasi  probabile  profcrebat  ex  lege,  nullum  dcbere 
dominum  nisi  solum  Deum  vocari,  et  eos  qui  ad 
templum  decimas  deferrent,  Caesari  tributa  non  red- 
dere.  Quae  h.Tresis  tanlum  creverat,  ut  et  Phari- 
saeorum,  et  populi  partem  multam  conturbaret,  ita 
ut  ad Dominuin  quoque  nostrum  referielur  hiec  quie- 
stio,  Licet  tributumdareCft;san  an  non?  Quibus  ipse 
prudenler  cautequae  responden^,  ait  •  c  Refidite 
quse  sunt  Caesaris  (^sari,  cl  (\u:v  snnt  Dei  Deo 
(Matih.  xxii ;  Marc.  vii  ;  Luc.  xx).  *  Cui  respons  oni 
pedil  linguam.  Non  ergo  ei  potestatem  clarae  locu-  ^  nunc  Apostolus  conjrMions.  docet  principibus  el  po« 


tioiiis,  scd  liduciam  insinuat  bonse  actionis.  Unde  et 
de  Domino  scriplum  est :  c  Erat  enim  doceus  siciit 
potcstate:n  habens,  el  iion  sicut  scribae  et  Phari- 
sa'i  (Matth.y;  Marc,  i).  i  Singulariter  namque  ac 
principaliter  solus  ex  potestate  bona  loculus  est, 
quia  ex  inGrmitate  maia  nulla  commisit.  Ex  divini- 
tate  quippe  potentiam  habuit,  id  quod  nobis  per 
humanitatis  suae  innocentiam  ministravit.  Ob  hoc 
et  jubelur  Titus  et  loqui,  et  exhortari,  et  argucre 
cum  omni  imperio,  quia  valde  mitis  erat,  et  propter 
nimiam  leniiaiem  poterat  sermo  ejus  inefficax  esse, 
iiisi  per  auctoritatem  imperii  ferventius  juberetur. 
Quod  aulem  imperii  nomine,  sicut  praemisimus  au- 


tostatibus  credentes  debcre  esse  subjcctos,  etsi  sint 
infidelcs,  quibus  indignum  se  subdere  ju.iicabant 
et  dicto  eo!  um  obedire,  ne  oporteat  illos  violcntia 
cogi,  et  quia  poterat  his  qui  tormenta  forniidabant,, 
occasio  ad  negandum  dari,dum  juxta  Apostoli  prae- 
cepta  assererenl  se  priucipibus  et  potestatibus  esse 
subjectos  et  facere  quod  jubeient,  propterea  subjuu- 
xit,  ad  omne  opus  bonum  paratos  esse.  Si  bonum  est, 
inquit,  quod  jubet  imperator  aut  praeses,  paratus 
sit  obedire  jubenti.  Si  vero  malum  est  et  conlra 
Dcum,  quod  praecipit,  responde  ei,  quia  i  obedire 
oportet  Deo  magis  quam  hominibus  {Act.  v).  i  Hoc 
ipsum  et  de  servis  intelligamus  apud  dominos,  e| 


ctoritas  vitac  priDcipaliter  deslgnetur,  ex  eo  declara-  d  de  uxoribus  apud  viros,  et  filiis  apud  parentes,  sivf» 


tur  quod  protinus  additur  :  Nemo  te  contemnat,  id 
est  nolo  te  talem  exhibeas,  ut  merito  possis  ab  ali- 
quo  contemni.  Vel  nemo  te  contemnat,  id  est  nemo 
eorum  qui  in  {ecclesia  sunt,  te  seguiter  agente  sic 
yivat,  ut  se  putet  esse  meliorem,  et  te  despiciat 
velut  inferiorem.  Qualis  enini  aedificatio  erit  disci- 
puli,  si  intelligat  magistro  se  esse  maj